Skip to main content

Full text of "Adriani Spigelii Bruxellensis"

See other formats 


Errors  in  numbering: 

v.l  p.kl  (second  group  of  pa^ing)    Table  VI  numbered 
IV  at  top  of  page 

v.l  p.135  (second  group  of  paging)    Table  II  numbered 
III  at  top  of  page 

v.l  p.35  (third  group  of  paging)    p.35  numbered  37  and 
Table  II  numbered  IV  at  top  of  page 


Digitized  by  the  Internet  Archive 

in  2014 


http://archive.org/details/adrianispigeliibOOspie_0 


s 


I 


4  ^  > 


NOBILISSIMIS,  AMPLISSIMIS  Q_V  E 

V  I   R   I  S, 

PETRO  HASSELAER, 

Curatori  Societatis  Indke  Orientalis ,  &  antehac  in  Collegio 
Pra^feclorum  Rei  Maritimx  delegato,  Militix  Vrbis  Tribuno  • 

ANDRE&    BICKER,  I.  V.  D. 

bis  ad  Sermos  Polonorum  Suecorumque  Reges  |  &  nunc  ad 
Serniam  Suecorum  Reginam  Legato,  Societatis  Indice  Orientalis 
Curatori ;  in  Collegio,  tum  Illuftriilimorum  Potentiflimorum- 
que  Hollandix  ,  ac  Weft-Frifice  Ordinum  ,  tum  Prxfeclorum 
Rei  Maritimse ,  delegato ,  Tribuno  Vrbis  Militice ; 

GERBRANDO    NICOLAI  F. 

Pancratio,  antehac Curatori  Societatis  Indice  Orientalis; 

GVILIELMO  BACKER, 

de  CorneliiSj  eadem antehac  dignitate  perfunclo; 
PRVDENTISSIMIS 

A.  M  S  T  E  L  £  D  A  M  E  N  S  I  S 

REIPVBLICiE 

CONSVLIBVS, 

Salutem  plurimam ,  &  pcrpetuam 
Felicitatem  optat  vovetque 

IOHANNES  BLAEV. 

Obilissimi,  Amplissimi,  Prv- 

D  E  N  T  I  S  S  I  M  I  QJf  E  CoNSVLES, 

Artes  neceilkas  genuit  ,  ufus 
commendat  ?  amoremque  con- 
ciliat.  Vnde  &  ese  prseferuntur  aliis ,  quibus  ca- 
rere  difficilius  mortalium  vita  poteft  ;  quseque 

non 


non  ad  oble&ationem  meram,fed  confervatio- 
nem  generis  humani  funt  comparatse.  Ex  his 
omnium  calculo  facile  primas  Medicina  obti- 
net  5  five  hominem  fpe&xs,  quem  curat  ^  five  fa- 
nitatem,in  corporis  bonis  exoptatiffimum.  Ea 
cum  in  multas  fe  partes  diffuderit,  unam  habet 
dignitate,  neceffitate5ufibufque  eximiam,  Ana- 
tomicen.  Qusein  fediione  corporis,  ad  ftupo- 
rem  admirandi ,  occupata,  &c  fingula  ejus  artifi- 
cia  membratim  oculis  ingerens ,  totiufque  Na- 
turx  compendium  dodte  &  ingeniofe  refolvens 
ac  examinans,  valde  dignitatem  ejus  in  illuftri 
ponit.  Quid,  quod  infinitam  Creatoris  Dei  po- 
tentiam ,  fapientiam ,  bonitatem ,  quavis  etiam 
minima  particula  liquido  oftendat?  Potentiam, 
formando ,  fapientiam,  ordinando ,  bonitatem , 
confervando  fingula  ,  ineftabili  confpiratione 
foluta,  &  libertate  nexa.  Neceflitatem  artis  fua- 
det  &  evincit ,  quod  fine  hac  lsefis  affedtifque 
partibus  adhiberi  medela  nequeat.  Vfum ,  tum 
h^ec  ipfa ,  tum  notitia,  quam  nobis  noftri,&,  cu- 
jus  imago  fumus,  Dei  vivi  exhibet.  EfFecit  utra- 
que,  ut  plurimi  fe  in  hac  cum  cura  exercuerint, 
tum  veteres ,  tum  recentiores.  Veteres  multa 
latuere.  nempe  ut  invenirent  fequentia  fecula, 
quo  defidiaiaMng^usJt£)rporemque  excuterent, 
&c  gloriam  ab  hominibus  Deus,  gratiam  homi- 
nes  apofteris  confequerentur.  Recentiores  in- 
ter  familiam  ducit  S  p  i  g  e  l  i  v  s  .    Cujus  opera 

quan- 


quantum  rei  Anatomicse  acceflerit ,  quadibet  in 
hoc  Opere  pagina  loquitur.  Quo  vero  perfe- 
6tius ,  &  5  quanta  fieri  potuit  induftria  ,  augufte 
ederetur,  adjecimus  ab  Asellio,Harvej  o, 
&  W  a  l  je  o ,  poftmodo  in  hac  fcientia  atque  ar- 
te  obfervata.  Huic  tamen  labori  noftro  5  Vos, 
Viri  Magnifici,  verum  dabitis  fplendorem, 
fi  Auguftiflimis  Veftris  Nominibus  infcriptum, 
qua  orbis  patet ,  &  admiratio  Veftri  longe  late- 
que  penetravit ,  favore  profequi  non  dedigne- 
mini.  Quem  fpondere  mihi  videor,  quoties  co- 
gito  Veftram  in  tuendis  civibus  folicitudinem, 
in  fovendis  exteris  benignitatem  5  in  promo- 
vendis  omnium  fortunis  ftudium  y  denique  in 
univerfa  Republica  Veftra  confervanda  pru- 
dentiam,  in  augenda  juftitiam,  in  ornandalibe- 
ralitatem.  Qu^e  quantum  indies  crefcit ,  (cre- 
fcat  autem,  &  floreat  ut  Cedrus  Libani)  tantum 
Deus  Opt.  Max.  Vobis  fapientis  confilii  porro 
etiam  magis  magifque  fuggerat  tam  ftupendse 
moli  regundse.  Ita  precor ,  ita  voveo.  Amfte- 
kedami  e  Typographejo  meo  viii  Kal.  Maji. 
clo  Io  c  xlv. 


Continentur 

TOMO  PRIMO 

o 

ADRIANI  SPIGELII  Bruxellenfis ,  De Fabrica Humani Corporis, libri 
decem. 

IVLII  CASSERII  Placentini ,  Tabulae  Anatomicae ,  cum 
DANIELIS  BVCRETII  Vratifiatienfis ,  Supplemento. 

ADRIANI  SPIGELII,  De Formato Fcetu ,  liber fingularis. 

IVLII  CASSERII,  Tabul* de Formato Fcetu. 

GASPARIS  ASELLII  Cremonenfis , De  Lactibus ,  five  Lacteis  venis, 
Diflertatio. 

GVILIELMI  HARVEII  Angli,  De  Motu  Cordis  &  Sanguinis  in 
animalibus ,  Exercitatio  Anatomica. 

IOHANNIS  WALiEI  Leidenfis ,  Epiftol*  du*  ,  de  motu  Chyli  & 
Sanguinis. 

TOMO  SECVNDO 

ADRIANI  SPIGELII  Bruxellenfis, 
De  Semitertiana ,  lib.  i  v. 
De  Arthritide,  liber. 
Dc  Lumbrico  lato,  liber. 
Ifagoges  in  Rem  Herbariam ,  libri  n. 

ANTONII  VANDER  LINDEN  Nerdeni,De  monftrofis  Vermi- 
bus,  Obfervatio  rara ;  pag.  02. 


IOH.  ANTONIDES 

VANDER  LINDEN 
Medicinas  Profeflbr 

LECTORI  SALVTEM. 

lloties ,  quod  rvicvhnus ,  ficulum  confidero ,  ea  nrihi  ^jentffe 
tempora  vtdentur ,  quA  durn  fita  deteslatur,  exoptata  oltrn  a 
magno  illo  fialutis  human&  prfedis  artis  tnterprete  Galeno 
videmus  libro  n.  Jidethodt  medendt  cap.V.  el turi  y^ftnquit, 
{LLsyctAn  rig  $po8s  k.  ^cuuovict  juz&Zo?^  r/f  cLvBfcoTTHHv  tt^c/./- 
/ucltmv ,  Trdrfgt  Tct  xclZjz,  ycy  rjy/Ayf),  'Z  <hi<pftcvp^) ,  ur\$z- 

vog  cih^ictv  cwxJsct^ovl&  ,  d>hct  to  kuovov.  Nifi  magna  qucedam  & 
divina  quafi  virgula  humanarum  rerum  fiat  converfio,  nihil  boni 
fupereft,  fed  perturbata  &  corrupta  funt  omnia,  dum  nemo  ad  ve- 
ritatem , omnes  adid,quod  cuique  videtur,  totum  convertunt  ffu- 
dium.  Etenim  eo  licet  nondum  parjentffe  artes  ,  qutbus  in  filattum  morta- 
litatis  tndtgemus ,  ut  nihil  posleritati ,  quod  addat ,  reliquum  cxislimem :  tan- 
tum  tamen  abeffe  cenfeo ,  ut  jure  quis  de  confufione  earum  aut  corrupttone  con- 
queri  hodte pofiit ,  ut  obfiupefeere  potius  omnes  credam ,  quandocunque  intentius 
cidmen  islud  perfecttonis  tntuentur ,  ad  quod,  adfeenderunt.  ^\on  dicam  lon- 
gumfore,fi  quis  ire  per  omnes  &  demonfirare  velit ,  quantum  finguU  lucis  pro 
obfeurttate ,  pro  confufione  ordtnis,pro  udio  faci/ttatis ,  denique  integritatis  pro 
corruptela  accepertnt :  tantum  negabo  pofetbile  effe ,  ut  quis  omnta ,  qu£  noua , 
quxque  memorabtlia  tn  artibus  tum  ingenuis  tum  mechamcis  intra  annos  non 
ufequeadeo  multos  fuere  reperta,  plene  recenfeat.  ZN^obis,  quod  rem  prxfentem  atti- 
net,  tn  fela  <*Anatomtca  & paucis  id  oslendiffe  feuffciet.  <*Anatomica  ars  es7,  qu<e 
corpora  animantium  rite  dijfecandi  rationem  docet,  quo  ea  (  Celfi  verbis  utor ) 
quae  natura  ante  claufilTet,  eorumque  pofituram,  colorem,  figuram, 
magnitudinem,ordinem,duriciem,  molliciem,Lrvorem,contacT:um- 
procefliis  deinde  fingulorum  &  receflus  •  dc  five  quid  inferitur  alterr, 
five  quid  partem  alterius  in  fe  recipit ,  cognofeamus.  In  qua  cognittone 
nuda  qui  fubfeslunt ,  neque  aut  ad  fui  notitiam  pergunt,quo  curare  difeant,ut 
fit  mens  fana  tn  corpore  feano  •  aut  erigunt  fee  ad  Condttoris  feui  potentiam ,  fa- 
pientiam ,  bonitajem  agnofecendam  ,  admirandam  ,  prxdicandam ,  n.c  illi  foede 
magis  crudeltter  laceraffe  cada^jera ,  quam  nte  dtffecutffe  dtcendi  funt !  \Rite 
dtffecare  apud  Homerum ,  esl  omma  kJ?  juoi^clv  cJhgcLLtyJag  -Z  czti  Czu^':®; , 
uti  oportet  fcienter  ac  dextre  dividere.  j^Qvn  &  oltm  laniare  tn  fea- 
crificiis  pro  lubttu  antmalia  apud  Gentes  tpfas  non  Itcebat ;  & ,  ne  fieret,  caniffe 
apudpopulum  fuumDeus  videtur ,  cum  &  maclandi  modum  tlhs  prtferipfit , 
(S?  partes  offerendas  definrjit.  Quemadmodum  ^jero  ^jel  htnc  duntaxat  ^jetu- 
ftijftmum  ejfe  cum  cura  fecandi  atque  insficiendi  antmalia  morem  confiat ;  tta 
nec  dubtum  ^jidetur  ab  his  ad  humana  cadavera  tranfitum  futffe ,  poslquam 

com- 


A   D  LECTOREM. 

compererunt  Medici  etiam  in  intcrioribus  partibus  &  dolores  &  mor- 
borum  varia  genera  nafci ,  qutbus  nemo  adhtbere  remedia  poffet ,  qut  tgno- 
raret :  non  ^vero  ,  cum  dolor  intus  (Celfi  rurfits  uerba  funt)  incidit,  fcire 
quid  doleat,  eum,  qui  qua  parte  quodque  vifcus  inteftinumve  fit, 
non  cognoverit.  Etcumper  vulnus  alicujus  vifcera  patefacla  funt, 
eum  qui  fanae  cujufquam  colorem  partisignoret,nefcircquid  inte- 
grum,quid  corruptum  fit.  Ita  ne  fuccurrere  quidem  poffe  corru- 
ptis,  aptiufque  extrinfecus  imponi  remedia,compertisintcriorum 
&  fedibus  &  figuris ,  cognitaque  eorum  magnitudine  :  fimilefque 
omnia,  qux  pofita  funt ,  rationes  habere.  Quando  autem  &  qui  inci- 
dere  corpora  mortuorum  primum ,  eorumque  ^vifcera  atque  intesltna  firutari 
cceperint ,  ne  menttri  quidem  aufik  antiquitas  fuit.  Verifimile  efl ,  Anatomi- 
cam  apud  AEgyptios  cum  plerifque  artium  natam ,  ad  altas  detnde  gentes  pro- 
pagatam ,  apud  Gr&cos  tamen  aliquanto  magis ,  quam  in  c&teris  nationibus 
excultam  fittffe.  Inter  hos  entm  multos  ex  faptentiA  profefforibus  peritos  cjus 
1  futjfe  teflantur  Arifloteles ,  Galenus ,  &  Ruffius  Ephefius.  Clarifiimos  vcro  ex 
y  his  Empedoclem ,  Alcmaonem  Crotoniatam  &  Democritum.  Hujus  autem 
fut  quidam  crediderunt,  inquit  Celfus )  difcipulus  Hippocrates  Cous , 
vir  &  arte  &  facundia  infignis,  uti  primusquidem  exomnibus  me- 
moria  dignis  ab  ftudio  fapicntix  medicinam  feparafte  putatur,  itaeum 
credtbile  efl  Anatomicam  hujus  gratia  fludiofius  tnflituifje  ,  plurimofique  ficla- 
tores  habuiffe.  Eos  Galenus  in  prifios  &  juniores  dtftinguit3  &  ab  tllts  negligen- 
tius  Anatomicam  expltcatam ,  plurimumvero  ab  his  illuflratam  afferit.  Qups 
ipfe  omnes  infecutus  & prxflantifftmos  pr&ceptores  &  acre  ingenmm  nattus  rudem 
adhuc  &  imperfeciam  itlam  ita  exornavit  atque  perfiectt ,  ut  merito  quam  an- 
teccfforibus pr&ripuit 3  praferre  unus  posleris  palmam  dicatur.  Id  certe  effecit^ut 
alti  ex  his  aut  primam  putarent  gloriam  fiua  <vel  ex  Galeno ,  tamquam  e  fonte 
rivos,  elicere ,  vel  ad  ejus  &mulationem  omnia  componere ;  aut  islam  affequendi 
defleratione  multis  annis  nihil  alii  adjicere  aut  emendare  conarentur.  %Jnde  fa- 
clum  fortafits3  ut  apud  Arabes3medicin&  ftudwfifiimos  &  w  ea  tradenda  augenda- 
que  adinvidtam  ufque  Gr&corum  amulos^tx  umbram  tamen  perfecl&  Anatomes 
extitiffe  Averrhoes  candide  profiteatur :  qmn  h#c  ipfia  protinus  e<vanuerit3  cum 
omnis  eruditionis  eclipfin  unwerfus  orbis  denfifiim&  barbartei  tnterjectu paffusfuit. 
£x  qua  haut  aliter  Anatomica  quoque  emerfit3  ac  fiolent  qm3  tenebris  obruta,  illu- 
minari  primum  incipiunt.  Ea  enim  quemadmodum  confufa  tnitw  atque  indiflin^ 
cla  horridaque }finfim  accedente  majore  luce  non  dtsjuntla  diflinclaque  fblum , 
fed  &  ordinatwra  pulchrwraque  apparent :  ita  Anatomica  ante  fisquifeculum 
prdter  propter  fub  Mundino  primum  in  Italia  refurgens ,  rudis  qu&dam  & 

<  indigesla  moles  fuit3  donec  eiformam  Iacobus  Carpus  amplifiimis  commen- 

<  tarits  donaret.  Qu/z  deinceps  excoli  paulo  fubtilius  ab  Nicolao  Malla  ccepit, 
&  certatim  mox  a  Iacobo  Sylvio  &  Andrea  Vefalio  expoliri :  dum  uter- 
que  le6fis3  qua  non  ita  pridem  e  tenebris  eruta  fueranty  Galeni  de  re  anatomica 
firiptis 3totis  in  ea  animis  incubuerunt3iUe  interpretando 3hic  examinando  om- 
nia  clariora  atque  hoc  effeclum  reddentes ,  ut  &  Galeni  tnduslriam  plures  in- 

\  dtes 


A   D      L   E    C    T   O   R   E  M. 

dies  admirarentur  &  fisam  ditigentiam  alii  poft  altos  tmitarcntur.  His  ttthri 
auctoribus  cum,  prtslmo  integritatis  prifct  mtore  recuperato,  putcherrimji  artis 
fpcciem  Anatomica  tnduifet ,  &  fimul  laudem  utditatis  meruijfet ,  incredibite 
quot  ea  ,  non  mediocres  ^jiros  in  fiii  amorem  pertraxerit.  Qm  exemplum  Hfuifi 
que  fibt  bont  patrifiamtttas  ob  oculos  ponentes  ampiiora 3  qu.t  accepijfent ,  fa- 
cere,  majoraque  ad  posleros  tranfimittcre  fitegerunt.  Hmc  ,  prout  cujufque  in- 
(renium  tulit ,  varHs  viis  ad  promo^jendam  rem  anatomicam  itum  est.  Aiit 
entm 3  quibus  f$  commoditas  &  copia  fecandorum  cadanjcrum  atque  in  rem 
prxfentem  veniendi  major  erat  ,totos  fe  cbfierjationibus  dederunt,ut  aut  no^jvs 
illam  &  antecefforum  diligentiam  elapfis  in^jentts  ditarent  •  aut  ampi/fcarent 
raris  quibufdam  &  difiimitibus  natur&  tufibtu  •  aut  dentque  rcperta  femel 
f$  bene  tradtta  iis3qu£  faptus  &  eodem  femper  modo  fe  offerebant3  confrma- 
rent.  zAltt ,  qut  aut  ^jalctudinis  tenertorts  aut  antmi  imbecillioris  fcetore  njei 
fcedttate  ret  prxcepta  abfierrebantur,  ^jel  robufit  fiati*  & promtt  deslituebantur 
necejfariis,  huc  pottus  fludia  fa  contuierunt ,  ut  inftituto  iwventorum  examine, 
aut  qud  laborare  dificultaiibus  &  obfurata  contro>~jerfiis  ^jidebantur,  difiufpi 
caligtne  in  apertum  producerent  ;aut  omnino  etiam,  prularis  qnibufdam  aua- 
flionibus  tn  medium  prolatis,  ^jocarent  tn  dubturn  qux  ^jet  ob  auclorum  revc- 
rentiam  nJel  confenfum  plurium ,  vel  tnquirendi  tadium  aliquanto  facitius  cre- 
dita  pro  rjeris  pafim  ratifique  admittebantur.  Alu  rurfiis  utrumqne  laborem 
conjungentes  fimul  animum  ad  tni-esltgandum  quod  delcciare  no^jitate  pojfet 
£f>  prodeffe  notttia ,  fimul  ad  etucidandum  magis  k  majoribus  accepta  ,  eaaue 
*uei  meliore  f$  ad  fecliones  tnftttuendas  aut  naturam  tpfiam  accommodat/ore 
ordtne ,  vel  utiliore  &  ad  praxin  medtcam  manuducente  ficripiionis  fiormula 
omandum  admoverunt.  T)enique  alit  integrum  artis  Jjflema  condendo  •  alii 
enixtus  unt  altcut  parti  incumbendo 3  plurimum  tamen  adjutum  anatomtcam 
nec  fine  fruclu     induslru  laude  rjerunt.  i^Qm  esl  quod  ad  iflos  miht  fla- 
tutos  ordines  cunctos  revocem  ,  qui  firtptis  apud  nos  tnclaruerunt 3  cum  &  in 
manibus  iUa  fint  ,  &  pafim  in  recenttorum  librts  fideliter  fitis  memorentur 
ea ,  qutbus  & prs.rjerunt  alns  f$  xternam  mentorum  Juorum  memoriam  fece- 
runt.  Qws  enirn  nefcit  quantum  admirando  Gabrielis  Fallopii ,  Vefalit ' in 
'Tatai-ino  Gymnafo  fucceforis,  Obfir^jatwnum  operi  debeamus  ?  quantum  eru- 
ditis  Bartholomxi  Euftachii  de  Renibus  caterififut  opufiut/s  ?  quantum 
Iulii  Ccefaris  Arantii  accurat£  Vteri  tn  graz-id/s  £f  Fcetus  humam  htslorts.? 
Quts  Conftantino  Varolio  acceptumnonrefert  ab  infcris  ccrebrum  fecandt 
ordinem  nonum  tllum ,  quique  nova  multa  f$  rjetera  omnta  tonge  ctarius  oct: Jts 
exhtbet  ?  Etdem  Coii  1'ahulam  Rtolanus  attribuit  3  cujus  in^jentA  gloriam  fibi 
Bauhtnusvindicaverat :  etfi altt  eam  Salomoni  Alberti  cenfeant  deberi.  Sed 
quid  esl,cur  non  uterque  eodem  tempore  dcprehendere  tllam  potuerint,  &  pro- 
ferre  tn  tucem,  &  parttcipare  taudem  ?  Venarum  ^jahulas  fi  non  reperit  '--jidco 
enim  dubitari;)  petfectfe  tamen  Hieronymus  Fabricius  ab  Aquapen- 
dente  DtdeUtr  qutdquid  ad  earum  notitiam  flectat.  Stapedem ,  inter  auditus 
ojfa  tertium  ,  Ioannes  Philippus  Ingraflias  •  ^jeficutas  fiminariaj  Guiiel- 
mus  Rondeletius  ;  meatum  autem3per  qucm  pr&gnantibus  fimen  in  ccr~j/^ 

*  i  cem 


A   D  LECTOREM. 

cem  uteri ,  majorts  'voluptatis  gratia  &  ad  lenienda  gesiationts  fasltdia  emttti- 
tur,facundtfftmus  Fernelius  notavit  primtis.  Magn&(fatendumeft)magnis 
iftis  'viris  gratia  debentur.  oAt  nvero  quantas  meruiffe  Realdum  Colum- 
bum,  Cafparum Bauhinum,  Andream  Laurenrium  ,Iohannem  Rio- 
lanum  filium,£^  mi  omnes  fecutus,  numnon  affecutus  ?  efi3  CafparumBar- 
thoKnum  putamus?  quinon  contentttnuna  aliquaartts  parte  fingulare  qutd 
&druo  dignum  elaboraffe^in  tota  excellere  rvolueruntiatque  uniuerfam  corporis 
humani  fabricam  fufiortbus  alti,altt  prefitoribus,  omnes  plents  commentarits  pro- 
ponere.  Qui  omnes  etfi  ad  perfectionts  fafiigium  protultjfe  Anatomtcam  pote- 
rant  'videri,  &  ademiffe  pofleris  novt  aliquid  wvemendt  gloriam ,  td  ut  fecerint 
tantum  abefi,  ut  'viam  pottus  firauerint  ad  pluraalta  tnvefiiganda.  Neque  entm 
exhauriri  natur<z  thefauri  queunt ,  &  tanta  ejus  in  fabricando  Homtnis  corpore 
folertia  eft,  ut  Galenus  eam  licet  magni  *viri  diligenter  &  afltdue  fcrutentur,  non 
omnem  tamen  inventuros  verc  dixerit,fed  femper  altquid  tn  occulto  manfurum, 
•ventura  quod  &tas  quarat.  Cujus  rei  FJ>  clartfima  nobis  &  feltciftma  teftimonia 
exhibent  hodte  qui  animos  fe  ad  contemplandum  ereclos,  &  ftmul  manus  adpene- 
trandum  dextras  habere  ingeniofifitmis  inventis ^tn^ventorumque  firmiftmis  de- 
monfirattonibus  demonflrant .  Omitto  nunc  nouam  tterum  &  admtrandam  iUam 
methodum,  qua  cerebri  totiufque  capttis  admiranda  longe  quam  antea  fitbtilius 
perqutrere  &  cognofeere  exaclius  doeuit  *vir  magnt  ob  multas  virtutes  &  raras 
ingenit  dotes  &fiimandus  D.Francifcus  Sylvius  ,  Medtcus  Amftelredamen- 
fes  -y  quam  nuper  una  cum  qutbufdam  altis  fuis  rarioribus  obfervationtbus  Clar. 
Bartholini  Infiitutiombus  zAnatomtcis,  <velut  auro gemmulas,  inferi  a  Doctifl. 
Thoma  Bartholino  Auci.  F.paffus  eft.  Nondtcam  de  foramine  e  dextro  in 
ftniflrum  cordis  njentrtculum  fanguinis  ifthac  tranfitui  pervio  per  Ccecilium 
Folium  reperto,  an  magis  afferto  ?  J^Qhil  quoque  de  novo  Pancreatis  duclu 
Patavit  prtmum  a  D.  Ioh.  Georgio  Wirfung  obfervato,  Amflelredami  au- 
temefufdem  D.  Francifci  Sylvii  cura  accuratius  ad  wvum  expreflb  &  per 
Cl.  D.  Vopifcum  Fortunatum  Plempium  ,  amatum  mthi  &  Afltmatum, 
rumpantur  ut  ilta  Codro ,  Vtrum  cum  erudtttfimis  de  Fundamentis  medtcin& 
commentariis  nuper  exhibtto.  Iftos,  inquam,  ut  taccam,poffuntne  majores  altqui 
produci  teftes  fupra  hos ,  quorum  nunc  'vere  nobtles  fapientis  ingenii  fcetus  & 
conjunclim  edtmus ,  &  fimul  Aternitati  confecratos  ^volumus  ?  Exfieclas  forte , 
Leclor,  ut  quod  dixi,  probem^.  Sed  quare  me  tibi  vis  pr&judicium  facere  ?  Adi 
ftngulos  ipfey  lege,  cenfe.  Fa/Ior,  nifi  de  Adriani  Spigelii,  Clarifimi  Viri ,  de- 
cem  de  Humam  corporis  Fabrica  libris  'vertfiimum  in^venias,  quodad  te  D.  Da- 
niel  Bucretius  Vratiflavienfis  fcripfit ,  cum  prtmum  eos  Venetiis  ante  annos 
feptemdecim  promulgaret.  Opus  efle,  cum  infinitis  obfervationibus,  tum 
methodo  fuccin(5ia,  prasclaris  partium  ufibus ,  &  diiTecStorum  hifto- 
riis  mirifice  exornatum.  Ad  hasc  cum  rari  admodum  fint,  quibus  re- 
feilionum  ftudium  placeat,  nifi  Medicinas,  cujus  fundamentum  eft, 
gratia :  totum  opus  fic  inftitutum  efle,  ut  perpetuo  ad  artis  ufum  re- 
feratur.  Hinc  tot  prascepta  Chirurgis  in  fuis  operationibus  notan- 
da ;  tot  difficilium  Hippocratis  locorurn  explicationes ;  viarum,  per 

quas 


AD  LECTOREM. 

quas  morborum  tranfmutationes  fiunt,  tum  confcnfus  partium,  dc- 
monftrationes :  plurima  infuper  ab  aliis  aut  non  attacla,  aut  perv 
peram  defcripta  pafiim  occurrere.  Et  qu&  vulgo  in  mufculorum  doccri- 
na  confufio  eft,  circa  venarum  arteriarumque  ufumobfcuritas,circa 
vifcerum  acliones  difiicultas  •  hic  elegantem  ordinem,  claram  lu- 
cem,  miram  facilitatem  habere.  Cujus  laudis  parttcipem  eumdem  D.  Bu- 
cretium  qut  fecerit,nihil  equidem  auclon  detrahit.  Cum  nemim  non  pofitt  non 
uideri  in  partem  tltius  vocaffe3  quem  plurtmum  in  vita  dtteclum  fibt  pr&  cetens 
4n  teftamento  nomtnaverat  ad  opus  islud  conctnnandum  poflremaque  manu 
perficiendum.  Quique  illud  tam  fideliter  atque  tnduflrie  eH  exfecutus ,  ut  nthil 
tn  ordtne,  operifue  forma  aut  fltlt  elegantta  magnopere  defideretur.  Qm  tnjupe) 
Hi/ioriam  tabulis,non  tantum  feptuagtnta  fex  a  Iulio  CafTerio  Placentino, 
ob  egregtam  in  dtffecando  dexterttatem  celeberrimo  Vtro,  confeclts  &  vtginti  aliis3 
qu&  defiderabantur ,  a  fe  addttis ,  omntbus  elegantifitmis3fid  &  tabulas  notts 3 
has  e  regione  expltcationibus  exornavit.  In  libellts  de  Formato  Foetu  & Ar- 
thritide  etfi  fiecundas  auctoris  curas  non  immerito  quis  requirat,  bene  tamen  de 
Socero  & publtco  merttus  esl  Liberalis  Crema^  qui  eos  tn  lucem  dedtt  &  alte^ 
rum  tabulis  Caflerii  quoque  fectt  abfiotuttorem.  C&tera  Spigelti,  quta  ipfio  vivo 
fuere  edita3  talta  Junt3  ut  &  egregte  nobis  ingenti  vigorem  3  eruditionis  varteta- 
tem,judtctt  promtttudtnem3feltcitatem  denique  ejus  tn  praxi  depingant ;  &  fi- 
mul  dulce  defiderium  reltnquant  Operis  Eptftolarum  anatomtcarum  tn  Itbro  de 
Semtterttana  promtfit  3ttemque  Commentarti  in^Pfiltum  de  Lapidtbus  3  &  Chi- 
rurgicorum :  de  quibus  etfi firio  tnquifitum  fuit  per  Cl.  D.  Iohannem  Rho- 
dium  (qui3  ut  esl  ingenio  mire  benigno  ac  factli  ad  attorum  conatus  promo- 
vendos3idnobu  honorts  dedit ;)  nihtl  tamen  reperirt  potuit,  quod  utiliter  tnpu- 
biicum  exeat  3  ntfi  una  Hymenis  pittura,  quam  tn  hac  editione  primt  damus. 
Fruamur  igttur  iBis  3  qu&  &  invitare  nos  ad  tegendum  materierum  novitate 
queunt3  &  non  fine  magno  fruclu  lecla  dimittent.  J^Qam  ea  trattant3  qu&  vel 
nemo  alius3vel  non  ita  plene ,  perfltcue  3  docle.  Vnum  tUud3  quodin  Lumbrico 
lato  hiulcum  esl  3  integri  fiilicet  deficriptionem  3  fiupplere  potes  exlib.  n.  c.  xlii. 
0 bfiruationum  QlM agnt  Viri  D.Nicolai  Tulpii,  Senatorts ,  Archtatri  & 
Anatomici  Amftelredamenfis  gravt^imi3felicifitmi  3facundifitmi.  Alterum,  quod 
in  Wteri  obfirvatwne  Juspectum  &  Spigeiit  de  ea judtcio  dubium  efl  3  hutc  ple- 
namfidem  facit  ex  ChartjfimiTarentis  mei  p.  m.  Antonii  vander  Linden, 
nJtiledict  ottm  Amflelredamenfis ,  Obfirvattontbus  excerpta  fimtlts  Jldonflri  hiflo- 
rta  &  ad  vtvum  exprejfa  imago.  Redeo  ad  Anatomtcam.  In  ea  nobis  Scripto- 
res  tres  Juperfint ,  quos  Spigelit  opertbus  interfierere  non  fine  gravt  caujfa  vtfium 
esl  y  qui  ea  perfiequerentur  qu&  pofl  Sptgetium  demum  cognita  aAnatomiam 
pafiim  tUuflrarent  3  limitarent ,  comgerent  3magno  ad  medendum  ufiu.  Non 
probat  Galenus  commentarium  anatomicum  3  ntfinovi  aliquid  contmeat.  Qjio- 
modo  igttur  iflos  non  probemus  tantum  3  fied  admtremur  eitam  ,  qui  tn  inte- 
rius  natura  fiacrarium  admtfii  inde  nobis  retulerunt  ,  qu&  univerja  antiqmtas 
aut  nefiruit  penitus}  aut  ntfi per  Jptfitfitmam  nubem  non  vtdtt.  Quam  tntrtcata 
fimper  qu&ftto  fuertt3  multorumque  antmos  torfirit,  E&dem  mefienterti  ven&  ad- 

*  5  vehantne 


AD  LECTOREM. 

vehantne  fimul  hepati  chylum  &  ab  eo  fanguinem  inteflinis  revehant,  an  non  } 
ex  Laurentio3  alttfque  conflat.  Eam  tandem  Gafpar  Afellius,  Vir  eruditift- 
mus,  non  optniombus  in  natura  male  fundatisyfed  experimentis  decidit  irrefra- 
gabiltbus ,  oficnfo  novo  vaforum  in  mefenterio  genere  3  quod  chylum  ab  intefli- 
^vihuho  nls  fuclum  per  dvd.fom  ad jecur  diflribuat,  quemadmodum  reliqua  mefaraica 
travslahftiZ'  per  <hct^o(nv  ex  eodem  fanguinem  ad  tntefltna  deferunt.  QuodVenarum  laclea- 
rum  tnventwn3fi  quis  animum  advertat3plurimas  in  arte  noflra  utilitates  fup- 
peditare  tum  ad  £Ognofcendum3  tum  ad  curandum  morbos  vetertbus  ignotos,  nec 
poflerts  fitis  perflcclos, potefl:  Vtt&  alterum  illud  Guilielmi  Harveji ,  cele- 
berrimi  Vtn 3  de  fhdotu  cordis  ?J>  Sanguinis  in  corpore  ctrculatione.  Qua  tn  re 
fi  cui  non  fatisfacit  numquam  fatis  laudatum  Harveji  fcriptum  3  is  adeat  adi 
noflri  Phcenicis  Cl.  D.  Iohannis  Walasi  Epiflolas  duas  adThomamlSartho- 
itnum3  quas  cx  nova  Aucloris  cura  emendatas  plurtmumque  auBas  iflt  in  com- 
mentartum  fubjunximus.  Ita  entm  erudite  nouam  illam  de  JMotu  fanguints 
fntentiam  proponunt,  tradunt  methodice,  adflruunt  nervofi,  dentque  argumentis 
ab  experientia  fimul  &  ratione  depromptts  3  &  contra  omnes  ettam  objecitones 
immotts  probant,  ita  plene  omnes  tllius  motus  circumflanttas,  tncompertas  antea3 
deducunt,  ut  neque  fcripttonem  quis  accurattorem  3  neque  firmtorem  demonfira- 
£  ttonem  cuptat3  ntfi  qut  Solem  fibt  poflulat  oftendi.  Taceo  inventam  ab  illo  no- 
viter  verarn  chjii  concocltonem  3  expulfionemque  ejus  e  ventrtculo,  quam  non 
minimam  luccm3  morbts  allaturam  auguror3  imo  jam perfintio.  Quod reltquum 
efl3  Leclor  optime  3  magnopere  laborandum  mtht  apud  te  non  exiflimo  in  expo- 
nenda  rattone  cur  nov&  hu/us  operis  editiont,  augufltfitmis  typis  &  primigentis 
Cafferii  tabulis  adornanda,  operam  aliquam  tmpendere  &  extare  in  eo  memo- 
riam  mei  Doluerim  ;  tum  quod  'vttio  verti  aut  poffe  aut  deberi  fciam  nemini, 
qui  dtligentiam  fuam  *vel  publtcA  utilitatis  fiudium  in  altenis  quoque  fcriptis 
probare  umquam  pofleritatt  fluduit  •  tum  quod  omnium ,  qu&  iflhoc  ruolumtne 
continentur3  eam  effe  &  dignitatem&  utilitatem  fatts  jam  innui3ut  erubeficere 
non  debeam  propter  laborem  male  coHocatum.  §luem  etfi  eum  effe  fittis  intelii- 
gam3  qui  nihilo  plus  fplendoris  dare  iflis  queat  3  quam  qmvis  inerrans  Soli :  at- 
tamen  nec  fupervacaneum  nec  fierilem  inventet  3  quifquts  antecedentes  editio- 
nes  cum  hac  poflrema  conferre  non  gravabitur.  Indtces  in  fubfidium  memoru 
&  temporis  compendtum  duplo  ferme  numerofiores  damus  £f  in  paucos  contra- 
clos  £f3  iis  ne  decipiaris,  correclifiimos.  De  erratis3  qux  nobis  a  Ifypographia  ab- 
(entibus,  irrepferunt,  oper&  non  eft  monere.  JSfam  &  nemo  non  oculatifitmus  cor- 
rector  dormitat  quandoque  3  &  funt  ea  tam  minuta  aut  evidentia3  ut  fiflere 
leclionem  nequeant.  JSfunc  te  dimitto  y  benivole  Leclor3  cum  prece3  ut  nobis  & 
labori  huic  faveas  3  &  valeas.    Dabam  Franekcrx  Frifiorum  ,  iv  Idus  Febr. 
clo  Id  c  xlv. 


I 

IN  ANATOMIAM 

i 

Clariflimi  viri 

ADRIANI  SPIGELII, 

Patavini  Profeflbris. 

Orrida  mortalis  fpectacula  cernitefcena?, 

Fruftaque ,  queis  mifere  dilaceratur  Homo. 
VitaSalufque  iftis  habitant  in  partibus ,  &  qua 

Vita  hominum ,  fefe  mors  quoque  parte  locat. 
Adfpice ,  qui  temet  nefcis  ,  ferale  cadaver , 
Nexaque  centenis  offibus  ofla  ftupe. 
Iilatuae  funt  fulcra  domus  ,  tabulata  trabefque. 

Hax  funt  ingenii  ftamina  dura  tui. 
Exuvise  tantseque  rigent  velaminamolis. 

Et  qux  cuncla  tegit  molliter  ofla ,  cutis. 
Carnea  compages  fequitur  ,  motufque  magifter 

Mufculus  &  facili  pondera  lege  movet. 
Currunt  innumeris  venarum  flumina  rivis , 
Et  membris  prasbent  pabula  keta  fuis. 
Vifcera  vifceribus  famulantur  &  ordine  pulchro 

Officium  varia  quodlibet  arte facit. 
Summa  tenet  Ratio ,  tunicis  fecura  cerebri, 

Et  quia  fideribus  proxima ,  fola  fapit. 
Palpitat  seterno  Cor  implacabile  motu , 
Et  media  prudens  fe  regione  locat. 
Eft ,  qua?  bile  tumet  ftatio ,  qux  nutrit  amores , 

Eft ,  ubi  ren  falfas  ejaculatur  aquas. 
Fecundos  matrona  finus  oftendit.  &  illa 
Humani  generis  capfula  prima  patet. 
Quse  reges  Priamofque  habuit ,  BrutofqueDucefque, 

Et  quos  fullo  fuos  dixerit  effe  lares. 
Singula  miramur.  ftomachi  jecorifque  labores. 

Et  diftincla  fuis  vifcera  mille  locis. 
Hasc  fupplex  Natura  vide ,  fabrumque  potentem 

Sufpice  &  artifices  hic  venerare  manus. 
Pingite  piclores  tabulas ,  &  pafcite  veftris , 

Deliciis  domini ,  lumina  imaginibus. 
Has  mundum  fanant  tabulce.  diverfa  Creator , 

( Vera loquor , gentes)  Spigelivsqve  facit. 
Totum  hominem  Deus  hos  ipfos  compegit  in  artus. 

Totumhominem  noftro  deftruit  llle  bono , 
Et  tantum  diflblvit  opus.  ne  fpernite ,  quavis 

In  tabula  cerni  fe  cupit  ipie  Deus. 
Has  ubi  fcasva ,  dolens,  lsevis  confpexit  ocellis , 
Crediditlmpietas,  fe  Ratione  regi. 

C.    B  A  R  L  &  V  S. 


Quem  terris  Bruxella  deitt,  Ta.ta.vuj;  Lycieum 
Ot>siu£uit ^ranJi  Tailadis  ore  lotfut  , 

Jalts  erat  Ihneto  radums  SPIGELIVS  auro 
rTalis  erat,  vtvunv  juem  volet  tgja.  Salus  . 

£xuvtis  late  ncjJris  clarefctt  Sc  extis  . 

^Matertes  Janue JiyuU  sectus  Jlomo  efJr  . 


Shfutic  ItaJts  3el/jce  ledimus    novus  ifle  JLaehaon 
Luxit  iti  *AuJomo  Tax jjere^rirui  solo 

Jfon  jjuenmur ,  Tatres  ^tneti    rtunc  redJitis  tllum 

Jkter Jrtpta  Jiht  Jrusia  Ju£erfles  cyit  . 
inuruere  Duces  Jervato  cive  triumphum 
JJu  in  ajsecto  ctve  cUfertus  ovat 

C  OiarLeus  . 


A    D    R    I    A    N  I 

P  I  G  E  L  I 


BRVXELLENSIS 


NATOMICA, 


OPERVM  OMNIVM 


T    O    M   V  S 


I 


AMSTERDAMI, 

Apud     IOHANNEM    B  L  A  E  V, 

cId     Idc  xlv. 


ADRIANI  SPIGELII 
B  R  V  X  E  L  L  E  N  S  I  S 

D  E 

V     M     A  N 

C     O     R     P     O     R  I 

F    A    B    R    I    C  A, 

Libri  Decem. 


.    DANIEL  BVCRETIVS 

Vratiflavienfis  Philofoph.  &  Medic.  D. 

BENEVOLO  LECTORI  S. 

Ffero  Tibi ,  Benigne  LecTior,  Adriani  Spigelii  Clarif- 
fimi  Viri ,  decem  de  Humani  Corporis  Fabrica  Li- 
bros,  quos  mihi  vita  difcefTurus,  ut  in  ordinem  redi- 
gerem,commifit.  Opus  eft,cuminfinitis  obfervatio- 
nibus,  tum  methodo  fuccincTia,  prasclaris  partium  ufi- 
bus,  &  difleclorum  hiftoriis  mirifice  exornatum.  Ad- 
hseCjCum  rari  admodum  fint,  quibus  refectionum  ftu- 
dium  placeat,  nifi  Medicina? ,  cujus  fundamentum  eft,  gratia :  totum 
opus  fic  inftitutum  eft,  ut  perpetuo  ad  Artis  ufum  referatur.  Hinc  tot 
prascepta  Chirurgis  in  fuis  operationibus  notanda  ;  tot  difficilium 
Hippocratis  locorum  explicationes ;  viarum,  per  quas  morborum 
tranfmutationes  fiunt,  tum  confenfus  partium,  demonftrationes.  Ac- 
cedunt  plurima  ab  aliis  aut  non  attacla,  aut  perperam  defcripta ;  fed 
imprimis  nova  Cerebrum  dififecandi  ratio,  ad  inveftigandos  Capitis 
arTe6his  maxime  neceffaria.  Nec  enimcerte  locumhic  habet  illud 
tritum  Comici ,  J^Qullum  e&  jam  dittum,  quod  non  dittum  fit  prius.  La- 
tuere  multa  majores  noftros ,  quaa  fuperior  astas  edocuit ,  multaque 
nunc  quoque  abftrufa  oculos  fugiunt,quas  tempus  in  apricum  produ- 
cet.  Quanta  vulgo  in  mufculorum  doctrina  confufio;  circa  venarum, 
arteriarumque  ufum  obfcuritas  ;  circa  vifcerum  adliones  difficultas  ? 
Hic  tamen  nullus  dubito,  quin  elegantem  ordinem,  claram  lucem, 
miram  facilitatem  invenias.  Ne  quid  tamen  defiderari  polTet,quod  ad 
operis  perfedtionem  faciat ,  ex  Mufaso  ejufdem,  Iulii  Caflerii  Placen- 
tini,  celeberrimi  Diffectoris  Tabulas  Anatomicas ,  omnes  novas ,  nec 
antehac  vifas ,  addidimus.  Quas  fane  quanti  praeftent  aliorum  adhuc 
editis,id  nullo  negotio  edocebit,quod  quas  in  aliis  fingula  fere  tantum 
funt  commendatione  digna,in  his  univerfa  reperiantur.  Elegantia  ad 
vivum  accedens :  multitudo  neceifaria;  perfcSlio  abfoluta^  magnitudo 
perfpicua :  artificium  admirabile.  Scio  plurimis,  nec  iis  indo&is,  di- 
verticula  has  videri  abipfis  fe&ionibus:  atreite  rem  aeftimantibus 
videre  licet,  &  iis,  quibus  nunquam  Anatomias  cernere  contigit ,  in 
Authorum  obfcura  alias  le£tione,  facem  efle :  iis  vero,quibus  tam  feli- 
ces  efle  datum  fuit,  ut  nonnunquam  intuerentur,in  tanta  rerum  varie- 
tate  in  fluxas  memorias  fubfidium  cedere.  Tuum  eft ,  benigne  Le£tor, 
benevolohaec  fufcipere  animo,primifque  noftris  conatibus,vel  Athe- 
nienfium  monitu,quibus  lege  cautum  erat,  ne  primi  ingeniifcetus  ex- 
ploderentur, favere.  Venetiis ,  Anno  m  d  c  xxvii. 


I  N  D  E  X 


INDEX  CAPITVM 

In  Libris  decem  de 

FABRICA  HVMANI 

Corporis  contentorum. 


ii. 


iii. 


L  I  B  E  R  I 

Externarum  partium  Appeliationes,  Fi- 
guram ,  Magnitudinem ,  &  mutuam 
inter  fe  Proportionem  exponit. 

Cap.i.  Extemarum  Capitis  partium  appellatio- 
nes Juccincle  explicat ,  Pag.  i 

De  appellatione  externarum  Tboracis  par- 
tinm ,  7 
De  appellationibus  partium  extcrnarum 
infimi  Ventris ,  7 
De  appellationibmpanium  externarum, 
qu&  generationi  junt  dicatA,  9 
De  appellationibm  Manus,& partium  in 
ea  contentarum ,  10 
De  appellationibm  Pedis,  fcf  partium  in 
eocontentarum ,  12 
vii.  De  humani  coiporis  figura,&  magnitu- 
dineitum  quo  paclo  b<tc  fecundum  <etate, 
Jexumyregionesytf  morbos  differatj  13 
De  Fif>ura,  1$  MagnitudineCapitisjpar- 
tiumque  in  co  contentarum ,         1 6 
De  Figuray  &  Magnitudine  Thoracisj  ac 
MammilL:rumy  17 
De  propcrtione  Infimi  Ventris ,  &  Pu- 
dendorum  utriufque  fexus ,  1 8 

De  mutua  Artuu  inter fepropo}tione}  20 


IV. 


V. 


VI. 


III. 


IX. 


X. 


XI. 


L  I  B  E  R  II, 

Qui  ofTium  hiftoriam  proponit. 

1.  Ofis  naturam,  ufuSj  iff  differentias  expli- 
cat ,  21 

11.  De  partibm  ofiium ,  ubi  nominay  quorum 
frequens  in  ofiium  bifloria  mentiofitj  Ji- 
mul  explicantur ,  24 

11.  Deo fiium  inter fe flruclurayac  connexu,  1 6 

iv.  De  nutrimentOj  quoojfa  aluntur,  &  per 
quas  wias  ad  ipfa  deducatur ,  29 
v.  An  oflium  aliquod  fit principiumyquemad- 
modum  VenarumyArteriarumy&  Nerfo- 
rumytum  quale  illud fity  irtvefligatury  3 1 

vi.  BreYis  omnium  totim  corporis  ofliumdi- 
K>ifioy  &  enumcratio  inflituitur ,      3 1 

rn.  Agit  deCranio  in  univerjum  ,JuturaJque 
Capitis  proponit ,  3  2 


VIII. 

IX. 

X. 
XI. 
XII. 

XIII. 

XIV. 

XV. 
XVI. 

XVII. 
XVIII. 

XIX. 

XX. 
XXI. 
XXII. 
XXIII. 
XXIV. 

XXV. 
XXVI. 
XXVII. 

XXVIII. 
XXIX. 

XXX. 
XXXI. 


De  ofiibm  Capitisfiipe  CaharU  propriis 
agity  34 
Defcribit  tria  ofiicula  auditui  infervien- 
tia.  37 
De  ofle  Cuneiformij  &  Spongiofo ,  37 
Agit  deoffe  lugali,  3  o 

Ofiium  Facici,flwe  MaxilU  fuperioris , 
<&  inferiorisj  defcriptionem  traditj  30 
Dentium  numerum ,  bifloriamque  pro- 
ponit  j  42 
Oflis  byoidis  biflorkm  tradit,  44 
Defcribit  ClaViculas,  45 
Sterni  jfive  oflis  pecloris  hifloriam  pro- 
ponit ,  46 
Scapularum  hifloriam  explicat ,  47 
Quje  de Jpina  in  untverfum  dici  poftunt, 
perfequitur ,  48 
De  ^vertebris  CeYvids ,  40 
De  Tboracisyac  Lumboru  vertebris,  jo 
Deoffefacroj  j2 
De  offe  coccygis ,  52 
DeCofliSj  53 
Deoffe  Innominato ,  54 
De  offe  Humeri ,  57 
De  -vlna ,  &  Radiof  5  8 

Deofiibus  extrema  Manus  Seja- 


moideis  appellatisj 
Deoffe  Femorisj  &  Patella, 
De  TibU  utroque  offe , 
De  oflibus  Pedis  extremi , 


De  Vnguibm. 


19 
61 

6z 
66 


LIBER  III, 


Qui  de  Cartilaginibus ,  &  Ligamenfis 
^agit. 

1.  Cartilaginis  naturam  jrvfus,&  differen- 
tias  proponit ,  6$ 
11.  De  Cartilaginibus  fupremi  'ventris  j  five 
CapitiSj  70 
iii.  De  Cartilaginibns  medii ,  infimique  Vet> 
tris ,  71 
iv.  De  Ligamentis  agit,quorum  naturayujum, 
&  differentias  brevitcr perjequitur ,  7  2 
v.  De  ligamentis  ,  qu.-e  in  capite ,  tborace ,  ac 
imo  ^ventre  occurrunt ,  74 

vi.  De 


I   N   D   E   X  C 

vi.  Dc  \amentis  Artuum,acprimo Mantts,  75 
vii.  Dt  ligamentis  Cruris  univerfi ,  76 

L  I  B  E  R  IV, 

Qui  Mufculorum  hiftoriam  perfequitur. 

1 .  Ouid fitMufcuIujyiS1  qtt.e  ejus  aclio,7$  j 
1 1 .  Qvjcft  mujculi  conflruclio ,  isf  quibits  • 
jtx pariibtts  conflet ,  8 1  i 

Enumcrantur  omnes  mttficulorum  diffe-  \ 

rcntU,qus  alicujus  funt  momenti,  8 5 
Qu.e  difficultates  fefe  in  mufcuforum 
biftoria  offerant,  isf  qttibus  modis 
tollantttr.  88 
Frontis  ,palpebrarttm  ,  oculorum,  nafi, 
bucca-nm,  labiorum,  maxilU  infierio' 
ris,  is?  aurium  mufcufos proponit ,  89 
Pcrfequiturbifitoriam  ratifculoru  UngtUy 
offts  lryoidis,fau:ium,iS?  b.ryngis,  05 
vii.  Dc  mujcufis  Caput, i£  Cerviccm  moven- 
tibus ,  97 
De  mujcufis  Tboracis ,  100 
De  mufcufo  Sub  claVw  ,  106 
De  infimi  Vcntris  ,  isf  primum ,  <U 
mttfculis  abdominis  appellatis ,    1 07 
De  mufculis  Lumborum  ,  1 14 

Dc  mufcuiis  Tejiium ,  VeficA  ,  Ani ,  isf 
Penis ,  1 1  j 

xiii.  De  mufculis  ScapuU ,  116 
De  mufculis  0 jjju  Humeri ,  117 
De  mufcuhs  0 ffis  Cubiti ,  119 
De  mu fculis  R  adii ,  120 
De  mttjCufis Capi ,  -vel potius  toti  ma- 
nui  dicatis ,  121 
De  mujculo  ,  cujtts  latus  tendo  mcdi.-e 
<voU  jubnafcitur,  quem  Palmarem 


iii. 


IV. 


V. 


VI. 


VIII. 
IX. 
X. 

XI. 
XII. 


XIV. 

XV. 
XVI. 
XVII. 

XVIII. 


'vocant 


122 


xix.  De  mufculis  manus  digitos  fleclentibttSy 

122 

xx.  De  mufcu.is  manus  digitos  extendenti- 
btts ,  124 
xx  1 .  De  mufcufis  rnanus  digttos  obiiqtte  ad 
latera  fabentibus ,  125 
xxii.  De  mufculis  Femoris ,  126 
xx  1 1 1 .  De  muficuds  TibU  ,  128 
xxiv.  De  mufculis  Tarfi  firoe  Pedis ,  129 
xxv.  De  mujculo  ,  cujws  lattts  tendo ,  medU 
plattta  Jubnafcitur  ,  U  Plantaris 
propterea  'vocatur ,  131 
xxvi.  De  mufculis pedis  digitos  fleclcntibus  , 

xxv  11.  De  mufculis pedis  digitos  extendentibus 

xxv  111.  De  mufculis  pedis  digitos  ad  latera  obli- 
quemoyentibus,  132 


A   P   I   T   V  M. 

xxix.  BreYis  ommum  totius  corporis  mufculo- 
rum  enumeratio ,  mcmorU  gratia , 
infiituitur ,  133 

L  I  B  E  R  V, 

Quo  Venarum  natura,  earumque per  uni- 
veiTum  corpus  feries  defcribitur. 

1.  Venarum  naturam ,  aclionem ,  is?  ttfus 
explicat ,  138 
1 1 .  Differentias  "vcnarum  breYtter  enumerat, 

141 

iii.  Difceptatior.cm  Medicorum  is~  Pktlofopbo- 

rumdeprincipio  Vcnarum  continct :  tum 
Autboris fcntcntiam  in  medw.m  adducit , 
is*  probaty  141 
iv.  Cur  du.e  'ven.-e ,  Portxncmpe  dicla ,  isf 
C.ifa  facla fity  tum  qtu  ipjarum  interfe 
differcntiaf.t,  isf  connexio ,  146 
v.  Ramos ,  ffpcpropagir.es  -venx  portd  reci- 
tatj  is?  Hippocratis  apborijmum  bucma- 
ximc  facicntcm  explic.xt ,  148 
vi.  Superiorem  ,fiy>e  Afcendentem  Ven&cOv* 
truncum ,  tum  ramosper  caput  difperfos , 
reatat ,  1^3 
vii.  Axillaris  Vent  per  brachium  diftribut* 
feriem  proponit ,  1  j  7 

vi  1 1 .  Inferiorcm  ^fipt  defcendcntcm  ~vcn.-e  Ca"v.-e 
truncum  explicat ,  159 
ix.  Iliaci  rami  extcrioris  per  crus  diffcminati 
propagines  ,  isf  ramos  enumerat ,  162 
x.  Sanguinis  definitio  proponitur ,  is?  decla- 
ratur ,  164 
xi.  Animalium  qu.idam  fanguinea ,  qtudam 
exfanguiaeffc ,  iSS  quamobrcm ,  166 
xii.  Sanguinem  bcterogeneum  effe  probatur  , 
indc  qttibus  ex  panibus  conflct ,  qu.z 
barum  caufe fxnt ,  inyeftigatur ,     1 67 
x  1 1 1 .  Diffcrcntias  fanguinis pcrfequitur ,  168 

L  I  B  E  R    VI,  . 

Qui  Arteriarum  naturam ,  earumque  per 
univerfum  corpusdiftributionem  perfe- 
quitur. 

1 .  Ancriarum  naturam ,  aclionem ,  1$  ufius 
cum  differentiis  explicat ,  171 
1 1 .  Superiorem}fipe  Aficendentem  ArterU  m.-g- 
m  truncum  ,  isf  propagincs  per  caput 
diftributas ,  proponit ,  1 74 

iii.  Axillaris  ArterU  per  bracbium  digefl.c 
ficricm  enarrat ,  1 76 

iv.  Infie)iorem,fiye  dcfcendentcm  Arterixmag- 

n<c  truncum  ,  ejujque  pcr  medium  ac  infi- 
mum  ventrepropagationemproponity  177 

v.  Iliaci 


INDEX  CAPITVM. 

v.  lliad  ramiper  crm propagati  foboles ,  1 8  3  xxi 1 1 .  Exponit  diffcrcntias,  qu<e  in partibm  ge- 
vi.  Venx  arterialis ,  &  ArtcrU  -venalis biflori- 
am  compleclitur ,  184 


L  I  B  E  R  VII, 

Qui  univerfom  Nervorum  hiftoriam  com- 
plectitur. 

I .  Nenwum  naturam  ,  aclionem ,  <^  diffc- 
rentias  explicat ,  1 8  j 

1 1 .  De  Nerpis  Cercbri ,  188 
1 1 1 .  De  nerDis  Jpinalis  mcdulUproprie  fic  dicl<e, 
& primo  quidem  "vertebraru  cewicis ,103 
1  v.  De  nerVis  medulU  ^vertebraruTboraas,  1 96 

v.  De  neryis  medulU  ^vertebrarum  Lumbo- 
rum ,  107 

v  1 .  De  nerVis  medulU  0 ffis  Sacri ,  198 
v  1 1 .  De  nerfis per  Brachia  diflributis ,    i  bi  d . 
v  1 1 1 .  De  ncrvis  per  Crura  digeflis ,  200 

L  I  B  E  R  VIII, 

Qui  hifloriam  infimi  ventris  continet. 

1.  DeCute,  201 

II.  DePhguedinc,  210 
iii.  De  membrana  carnofa ,  213 

iv.  De  Periton<eo ,  ibid. 
v.  De fitu  ,  tam  naturali ,  quam  eo  quipr.e- 
ter  naturam  efl  ,  omnium  qiue  in  imo 
'ventre  continentur ,  "vijcerum ,    2 1 6 

vi.  DeOmento,  219 
vii.  DcGula,  223 

viii.  Dc  Vcntrkulo  ,  2 24 

ix.  Dcintcflinis,  227 
x.  De Mefentcrio ,  i>i 
xi.  Dtf  Pancreate ,  234 
xii.  Dtf  Hr/M# ,  ibid. 
xiii.  Dc  Veficula  bilaria ,  237 
xiv.  DeLiene,  239 
xv.  De  Renibm  ,  &  bis  fuccenturiatis  glan- 
dulis ,  itemque  canalibm  urim  tranfi- 
tum  concedcntibm ,  243 
xvi.  DeVeficaurinaria ,  245 
xvii.  Depanibm  genitalibm  inmarels? pri- 
mum  quidem  de  iis ,  qu<efeminis  genera- 
tioni  inferviunt,  -247 
xv  1 1 1 .  De  iis panibus ,  qu<e  <virilis  feminis  ex- 
cretioni funt  dicau ,  249 
xix.  De partibm  genitalibm  infceminis 

primo  quidem  de  Pudendo  muliebri,  254 
xx.  DeVtero,  257 
xx  1 .  De  teflibus ,  ipfisque  annexis  'vafis  pr<e- 
parantibm ,deferentibus,  &  cacis,  260 
xxii.  Traditur  aBio  &  ufm fingularum paitium, 
qu4  adgcnitalia  mulierum  referuntur,z6i 


nitalibm  gravid<e,  &  ejm  qu<e  utcro  non 
gcrit ,  obfervantur ,  263 

L  I  B  E  R  IX, 

Qui  medii  ventris  hiftoriam  complectitur. 

1 .  De  quatuor  communibus  medii  "ventris  in- 
tegumentis ,  26  j 

11.  De  mammis  utriufque fexm ,  266 
iii.  De  Plewa,fxve  coflas  Juccingente  mem- 
brana ,  268 
iv.  De  Mediaflino,  ftve  membranis  caVitatem 
thoracis  interfepientibm ,  2  69 

v.  De  Pericardio ,  isf  bumore  in  ipfo  conten- 
to ,  270 
vi.  De  Corde  ,  ejufque panibm  externis ,271 
vii.  De  Cordis  partibm  internis ,  Vcntriculis 
inquam  ,  &  Vatvulis ,  273 
viii.  De  acliom  ,  <lff uju  Cordis ,  partiumque 
ipfim ,  275 
ix.  De  unione  uajorum  cordis  infivtu,  qiu  in 
nato perit,  p.bi  modm fimul apcritur,  quo 
non  ipfa  folum  perditurjed  iff  <vafa  um- 
bilicalia  in  cditis  ca~vitatcm  fuam  amit- 
tunt  y  279 
x.  De  Pulmonibm ,  &  eorum  afpera  Arte- 
ria ,  280 

L  I  B  E  R  X, 

Qui  fupremi  ventris  hiftoriam  continet. 

1 .  De ,  apil/is ,  fcf  quatuor  communibm  fum- 


11. 


mi  'ventns  tntegumentis , 
De  Pericranio , 


28y 
287 


iii.  Deduabm  cerebrum  obcingentibm  mem- 
branis ,  288 
iv.  Ce  ebri ,  quatenm  idin  Veteri  jeclionefe 
offen ,  hifloriam  neclit ,  290 
v.  Cerebelli ,  ejufque  panium  juxta  Veterum 
dijfeclionem  ,  enarratio ,  292 
vi.  Spinaiis  medulk  ,  fecundum  Veterum  pla- 
cita ,  de/criptio ,  293 
vii.  Cerebri  eam  diffecandi  rationem  ,  quam 
Recentiores  invenerunt  ,primum propo- 
mt ,  mox  partium  ejm  beneficio  inven- 
tarum ,  aut  aliter  comparentium ,  hiflo- 
riam  neclit ,  294 
vi  1 1.  De  Aclione  &  ufit  Cerebri  ,  296 
ix.  Deocuio  interno  ,fi~veipifm  inflrumentoy 

299 

x.  De  aure  interna,fiy>e  organo  Auditus,  30 1 
xi.  De  najo  interno,fcv:  olfaclm  inflrumento, 

xii.  De  guflm ,  taclmque  inflrumentis ,  i  b  i  d . 


A  D  R  I  A- 


ADRIANI  SPIGELII 

BRVXELLENSIS, 


D  E 


s  nc- 
nens ,  quos 
narguil  ad- 
cnplimuj , 
>ro  demon. 
tracione 
orum  qnx 
n  hiftoru 
radunrur , 
>rimus  Li- 
>rum  deu- 
;nat ,  fecnn- 
lus  Tiba- 
am,  tertiuj 
"lguram. 


HVMANI  CORPORIS 

F    A    B    R    i   C  Ai 

LIBER  PRIMVS, 

Externarum  partium  Appellationes,  Figuram,  Magnitudinem, 
&  mutuam  inter  fe  Proportionem  exponens. 

C  a  p  v  t  L 

Externarum  Capitis  partium  appellationes  Juccincle  explicat. 

Vmani  Corporis  fabricam  tradituri ,  initium  ab  externarum  R*w 
partium  hiftoria  defumendum  duximus ,  fapientifTimi  Plato- 
nis  prarceptum  fequentes ,  cjui  omnem  ,  qua?  a  recta  ratione 
jpj  de  aliqua  re  fufcipitur  tra&ationem  ,  ab  iis  exordium  petere 
jufilt,  qux  tum  oculis,  tum  animo  manifeftiora  efTent.  At  hse 
partes  ex  carteris  nec  ita  abftrufae  latent ,  ut  quifquam  fit  cu- 
jus  oculos  fubterfugiant :  nec  ita  dirflciles  explicatu,  quin  vel 
rudis  quifque  animo  fuo  comprehendere  valeat.  Accedit, 
|  quod  ha:c  pr.^via  tra&atio  ,  ad  reliquorum  qua;  nobis  poft- 
modum  dicenda  lunt,  &  majoris  momenti  erunt,  &  mentem 
requirent  folertiorem ,  perfeclam  abfolutamque  cognitionem  immenfum  quantum 
utilitatis  afferat.  Quemadmodum  enim ,  qui  vaftam  orbis  terrarum  defcriptionem 
tradituri  funt ,  ut  regionum  ,  urbiumque  immenfiim  multirudinem  promptius  edoce- 
ant ,  rudia  primum  lineamenta  ducunt ,  quibus  amplum  quendam  fitum  crafTa  miner- 
va  reprarfentant ,  ut  montes  poftea  ,  oppida  ,  fluminaque  tradentes ,  quo  fefe  referant, 
citra  negotium  inveniant.  Sic  in  tam  difficili  corporis  noftri  fabrica  ,  in  qua  tanta  par- 
tium  varietas,  tantaque  multitudo  fefe  offert,  ut  vix  hominis  unius  artas  ad  ediicendum 
fultlciens  efTe  videatur ,  fi  primum  rudem  quandam  veluti  tabulam  menti  adumbratam 
in  externis  partibus  exhibuerimus ,  ad  quas  interiorum  poffea  fitum  referamus ,  pluri- 
mum  opera?  pretium  feciffe  merito  videbimur.  Eft  igitur  externarum  partium  tra&a- 
tio,  non  utilis  tanmm  cuivis,  qui  operam  luam  locare  diffectionum  ftudio  voluerit  ;  fed 
prorlus  etiam  neceftaria ,  nifi  animo  femper  anceps  dubiufque  harrere  cupiat ,  ejus  in- 
ftar,  qui  in  vafta  montium  congerie  ,  aut  fylvarum  inviis  viis  errabundus ,  quo  pedem 
figat ,  hinc  inde  ambiguus  curlitet.  Tractatio  autem  ha?c  ,  etfi  prima  fronte  levis  ad-  t>--$cuUu 
modum  effe  videatur,  non  tamen levis  in  ea  lele  offert  dirficultas,quod  nomina  illa,qui-  SS*"**" 
bus  externae  partes  veniunt,inhnita  pame  fint,  tum  qnod  partes  ipiae  plurimar  exiftunt, 
ram  qnia  authores  varietate  vocum  lupra  modum  delectati  fuiffe  videntur.  Vt  tamen 
huic  medeamur  malo,  &  aliquod  memoria:  fubfidium  conferamus  in  medium,  metho- 
do  utemur ,  qux  obfcura  omnia  dilucidet ,  ignota  cun&a  aperiat,  dirflcilia  quxque  pla- 
niffima  reddat.  E:;ordiemur  autem  a  generali  totius  corporis  divifione,  qux  etli  diver-  Gmndu  *: 
fa  a  fcriptoribus  vulgo  tradatur ,  unam  tamen  illam  fervandam  cenfuimus ,  quam  Gale-  tkff"* 
nus  ubique  locorum  fecutus  eft  ,  fed  imprimis  7  de  uf  part.  1 1 ,  univedum  corpus ,  in 
ventres  (5c artus, five extrema, dirimendo.  Vocatur  Venter  infignis  aliqua corpo-  1  i 
ris cavitas ,  in  qua vifcus  aliquod  primarium reconditum  eft :  A R T  v s  vero,  extremaj  %.i. 
pdrtes,  trunco  corporis  ramorum  inftar  adnata?  ,  cujufinodi  funt  Manus  ac  Pedes-  Hos 
Grarci        iilos  *s«a^  appellant,  non  tamen  line  inligni  vccis  ambiguitate.  Vfurpatur 

A  enim 


t^iXlsK  V0X 

ambtgua  eft. 
X. 


12-3 
Caput. 


Capitii  ambt- 

"ttttdf. 


Cttpitts  ety- 
mologia. 


1  ■  Z  ■     Hivifio  ca~ 
pttti. 

Partes  calva- 
rU  quatuor. 


0,  I  I. 
a.  d. 


Synciput. 

Occiput. 
Tempora- 

Vertex. 


eacits. 


2  Adriam  Spigelii 

enim  wAia  nonnunquam  ftri&iore  fignificato  pro  abdomine ,  five  infirao  ventre  ,quo- 
modo  Hippocrates  fumpfifle  videtur ,  cum  2  aphor.  53,  ow'«»,  inquit ,  -mg  vnxlttg  vyy*. 
%xxm  ,  vse<  fiijj  cvnt ,  /SeA-nov  cW?A«wjfcn  r  tz^  igffrtf.  quibus  alvus  eft  humida  ,  dum  qui- 
dem  juvcnes  funt ,  melius  degunt ,  quam  hi ,  qui  ficcas  habent.  Interdum  adhuc  flri- 
ctius  fumitur ,  &  Ventriculum  fignificat ,  unde  w  *«  dicitur ,  quod  apud  La- 
tinosorificium  Ventriculi  appellatur.  Sic  &  Pollux  accepilTe  videtur,  dum  »9»,  inquit, 
Tjf  vbixU  awjdvc]\  o  ^fjiux^ ,  hoc  eft ,  ventriculo  gula  adaptatur.  Stricliifime  tandem ,  au- 
thore  Philotheo  ,  ad  lib.  i  aphor.  15,  pro  quavis  cavitate  parva,  qua?  in  profundo  fita 
eft ,  lumitur ,  five  cibum  fuicipiat,  fivc  non ,  quemadmodum  wtiom  *  eyx«<p*A* ,  ^ 
xeb^ete,  cerebri  cordifque  ventriculi  dicuntur.  Hinc  apud  Ariftotelem  1  hift.animal.17, 
HciocXa,  %x\  $>  x9»A»V,cor  quidem  tres  ventriculos  habet.  Nos  hoc  loco  whiug  voca- 
bulo  cum  Galeno  infignem  aliquam  cavitatem  intelligimus  ,  quae  vifcus  aliquod  prin- 
cipalecomplectitur,  cumque  tria  fint ,  totidem  quoque  rcwtm  conftituimus ,  exqui- 
bus primm  &  fuperior  eft  Caput ;  medim,  Thorax  ;  infxmm ,  Abdomen  ,  improprie  fic 
di&um.  C  a  P  v  T  ergo  primus  venter  eft ,  qua  voce  ampliore  propriaque  fignificatio- 
ne,  totum  id  appello  ,  quodprimae  colli  vertebrse  imponitur.  Preffa  enim  fignifica- 
tione  Medici  nonnunquam  capite  pro  cerebro  utuntur,  dum  hoc  \xfo,  caput  afFectum 
elTe  dicunt.  Interdum  etiam  anguftiore  adhuc,  pro  capillata  tantum  parte,qua  ratione 
fumpfit  Hippocrates  dum  <s$  r  a>  *.i<pa/\y  ^ow^cItuv ,  de  vulneribus  capitis ,  librum  infcri- 
pfit :  intelligit  enim  tantum  ea  vulnera ,  qua?  calvariae  infliguntur  ,  quo  pac"t,o.&  noftrae 
artatis  Chirurgi  hanc  vocem  accipiunt ,  faciei  vulnera ,  a  capitis  vulneribus  diftinguen- 
tes.  Dicitur  autem  Caput ,  vel ,  quia  fenfas  ab  eo  initium  capiant ,  quae  notatio  Var- 
roni  ad  Ciccronem  placet :  vel ,  quia  cerebrum  capit ,  partium  omnium  nobiliffimam. 
Graxis  xe<p*A},  quafi  dicas,  xe<puA@*  aut  KtXv(p(&,  quod  putamen,vel  teftam  fignificat.  Di- 
yidifolet  in  duaspartes^,  in  capillatam,  &  glabram.  Capillata,  t^x^  Ariftotelii  hi- 
ftor.  animal.  7,  &  k^cuUv ,  Latinis a  Cahana ,  &  Cranium ,  vocatur ,  quod  iterum  in  qua- 
<tuor  minores  dirimitur ,  in  anticam  fcilicet ,  pofticam,  &  laterales  partes ,  quas  inter 
Vertex,  tanquam  centrum  in  medio  ,  conftitutus  eft ,  hujus  divifionis  author.  Pars 
enim  quae  a  vertice  ad  anteriora  &  frontem  tendit ,  Synciput :  quae  huic  contraria  eft, 
a  vertice ad  pofteriora  &  cervicem  excurrens,  Occiput  dicitur :  ninc  ab eodem vertice 
ad  latera  utrinque  &  aures,Tempora,  five,ut  quibu&amplacet,Timpora,pertingunt. 
b  Synciput  ergo ,  quafi  fummum  caput  vocatum ,  Ariftoteli  fyey^t*  dicitur ,  Homero  /3^e-  b,  %, 
y#*gf*m  &  ^^^«"jquod  irrigare  fignificat,eo  quod  humidiffima  capitis  pars  &  molliffima 
in  infantibus  videatur,  cum  neque  offea  fit,fed  membranofa :  neque  corroborari  queat, 
fed  tenera  maneat ,  donec ,  Plinio  tradente ,  primus  fermo  eruperit.  c  Occiput ,  mov ,  24$  e,  c. 
iiivuhg ,  nvoi ,  quod  fibrofa  ea  pars  fit ,  &  nervofa ,  principio  nervorum  illic  exiftente. 
d  Tempora ,  quod  aetatis  tempus  indicant ,  in  Viris  quidem  canitie ,  in  Fceminis  calvitie :  * .  b.  b. 
Gra;cis  ^o^<poN» ,  fc*»  $  k$£»  <n&  tIu)  dtplw ,  quod  eo  loci  ad  tactum  pulfiis  fit  evidens.  Duo 
fiint ,  utrinque  ad  latera  fyncipitis  ,  inter  oculos  &  aures ,  ubi  caput  paulo  comprefTius 
eft,  pofita.  Media  hinc  inter  has  partes  e  Vertextfk.,  veluti  centrum  calvarise ,  circa  e>d: 
quem  pili  quafi  in  gyrum  vertuntur ,  a  quo  &  nomen  accepit  tefte  Quintiliano,  lib.  8 
inftitut.  Ariftoteli ,  &  Introductori  v&fvQn  dicitur ,  ^  £ ^^«f,  quafi  dicas  a^vcp^  quod 
ea  pars  capitis  crinibus  rnaxime  tegatur.  Sunt  nonnulli ,  quibus  geminus  eft ,  non  ofle 
tamen,fed  capillorum  tantum  arquamento,  &  hi  ^pupo»,  bivertices  dicuntur.  Cxterum 
pili,  qui  calvariam  contegunt,  Ipeciali  voce  Latinis  Capilli ,  ad  aliorum  difcrimen  appel- 
lantur  ,  quafi  dicas ,  capitis  pili ,  fed  Pollux  ^tmg ,  ^  n  K&pttiui ,  quod  tonderi  confiieve- 
rint.  Inter  hos  linea  qux  ad  frontem  a  vertice  excurrit ,  indextram  finiftramque  par- 
tem  capillitium  dirimens ,  potiftimum  vero  in  mulieribus ,  Ariftoteli  Xvo-u[xa ,  Kvc-umg 
r  T(j.x%v  dicitur.  DoclifTimus  Gaza ,  Difcrimen  ,  tsf  ctquamentum  capillorum  -vertit.  In  his  no- 
tanda  eft  crifpitudo,  &  rectitudo,  itemque  color,  ex  quibus  de  temperamento  hominis 
judicium  fiat. 

Altera  pars  capitis  glabra ,  &  capillis  privata ,  calvas  fubjecl:a  eft ,  &  in  faciem  atque 
aures  di viditur.  f  Fa  CIES  ,  Grxcis  ^o-umv ,  24^ ™ vs&rufy 'o-Mic^ ,  ^  <puvLv «V  w  <b&tu  f,  i » 
^7*^71™  ,  quod  fblus  homo  inter  cxtera  animantia  eredus  fit ,  vocemque  anteverfus 
emittat ,  ut  docet  Ariftoteles ,  3  de  part.  anim.  1.  Propterea  &  -s&ruTnv  cPa^ovn  r  *>kuv 


i,  i.i-  i.b. 


c  c 


de  Humani  Corporu  Fabrica,  Lib.  I.  3 

$uv  dvtyuint  cvcpa,?i7Xj ,  eodcm  tefte ,  1  hiftor.  anim.  8,  cum  uni  homini  facies  conceffa 
iit ,  reliquis  animantibus  cunclis ,  Roftrum.  Vocatur  autem  Facies  totum  id  ,  quod 
a  capillorum  terminis  in  fyncipite  exordiens  ,  ad  mentum  uique  excurrit.  In  hac  pra?- 
clarum  quoddam  divinadapientia?  elucefcitfpecimen ,  venerandaque  majeftas,  quae 
vel  crudcles  quofque  animos  ad  manluetudinem ,  vel  indomitos  ad  amorem  ducat. 
Quin  imo  in  eo  faciei  dccor  fpeciefique  olim  honorefuit,  ut  prima?va  aetate  honores  >•/* 
&  opes ,  pro  faciei  cujufque  dignitate  diftributas  fuifte  prodiderit  Lucretius  lib.  5 : 
Et  pccudes ,  <y  agros ,  dbijcrc  atquc  dcdere , 
Pro  facie  cujujque ,  &  ^viribm ,  ir.gcnioque. 

Nam  facies  multhm  rvaluit.  

Eft  enim  fpeculum  animi,  morum  index,  &  fcdes  mentis,  unde  &  Vultus  dicitur,quod 
voluntatcm  detegat.  Partes  habet  plures,  frontem,  nafum,  oculos,  genas,  labia,  os,  & 
mentum,  de  quibus  fingulis  nunc  ordinedicendum. 

*  Frons  ergo  ,  Latinis a ferendo  dicl:a  eft ,  quod  animi  mores pra? fe ferre (bleat,  Frons. 
Gra?ci  a  fitu  ^irumv  vocant ,  quafidicas,  partem  poft  oculos  fitam ,  ^tlamg  uttks.  Supe- 
rius  ,  fyncipite ,  inferius,  fuperciliis  &  glabella ;  ad  latera,  temporibus  utrinque  coerce- 
tar.  Hujus  cutis ,  quse  fola  in  homine  mobilis  eft^,  ^^Qumg  vocatur  ,  at  latino  nomine 
caret.  In  hac  linea:  apparent ,  ex  quibus  contraclia  fronte  b  Rugce  generantur,  fsA^tc,  &  r*x<. 
a^i^nuncupatac.  HasPhyfiognomiob(ervant,qui  &  propterea  Metofcopi  appellati, 
cum  naturx ,  fortunarque  hominis  figna ,  &  indicia  elfe  profiteantur.  Sunt  autem  h<e 
linex  duplices ;  alia?  enim  in  longum,  alia?  vero  in  latum  extenduntur,&  illarum  iterum 
feptem  funt,  fingula?  fingulis  Planetis  dedicata:.  Nec  tamen  omnes  in  omnibus  confpi- 
cua:  funt ,  fed  quardam  interdum  abfunt.  Vt  plurimum  comparent ,  quas  Mercurio  , 
Veneri,  &Iovi  tribuunt,  fimtque  omnes  evidentiores  fifupercilium  toltatur,quod  pau- 
Jo  altius  cogitantibus  evenire  folet ,  8c  tunc  ShvxwM  vocatur,  ac  fi  diceres,  fiipertento- 
rium  ,  qucmadmodum  fi  quis  rectas  cum  tranfverfis  ruget ,  quod  irafcentibus  accidit, 
vap&y  &  ȣ<peM,  hoceft,  nubes  appellatur.  adhoc  allufitPoeta,  dum  canit, 

Dcme  Jupcrcilio  nubem.   

»i       Exinferiorepartefrontem  excipiun|  cSvpercilia,  quse  &  propterea  eleganter  &9*&S*> 
hirfiitas  frontis  extremitates  cognominat  Ruffus.  Pili  fimt  oblonga  ferie ,  in  frontis  & 
oculorum  confinio  extenfi  ,  utfudcresabilla  defluentes  excipiant ,  ab  his  depellant. 
Gra?cis        dicuntur  non  nota  etymologia ;  Latinis  a  fitu  fiipercilia ,  quod  fiipra  pal- 
pebras  locata ,  qux  antiquitus  Cilia ,  ab  officio  oculos  celandi ,  vocabantur.  Pars  ergo 
ipforum  ,  qua?  nafiim  refpicit ,  otpovuv  ks<p<*a^  Supcrciliorum  caput :  quar  ad  tempora ,  Ifyvw 
Sipcrciliorum  cauda  vocatur.  Vt  autem  palpebra?  dua:  fiint,  ita  &  fupercilia  duo,quo- 
ruminterftitium  [Mo4<povcv ,  quafi  mediumfiipercilium  a  Grascis ;  a  Latinis  ,  quod  pilo- 
> e-       rum  expers  fit ,  d  Glabella  dicitur ,  quamvis  nonnunquam  hiriutum  quoque  reperiatur,  cutiu. 
protenfis  ad  nafum ,  &  coeuntibusinvicem  fiiperciliis ,  quod  fignum  Ariftoteles  1  hift.  » 
animal.  9,  yvps,  aufteri  &  acerbi  hominis  effe  tradit ,  &  tunc  mc^u; vocatur. 

eN  asvs  poftea  fiib  glabella  fuccedit  infpiciendus ,  quem  ab  officio  Graeci  p(mf  -s^y  NafnJ> 
79  'oietv ,  &  pvfcty,  ac  iAv£ulr,tfLy  a  muco,  cerebri  excremento,  quod  per  ipfiim  fluit,  appel- 
lant.  Dhiditur  in  panemjtperiorem ,  qua*offeaeft,  acimmobilis:  Scminferiorem ,  qua:  safijh-ijie. 
cartilaginea ,  mobilifque.  Vtraque  iterum  in  duo  latera  difpefcitur  ,  &  inter  ipfa  in 
partem  mediam ,  qua?  acuminata  eft  ,  8c  j>d^g ,  fJpina,  ac  dorfum  dicitur ,  cujus  fummi- 
tas ,  tffMg ,  zCo/atarium ,  ab  ufii  fuo  vocatur,  quia  mucus  per  ipiam  tanquam  per  cribrum 
colatur  ,  quamvis,  utoftendemusinferius ,  id  non  nifi  praeter  naturam  fiat.  Osenim 
WpaetStg ,  five  fpongiofum  ,  odoribus  potius,  quam  excrementorum  purgationi  dicatum 
eftaNatura.  Foraminaduo,  qua?  inferius  patent,  pivi*  Ariftoteli ,  poQoms  Diofcoridi , 
Latinis  fa  Kares ,  agnavitate,utinquitDonatus,quiaodoratunosedocentade(fepra;-  Nmt- 
fto  ,  qux  oculi  nondum  cernunt.  Has ,  medii  inftar  parietis  ,  diftinguit  cartilago  ,  %mt, 
i.a.       feu  1  Columna  appcllata  ,  cui  (uperiore  parte  interfcptum  ojfeum ,  ^aJpoayy.A  Ariftoteli  co-  c**»»*. 
gnominatum,  jungitur.  Partes  vero  mobiles,  qux  inferius funt,  <z*1wa\  Polluci,  Latinis 
k  Ak ,  &  narium  pinnt  vocantur.  Extrema  autem  nafi  rotunditas  protuberans ,  c^cu^ov,  au. 
m,  g.      1  naji  orbkuhs ,  Scghbuhis :  at  pili  in  narium  antro  crefcentes,  m  Vtbrifi,  &  Vibrijfe,  quod  $$r$Mu* 
iis  evulfis  caput  vibretur ,  concutiaturque. 

A   2  aOcv- 


1.1.4. 


f,  a. 

l  b. 


b.  c 


I.  u 


4  Adriani  Spigelii 

aOcVLVS  Externvs,  fic didtus  ad difFerentiam interni ,  qui ad aliam tra&a- 
tionem  pertinet ,  fub  fuperciliis  ,  &  a  latere  radicis  narium  collocatus  eft ,  duabus  par- 
tibus  conftans  ;  una ,  qua?  pro  integumento  interni  oculi  (ervit   altera  vero ,  qux  ad 
ipfum  quidem  oculum  internum  pertinet,  at  quatenus  nobis  fine  diffectione  in  confpe- 
vdfthr*,     clum  fe  profert ,  fuo  quafi  jure  ad  externum  referri  videtur.  Prior  illa  ,  Talpebrje  *,  d.a. 
vocatur,  a  palpitando,  quod  inter  loquendum  frecjuenter  palpitent,& a  nobis  movean- 
tur,  Graxis  /3Ae<p^:tf ,       -n  $k{ttm  a  videndo,  quod  iis  apertis  homo  videat  :  vel  certe, 
quia  funt  /SaM©-  ^etfia ,  hoc  eft ,  Vifus  tunicA  ,  fct  opercula ,  unde  nec  male ,  &  eleganter 
profeclo  a  Poeta ,  cppctlotpvfoa, ,  Oculifolia ,  dicuntur.  Sunt  autem  palpebra?  in  utroque 
oculo  bina?,  quarum  qua?  fuperior  eft,  oculum  a  fuperiore  parte  operiens,  wtig :  altera, 
quannferior,  &  ab  infima  parte  contegens,  xsTaov,     dvdwiXcv  Polluci  vocatur.  Hae  cum 
ad  oculi  tutelam ,  maxime  dormientibus ,  claudantur  ,  fi  in  fbmno  conniveant ,  ut  albi 
n    obfervatio.   aliquid  cernatur ,  indicia  Medici&prasbere  folent  exitialium  febrium,  indubitataeque 
'  mortis.  fic  enim  hocfignum  Hippocrates  1  prognoftic.  interpretatur ,  nifi  forteafu- 
1  perpurgatione ,  aut  magno  alvi  profluvio,  vel  etiam  alia  externa  caufa  contigerit,  tum 
K  enim  minus  malum  portendit :  aliasfummam  omnium  naturalium,  vitaliumque  facul- 
tatum  imbecillitatem  fignificat.  In  quibufdam  tamen  naturale  effe ,  apertis  dormire 
oculis,  obfervavimus.  Quare  cavendum  eft ,  ne  praecipici  nimium  judicio  hic  forte  la- 
bamur  5  fed  qualis  valenti  conditio  fuerit,  prius  inveftigemus.  Carterum  pili  qui  utriuf- 
que  palpebra:  extremitates  cingunt,  twruv  fitetpdpuv,  c&xi(pa.f3ig  dicuntur :  Latinisqui-  c* 
bufdam,inter  quos  eft  &  do&iflimus  Theodorus  Gaza,C//w,fed  male  vocantur,id  quod 
recte  fummus  vir  Scaliger  jam  ante  obfcrvavit ,  &  monuit :  Plinius  ,  &  Lucretius  pal- 
pebras  vocant.  Cartila<j,ines  autem  femilunares ,  qua?  palpebrarum  extremitates  fir- 
mant,  &  inverfisipfis  vifui  feofferunt ;  claufis,  invicem  junguntur ,  iet^m  ,pa!pebrarum 
crepidincs ,  &  Antiquis  Cilia  quoque  dicebantur.  Harum  fines  fefe  invicem  fecantes, 
ocuioruman-  utrinque  oculorum  angulos  conftituunt ,  tmp  o^x^uv  kouQxc  ,  quorum  qui  ad  nafum  eft, 
d  Major anguhti i  qui  ad  tempora ,  0  Miftor,  &eft,  &  nuncupatur.  Graeci  tamen  ma- 
jorem  peculiari  voce,  &  proprie  ey»**?™  appellant,  quam  vocem  poftea  Vefalius  adca- 
runculam  eo  loci  pofitam  traduxit.  Hefychio  pulghre      dicitur,  fons,cjuod  lachrymae 
}oTammi7.e  inde  quafi  fcaturire  videantur.  Eft  enim  illic  f Voramen  in  inferioris  palpcbra  tarfo,  ma-  /, 
chrymah.     gnitudine  quidcm  cxiguum  ,  fed  profunditate  fummum ,  ex  quo  lachrymae  emanant. 
Q  ife  Hoc  fi  acriorum  humorum  fluxu  tentetur,  five  lachrymae  illi  fint,five  pus  ab  inflamma- 
tione  vicinarum  partium  affluens  ,  affectum  parit ,  quem  Medici  noftri  Bftulam  lachry- 
malem ,  Grxci  euylxwm  vocant.  Si  quis  exactius  foramen  id  videre  defideret,  bovis  mo- 
do  ma&ati  oculum  intueatur  ,  in  eo  enim  infigne  admodum  effe  confuevit.  Eft  etiam 
in fceminis  majus,  quam  in  maribus ,  &  in  iis ,  qui  lachrymis  delectantur,  quam  qui  ab 
ipfis  abftinent.  Tandem  inter  offa ,  &  utramque  palpebram,  exiguae  quasdam  cavita- 
cavumocuii.  tes  reperiuntur ,  femicirculares ,  quarum  fuperior , E  CaDum  oculi ,  xsTacv;  inferior,  hfubca-  \\ \, 
n    sukavum.    "^im  >  0^»o»Aev  dicitur.  Vtraque  cavitas,  fed  prarcipue  inferior,  in  cachexia,  &  hydrope 
intumefcere  confuevit,  maxime  vero,  fi  a  longo  menfium,  aut  haemorrhoidumproflu- 
obfervatio.  v}0  nafcantur.  Idem  in  longis  vigiliis ,  &  incipientibus  ophthalmiis  contingit.  Men- 
t  ftruo  autem  fluxu  laborantibus ,  tumor  fit  lividus :  at  lue  venerea  preffis,  pallidus,  cum 
'  infigni  fplendore,  qui  mihi  femper  Gallici  morbi  certiffimum  fignum  dedit. 
Ocuins.         Palpebris  fic  vifis ,  vifbrium  deinde  organum  infpiciendum  eft ,  quod  Oculus  appel- 
1  latur,  ab  occultando.  Grseci  a  munere  fuo  o<p%Xfiw,  quafi  umg  Ja.xa.^ov,  ^vifm  cubiculum :  & 
cppa,,  zpty  75  o-Ai£uj\ ,  a  videndo  vocant.  In  hujus  medio  niger  circulus,  lucidufque  admo- 
dum  eft,  fpeculi  inftar,  fpeculi  etiam  officio  fungens,  quod  imagines  repraefentet  oppo- 
Tupua.      £tas^  i  pt{ptfa  di&usj  Ariftoteli  ^jj,  Ruffo  yxU^.  Hunc  ambit  alius,magnitudine  quidem  »• 
irit.         priorem  fiiperans,  fed  claritate  viclus,  quem  Gra^ci  ^a,  vocant,  a  fimilitudine,qua  cx- 
leftem  arcum  ,  varietate  ,  &  pulchritudine  colorum  refert ,  unde  &  Romani  quoque 
hanc  vocem  retinentes,  k  Iridem  appellarunt.  Colores  Iridi  Arifloteles.  1  hiftor.  animal.  *,m. 
^  10,  quatuor  tribuit ,  atrum  ,  ca^fium  ,  fulvum  ,  &  caprinum :  Galenus,  art.  medic.  16 
tres  tantum  conftituit ,  glaucum,  nigrum ,  &  medium  inter  hos  duos.  Generantur 
autem  hi ,  aut  multitudine  ,  aut  paucitate ,  aut  fitu  quodam  certi  humoris.  Solus  ta- 
men  fere  Homo  inter  caetera  animantia ,  diverfi  coloris  oculos  obtinet ,  nec  ratione 

tantum 


rrvatio.  n 


de  Hnmam  Corporis  Falrica,  L  i  b .  1 .  5 

tantum  individuorum ,  fed  &  integrarum  nationum.  Sigcr  enim  fere  eft  ./f.thiopi- 
bus  color  :  cd/iw  Belgis ,  &  Septentrionalibus  :  fithtts,  Italis ,  vicinifque  genribus. 
Fuerunt  autem  ex  antiquioribus  Gra:cis,qui  ^oaIw  vocavere;  pofteriorcs  tamen  extre- 
mitatem  tantum  iplius ,  qua:  interlridem  proprie  diclum  ,  &albumeft,  hac  vocedi- 

.  n.       gnantur.  Eft  autem a  Album  o::di,  v>  AdO*?*,  totum  id,  quodj  extra  dictas  pjrtes,albi  co!o-  jUhm  «mb. 
ris  exiftit,  &  a  cornea  tunica  conftituitur.  Oila  vero,  velimpendentia,vel  lubiecla  ocu- 
lis,  \}zra7r.Ay  y&  \szst<t^a.>iiat.  vocantur.  Latine  fi  vclis  reddere,  non  male  SubocuLrn.i  dixeris. 

Sequuntur  nunc  dua:  aliar  paftes,quas  Arift.i  bifror.animal.  1  i^nmjjimc  vocat.:r. 
*£tmylfSjfieti ,  quod  mota: concutiantur ,  facitque  unam  carum  anteriorem,  quam  fptm 
vocat  :  alteram  pofteriorem  ,  quam  yyuv.  Partes  iunt ,  qua:  utrinque  aunbus ,  naio, 
oculifque lubiunt ,  &  ad  mentum  uique  protenduntur.  Latinis,  ut  puto,  recte  G  E  N  je  <sm± 
dicuntur  ,  w  yynSm  ,  quod  hx  partes  barbam  in  viris  producant  ,unde,  nec  inepte 
fortafiis,  Bttrhitimnmhis  appellarentur ,  ii  cui  nomina  hngere  placuerit.  Eft  autem 
duplex  Gena ,  iuperior ,  8c  iniericr ,  >; k  xutcu  »,;.'■- 5  Anftoteli,  dict.  loc.  Sipcriorem  (qua: 

1.  i.ll  &  bMAXiLLA  Svperior  jconftituunt  iub  oculis,inter  nafum  &  aures,dux  illa:  ro-  Mu8D*f± 
tundar  taciei  eminentia: ,  foli  homini  conceila: ,  qua:  pudoris  ledes  eile  confueverunt. 
rubefcunt  enim  primum  omnium  pudore  affcctis.  latine  dicuntur  MaLe  a  fimilitudi- 
ne  ( ut  quibufdam  placet )  qua  malum ,  five  pomum  ,  non  rotunditate  (o!um  iua  ,  fed 
&  colore  lubrubro  referunt ,  quamobrem  &  Grarcis  p3X«  vocantur.  Cicero  tamen ,  in 
Orat.  malam  a  maxilla  dictam  faifle  oftendit ,  abjectis  mediis  literis ,  quomodo  voces 
fkpe  contrahuntur  ,  non  ulus  cauia  ;  fed  aurium.  Sic  ex  axilla ,  ala :  ex  taxillo,  talus  fa- 
ctus  eft.  Polluce  tefte ,  ynjfyu  etiam  dicuntur,  unde  mutuavit  ncmen  Paraiitus  il!e  apud 
Terentium.  Hippocrates.  lib.  de  morb.  mulier.  eleganrer  wmXxs  £ vt&&c*m  ,  circulos  fa- 
ciei  nominat.  Solet  aurem  ha:c  pars  in  Peripneumoniacis  inflammari,  aut  maxime  ru-  Obfc 
bere ,  quod  fit ,  quia  ianguinis  copia  affuens,  propter  tenuitatem  ipfius  cutis,  qua:  hoc 
in  loco  iumma  eft ,  imprimis  tranfparet ,  tum  etiam,  quia  vala  ibi  majora  iunt  paulum, 
&  pinguedo  nulla  fubjecta,  quo  fit,  ut  humoris  abundantis,  vel  concurrentis  eo  color 
facillime  tra*nfpareat.  c  Inferior  autem  pars ,  qu:?  laxicr  eft ,  &  aere  infiata  tumet,  pro- 
prie  y*a.$&  dicitur ,  Bucca  Latinis.  In  hac  in  nonr.uils  ridentibus  rima  ,  in  aliis  roga  ,  in 
quibufJam  fovea  comparet ,  quam  Martialis  Gelalinun: ,  ^crl  %y.>.**  appellat.  ceufimm, 

k;  Sub  naio,  &  genis  continentur d  L  a  b  i  a,  qux  &  L  A  B  R  A  Ciceroni.Ariftoteli  z"*t*,  ub 

^TTi  ? x*"1  >  quod  vocem  fundant.  Opercula  fiiot  oris ,  dentium  deformitatem  te- 
gentia  ,  numercque  duo.  Supenus ,  iw^aAa»  dicitur  ;  mfams,  uajilzaXcv.  F.xtremitates 
ipfbrum  rubea:,  «efcaAM  :  fin  committantur  invicem  ,  v&g^am  dicuntur.  Ipfiim  autem 
foramen  ,  quod  apertura  (ua  producunt ,  73  s^m  ,  Os  cognominatur. 

i-3-i-       Aperto  ore,  aut  iublatis  labiis  occurrunt  in  maxilla:  utriufque  circuitu  e  Des-  Dec: 
TES,  Grarcis oJc»7«? ,  quali'^%'i?,  ab^<w,  quod  eft,  comedo,  dicti.  Latinisetiam  Dik- 
tes,  quafi  edentes.  Horum  numerus  diverfus  eft,non  quidem  ratione  iexus,ut  male  cen- 
fuit  Ariftoteles  ,  (cum  viderimfceminarum  dentes  iuperaffe  numerum  dentium  ma- 
rium)  fed  ratione  ipforum  individuorum,cum  in  aliis  plures,in  aliis  iint  pauciores :  ma- 
gna  tamen  pars  triginta  duos  obtinet ,  ut  utrique  maxilla:  fedecim  competant.  Ex  qui- 
bus  quatuor  funtlnciibres ,  qui  medium  locum  occupant ;  duo  Canini ,  utrinque  unus, 
ad  inciiorum  latus ;  &  quinque  Molares.  Incifores  ,        ,  W  &  ^wew ,  dicti  funt ,  ab  offi-  mfmm.  iv 
cio  ,  quiacibum  acie  fua  tenui ,  (aqua&c|«?,  acuti  appellantur )  fecant :  alocovo- 
cantur  tsts&ia ,  primores ,  ab  Hippocrate.  Camm,  bicmI^cs,  quia  reliquis  funt  longio-  c*»».  2. 
res,  &  reipondent  dentibus  duobus  acutis  admodumque  exfertis  canum.  MoLwes ,  MtUret.  x 
fi^Attf ,  quia  inciium  cibum ,  veluti  mola:,  conterunt,  &  in  minutillimas  partes  redigunt. 
Sed  cum  hi  poftremi  non  femper  ,  aut  omnibus  omnes  creicant,  aut  non  omni  tempo- 
re  :  fed  fa:pe  in  matura  xtate  exferantur  primum  &  nafcantur ,  quemadmodum  ultimi 
molarium,quipropterea  quoque  rnfmfmfts  abHippocratefiint  appellati.quod  plerum- 
que  oriantur  ubi  Homo  jam  fapientix  annos  attigit,  fit,  ut  maxima  fit  de  numero  c^n- 
tium  apud  authores  difcrepantia.  Cxterum  margines  illi  maxillarum  ,  in  quibus  feria- 
tim  continentur,  Gra:cis  <pa.rvia.  dicuntur :  at  aheoB,  quos  fingulos  linguli  habent,  6*?* >*. 
Intervalla  autem  qua:  dentes  a  fe  diicernunt  invicem  ,  ^uia  vocantur.  Caro  dentium, 
qus  circa         eft,  dura  atque  immobilis,  dentes  ceu  vallum  cingens ,  Gingrva  Latinis,  g^k-. 

A    3  mXm 


1..2. 


Maxilla  inft- 
rier. 


Anrej. 


Aurhula. 


Tinna. 


Collum. 


Collipartes. 
Aoccrior. 


lugulum. 


Folterior. 


6  Adriani  Spigelti 

Jaov  Graecis ,  ^^«Ahv,  ab  involvendo ,  quafi  involucrum  dentium.  Hinc  Wetis  mc- 
dicis,  tumor  in  gingivis  natus  vocatur.  Inter  fuperiuslabrum  &  nafum  pars  quxdam 
«occurrit ,  in  qua  primum  barba  erumpere  lolet ,  quse a  /*u«»^  dicitur ,  g pvxttfit  a  mu-  * 
co,  c[ui  ex  naribus  eo  deftillat.  a  fitu  aliis  <sm)'^vov,  quafi  lub  naribuscollocatum  diceres. 
Cavitas  quae  in  hoc  fiib  ipfa  nafi  columna  infculpta  eft ,  &  in  duas  partes  myftacem  di- 
rimit b  (pix^ev  dicitur,  quod  amoris  illecebra  in  eo  contineatur.  Barba  hic  primum  pro-  b 
diens,  fi  pili  adhuc  fint  molliores ,  ^Truyuviov ,  hoc  eft  ,  anterior  barba,  quia  ante  infe- 
rioremexeat:  adauctis  vero  ,  rigidioribufque  factis ,  ^iW^  ,  LatinisquoqueAf>/2rf<:« 
graecam  vocem  retinentibus ,  dicitur. 

Sublabrohumiliorec  Maxilla  Inferior  eft  ,  ^«ov,  8cMentum,  ab  eminendo  di-  c 
dtum.  Eminet  enim  a  gula ,  &  pars  eft  faciei  infima ,  in  orbicularem  acutiem  definens. 
Circa  hoc  pili  nafcuntur,  qui  primum  erumpentes  xv*s}  Lanugo :  adulti,  x&lwn,  iruyu?, 
Barba,  dicuntur.  Pili  vero  alateribus  ,  fub  temporibus  &  genisprodeuntes,  wa©-  vo- 
cantur ,  quod  inftar  vermis  Iuli  appellati  fe  involvant ,  primamque  lanuginem  con- 
ftituant. 

Temporibus  d  Avres  adftant ,  fic dicta?,  quod  fbnosvocefque  accipiant ,  &quafi  d 
haurire  videantur ,  cum  fint  inftrumentum  auditus.  Proprie  tamen  auris  totum  orga- 
num  fignificat,interna  externaque  aure  conftans.  Grsecis «« vocatur  :  at  wue^extrcmam 
tantum  auris  partem  ,  quae  in  capitis  lateribus  prominet ,  &  de  qua  hic  agendum  eft. 
Latini  Grarcos  imitati  Auriculam  dixerunt,  quamvis  hanc  vocem  male  nonnulli  pro  par- 
va  aure  acceperint.  Hujus  cfuperior  pars ,  cartilaginofa ,  nomine  caret  graeco,  tefte  Ari- 
ftoteie,  i  hift.animal.n,  Gaza  tamen  interpres,  latine  Pinnam  vocavit»  f  Inferior,  ^  b> 
qux  carnea  eft,  Ae'£©-  eidem,  -s2^  ™  Ae£e<v ,quod  abfcindere  fignificat,&  deturpare.  Solet 
enim  hxc  parsturpiter  flagitiofisabfcindi  ad  manifeftanda  (celera.  Gaza  Fibram  red- 
didit.  Caeterum  extremus  pinnae  ambitus  &  circumferentia ,  atortuofitatefua'eA<£, 
g  Helix ,  vocatur :  interior  &  priori  refpondens ,  h  *$aȣ.  Cavitas  autem  ipla ,  quam  * 
circa  confiftit ,  nyxn, 1  Concka,  afimilitudine,  quod  conchiliorum  in  morem  anfracluofa  » 


1. 1. 


m. 


e,  a. 


c. 

b,  d. 


5* 


fit ,  &  tortuofe  cava.  Iuxta  hanc  eminentia  quxdam  eft  verfus  tempora ,  quam  k  r&y 
vocant,  five  Hircum.  Eft  enim  pars  haec  pilis  hirfuta ,  &  in  plerifque  denfamhircibar- 
bulamimitatur.  Huic  oppofita  pars  1  aQ^^ry^  dicitur.  Foramen  autem  inter  hxc,  l,  i- 
m  Meatus  auditorim ,  ™p(&  dna^Ysg ,  in  quo  fordes  colliguntur ,  Hippocrati  j>vmi  iv  -mg  «Jei  co-  m>  ^ 
gnominati.  Latini  veteres  Cerumina  vocarunt,  forte a  colore,  & Jubftantise  confiftentia, 
qua  utraque  ceram  flavam  refert. 

Sub  capite  tandem  occurrit  pars  quaedam  oblonga  &  rotunda ,  figurae  cylindracea?, 
ad  humeros  ufque  protenfa,  quae  etfi  inter  medium  &  fupremum  ventrem  fit  media,ad 
caput  tamen  re&ius ,  quam  thoracem  referri  polfe  videtur.  Dicitur  autem n  Collum ,  »•  «41 
quod  prsecipue  torquibus  coli ,  ornarique  confaevit.  quibufdam  etiam  Cerlrix  vocatur, 
quamquam  non  defint  alii ,  qui  cervicem  pofteriorem  tantum  colli  partem  nominare 
velint.  Graeci  t^tjAov  vocant.  Galenus  tamen,  lib.  de  offibus,  avxw*  quoque  appellat, 
&cum  t^£^'a«  confundit.  Mufarus  fimiliter  promifcue  uti  videtur,cum  -Kct^v^g  inquit, 
djofyov,  ddjgoov  t  ctvxtva  xs><w\ ,  ^virginis  beneolentem  collum  llt  coloratum  exofculatm.  SicArifto- 
teles  quoque  i  hiftor.  animal.  i  i,cum  avxiv*  definit  effe,75  ^t&£t)  ^c-utth  ^B-u^g,  quod 
inter  faciem  ,  &  thoracem  eft.  Dividitur  in  partem  anteriorem ,  &  pofteriorem.  An- 
terior,  dvfyiuv  dicitur  ,  Ihn  tSS-^v  dvQS, ,  quod  pili  ibi  efBorefcant ,  Ariftoteli  A«^«y|.  In 
hac  cernitur  caput  afperx  arteria?  fcuto  fiio  prominens  ,  vulgo ,  Pomum  Adami  dictum ;  » 
aliis  Nodmgutturis ;  Ariftoteli ,  loco  citato.  ^7»?e/<*.  At  in  infima ,  &  vicina thoraci  parte 
cavitas  eft ,  acuto  angulo  pectori  incumbens ,  °  lugulum ,  ^kou/U,  (c  AcwkcwU  did:a.  Ho-  *»  p- 
merus  tamen  vocem  hanc  non  tantum  pro  ifta  cavitate  accepit,  fed  &  illis  duabus,  quae 
fub  imo  collo,  &  thoracis  fumrno,  utrinque  juxta  claviculasfunt.  Hinc  Plinius,  z  hiftor. 
natur.  Vni ,  inquit ,  homini  duo  funt  Iuguli ,  dexter ,  &  finifter.  Pofterior colli pars ,  ab 
occipitio  ad  fcapulas  ufque  excurrens ,  cwx^  proprie ,  Ariftoteli  Wu^ug ,  quod  lupra  hu- 
meros  fit  fita.  Sunt  autem  u^o\  ,  feu p  Humeri ,  partes  illae  ad  latera  colli  pofita? ,  qua^ini-  p> 
tium  prxbent  toti  manui ,  &  conftituuntur  ab  eminentia ,  quam caput  brachii  effieit , 
dum  lato  fcapularum  ofti  conjungitur.  His  pars  eft  contraria  fub  bi^hii  articulo  cava, 
^clc^am  ,  & q  pctc^citic  di&a ,  Latinis  Axilla ,  &  per  fyncopen ,  Aljm 

C  A- 


q,  q. 


de  Humani  Corporis  Fabrica,  Lib.  I. 


1 1.  i.i. 

q.r.f. 
I  p.q. 


r.r. 


f  t,  r. 


/b. 


i  r.t. 

s.r. 
J  t.t. 

i  r.s. 


I  n.n. 


C   A   P   V   T  II. 

De  appeUatione  externarum  Thoracis  partium.. 

Edivs  venter,  qui  cordis  partiumque  vitaH  facultati  deftinatarum 
domicilium  eft ,  collum  excipit.  Hic  Latinis  Medicis ,  Thorax  vulgo, 
grarca  voce  appellari  conluevit ,  quantumvis  $-u&£  apud  Graecos  non 
parva  ambiguitate  laboret.  Ariftoteles  enim  pro  toto  corporis  trunco, 
medio  inhmoque  ventre  conftante  accipit,  cum  i  hiftor.  animal.  7, 
corpus  in  lummas  partes  dirimit ,  &  -n**™  dvxiv©* ,  inquit ,  ^xv-  euloim 
kut©-,  quod  a  collo  ad  pudendaufque  pertendit,Thorax  vocatur.  Eadem 

fignificatione  Ariftotele  antiquior  Hippocrates ,  libro  de  arte ,  &  doctilTimus  Plato  in 
Timxo,  iumpfere.  Non  mirum  ergo  li  Iecur  in  thorace  fitum  nonnunquam  apud  hos 
Authores  legamus ,  quos  nonnulli  prxcipiti  nimis  judicio  ignorantix  in  rebus  Anato- 
micis  accularunt.  Galenus  tamen  propria  femper  acceptione  ufus  eft ,  cjuem  merito 
Recentiores  fequuntur,qui  Thoracem  eam  tantum  partem  vocant,quae  collo  lubjecla, 
utrinque  coftis  clauditur.  Sic  Ariftoteles  &  iple  nonnunquam  accepifle  videtur ,  ut 

I  hift.  animal.  13,  ubi  ,  ptld  ,  inquit  ,  T  S-u^mci  cv  -mg  <5r&&-ioig  -yx.^  >  ^  nwTtjg  pi^tt  opipctA©', 

VenterinfraThoracempartepriorefituseft ,  cujusradix  umbilicus.  Dicitur  autem  Etymokgix 
S-a^t^jwS&opm,  quod  cor  continet,  vifcus  perpetimfaliens.  Conftat  tribus partibus  j  dS' lho.  » 
anteriore,lateralibus,&  pofteriore. a  Anterior,  a  colli  cavitate  propeclaviculas  incipiens,  racls* 
ad  molles  ufque  partes  extenditur ,  &       ,  Peclus  dicitur.  b  Medium  pedtoris ,  quod  ^&as. 
a  jugulo  in  cartilaginem  mucronatam  definit ,  eipov  communiter ,  quafi  «r^ew,  quod  ibi 
pedlus (blidum  fit,  olfeumque,  dicitur.  ~Latin\Sternum  vocant,quandoquidem in medio  stermm 
coftarum  fternitur.  Ad  hujus  latera,rotunda  duo  corpora  carnofaque  eminent,utrique 
quidem  lexui  communes ,  lequiori  tamen  &  fceminino  majores.  Grxci c  -n%<*s  vocant 
generali  nomine,  &  pctrxs  fpecialiore ,  foeminarum  mammas ,  quafiV^Taf  ,  manfbsy 
fiquidem  alimentum  infantibus  fiippeditant.  Latini,  in  Viris,  Mammillas  ;  in  Mulieribus, 
dMammas}  in  caeteris  Animalibus ,  Vbera  appellant.  Harum  moles  dum  prxfertim  lacte  Mamm*; 
turget ,  acntup* ,  Vftr  dicitur :  atpars ,  qua?  in  centro  eminet  veluti  apex ,  ^jAjJ  , e  Papilla :  Taf'^ 
circuitus  vero  obfufcus  hanc  ambiens ,  <p£g  Latinis  fAreoIa>  a  fimilitudine. 

Pofterior pars  pectori  oppofita,  qua?  a  cervice  ad  coftarum  finem,&  lumborum  ufque 
principium  porrigitur,  vStw,  s  Dorfum,  &  Tergum  dicitur,  fitQ^tm  etiam,quod  poft  tytvtg,  Dorfum. 
hoc  eft,  diaphragma  pofita.  Hujus  partes  fiint  ScapuU,  u^o^kcLtcm  ,  &  Spina,       h  Scapula  SMpuu. 
vocantur  eminentia?  illae  duas  (uperiores  a  lato  lcapularum  olfe  prognatse :  at  1  Spina ,  spw*, 
acuta  illa  protuberantia ,  qua?  per  totam  dorfi  longitudinem  excurrens ,  tergum  in 
dextram  finiftramque  partem  dilpefcit. 

k  Laterales  tandem  partes  inter  anteriorem  pofterioremque  continentur ,  &  &Kwpai ,  Latera, 
Latera  vocantur.  Initium  fiium  ducunt  fiib  ala ,  &  cum  coftis  terminantur.  Late- 
rum  ergo  unum  quidem  dexterum  eft  ,  alterum  finiftrum  ,•  fed  cum  ex  coftis  conftent, 
carne  alternatim  conftipatis ,  fpatia  illa  intermedia  quse  carnea  funt ,  Intercoflalia  dici 
meruerunt. 

C    A   P  V  T  III. 

De  appellatione  partium  externarum  infimi  Ventris. 


Infimu»  ven- 
ter. 


Ertivs  Venter,  qui naturales partes , nutritioni generationique 
dicatas  comple&itur ,  fub  honore  infimo  loco  fitus  eft ,  iubftantia  car- 
neus  &  mollis.  Circumfcribitur  cartilagine  mucronata  ,  lateribus  duo- 
bus,  lumbis,  &  olTibus  pubis.  Ariftoteles  1  hift.  animal.  13,  vocatpro- 
prie  ^s?t^6,  alii  improprie  Shyk^m.  Latini  Ventrem  appellant,  abutentes 
vocabulo  in  preffiore  fignificato ,  quod  evitare  volens  Celfus ,  redius 
imum  Ventrcm  dixit ,  ad  difcrimen  capitis  &  thoracis  ,  ventrium  fuperiorum.  Sunt  qui 
Abdomcn  cognominant ,  fed  prarterquam  quod  admodum  improprie  ,  elegantioribus  Mmm. 
quoque  adverfantur ,  qui  hanc  vocem  porcis  potius ,  quam  hominibus  tribuendam 

cenfent- 


8  Adriani  Spigelit 

Snms.  "w  cenfent.  Dhiditur  in  partem  anteriorcm  ,     pofteriorem ;  illa,  acartilagine  enfiformi  inci- 
piens  ,  ad  offa  pubis  ulquc  extenditur  ,  Gaieno  3foyx$iov  dicta :  hxc,  ab  extremis  coftis 

Antenor     acj  Gffis  facri  extrema  pertingit ,  &  quibufdam  hifyp*  appcllatur.  ■  Anterior  rurjm  in  tres  *  •  '•  1 1 
regiones  yfupremam  ,  mcdiam ,  fcf  infimam fecatur ,  cjuas  Galenus  2  qphorifm.  3  j,  ex  Hippo- 
1  crate ,  &  Ariftotele  \jzux>x^pll>v  vocat ,  7»  ^  r  o^ahov  ,  &  73  l^iv.  b  Supcrior  ergo  pars  t.n.t 
2.  a  mucronatacartilagine  ac  coftarum  finibus ,  ad  umbilicum  fere  terminatur.  c  Mcdia ,  <■ > * 
fupra  infraqueumbilicum,  trium  circiter  aut  quatuor  digitonim  fpatium  compledtitur, 
&quiahuncin  media  veluti  centrum  coercet ,  Vmbilicalis  dicitur.  d  Irfima,  abhac  <i,  7. 
inchoans ,  ad  pubis  offa  terminatur.  Singula  harum  partium  ab  Anatomicis  itcrum  in 
;   alios  fubdividuntur ,  in  duas,  inquam,  laterales  &  mediam,  quarum  appellationes  nunc 
breviter  perfequemur. 

Suprema  ergo  regionis  latera ,  proprie  c  uare^ofA^  dicuntur ,  quahfubcanilaginca,  fi  * ,  1. 1. 
cjuidem  \jznruv  xovh£v  >  fub  cartilaginibus coftarum  Ipuriarum  funt  fita.  Celfus ,  lib.  4, 
cap.  8,  Latinis  proprie  Prxcordia  dici  fcnbit ,  cjuamvis  Pliniuslib.  11  nat.  hift.  cap.  37, 
hac  voce  diaphragma  intellexerit.  Inter  hxc  pars  media  , f  Shyx^m,  quafi  Supcrpentralc  f, «. 
vocatur,  in  qua  occurrit  cavitas  quaedam,  Polluci  o-<pctyv  dic1:a,antiquis  e  Kat^U  Cor,unde  2,  >  <i- 
dolores  circa  illam  partem  fientes,  KctochctAylcti ,  x,  Ka^chuy^. ,  cordis  dolores  appellantur,  c 
alii  isokcI^iov  dixerunt ,  quafi  dicas ,  Pnecordium ,  aut  Anticordiim ,  alii  ^a-^v  x^ajW  ,  os  ^ven- 
triculi  nuncupant,  quia  fub  eo  ventriculi  osfuperius  lateat,  &  hxc  eft  regio,  cui  folemus 
remedia  adhibere  pro  ftomachi  malis. 
j  R^oumbdi-     Porro  h  regio  umbilkalis  ( in  qua  umbilicus  fitus ,  &  corporis  totius,  &  abdominis  h,  r. 
centrum, )  Grxcis  appellatur,  %*  <sj&  r  o^cpcthov,  qua?  circa  umbilicum  confiftunt.  cpp*A@- 
autem,  <sr^  -n  \ftmeiv,  a  refpirando  dictus  eft.  Refpirare  enim  per  eum  animal,dum  utero 
concluditur  adhuc ,  Antiqui  credebant.  Media  ejus  pars  iMoopQa&w ,  <£  dKPOfipdxm  dici- 
tur:  cavum  autem^y^wi/ appellatur.  Cutisrugofa,  quae  circa  umbilicum  eft ,  ^*?f, 
Vetula ,  quod  in  modum  frontis  vetulx  rugofa  fit  in  homine.  In  cane  enim  ,  &  aliis  ani- 
malibus  nulla:  comparent  ruga: ,  fed  durus  tantum  &  glaber  nodus.  Tota  hxc  regio 
umbilicalis  ,  in  nobis  fanis ,  nonnihil  monticuli  inftar ,  in  mcdio  ventris  protuberat ,  & 
in  non  admodum  pinguibus  cadaveribus  maxime  confpicua  eft.  Lateralibus  partibus 
caret,etfi  Laurentius  lib.6,  hiftor.  anatom.caj").  2,  ipfi  aftignarit,  &  nominibusquoque 
infignirit. 

lnfimaregh.      Infimaregio ,  quse  HippocratiijTfsf ,  aliis  xscn^m  ,  in  tres  partes  difpefcitur.  Mediam 

1  Ariftoteles  lib.  1  hift.  anim.  3, 1  faov  vocat ,  quod  Gaza  vertit  fumen ,  &  abdomen  :  k  La-  j*  Yz\t 

2  tcrales  partes  ufque  ad  hypochondria  fefe  extendentes  ,  A*y«v« ,  quod  libidinis ,  quam 
h&yx?*aA>  vocant ,  ibi  fit  ledes.  Hippocrates  Ktnavts  appellat ,  quod  inter  coxendicis  ofta 
$c  coftas  confiftentes,  molles  fint,  &  vacua:  efte  videantur.  Latini  Ilia  dicunt,  eo  quod 
ilium  inteftinum  fub  ipfis  lateat.  Alii  %oa*?  vocant ,  »» ™$  x°*-^*$  >  hoc  eft ,  m 
tvli£?.  Inteftinorum  enim ,  prarcipue  tenuiorum  maximam  in  fepartem  continent.  Sub 

Puhes.  continetur  1  Pubes ,  quam  cRno-etov  dicunt,  ©^tj^,  quodinlibidineha*partes  /,  „. 

concutiantur.  AliijjS^,  Latini  Pubem,  quse  tamen  voces,  &  pilos  qui  pudendis  excre- 
fcunt ,  &  locum  in  quo  crelcunt ,  &  a?tatem  denique  qua  crelcere  incipiunt ,  videlicet 
decimumquartum in  maribus,  8c  duodecimum  in  fceminis,  ftgnificant.  Quamprimum 
enim  femini  &  menfibus  via  patet ;  pili  quoque  in  pube  puerorum,  &  virginum  erum- 
punt ,  rariore  reddita  cute  ab  aucto  calore.  Hanc  ad  dexteram  ftniftramque  partem 
circumftant m  fiaGms,  Inguin^  appellati.  m, 

Cxterum  hx  partes ,  &  earum  appellationes  ,  tanto  diligentius  obfervanda?  funt , 
quanto  frequentior  earum  apud  Medicos  mentio  occurrit ,  tum  in  applicandis  ventri 
siru*  panis  remediis,  tum  in  jnveftigandis  locis  affecl:is.  In  dextro  enim  hypochondrio  Iecur  fere  totum 
'    venrre™0     fitum  eft ,  cuin  parte  quadam  ventriculi :  In  finiftro  lien  totus :  In  medio  loco  ventriculi 
^  '  magna  portio,  cujus  tamen  plurima quoque  pars  in  finiftro  continetur  hypochondrio. 
1  Sub  umbilkah  regione  inteftinum  jejunum  totum  collocatum  eft :  fub  iliis ,  utrinque,  inte- 
v  ftinum  ilium ,  &  in  dextro  quidem ,  coli ,  ilei ,  &  cxci  portiones,  qua?  ftbi  invicem  anne- 
\  ctuntur ;  in  finifhv  vero ,  portio  magna  coli ,  &  recti  inteftini.  Sub  continetur 
1  Vefica,  redumque  inteftinum  j  infceminis  quoque  uterus. 
Lumbi.        Pofterior infimi  ventris pars ,  nL VMBOS  continet, ftve oo-Qvtf } qui initium ducunt a  » , 

flexu 


i.  z.  y.  y. 


z.  z. 


de  Humani  Corporis  Fabrica,  Li  b .  I.  9 

flexu  dorfi,  &  ad  ufquenates  pertingunt.  Horum  pars  utrinquc  carnea  ^U,  WT*tf/a£<«/, 
a  palpando  dicitur, Latinis  eadem  de  caufa  Pulpa.  Ad  horum  dextrum  latus  Ren  dextcr; 
ad  lajvum,  finifter  fitus  eft.  Eft  &  altera  pars  fub  lumbis,  carnoia,utrinquecoxendicum 
innominatis  oftibus  appofita,  cjuam  yXaVg  Grazci  appellant ,  &  yhin*  ,  a  Cluncs ,  ac  Nates 
Latini ,  ab  innitendo  ,  opinor  ,  cjuod  fedentcs  ipnsinnitamur.  Sic  Ariftoteles  quoque 
4  hiftor.  animal.  10,  tya,  apud  Grarcos ,  *i  ^hv  t«  x*9,v,fy'**  eadem  etymologia  didta 
efie ,  &  propterea  etiam  lolum  hominem  \%*  habere,  exiftimat.  Quamvis  enim  &  alia 
quardam  animalia  federe  nobis  videantur ,  utpropterea  doctiflimus  Homerus  J^*  tri- 
buat  Apro,  Iliad.  Q.  dum  canit , 

EtLeoni,  Iliad.  j. 

#|3?  Q  TXhdj£c/.s  7i  Xj  »^<rt.  a/zipojipujiv 
|ttafj£7a/.  ■ 

Solus  tamen  Homo  ex  omnibus  commode  fedet ,  cuicarnofi  &  magni  contigere  ,  8c 
proiubiternaculopulvinarique^tomentorepleto,inferviunt,utcitra  moleftiam  fedendo, 
cogitationibus  rerum  divinarum  animum  rectius  applicare  poffet.hincPhilofophus4 
de  part.  10,  Simiam  i^ahabere ,  &      pernegat :  rationem  addens,  24^  -n -du)  poo<plw 

iTm^oli^/^iv ,  iij  pr.Siiipuv  r.  etvtq  <c  atu(pojipuv  ,  ug  fJ$p  xv  c%7Wg  uv ,  i^.v  &k       ,  ug  3  Tii^msg,  ijgct..  hoC 

eft,  fimia  quod  forma  ambigua  fit ,  ut  &  in  neutro,  &  utrocjue  genere  fit  conftituenda, 
ideo  nec  caudam  habet ,  nec  nates.  Vt  bipes  enim ,  cauda  vacat :  ut  quadrupes ,  nati- 
bus.  hFiJfura,  quaenates  dirimit,  ^%aA*Herophilodicitur,inquafqramenadvertitur,  *«**•' 
ubi  eft  exitus  inteftini  recti ,  &  excrementorum  duriorum ,  quod  t  Podicem,  &  Anum 
arugis  anilibus,  quas  habet,  appellant. 

C   A  P   V   T  IV. 

De  appellationibm  partium  externarum,  qu&generationijunt  dicatd. 

Enitales  Partes,  /&o'e/*  $j>i  W ,  cuoola,  appellata: ,  quod  iis  im- 
portuno  tempore  &  loco  detectis ,  pudore  afficiamur ,  Latinis  Pudenda  p»douia. 
eadem  ratione ,  &  Naturalia  vocantur.  Variant  ha:  partes  pro  fexus 
diverfitate ,  &  aliae  maribus  datae  funt ,  alia?  foeminis-  De  utrifque  hic 
agemus,  initio  ab  illis  accepto,  Genitalia  ergo  marium  commode  in  duas  Gauuss* 
dividuntur  partes ,  in  eam  qua*  uterum  ingreditur ,  &  illam  qua?  extra, 
fecci  inftar  propendens ,  remanet.  Hanc  d  Scrotum ,  &  Scortum  vocant ,  quod  coriacei  Scrotum- 
facculi  fimilitudinem  referat.  Scortea  enim  Veteribus  dicebantur  ,  quxcunque  ex 
aluta,  aut  pelle  fiebant.  Vulgus  marfipium,  8c  burfam  -virilem  vocat :  Grscis  i%tov,6c  o%t©*9 
Ariftoteli  etiam  c^tadicitur.  In  hoc  continentur  partes,qu2e  lemini  genitali  conficiendo 
deftinatar  dicuntur ,        ,  quosanumero  quidam  chU^ag,  quafi  gemellos ,  &afigura 
xvdtuH ,  Fabm  appellant.  Latini  Teftes ,  quod  teftimonium  prasbeant  virilitatis.  Altera 
pars  longa  &  carnofa  , e  Penis  dicitur,  a  pendendo :  Grascis  toA^,  a  figura,  quafi  clavm : 
Kauh©» ,  caulis :  aiavyyuhg  v£j>&  ,  Netfpus fiftularis :  wpa, ,  a  ftando  :  &       ,penis.  Vulgo 
etiam  Mentula ,  quod  rigida  harc  pars ,  viro  mentem  eripiat,  vel  a  leriis  ad  jocofa  &  Ve- 
nerea  avertat.  Pars  vero,  qna:  inter  anum  &  penis  initium  interjacet,in  fexu mafculino 
vmpijt* ,  quod  iub  pene  fit  fita ;  in  utroque  fexu ,  latiore  fignificato  ,  «&'v<«@-  Perimum  * 
dicitur ,  quo  loci  incifio  fieri  confuevit  a  Lithotomis.  Cazterum  penis  rurlum  duas  ha- 
bet  partes,unam,quaefemper  cute  tecta  eft,&  dura,ac  veluti  nervofa,totiufque  nomine 
gaudet :  alteram,qua*  carnola  elt0fphamca,&  in  complexu  Venereo  a  cute  denudatur, 
f.H.1*'1'  aliascutetecla,  jSaAa*(^dicitur,five  fGknsa  fimilitudine.  Nonnulli  Cerafum  eadem  de  cw; 

caufa  vocant.  Cutis  autem  illa  ™&ti  Galeno,  &  an^om&ia.  quibufdam, g  Pr<eputium  Latinis  ^8>«ww 
dicitur ,  eftque  illa  ,  qux  Iudads  abfcinditur ,  unde  Recutiti  vocantur  ,  olim  lancliftimi 
fcederis ,  nuncimpiarincredulitatis  fignum  eft.  Ligamentum  quod  prxputium,  ex 
inferna  parte  elandi  alligat ,  kxwoVuiihov  ,  Vinculum  caninum ,  &  kvuv,  Canis,  dicitur.  Vulgus 
xctKivov  ,  j?w«»2appellat.  Circulus  qui  glandis  extrema  cingit ,  si<t>a»r>, n  Corona  :  roramen 
autem  in  medio  glandis ,  urina:  &  feminis  exitui  deftinatum,  *^e$c,  Meatus  urinarius  1 
vocatur. 

B  F  OE  m  1- 


1. 1.  y. 


K. 


S.  16.  4 

L 


Genitalia 
foeiniaarum. 


Labia  vulvi- 
Rima  magna. 
Kympb*. 


« »  «•  17.  1, 
c.c.cc 


b,  D.D. 


Cliioris. 


t,  B. 


Ixtefnum 
uteri  Ojmlum. 

Caruncnl* 
myrtijormes. 


d,  F. 


E. 


Uymen. 


Artus. 


M*nus. 

^AmbiguitM 
vocis  manus. 


r  2-g 


Humerus. 


Cubitus. 


Manus. 


10  Adriani  Spigelii 

Foeminarvm  Genitalia  pluribus  adhuc  partibus  conftant ,  quam  marium, 
Vocantur  Galeno  a\lo~w  ywjcuxeuov ,  Pudendum  muliebre.  A  Poetis  Latinis  Cunnus ;  com- 
muniter  Vuba  ,  quod  propter  longam  fifluram ,  qua  labia  genitalium  diiparantur , 
valvas  xmuletur.  Occurrunt  in  his  primum  ,  a  Labia  Vub<e ,  x^p«  Hippocrati  di&a  , 
qua?  mnt  duo  oblonga  &  mollia  corpora ,  fubftantia?  carnofae,  &  fpongiofa?.  In  horum 
medio  rima  eft  magna ,  quam  ,  feu  Fiffuram  magnam  appellant ,  quia  revera  longe 
major  eft  altera  rima,  quxuteri  exteriusofculum  conftituit.  Diductis  ficlabiis,  in  con- 
fpe&um  veniunt  duo  alia  corpora.  b  Nymph*  dicta ,  vu/*p«f ,  vel  quia  prima?  fponfum  ad- 
mittant ;  vel ,  cjuia  nympharum  ofticio  fungantur.  ut  enim  illa?  rivis ,  &  fcaturientibus 
prxfiint  aquis :  fic  hx  urina:  rivulo  prxfedla?  videntur.  Abaliis  Jitpvyta,  &  *fyuy»pt&, 
five  Ak  dicuntur.  Sunt  autem  dua?  produ&iones ,  fungofa  carne  conftantes ,  utrinque 
una ,  in  principio  fere  inter  le  juncta?  ,  &  fiib  utroque  vulvae  labio  latentes ,  ubique  fere 
contigua?,  ad  nnem  commifliirse  oflium  pubis  afcendunt,  ubi  juncta^Ctitoridem  veluti 
praeputium  quoddam  integunt.  In  harum  apice  c  Clitoris  eft,  kXhIo^  dicta,  ab  obfcceno 
verbo  KA«7«e/£«v ,  quod  ,  his  partibus  lafcive  contrectatis ,  femen  effundere  fignificat. 
Nonnullis  Recentioribus  Penis>  aut  Mentula  muliebris  dicitur.  Eft  enim  proceffus  exiguus, 
in  anteriore  &  elata  pubis  parte  ,  ubi  nymphae  conveniunt,  refpondens  in  pluribus  peni 
virili ,  puta  in  fitu ,  fubftantia,  fpirituum  repletione,  &  erectione.  Diductis  poftea  non- 
nihil  nymphis ,  alia  rima  confpicitur,  quas d  externum  cenpicis  uteri  ofculum  conftituit,  fupra 
quam  aliud  0  foramen  cernitur,  quod  ex  implantatione  colli  veficae  urinarix  prodit- 
Inillaautem  majorerima,  confpicienda?  veniunt  quatuor  caruncuU,  quas  myrtiformes 
appellant ,  quod  myrti  baccas  referant.  Harum  anterior ,  urinarii  meatus  foramen , 
quod  in  hanc  uteri  partem  definit ,  obtegit :  altera  huic  oppofita  pofterior  eft ,  duas 
reliqua?  fiint  laterales.  Servantur  hse  caruncula?  ufque  ad  interitum ,  nec  minus  in 
vetulis,  quam  juvenibus  ccrnuntur :  in  iis  tamen,  quse  utero  non  geftarunt,integriores 
funt.  Has  carunculas  conjungitmembrana  quaedam ,  in  medio  perforata ,  «jpfcj  five 
Hymen  dicta ,  apud  omnes  (criptores  decantatiffima ,  quae  virginitatis  fignum  vulgo 
habctur  ,  &  revera  quahdo  adeft  certiffimum  efTe  folet,  de  qua  tamen  re  inferius ,  ubi 
hiftoriam  utcri  aggrediemur,  pluribus  acturifumus. 

C   A   P  V   T  V. 

^Dc  appellatione  Manns',  & partium  in  ea  contcntarum. 

Xpeditis  hactenus  appellationibus earum partium  ,  qua? in tribus 
ventribus  citra  diflectionem  confpectui  fe  offerunt,  reliquum  eft,  ut  ad 
Artus nuncaccedamus.  Appellamus  Artvs,  five *aXa, partes noftri 
corporis ,  ex  trunco  ramorum  inftar  exftantes,  funtque  manus ,  &  pe- 
J§§S§  des, k&  nifos.  f  five  Manvs  vocatur,quicquid  inter fummum  f>1- »•« 
humerum ,  &  extremos  digitorum  apices  continetur.  Hac  enim  figni- 
ficarione  olim  fiimebatur ,  qua  uiuseftdoctiflimusjuxtaatque  antiquiflimus  fcriptor 
Homerus ,  &  poft  eurn  Hippocrates,  qui  propterea  difcriminis  gratia,  non  x«&  fimpli- 
citer,  fed  e%j«m^«#  vocavit,  quam  Latini ,  &  nos  hodie  manum  dicimus.  Hanc  Galenus 
lib.  de  inxquali  intemp.  cap.  2,  in  tres  praecipuas  partes  dividit ,  in  fi&xova,  in  sr?%uu,  8c 
75  d>c%cx«(>ov ,  id  eft ,  in  brachium ,  cubitum ,  &  extremam  manum.  Contracta  enim  & 
compofita  voce  Mc^Xetpev  vocat,  quam  ab  Hippocrate  appellari  diximus.  Has 

partes  Poeta  non  ineleganter  verlii  complexus  eft,  dum  fic  canit, 

■  laudat  digitofque  manufque, 

Bracbiaque ,      nudos  mediapofl parte  lacertos. 
Ariftoteles  vero  1  hift.  animal.  15,  Manum,  five  t£/>       appellat  (Z&xom,  quem  Latini 
iecutilunt,  vocantes  Bracbium ,  quicquid  ab  humero  dependet.  Hujuspartes  conftituit 
ooptov ,  dyKuva ,  uhU&vov ,  "mxm> ,  &  z*&- 8  up<& ,  five  Humerm ,  pars  illa  eft,  quas  a  fummo  s 
humero  ad  proximum  ufque  articulum  cubitive  flexuram  pertingit.  h  dy*w  flexura  efl  ^ »  * 
cubitiy  feu  incurvatio  brachii :  hujus  contrarium  eft 1  axU&vov,  nempe  exterior  cubiti pro-  i ,  #. 
tuberantia ,  five  gibbofitas.  -anfco?,  Latinis  k  Vlna  &  cubitus  dicitur,  eftque  pars,quae  a  bra-  * ,  «• 
chio,  five  humero ,  ufque  ad manum  extremam,  feu fummam, fe  extendit.  x«?> 1  Manus  i,h.t. 

quoque 


de  Hurnani  Corporis  Fabrica,  Lib.  I.  1 1 

quoque  Latinis  dicla ,  a  cubito,  five  ulna  extrema  incipit,  & in  aciem  digitorum  termi- 
,  M.I.A.  natur.  Porro  manus  interiorpars ,  qua:  cava  cit ,  dicitur  *  9iw$  Graecis ,  VoLi  Latinis, 
,  fk  7B  pajkuSg  ,  a  projiciendo.  Pars  huic  contraria,  qua*  prona  eft  b  aV^a^  &  Dorjum 

mamts.  AtPrf/tfwfitexmanuexpania,  ut  Pugtw-s,  ex  contracta.  In  vola  notanda:  funt 
Line.c,  8c  Montkuh  a  Chiromantis  fic  appellati.  Linearum  principalis  eft,  quam  Vit.e  ap-  t«h»h— ; 
pellant ,  propterea  ,  quod  ex  ejus  longitudine  aut  brevitate,  longam  aut  brevem  vitam 
conjicere  liceat.  Hujus  meminit  Ariftoteles ,  10  Problem.  48 ,  ubi  tj^,  cxjuram  vocat. 
Qua.Tens  enim ,  cur  llli  qui  per  totam  manum  ca:iuram  habent ,  longioris  vita:  lintj 
relpondet,quia  articulis carentia  brevioris  funt  vita?,ut  pifces.  Ergo  qua:  articulata  funt, 
longiori  vita:  ufura  fruuntur.  At  1  de  hiftor.  animal.  cap.  ij,a^^,anicu!os  vocat,  quo- 
rum  unum  aut  duos  per  totam  volam  currentes,  longxvis  allignat :  brevioris  vero  vitae 
hominibus,  duos  quidem ;  at  non  per  totam  longitudinem  protenios.  Si  tamen  nume- 
rum  linearum  quxfieris,  non  duas,  fed  tres  ut  plurimum  invenies ;  unam,  qua:  fit  a  flexu 
pollicis ,  &  c  linca  ~vi:>e  dicitur  :  altcram ,  qua:  a  quatuor  digitorum  flexu  conficitur ,  6c 
vocatur  J  Cerebri  linea  :  tcrtiam ,  qua:  a  trium  tantum  digitorum  flexu  conftituitur ,  & 
appellatur  e  Menfahs ,  quod  cum  dida  figuram  trapeziam,  five  menfalem  referat.  Mon- 
ticuli  funt  eminentia:  quxdam  in  vola  manus,  quorum  ieptem  Chiromantx  faciunt,  fin- 
•  T-       gulosfingulisplanetisdedicantes.  Sicigitur  { Polkis  tuberculum ,  Veneri  dedicareib- 
lent:  indicis, \o\i:  medii,  Saturno  ,•  anmdaris,  Scli :  rninimi,  Mercurio  :  Triangulum  m\o\a 
manus,  Marti :  Hi^tW;c^/'tandem,Luna:. 

Cxterum  Zx^xPt1»  >  five  Manusextrcma  in  tres  partes  fubdividitur,  in  xao™,  fU&xafw*, 
&  Haicivteg.  b  ta^m ,  Latini  Bracbiale  vocant ,  quindoque  Carpum  Gra:ca  voce ,  eftque  ea  C4rP°«-'  1 
.         manuspars,qua:  cubiti  flexura:  proxima  eft,fivequa:palmam  cubitojungit.  hfu&xapm*,  Meucarpu*  2. 
poftbracbiale,  elegantioribus  Latinis  PaJma ,  ea  pars  eft ,  qua:  inter  brachiale  ,  &  digito- 
rum  principium  confiftit.  latfcAoi  funt  ipfi  Digiti,  qui  numero  fiint  quinque.  Ex  his  duo, 
qui  extremi  fiint ,  nomen  amagnitudine  acceperunt,  cxteri  a  fitu  ,  vel  officio.  Pri- 
*•        mus  ergo  , 1  Magnm  vocatur,  quod  omnium  fit  maximus  crafliilimufique,  cujus  cum  ro- 

bur  reipondeat  magnitudini ,  Pollex  dicitur ,  quod  ca:teris  quatuor  arquipolieat.  Graxi  *** 
eleganter  ,  ut  pleraque  omnia  ,  d&x*&  vocarunt ,  quafi  promanum ,  ut  qui  totius  ma- 
nus  munere  fungi  queat ,  &  fit  inftar  omnium  reliquorum  digitorum.  Non  defunt  ta- 
men  ,  qui  ii&x,a&  dictum  velint ,  quod  cxteris  oppofitus  fit ,  &  ex  adverfo  fitus.  Alter 
extremus ,  dicitur  k  Minmnu ,  &  Auncularis,  opinor,'quia  ad  aures  expurgandas  eo  com-  Mnmw. 
muniter  utimur.  Pollici  proximus ,  c  eW^.cc  cW\;.^ , 1  Dcmonflratmus  Iiidoro,  ab  ufu,  a 
quo  apud  Gra:cos ,  omnes  in  univerfum  digiti  nomen  fuum  ibrtiti ,  ut  dicantur  cW 
•z^y  73  Seiwv&z  ab  indicando.  Hoc  enim  digito  fere  pra:  aliis  utimurindemonftrando. 
VndePoeta, 

 pukhmm  efl  digito  monflrari ,  iif  dicicr ,  Hic  efl. 

Latinis  Index  dicitur.  Alius  hujus  uius  eft ,  ied  minus  conveniens  honefto  viro  ,  aquo  i^. 

Introduclorio  a«^*>c$  dicitur  ,       tj  A«^«y,  quod  lambere  fignificat,  quia  quidam  inci- 

viliter  comedentes  fine  cochleari ,  pultem  hoc  digito  lambunt ,  &  nutrices  infantibus 

hoc  digito  pultem  pra:bcnt.  m  Medtum  appellant ,  qui  hunc  iequitur,  a  Ioco.  Gra:ci  fi- 

militer  fumn.  nonnulli ,  ut  Poeta: ,  impudicum  vocant ,  &  Obfccenv.m.  Cvnxdis  enim  olim  p^^ir^  l~*rC~. 

monftrabatur  a  pa:diconibus,  quo  fivpe  allufit  Martialis  in  fuis  carminibus.  Huic  adftat  SW^**  "* 

quartus,  proptereaqueGra:cis  s^a'^ec-(^  diclus ,  Latinis  n  Armularis,  quia  in  eo  annulos  4™d*ru. 

ut  plurimum  geftamus.  Dicitur  etiam  la^txsg ,  medicus ,  quod  Medici  /Egvptii ,  qui  pri- 

mum  Anatomiam  docere  aggreffi  funt,  fummo  hunc  honore  profequendum,&  annulo 

dignandumcenfuerint,ut  quem  ipfa  Xatura  principali  membro  jungere  voluerit,quod 

ait  Appion  apud  Gellium  ,  lib.  10  Nect.  Atticar.  cap.  10.  Erat  enim  inter  ipios  fabula, 

nervum  quendam  a  corde  ad  hunc  immediate  tranfmitti. 

|  '-         Digitomm  porro  fingula:  partes ,  qua:  inter  articulosfunt ,  ab  Ariftotele,  °<p<tXayytg 
dicuntur,-  Gaza  reddidit  Tritowdia.  Protuberantix  autem  manus  in  pugnum  cdntra- 
cla:,  iSc  articuliipfi ,  whhu  ,  Kodi  Gaza:.  Pollicemuno  condylo  flecti ,  ca:teros  binis, 
tradit  Philofbphus.  Reperio  tamen  w$i*xg  fuilTe  triplici  nomine  donatos ,  &  xaiKxxg ,  • 
<3r<5X9>cVA*<r ,  ac  n&wdvKiig  dici.  p  Kc^vA^-  vocatur  medius  nodusdigitorum  in  pugnum  1 

r      contractorum.  q  m&mhM&i  ille  qui  ungui  eft  vicinior.  r  «.tS«>dvA(^ ,  qui  metacarpio.  2  3 

B    2  Latini 


> 


I  z  Adriani  Spigelii 

Latini  quibus  exprimant ,  non  habent  peculiares  voces ,  promifcue  tamen  omnes  no- 
dos  ,  internodia ,  vel  articulos  vocant. 
vng»K.  Tandem  extremitatcs  digitorumunguibus  munita?  funt ,  quos  Grazci  "owxa  vocant. 
Horum  initiaabantiquis  ^«viw  unguium  radkes  dicuntur.  ab  aliis  fic  vocantur  margi- 
nes  ,  ex  quibus  erumpunt.  Circa  has  (emilunula  qua?dam  candicans  eft ,  dvct\ohi\ ,  exor- 
tus  appellata  ,  quod  circa  unguis  exortum ,  &  principium  confiftat.  Reliqua  pars 
a^yip©*  dicitur,  ab  albore.  Cseterum  puncla  illa  alba,quae  nonnunquam  in  jfuperficie  vi- 
dere  eft,  viQixw  nubecuU ,  a  fimilitudine  vocantur.  at  unguium  in  lummo  extremitates , 

C    A  P   V  T  VI. 

T>e  appellatione  Vedis ,  &  partium  in  eo  contcntarum. 


Crus. 


Es  tandem  reftat,  Graecis  irZg  dictus,  Ariftoteli  i  hift.  animal.  iy, 
(Txix(&> ,  Gazse  Crus.  Latinis  recentioribus,  cjui  nomine  proprio  carent, 
ad  difcrimeh  minoris,  Magnus pes.  Eft  autem  totum  id,  quod  a  clunibus 
originem  ducens  ,  fefe  uique  ad  digitorum  extremos  ungues  extendit. 
bhifiocruris.  Dividitur  ab  Ariftotelc  citato  loco ,  &  a  Galeno ,  libr.  de  insequal. 

intemp.  2,  in  tres  partes ,  in  ^olv  femur  y  kv^Iw  tibiam ,  &  m^a. pafpumpe- 
Femur.      ^em.  pr  jma  pars  a  F  e  m  v  R  ,  ^fog ,  ^ra  rS  ptyfytSg  >  a  di videndo ,  quia  truncum  bifariam  *>»•»•  «• 
dividere  videtur ,  Hefiodo  ^ojov  dicitur.  Celius  Coxam  appellaffe  videtur ,  quem  &  alii 
recentiores  Ariftotelis  Interpretes  (equuti  funt.  Hoc  vel  ideo  diligentius  obiervandum 
eft,  ne  perperam  eos  intelligamus,dum  vocibus  coxa:  ac  femoris  promiicue  utuntur,& 
nunc  os  femoris ,  Coxam ,  nunc  e  contrario  os  coxx ,  Femur  appellant.  Pars  interna 
coTwdix.    femoris ,  «^jtfAije/o» dicitur ,  h¥emen:  at protuberantia exterior circa articulum ,  c''%oV)  (,\!  | 
Coxendix:  Ipatium  autem  inter  duo  femora  ad  nates  interjacens,  d  «*.£*'s.  Sicenim 
Galenus,  comm.  4,  de  fract.  interpretatur,  fcribens,  apud  Hippocratem  -n^t^a  fignifi- 
care >  'd-mv  -n        rcjh  (ZMvav  vutji^it  mtixag ,  totum  id  quod  inter  utriufque  cruris  inguina 
eft   &fubjungensdocet,  ts  ^ima/TyJ^x^1  »  medium  quod  eftin  hocfpatio ,  •sr&Va.ev , 
fmmum.  (  per'imum  vocari.  Pollux  in  plurali  •b*»^*?  vocat ,  Latini  interfemina. 

Tibia.         Alterapars  cTibia  eft,  kv^  didta,  quae  vox  ambigua  fignificatione,  modo  totam  «,1.1.1. 
illam  partem  denotat ,  qua?  inter  femur,  &  parvum  pedem  fita  eft ,  offibus  geminis  fuf- 
fulta,  &  de  qua  nunc  fermo  habetur  :  modo  peculiariter  illud  os,quod  ex  his  maximum 
eft.  Eodem  pa6lo  &  Tibia  Latinis  promifcue  accipitur ,  quemadmodum  &  ™ixvq,  jam 
utrumque  os  cubiti ,  jam  eorum  longiflimum  fignificat.  Celfiis ,  Crus ,  a  currendo  vo- 
cat.  Hujus  fpars  anterior  Ariftoteli  1  hiftor.  animal.  1    d^Kv^iov  eft ,  Latinis  abfque  no-  /> 
mine  manfit ,  ut  nonnulli  grxcam  vocem  vertentes ,  Antetibiale ,  vel  Protibiale  vocarint. 
Gaza  tamenCream  antiquiflimo  nomine  appellat.  Pofterior^ yv^tKv^iov  y  quafi  tibiae  ven-  uu* 
ter,  Latinis  Sura  dicitur ,  unde  Plinius ,  Sura ,  inquit ,  fbli  homini  data  eft ,  quippe  car- 
noia  tibiaepars.  Ethax  illa  eft,  propter  quam  Momus  Iovem  reprehendit,  quod 
tibiaminpartepofterioreofFendiculisminusobnoxiam  carnofo  munimento  ornafTet. 
Notare  tamen  debebat  Momus ,  oculos  duos  parte  priore  fitos  effe ,  quibus  quae  ante 
nos  fitafunt  proipicimus,inpofteriorenulloserTe. h  Exteriorj^a^Kvr^ov : 1  interiorj^Kv^iov  p- 
appellatur.  In  fuperiore  paite  tibiae  flexura  eft ,  &  articulus  quo  femori  jungitur,  & 
ce»u.       yow  vocatur  ,  Genu.  Hujus  pars  anterior,  qua  extenditur,  five  potius  os  ipfum  quo  genu 
pateiia.      integitur  ,  Hippocrati k  3fa(tvtig ,  Ariftoteli  pixn ,  Mola ,  Celfb  Patel/a,  Molagenuy  8c  Rotula.  *. 
At  pofterior  pars ,  qua  flecl:itur ,  8c  curvatur , 1       Latinis  Poples.  Hinc  Vena  poplitea  l' 
celebris ,  qua?  fub  hac  parte  ad  pedem  per  tibiam  excurrit.  In  inferiore  tandemparte, 
qua  tibia  cum  pede  conjungitur ,  dua?  funt  eminentise  laterales  durx  ac  offeae,  quarum 
altera  interior  vocatur ,  altera  exterior , funtque  proceffus oftium  tibia?,  &  fibulse.  Ari- 
ftoteles  trtpu^  vocat ,  alii  o~$vo)cLy  quos  (equuti  Latini m  Malleolos  dixerunt ,  quia  malleum  u 
inftrumentum  fabrile  referunt,  cum  abutroquelaterecapitulainhoclocoprotube- 
rent.  Medici  vulgo  Talos  vocant ,  ut  cum  in  luppreflis  menfibus  venas  tali  aperire 
jubent :  led  errant,  ut jamolim  quoque  Galenus  monuit,  ante  cujus  temporahic  error 
exortus  ad  noftra  uique  dimanavit.  Nec  enim  hi  proceffus  talum  conftituunt ,  fed 

fub  his 


Poples, 


I.  i.T. 


MaUeoli. 


» 

l 


de  Humani  Corporis  Fabrica,  Li b .  I.  i  ^ 

fub  his  talus ,  five  aftragalus  latet ,  ta&ui ,  &  oculis ,  ob  ligamenta  &  tendines  ncqua- 
quam  fe  offerens.  De  his  tradunt  Phyfiognomi ,  invidos  eos  effe ,  quibus  multumex- 
tant :  fegnes  autem  &  pigros ,  quibus  fubiident ,  atque  hoc  veriffimum  effe  fignum  ac 
infallibile  produnt. 

Tertia  pars  fequitur ,  a  Parim pes ,  qui  a  tibia  incipiens,  in  extremis  digitorum  apici-  P4"osp«' 
busdefinit  &  terminatur.  Vocatur  Ariftoteli  ^Sg ,  ut  Latinis  quoque  Pes.  Platoni  -sr& 
Pes  extimm  dicitur  ,  quemadmcdum  Hippocrati  modo  «uc^       dicebatur,  cui 
refpondet  fimilifque  eft  in  pluribus  pes  parvus.  Dividitur  enim  fimiliter  in  tres  partes  ,  d^o p£u 
in  5ts*JW,  ptQ.7nJiovi  &  <Wtoa*s,  quemadmodum  manus  in  Ka^v}  fitQ.Ku^7nov,  8c  <W7uAtf<;,qu3e 
partes  fingube  fingulis  rcfpondent. 

b  ne^sv  prima  pars  eft ,  Ariftoteli  ^wv* ,  Calcanem ,  Polluci  tt]^^.  Hinc  forte  nomen  x 
habent  Perniones  ,  tumores  hoc  loco  exorti  temporibus  frigidis.  Vocatur  &  m^o-<&. 
communiter.  c  MefoJW,  vel  jt*eS«§<r©-,  altera  pars,  poft  calcem,  ubi  prima  oftium  arti-  Z 
culatio  incipit,  qux  plantam  conftituunt,  Ariftoteli  a»wvpa.  eft,  a  quo  tamen  in  duas  fe- 
catur  partes ,  ^fuperiorem ,  quam  vfyufos  vocat ,  netlpofum  :  &  e  in  inferiorem ,  w  m^ltg , 
carneum.  Illam  Ruffus        ,  Dorfum  pedis  Latini :  hanc  wAov  tS  mllg ,  Concafrum  pedis , 
Introdu&orius  vocat.  Quibus  hxc  pars  interior ,  non  cava ,  fed  ita  pleniufcula  eft ,  ut 
folum  toto  attingant  veftigio  ,  Planci  vocantur ,  &  Ariftotele  volente ,  verfuti  funt  ac  1 
fraudulenti.  Tertia  pars  Digitos  quinque  complectitur,  qui  digitismanuum  refpondent, 
quorum  quidem  nomina  funt ,  f  Pollex  ,polIiciproximu$ ,  medim ,  medio proximm ,  minimus. 
Omnium  vero  extremitates  unguibus  munita:,  quas cVu^es  Gra?ci  vocant,  8c  plicaturam 
habent ,  Ariftoteli  KapTrLv  diclam ,  ubi  fcribit,  pedum  digitos  [Atvozap-xlxg  effe.  Ca*terum 
conftant  ex  tribus  offibus ,  totidemque  articulis  nectuntur ,  ut  ex  hiftoria  oflium  pate- 
bit :  una  tamen  curvatura  eft,  qua*  csteris  manifeftior  paulo,  &  propter  quam  fortaffe 
Philofbphus  fjuveKOfi^ns  appellavit. 


<  i. 


1. 1.  u 

'8. 5». 


C   A   P   V  T  VII. 

T>e  humani  corporis figura  3  &?  magnitudine :  tum  quo  paclo  h&c fiecundum 
Atatem ,  fexum  3  regiones }  &  morbds  dijferat. 

I D I M  v  s  hacTenus  ea ,  quas  ad  partium  externarum  appellationes  fpe- 
cTare  videbantur ,  a  quibus  antequam  difcedamus ,  qua?  tum  totius 
corporis  figura  fit,  ac  magnitudo,  tum  fingularum  etiam  partium  invi- 
cem  proportio ,  &  qua  ratione  juxta  aetates ,  fexum,  regiones,  ac  mor- 
bos  differat ,  intueamur.  Multa?  enim  funt,  &  extra ,  &  intra  corpus  >  > 
figurarum  fpecies ,  fi  Hippocrati ,  libr.  de  veteri  Medicina ,  credimus,  >  > 
quae  inter  fefe  quod  ad  affectiones  pertinet,  tum  xgroto,  tum  fano,  maximopere  diffe-  >  > 
runt ,  qua?  omnia  ( eodem  prascipiente )  nolTe  oportet  quomodo  difcrepant,  quo  cau-  >  > 
las  fingulorum  cognitas  probe  obferves.  >  > 

Quamam  autem  fit  Figura  totius  corporis ,  quadratane ,  an  circularis ,  aut  neutra ,  fig««  hn: 
merito  dubitari  poteft.  Nam  qui  hominem  wm^xev ,  &  ad  naturse  leges  conformatum  |^mccrpo" 
-nj^yavov  appellant ,  five  quadratum ,  illi  quadratam  jam  figuram  humano  corpori  aiTi- 
gnare  videntur.  Quivero,  quodumbilicum  videantmediumeffecorporis,  acveluti 
centrum ,  a  quo  ad  extremitates  fiirfum  deorfumque ,  sequales  ducuntur  linea* ,  circu- 
larem  figuram  tribuunt,  fub  rotunda  comprehendere  videntur.  At  enim ,  cumilli 
truncum  tantum  corporis  intelligant ,  hi  vero  male  conclufionem  inducant :  relinqui- 
tur ,  neutri  opinioni  fubfcribendum  effe.  Nec  enim  certe  fimplex  figura  eft ,  fed  ex 
variis  externarum  partium  figuris  compofita :  neque  nomen  ullius  figurx  eft ,  quod 
huic  commode  tribuas  ,  nifi  forte  humanam  figuram  dicere  volueris ,  quin  imo  ha?c 
ipfa  quoque  determinari  neutiquam  poteft ,  cum  ad  arbitrium  voluntatemque  cujuf- 
libet ,  fingulis  quafi  temporum  momentis  mirifice  varietur ,  cujufmodi  mutationes 
XtifMthrpjss  appellavere ,  &  eos  qui  fe  in  varias  hoc  pacto  figuras  commutant ,  ^r^ai^v 
Veteres  dixerunt.  Redte  ergo  concluditur  ,  certam  figuram  humano  corpori  tribui 
non  poffe ,  fed  veluti  Promethea  in  omnes  effe  omnibus  momentis  variabilem.  Ca?te- 

B   3  rura 


14  Adriani  Spigelii 

^orhZtu.  rum  nas  %uras  ,  cum  in  aliis  plurimis  artibus,  tum  vcro  in  mcdica  ad  ungucm  noffe  ita 
TumfulT'  re^ert>  ut  plane  necefTarium  fit,  non  tantum  ad  perfccte  cognofcendos  morbos ,  fed  & 
re/erM.      eorumdem  eventus  prudentcr  pra?dicendos  ,  &  felicitcr  curandos.  Ad  cognojcendos  qui- 
dem  morbos ,  quod  luxata  ofla  fractave  non  aliter  fere  patcant ,  quam  quia  figurari  illa 
membra,  ad  qua?  pertinent,  ut  decct,  non  poffint.  Ad pnedicendum  vero  quantum  valeat 
expremt  fatis  Hippocrates  in  Prognofticis ,  ubi  figuram  hominis  fani  decumbentisde- 
lcribit ,  &  ex  a?grorum  decubitu  quid  fperandum  metucndumve  fit  docet.  In  curatiom 
autem  luxationum  ,  &  fracturarum  ,  qui  medias  figuras  ignoraverit  partium  omnium, 
omnium  doctiflimorum  confenfu  fruftra  laborat.  Atque  ha?c  de  figura. 
Magmtndo      Mamitudinem  quod  foectat ,  ea  triplex  eft  ,  pro  triplici  genere  dimenfionum  ,  lon- 

humani  cor-     •      i  •  i     •      i  •  a  r      i  •  tt  i  •     1  i  • 

poris.  gitudine nempe  ,  latitudine ,  & prorunditate.  Hxautcm,velindebiteproportionati 
mediocritate  confiftunt,  vel  ab  ipfa  declinant  in  exceflum  aut  defectum ,  qui  rurfus 
vel  major ,  vel  minor  effe  poteft.  Sed  ut  animo  perfecte  comprehendantur,  antc  om- 
nia  explicare  oportet ,  qua?  magnitudo  homini  effe  foleat ,  fi  omnibus  numcris  Naturse 
legibus  fit  fatisfactum ,  utcorpus  habeamus,  ad  quod  veluti  ad  Polycleti  quandam  fta- 
tuam  caetera  omnia  expendantur.  Sicenimnullo  negotio  intellexerimus ,  qui  longus 

p^opomona*  aut  brevis ,  qui  craffus  aut  gracilis,  quilatusautanguftusfitvocandus.  Taleautem 

ncorporu.  j  ^c  £mvpa  n0^ra  a?ftimabitur ,  quod  in  longitudine  quidem  fexpedes  Geometricos  con- 
ficit ,  in  latitudine  autcm  &  craftitie,  unum  tantum  cum  tertia  parte :  ab  hac  proportione 
qui  jam  declinant  Improportionati  dicentur.  Quamquam  non  ita  ftrictis  terminis  hic 
ipfe  exceffus  defectufve  debeat  deflniri ,  quin  illi  qui  parum  duntaxat  ab  illa  exacta 

iStur?"1  regula  difcedant,  adhuc  proportionatorum  in  album  referantur.  Longus  ergo  hac 
ratione  erit ,  qui  feptem ,  aut  paulo  minus ,  pedes  conftituat  in  longitudine :  cxterum 

pvvus.  latitudine,  <S:crafIitieconformisoptimeproportionatocorporifuerit.  PaiVus  contra, 
qui  afex  pedibus  deficiat  in  longitudine  ,  in  ca?teris  dimenfionibus  corpori  proportio- 

crajfus.  nato  refpondeat.  C?tf/ifimiliterfunt ,  quibus  cum  longitudo  debita  fit ,  utfexquidem 
pedes  comprehendat ;  tamen  diameter  latitudinis  plus ,  quam  unum  conficiat :  aut 
ambitus  etiam  ,  feu  circumferentia  thoracis ,  vel  infimi  ventris,  plures  quam  tres  pedes 
contineat,  cum  in  proportionato  corpore  tres  exacte  a?quet,adeoque  a?qualis  fit  dimi- 

Grmiii.  ^j^,  longjtudini  totius  corporis.  Ediverfb  fi  hos  nondum  attingant ,  Graciles  dicentur, 
cujufiriodi  Hippocrates  in  Epidemicis  QStvutilets  appellat ,  &  talradmodum  obnoxios 
ftatuit.  Ca?terum  magnitudo  ha?c  ,  etfi  a  nobis  fic  definita  fit ,  quod  ut  plurimum  talis 
effefbleat:  ufqueadeotamenina?qualiseft,  utpencs  a?tatem ,  fexum,  regioncs,  & 
morbos ,  maxime  differat. 

DirTerentia      Iuxta  statem  fane ,  cum  alia  fit  magnitudo  infanti ,  aliapuero,  aliaadolefcenti ,  alia 

magnitudl-     .  .  .         ...  r  n        ■  •         1  •       1      •  r       r        •  1 

nis  corpom  juveni ,  atque nomini  jam  conliitentis  a?tatis ,  alia  denique  feneicenti ,  &  decrepito. 

ecu  i.  Infans  enim  parvus  eft ,  &  brevis,  major  puer  ,  adhuc  major  adolefcens :  jittenis  vero, 
aut  quiconjiftcntcmjam  atatem  attigit ,  non  modo  longior,  fed  &  corpulentior  eft,  qui- 
bus  non  fecus  atque  arborum  quam  plurimis  accidit ,  qua?  dum  tenella?  adhuc  funt ,  in 
altum  affurgunt  gracilcs ,  mox  ubi  longitudinem  debitam  nacta?  fuerint ,  in  truncum 

Qttfl"-  abeunt  crafliorem.  De  decrepitis  reftat  dubitatio ,  verumneiit ,  quod  a  quibufHam  fta- 
tutum  effe  video,  eorumcorpora  decrefcere,cum  ad  fenilem  a?tatem  provehantur,eof- 
que  breviores  feipfis  fieri.  At  ego  breviores  fieri  pernego ,  graciliores  fieri  lubens  lar- 
gior.  Offa  enim,  fecundum  qua?  longitudo  corporis  exporrigitur ,  cum  partesfint 
dura?  ac  fblida?,  nec  a?tatis  diuturnitate,nec  morbi  ullius  fa?vitia  unquam  imminuuntur. 
At  caro,  ut  ab  aliis  pluribus  caufis,  fic  ab  a?tate  facile  depafcitur,confumiturque.  Quod 
fi  breviores  effe  videantur  feipfisjuvenibus  ,  fenioresfacti ,  idideo  acciderecredendum 
eft  ,  quod  articuli  omnes,  tum  a  mufculis  a  caloris  inopia  tenfis ,  tum  a  ligamentis 
ficcatis  &  occallefcentibus  incurvantur.  Atque  ha?c  caufa  eft ,  quam  propter  divinus 
olim  Hippocrates  ,  2  aphor.  5*2,  Iuventutem  incorporis  longitudine  degere ,  liberale 
&  non  indecorum  pronunciarit :  at  fenectutem ,  inutile ,  &  deterius.  Cum  enim  pro- 
ceri  antea  effent ,  in  fe  curvantur,  faciliufque  fic  flexura  turpis  advertitur,  difficiliufque 
toleratur. 

Sed  &  varietas  ma^nitudinisfecundum  Sexum  advertitur.  In  humano  enim  genere , 
fcemina  fere  mafculo  minor  eft ,  cum  in  cajteris  animalibus  fit  major.  Hoc  in  omnibus 

infedis 


Sexum. 


de  Humani  Corporis  Fabrica,  Lib.  I.  i  j 

infe&is  videre  eft ,  ut  in  pulice ,  mufca :  fed  &  in  fanguineis  plerifque  ,  ut  in  vipera  8c 
/erpentibus.  Caufa  eft ,  quod  fcemina:  in  brutis ,  vel  fcetus ,  vel  ova ,  in  ventre  geftare 
debeant  uno  temporecomplura ,  unde  corpus  majufculum  requirebatur :  fcemina  au- 
tem  in  humano  genere  cum  fmgulos  gerat  fcetus ,  nec  perpetuo  ventrem  plenum  ha- 
beat,  minorem  quammas  ftaturam  na&a  eft.  Quin  &  cum  mulier  ad  pariendos  ,  8c 
educandos  tantum  liberos  nata  fit ,  ad  qux  officia  magnitudo  corporis  nulla  require- 
batur,  Virexpreftam  Dei  conditoris  imaginem  referens,  ad orbis imperium,  c#te- 
rorumque  animalium  dominium  conditus  eft,  cjuare  magnitudine  tum  animi,  tum  cor- 
poris  merito  precellere  debuit.  Illud  etiam  prxtereundum  non  eft ,  inter  fceminas 
Virgines  graciliores  fere  efTe ,  quia  poft  congrclTum  craffiores  evadunt ,  venis  univerfi  1 
corporis  in  complexu  venereo a calore exagitato  diiatatis,  id  quod  fpatio  vel  unius 
diei  poft  coitum  ftatim  advertere  licet. 

Quanta  vero  magnitudinis  varietas  fit  penes  Rcmnes ,  perquam  bene  nos  docuit  3. 
Hippocrates ,  in  libro  de  aere  ,  aquis ,  &  locis.  Summatim  enim  colligens,  qua?  multis 
dixerat ,  longe ,  fubjicit ,  pulchriora ,  &  majora  omnia  in  Afia ,  quam  Europa  nafcun- 
tur,  idque ob  temporum  anni  temperiem  fieri  credendum  eft.  Afia  enim  in  medio  Solis 
exortu  ad  auroram  fita,  a  frigiditate,  <k  caliditateomni  excedente  remotior  eft.  Europti 
forma,  &  magnitudinecorporis  perquam  interfedifferunt ,  idque  proptertemporum 
maximas ,  &  frequentiffimas  mntationes.  Sic  Dani ,  BataDi,  &  Germani ,  ut  plurimum 
magni  funt ,  ac  pulchri :  Angli  item  &  Scoti.  Galli,  &  Hiffiani  contra,  magna  ex  parte  bre- 
vesj  at  Itali  &  Grac/mediocris  ftatura:.  Vcneti  etiam  proceri ,  &  eleganti  ftaturae  digni- 
tate  eminent ,  id  quod  Patritii  Nbbilefque  docent ,  qui  aborigines  funt ,  reliquum  vul- 
gus ,  quod  ex  omnibus  orbis  partlbus  confluxit,  promifcuum  eft.  Hoc  loco  de  Pygmccis  Fyzmti- 
dicendum  erat ,  qui  niym<&  dicti ,  a  ftatura  ,  qua  ulnam  non  excedunt.  Verum 
ego  Poetarum  fabulas  effe  credidcrim  ,  pro  quibus  tamen  Ariftotelesminime  haberi 
vult,  fedveram  effe  hiftoriam  8  hift.  animal.  ii,affeverat.  Ego  quo  minus  hoc  fta- 
tuam  ,  tum  authoritate  primum  docTiffimi  Strabonis  1  Geograph.  coactus  fum  ,  tum 
potiffimum  nnnc  moveor,  quod  noftro  tempore,  quo  nulla  mundi  pars  eft,  quam  nau- 
tarum  induftria  non  perluftrarit ,  nihil  taroen  unquam  fimile  aut  vifum  eft ,  aut  audi-  * 
tum.  Accedit ,  quod  Francifcus  Alvarez  Lufitanus ,  qui  eaipfalocaperagravit,  circa 
quae  Ariftoteles  Pygmseos  effe  fcribit ,  nempe  per  qux  Nilus  in  yEgyptum  fluit,  nullibi 
tamen  tam  parvam  gentem  a  fe  confpecTam  tradidit ,  fed  populum  effe  mediocris  fta- 
turar,  &  ^Ethiopes  tradit. 

Tandem&Mor^icorporismagnitudinemvariant,  cumvififint,  quos  febrisquar-  Mertfs 
tana  in  gigantxam  molem  erexit :  nec  credo  quifquam  eft  ,  qui  ignoret  hiftoriam  An- 
tonii  Antverpienfis ,  qui  noftra  adhuc  xtate  vixit ,  &  cum  pufillus  admodumque  debi- 
lis  in  Iucem  prodiiffet ,  illico  puer  ex  morbo  in  maximum  gigantem  evafit.  Hujufmodi 
tales  a  Graecis  6>iHym*>n  vocantur ,  in  quibus  latet  vitium ,  quod  prodigiofum  augmen- 
tum,  cum  immatura  morte  accerfit.  Fuit  enim  Salamine  Eutheminis  filius,  qui  in 
tres  cubitos  intra  triennium  adolevit.  Sed  homo  incefTu  tardus ,  fenfu  hebes ;  puber 
poftea fadus ,  fubitamembrorumcontrad;ioneabfumptuseft,ut  narrat Plinius.  Eo- 
dem  modo ,  nec  adhuc  pubertatem  attingens  Cornelii  Taciti ,  nobilis  hiftorici,  Equi- 
tifque  Romani  filius ,  diem  fuum  mifere  obiit.  E  diverfo  &  Nanos  fieri  nonnunquam  ex 
morbis  compertum  eft ,  quoties  fuperiores  partes  ad  juftum  augmentum  perveniunt : 
brachia  vero ,  &  crura ,  tenera  &  parva  manent ,  quemadmodum  in  luxationibus  non 
reftitutis  folet  accidere. 

Ab  his  antequam  difcedamus ,  operaepretium  eft  inquirere ,  verumne  fit,  quoda 
nonnullis  creditur  ,  Veterum  corpora  noftris  multo  majora  fuiffe,  fenfimque  homines  ZTLpsmi- 
decrefcere.  Habemus  enim  Homeri  locum ,  aliorumque  Vatum ,  qui  de  breviori  hac  WB^ 
ftatura  conqueruntur,  ad  quem  allufit  luvenalis  Poeta,  Satyra  1 5,  cum  inquit, 
Namgenus  boc  ^vivo  jam  decrefcebat  Homero , 
Terra  malos  bomims  nunc  cducat ,  atque pufillos. 
Et  profe&o ,  fi  qua  fides  hiftoriis  eft ,  corpm  Oreflis ,  quod  oraculi  juffu  ex  terra  efTo£ 
fum ,  feptem  cubitorum  fuiffe  creditur  ,  qui  apud  Romanos  pedes  conficiunt ,  tefte  A. 
Gellio ,  duodecim  cum  quadrante.  Quin  imo  in Creta  quoque,  Plinio fcribente ,  terrx  1 1 
\  motu 


Gbjcftit. 


16  Adriani  Spigelti 

motu  rupto  monte  inventum  eft  corpus  cjuadraginta  feptem  cubitorum  ,  id  quod  alii 
Orionis  ,  alii  Oeti  fuiffe  cxiftimarunt.  In  hac  re,  ut  antea  ftatui,  fic  puto  nunc  creden- 
dum  efte,  determinatam  humano  generi  magnitudinem  exacte  non  effe,  fed  ipfam  pro 
artate,  morbo  ,  fexu,  &  imprimis  regione  plurimum  differre.  Quamobrcm  crediderim 
Grxcos  olim  majores  fuifle  ,  fed  coloniis  in  Gncciam  ductis,  cum  aliis  commixtos  eflfe, 
ob/ervatio.  &  flc  minores  fibiipfis  poftea  vifos  fuifte.  Nam&  ego  memini ,  in  Batavio  longiores 
multo  fuifle  homines ,  ac  procerioris  ftatura? ,  quam  nunc  funt,  cjuod  ob  continua  ha?c 
bella  ,  quse  Batavi  gerunt,  plurirnx  quafi  coloniae  du&se,  maximeque  gens  illa  cum  ex- 
teris  commixta  fuerit.  Cxterum ,  qua?  de  Oreftis  corpore  referuntur,  &  pra?fertim 
de  illo  in  Creta  reperto ,  aut  fabulofa  illa  funt ,  aut  fi  cjuid  veritatis  in  fe  continent , 
monftrofa  giganteaque ,  nec  non  rara  admodum  fuere.  Quod  fi  quis  Plinium  etiam 
objiciat,  quicxperientiacdoctus,  filios  parentibus  breviores  (emper  effe  invenit ,  illi 
contra  noftram  opponimus ,  quse  nosdocuit ,  contrariumfsepe  verum  effe  ,  adeoque 
atavorum  avorumcjue  longitudinem  in  nepotes  migrare  -y  filiosetiam  fiepe  parentibus 
proceriores  eife. 

C   A   P  V  T  VIII. 

De  Figura ,  &  JMagnitudtne  Capitis }  partiumque  in  eo  contentarum. 

Ed  accedamus  nunc  ad  fingularum  partium  figuram  ,  &  magnitudi- 
nem  :  deinde  quam  invicem  proportionem  habeant  irrtueamur.  Ca- 
\  piemus  autem  merito  a  Capite  initium  ,  quod  in  lummo  loco  pofitum, 
&  nobiliflimum  eft ,  &  maxime  oculis  noftris  obvium. 
SiTtudo   WM^SMffM     Capvt  ergo  cum  natmalcm  figuram obtinet ,  Galeno  tefte,  Spha> 
caP"is-      W±£*i#&3^gm  ram  refert ,  led  oblongam ,  depreftis  utrinque  modice  juxta  tempora 
lateribus.  Cum  autem  magnitudinem  legitimam  obfervat,  fextam  totius  corporis  partem, 
longitudine  fua,  qux  ab  extremo  mento,  ad  fummum  ufque  verticem  eft,  conncit.  Vt 
vero  & partcs  iplius  inter  fe  confentiant,quatuor  sequales  lineas  requirit.  Prima  eft,quam 
faciei  lineam  vocabimus ,  &  ab  imo  mento  ad  fupremam  frontem  pertingit.  Altera  eft, 
quam  occipitis  dicemus,  &  a  vertice,  ufque  ad  colli  primam  vertebram  ducitur.  Tertia 
eftfrontis,  ab  uno  temporum  ad  alterum  excurrens.  Gnxarta  denique ,  abimaaure, 
( quo  loco  proceffus  funt  mammillares, )  ad  fy ncipitis  elatiorem  partem  perdu<5ta.  Hx 
quatuor  linex  fi  a:quales  invicem  fint,  Caput  propcrtionatum  vocetur   fin  ad  inxqualita- 
tem  quandam  declinaverint ,  tantum  a  jufta ,  &  naturali  conftitutione  abeffe ,  quan- 
tum  ad  hanc  acccfterint  propius,  dicantur.  Si  enim  exhislineis,  ea  qua?  faciei  eft, 
S£  mgu'  longior  fuerit ,  Caput  Longum  dicetur :  fin  brevior ,  breDius.  Si  frontis  linea  longior 
MuZr.atn.  cxteris ,  caput  Latum  erit :  fi  occipitii ,  caput  Acuminatum.  Si  omnes  xquales ,  Rotun- 
■Roumiwn.   dum,  dcNaturale;  fi  omnes  ina:quales  erunt ,  autquxdam,  &plures,  orietur  illa  ca- 
pitis  forma ,  quam  <po£bv  vocant  Hippocrates ,  &  Galenus.  Sunt  igitur  capita  qusedam 
'  longa  ,  quxdam  lata  ,  alia  acuminata  ,  alia  rotunda ,  alia         Talia  autem  fiunt,  vel 
capitis  pro-  ratione  regionum  ,  velvi&us,  aut  aliorum  accidentium.  Et  ratione  quidem  regionum ; 
peneS0V    '  olim  longa  capita  habebant  Macrocephali  propterea  dicSti ,  qui  tefte  Hippocrate,  libr. 
Regiomm.  .  de  aere ,  aquis ,  &  locis ,  falciis  infantum  capita  nimium  ftringebant.  Lata  hodie ,  ut 
audio  ,  habent  Mofcovitar ,  quod  infantibus  arte  faciem  explanent ,  ad  omnia  flecti 
in  tenera  xtate  aptiflimam.  Rotundam  habent  Antverpienfes :  magna  ex  parte  Brux- 
ellenfes  etiam  puellx ,  nifi  quod  acuminatius  his  fit  mentum-  Alta  capita,  &  acumi- 
nata  habent  Genuenfes  fere ,  &  Belgae,  a  faiciis  fimiliter,  quibusinfantes  nimium  ftrin- 
gunt.  Germani  fere  breve  caput  obtinent ,  quod  dorlo  femper  in  cunis  incumbant. 
Ratione  Viclm ,  olim  meminitHippocrates  quoque  capitum  oblongorum ,  qua?  dicit 
talia  fieri     ruv  Jicwnuv ,  a;  ratione  viclus ,  qua  utebantur  admodum  tenui ,  unde  tem- 
poralibus  mufculis  exficcatis ,  cava  fiebant  tempora ,  ficque  longiora  videbantur,  pro- 
portionatacapitis  latitudine  decedente. 
r.oiii  fianra.     C  o  L  L  v  m  ,  fi  quis  naturalem  ejus  figuram  defideret ,  teres  eft :  fed  magnitudinem  non 
Longitndo.    ukjqUe  obfervat  xqualem.  Nam  quod  ad  Longitudinem  ,  anterior  ejus  pars ,  qua?  3 
mento  ad  jugulum  pertingit,  quatuor  Geometricas  uncias  continet:  pofteriory  afine 

occipitii , 


Viftum. 


de  Humani  Corporis  Fabricay  L i  b .  I .  \j 

cccipitii ,  ad  primam  ufque  thoracis  vertebram ,  tres :  at  lateralespartcs,  ab  aure  infima, 
ad  fummum  ufque  humerum ,  ferefeptem  uncias  conficiunt.  Latitudo  colli ,  fiveDia- 
meter,  cjuatuor  unciarum  eft :  at  Peripheiia ,  five  circumferentia  ,  pedis  unius.  Exhis 
facileintelligitur ,  cjuod  collum  tenv.e  aut  crajfim  dicantur  apud  Hippocratem ,  in  cjuo  ^JJ^*" 
elegans  locus  eft  6epid.  feet.  i,  ubi  de  iis ,  qui  Qcgoi  funt,  uve  caput  habentacutum 
diflerens :  fiquidem,  inquit,  validam  obtineant  cervicem,  robufti  erunt,cum  alias,tum 
prxcipuein  oftibus.  Prudentiffime  verodivinus  Virutca:teraidaddidit,  cum  quales 
funt  colii  vertebrae,  tales  &  thoracis,  &  lumborum,  &  offis  (acri,  merito  effe  conmeve- 
rint.  Quibus  igitur  colli  vertebra:  crafta: ,  iis  quoque  &  lumborum  ,  &  thoracis  craffie 
effe  debent ,  reliquaque  ofta  omnia,  nifi  natura  monftrofi  aliquid  parere  cupierit. 
Rurfum  cum  cartera:  partes  omnes  oftium  magnitudini  refpondeant ,  ita  ut  mufculi 
magni  fint,  quo  magnis  oflibus  movendo  elfe  poftint :  &  vena*  magna: ,  atquearte- 
ria: ,  &  nervi  denique  ut  magnis  mulculis  alimentum  funiciens ,  calorem  debitum  ,  & 
animalem  fpiritum  abundantem  tranfportcnt :  profecto  recte  concluditur,  eos  qui  va- 
lidamcervicemobtinent,  robuftos  effe,  quia  mufculos  magnos  validofqueacceperunt. 
MeminitautemHippocratespotiuscolli,  quam  alterius  partis,  exqua  robur  colliga- 
tur,  quod  collum  ex  iis  fit ,  quas  maxime  viiui  fe  offerant ;  figna  autem  femper  mani- 
feftiftima  effe  debeant.  Hinc  patet  clara  expofitio  alterius  loci ,  qux  apud  eundem 
Hippccratem  habetur  ,  fexta  epidem.  fect.  fexta  ,  ubi  Offium ,  inquit,  naturam  cx  ca- 
pite  colligere  oportet ,  deinde  nervorum ,  &  venarum  ,  &  carnium ,  &  aliorum  humo- 
rum,  &  fupernorum,  &  infernorum.  Oportet  enim  hanc  fententiam  de  proportionatis 
intelligere ,  &  in  quibus  omnia  fibi  refpondent.  Magnum  enim  caput,  raagnam  cervi- 
cem  requirit ,  ut  tuto  fuftentetur.  Cervix  magna ,  magnum  thoracem  ,  &  hic  reliquas 
partes  majores  defiderat :  ita  ut  capitis  magnitudinem,  aut  parvitatem,  cxterae  partes 
omnes  fequantur,  fiquidem  natura  proportionis  leges  obfervet. 

C   A  P   V  T  IX. 

~De  Fimra ,  &  sJttaznitudine  Ifhoracis ,  ac  oSftCammillarum. 

Horax,  five  Medius \enter,  figuram  ovalem  obtinet.  Parteenimfu-  Tfauai 
periore ,  quacervicemtangit ,  anguftior  eft  :  inferiore  ,  quainfimum  fi£Url' 
ventrem  ,  latior :  anterius  vero  in  pectore  ,  &  pofterius  circa  dorfum, 
depreflior.  ^Lignitudinis  autem  ipfius  harc  eft  ratio  ,  fi  naturalis  fit.  Pe- 
clus ,  quod  a  jugulo  incipit ,  &inmucronata  cartilagine  terminatur, 
*  octo  uncias  Geometricas  conficit.  Dorfum ,  a  prima  tnoracis  vertebra, 
ad  duodecimae  finem  ,  fi ve  ad  primae  lumborum  initium  pertinens ,  pedem  Geometri- 
cum ,  unciamque  unam  obtinet :  ita  ut  pectus  dorfo  quinque  unciis  fit  brevius.  Lateray 
a  cluviculis  ad  extremum  thoracis  excurrunt ,  ubi  mendofae  cofta:  finiunt ,  unciafque 
novem  cum  dimidia  habent.  Peripkeria  autem  thoracis ,  duorum  pedum  Geometrico- 
rum  eft,  duarumque  unciarum.  Sijpiritum  reddas ,  una  uncia  anguflatur :  Ji  accipias ,  dua- 
btu  dUatatur.  Hxc  proportio  naturalis  eft :  mutari  tamen  fa?pe  folet ,  tum  a  natura  ipfa,  jsJ£Jj£* 
tum  a  caufis-internis  ,•  quandoque  etiam  ab  arte,  8c  extrinfecus  incidentibus.  A  natura  Z%mTh*' 
quidem  ,  cum  mala  conformatio  fit  in  utero  ;  a  cauf.s  intcmis ,  cum  a  deftillatione  fit 
gibbofitas :  ab  aite  denique  ,  cum  infantibus  pectus  nimium  fafciis  conftringitur.  Sunt 
enim  cum  alia  recens  natorum  ofta ,  tum  imprimis  cofta:  thoracis  admodum  tenera? , 
&  flexibiles ,  ut  ipfts  quamcunque  velis  figuram  facillime  largiaris.  Quanto  autem  fa- 
nitatis  ac  vita:  difpendio  plerxque  matres  infantum  luorum  pectora  anguftent ,  impri- 
mis  Anglia  edocebit,  regio  qua:  perverfam hancfafciandi rationem ut plurimum fe- 
quitur ,  quo  fit  ut  maxima  hominnm  pars ,  tabe  &  deftillationibus  ibi  conficiatur. 
Ineptum  etiam  eft ,  &  ultra  fidem  perniciofum  illud  ftudium  ,  quod  fere  Virgines  adhi-  ffi^ 
bent,  ut  juncea:  videantur ,  loris ,  &  mortifero  artificio  pectus  in  an<niftias  co^entes,  m"f,rm&^ 
lgnara?,  fe  anguftando  thoracem ,  j anuam  tabi,  marcorique  aperire.  Quibus  enim  ftri- 
ctior  eft  thorax ,  ii  fanguinis  fputo  ,  &  deftillationibus  ,  partiumque  in  thorace  conten- 
tarum  inflammationibus  necefiario  redduntur  opportuni,  cum  pulmones  talibus  maxi- 
me  incalefcant.  Nam  cum  reliquum  corpus  proportionem  fuam ,  debitamque  magni- 

C  tudinem 


Mammarum 
maguitudo. 


1 8  Adriani  Spigelii 

tudinem  retineat  thorax  autem  anguftior  flat ,  plus  fanguinis  circa  pedfcus  colligitur, 
quam  aut  idem  digerere ,  aut  d  fefe  poffit  propellere  ,  unde  in  cavitatibus  illis  ftabulans 
(  praefertim  vero  Venae  arteriofae  ,  &  Arteria?  venofe  )  in  multorum  morborum  cau- 
fam  degenerat.  Accedit,  thoracem  ipfumcompreffummulto  imbecilliorem  fieri,unde 
fanguis  calidior  eo  affluens,  vel  ibi  hxrens,  acrior  redditus,facillime  vafa  erodit,  neque 
fe  defendere  natura  jam  amplius  poteft.  Hinc  non  immerito  tales  falfe  ridentur  a  Te- 
rentio  in  Eunucho,  dum  fic  inquit : 

Haud  fimilis  'virgo  cfl  -virginum  noflranim :  qucvs  matres  fludent , 
Demifis  bumeris  effe ,  ^vinclo peclore ,  utgraciles  fient. 
Si  qua  efl  habitiorpaulo ,  pugilem  effe  ajunt  3  deducunt  cibum , 
Tametfi  bona  efl  natura ,  reddunt  curvatura  junceas. 
Mihi  ergo  earum  gentium  confuetudocumprimis  arridet,  (quam  &  Venetiis  obfervari 
cernimus)  qua?  latum  potius,  quam  anguftum  pectus ;  craffum,  quam  tenue  exoptat, 
&  propterea  infantum  thoracem ,  levi  fafcia  involvit  magis,  quam  ftringit. 

In  pe&ore  fita*  funt  Mammt ,  qua?  ratione  fexus ,  &  xtatis ,  maxime  differunt,  item 
ratione  morborum  ,  aliorumque  accidentium  corporis.  In  Viris  enim  non  attolluntur, 
quodglandulas  vix  habeant :  i n  Mulieribm  globi  inftar  decenter  prominent.  Virginibu* 
etiam  ,  antequam  ad  pubertatem  accedant ,  vix  praetcr  papillas  aliquid  comparet  at 
vero  cum  aptx  conceptui  fiunt ,  fenfim  excrefcunt.  Vetulis  &  extenuatis ,  oblongx  fiunt, 
turpiterque  dependcnt ,  abfumptis  cum  pinguedine  glandulis ,  fblaque  cute  reftante  : 
pinguibm  contra  turgent,  &  quandoque  in  iniignem  molem  afcendunt.  Mulieribm  etiam 
^ventre  gerentibus ,  incrementa  fumente  foctu,  &  cum  hocutero ,  fenfim  augentur ,  ut 
partus  tempore  inftante  fatis  tumidx  videantur.  Quamobrem  qui  mammarum  decentem 
magnitudinem  fcire  voluerit,  Virgines  afpiciat  adulta:  artatis,  &  qua:  corpus  habeant 
ftaturae  decentis.  his  enim  attolli  in  eam  folent  magnitudinem ,  ut  manu  fua  commode 
undique  tegantur.  Ab  hac  qu*e  difcedunt ,  majores ,  vel  minores  dicentur ,  prout 
ad  exceftum  ,  vel  defectum  declinent.  Atque  hnsc  Medico  prudenti  diligenter  confi- 
derandafunt,  vel  ideo  ,  ut  judicium  accuratum  de  nutrice  bonaferat ,  cum  monente 
Mofchione  ,  mediocres  mammae  in  bona  nutrice  femper  eligenda?  fint.  Grandes  enim  , 
lac  copiofiim  non  generant ,  eodem  auclore :  parva  autem  frigiditatem  denotant ,  8c 
fteriles  fceminas ,  ut  vitari  debeant  tales  ab  iis ,  qui  conjugium  liberorum  procreando- 
rum  gratia  fufcipiunt. 

PapilU,  ipfum  quafi  centrum  mammarum  conftituunt,  admodumque  &  ipfie  va- 
riant.  Virginibus  enim  leviter  prominent ,  &  fragx  inftar  rubent:  laclantibus ,  obfu- 
ctionem  infantis  exferuntur ,  &  livent  :  effxtis ,  obloNgae  fiunt ,  nigricantque.  Has 
jubet  infpicere  Hippocrates  6  epidem.  fecl:.  j,fideuteriarfectibus  judicare  velimus. 
Si  enim  papillae ,  &  quod  in  iis  rubet ,  pallefcat,  morbofum  eft,  inquit,  ayfiov,  five  con- 
ceptaculum ,  &  uterus. 

C   A  P  V  T  X. 

De proportione  Infimi  <ventris  3  &  Pudendorum  utriujque fexus. 

Nfimvs  Venter,  qui  naturalem  debitamque  fervat proportio- 
nem,  Vmbilicum  habet  in  ipfo  medio  -veluti  centrum ,  aequaliter  ab  omnibus 
extremis  diftantem.  Eadem  enim  longitudo  efl,  &  quidem  fex  unciarum, 
ab  ipfb  ad  ufque  mucronatam  cartilaginem  furfum ;  ad  pubis  offa  de- 
orfum,-  adlumborum,  atqueofiiumiliumextrema,verfuslatera.  Pe- 
ripheria  autem,  feu  totus  ambitus,  duos  Geometricos  pedes  cum  duabus 
unciis,  adeoq  ue  uncias  viginti  fex  efficit :  at  diameter,  qua?  ab  umbilico  ad  dorfum  duci- 
tur,  prarter  propter  novem,  vel  decem.  Caeterum  haec  proportio  magnitudinis  diverfi- 
mode  variatur  a  caufis ,  tum  naturaliter,  tum  prseter  naturam  incidentibus.  Secundum 
fsfrt"oSruT  naturam  quidem,  ut  a  cibo,  &  potu,a  fcetu  in  utero  contento,a  nimia  pinguedine.  A  cau- 
fispr<eternatune'm{\\tutum  accidentibus ,  utflatibus,  in  tympanitide  ,•  aqua,  in  afcite,- 
tumore,  in  lienis  afFectibus.  Contra  quandoque  venter  attenuatur  in  inedia,  in  alvi 
fiuxibus  diuturnis,  aut  vehementibus,  in  quibus  ita  decrefcit  f^epenumero,  ut  tumorem 

illum 


Giut  nutrix 


Papillarnm 
magnitudo. 


centrum  imi 
ventris. 
Wagnitudo 
imi  ventris. 


-jarwtHr. 


Nota. 


de  Hnmam  Corporis  Fabrica,  Lib.  L  i  o 

illum  circa  umbilicum  ,  de  quo  diximus ,  Venter  deperdat ,  &  ad  dorfum  veluti  retra- 
Ctus  videatur ,  id  quod  fxpiflime  confuevit  fieri  a  fuperpurgationibus ,  longis  item 
diarrhads,  &  dyfenteria.  Atque  intalibuscauteomninoagendum  eft  cum  purganti- 
bus ,  cjuandoquidem  faciliime  kedantur ,  8c  exiblvantur.  Liberius  validiflima  quxque  > 
offeruntur,  fi  velmorbus,  autnatura  a^gri  requirat,  iis,  qui  ventrem  mediocriter 
protuberantem  habent.  Et  huc  refpexiife  puto  admirabilem  Hippocratem ,  cum  libr. 
de  veteri  Medic.  circa  finem ,  Medico  prudenti  cognofcendas ,  &  confiderandas  eiTe 
inquit ,  ^txlo^  ^cac^g ,  £  ^oyyvXcn  ,  ventres  longos ,  &  teretes.  Ex  figurarum  enim  in- 
fpecTione  cognolcimus  prompte  ,  cjui  apti  fint  ad  helleborum  ,  &  alia  generofiora  pur- 
gantia  aiTumenda.  Quibus  enim  partes  in  abdomine  contentae  fortes  funt ,  beneque 
conftituta? ,  tuto  purgari  poiTunt ;  quibus  contra  tenues ,  periculofe  medicamenta  ac- 
cipiunt.  Ethocillud  quoque  eft ,  quod  aphoiifino  trigenmo  quinto  fecundae  fe<5tio-  • 
nis  legimus ,  mclius  effe  in  omni  morbo ,  partes  circa  umbilicum  &  peclinem  craiTitu- 
dinem  habere :  at  vehementem  tenuitatem  &  eliquationem  pravam  eife.  Periculofam"H 
enim  vel  ad  infirmas  purgationes  exiftere.  Mulieres  qua?  amplo  valde  funt  ventre ,  ad- 
modumque  protuberante,  ut  venter  ad  coxas  dilabatur,  ineptac  funt  ad  conceptionem. 
His  enim  uteri  os  a  pinguedine  omenti ,  ex  5  aphor.  46,  comprimitur ,  &  fteriles  fiunt , 
nec  priufquam  attenuentur ,  concipiunt.   Parvus  ^venter  ab  Ariftotele  in  phyfiogn. 
inter  primaria  loca,  ex  quibus  fapientise  decor  in  homine  apparet,  refertur.  Apud  alios 
^vtnter  camis,  &  exfuclm ,  invidum  denotat,  &fbrdidum:  ?vtundm>  fivepotius  teres, 
fobrium  :  Iongm ,  fegnem  &  voracem : prominens,  fomniculofum,  pigrum ,  &  ftupidum : 
quibus  autem  imbilicm  aclmoQhimprotiiberat ,  inter  falaciffimos  referuntur. 

Pvdendorvm  quoque in utroque fexu proportio tenenda eft ,  ut de fterilitate ,  Jjf,^0™"] 
vel  fcecunditate  judicium  fit  clarum.  Atque  ut  a  Virili  initium ducam,ubi  id  ereclum  eft,  Portio» 
in  homine  xtatis  adulta? ,  fex  uncias  obtinet  in  longitudine,  quatuor  in  ambitUjfeu  periphe- 
ria.  Majormentula ,  vulvam  potius  replet  magnitudine  ,  quam  uterum  fcecundo  iemine.  f%%n*men:  ' 
Eft  etiam  ineptior  ad  Venerem  ,  quam  neque  animofe  aggreditur ,  nec  diu  fuftinet, 
victis  pondere  mufculis ,  qui  rigidam  haftam  tenent.  Parya  contra ,  &  falacior  eft ,  8c  Parvamt». 
fcecundior ,  quia  titillando  cervicem  uteri ,  magis  prolecTat  fceminarum  femen,  &  diu- 
tiftime  pugnam  perfert.  Eft  8c  aliud  incommodum,  quod  longa  mentula  iecum  trahit,  obfemtio. 
cum  fceminas  uterina?  liiffocationi  obnoxias  reddat ,  quod  ligamenta  uteri ,  cervicem 
nimium  in  coitu  elongando,  admodum  laxet. 

Pvdendi  Mvliebris  proportionem, plerumque ab ore licet defumere.  Qui-  P°<Jenciorum 

bi  •  •  r         •  •  1  n        11  1  r  muhebnnm 

us  emm  os ,  &  ocuh  magni lunt,  ns  quoque  amplum  eit  pudendum  :  oblervatumque  proporao. 

n  >...,.  •  -&    •  \    1      tr        o      •        *U  C  o      *  Obfervacio. 

elt  a  me  multiplici  expenentia ,  omnibus  craliis ,  &  pinguibus ,  mammaique  ,  &  ven- 
trem  amplum  habentibus ,  amplas  quoque  elTe  vulvas.  Contra  ,  quibus  mamms  de- 
prefLx  ,  aut  parvae ,  os  quoque  parvum  ,  mentumque  acutum ,  &  labia  parva  funt,  ftri- 
cTameiTe,  &  anguftiorem  vulvam.  Quibus  ftridta  ergo  iunt  genitalia ,  viros  quidem 
deledant  magis  j  at  pariunt  facilius  quibus  funt  ampla.  Caeterum  narrat  Confalvus 
Oviedusin  hiftorialndica,  Vrabenfes  fceminas  vulvam  habere  anguftiftimam,ut  a?ger- 
rime  viros  admittant ,  quod  ipfis  tamen  puto  arte  potius ,  quam  naturae  beneficio  con- 
tingit ,  cum  (ciam  duabus  maxime  rebus  incumbere ,  parvis  puta  mammis ,  nec  pen- 
dentibus  ,  &  angufto  pudendo.  Nec  mirum  id  cuiquam  videatur  ,  cum  in  hiice  quo- 
queregionibusfamiliare  id  admodum  fit  icortis  noftris,  ut  arte  peiTariilque  adftrin- 
gentibus ,  cervicem  uterinam  fibi  reddant  anguftiorem.  Has  matrona:  nonnunquam 
etiamhoneftanmitantur",  cummaritiexlupanariredeuntes,  de  conjugum  laxis  ge- 
nitalibus  conqueruntur ,  quas  ftricTas  alibi  invenerint ,  ignara?  in  qua:  pericula  fe  con- 
jiciant ,  cum  menftruo  fimguini  primum  viam  ,  deinde  fcetui  januam  claudant ,  &  ieip- 
/as  demum  in  mortem  prxcipitent ,  quod  fa?pe  cum  mortuo,  ob  anguftiam  exitus , 
fcetu ,  fimul  ipfx  mifere  animam  exfpirare  cogantur.  Et  ha:c  pericula  maxime  eveniiTe 
iis  vidimus ,  quae  cum  alias  ftricTam  haberent  vulvam ,  in  gratiam  mariti  anguftio- 
rem  arte  reddiderunt :  led  milerae ,  inepti  &  temerarii  confilii  infelices  pcenas  capite 
tandem  luerunt,  &  voluptatem  mariti  improbam,  trifti  amaritudine  condierunt. 


C   2  C  A- 


* o  Adriani  Spigelii  de  humdrii  Corporis  Fabrica>  Lib .  L 


Proportio 
artuutrv. 


Obretratio. 


C   A  P   V   T  XI. 

T>e  mutua  Artuum  inter (e proportione. 

EstANT  ArtVS,  fiveManus, &Pedes, qua?  hancinterfe^w-f/o- 
nem  habent,  ut  quibus  longi  funt  pedes,  iis  quoque  brachia,  five  manus 
fint  longiores.  Dextrae  tamen  partis  artus,  five  manus  fint,  five  pedes, 
finiftris  femper  robuftiores  fimt ,  &  craffiores,  quod  fblet  contingere 
ob  exercitia,&motum  corporis,qua?  magis  dextra,quam  finiftraparte 
perficiuntur.  Hinc  contra  fit ,  utiisfiniftraspartescraffioresfint,  qui 
laeva utuntur ,  &  ambidextri  fiint.  Prtternaturam  tamen  hx  partes  quoque  crafliores 
fieri  poffunt ,  ut  in  tumoribus :  vel  tenuiores ,  fi  impediatur  alimenti  lufliciens  affluxus, 
ut  in  luxatis  non  reftitutis  faepe  contingit ,  maxime  fi  ipfis  adhuc  pueris  aut  adolefcen- 
tibus  hoc  malum  eveniat.  Pedes  ergo  &  brachia  in  corpore  proportionato  aequalia 
lunt :  hoc  eft ,  tanta  eft  longitudo  ab  ofte  pubis,  ad  calcanei  ufque  extremum,  quanta 
ab  ala  ufque  ad  medii  digiti  extremum  apicem.  At  quanta  pedum  longitudo  eft,  tanta 
quoque  trunci  effe  fblet ,  five  fiiperiorum  partium  ,  ut  Ariftoteles  loquitur ,  hoc  eft , 
diftantia  inter  olfa  pubis ,  &  capitis  fupremum  verticem.  Quamobrem  crmproportich 
naticorporis ,  tres  continebitpedes ,  cum  totum  corpus  fex  conficiat,  ut  fiiperius  di- 
ctum  eft.  Si  confiieta  menfiira  erTerre  libeat ,  triginta  fex  uncias  Geometricas  dicemus. 
Ab  hac  menfiira  qui  deficient ,  aut  excedent ,  breviora  ,  aut  longiora  crura  habebunt. 
Notandum  autem  corollarii  loco  hic  eft,  obfervatum  a  me  multiplici  eife  experientia,eos 
cjui  longos  habent  pedes,ut  plurimum  alvo  efle  fluentiore.  Obfervandumque  propter- 
N  '  ea  id  diligentius  eft,  ut  cautiores  fimus  in  prxfcribendis  purgantibus,  nec  validiora  tali- 
bus  offeramus,  quos  facile  in  pericula  conjicere  poffumus. 


FINIS    LIBRI  PRIMI. 


ADKU 


xt 

ADRIANI  SPIGELII 


BRVXELLENSIS, 

DE  HVMANI  CORPORIS  F  ABRIC  A; 

LIBER  SECVNDVS, 
Qui  Oflium  hiftoriam  proponit. 

C  A  p  v  x  L 

Ofiis  naturam ,  ufits ,  &  dijferentias  explicat. 

A ctenv  «s  externas  humani corporis partes perfequuti fu-  o**™ 
mus ,  earumque  appellationes ,  figuram  ,  ac  magnitudinem 
expofuimus ,  ut  confula  primum  ac  communi  quadamom- 
nium  partium  habita  cognitione  ,  diftincTiorem  poftea  ,  ac 
definitam  animo  facilius  conprehendamus.  Cum  ergo  jam 
deiis  partibus  nobis  agendumfit,  qua:  citra  diiTeclionem  in 
confpectum  non  veniunt ,  ut  methodo  progrediamur ,  ini- 
tium  ab  oflibus  fumendum  duximus.  Quemadmodum  enim 
totius  corporis,  omniumque  partium  baiis  ipia  funt,  ita  quo- 
que  folid<E  in  anatomicis  eruditionis  primum  ac  maxime 
prscipuum  fundamentum  merito  ab  omnibus  fapientibus  habentur.  Quod  fi  pro  aliis 
icientiisfacilius  capelTendis ,  locorum  atque  imaginum  beneficio ,  fubfidium  fluxse  me-  ^JSji!' 
moris  qua:rimus  ,•  mihi  certe  in  hoc  diiTecTionum  ftudio  maxime  enitendum  videtur , 
utintantapartium  varietate ,  aliquod  auxilium  eidem  inveniamus.  Nec  vero  melius 
meo  invemetur  judicio  Oflibus ,  qua:  prolocis  artificiofis ,  quam  aptiflime  nobis  ler- 
vire  queunt,  cum  plerafque  diftecandas  partes,aut  annexas  fibi  habeant,aut  certe  intra 
fefe  coerceant ,  ut  nihil  promptius  fit  addiicere  ,  unde  incipiant ,  quo  tendant ,  ubi  de- 
finant,  qua  figura,  ac  magnitudine  imgulx  partes  fint  pr;eciita:,quam  iili,qui  perfecTam 
offium  cognitionem  fideliter  animo  fuo  complexus  fuerit.  Nam  quod  in  tentoriis  pra> 
flant  pali ,  in  xdibus  parietes ,  id  nimirum  in  animalibus  oflium  lubftantia  eft.  Ad  ho- 
rum  enim  imitationem  ,  Galeno  docente  ,  i  de  Anat.  admin.  2,  ca:tera  qua:que  in  ani- 
mante  erringi  mutarique  lolent ,  ut  fi  calvaria  quidem  rotunda  fit ,  cerebrum  quoque 
necciTario  tale  fiat  ,•  &  fi  oblonga,  talem  quoque  figuram  huic  ipfi  animali  cerebrum 
induat.  Iam  vero  fi  maxilla:  parva: ,  faciefque  tota  exiftat  rotundior  ,  neceiTario  quo- 
que  iplorum  mufculi  protinus  parvi  erunt :  autfilonga:,  longa  ftatim  ejuimodi  ani- 
mali  tota  erit  facies ,  ejufque  muiculi  tales  comparebunt.  Quamobrem  profecTo  non 
folum  ad  apprehendendam  caeterarum  partium  naturam  ,  fed  etiam  ad  retinendam  fe- 
licius,  abfolutam  oftium  docTrinam  csteris  omnibus  prarmittere,  necelTarium  videtur. 
Antequam  tamen  ad  fingulorum  hiftoriam  accingamur ,  nonnulla  in  genere  de  offibus 
confiderabimus ,  imprimis  quidipfum  Os  fit ,  quos  ulusprasftet ,  &  quas  habeat  difte- 
rentias.  Os  ergo  ,  Gra:cis  i&»t ,  8c  contracte  c=-£v  dicitur  ,  unde  &  Latini  iuam  fortaiTe  o». 
mutuarunt  vocem.  Diciturautem  »«wf,  quafi  ^cor,  ab  adjuncTo  proprio,  quod  fir- 
miflimafuntac  duriflima  in  noftro  corpore  fubftantia :  vel  -s%t'  7*  i'^^ ,  ab  officio 
opinor ,  quia  ( ut  eleganter  Hippocrates  nofter )  r£  rmftt»%  gma  ,  n&  l^n-r^a. ,  ^  wxoe- 
hJ!Z2Z'  ^^,toticorporiftabilitatem,recTitudinem,&formamexhibent.  Eftautem  aOs, fi  ofa  defini. 
E£H*  definitionem  ejus  quceras ,  pars  noftri  tarparis  fimpkx  ,'ommm  Jurifima  ac  ficcijsima ,  ad fia- 
bilimmum CAterarum parrinm  creara.  Dico  os  elle  partem/^//uw ,  intelligendo  incompo- 
fitam ,  &  fimilarem,  five,  ut  Ariftoteles  1  hiftor.  animal.  1  loquitur,  oW^s* ,  <c  e^xep.oJjf. 
Corpus  enim  noftrum  ex  partibus  conftat  duplicibus ,  quarum  alix  funt  firrulares  ac  ^««^ 
fimplices,  alis  diftimilares  &  compofit^.  Simphces  vocamus ,  os,  nervum,  venam,  arte-  « 
riam  ,  cartilaginem  ,  membranam  ,  &  denique  cutim  ,  non  quidem  quod  revera  tales 
fint  ( conftant  enim  ex  materia  Sc  forma,  tum  ex  quatuor  clementis,imo  vero  ex  fibris 

C    3  &  propria 


fimdes  dici' 
rentur. 


Vfus  offium 
Primarius , 


Fartjcularei- 


21  Adriani  Spigelii 

&  propriafubftantia  invicem  intertextis)  fedquiafimplicesadfenlumapparent: ,  ue- 
que  in  alias  ita  facile  dividi  pofTunt  ,  quemadmodum  qux  dilfimilares  vocantur. 
Quamcunque  enim  in  fimplicibus  partem  divellas ,  eandem  femper  invenics  cum  reli- 
quis,  utquxcunque  fruftula  oflis,  &  fint ,  &dici  oflapoffmt ,  omnes  item  nervi  cu- 
feTrtafu/cZ'.  jufvis  particulx,  nervi  merito  cognominentur.  Hsec  caufa  eft,  cur  ab  Anatomicis  fimi- 
lares  partes  appellata:  fuerint ,  quamquam  mea  opinione  ,  rectius  fortaflis  confimiles 
dicerentur ,  fi  Grxcx  vocis  o^o^Sg  proprietatem  tueri  velis,  qua?  partem  fibi  fimilem 
fignificat.  Nam  fi  accuratius  rem  omncm  luftremus ,  fimile  profedo  a  fimilari  pluri- 
mum  differt ,  tantum  puta ,  quantum  denominativum  quodcunque  a  re  unde  denomi- 
nationem  haufit.  Sic  diflert  angulus  ab  angulari ,  annulus  ab  annulari.  Dicitur  etiam 
Os  fimplex  a  nobis ,  ne  erremus  ob  xquivocationem  vocis  offis,  intelligentes  fimul  ea , 
qua?  oflibus  jungi  folent ,  ut  cartilagines  funt ,  &  ligamcnta ,  ac  perioftium  ,  quo  pacto 
Medici  communiter  fumunt,  cum  inquiunt,  offa  cx  fuo  loco  excidiffe.  Os  ergo  a  nobis 
definitur,  quod  fimplex  eft  fubftantia,  &  ab  aliis  omnibus  libera,ac  nuda.  hanc  dicimus 
effe  durifiimamac ficcifimam ,  ad  differentiam  earum  partium  fimplicium ,  aux  in  noftro 
corpore  reperiuntur  ,  &  durae  funt  ac  ficcze ,  fed  non  a?que  durx  ac  offa ,  qux  omnium 
funt  duriflima.  Cxterumcumcartilagines  quoquenonnunquam  durxadmodum  fiant, 
imotemporisprogreffuetiaminoffadegenerent,  propterea  in  definitione,  ufumfi- 
nemque  offium  addidimus,  qua  ipfa  a  cxteris  fimilaribus  partibus  quam  maxime  fepa- 
rantur  ,  dicentes,  offa  flabilimcntum ,  ac  fundamcntum  omnibus  panibus  largiri.  Hic  enim 
nwdmegem.  offium  ufus primorius  eft ,  maximeque  generalis  ,  quem  &  propterea  Galenus  fxpe  in- 
culcat ,  fed  imprimis  i  de  anat.  Admin.  i,  quem  locum  modo  in  medium  adduximus. 
Non  tamen  hic  ufiis  ita  univerfalis  eft ,  atque  communis  omnibus ,  quin  multa  in  cor- 
pore  reperiantur  offa ,  quibus  hxc  fuftinendi  corpus  provincia  minime  competere  vi- 
deatur,  cum  necdentes ,  nec  jugale  os  quicquam  fuftineant ,  fcd  illi  potius  cibisinci- 
dendis ,  hoc  temporali  mufculo  muniendo  fit pra'fe6lum.  Quamobrem prxter gene- 
ralem  hunc  ufum  ,  alii  quoque  erunt ,  iique  particulares ,  quorum  8c  mentionem  diver- 
fis  inlocis  idem  Galenus  injicit.  Kcprimm  quidem  eft,  ut  fint  firmamenti  Ioco  ac  tutelx 
fiibjeetis  partibus ,  quo  pa6to  cranium  cerebro  infervit ,  os  jugale  temporali  mufculo  ,* 
coftx,  partibus  vitali  facultati  deftinatis  vertebra? ,  fpinali  medulla?.  Alter  ufiis  eft  , 
adjuvare  melioremve  reddere  adtionem  alicujus  organi.  fic  patella  in  genu  ambulatio- 
nem  ,  offa  fefamoidea  in  digitis  manuum  apprehenfionem  perficiunt ,  dum  fcilicet  hos 
articulos  firmant ,  ne  in  motu  extra  fuam  fedem  labantur.  Tenius  eft  apprehenfio, 
quem  ufum  prazftant  dentes  ,  tum  qui  cibum  incidunt ,  ut  inciforii  5  tum  quifranjyunt, 
velut  canini  j  aut  comminuunt,  tanquam  molares.  Eft  autem  maxima  oflium  difFe- 
rentia  inter  fe  ,  quas  ut  omnes  inveftigemus  ,  ea  quae.  fingulis  partibus  compofitionem 
quandam  habentibus  accidere  folent ,  ordine  intueamur.  Primoque  Tcmperamentum 
ipfiim  ,  quod  etfi  omnibusofTibus  citra  difcrimen  frigidum  ,  &  ficcum  contigit ,  unde 
omnia  quoque  dura  fiint,  ac  firma :  alia  tamen  aliis  multo  fiint  ficciora  durioraque,  nec 
tantum  ratione  xtatis,  fed  &  fexus,  &  morborum,&  oflium  deniqueinter  fe  in  homine 
adulto.  Ratione  enim  atatis ,  puerorum  offa  mollia  admodum  &  humida  fiint ,  fi  con- 
feras  cum  offibus  fenioris  :  quin  imo  pleraque  cartilagines  potius,  aut  membrana? , 
quam  offa  vera  videri  queunt ,  donec  progreffu  tandem  xtatis  folidiora  &  ficciora,  ab 
internocalore  indurata  ,  fiant.  Signo  effe  poffunt  primum  in  lucem  editi  infantes ,  qui 
hac  de  caufa  pedibus  infiftere  nequeunt ,  fcd  vacillant.  Hoc  monftrabit  idem  lallans , 
nequienfque  proferre  articulata  verba  eorundem  lingua ,  donec  hyoidis  os,  quod  bafis 
inftar ,  lingua:  &  mufculis  ejus  fubfternitur ,  ficcatum  firmiufque  redditum  fuerit. 
Sicciffima  c~  diverfb  fiint  offa  decrepitorum ,  in  quibus  cartilagines  quoque  inoffium 
naturam  perquam  multx  fxpc  degenerant.  Virorum  quoque  offa  duriora  effe  fcemina- 
rum  offibus  fummus  naturse  genius  Ariftoteles ,  2  de  part.  animal.  9,  prodidit.  In  calidis 
autem  morbis  ,  ardentibufquefebribus ,  fic  exficcari  ut  fere  lapidefcant ,  experientia 
demonftrat.  Sed  enim  ,  &  in  homine  adulto  fi  invicem  conferantur  ,  duriflima  quaedam 
invenientur  eife  ,•  ut  ofla  temporum  petrofa,  qux  a  nimia  duritie  petris  fimili  cogno- 
mentum  acceperunt ;  &  tria  auditusofficula ,  ositem  fcemoris ,  tibia? ,  humeri,  cubiti 
&  radii :  quxdam  contra  molliora ,  ut  ofla  digitorum :  quxdam  refpedive  molliflima, 

cujufmodi 


Differentiac 

oflium. 

A  tempera- 
mento. 


de  Hum.wi  Corporis  Fabrica,  Lib.  1 1.  23 
cujufmodi  funt  vertebra? ,  ofla  carpi,  tarfi,  Sc  dcnique  omnes  epiphyfes.  Nonnulla  " 
extrinfecus  obducuntur  duriflima  crufta ,  intus  vero  mollem  laxamque  fubftantiam 
coercent,  quemadmodum  cranium  duplici  lamina  inveftitum :  plurima  contra  fim- 
plicem  tantum  habent  fubftantiam  ,  ut  os  fcemoris ,  aliaque  duriora.  Ratione ,  ^fii»* 
magna  eft  differentia  oflium.  Alia  enim  triangulum  referunt,  ut  fcapula:  offa  :  alia  qua- 
drangulum  ,  ut  duo  olfa  fyncipitis :  nonnulla  pentagonum ,  ut  os  occipitis.  Cubi  for- 
mam  refert,  os  cyboides  :  naviculae,  os  naviculare  dictum  :  clavis  antiqua:  ,  ofla 
clavicularum.  Stapcdis ,  mallei ,  &  incudis ,  tria  auditui  infervientia  oflicula  ,  quibus 
&  propterea  ha?c  nomina  impofita.  Sunt  &  alia,  qua:  quod  fefama:  femen  referant,  fe- 
famoidea  funt  appellata.  Fibula  quoque  denominationem  accepit  ab  acu  fibula:  reda» 
anticjuorum ,  quam  repra?fentat  tibia:  jun&a.  Reperiuntur  etiam  offa  qua:  curva  funt, 
ut  coftarum  ofla  :  item  qua:  v  Grxcorum  referunt ,  ut  os  illud  quod  lingux  radici  pra> 
figitur ,  proptereaque  v^fAt«Je$  dictum.  Nonnulla  multarum  figurarum  funt ,  ut  os 
quod  communiter  cuneiforme  a  fitu  inter  alia  offa ,  led  mhtyufQn  multiforme ,  a  figu- 
rarum  multitudine,  quas  habet ,  nuncupatur.  Multa  quoque  funt  ofla ,  quxfigijra 
carent ,  qualem  quidem  recenfere  liceatinter  Geometricas,  aut  aliarum  rerum  for- 
mas :  figuram  tamen  habent  propriam  ,  ut  os  fcemoris  ,  humeri ,  cubiti,  quia  habent 
figuramqua:folifcemoii,  humero  ,  aut  cubito  competit ,  non  alterioffi.  Nectamen 
figura  in  toto  ofle  femper  fpectatur  ,  fed  etiam  in  partibus ,  unde  faclum  cft ,  ut  fa:pe 
a partis  figura  totum  os  nomen  mutuarit,  quemadmodum  fecunda  vertebra  ab  Hippo- 
crate  dens  dicta  ,  quia  proceflum  habet ,  qui  denti  quoquo  pacto  aflimilari  queat.  Sic 
proceflus,  finus ,  &  cervices  qua:dam  fua  nomina  habent.  ProcelTus  enim  qui  ftylum 
refert ,  ,  qui  acui  fimilis ,  ,  dicitur.  flH  qui  fub  auditorio  meatu  fiint, 

a  fimilitudine  quam  habent  cum  mammillis  p*s»«$«ff,  mammillares  dicuntur.  Prcceflus 
oflis  cuneiformis ,  quod  vefpertilionumalis  afhmilentur  ,  78«^«$«*,  aliformes  nomi- 
nantur.  Kztione  tneatuutn  etiam  oflium  multiplex  differentianaficitur.  Quxdam  enim 
infignem  cavitatem  habent  medulla  plenam  ,  ut  os  fcemoris ,  tibia: ,  humeri :  qua> 
dam  vero  finus  tantum  quofdam ,  cavernulafque  obtinent,  fpongia:  aut  pumicis  inftar, 
cujufmodi  funt  in  majorum  quidem  numero  ,  os  facrum  ,  ccrpora  vertebrarum  ,  fter- 
num  ,  talus,  oscalcis,  &  denique  ofla  verticis ,  qua:inte:  duas  laminas  fubftantiam 
ipongiformem  continent;  inter  minores  vero  ,  ofla  carpi ,  &tarfi.  Nullum  enim  os, 
quod  parvum  eft ,  inquit  Galenus  11  de  uf  part.  i8,medulia  pra:ditum  eft,  nec  ullam 
habeteffatu  dignamcavitatem ,  fed  quafdam  tantum  cavernulas  exiles ,  &  anguftas , 
idque  in  eum  finem  fic  inftitutnm  eft ,  ne  fi  parva  ofla  ampliter  cava  forent ,  debilitate 
animali noceant ;  fi  magna,  iblida  gravitate  fuaincommodent.  Nonnulla  habent  fora- 
mina  quardam  ,  eaque  vel  magna  ,  ut  os  occipitis ,  ubi  fpinalis  tranfit  medulla  ,  &  ver- 
tebra: ,  item  ofla  pubis ,  qua:  infignia  foramina  habent :  vel  parva  ,  uti  capitis  plera- 
que  ofla,  in  primis  quod  cribnforme  dictum,  ob  copiam  foraminum  quibus  cri- 
brum  exprimit :  aliacontra  foraminibus  carent.  Sifupe tfidem  confidercmm ,  aliaoffa  Af^^. 
larviafunt,  utosfrontis,  &  duo  verticis ;  aliaalpera,  utfcemoris,  humeri ,  os  occi- 
pitii,  qua^afperitatesaNaturafuntconditse,  vel  obmufculorum  firmiorem  exortum> 
&  infertionem ,  vel  eorundem  tutiorem  progreflum.  In  tnagnitudine  quoquenotatu  A. mv**. 
dignum  reperitur  difcrimen.  Sunt  enim  quardam  ofla  maxima  ,  ut  os  fcemoris ,  quod 
omnium  in  corpore  maximum  eft ,  deinde  tibia:  os  ,  8c  humeri :  quardam  funt  medio  - 
cria,  utoflaradii,  &  cubiti :  quardam  parva ,  ut  digitorum ,  carpi ,  tarfique  ofla: 
nonnullaminima  ,  ut  qua:  fefamoidea  appellantur ,  &  tria  oflicula  auditus.  Suntquo- 
que  alia longa  admodum  ,  at  gracilia  ,  cujufmodi  eft  fibula ,  &  coftx  :  qua:dam  contra 
lataatque  ampla ,  utoflainnominatadicTa  ,  &facrum,  fcapularum  quoque  oflatri- 
angula,  frontis ,  fyncipitis,  &occipitii:  qua:dam  vero  funt  crafla ,  ut  aftragalus,  & 
calcis.  Ratione  numcri ,  tot  funt  offa ,  quot  commode  partium  muneribus  fatisfaciendo  Awmmn. 
erant ,  adeoque  nec  plura ,  nec  pauciora.  Quamvis  profe&o  Natura  benigniffima 
unicum  potius  os ,  quam  plura  exftruxilfet,  quod  unitas  continuitafque  plurimum  ad 
partium  robur  momenti  adferat ,  fed  motus  corporis  impediit ,  qui  multitudinem  ex- 
r>ofcit.  Quo  nomine  ipfa  quoque  cum  plura  pro  uno  in  aliqua  parte  conftituit,  fumma 
femper  providentiacavit ,  ne  temere  quicquam  crearet,  fed  velad  motumillius  par- 

tis  com- 


24  Adriani  Spigelii 

tis  commoclum ,  vc!  ad  tutum  vaforum  tranfitum  relpicerct.  Huc  pertincre  videtur, 
c  quod  quarundam  partium  offa  in  prima  generatione  plura  funt ,  qua:  poftea  in  unum 
<  os  a:tatc  crefcente  coalefcunt.  Sic  maxilla:  inferioris  olTa  duo  funt  in  infante ,  temporc 
procedente  in  unum  abeunt.  Occipitis  tria  funt  olla  ,  nonnunquam  plura  ,  qua:  poftea 
unum  efficiunt.  Sic  fternum  in  fenibus  ex  uno  olTe  conftat,  in  adultis  ex  tribus,in  pueris 
qui  pubertatem  nondum  egrefli  ex  cjuatuor  ,  in  modo  natis  ex  octo.  Ex  his  autem  offi- 
bus  ,  quxdam  cito  coeunt ,  quemadmodum  lunt  occipitis ,  &  maxilla:  inferioris,  quae 
in  primo  feptennio  coalefcunt  ,*  alia  tardius  ,  ut  olTa  capitis ,  qux  non  nifi  in  ultimo  fe- 
niouniuntur,  primumque  fere  obliteratur  iagittalis  futura,  hinc  lambdoides,  poft 
hanc  coronalis ,  extremum  denique  fquammolcT,  qua:  temporum  ofTa  cranio  jungunt. 
Senibus  enim  diuturnitate  ,  &  ficcitate  non  fecus  atque  appendices  futura:  fic  abolen- 
tur  &  connafcuntur ,  utvix  vefligium  aliquod  remaneat:  poftrema:  tamen  femper 
iunt  temporales ,  nec  unquam  obfervata:  fuerunt  obliterata?  reliquisremanentibus. 

4[ltm.  In  fitu  quoque  ofTa  admodum  variant :  fed  cum  fitus ,  &  fcdem  oflis ,  &  connexionem 
ejulclem  cum  altero  indicet ,  Natura  quidem  provida ,  fedem  cuique  eam  largita  eft , 
quam  cxpoicebat ,  utinftituto  muneri  promptius  fatisfaceret.  Alia  ergo  offa  funt  lu- 
periora,  alia  inferiora ,  aliaantica,  aliapoftica.  Nexmvcro  diverfuseft  valde,  prout 
infervire  debebat  motui  evidentiori  aut  oblcuro ,  vel  etiam  robur  &  ftabilitatem  parti- 

Afenf*.  bus  communicare.  Ratione  fcnfm  nonnulla,  fed  oppido  quam  levis  occurrit  difTcren- 
<■  tia.  Soli  enim  dentes  tacTu  pra:diti ,  rcliqua  fenfu  deftituta  videntur ,  fi  quidem  os 
citra  perioftium  confideres,  aquo  mutuare  fenfum  olTa  confueverunt.  Quanquam 
'profedto  nec  ipfi  etiam  dentes  per  fefenfum  habeant ,  led  eum  potius  acceptum  refe- 
'rant  membrana:,  quae  internam  dentium  concavitatem  fuccingit.  Vt  cnim  caetera 
ofTa  cmnia  foris  membranam  quandam  obtinent  qua  veftiuntur ,  qua:  propterca  Ǥ<fl- 
^revdicTaeft,  itadcntes  intrinlccusundiquetenui  quadam  pellicula,  quae  tactum  ex- 

Atcmporege.  quifitiftimum  ipfis  lareitur ,  circumvolvuntur.  Tandem  ratione  temporis  Cm  generationis 

vemtwnts.        1^.  I  O  m       '       .  .  .         .        x        J  * 

clia  dinerunt.  Sunt  enim  qua:dam  qua:  una  in  utero  cum  nomine  generantur ,  quem- 
admodum  ofla  capitis ,  fcemoris ,  tibia: ,  cubiti  ,  radii ,  &  pleraque  alia  :  quaedam 
cdito  in  lucem  fcetu  nafcuntur,  cujufmodi  funt  olTa  carpi,  &  pedii  omnia.  Dentes 
quoquejam  nato  accedunt ,  exquibus  quidam  celerius,  quidam  tardius  prodeunt, 
nonnulli  etiamin  fenio  ,  utfunt  illi ,  quos  ot^»«5^  fapientiae  dentesHippocrates  voca- 
vit,  quod  tum  demumhominierumpant,  cumjamfapientia:  aztatem  attigerit.  Exiis 
etiam  qua:  in  utero  prodeunt ,  nonnulla perfecta  abfblutaque  in  lucem  veniunt ,  ut  tria 
olncula  auditui  iniervicntia ,  ca:tcra  omnia  imperfecTa  nafcuntur,  quod  vel  procelTus 
ipfis,  velfinus,  aut  aliquid  aliud  defit. 

C   A   P  V  T  II. 

~De  partibm  opum ,  uli  nornina ,  quorum  frequens  in  oftum  hijioria  mentio 

fit ,  fimul  explicantur. 

Ambtsi  olTa ,  ut fiipra j am a nobis determinatum eft , fimplices fint 
partes ,  nec  propriam  propterea  figuram  requirant ,  ut  qua:  organicis 
duntaxatcompetit :  ob  ufumtamen,quem  veladmotum  corporis,vel 
ad  fulcimentum  molliorum  membrorum  conferunt ,  diverfas  partes, 
formamque  peculiarem  acceperunt.  Nifi  enim  certa  offium  inter  le 
5/2  fieret  articulatio  &  commilTura ,  profecTo  motus  omnis  animalis  ne- 
celTario  periret :  neque  fi  nullibi  aut  protuberarent ,  aut  in  fe  fubfiderent ,  quidquam 
aut  nalci  ex  ipfis ,  autinferi  iifdem  potuifTet.  Quamobrem  provida  Parens  fic  olTa  con- 
didit ,  ut  modo  collium  ritu  extuberarent,  modo  vallium  inftar  rurfus  fiibfiderent.  Ca?- 
terum  cum  protuberantix  ejufmodi  aut  cavitates  varia:  fint,  ac  propterea  diverfas 
fortitx  fuerint  appellationes ,  in  praTentiarum  de  ipfis  agendum  duximus ,  utoflium 
qux  fequetur  dehinc  particularis  hiftoria  ,  in  qua  fepilTime  earum  mentio  nobis  fa- 
cienda  cft,  ab  illis  tenebris,  qua:  ignoratis  his  vocabulis  afTundi  fblent,  libera  praeftetur. 
OlTa  autem  in  quibus  eminentia:  hae  aut  cavitates  reperiuntur ,  non  unius  femper  funt 
generis,  fedquaedampartesoffis  praecipuae,  quaedam  vero  partes  tantum  adnata:. 

Voco 


de  Humani  CorporU  Fabrica,  Lib.  I L  25. 

Voco  nunc partem pnecipuam ,  quae  os  eft  a  Natura  primario  conftructum  ,  duriflimum- 
que  adeo ,  &  in  medio  adnatarum  partium  conliftic :  Adnatam  vcro  illam,  quam  Natu- 
ra  ofli  primario  ,  quafi  ipfa  fui  oblita ,  os  brevius  fadtum,  neceflario  elonget,  adjunxir. 
Illa,  vulgo  communi  appellatione  Os  dicitur  ;  haec  apud  Grxcos  propriam  accepit  de- 
nominationem ,  &  31n(pv<ns  vocatur  ;  Latini  autcm  cum  multa  habeant  nomina,  quibus 
exprimant ,  re&iflime  ab  elegantioribus  Appendix  vocatur  ,  quo  pacto  &  nos  lemper  in  ArPendix.  > 
fecjuentibus  appellabimus.  Horumnaturam  qui  vclit  intclligere,  vituli ,  agni ,  alte- 
riufve  junioris  animalis  os  grandiufculum  ,  puta  fcemur,  aut  humerum,  a  carnibus  libe- 
rum,  ( prius  tamen  bene  co&um, )  duriore  contractet  manu,  protinulque  partem  offis, 
qua?  appendix  eft ,  difcedere  experietur.  Sunt  autcm  epiphyfes  ofla  cjuidem  ut  cxtera, 
rninus  tamen  quam  prxripua ,  durae,  propterea  quod  ita  folidam  fubftantiam  naclx 
non  fint,  fed  potius  cavernulis  plurimis,  fpongice  pumicifveinmodumintus  plena?. 
Accedit  quod  nec  cavitatem,  ut  cxtera  tam  amplam  accepcrint,cjuin  potius  cavitatem 
reliqui  &  prxcipui  oflis  medulla  plenam  ,  obftruant ,  ut  Galenusidcirco  non  fit  veri- 
tus  lcribere  ,  appendices  omnes  opercula  effc  oflium  mcdullam  continentium.  Pro- 
ve&ioribus  tamen  calore  au&o  ,  &  accedente  motu  ita  indurantur,  ut  parum  a  relicjuo 
ofle  differant.  AtenimNaturainefrbrmandis  his  appendicibus,  mea  quidem  fenten-  ^.apptndi' 
tia  ,  fingularefua?  providentia?  exemplum  reliquit.  iSamcumoflaintegra,  exprima-  u 
rio ,  adeocjue  duro  ,  ficco ,  &.fblido  offe  ,  conftare  haudquaquam  poflent ,  quod  ani- 
mali  fuiflent  ponderi ,  ficque  motum  ,  cui  deftinata  erant ,  impediiffent  potius ,  quam 
eidem  aliquid  tuliffent  adjumenti :  neque  tamen  ex  ejufmodi  cjuocjue  molli  &  rariore, 
quales  funt  epiphyfes ,  quod  tum  muneri  fuo  minime  fatisfeciflent ,  &  fmgulis  momen- 
tis  fracturis  opportuna  periculis  hanc  mortalium  vitam  cumulaflent  :  Natura  fbier- 
tiflimaingenioiumcommentaeftinventum  ,  &  mediam  quidem  oflis  partem  ,  duram 
folidamque,  extremas  vero  molliores  rariorefque  fabricata  eft.  Hac  rationeprovida 
prudenfque  Parens  ,  quod  imminebat  grave  diicrimen  facillimo  negotio  avertit, 
cum ita  comparatum  fit ,  ( quemadmodum  vel  in  fcipione,  cui  quis  innititur,  id  videre 
eft )  ut  femper  in  medio  rupturae  periculum  fiat  maximum.  Quare  ut  hoc  evitaretur, 
aut  medium  durius ,  aut  craflius  Factendum  erat.  Sed  craflius  cum  commode  non  pof- 
fet ,  ingenicfe  durius  eftecit.  Omnibus  ergo  grandioribus  oflibus  epiphyfes  affixit , 1 
nec  tamen  hoc  folo  nomine :  fed  etiam  ut  gratia  articulationis  molliores  oflium  extre- 
mitates  fierent,  &  mufculi,  qui  ( ut  carnei )  molles  funt,  tutius  ab  iis  originem  ducerent,  N 
inque  eas  infererentur.  Quin  nec  opportuna  articulatio tam  duras  ferebat  partes,  cum 
durumduro  jun&um  inmotufacillimeatteratur:  nequedurum  mollituto  conjungi- 
tur ,  cum  hoc  facile  vincatur.  Et  harc  caula  eft ,  cur  pra:ter  magna  ofla ,  minora  quo- 
que  fuas  habeant  epiphyfes.  Oflibus  ergo  omnibus ,  quae  articulari  inter  fe  ad  motum 
evidentem  debebant ,  epiphyfesadnatasfiint :  non  tamen  la:vi ,  planaque  fuperficie, 
cum  facile  fic  divellerentur ,  fed  quibufdam  afperitatibus  cum  oflis  alterius  finibus 
commiflis.  qua*  fane  unio  in  tenera  a*tate  ,  junioribufque ,  admodum  infirma  eft,  pro- 
ptereaque  citra  coctionem ,  aut  putredinem ,  facillime  ab  oflibus  feparabilis.  Ofla 
autem ,  five  appendices  fint ,  &  epiphyfes,  five  oflfa  primaria  praxipuaque,  fuperficiem 
habebunt ,  aut  xqualem  ubique ,  &  nullibi  afperam  :  vel  inxqualem ,  &  alicubi  protu- 
berantem  ,  alicubi  cavam ,  &  exfculptam  ,  finuofamque,  Protuberantia  ojiis  ,  Graecis  ■™pBw*  b 
ikm<pv<nq  dicitur  , .  Latinis  Procejjiu  ,  eftque  ea  oflis  pars ,  qua?  ex  ipfb  extra  fuperficiem  p<<)ce^ib,• 
eminet ,  ac  quafi  protuberat.  Tales  proceflusin  fingulis  fereoflibus  reperiuntur,  pra> 
h.Y \?'  cipue  tamen  in a  vertebris,  cum  nulla  fit,  qua?  non  pluribus  donetur ;  &  in b  maxilla  in- 
Vi-3-4.   ^eri°re  >  Sux  utrinclue  ^uos  infignes  proceflus  obtinet.  Sinm  autem  eft  infculpta  qua:-  sinus. 
\i.9  fic    ^am  on^  c^vitas  ,  qualis  eft  in  c  Coxendicis  ofle ,  in  d  fcapula ,  aliifque  infignis.  Vter- 
i\'%  7'?   5ue  autem  proceflus,  &finus  multiplexeft  :  fed  imprimis  proceflus ,  cumalius  acutus 
a.b.    '  fit  &  tenuis  ,  alius  vero  rotundus ,  &  fpharricus.  Acutm ,  Graecis  t^ija^  » <c  dvxlw  ,  Col- 

lum,  &  Cerpix  dicitur,  eftque  protuberantia  qusedam  acuta ,  &  longiufcula.  Differt  *&,c*i4t 
tamen  collum ,  quod  aliud  quidem  fimpliciter  acutum  fit,  &  a  latiore  bafi  in  anguftio- 
rem  verticem  abeat ,  vofmn  didum  a  Graecis ,  a  Latinis  ceryix  aut  procejfus  aaam ,  cu-  «w»* 
r,  r.  3.1.0.  jus  quoque  pluresfuntfpecies,  prout  vel flylum  refert,  &  dicitur e  «i/Ao«^  aut  y&Qtoetfa  : 
f,  u'7 13  vel mammas ,  f /**^«^ ;  vel anchoram ,  8  dyKvpoH^  ■>  vel  rofbum  coryinum ,  wgpoaAw :  Aliud 
KQ.P.  D  collum, 


ii.  a. 


16  Adriani  Spigehi 

collum  ,  five  cervix  ubi  acutum  aliquantifper  manfit ,  in  latam  extremitatem  definit , 
qiix  velcaputconftituitarticuli,  ut  a  cervix  fcemoris ,  qui  offi  coxendicis  articulatur ; 

(  velfinum,  quemadmodum  b  fcapulae  cervix.  At  proceffus  cjui  rotundo  eminent  tu-  ^1^1 

capM .  bere,  Capita  vocantur,  KtQaXa),  ^  Kt<pdAcua,  funtque  proceffus,  cjui  alterius  oflis  cavum  ar- 
ticulationis  gratia  ingrediuntur.  Harc  capita ,  iut  oblonga  funt ,  &  prominentia ,  ut 
eft c  fcemoris  caput ;  vel  depreffa,  ut d  digitorum  capita.  Illa  a  Graecis  Kt<pd*cua,  nomine  *'£  I0" 

*»iv\®<.    generis :  ha?c  whxoi  dicuntur.  Sic  enim  Galenus  has  voces  accepiffe  videtur,  cum  1  de  i%  u  ,0* 
motu  mufculorum  ,  Kt<p>axlw cum  x^a?  ,  «vJuAo»  autem  cum  yxU\\  &  finu  confert.  Latini 

SinU5'  non  habent  proprias  voces ,  quibus  has  Grarcorum  exprimant.  Sinus  autem  cavitas  eft 
caput  excipiens;  &  cum  caput  duplex  fit,(ut  dictum,)  finus  quoque  bifariam  commode 

*Mx*       dividitur.  Altior  enim  profundiorque,  qui  Kt^a^tw ,  feu  caput  eminentius  fufcipit,  *£\vM> 

AcetMwn.  Latjnjs  j{cetabulum  dicitur,  qualiseft,  cujus  jam  fa?pe  mentionem  injecimus,  coxendicis 
llnus,  qui  fcemoris  caput  excipit.  Dcprelfior  vero  ac  fuperficiarius,  qui  capiti  refpondet 

y^w.  deprertiori ,  five  K5c<5uAo) ,  y\lwn  ab  ocularis  finus  forma ,  qua?  palpebris  claufis  apparet, 
cognominatur.  Tales  invenire  licet  in  offibus  tarfi,  ubi  pedii  ofilbus junguntur,  quem- 
admodum  &  in  carpi  offibus ,  ubi  poftbrachiali  copulantur.  Quamobrem  i&lvfy  ,  finus 
eritinfignis  admodum  &  confpicuus :  yxlw*\  autem  adeo  obfcurus ,  ut  ambiguum  me- 
rito  videatur ,  fi  vere  finuum  numero  debcat  affcribi.  Caeterum  in  fummitate  finuum 
proceffus  quidam  occurrunt ,  labiorum  inftar,  qui  in  profundis  maxime  funt  confpicui, 
&  Grarcis  fmtf ,  otpfvig,  <c  x^*i>  Latinis  Labra ,  &  Supercilia  appellantur.  A tque  hxc  funt  illa 
,  vocabula  ,  quibus  ofiium  partes  ab  Authoribus  infcribuntur,  qua?  tanto  diligentius  me- 
0  1  moria?  mandanda  funt  propterea  ,  quod  particularis  ofiium  hiftoria ,  his  non  optime 
prius  intellectis,  neceffario  obfcuraatque  difficilis  valde  videatur. 

C   A  P   V   T  III. 

^De  ofiium  inter Je flruclura  ac  connexu. 

A  t  V  R  A  folers  omnium  parens,  Hominem  fapientia?  ftudio,  &  earum 
rerum ,  quas  toto  mundi  complexu  coercuit,  contemplationi  addixit. 
Quare  non  ex  uno  offe  continuove  fabricari  debuit ,  ne  Homo  om- 
nium  dominator ,  immobilis  trunci  inftar ,  in  uno  perpetuo  loco  afflr- 
matus  hxreret ,  ficque  varietatem  tantarum  rerum  ubique  diffufam 
ex  oculis  conlpeduque  amitteret.  Plura  ergo  fecit  offa,  ex  quibus  con- 
ftaret,  &utcommodeinvicem  moverentur,  nontemere,  (ed  ut  caetera  omnia ,  di- 
vinoartificio  ,  fingulariquefblertia  ,  inter  fecopulavit.  Hujufmodi  ofiium  compaginem, 
Ctxci  oKthtlov  vocant ,  quafi  reficcatum  aridumque  (intellige  <rupa, )  -^n  $ ffxt&m ,  quod 
Articuios.  1  ficcare  fignificat :  carterum  mutuam  illam  connexionem  d^fyov  five  Articulum ,  quemad- 
modum  Hippocrateslibro  delocis  in  homine  indicavit,  dum  «w^,  inquit,  e<r*«0 
icwld  ovpGa&uoiv ,  Trnvja.  dqfya  mitam ,  hoc  eft  ,  quaecunque  offa  invicem  committuntur, 
1lf!,Zamhi'  ea  omnia  articulos  efficiunt.  Quamquam  id  vocabuli  ambiguitate  non  careat  maxima, 
quam  explicare  nunc  decrevimus ,  quod  plurimam  lucem  in  authorum  le&ione  ftu- 
'  diofis  adferre  poftit.  Significatione  enim  generali ,  d^fyov  appellant  Grxci ,  extremita- 
1  tem  oflium  inter  fe  connexorum ,  five  caput  fit ,  five  finus,  quemadmodum  in  diar- 
**      throfi :  five  etiam  afperum  aliquid ,  ut  in  futuris.  Magis ftricle ,  pro  capite  tantum  fumi- 
tur ,  ut  teftis  eft  Galenus ,  in  procemio  libr.  de  off.  ad  Tyrones ,  cum  inquit ,  Hippo- 
cratem  extremam  partem  alterius  offmm  fibi  invicem  cohaerentium,  d\fyov  vocare,  non 
tamen  quamvis ,  fed  qux  orbiculata  eft ,  &  in  cavum  proxime  inferitur.  Hoc  pacto 
in  libr.  de  articulis  ab  initio  fcribitur ;  Humeri  articulum  uno  modo  prolabi ,  in  alam 
*      videlicet,  novi.  S^proipfaconjun&ione  oflium,  ut  dixi,  accipitur,  quomodo  8c 
Galenus  in  procemio  didti  libri  de  oflibus  ad  Tyrones ,  definit ,  naturalem  effe  oflium 
4.      wvlafrv,  &  conftrudtionem.  Interdum  tamenprefiiorejignificatione ,  non  quamlibet,  fed 
eam  tantum  notat ,  qua?  motus  edit  manifeftos.  Sic  Hippocrati ,  libr.  de  arte , 
vocantur ,  c»  olm  a]  wpGoXa)  tuv  Kivaf^fuv  tqiuv  \yKVK>Xov\a\ ,  in  quibus  offium  ,  qux  moven- 
««      tur ,  commiffuraj  vertuntur.  A  medicis  etiam  locus  circa  articulos  oflium ,  d^^ov  voca- 
tur ,  ut  cum  rocant  »  dolores  articulorum ,  qui  tamen  non  in  ipfis  arti- 

culis  funt , 


de  Itumani  Corporls  Fabrtca,  Li b .  1 1.  27 

culis  funt ,  fed  potius  in  partibus  articulos  circumfiftentibus ,  puta  in  tcndinibus ,  car- 
nibus ,  nervis ,  &  membranis.  hincque  Arthritis  nomen  accepit ,  &  arthritici  dolores. 
Cseterum  ut  omnes  ofTium  compofitiones  in  medium  afTeramus ,  ( ipfas  potius  ex  ftru-  Compofiri<t 
ctura?  varietate ,  quam  ab  ufu  ,  &  motu  evidentiore  ,ut  plerique  Anatomici  petentes )  pi«m  u~ 
alias  dicimus  continuas  cffe,  alias  contiguas.  Grarci  dicunt  alias  aaja,  wpQvaw ,pcr coalejcen- 
tiam  fieri ,  alias  ko,t  ao9oov  ,  per  artkidationem.  In  quibufdam  enim  offium  nexibus  ita  jun- 
guntur  invicem  ,  ut  prorfus  fenfum  eorum  compofitio  effugiat ,  &  potius  unum  os 
continuum ,  quam  duo ,  videatur ,  cjuemadmodum  in  ftructura  eorum ,  qux  ovp- 
<pv<nv  dicuntur  juncta  efTe :  in  quibuldam  laxiore  modo  committuntur ,  &  duo  fepa- 
rata  offa  remanent ,  feque  invicem  contingunt  tantum  ,  ut  fic  facile  evidens  ftructura 
confpectui  fe  ofTerat.  k*7*  <nv>®v<nv  ergo  copulari  dicuntur  offa  duo  ,  qua?  continua  funt,   „ . T: 

«  •     •         r  ■  1  r  '  •  r  r         i  . 

&itainterfenexa,  utin  unumcoaleicantacitaconnalcantur ,  ut  line  alterms  partis 

ruptura ,  feparari  a  fe  inviccm  non  queant.  Quemadmodum  autem  dtiplex  cfl  nnio  -3  x 

prima ,  qux  per  fe  fieri  dicitur,  cum  dux  partes  divifie  nullo  intercedente  medio  cocunt, 

quemadmodum  vulnera  qux  per  primam  intentionem  curari  dicuntur:  alteray  qux  2 

per  accidens,  interveniente  aliquo  heterogeneo,  quemadmodum  illa,  qua:  perfe-  ■ 

cundam  intentionem  confblidantur ,  ubi  aut  per  carnem ,  autcicatricemlabia  vulne- 

risinter  fe  junguntur :  eodem  modo  etiam  ofta  inter  fe,  modo  nullo  interveniente  me- 

dio  coalefcunt ,  qua?  vera  &  legitima ,  modo  alicjuo  medio  intercedente  ,  qua?  minus 

propria  fymphyfis  vocatur.  Priorem  illam  fpeciem  obfervare  tibi  licet  in  maxilla  infe-  syt^p,^ 

riore ,  qua?  ex  duobus  oflibus  per  owwvfyum  junctis ,  in  unicum  os  degenerat ,  cartila- 

gine  illa ,  qux  utrumque  intervenit  ,  ita  offefcente  ,  ut  ne  veftigium  quidem  ejus 

poftea  relinquatur.  Cum  ergo  in  prima  hominis  nativitate,  offa  duo  maxilla;  per  os. 

cw^<pv<nvimpropriedicl:amjund:a  fuerint ,  per  legitimam  deinde  copulantur,  ubi  car- 

tilago  abolita  fuerit.  Sic  ergo  in  ofhbus  fcetus  ex  utero  egreffi ,  innumeras  cernere  li- 

cebit  appendices,  per  ouoxcvfyuan ,  8c  ouv&pumv  unitas ,  qua?  poftea  vinculo  intermedio  ef 

evanefcente ,  ac  in  offeam  naturam  abeunte ,  primaria  fymphyfeos  fpecie  cseteris  ag- 

glutinantur.  Sic  vertebrae  quoque  fingulae ,  ex  tribus  officulis  infantibus  conftant , 

cartilagine  fibijunctis,  qux  paulopoftinunumcontinuumque  osfaceffunt.  Sic  offa 

innominata,  fic  fternum  fe  habet.  Sed  adipertenda  hic  diligenter  canfa  eft ,  quamhuic 

diverfitati  fymphyfeos  Galenus  libr.  de  offibus,  aflignavit.  Mollia  enim,  inquit,  & 

fpongiofa  offa  facile  coalefcunt ,  &  ita  connafcuntur ,  utunum  evadant:  atquardura  ,; 

funt ,  &  fblida ,  ac  denfa ,  quo  coeant ,  medio  aliquo  indigent.  Qux  enim  multum  ' 

natura  a  fe  invicem  diftant,  ut  durum,  &  molle,  ea  uniri,  nifi  per  medium,  non  » 

poffunt.  Mollequidemcummollifacileconnafcitur :  at  durum  cum  duro  coire  ,  nifi  1 

quid  interveniat ,  quodutrumqueliget,  nonpoteft.  Quare  qua?  ficciora  ,  &  denfio-  3 

rafuntoffa,  alterius  interventu  coalefcunt.  Sed  cum  medium  illud  triplex  fit,  carti-T.  2.  ^ 

lago  nempe,  nervus ,  &  caro ,  tres  quoque  vulgo  fymphyfeos  fpecies  ponuntur,  «k^w- 

tyuffig,  oiwdjfuais ,  &  ovos-d^Kucng.  Ego  tamen  relinquens  owdjpuaw,  quod  nullum  os  alteri  per 

nervum  proprie  didumjungatur ,  alias  duas  fpecies  pono ,  quas  propriis  magis  voca- 

bulis  infignio  ,  ow)li<rpu<nv ,  &  outHivuav.  cum  ipfi  etiam  Veteres ,  per  nw^^uavv ,  ligamen- 

tum ,  &  tendinem  intellexerint :  impropriis  tamen  potius ,  quam  certis ,  &  definitis 

vocibus  uti  in  hoc  negotio  voluerint.  His  addo  pofteaaliamquoquedifFerentiam  ,  de  Qainqne 

11        &i       11      r    •         i  r>        1  1  *  ■  I-     i        1.  •     fpec,es  f>'m*  1/ 

qua  ante  me  nullus  ver ba  adhuc  recit ,  owv^jo^v  :  adeo  ut  pro  ratione  medu  quintuplicis,  Phyr~* qnx  •  v  • 

J    •  r       •  n  •  /  *  1       t  v      1  i,  medium  ha- 

quinque  etiam  lpecies  conltituam ,  ovvxMopunv  mquam ,  ovc^aokuoiv  ,  ou»dio~puow ,  ouv\wum,  bet. 
tiomvfhfcnv.  Eft  autem  auirxfitfyuais  unio  offis  continua ,  facta  intercedente  cartilagine,  «^'j^,^  > 
&  utrumque  os  colligante.  Sic  offa  inferioris  maxillae  in  pueris,  fic  pubis  ofta  in  adultis 
junguntur.  In  medio  enim  pectine  ,  cartilago  eft ,  qua?  utrumque  os  unit ,  &  diffe- 
canti  per  longitudinem  pubis  offa ,  evidentiffime  apparet.  ove*do)cuoi$ ,  five  concarnatio,  ^ 
ea  unio  eft ,  qux  fit  per  carnem.  Hoc  pacto  generatim  loquendo  ,  omnes  articuli  mu- 
fculis  obducti  committuntur.  Cum  enim  ab  uno  plerumque  offe  originem  trahentes , 
alteri  inferantur ,  ligamenti  cujufdam  vicem  fubire  creduntur ,  quo  utrumque  copule- 
tur,  &  nectatur.  Dicitur  haecunio  avosdoKuoig ,  quia  mufculi,  quorum  ope  fit,  a  plerifque 
Veteribus,  ut  Hippocr.  lib.  deartic.  &  potiffimum  Ariftot.  carnis  nomine  appellantur. 
Vnde  &  de  mufculis  loquens ,  2  de  part.  animal.  o,  ( quos  tamen  nunquam  hac  vocc 

D    z  expreffu) 


> 


28  Adriam  Spigehi 

expreflit)  Caro,  inqnit,circa  ofTa  confiftit,  vinculis  fibrarum  modo  tenuibus  adharrens, 
.  3-  cuiuscaufa  oflium  genus  habetur.  owlio-uuo*  eft  ,  cum  ligamcnto  accedente  fit  nexus. 
Hoc  autem ,  modo  latum  eit ,  &  tctum  articulum  involvit ,  ab  uno  oile  enaicens ,  & 
alteri  implantatum  ,  qualefere  articulos  omnes  conjungit,  utque  illud  eft,  quod  os  fce- 
moris  cum  coxcndice,  os  humeri  cum  fcapula  ligat :  modo  rotundum,  &  tcres,  validif- 
fimum  tendinem  referens ,  &  tantum  maximis  olfibus ,  &  quae  facile  excidere  poflent 
ex  fuo  finu ,  appofitum  ,  ut  utricjue  fcemoris  capiti ,  tum  illi ,  quod  fuperius  coxendicis 
cavitati  praeponitur ,  tum  illi  duplici ,  quod  tibix  jungitur.  Nonnulla  crgo  offa  duplici 
wuhrpuvl  uhiuntur ,  ut  fcemoris  articuli ,  quirotundum  &  teresligamentumhabent : 

^  n>s&,tns.  nonnulla  tantum  fimplici ,  ut  digiti.  ou^livutnv  vocant  illam  unionis  fpeciem  ,  quaeper 
tendinem  flt.  Sic  patella  fcemori,  &  tibise ;  fic  officula  fefamoidea  appellata,  digitorum 
oflibus  nectuntur ,  quod  tendo  hxc intercipicns  ad ofla  alligat.  Vltima  tandem  fpecies 

^  mwiiLrts.  eft  mwffyffis,  quse  fit  ope  membranae,  qua  ratione  in  recens  natis  ofTa  fyncipitis  cum  ofle 
frontis  junguntur. 

k«t-T4^«.     k*T^«»  five per  articulum  componuntm ,  quxcontigua  funt,  cumque  vel  laxadt, 
vel ftricla  hxc  compofitio ,  &  laxa  iterum ,  vel  motum  habeat  evidentem ,  vel  motu  evi- 
denti,  aut  etiam  omni  carcat ,  hinc  iequitur ,  tresalias  oriri  differentias ,  quarum  illa, 
•a  qux  ftricta  eft  &  compacta ,  aweifyumg ,  Coarticulatio  dicitur  ,•  altera ,  quae  laxa ,  8c  con- 

•b  *«{#?*«s.  fpjcuum  motum  partibus  largitur  ,  a^&fyumg  ,  five  Perarticulatio  vocatur  j  tertia,  quae  laxa 
t>  quidem ,  fed  motum ,  aut  nullum,  aut  certe  non  evidentem  habet,        Neutra ,  cum 

Galeno  de  oflibus  ad  Tyrones,  cap.  13,  vocari  poteft,  quia  ratione  compofitionis  24^- 
Gouoi  eft  fimilis ;  caeterum  proptcr  impeditum  motum  *waf4{uoii  Wxc  fortaflis  a&fyuois 
fhrofeos!11""  ^puriaj  fi  cui  nomina  libeat  fingere,  non  incommode  appellabitur.  s^6^uotus  ergo 
] jl  •&  *r  ^rthro-  tres  fpecies  funt ,  h^ums ,  ^QouJia. ,  &  ylyyXvu&.  Enartbrojis  eft ,  qua  cavitas  profunda 
rotundum  &  eminens  caput  excipit  :  five ,  ut  propriis  vocabulis  utar ,  qua  k»7Ja«j  Kt<p«~ 
*b  i.Anhredia.  houov  iufcipit ,  qualis  articulatio  cft  offis  fcemoris  cum  Ifchio.  Anhrodia ,  qua  caput  de- 
preflum,  cum  nnu  leviter  cavo  jungitur ,  ut  eft  articulatio  capitis  cum  pnma  vertebra, 
radii  cum  humero ,  &  digitoruminter  fe.  Inqua  articulatione  maxima  fane  latitudo 
confpicitur,qua:  in  majori  minorique  capitis  rotunditate,aut  finus  profunditate  fita  eft. 
*5  3.Gmgiymnt.  Ginglymm  tandem  eft,  quando  os  idem  eft,  quod  excipit,  &  quod  excipitur,  fitque  cum 
unius  oflis  gibba,  alterius  cava  fiibeunt :  &  rurfiis  unius  oflis  finus,  alterius  gibba  admit- 
tunt,non  fecus  ac  oftiorum  feneftrarumque  cardines,quiGra?cis  ^yyXv^oi  dicTi,huic  ter- 
i\x  articuli  fpeciei  nomen  invenere.  hac  ratione  cubitus  cum  humero,&  vertebrae  inter 
fe  copulantur.  Cseterum  hxc  vocabula  bia^oouotug ,  ^uouJiag ,  8c  ytyyXv^n  etfi  prifcis  illis, 
&  antiquis  Anatomix  Patribus  in  ufii  non  fuerint ,  neque  cognita  fatis ,  non  dubitavit 
tamen  Galenusadufumprimus,  do&rinae  gratia  revocare,  cuminquavis  methodo 
aut  difciplina ,  in  qua  inopia  verborum  obfcuritati  occafionem  parit ,  vocabula  pro 
arbitrio  cujufvis  fingere  liceat ,  dummodo  propofito  conveniant ,  &  recto  judicio 
jjj      spedesNeu-  inveniantur.  Neutrim  Jpecies  fimiliter  tres  funt  ,  iifdemque  appellationibus  donatae. 
d    l.-Enanhro-  P rima  eft  Enanhrofis ,  qux  rotundum  caput ,  &  finum  profundum  obtinet,  motuta^ 
".'^irthrod;*.  mencaret  ,  qualis  eft  ofTis  tali  cumnaviculari.  Altera  Anhrodia ,  quae  caput  deprefTum, 
8c  finum  fuperficiarie  cavum  habet ,  quemadmodum  offa  pedii  cum  tarfo ,  &  tarfi  ofTa 
t  *  ^i1!™"-  inter  fe.  Tertia  Ginglymas ,  in  quo  ofiis  unius  cavum  alterius  gibbum ,  aut  contra ,  fuf- 
cipit.  Hac  articulationis  fpecie ,  ofliculaaudituiinfervientiaconjuncl:afunt,  quxetfi 
III       «thJSvw11" 10111:110  ^  excipiant,  motum  tamen  evidentem  nullum  habent.  Synarthrofis  quoque 
b  i.sutura.    tripartita  eft ,  8c  in  j>*(pla>,  d^uviouiy  8c  yopjpuow  dividitur.  'o&-$n  leu  Sutura ,  eft  compofitio 
quxdam ,  ad  rerum  confutarum ,  vel  compactarum  fimilitudinem  facT:a.  Confutis  fi- 
miles  fiint  futurae  vulgo  di<5tse  nobiliores ,  &propri2e,  coronalis,  inquam,  fagittalis, 
&lambdoides,  quse  ofla  frontis ,  verticis,  &  occipitiijungunt :  Compactis  vero  afli- 
milantur ,  futura:  temporum ,  fquamofie  appellatse.  Sciendum  tamen ,  ne  aequivoca- 
tione  quis  hic  decipiatur ,  apud  Authores  etiam  melioris  notae ,  luturam  aliquando  pro 
altera  fynarthroieos  fpecie ,  quae  Harmonia  dicitur ,  accipi ,  ut  cum  multas  capitis 
b  x.n*mm*.  Harmonias futuras appellant.  Eft  autem  Harmonia  compofitio,  in  qua oiTa  qu*e fe in- 
vicem  contingunt,  ufque  adeo  fibi  sequaliter  incumbunt ,  ut  neutrum  in  alterum  ali- 
quid  aiperitatis  immittat ,  fed  prorfus  «quilinea  fint ,  ad  quem  modum  maxillx  fiipe^ 

rioris , 


de  Humani  Corporis  Fabrica,  Lib.  II. 

rioris ,  &  nafi  o(Ta  pleraque  junguntur ,  os  fphamoides ,  cribrofum,  &  cartera.  Raro  ta- 
menexquifita  harmonia  rjperitur,  fed  femper  fere  ofTa  extremitatibus  fuis  aliquid 
afpredinis  habent.  quae  caum  eft ,  ut  harmonia  inter  futuras  quoque  relata  fit  a  peritio- 
ribus,  &  veluti  improprie  di&a  futura  conftituta.  Gompbofs ,  tertia  fynarthrofeosfpe-  i>cmtlfr 
cies,  <arSa  ? yepQs ,  id  eft ,  clavo  ,  denominationem  habet.  In  hac  os  ofli  clavi  ritu  infi- 
gitur ,  quomodo  dentes  maxillarum  prarfepiolis  impingurrtur  ,  qui  ut  omnes ,  ita  foli  in 
univerfo  lceleto  hanc  articulandi  rationem  obfervant.  Atque  hi  cjuidem  modi  funt,qui- 
bus  inter  fe  oflium  compofitiones  fiunt :  csterum  cum  illa  articulatio  omnium  fit  no- 
biliflima,  quae  motui  infervit,  Natura  quoque  perfectiorem  eam  cxteris  condidit,  ma- 
pifque  comnofitam.  Prarter  enim  offa  ,  qux  ad  eam  conftituendamconcurrunt,  alia  A,ia<p**J 

i  •    r        1-  r  I-  I  -1  r  rr  «rticolano- 

quoque  accedunt ,  cu  ulmodi  lunt ,  litiamenta ,  &  humor  quidam  unctuofus,  craflus,  «miaxam 

A,  J  ■      •      C         r  •  r>         •  %       %    JZ  •  i       jm.  .  concurrunt. 

albus ,  ac  pituitolus.  Ligamentum  ,  Orxcis  nvdtTfuq  dicitur,  quod  colligat  copuletque  *- 
inter  fe  ofla  articulum  facientia ,  eftque  bipartitum  ,  cum  modo  latum  fit,  modo  rotun-  Ligmnattm'' 
dum  ac  teres,  quemadmodum  tum  antea  dictum  eft,  tum  libro  fequenti  fufius  dicetur. 
H/<w<?ralbicans  ,  tenax  ,  ac  dutinofus ,  in  fpatio  quo  oflium  extremitates  fibi  articulan-  » 

■  °       •      1  «  1  V    •  TT      .  .  .  Hurrwr  mrti-  b 

tur ,  continetur  ,  vulgoque  articulorum  numor  dicitur.  Vanat  quantitas  ejus  pro  arti- 
culi  magnitudine,  cum  majores  plus,quam minores  contineant.  Augetur  tamen  etiam , 
aut  diminuitur ,  pro  caufarum  prarter  naturam  corpori  accidentium  diverfitate.  Nam 
pituitofb  humore  fuppetente  copiofior  eft,  itemquefi  articuli  debilitati  fuerint ,  ut 
alimentum  fuum  neque  concoquere  queant,  nec  refidua  expellere.  Deficit  quoque  poft 
longas  febres ,  exercitia  vehementia ,  &inediam  plurium  dierum.  Copioftor f/?juniori- 
bus,  quam  fenibus,  quibus  exficcatur.  Interdum  quoque,  pravis  humoribus  in  corpore  k 
fcatentibus,  malignam  qualitatem  induit,  &  fxvos  dolores  excitat.  Carterum  quccun-  (  ^ 
que  modo  prxter  naturam  fe  habeat ,  motum  articuli  lardit ,  maxime  tamen  fi  penitus  , 
abfit ,  ut  notavimus  farpius ,  cum  tumore  circa  articulos  oborto  ,  apertoque  abfceffu,  i 
humor  hic  efflueret.  Chirurgi  enim  imperiti ,  purulentam  materiam  efle  cxiftimantes,  ' 
(umma  adnitebantur  opera  ftudioque,  ut  prorfus  evacuarent :  fed  una  cum  bumore  ( 
hoc  ,  motum  parti  adimebant ,  immobilem  articulum  relinquentes ,  ficque  intempe-  ' 
ftivo  &  imprudenti  orrkio ,  argrotis  admodum  officiebant. 

C   A   P    V    T  IV. 

De  nutrimento  quo  offa  aluntur ,  &  perquas  vias  ad  ipja  deducatur. 

Tsi  jam  ad  particularem  offium  hiftoriam pedemmovere fas erat , 
quodeaomnia,  que  in  univerlum  deoflibus  dici  poterant ,  perfecLri 
efle  videamur  :  libuit  tamen  in  gratiam  curiofi  ingenii  duo  addere,quas 
„  tamen  nec  fua  prorfus  utilitate  carebunt.  Inveftigabimus  primo,qucd-  i 
^jj-ffi/l  nam  fit  oflium  alimentum  ,  &  per  quas  vias  ad  offa  perveniat :  deinde,  z 
cum  omnium  Anatomicorum  confenfu,  vena?,  arteria:,  &  nervi,  origi- 
nem  certam  ab  uno  quodam  principio  ac  primo  habeant ,  dubitabimus,  an  fimile  quid 
in  oflibus  reperiatur :  quibus  fic  prsmiffis,  ad  prefliora  viam  parabimus.  Ac  de  nutri-  ffiJ/J*^ 
mento  quidem  quale  illud  fit ,  fi  Ariftotelem  fequamur ,  dubitatione  nulla  animus  flu- 
ctuabit.  Paflim  enim  ,  ut  z  de  partibus  animal.  3, 4.  de  partib.  2,  2.  de  gener.  4,  3.  de  * ' 
gener.  1,  &  2.  de  fomno  ^fanguinem  ejfe  animalibus  fanguineis  alimentum  idtimum  omnium  > » 
partium :  exfanguibus  vero  ,  id  quod  vice  languinis  habetur  analogum  ,  pronunciat. 
Imo  determinatius  loquens,  de  ipfis  oflibus  affirmat,  2  de  partib.  animal.  6,  eaque  fan- 
guine  neceflario  ali  atteftatur ,  quod  omnes  partes  eo  nutriantur ,  ex  quo  facta  mnt,  at 
omnes  ex  fanguine  conftant  \  quare  etiam  omnibus  ex  fanguine  alimentum  petendum 
eft.  Obftat  tamen  authoritas  primo  Hippocratis,  libr.  de  alimento ,  ubi  medullam  ofium 
mttrimemum  inqtdt :  deinde  Galeni ,  qui  n  deufupart.  capit.  18,  Demonftravimus ,  in-  Si^^JJ 
quit ,  medullam  proprium  efle  oflibus  alimentum  ,  &  oflibus  cavitate  carentibus  tale 
quiddam  in  eorum  cavernulis  contineri ,  neminem  quoque  mirari  oportere  ,  fi  medul-  ' ' 
la  fit  craflior  eo  fucco  ,  qui  in  cavernulis  continetur ,  quamquam  ejufdem  ufus  gratia  ,y 
hic  exftiterit.  Quin  alibi ,  ut  3  de  natur.  facult.  cap.  ultimo ,  qualis ,  inquit ,  eft  car-  ' ' 
nibus  fanguis ,  talis  oflibus  medulla  eft.  Caeterum  in  hac  controverfia ,  quae  apud  Me-  ' 9 

D    3  dicos 


30  Adftani  Spigeiii 

dicos  fatis  celebris  eft ,  &  habemus  cjuae  contra  Galenum  dicamus ,  &  alia ,  qua»  pro 
MMLim    Ariftotele  in  medium  afferamus.  Multaenim  funt  argumcnta  pluiimxcjue  rationes, 
memumofliu  quse  convincere  videntur ,  medullam  nullo  pacto  oflium  alimentum  effe.  Mirum  cmm 
mmjimur.  prjmum  yjjgjjjj.  ^  cur  Natura  medullam  offibus  pro  nutrimento  affignare  voluerit, 
cum  ad  alendum  ea  fit  ineptiffima ,  ut  qux  temperamentum  prorfus  contrarium  offi- 
bus  fit  nacta ,  calidum  puta  atque  humidum ,  illis  contra  frigidis  &  ficcis  exiftentibus* 
*■      Pmterca  medulla  pinguedo  qua?dam  eft ,  unde  &  pinguis  inpinguibus,  fevoautcm 
fimilis  eft  in  iis  animalibus ,  quibus  fanguis  fevo  fimilis  per  cocliionem  evadit.  atpin- 
3'      guedo  ,  2  de  part.  animal.  excrementum  eft  utile ,  non  alimentum  corporis.  Quin  imo, 
fimedulla  oftium  proprium  nutrimentum  conftituatur,  omniaoffamedullamconti- 
nebunt  neceffario.  at  omnia  offa  non  habent ,  ut  parva ,  tefte  vel  ipfo  Galeno  libr.  de 
offibus  ad  Tyron.  Quin ,  fi  medulla  potius ,  quam  fanguis  alimentum  aptum  ftatuatur 
offium ,  profecto  abfurdum  fequetur  admodum  grave,  fanguine  multo  frigidiorem,& 
SMgumem    ficciorem  medullam  effe ,  quod  a  nullo  tamen  conceffum  unquam  videtur.  Et  ha?c  funt 
fumoipum    quae  movent,  ut  a  Galeno  difcedamus :  cur  Ariftoteli  autem  contra  faveamus,  maxime 
fnbtuur.   ^  .^^  ijnpellunt,  Nullum  eft  animal ,  quod  offa  habens ,  fanguine  careat :  neque  ul- 
( lum,  quod,  fanguine  carens,  os  habeat.  Attamen  quae  offibus  prxdita  funt,  non  omnia 
medullam  habere  videntur,  quemadmodum  Leo :  ex  quo  confequi  videtur,offa  necef- 
otjtSi».     far[Q  nutriri  fanguine ,  &  non  medulla.  Si  quis  objiciat  Realdum  Columbum ,  qui  lib.  i 
anat.  cap.  19,  ofTa  Leonis  fblida  effe  negat,  fed  medullam  intus  continere  fcribit,  quod 
Florentiae  offa  Leonum  viderit  amplis  cavitatibus  praedita :  fi  quis  etiam  oppcnat  Epi- 
curum ,  qui  apud  Athenaeum  8  dipnofbph.  Ariftotelis  3  hiftor.  anim.  7,  nimis  curiofas 
ac  ementitas  obfervationes  ( fic  vocat )  deridet,  negatque  Leonis  offaita  folida  effe  ac 
dura,  ut  collifis  invicem,  non  fecus  atque  ex  lapidibus,  ignis  profiliat.  Huic  refpondeo, 
non  bene  concludere  argumentum  Columbi,  offa  leonum  medullofa  efte,  quod  amplis 
cavitatibus  fint  prsedita ,  cum  finus  offium,  non  ad  mednllam  continendam,  fed  ad  evi- 
tandum  pondus  offium  inutilc  primario  conditi  fint.  Nec  fequitur  velidco  quoque, 
quod  etiam  modica  medulja  in  ampla  cavitate  contineatur ,  quemadmodum  in  vcrve- 
cum  offibus ,  proportione  cavitatis ,  parum  medulla?  coercetur.  Et  hsec  caufa  eft  cur 
Ariftoteles  quoque  3  hiftor.  animal.  20,  &  2  de  part.  animal.  6y  vere  affirmet ,  medul- 
lam  non  nifi  in  offibus  conclufam  effe ,  non  tamen  propterea  omnia  offa  medullamin- 
tra  fe  continere,  fed  ea  tantum,  qua*  cava  habentur,tametfi  ne  ipfa  quidem  omnia  con- 
tineant.  Caufam  fubjungit :  Ofia  enimLeonis ,  partim  nullam,  partim  admodum  exi- 
guamhabent,quamobrem  &nullam  omnino  medullam  Leoneshaberenonnulli  exifti- 
MeduUacjuem  marunt.  Si  quis  autem  quserat ,  cum  medulla  offium  alimentum  non  fit ,  quem  ufum 
ujum  pr*ftat.  ^txt)eatj  \s  nanc  refponhonem  a  me  ferat,  offa  ob  perpetuum  motum,  &  quod  natura 
fua  ficca  effent,requirere,ut  afTiduo  humec1:entur,cui  ufui  prxftando  medulla  perquam 
ExpucMwio-  apta  eft.  Sedreftatexplicandwlocus ,  quiapud  Ariftotelem  habetur  2  de  part.  anim.  6, 
ArijtJt^  quod  contrarius  videatur  di&is,  tum  a  nobis,  tum  abipfb  etiam  Philofbpho,aliis,iifque 
pluribus  in  locis.  Offium  enim  ibi  inquit ,  naturam  ineffe  animalibus  neceffe  eft ,  &  ut 
medullam  quoque  habeant,  qua?  pro  alimento  contineatur,  ex  quo  olfa  confiftant,  na- 
cefTeeft.  Videtur  hic  locus  manifeftiffime  ftatuere,  medullam  offium  nutrimentum 
effe  :  fed  facile  fatisfieri  huic  difficultati  poteft,  fi  quis  grseca  tantum  verba  infpexerit, 
qua?  male  hic  ab  Interprete  verfa,fic  fonant :  ava.yx.aAov       \s&a^xM  ^  pviXov,  tpv&tXap&a* 
v6[fyj>is  f  TfoQrjs,  e|  nq  ylvdai  7»  o&i.  Reddidit  Interpres  paffive,  t^^xa^avo^m  f  tfoffiq,  cum 
hoc  verbum  paffivum  non  fit ,  fed  medium ,  &  propterea  adive  vertendum  erat  hoc 
pacto :  Neceffe  eft  quibufdam  ineffe  &  medullam ,  qua?  contineat  alimentum,  ex  quo 
offa  generentur.  Quodnamautem  fitalimentum  illud,  ftatim  fubjungit,  ctiq^o^ 
vmm  cupa ,  etprlJai  <z&Tipov ,  quod  autem  omnibus  partibus  alimentum  fit  fanguis ,  jam  ante 
di&um  eft.  Quafi  diceret,  quodnam  fit  alimentum  illud,facillime  erit  ex  aliis,qu2e  a  me 
di&a  jamfunt  &  tradita ,  colligere,  cum  femper  ftatuerim  docuerimque ,  fanguinem 
( omnium  partium  ultimum  effe  alimentum.  Cum  ergofanguis  offa  alat ,  quseritur  per 
iquas  vias  ad  offa  deferatur?  Per  venas,  quae  fibi  foramina  inipfisetiam  duriffinais 
offibus  efformarunt ,  per  qux  tranfeant ,  &  alimentum  deducant ,  uti  videre  eft  in 
calvaria,  fcemore,  &tibia.  Solentetiam  vafa  in  ipfis  cavitatibus  offium  majoribus 

undique 


de  Humani  Corporis  Fabrica,  Lib.  1 1.  31 

undique  medulla  ftipari  &  fuftineri ,  ad  cjuod  Philofophus  allufit ,  cum  inquit ,  medul- 
lam  effe ,  non  quidem  alimentum ,  fed  alimentum  in  fe  continere. 

C   A  P  V  T  V. 

An  ofiium  aliquodfit  principium ,  quemadmodum  'venarum ,  arteriarum , 
nervorum  3  tum  quale  illudfit ,  invefiigatur. 

EceptVM  eft  ab omnibus fere difTecTionum Profefforibus, Vafa ap- 
pellata  principium  aliquod  primum  habere  ,  a  quo  oriantur.  Hinc  Ie- 
cur  venarum  ,  Cor ,  arteriarum ;  Cerebrum ,  nervorum  fere  origo  fta- 
tuitur.  Ratioquxinhancopinionemipfosinduxit  videtur  fuifle  om- 
%  nium  vafbrum  continuitas  ,  &  quod  nulla  vena  feorfim  efTet ,  fed  om- 
nes  partes  viderentur  unius.  Ha?c  caufa  fi  alicujus  momenti  eft,  ut  certe 
effe  ab  omnibus  creditur ,  recte  dubitare  meritoque  videmur  ,  fitne  oftium  quoque 
principium  aliquod,  cum  ofTa  alia  aliis  nexa,  &  omnia  inter  fe  apta  videantur,unamque 
continuam  feriem  venarum  in  morem  conftituere  :  imo  os  nullum  fit ,  quod  feorfim 
ipfum  per  fe  fubfiftat ,  ut  loquitur  Ariftot.  3  hiftor.  animal.  7.  Accedit  &  ratio  ,  qux  id 
concludere  firmiter  videtur.  Cum  enim  offa  motus  gratia  invicem  coarticulata  fint, 
motus  autem  omnis  fiat  a  mobili  in  quiefcente ,  re&e  videtur  fequi ,  unum  os  alterum 
motumfemper  fiiftentare.  at  cum  quiefcens  illud  in  alio  quieicat,  tandem  ad  aliquod 
primum  quiefcens  pervenire  necefTe  eft.  Hoc  ut  inveniatur,  accipiendum  ab  initio  eft, 
illud  ftatuimerito  oflium  principium  ,  quod  longitudinem  ac  rectitudinem  totius  ho- 
minis  contineat ,  &  a  quo  veluti  ex  trunco  rami ,  reliqua  ofTa  exoriantur,  At  hx  condi- 
tiones  nbn  alteri ,  quam  ipinx  dorfi  competunt,  unde  re&e  etiam  ipfa  ofTium  princi-  n  f 
pium  elTe  ftatuere  convenit. 

C   A  P   V  T  VI. 

Jn  quo  brevis  omnium  totius  corporis  ofiium  divifio ,  &  enumeratio 

infiituitur. 

V  m  jam  recta  nobis  ad  particularem  ofTium  hiftoriam  eundum  fit , 
prxmittere  eorum  omnium  numerum  placuit.  Sed  cum  is  admodum 
ratione  xtatis  difTerat ,  aliufque  fit  in  recens  natis ,  quam  homine  per- 
fectam  astatem  adepto ,  nos  eum  afFeremus ,  qui  in  adulto  reperitur , 
offaque  defcribemus,  qualiter  fe in  perfectis  habeant.  Nam  ea,  in  qui- 
bus  difFerentia  fiint  infantium  ofTa ,  ex  iis  quae  de  formato  fcetu  fcripfi- 
mus ,  fatis  patebunt ,  ubi  diligenter  totum  hoc  negotium  complexi  fumus.  Vniverfa 
ergo  offium  compago  ,  quadripartito  a  ncbis  dividitur ,  in  caputputa ,  thoracem,  in-       •  jv 
fimum  ventrem,  &  artus.  C  a  P  V  T  vocatur,  totum  id  quod  fupra  colli  vertebras  fitum  J^pjj5^* 
eft,  &  bifariam  iterum  ,  in  Cranium ,  five  calvariam ;  &  Faciem ,  five  maxillas  difpeici 
poteft.  Caharia  eft,  quicquid  fiipera  parte  cerebrum  tegit,  &  ipfum  viciflim  capillis  te-  c***^ 
ctum  eft,  quibus  decidentibus  calvities  oritur,  a  qua  nomen  ipfa  calvaria  accepit.  Grar- 
cis  x,£?.\lov  dicitur  quafi  x&v(& ,  galea ,  a  figura  &  ufu :  xsyx&'  autem  &  <nc*(pUv ,  fi  inverfe 
confideretur.  Conftat  hxc  in  adultis  communiter  ex  quatuordecim  oftibus  ,  quorum  xiv. 
aliLi  funt  propria  ipfi,  alia  communiacranio  cum  maxilla  fuperiore.  Propria  funt,os  fron- 
tis,  duo  lyncipitis, occipitis  unum,  &  temporum  duo  :  fex  deinde  auditui  dicata oflicu- 
la ,  in  qualibet  aure  tria ,  malleus ,  incus ,  &  ftapes.  Communia  fimiliter  duo  fimt,  cunei- 
forme,  &fpongiofum.  MaxilladuplextR. ,  fiiperior ,  &  inferior.  Superior,  prxter  com-  ^JjJg^ 
munia  duo  dicta ,  utrinque  fex  propria  obtinet.  Inferior  ex  uno  offe  conftat.  Vtrique 
infixi  funt  Dentes ,  quorum  in  homine  adulto  trigintaduo  funt,  in  qualibet  puta  maxilla 
fedecim ,  ex quibus  quatuor incifbrii ,  duo canini ,  &  decem  molares.  Thorax  di- 
viditurin  partemanteriorem ,  laterales ,  &  pofteriorem.  Anterior,  duas  claviculas ,  &  j  v 
os  pedoris ,  ex  tribus  conftans  offibus  in  adulto  homine  ,  complecTitur ;  laterales ,  co-    2* ' 
ftas,  utrinque  duodecim :  poflerior ,  lcapulas  duas ,  &duodecim  vertebras.  Thoraci  ^rv 
adjungendaeft  Cefs>ix3  qus  feptem  Vertebras  complectitur ,  &  os  hyoides  didtum ,  *m» 

quod 


Infimi  ven- 
tris  oflii. 


:LtV 


3*  AMani  Spigelu 

quod  ad  lingua?  radicem  in  fummitate  laryngis  fitum  eft ,  &  maxima  cx  parte  undecim 
ex oilibus componitur.  Infimvs  Venter  Anticaparte duo  pubis oifa  habet ;  ad la- 
tcra  ofta  ilium  ,  &  coxendicis  -y  poflica  fede  lumborum  quinque  vertebras ,  fex  ofla  oiTis 
Artuumoffa.  facri,  &  quatuor  coccygis.  Artvs,  in  manus,&  pedes  dividuntur.  Manvs  itcrum 
in  humerum  ,  cubitum ,  &  extremam  manum.  Humeri  os  unum  eft.  Cubitm  duo  habet, 
Radium  ,  &  Vlnam.  Manm  extrema,  Carpum,  Metacarpium,  &  Digitos  continct.  Car- 
pw  o&o  conftatoffibus ,  duplici  ferie  diftindtis.  Metacarpium  cjuatuor  offa  habet.  Digiti 
quinquefunt,  &  finguli  tria  tenent ,  ut  fic  quindecim  fintomnium.  Prxtcr  harc  offa 
duodecim  quoque  fiint  alia  minima ,  quae  cum  fefami  femen  referant ,  fefamoidea  funt 
appellata.  P  e  s  quoque  trifariam  dividitur ,  in  foemur ,  tibiam ,  &  pedem  extremum. 
-  V(zmur,  unumoseft.  Tto  duo  habet ,  tibiam  &  fibuiam.  Pesextremm ,  in  tarfum,  me- 
tatarfum,  &  digitos  difpefcitur.  Tarfus,  feptem  habet  olfa :  Metatarfm,  quinque :  Digiti, 
quatuordecim.  Ad  ha:c  referri  debent  duodecim  fefamoidea ,  &  Patella ,  qux  fcemori, 
&  tibiae  anteponitur.  Atque  hxc  eft  omnium  offium  enumeratio,quze  fi  in  unam  rcdi- 
M   gantur  fummam ,  Gapvt,  quinquaginta  MVem  habebit :  THOKAX,fexaginta  unum: 
6i'    I N  F I M  V  S  V  E  N  T  E  R ,  Hjiginti  unum  :  M  A  N  V  S  una ,  quadraginta  duo 3  P  e  s ,  totidem , 
z1  i^2.adcoque amba?manus&  pedes,  centum  fexaginta  oclo:  Et  Totvm  Corpvs  Hv- 
t-99 '  manvm,  trccenta  isf  noyem. 


Pedis. 


Calvari* 


Snrnrarum 
fcfus. 

i. 


Obfervatio. 


Snbflamia 


C   A   P  V  T  VII. 

Agit  de  Cranio  in  univerfum ,  Suturajque  capitis proponit. 

Erebrvm  vifcerum  omnium  nobiliftimum,  cum  in  excelfb  corporis 
loco  collocandum  effet,  qui  externisinjuriis  maxime  expofituseft,pro- 
vida  in  fingulis  Natura ,  offeo  tegumento  tanquam  valle  quadam  cir- 
cumfepfit,  ut  contra  irruentescalamitatesliberum  foret,  atque  optime 
munitum.  Non  tamen  ex  uno  fblidoque  offe  conftruxit ,  fed  ex  pluri- 
bus ,  qux  certo  quodam  articulationis  genere  conjunxit  inter  fe,  quale 
in  univcrfo  reliquo  corpore  reperire  non  licet.  Cum  enim  Calvaria  non  tantumpro- 
pugnaculi  cujufaam  munere  fungeretur ,  quod  habet  proprium  quafi  officium  ab  aliis 
offibus:  fed  firmamenti  etiam  cujufdam,  atque  ftabilimenti ,  quod  ipfi  cum  caeteris 
commune  eft  :  ne  cerebrumpartium  omnium  nobiliflimumfubito  concideret,  vcntri- 
cuiofque ,  &  cavitates  fuas  obftrueret,  firmandum  omnino  erat.  Id  quod  Natura  com- 
modiffime  fecit,  fibras  quafdam  membranae  durae ,  quacerebruminvolvitur  tegitur- 
que,  per  capitisfiituras  trajiciendo ,  utcerebrum,  quod  perquam  prompte  mollitiei 
gratia  concideret ,  fufpenfum  veluti ,  &  affirmatum  teneretur.  Verendum  enim  pro- 
fedtoforet,  fi  magna  illa  cerebri  moles  fuftentaculis  his,  quibus  veluti  in  aequilibrio 
perpetuo  detinetur,  careret,ne  in  validis  iUismotibus  (quales  eveniuntin  faltationibus) 
ubi  cerebrum  concutitur ,  aut  in  fe  periculofe  ipfiim  concideret ,  aut  vero  allifiim  ad 
cranium ,  plurimum  damni  pateretur.  Accedit  ad  hunc  ufiim  alius ,  non  minus  no- 
bilis,  quod  cum  in  fummo  excelfbque  corporis  loco  collocandum  foret,  inquova- 
pores  in  fumma  effumantes  perpetuo  (ufcipit ,  cranio  exitus  prxpararetur ,  per  quem 
fumi  illi  exfpirarent ,  quos  fingulari  invento  Natura  per  futuras  depellit.  Hinc  illudt 
*eft,  quod  vulgo  videmus ,  eos  qui  futuris  omnimode  carent ,  continuocapitisdolore 
affici ,  facillimequeabinterniscaufis  obtadi.  Contingit  enim fere ipfis ,  quodilli,  qui, 
ut  Galenus  narrat,  doloris  gratia  fafciis  circa  caput  conftri&us  erat,in  eum  uti  dolorem 
incidant ,  ut  fere  inflammationis  periculum  incurrant  ,  etfilevibus  acaufistententur. 
Non  defunt  qui  &  alium  aflignent  ufiim ,  ut  una  fcilicet  parte  lasfa ,  altera  fervaretur 
incolumis ,  &  fradura  cum  offe  finiretur ,  nec  ultra  ferperet.  Sed  nos  faepiftime  expe- 
rientia,  rationem  hanc  admodum  effe  frivolam  edocti  fumus,  cum  i&us  pluries  per 
ipfas  etiam  futuras  penetraffe  viderimus.  Osergo  quod  cerebrum  tegit ,  a  Cabaria  di- 
citur ,  Grxcis  k&v'm  ,  a  quo  Latini  fuarn  vocem  Cranium  mutuarunt ,  quafi  »&vog ,  Ga- 
lea,  quod  militaris  galeae  formam  referat ,  &  ufiim  prxftet.  Subflantia  hujusratione 
aetatis  plurimum  variat.  In  nuper  enim  natis  membranea  potius  eft ,  quam  ofTea,  pra- 
(ertimcirca  foturas,  maximeque  coronalem,  ubi  ad  aliquot  ufcue  annos  tantam  molli- 

ciem 


4,  1 


.£. 

m 


Je  Humani  Corporis  Fahrica,  Lib.  II.  33 

ciem  retinct,  ut  manuum  compreflioni  promptiftime  cedat.  Crafities  etiam  non  eadcm  o^gMi 
femper  eft ,  cum  fenum  cranium ,  quam  juvenum  multo  fit  crailius ;  &  marium,  quam 
fceminarum.  Quin  imo  &  regionum  diverfitas  varietatem  parit,  fi  quidem  verum  eft, 
utcredimus,  quod  Oviedus  in  Indica  hiftoria  teftatur ,  Indis  cranium  efTe  adeocrafi. 
fum,utaciem  gladii  quoque  acutioris  eludat.  Sed  nec  in  uno  eodemque  homine  arqua- 
lem  ubique  crafTitiem  retinet ,  cum  in  aliis  atque  aliis  locis  crafiius  fit,  quemadmodum 
in  fingulonim  Cranii  offium  hiftoria  fufius  id  dicemus.  Bgura  cjus  fpharica  eft  ,  &  qui-  r,iUr^ 
dem  oblonga  ,  qualem  cerebrum  ipfum  ,  cujus  gratia  eft  conditum  ,  efHagitat.  Sicpcr-  .  ^ iig 
ficies  autem  tam  intima  ,  quam  extima  fede  la?vis  eft :  intima  quidem  ,  ne  duram  mem- 
branamj  extimavero,  ne  pericranium  la?deret.  Illa  tamen  a  inxqualitates  qualdam  & 
habet ,  qua?  cerebri  valorum  referunt  veftigia :  hxc  vero  procelTus  nonnullos ,  pro 
exortu  quorundam  mufculorum.  Conftat  autem  ex  duobus  oflibus ,  tenuibus  qui- 
dem  ,  fed  duris  admodum ,  b  uno  interiore ,  c  altero  exteriore  ,  quxinter  dfubftantia 
quaxlam  pumici  non  abfimilis ,  &  plena  fanguine  medullaque  continetur  ,  cujufmodi 
quoqueinaliisoflibuscernitur,  velutifiint  illa  carpi ,  &tarfi.  Vocantur  hxc  offa  ab 
Anatomicis  dux  Cahari<e  lamin* ,  quarum  quar  exterior  eft ,  craflior,  &  durior :  qua?  in-  ^**1  w 
terior,  tenuior  molliorque  exiftit.  Et  ha:c  ratioeft,  cur  firpe  in  capitis  validioribus 
ictibus ,  extima  remanente  illxfa  falvaque ,  intima  rumpatur.  Viris  autem  ,  quam 
mulienbus  utraque  eft  cralfior  :  fenibus  etiam ,  quam  juvcnibus.  Et  hxc  eft  illa  cele- 
bris  Hippocratis  JWAe},  quam  iple  dekribens  libr.  devulner.  capit.  lpongix  fimilem 
pronunciat,  &  os  ipfiim  in  fe  carunculas  multas  humidas  habere  afrirmat.  Cranium 
ergo  cum  ex  diverlis  oflibus  conftet  futurarum  beneficio  inviccm  connexis  ,  antequam 
ca  omnia  membratim  intueamur  ,  futurarum  natnra  ,  &  fingula:  fpecies  explicanda? 
funt.  Eft  autem  S  v  T  v  R  a  ,  ut  fupra  quoque  di&um  eft,  certa  quxdam  olTium  capitis  scmra. 
compofitio,  rerum  filo  confutarum  referens  imaginem.  Dico  efle  compofitioncm,  ex  quo 
ipfius  genusintelligatur ,  nempe  quod  non  fiUvumg  &  unio  ,  fed  articulatio  qua?dam 
x*l'  aqQfov  facta.  Hujus  formam  accuratius  explicant  verba  ultima ,  cum  &  ipla  futura 
ab  hac  fimilitudine  confiitorum  pannorum  nomen  repererit.  Ca?terum  non  convenit 
aliis  ha?c  fpecies  articuli,  nifi  Jfolis  capitis  offibus,qua?  verum  fubjectum  futurarum  funt,- 
competit  autem  ulque  adeo,  ut  quemadmodum  lolis  his  propria?  funt,  ita  etiam  omni- 
bus  capitibus  infint,  raroque  admodum  inveniatur  caput  luturarum  expers,neque  illud 
nifi  in  fenibus  fortafle  ,  in  quibus  cum  artate  ob  ficcitatem  fenfim  obliterantur ,  &  ap- 
pendicum  more  coalelcunt ,  primoque  fere  occipitis  futura?  id  ulu  evenit,  deinde  fagittali,  evayw, 
binc  coronali ,  uhimo  omnium  temporalibus ,  feu  fiquarr.ofis.  Infunt  etiam  utriquefexui  Mtttrt~ 
numero  pari,  nec  verum  eft  quod  tradit  Ariftoteles  1  de  part.  cap.  7,  maiibus  effie  plu-  fJJ&SS. 
res  ,  pauciores  fceminis ,  cum  experientiarepugnet ,  quamvis  ratione  admodumpro-  2*  " 
babili  Philofbphus  niti  prima  fronte  videatur.  In  infantibus  quoque  reperiuntur  om- 
nes ,  fed  reclam  potius  lineam  ,  &  harmoniam  ,  quam  fiituram  referunt.  Cum  ergo 
omnibus  capitibus  adfint,  recte  ,  mea  lententia  ,  vulgo  ab  Anatomicis  mproprias  U 
communes  dijpejcuntxr.  Propias  vocant ,  qua?  foli  cranio  competunt ;  Communes  qua?  ad  sntm*  d^u.  1 
cranium  pariter  ,  os  cuneiforme  ,  atque  maxillam  fuperiorem  pertinent.  Proprix  ite-  2 
rum,  velT^rafunt,  \e\mendofe ;  &  xerx  numero  tres ,  mendola?  quinque.  Id  tamen  2 
habent  peculiare  inter  (e ,  quod  vera?  fimplices  fint ,  mendofie  autem  duplices.  Dico 
fimplices,  quod  conjuge  deftituantur,  &  unatantumfit:  verbi  gratia,  una  fblum 
eft  coronalis ,  una  fagittalis ,  una  lambdoides ;  at  mendofa?  conjuges  luas  habent ,  qua- 
rum  una  dextrum ,  altera  finiftrum  capitis  latus  occupat ,  quemadmodum  in  utroque 
latere  fimt  fquamofie  asdutinationes.  Prima  er^o  verarum  &$a.nou*  dicitur ,  Coronalis ,  Snmr*  pro. 

1  1       1         .    n  •  •  •  I        •  1«  11  P^verjEcreJ 

velquodcorona:inltar  capitis  anticam  partem  cingat;  vel  quia  corona:  olim  puella-  fcnc 
rum  eo  loci  geftabantur.  Altera  A^S^se*^? ,  a  a  majufculo  Grarcorum,  cui  fimilis,  umbdif^. 
quemadmodum  eademrationet>'-y^o«^r?abinveriouquodrefert,  cognominatur.  Oj-  mu' 
cipitis futura ,  a  fitu  dici  poffet ,  aut  fi  omnino  gra^car  notationi  infiftere  velimus,  Lamb- 
diformis  non  male  vocaretur  fed  vulgo  gra:ca  fere  vox  in  ulu  eft  ,  &  lambdoides  appel- 

<m.i.a.  latur.  has  inter  duas ,  mediaeft,  que  cQt^cua. ,  Sagittaiis ,  a  figurafagittaL  dicitur.  cCcrro- 
nalis  ergo  femicirculum  rcfert ,  tranfverfim  ab  uno  temporum  ad  alterum  diducTum, 

;c      quafrontis  ofta  oflibus  fyncipitis  neduntur.  f  Lambdoides  eft,  qua;  occipitii  bafi ,  8c 

E  utrinque 


Cur  Antmtnv 
ver*. 


Sutur.  men- 
dofaru  auin- 
que  paria. 
Primum. 


Secundum. 


Tertium. 


Qucutum. 


Qyintum. 


Commuoes 
futura:  quin- 
que. 
Tr:>n». 
Seawid*. 


Tertis. 


Quarta. 

G}lWltA. 


34  Adriani  Spigelii 

utrinque  proceffibus  mammillaribus  duobus  cruribus  infiftens,  verticem  in  occipitii 
iummitate  ponit.  a  Sagittalis  tandem  quae  inter  has  media ,  verticem  lambdoidis ,  cum 
centro  coronalis  conjungit.  Vocantur  hae  futurx  verae ,  quod  futurarum ,  id  eft ,  pan- 
norum  filo  confutorum  imaginem  vere  exprimant,  mendofis  contra  lineam  tantum 
referentibus.  Non  tamen  in  utraque  lamina  fub  forma  futurx  apparent ,  fedinexte- 
riore  tantum ,  five  fuperiore.  nam  in b  intima ,  harmonia  potius  necTuntur ,  quae  caula 
eiTe  fblet ,  quam  propter  interior  fiitura ,  quam  exterior ,  multo  celerius  aboleatur , 
pereatque.  In  nonnullis  capitibus  ftri&iores  quoque  funt ,  in  aliis  laxiores  •>  in  non- 
nullis  grandiores ,  in  aliis  exiliores. 

Mendofarum  autem  c  parprimum  omnium  maximum  eft ,  maximeque  confpicuum, 
&  infigne ,  fquamofas  combinationes  referens ,  a  quibus  etiam  nomen  accepit ,  ut 
Mmhoe&ri  v&<nco?bi{ictlce,  a  Grsecis ,  fquamiformes  agglutinationes  a  noftris  dicantur ,  cum 
per  hanc  verticis  ofTa  &  temporum  inter  fe  jungantur ,  ex  cralTo  offe  in  exacTe  acutam 
lineam  fquamarum  ritu  definentia ,  ita  ut  externa  illa ,  haecinterna  parte  attenuentur. 
Initium  ducunt  alatere  pofteriore  bafis  procefTuum  mammillarium,  8c  circulari  ductu, 
quem  toto  progreffu  obfervant,  ad  bafim  capitis  feruntur,totum  latus  cranii  conficien- 
tia.  d  Alterum par,  in  latere  capitis  confiftit ,  totoque  du&u ,  anteriori  &  fuperiori  parti 
paris  primi ,  feu  fquamofarum  ag^lutinationum  fbcium  eft,  a  cujusfummitateini- 
tium  accipiens ,  obfique  deorfum  ad  originem  prima:  communis  protrahitur.  c  Tenium, 
inbafipofterioiisfediscapitiseft,  quodinitium  fuum  cum  principio  crurum  lambdi- 
ff  .nnisfutura?  continuum  habet ,  in  bafi  procefluum  mammillarium  ,  juxta  quorum  la- 
tera  pofteriora  toto  ductu  oblique  fertur ,  ufque  ad  bafim  capitis ,  qua  capitula  funt , 
quibuscumprima  vertebra  conneclitur.  f  Gjv^artum,  prope  proceflus  vefpertilionum 
alis  fimiles  in  capitis  media  prope  bafi  inferius ,  rectim  quafi  lineam  tranfverfam  ex- 
primit ,  utrinque  contcrmina  duabus  illis  rimis  afperis ,  qux  a  fpha?noidis ,  &  tempo- 
rum  finibus  conficiunrur.  p  GHtjntum,  in  anteriore  interna:  calvaria?  parte  tranfverfim  ad 
ofhs  cribrofi,  five  fpongoidis  angulos  inferiores,  harmoniam  potius,  quam  fiituram  re- 
fert ,  cum  una  recta  linea  eiTe  videatur  ,  etfi  duae  revera  fint ,  a  duobus  lateribus  cunei- 
formis  offis  ,  qua  frontis  ofTi  junguntur,  erTccfce.  Communium  quinque funt,  h  Prima,  in  fu- 
percilii  exterioie  fede  obliqua,  quae  f  rontis  offis  proccfTum  exteriorem,cum  primoma- 
xiila:  fuperioris  ofTe  conjungit.  1  Secunda,  in  oculi  fede  externa  &  laterali ,  afinefere 
fecunda:  propria:  mendof.c  dcorfum  recta  ducitur ,  ad  foramen  ufque  in  cavis  tempo- 
rum  exiftenre,  &  communis  eft  cuneiformi,cum  maxillae  fuperioris  ofTeprimo.  k  Tertia, 
in  elatiore  oculi  orbitar  pja.e ,  &narium  fummitate  fita  eft ,  oblique  a  radice  illius  ad 
fiimmitatem  hujus  perduclta.  Iungit  frontis  laminam ,  quae  partem  orbitae  fuperiorem 
efrbrmat ,  &  procefTum  intcriorem  ,  cum  maxillae  fuperioris  ofTibus ,  fecundo  ,  tertio, 
quarto,  &quinto.  1  Giuarta,  obiiquaeft,  inipfboffisjugalismedio,  quae  proceffum 
primum  ofTis  temporalis ,  cum  primo  maxillae  fuperioris  offe  connecTit.  m  Gjujnta ,  in- 
ter  procelTus  pterygoides  fita ,  antrorfiim  ducitur ,  cuneiformi  ofli  cum  fepto  narium 
communis. 


b>  A.B. 


t ,  t.  3.  i. 

1.  IL 


d.  t-3.i 


«,  i-  M 
ui. 


f,iv. 


V.  V. 


l<  4« 


VJ 


Os  frontis. 


Tigura. 


Connexio. 


Suhjlantia. 


C   A  P   V   T  VIII. 

T>e  oftbus  capitis ,  five  CaharU  propriis  agit. 

R  A  n  i  v  M  ergo ,  ut  dicTum ,  fex  offibus  conftat  propriis ,  uno  frontis, 
&  occipitis,  duobus  fyncipitis,  totidemque  temporum,  quas  omnia  in- 
ter  fe  futurarum  beneficio  connecTuntur.  Primum  Os  Frontis 
eft ,  tv  Kctld  ptTUTiBv  Iqh ,  quod  in  ai^eriore  parte  fitum ,  totam  frontem, 
&  oculorum  orbitae  elatiorem  partCm  conftituit.  figuram  habet  circu- 
larem  fere ,  n  patellam  non  incommode  profundiufculam  exprimens, 
nifi  juxta  oculorum  fedem,  a  rotunditate  in  rectam  lineam  abiret.  Habet  enim  cavita- 
tem  infignem  admodum,  qua  cerebri  anteriorem  convexam  partem  excipit.  Conneclitur 
luperius ,  °  ope  futurje  coronalis  duobus  fyncipitis  offibus ,  p  inferius ,  offibus  maxilla? 
fuperioris ,  &  cuneiformi ;  q  a  lateribus ,  duobus  proceffibus  oftis  cuneiformis  alas 
vefpertilionum  imitantibus.  Subflantiam  inter  verticis  oiTa  &  occipitis ,  mediam  habet. 

nam  ut 


o,  i-3  • 
A.A. 

q.U. 


i..3.  i 
'  t.  it.  i. 


.  t.  <5.  3 
74- 


t&  Humani  Corporu  Fabrica,  Li  b .  1 1.  3  y 

nam  ut  illa  tenuiflima  funt ,  ita  hoc  craffiffimum.  Non  tamen  aequabilem  pra?  fefcrt 
ubique  craffitiem  ,  fed  ad  elatiorem  oculorum  fedis  regionem  tenuiffimum  eft :  tenue 
etiam  ubi  temporalibus  offibus  committitur  :  in  cxteris  autem  partibus ,  ubi  frontem 
excipit ,  craflius  eft ,  quam  verticis  offa,  duplicique  lamina  fubftantiam  pumici  fimilem 
comple&itur ,  tenuius  tamen  fit  ienfim,  ubi  hinc  ad  verticis  ofla ,  quibus  committi 
debet ,  declinat.  Eft  autem  unicum  os  in  adultis  ,  quamvis  in  pueris  geminum  fit,  in  quae  ^m*. 
dividiturafaaittalifuturaadnafumufqueexcurrente.  In  fceminis  etiam  adultis  fimi-> 
liter  id  obfervari  femper ,  Ariftoteles  tradidit :  led  experientiam  refragantem  habet. 
In  hoc  offe  obfervanda  eft  a  Cavava  fatis  ampla,  inter  utramque  laminam  ad  nafi  radi-  c*vem*. 
cem  confiftens ,  interdum  una ,  nonnunquam  (  &  magna  id  quidem  ex  parte ,  )  ge- 
mina ,  utrincjue  tum  ad  fuperciliorumfedem  fublimiorem  fita ,  a  qua  foramina  duo  ad 
narium  cavitatem  expanduntur.  Hancmembranula  viridisfuccingit ,  materiaminfe 
continens  vifcidam ,  &  cerebri  fubftantise  non  valde  abfimilcm.  Voci  infervire,  ut 
canora  magis  fit,  vulgo  traditur :  fed  ego  exiftimem,  ad  odores  hauriendos  facere,  cum 
ibi  aer  excipiatur  odore  prargnans  ,  conferveturque  paulum,  ne  praeterlabatur  tam  fub- 
ito  nares.  Exemplum  fi  vis  fimilis  rei ,  auriculam  infpice,  quam  Natura  quoque  ad 
latera  capitis  velutialiquod  velum  expandit ,  ut  fugientem  lono  refertum  aeremdeti- 
neat ,  leviterque  remoretur.  b  Foramina  habet  duo  in  fede  fuperciliorum  media ,  in  Termmu 
i.d.d.   ocu]i  orbitam  definentia ,  per  qux  ramus  primus  nervi  tertiae  cerebri  conjugationis  in 
T.E.E.   mufculum  frontis egreditur.  c  Procejfus  quoque  conftituit  quatuor ,  quorum  majores,  p™#„. 
'     duo  ad  majorem  oculiangulum  :  minoresad  minorem  confiftunt. 

d  Syncipitis  Ossa,  aliis  ojfa  -verticis  dicla ,  quod  Vertex  horum  centrum  fit ,  *™c,'P'tis 
locus  inter  frontem  ,  &  occiput  medius.  Grxcis  fyeyjt**/©-  i$£,      g /3^«p  t  ey>«<p«Aoi/ 
dicuntur ,  quod  cerebrum  ibi  femper  fit  madidum.  Numero  duo  funt ,  quadrilatera:  fi-  aw«,. 
gurae,  fed  altera  parte  longioris,  ut  Euclidesloquitur ,  cum  quatuor  conftent  lineis, 
quarum  laterales  tranfverfis  longiores  (unt ,  non  tamen  plana ,  fedconcava  ipfa  funt , 
ob  capitis  Iphxricam  figuram  ,  cui  accommodantur.  Committuntur  e  anterioribus  lineis,  cbmmfc 
ofli  frontis,  futura  coronali :  f  pofterioribus,  offi  occipitii,  futura  lambdiformi :  2  inter- 
d*       nis  lateribus ,  fibi  invicem  ,  fagittali :  at  h  exterioribus,  offibus  temporum,  ob  quarum 
r-       conjunctionem  ,  in  1  fquamas  de^enerant.  Maxima  funt,  omnium  confenfu ,  inter 
offa  cranii :  fed  &  tenuiffima  quoque,  ac  infirmiffima,  cum  omnium  tardiflime  in  pue- 
ris  indurefcant  &  cffium  naturam  induant ,  imo  Plinio  tefte ,  non  ante  fermonis  ufum. 
1.6-i.a.  Craftatamenfunt  xqualiter  ,  nifi  nbi  in  fquamas  attenuantur.  Superfciem  habent  k  ex-  s*frP»*» 
B.B.b.'b.  trinfecus  larviflimam :  1  interius  alperiufculam  ,  ob  veftigin,  quae  venx  111  Iugulares  per 
cerebri  meninges  difperfie  imprimunt.  Et  \ixc  Chirurgis  fedulo  notanda  funt ,  ne,  ubi 
terebra  cranium  aperiendum  erit ,  imperite  venas  cum  vitae  periculo  vulnerent ,  fed 
caute  a^endo  eas  illaefas  confervent. 

"Occipitis  Os,  -n^Wm      ,  24^  -n  \vuliq  eivctf  Galeno  appellatum ,  quod  ibi  Occipitisos 
fibrae  nervea*  oriantur ,  ab  Arabibus  memorise  dicatum  eft ,  &  pofticam  capitis  partem 
claudit.  figura  pentagonum  fereexprimit  :  °primumenim,  &  fecundum  latusfunt,  ?iguriu 
B- B-     quibus  verticis  oflibus  jungitur ,  ope  futura?  lambdoidex :  p  tertium,  &  quartum,  qui- 
c-       bus  oflibus  temporum  additamentis  lambdoideis ,  five  futura  tertia  mendofa  :  q  quin-r 

tum,  quo  cuneiformi.  Vnicum  eft  nuntero  in  adultis ,  quamquam  in  recens  natis  tripar-  ^w™. 
titum  fit.  Subjlantiam  habet  duram,  adeoque  craffam,  ut  omnium  calvariae  oflium  cra£  subjimtia. 
fiffimum  perhibeatur :  inaequalis  tamen  eft  craffities  illa,  cum  in fuperiore  parte  admo- 
dum  craflum  fit ,  duplicemque  habeat  teftam  :  inferiore,  qua  bafin  cranii  accedit, 
tenuiflimum  ,  &  unica  fimplicique  lamina  donatum.  r  Externa fupetfcies \s\is  eft  ,  pr?e-  suferfint,. 
d.  d.    terquam  ubi  finus  quofdam  habet  lemicirculares,quorum s  duo  fuperiores  infignes  funt 
admodum ,  pro  mufculis,  tum  iis  qui  caput  extendunt,  tum  qui  fcapulam  dorfo  admo- 
E  E-     vent,  quos  Cucullares  vocabimus :  rduo  vero  inferiores  parvi ,  circulos  fere  confi- 
6.6.   cientes ,  pro  mufculis  re&is  caput  extendentibus  exfculpti.  u  Interior  impenfe  inxqua- 
d.d.    lis  eft ,  idque  ob  finus  multiplices  ipfi  inlculptos  ,  x  quorum  duo  tranfverfi  per  totum 
os  excurrunt  ad  latera  oflium  temporalium ,  qui  propter  finus ,  primum  &  fecundum 
E- E>     crafla?  cerebri  membranae  conditi  funt.  y  Vnus  inter  hcs  reclus  per  totum  caput  ufque 
ad  nafi  verticem  diftrahitur,  pro  finu  tertio  ejufdem  membran^.  Duo  alii  rotundi 

E   2  funt 


1. 6. 3.  a 

b. 
c. 


.1.6.K 

u. 


A.A. 


Foramma. 
i. 


4*  \. 


Temporum 
offa. 


Yigura. 

Connexio. 
Subftantia. 


Siniu  duo. 
I, 


Foramina. 
i. 


1. 


Tmeffui. 
i. 


36  Adriani  Spigelii 

funt  luper  hos ,  aliiqueduoinfra,  a  cjuorum  illi  minores,  cerebriprominentias ,  quod 
bipartitum  eft ;  b  hj  majores  multo  ,  cerebclli  protuberantias ,  excipiunt.  c  Capita ,  five 
appendices  duas  habet,  ad  bafimfitas,  c|uiprima;collivertcbra?articulantur,  &ca- 
pitis  motui ,  flexioni  extenfionique  dicato  ,  inferviunt.  Quod  fpeclat 'foramina ,  d  unum 
habet  maximum  ,  rotundum  parne  ,  in  bafi  fua  inter  praedicta  capitula  fitum,  per  quod 
ex  cranio  fpinalis  medulla  ad  dorfum  defcendit.  e  Duo  alia  huic  adjacent,  (fecundum  in- 
quam,  &  tertium )  inter  di&a  capita  &  ftyloidem  proceflum  fita,  oblonga,&  fatis  am- 
pla  ,  per  qua;  ab  infcrioribus ,  venae  jugularis  intcrna?  ramus  major ,  arterix  carotidis 
minor  ,  alcendentes ,  cranium  intrant :  lextum  autem  par  nervorum  totum  defcendit, 
&  ex  calvaria  prodit.  His  vicina  funt ,  fub  ipfis  quafi  capitulis  pofita  f  duo  alia ,  ( quar- 
tum,  &  quintum, )  qua:  rotunda,  vix  fextam  partem  amplitudinis  prioris  obtincnt,per 
qua:  nervorum  feptimum  par  tranfitum  habet. 

sTemporvm  Ossa,  tw  KfolaQuiv  o$x ,  ad  latera oflium verticis fitum fuum funt 
nacta.  MinimaiuntexomnibuscalvarixolTibus,  utrinque  unum ,  multiplicem  figu- 
ram  referentia.  nam  in  fuperiore  parte  femicirculum  fere  effingunt :  at  inferiore ,  ob 
afperas  ina:qualitates,'modo  proceflibusextuberantia,  modo  foraminibusfubfidentia , 
fcopulos  horridafquc  rupes.  Elatiore  parte  ,  qua  circularia  (\mz,  junguntur  ottmm  ver- 
ticis  exterioribus  lateribus  (utura  fquamofi :  1  anterius  ,  maxillas  fuperioris  offi  primo 
proceffu  fuo  primo  :  k  pofterius  ofli  occipitis,  futura  tertia  mendofa.  Subftantiam  habent 
duram  admodum :  1  parte  tamen  ruperiore ,  &  circulari,  tenuem  valde,  &  duplici  illa 
lamina,  quam  ca:tera  calvaria;  offa  habere  diximus,  deftitutam  :  m  inferiore  vero,  qua? 
ad  bafim  cranii  eft ,  eo  ufque  duram  ,  ut  lapidcam  duritiem  vel  xmuletur  ,  vel  a?quet, 
unde ,  &  totum  propterea  os  apud  Graxos  kfyetSis ,  lapidiforme  dict.um  eft ,  apud  La- 
tinos ,  Petrolum.  Sinm  habent  duos :  11  primm  ,  inter  procelfum  mammillarem,  &  al- 
terum  jugale  os  conftituens  fitus  eft ,  amplus ,  rotundus,  longufque  fatis,  qui  ex  lato  fo- 
raminein  anguftius  intro  tendi,  cartilagineque  incruftatus ,  ™fcq  a*wss,  five  meatm 
Auditorim  dicitur  ,  per  quem  (oni  ad  interiorem  aurem  deferuntur.  0  Secundm ,  primo 
adjacet ,  in  bah  cranii ,  fub  proceflu  primo  ,  jugale  os  efformante  ,  fitus ,  tranfver- 
fus  &  oblongus ,  cartilagineque  contecTus ,  qui  capitulum  maxillae  inferioris  excipit. 
Foraminibm  etiam  pluribus  donantur.  p  Primum  eft  in  calvaria:  interna  lede  ,  in  proceffu 
petrofb ,  figurae  ovalis ,  longo  dudtu  in  os  penetrans  ufque  ad  Iabyrinthum ,  quod 
viampraebetnervo  auditorio ,  five  quintae  conjugationi.  q  Alterum  ,  fatis  amplum,in- 
aequale ,  &  oblique  antroriiim  ducr.um,  fub  appendice  ftyloide  fitum,  per  quod  arteriae 
carotidis  major  ramus ,  adofliscuneiformisforamen  quintum  fertur,  indeque  cere- 
brumpetit.  ^Tertium,  inter  occipitis  &  temporis  os ,  quibuscommuneeft  ,  magnum, 
&  insequale  ,  pro  ingrelTu  vense  jugularis  ,  &  arteriae  carotidis :  at  egrefTu  nervi  fexti 
paris.  s  6}uartum ,  inter  procelTum  mammillarem  ,  &  appendicem  ftyloidem  fitum ,  in 
canalem  oblongum  terminatur ,  &  arteriam  carotidem  immittit.  1 Quintuw,  retro  pro- 
celTum  mammillarem,  ad  latus  tranfverlum  lutura:  lambdiformis,  per  quod  ramus  pri- 
mus  vena? jugularis  externa;  cranium  ingredientis,  tranfit.  Hoc  modo  in  uno;  modo  in 
utroque  latere  deeffe  fblet. 

Proceffm  quatuor  fiint.  u  Primm ,  a  meatu  auditorio ,  vel  anteriore  fede  finus  capitis 
maxilla?  inferioris,  ex  latabafi  antrorfum  fertur,  8c  cum  procefTu  oflis  primi  maxilla?  fii- 
perioris  concurrens ,  futura  obliqua  necTitur ,  os  jugale ,  de  quo  poftea ,  conftituens. 
x  Alter,  ex  lata  bafi ,  in  pofteriore  temporalium  oilium  lede ,  &  capitis  fundo ,  in  obtu- 
fum  verticem  definit ,  vaccinam  exprimens  mammillam  ob  longitudinem,  unde 
Sns  >  mammillaris  dicitur.  y  Tertim ,  acutus ,  longus ,  inter  finum  fecundum ,  &  dictum 
modo  procerTum  fitus ,  ^mh^s  dicitur,  &  y&Quetftg ,  quod  ftyli  quo  fcribimus  formam 
referat.  z  Gjufrtm  eft  internus ,  duriflimus ,  quem  os  petrolum  vocant ,  in  quo  triplex 
illa  interna?  auris  cavitas,  de  qua  poftea  libro  ultimo  dicemus,  continetur. 


a,  i.e.eT.p. 

G. G. 
(,  H.H. 

d>  t-t.  i.Y. 

« ,  Z.  Z. 


(5  1.  c.  7. 
H. 


b  ,  K. 

i,  p. 

t ,  M. 

I ,  t.(.  t. 

R.R. 
m ,  S.  S. 


n  1.  6.  7. 
O. 


0, 

T.T. 


1. 1. 


r,  R.R. 

t ,  u  «• 


« ,  i.  3. 1 

&z.  6.7. 

p. 


x,  N. 


z,  1.  t.i 
S.S. 


C  A- 


de  Humani  Corporis  Fabrica,  Lib.  1 1. 


37 


C    A   P   V   T  IX. 

Defcribit  trta  ofiicula  auditui  infer^jientia. 

|l^fy^i&  ^  P"ma  au"s  cavitate  ,  quam  Concham  vocant  diffectionum  periti , 
tria  reperiuntur  oflicula  ,  miro  artihcio  efformata  a  Natura ,  quorum 
hiftoria  etfi  ad  eam  tractationem  pertinere  videatur  ,  qux  auditusor- 
ganis  dicabitur:  tamen  ,  ne  omifiife  quicquam  in  hac  oflium  enume- 
ratione  credamur ,  paucis  de  ipfis  agere  decrevimus  hoc  loco.  Ca:te- 
rum  ignota  \\xc  Veferwus  fuiile  nemini  mirum  videatur ,  cum  &  ipfa  per 
fe  minutiflima  fint  ut  facile  vifam  effugiant ,  &  in  illo  durifhmo  ofle  ,  cjuod  a  petra:  fi- 
militudine  nomen  habet,  abicondita  lateant.  Recentiorum  tamen  mduftna ,  quiomnes 
humani  corporis  partes  lumma  diligentia  rimati  funt ,  eruta  &  in  lucem  producta  fue- 
runt.  Qua  in  re  prima  palma  merito  debetur  loanm  Carpo  Bononienfi ,  cjui  princeps  Incu-  Sw^"^ 
dem,  &  Malleolum  dicta  olTicula  in  confpectum  protulit :  altera  Ioanni  Pbilippo  IngrafiU,  f^^, 
viro  undequaque  eruditiflimo  ,  quitertii,  (  cognomento  ftapedis )  inventionem  fibi  -^M" 
ipfi  jure  aflcribit.  Sunt  autem  numero  tria ,  qua:  nomen  potius  a  figura  ,  quam  ufu  ac- 
ceperunt, cum  Malleus, Incus,  &  Stapes dicantur.  Subflantiam  habent  duriflimam  juxta  © 
ac  denfiflimam  ,  non  minus  tamen  cavam  pro  continenda  medulla.  Magnitudo  autem 
recens  natis  infantibus  cum  adultioribus  eadem  reperitur ,  nullaque  in  re  ditterentiam 
eft  cernere,  nifi  in  duritie,propterea  quod  veluti  ca:tera  ofTa  omnia  infantibus  molliora 
lunt ,  ita  hxc  quoque  oflicula  perfedam  duritiem  ,  abundante  adhuc  illa  humiditate 
naturali ,  nondum  acceperunt.  Pcrioflio  quoque  carent ,  tametfi  alia  ofla  ,vel  intus ,  ut 
dentes :  vel  foris,  ut  reliqua  omnia,  obtineant.  Id  quod  fblerti  admodum  Xatura  con- 
filio  efTecit ,  nelcilicetadfonireceptionem  inepta  fierent,  cum  inlbnora  fiant  dura 
corpora ,  fi  molli  fubftantia  tegantur ,  ut  puta  fi  quis  campana:  pannum  impofuerit. 

Mallevs  ergo,  qui  primum  officulum  eft,  ad  tympanum,  five  membratfam  pri-  Maii«»  T 
ms  cavitati  fubtenfam  ,  fitum  habet ,  adfinemmeatusauditorii.  Hic  a  capitulo  con- 
ftat  crafliulculo  ,  &  oblongo ,  tenui  anguftarque  inhsrens  cervici ,  quod  uti  cum  incu- 
de  fecundo  ofliculo  articuletur  ,  finum  lxvem  obtinet.  Proceffus  habet  duos  ex  cervice 
erumpentes ,  quorum  b  fuperiori ,  minori ,  &  curvo,  chorda  tympano  lubtenla  adha:- 
L       ret :  c  inferiori,  membranula  toto  du&u  incumbit. 

G-         Akerum  eft ,  I N  C  V  S ,  malleo  adjacens,  capitulo,  &  duobus  cruribus  donatum.  d  Ca-  Iccns-  2 
put  enim  crafliulculum  habet ,  in  cujus  verticc  levis  cafitas ,  qua:  malleoli  tuberculum 
excipit :  crura  vero  duo  habet ,  1  alterum  quidem  longius  tenuiufque ,  ftapedis  vertici  c,wr* 
alligatum :  1  alterum  vero,  craflius,  brevius,  &  latiulculum,  quod  iquamofb  temporum 
ofli  innititur. 

Tc/tium,  Stapes,  aformaftapedisnoflratis,quameIeganterexprimit,inmedia  Sure5*  5 
quafi  parte  primx  cavitatis  fitum  eft,  adfeneitellamovalem.  Conftat  ex  B  curvoarcu  » 
in  duo  minutiflima  crura  definente ,  qua:  h  bafi  tranfverla:  inliffunt.  In  iumma  fui  par- 
te  1  capitulum  habet  minutiflimum  ,  &  rotundum  ,  &  arcum  quafi  medium  ,  cui  longius  c^lfuiKm' 
incudis  crus ,  five  proceflus ,  infiftit.  Bajis  reneftra:  ovali ,  8c  membrana:  illam  claudenti 
apponitur.  C«v'ttas  autem  ,  qux  in  petrofb  ofle  occurrit ,  ubi  de  auditus  organis  verba 
faciemus,  defcribetur  a  nobis,  nunc  furficiat  ofliculorum  hiftoriam  tradidiffe. 

C    A    P   V   T  X. 

De  offe  Cuneiformi ,  Spongwfd. 

S  S  A  qua:  Calvarix  propria  funt  vidimus  :  nunc  reliqua  duo,  qua:  cum 
maxilla  fuperiore  communia  habet ,  cuneiforme  puta  &  fpongiofum  ,  - 
intueamur.  Cvneiforme,  nomen  habet  a  fitu  fuo,  nonforma,  ^raDttt°r-,  i 
cum  cunei  inflar  cxteris  oflibus  calvaria: ,  imo  omnibus  pa:ne  capitis  • 
3|  &  maxilla:  fuperioris,  in  medio  interpofitum  fit.  Vnde  fadtum  ut  ean- 
*  dem  appellationem  apud  Graxos  quoque  retinuent ,  quibus  rfLe«Jq 
kw  vocatur:  quia  tamen  ex  diverlis  confht  offibus,  &  variam  propterea  formam 

E    3  rcferr, 


u%  i.D. 


JH. 


i  LL 
/  K. 


Conntxw. 


Snbjiantia. 


Proccfliis. 
Inttrni. 
l. 

t. 


Externi. 
I. 


Sinut. 


Toramma. 
X. 


Os  cribri- 
forme. 


Tartes  ipfitu, 
i. 


38  Adriani  Spigelii 

refert ,  mXvy.oflov  etiam ,  feu  mukiforme  dicitur  ,  quamvis  ip&  etiam  partes  poftca  a  pro- 
pria  figura  peculiaria  nomina  fint  fbrtita?.  Iungitur  anterius  offi  frontis  futura  mendofa 
quinta :  pofterius ,  occipitis  additamento  futura  quarta :  ad  latera  longo  ducTu  co- 
mes  eft  temporum  ofTi  petrofo,  a  quo  tamen  rima  afpera  difparatur.  Superius  maxillx 
fuperioris  primum  os ,  quartum  ,  &  fextum  attingit :  inferius  per  aliformes  proceftus, 
palatiofTa.  Hoc  ut  varium  eft  ,  ita  fubftantiam  quoque  nacTum  ^variam  &  inarqualcm. 
nam  ad  latera  &  temporum  cava,tenue,fed  admodum  denfum  &  folidum  eft :  in  medio 
autem ,  ubi  capitis  bafin  conftituit ,  craffum,  imo  omnium  capitis  oflium  crafTiTirnum, 
non  tamen  fblidum,  fed  cavitatem  conficiens  fimilem  duabus  cavitatibus,quas  in  fiiper- 
ciliorum  elatiorefede ,  ad  nafi  verticem ,  &  frontis  bafin  efTngi  diximus ,  ne  caput  tc- 
mere  aggravet.  Procefibm  donatur,  &  in  interna  calvarix  parte  &  in  externa.  In  intcrna 
quidem  a  duobm  anteriore  fede  pofitis,  ex  lata  bafi  in  acutum  mucronem  definentibus, 
&  aliis  b  duobm  pofteriore  regione  fitis ,  quadratis  pame  ,  ad  latera  in  plerifque  extube- 
rantibus ,  qui  cum  oftis  craffam  partem  cingant ,  ephippio  non  abfimilem ,  Sella  turcica 
a  forma  dicuntur.  Extra  cahariam  fimiliter  duplex  proceftus  eft  ,  c  anterim  quidcm  utrin- 
queunus,  adlatcraforaminum  in  narium  amplitudinem  dehifcentium,  qui  aformave- 
fpertilionum  alis  fimili,  7iJee/;*«^«s  di<tXi,proce(fm  aliforrmes :  dpofterim  fimiliter  duo,a  dicTis 
nati,  e  duobus  apicibus  verfus  ftyloidem  proceffum  extuberantes,  quorum  anterior 
obtufus  &  parvus,  pofterior  longus  &  acutus  eft.  Sunt  etiamSiwMplures  huicofti. 
fInfeIU  quidem  medio  quadratus ,  latufque  ,  glandulam  pituitariam  dicTam  continens, 
cuiacerebro  mucofa  excrementa  deftillantia  tranfmittuntur ,  aquopoftea  quatuor 
alii  deducuntur ,  oblongi ,  qui  pituitam  ad  inferiorcs  partes  a  glandula  derivant.  P  Duo 
anteriores ,  ad  fecundum  foramcn  in  ociili  fedis  radice  pofitum  ,  per  quod  nervi  motorii 
oculi  ingrediuntur  orbitam,  excurrunt,  &  pituitam  ad  oculi  pinguedinem,mufculorum 
humecTandorum  gratia  ferunt ,  ne  fcilicetin  nimio  continuoque  motu  exficcentur  , 
a  qua  jDoftea  per  glandulam  in  majori  oculi  angulo  pofitam  ad  nares  tranfmittitur : 
h  Duo  pofteriores ,  adinarquale,  &  alperum  foramen ,  quintum  fphamoidis,  extendun- 
tur,  per  quod  pituita  ori  &  palato  potiftimum  influit.  1  Eft  fc? fxnm  infgnis  in  proceffibus 
aliformibus ,  qui  fedem  tutam  prxftat  mufculis  in  ore  latitantibus.  Hic  profundus  eft 
longufque.  Foramina  pluraobtinuit ,  quorum  k  primum  juxta  procefliis  anteriores  fel- 
lam  conftitnentes  circularc  eft  ,  pro  nervorum  opticorum  in  orbitam  ingrefTu.  1  Secun- 
dum  ,  huic  fubjacens  ibidem ,  quod  ex  inferiore  parte  rotundum,  mox  furfum  abit,  lon- 
gamque  m  rimam  efformat,  qua?  nervos  fecundi  paris  oculorum  motui  dicatos ,  tum 
tertium  nervorum  cerebri  par  tranfmittit.  Per  idem  foramen  infignis  quidam  ramus 
arteria?  carotidis  ad  oculos  abit  ,•  tandem  pituita ,  &  humiditates  cerebri  in  glandula 
collecTae ,  unde  lacrymas  fiunt.  Per  elatiorem  autem  fedem  Vena  ex  oculi  fede  craffze 
cerebri  membrana:  diftribuitur.  n  Tcnium  ad  latus  prardicTi  externum,  parvum,  fed  ex- 
acTe  rotundum  ,  per  quod  quarti  nervorum  paris  ramus  primus ,  ad  temporales ,  &  in 
ore  latitantes  mufculos  porrigitur.  0  Gjuartum ,  in  externo  latere  orbitae  oculi ,  quod 
oblongum  eft  maximumque ,  rimam  potius ,  quam  foramen  exprimens ,  cum  anterius 
latius  fit ,  pofterius  circa  oculi  radicem  tenuius.  Per  hoc  ramus  quartus  tertii  paris ,  & 
primus  quarti  nervorum  cerebri,  in  temporales  mufculos  diftribuuntur,&pituita  oculi 
orbitam  per  fecundum  foramen  ingrefta ,  ad  fauces  elabituc.  p  §}uintum ,  longum  & 
afperum,  fiib  finem  finuspofterioris  fellse  turcicse,  per  quod  arteria?  carotidis  major  ra- 
mus  in  caput  afcendit.  ^Sextum,  adhujusexternumlatus,  longum,  ellipfin  figuram, 
five  ovalem  referens,  quartum  nervorum  cerebri  par  tranfmittens.  1  Septimum,  a  pofte- 
riore  praedicTi  fede  fitum,  exiguum  admodum,  &  exacTe  rotundum,  pro  vena?  jugularis 
internae  ramo  fecundo  &  minore ,  qui  in  craffa?  meningis  fiibftantiam  ingreditur,  &  cu- 
jus  veftigia  in  fyncipitis  ofTibus  apparent. 

Alterum  commune  calvaria?  os,  ab  aliis  qui  cribro  conferebant ,  (ob  foramina  nullo 
ordinedifpofita,quibuscribriritupertufumeft)  ^mtts ,  Cribriforme  &  Cri- 
b  r  o  s  V  m  dicitur  :  aliis ,  qui  fpongiae  comparare  maluerunt,  quod  foramina  dicTa  an- 
fracTuofa ,  non  direcTa  cernerent ,  wroyyml\c ,  &  os  Spongiofum  appellatur.  Os  hoc  unum 
non  eft,  fed  multiplex ,  diverfa:  fubftantia?,  forma?,  &  fitus.  s  Primapars,  os  eft,  quadra- 
tum  altera  parte  longius  referens,  a  quo  totum  poftea  nomen  accepit,  in  anteriore,  fed 

interna 


i.f.  r. 
G.G. 
b,  H.H. 


c  ,  1.  i.i. 
K.K. 


M.M. 
t.  c.  d. 

/,  t.f.I. 
g,  K.K. 


h,  L.L 

' ,  1.  r.t. 
L.  L. 

k,  M.& 

3.  k. 
/,  N.(J- 

3-1. 


m ,  a. 


n,  i.  f.i. . 
i.  s.  i.( 


0 ,  1.3.1 


q.  O.Q 

r,  R.R 


s,  t.  c. 

&Z.6. 

E.  E. 


D. 


,  ».  3-  i. 
5>i.L 


K 


3» 


Vfw. 


de  Humani  Corporls  Fabrica,  L  i  b .  1 1 .  39 

interna  calvaria?  parte  fitum ,  cribri  in  modum  tormofis  foraminibus  perforatum  ,  & 
tenuifTima  membrana  (imiliter  perforata  obteclum  ,  per  quae  odores  ad  cerebrum  pe- 
netrant.  His  obftructis  a  pituita  huc  effufa ,  Gravedo  oritur,  hyberni  temporis  in  locis 
frigidioribus  commune  admodum  malum.  a  Altera  eft ,  procefTus  in  hujus  medio,  lon- 
gus  &  triangularis,  apicem  acutum  in  fupremitate  habens  fubftantise  folida:,  qui  totam 
primam  partem  in  duas  diftinguit ,  &  a  forma  crifta:  galli  quam  refert ,  Crifta  commu- 
niter  appellatur.  Huic  e  direclo  opponitur  inferioriin  fede  b  pars  tertia  qua?  os  tenue 
eft,  fed  durum  tamen,  furfum  ad  olfactus  foramina,deorfum  ad  nares  tendens,&  fic  to- 
tam  narium  amplitudinem  ac  odoratus  organa  bifariam ,  in  dextram  finiftramque  par- 
tem  diftinguit.  6)uarta ,  fpongiae  fimilis  eft ,  multis  cavernulis  prxdita ,  unde  &  totum 
os  fpongiofum  didtum. 

Hujus  oflis  ut  partes  diverfle  funt ,  ita  quoque  ufus  varii.  Prima  pars ,  aeri  odore  im- 
prsegnato  ad  cerebrum  afpiranti  viam  concedit,  qnx  ut  tutior  fit,anfrac~tuofafacl:a  cft, 
ne  cerebrum  qualitate  aeris  nimium  frigida  Lcdatur,  fed  prius  ab  ofTe  attemperetur.  In 
catarrhis  quoque  ,  pituita?  &  cerebri  excrementis  viam  largitur ,  quamvis  id  non  fe- 
cundum  naturam  Hat,  cum  provida  Parensodoribus  potius  quam  cerebri  inquinamen- 
tis  illam  viam  deftinarit.  Copia  enim  magni ,  cbftrudtis  prarfertim  legitimis  viis ,  ipfa 
fibi  vi  viam  parit,  &  quacunque  datur  exitus  novum  iter  adornat.  Secunda,  feu  galli  cri-  u 
fta ,  falci  fubfternitur  ,  &  finui  tertio  durx  meningis  tutam  fedem,  cui  connafcatur,  do- 
nat.  Tertia,  nafum  diftinguit,  ut  cum  ca::er:s  (enfibus  duplicia  organa  odoratus  ha-  * 
beat.  Vltima  tandem  ,  fenlim  deftillantia  cerebri  excrementa  fu/cipit  colligitque,  ne  ru-  * 
entia  impetuofe  &  continue  ex  naribus,fcede  fapientnTimi  animalis  vitam  contaminent. 

C    A    P    V    T  XI. 

(t/lgit  de  ojp  lugali. 

S  I V  G  A  LE ,  Gra?cis  cv^y^  *ni»  dicitur ,  quod  jugi  inftar, maxillae  fii-  osingaie 
perioris  lateribus  utrinque  affirmetur.  Os  unum  non  eft ,  fed  ex  duo- 
bus  conftat ,  nec  tamen  ,  ut  reliqua  Calvaria?  olTa ,  propriam  circum- 
^  fcriptionem  obtinet ,  ut  feparari  a  carteris  queat :  fed  aliis  continuum, 
W  cum  ofta  ex  cjuibus  ccnflatur ,  aforum  fint  procefTus,  mediante  fiitura 
*  fibiconnexi.  Altera enim parsSc  cpofteriar,  procefTus  eft  ofTis  temporum  rmes. 
juxta  meatum  auditorium  anteriore  (ede  fitus :  d  altera  vero  antica ,  procefTus  maxilla? 
fuperiorisoflis  primi,  minorem  oculi  angulum  conftituentis.  Hx  dux  apophyfes,  qua- 
rum  illa  anteriora  ,  hxc  pofteriora  petit,  in  medio e  futura  obliqua  conneciuntur,  &  os 
Iugale  efformant.  Ex  quo,  vel  nemine  monente,  ftatim  fitus  hujus  oflis  fe  prodit  &  ma-  s*** 
nifeftus  eft,  nempe  ad  latusutrumquefaciei,  inter  meatum  auditorium ,  &primum 
maxillae  os.  Latum  alias  eft ,  fed  fubtile :  durum  tamen,  ac  fere  fblidum,  nifi  cavernu- 
lascontineretmedulliferas ,  pro  fui  nutritione.  Firmamentum ,  &  quafi  propugnacu-  vfm. 
lum  praebet  tendini  temporalis  mufculi ,  quem  complectitur ,  ut  tuto  ad  procefTum 
i&fmlu/  inferior;s  maxilla?,  cuiinferitur ,  properet.  Stabilimentum  etiam  aliorum  muf- 
culorum  eft,  maxime  tertii  paris  maxilla:  inferioris,quod  paor$g  vocatur,cjuodad  man- 
ducationem  imprimis  conferat. 

C   A  P  V  T  XII. 

Oftum  Faciei ,  Jtve  QsfrTaxil/*  Juperioris ,  &  inferiom ,  defcriptionem  tradit. 

A  c  l  e  M  bifariam  dividimus ,  in  maxillam  fuperiorem  ,  &  inferiorem.  snpmoi  n 
Svperior  Maxilla,        $W  a  nobis  vocatur ,  quidquid  prxter  xiUa' 
enarrata  ofTa  in  cranio  fuperiore  continetur,  adeoque  illa  faciei  pars 
ofTea ,  quae  inferiorem  oculorum  fedem  &  latcra  ,  nafi  partem  offeam, 
malas ,  &  palatum ,  dentium  denique  fuperiorum  feriem  conftituit. 
SitbftantU  eft  offea: ,  non  tamen  exacle  dura?  folidaeque ,  fed  quae  pumi-  sub/i, 
cis  in  modum  cavernulis  medulla  plenis  conficitur :  insqualis  etiam  ,  cum  alibi  partes 
tenuiores ,  alibi  crafliores  obtineat ,  &  fic  modo  durior ,  modo  mollior  fit.  Quocirca, 

&  folers 


Ccmuxu. 


uf,  u 
i.a.  a. 


X, 


40  Adriani  Spigelii 

&  fblers  Natura  non  ex  uno  offe ,  fedex  diverfis  condidit,  ne  fcilicet,  cum  interfe 
fubftantia?  ratione  difTerentiam  requirerent ,  importune  continua  effent.  Conjunxit  au- 
tem  tum  inter  fe ,  tum  cum  aliis  conterminis  offibus  capitis ,  puta  calvariae,  &  fpha> 
noidis ,  harmonia  potius ,  quam  futura ,  fi  externam  faciem  refpicias :  futura  autcm, 
quam  harmonia ,  fi  intcrnam.  Has  enim  compages  fi  accurate  confideres ,  forinfecus 
harmonia?  videbuntur ,  &  quandam  lineam  efformare :  at  fi  efFringantur ,  mutuum 
PumHdL   quendam  intus  contextum  referunt  futuris  non  abfimilem.  Sunt  autem  duplices ,  aliae 
fufmorii.     communes  calvariae  cum offibus  maxillae  fuperioris ,. quarum  quinque funt ,  jam  fupe- 
rius  enarratae,  ubi  de  futuris  egimus  :  aliae  propriae  maxillse  offibus ,  novemnumcro, 
de  quibus  nunc  dicendum.  nam  harum  beneficioutoffadifterminantur,  itaquoque 
earum  defcriptio  tradenda  eft. 
*.         a  Prima  ergo  in  oculi  orbita  initium  ducens  in  media  fede  inferioris  partis ,  oblique  y 

ac  fere  circulari  progrelfu  deorfum  ad  latus  externum  oflis  mala:  protrahitur ,  indeque 
K      per  temporum  cava.  b  Secunda,  inipfaorbita  eft,  8c  latere  ejus  interno ,  anteriore  *>b-bb- 

3.  lede  ,  circularis ,  &  oblonga ,  quae  totum  fecundum  maxillae  fuperioris  os  ambit.  c  Ter-  ' •  c,c* 
tia,  in  eadem  orbita  eft ,  inque  eodem  latere ,  fed  fede  inferiore ,  ab  offis  cuneiformis 
futura  communi  fecunda  re&a  ad  faciei  anteriora  ducitur,  &  in  dicta  fecunda  fiitura 

4.  terminatur.  d  Quarta ,  in  nafi  dorfo  eft  ,  a  fupercilicrum  interftitio  per  nafi  longitudi-  </,  a<l 
*•      nem  offeam  totam  delata ,  quintum  osbifariam  dividcns.  8  G^nta,  ad  nafilatusexte-  *,e.e. 

rius  quarta?  toto  ductu  locia  eft  &  comes ,  a  futura  communi  tertia  ,  recta  dcorfum  fe- 
cundum  offis  quinti  longitudinem  protenfa ad  ufque  nafi  partem  cartilagineam.  fSexta,  f,  1.  f. 
7'  in  palato  eft ,  per  cujus  partem  pofteriorem  tranfverfim  ducitur.  g  Septima ,  in  eodem 
eft,  fedfecundum  longitudinem  ejus  totam  excurrens,  a  pofterioribus  antrorfum. 
OBa!pa>  ininternafacieifede  cft ,  inipfananum  amplitudine,  fepto  cum  quinto  offe 
communis.  Nona ,  eidem  fepto  cum  quarto ,  &  fexto  maxilla:  communis  eft.  Ex  his 
futuris  quaedam  fimplices  fiint ,  ut  quarta ,  fexta  ,  feptima ,  octava,  &  nona :  quazdam 
duplices ,  in  utroque  latere  occurrentes ,  ut  reliqua? ,  puta  prima ,  fecunda ,  tertia ,  8c 
quinta.  Atque  hae  funt  futurae  ,  quae  olfa  maxilla;  fuperioris  dividunt ,  quorum  nume- 
rus  etfi  apud  Authores  variet ,  aliis  undecim ,  aliis  duodecim  ponentibus :  nos  tamen 
cum  doctiffimis  Anatomicis  duodecim  ftatucmus ,  adeo  ut  fex  fint  paria  oiTium  in  uni- 
verfiim. 

h  Primum,  quod externum oculi angulum efformat ,  &rotundam  iilam  extuberan-  f>,  1.3.1. 
tiam,  Hippocrati  xJ^Aoi/ ^o-wV^ ,  faciei  circulum  appellatam  ,  durum  fatis  ac  fblidum.  ^l,R* 
Superius  jungitur  offisfrontis  proceffui  externo  in  cauda  fupercilii ,  futura  communi 
prima,-  inferius,  cum  quarto  maxillae  futura  prima  propria;  pofterius  fpharnoidi,  fu- 
tura  communi  fecunda;  &  tandem  proceffu  fuo ,  cumprocefTuoffistemporumadla- 
tera  capitis ,  ubi  os  jugaie  conficit  fiitura  communi  quarta. 

'  Secundum ,  in  oculi  majore ,  &  interno  angulo  confiftit ,  eftque  olfium  maxillx  fu-  «• s- 
perioris  minimum  ,  rotundum  ,  tenuis  fquamae  inftar,  cui  caruncula  lachrymalis  inni- 
titur ,  quam  propter  k  foramen  etiam  inferiore  ex  parte  habet  fatis  infigne,  in  nafi  am-  *»  T* 
plitudinem  dehifcens,  ut  mucum  excrementaque  cerebri,  ad  pinguedinem  oculi  tranf- 
miffa,  per  nares  expurget.  Per  hocidem  ramus  tertius  tertii  nervorum  cerebri  paris  in 
narium  amplitudinem ,  ad  tunicam  hanc  fuccingentem ,  tranfinittitur.  Iungitur  ela- 
tiore  fede  offi  frontis  fiitura  communi  tertia ;  deprefliore  &  anteriore,  cum  quarto  ma- 
xillae ;  pofteriore ,  cum  fequente. 

1  Tertium  par,  fiibftantiae  quidem  fblidae  ac  durae  eft,  aeque  tamen  ac  fecundum  tenue,  v- 
nifi  quod  amplisintus  finibus  aere  plenis  fcateat.  Figuram  exprimit  quadranguli  altera 
parte  longioris.  Nectitur  quatuor  offibusj  fuperius,  offi  frontis  futura  communi  ter- 
tia  ,•  inferius ,  quarto  maxillae  fiitura  propria  tertia ;  anterius ,  fecundo  maxillae  futura 
propria  fecunda  ,•  pofterius ,  cuneiformi ,  communi  tertia. 

m  Quprtum  omnium  maximum  eft ,  &  crafliflimum ,  nontamen  aequedenfum ,  fed  w«  x.x 
intus  refertum  cavernulis  infinitis  medulliferis ,  maximam  faciei  partem  conftituens, 
maximeque  genam  fuperiorem ,  qua  caufa  a  Galeno  1 1  Vfu  part.  19,  os  malae  nuncu- 
patur.  Hocfuperioresdentesomnescomplecl;itur,  myftacemconftituit ,  nariumfo- 
ramina,  denique  omnia  fere  quae  ad  fuperiorem  faciei  partem  pertinere  videntur , 

quocirca 


OflTa  maxilla: 
fnperioris- 


de  Humant  Corporls  Fabrica,  Lib.  II.  41 

quocirca  &  pluribus  ( quam  ullum  ex  maxilta )  oflibus  committitur.  Superius  quidem 
juxta  nadim ,  ofti  frontis ,  fed  brevi  ducTu,  futura  communi  tertia ;  inferiiis,  cum  cunei- 
formi  fiitura  communi  fecunda  ;  anteriiis ,  cum  fecundo  in  oculi  angulo  intcrno  futura 
propria  fecunda ;  pofterius ,  cum  tertio  fiitura  propria  tertia  ,  &  tandem  cum  fiio  com- 
y£$.V.  pari  fiitura  propria  feptima.  Foramina  quoque  habet  notatu  digniffima.  a  Prinmm ,  duo 
circa  orbita:  oculi  fedem  inferiorem  ,  quorum  alterum  in  ipfa  orbita  eft,  alterum  foris, 
per  quod  ramus  fecundus ,  tertii  nervorum  cerebri  paris  ,  ad  faciei  mufculos  excurrit. 
£ r"  *•    b  Dein ,  unum  in  palati  anteriore  parte ,  retro  duos  medios  inciforios  ,  in  ipfa  divifione 
oflis  palati ,  fivefiitura  propria  feptima ,  per  quod  ex  palato  in  narium  amplitudincm 
venula  atcjue  arteriola  una  cum  tunica  palatum  fuccingente  tranfmittitur. 
*J-  »•       c  Quintum  eft  formse  quadrangula: ,  oblongum  ,  durum  ,  mediocriter  craffum  ,  cum  *. 
fuo  pari  nafi  ofTeam  partem  conftituens.  Superius  annecTitur  frontis  proceftui  interno 
portiuncula  fiitura:  communis  tertia*  ;  inferiiis ,  futuram  quidem  non  habet ,  fed  afpe- 
rum  admodum  &  insquale  exiftit ,  &  cum  cartilaginibus  nafi  committitur  3  anteriiis 
cum  fiio  conjuge  ,  lutura  quarta  propria ;  pofteriiis ,  cum  quarto  futura  quinta. 
.  y-1'       d  Sextum ,  cum  fuo  pari  palatum  effbrmat ,  &  narium  amplitudinis  pofteriorem  par-  «• 

tem,  anteriiis  femicirculum ,  pofterius  recTam  fere  lineam  exprimit.  Exhisjampa-  f^'ctilT 
tet,  quot  &  qua:  olfa  fint,  ex  quibus  oculi  orbita  conficitur.  Alia  enim  ad  frontem,  alia  conjn» 
ad  lphaenoidis  os  pertinent ,  alia  ad  maxillam  fiiperiorem.  Ad  frontis  os  unum  perti- 
net,  quod  fuperiorem  oculi  partem  conftituit :  ad  cuneiforme  unum,  in  externo  latere, 
pofteriore  fede ,  pofitum.  Quatuor  ad  maxillam  fuperiorem  ,  ficut  os  primum ,  fecun- 
dum  ,  tertium  ,  &  portio  quarti.  Primum  exterius  latus  cum  dicTo  fpharnoidis  efficit : 
fed  hoc  anteriorem  ,  illud  pofteriorem  partem.  Secundum ,  &  tertium,  interius  latus : 
quartum ,  inferiorem  partem.  Ex  quo  fit ,  ut  tota  orbita  ex  fex  offibus  confletur ,  quo- 
rum  figura  &  fiibftantia  qualis  fit ,  ex  dictis  fatis  manifeftum  eft. 

Altera faciei pars ,  Maxilla  Inferior  eft,  quae homini inter ca;tera anima-  ^j1Ia »• 
lia ,  fbla  fimia  excepta ,  breviflima  eft ,  ut  cui  manus  obtigere ,  quarum  beneficio  ci- 
bum  ori  apportat,ne  brutorum  inftar  hunc  affumpturus  caput  terras  inclinet.  Eft  etiam 
fbli  homini  rotunda ,  ut  majeftas illa  divinitatis  faciei  impreffa ,  fplendidius  eluceat,  8c 
pulchritudine  fitcommendabilior.  Habettandem  &  hoc peculiare  ,  quod  cum  ca?te- 
ris  animantibus  plerifque  omnibus  ex  duobus  offibus  per  fymphyfin  juncTis ,  conftet, 
homini  (fiquidemadaetatemjuftampervenerit)  fimplexfit,  &ex  unico  confletur. 
Dico,  cum  ad  juftam  artatem  fuccreverit ,  quod  infantibus  bifida  fit ,  &cartilagine 
copioia  in  medio  mento  jungatur :  at  in  adultis  itacoalefcat ,  ut  nullo  modo  ,  ne  co- 
clione  quidem  feparari  queat ,  qua?  aliorum  animantium  maxillam  facillimo  negotio 
dividit.  Mobilis  eft  ciborum  gratia ,  quimotuejusad  mafticandum  indigent,  tum  in 
acciniendo ,  tum  in  mandendo  cibo.  Quocirca  &  cum  fuperiore  ejufmodi  articulo 
commifTa  eft ,  qui  ad  motum  evidentem  aptiffimus  efTe  pofTit ,  ut  poftea  dicetur  ,  quo 
in  officio  communi  fbcietate  xqua  utraque  maxilla  confpiret.  Dura  quoque  propterea  Dwr4- 
eft ,  non  tamen  ita,  ut ubique  folida  lit,  cum  pondere  fuo  incommodare  pofTet :  verum 
finibus  cavernuliique  medulliferis  referta.  CraJ^eft,  dentium  recipiendorum  gratia,  Cr*^* 
quem  ufiim  ipfa  quafi  Natura  docere  videtur,  cum  edentulis  maxillam  attenuat.  Nam 
dum  dentium  feriem  fenibus  artas  longa  abftulerit ,  craffities  quoque  maxillx  adimitur, 
atque  aboletur.  Figura  arcumpulchre  refert ,  nifi  quod  pofteriore  fede  attollatur ,  & 
^corn^s  duos  utrinque  Procejfus  altos  exigat ,  quorum  c  anterior ,  *9puvi  a  Gra^cis  dicTus,  rrocefibt 
*•        ex  lata  bafi,  in  tenuiflimum  exa&eque  anguftum  verticem  protuberat,  os  jugale  fiibit, 
tendinique  validifTimo  mulculi  primi  maxillx  inferioris  ,  five  temporalis ,  fedem  ac- 
; ;  J-J;     commodat.  f  Poflerior,  cervice  infigni  erecTum  g  capitulum  tranfverfiim  &  Iongum  a* 
efformat ,  quod  in  finum  lecundum  ofli  temporum  infculptum  adaptatur ,  cartilagine 
incruftatum.  Interponitur  autem  inter  caput  &  finum  alia  quoque  praeter  hanc  car- 
tilago ,  lazvis  atque  mollis  ,  quas  non  tantum  ligamenti  officio  fungitur ,  ut  procefTum 
in  finu  fiio  contineat :  fed  etiam  motum  lubricum  admodum  reddit ,  adeo  ,  ut  ap- 
tiffimus  &  validiflimus  fiat  articulus ,  qui  non  ambulationi,  non  apprehenfioni ,  fed 
b!t,s'®*'  yitx  u^  maxime  necefTario  inftitutus  erat.  Foramina  habet  h  duo,  utrinque  unum  in  Tcram^*- 
fuperficie  interna  ad  proceffuum  dicTorum  fundamenta  &  origines ,  qua;  per  os  poftea 

F  ad  ante- 


z. 
3- 


Cavitates. 


Dentei; 

Articulatio 
dsntittm. 


41  Adriani  Spigelii 

adanteriorapenetrantlongi(Timoduc~hi,  &  in  externx  fuperficiei  foraminibus  defi- 
nunt.  Per  ha:c  tertius  ramus  quarti  nervorum  cerebri  paris ,  cum  venula  &  arteria  ad 
dentium  cavitates  perfertur.  Ductus  autem  hic  a  quovis  facillime  poteft  inveftigari  in 
u      maxilla  ficcata ,  fi  quis  foraminibus  arneum  filum  indiderit.  a  Duo  alia  in  exteriore  fu- 
perficie  parte  anteriore  comparent ,  per  quse  vafa  modo  di&a  ad  mufculos,  labium, 
Afpmmtt.   &  cutim  illic  locorum  collocatam  deferuntur.  Sunt  etiam  ajperitates  quazdam  in  maxilla 
occurrentes  diligenter  notanda?  mufculorum  gratia ,  cum  vel  caput  ibi ,  vel  tendo  infe- 
u      ratur.  b  Prima  eft  in  anteriore  offis  &  exteriore  parte ,  cjua  mcnto  fubeft ,  ubi  utrinque  * ,  a  <l 
ad  latera  extuberat,  pro  capitibus  tcrtii  paris  labiorum,  quod  deprimens  inferioris  labii 
vocabimus.  c  Altera ,  in  eadem  anteriore  parte  ,  fed  fede  interna  le vior  afperitas,  ubi  in-  <,  h-  3 
feritur  tendo  fecundi  paris  maxillam  deprimentis.  d  Tertia  tandem,  in  latere  interno,fed  d.  f.  1  ? 
poftrema  parte  ,  fub  capitulo  maxilla: ,  juxta  finum  per  quem  nervus  ingrediturcum 
carteris  vafis ,  ut  efformet  ledem  tutam  tendini  quinti  paris  proprii ,  quem  maxilla?  ad- 
ducl:orem  vocabimus. 

Prarter  hcec  jam  enarrata  foramina ,  notanda?  veniunt  CaH>itates  utriufque  maxilla; 
marginis ,  quas  vulgo  dentium  alveolos ,  &  prxfepiola  Anatomici  periti  vocare  confue- 
verunt.  Dentium  enim  continendorum  gratia  fa<5lx  funt ,  quibus  numero  &  figura  fic 
exacte  refpondent,  ut  neque  hanc,  neque  illum  proprium  habeant,  fed  dentibus  corre- 
fpondentem.  Tot  enim  cava  funt ,  quot  dentes ,  cum  quilibet  primum  erumpens,  fibi 
proprium  ac  peculiare  condat  prxfepiolum ;  concidens  etiam  fecum  una  alveolum 
fuumperdat,  ita  Ut  ne  veftigium  quidcm  maneat  reliquum,  donec  (fiforte)  novus 
fubeat ,  qui  propriam  poftca  fedem  domiciliumque  ( ut  ita  dicam )  fibi  omnibus  mo- 
dis  refpondens  praeparet ,  &  cfformet.  Hoc  autem  formam  dentis  in  cunftis  fic  xmu- 
latur ,  adeoque  exacle  undique  cingit ,  8c  adhaeret ,  ut  ncque  laxius  vacillantem,  neque 
anguftius  infirmum  reddat,  fed  arqua  intervalli  proportionc  denti  adaptetur. 

C   A   P   V  T     X  I  I  I. 

~Dentium  numerum  3  hijloriamque  proponit. 

Entes  ergofic  fiti  funt ,  nempeinalveolismarginumutriufquema- 
x\\\x ,  five,  ut  Galenus  loquitur ,  lib.  de  off  ad  Tyr.  cv  lii?  tuv  Q*lvtm 
(Zolfiois.  Articulantur autem  certo ,  nec  alteri  offi  communinexu,  quem 
?op<painv  Grxci ,  quafi  dicas  Conclavationem  ,  appellant ,  quod  inftar 
clavorum  maxillis  fint  inferti ,  quanquam  pro  diverfo  quo  adaptantur 
modo,  diverfas  etiam  alias  articulationum  fpecies  conficere  videantur. 
Nam  ratione  nervi ,  qui  ipfis  infitus,  malis  affirmat,  ftabilitatemque  largitur,  fynneurofin 
erficere  parent ;  ratione  gingharum ,  quibus  veluti  obvallantur ,  fyffarcofin  generare  pu- 
tantur.  Notandum  tamen  hoc  diligenter,  obfervatum  a  meeffe,  dentium  (  pra^fertim 
inciforum  caninorumque  )  radices  quibus  alveolis  infiguntur ,  nonnunquam  curva 
acutie  latius  praefepiolis  fuis  infigi ,  quo  fit  ut  plurimum  roboris  ipfa  articulatio  nancif- 
catnr ,  fed  admodum  periculofe  ipfi  poftea  dentes  evellantur ,  cum  cedere  nequeant , 
nifi  pars  qua:dam  una  de  ipfo  alveolo  auferatur ,  quod  tamen  fine  graviffimis  fympto- 
matibus  fieri  vix  poteft.  Subflantiam  duram  habent  folidamque ,  imo  offium  fere  om- 
nium  duriftimam,  cum  diutiffime  flammam  incremabiles  fuftineant.  Wxc  durities  fta- 
bilimenti  loco  infervit ,  ne  inter  mandendum  atterantur ,  quanquam  ne  fic  quidem  fa- 
tis  firmi  fint ,  cum  femper  ex  continuo  ufu  illis  aliquid  decedat ,  quod  fatis  manifefte  in 
illis  apparet,  quibus  densaliquis  excidit,  cum  oppofitusfemper  reliquis  eminere  videa- 
tur,  cujus  rei caufa  non  eft  alia,  quam  quia  ut  ca:teri,conjuge  deftitutus,non  atteratur. 
Figuram  autem  finguli  acceperunt  clavi ,  cum  omnes  parte  qua  eminent  extra  alveolos  , 
nonnihil  lati  ac  rotundi :  pofterius  qua  infiguntur ,  longi  &  acuti  fint.  Non  tamen 
omnes  eamdem  figuram  obtinent ,  &  hanc  quam  diximus ,  fed  ratione  ufus  fui  admo- 
dum  difcrepant ,  ut  poftea  dicturi  fumus ,  dum  fingularum  fpecierum  enumerationem 
hiftoriamque  inftituemus.  e  Calpitatem  quoque  habent  finguli  intus ,  eamquefatisin- 
fignem  confpicuamque ,  non  quidem  ubique ,  fed  juxta  radicem ,  fubftantia  quadam 
membranulam  semulante  fiiccinctam,  quam  etiam  diffedionum  profeffores  membra- 

nam' 


Obfervatio. 


Subjtfmtia. 


Tigura. 


Cavitates. 


1 


de  Humani  Corporis  Fabrica,  L  i  b .  1 1 .  4  3 

nam  indigetant ,  &  cujus  ratione  dcntes  ipfi  exquifitiffimum  lenfum  obtinuere  ,  quod  > 
pcrioftii  vicem  fubeat.  DirTcrt  tamen  magnitudo  hujus  cavitatis ,  tum  ratione  dcn- 
tium  ipforum  ?  qui  majores  funt,  minorefve  :  tum  ratione  xtatis,  cum  in  pucrulis  ad  fe- 
ptimum  ulque  ahnum  ,  ampla  fatis  fit  cavitas ,  tenui  quadam  fquama  apum  favis  fimili 
circumfepta  ,  atque  albo  quodam  humore  ,  velut  muco  ,  opplcta  :  at  in  adultis,  rcfic- 
cato  hoc,  tota  cavitas  in  anguftum  finum  cocat.  Vaja  habent  omnis  generis,  venas,  ar-  Va^ 
terias  ,  &  nervos,  a  quibus  tum  nutrimentum,  tum  vitam,  ac  fenfum  accipiunt,  quo  ita 
acutopollent,  ut  vixpars  noftri  corporisinveniatur,  qua:  laefa  malcqueafrccla,  majores  * 
cruriatus,  ac  dentes  ipfi  ,  poffitinrligere.  Nutriri  autem  debcbant ,  cum  fempcr  atte- 
rantur,-  -vbere,  ut  nutriantur ;  fentire,  ut  expofiti  multisinjuriis  in  loco  externo  ,  fu- 
gere  noxiafacilius  queant.  Aprimisenim  qualitatibus ,  calorc  &  frigore  ,  admodum 
lxduntur ,  &  propterea  eas  fere  folas  quoque  percipiunt :  Secundas,  fine  fenfu  &  noxa 
perferunt  tuto ,  fuftinentque.  Non  duritie  premuntur,  non  lima  Lrduntur  :  at  levi  fri-  5 
gore  ta&i  ftupefcunt ,  levicalore  affe&i,  impcnfe  dolcnt.  Ineptum  autem  eft ,  quod  ? 
Aretxus  prodidit ,  folos  Deos  elTc  qui  norint,  cur  ab  illis,  quam  ab  his  potius  Lxdantur, 
cum  caulacuivisfatisin  promptu  efTe  videatur.  .Dentes  enimnonipfi  per  fc  fentiunt, 
fed  membrana  illa  eft ,  qua?  ipfa,  &  propter  quam  illi  fentiunt,  in  penitioribus  dentium 
finibus  abdita.  Ergo  ,  cum  nec  duritics ,  neque  mollities ,  neclima  ,  neque  fcrrum  ad 
iplam membranam penetret,  innoxia  illa  manet :  at  calor  frigufque,dente  calefa&o  aut 
rcfrigerato ,  ad  ipfam  membranam  fucceffive  tandem  penetrat ,  &  quia  membrana  fri- 
gidiuiculum  nadla  eft  temperamentum ,  fit  ut  celerius  a  frigore  quoque,  atque  a  calore 
afficiatur.  Cajterum  -venas  habent  a  jugularibus ;  arterias ,  acarotidibus;  nervas  molles , 
a  tertio  nervorum  cerebri  conjugio propagatos.  Ha?c  vafa  cum  primaria  fint,  mirum  pro- 
fe<5to  non  eft ,  fi  corpus ,  primum  dentibus  erumpentibus ,  tarn  mifere  afficiatur  ,  alvi  <^s '  ^ 
profluviis  ,  febribus  ,  &  convulfionibus ,  tra&is  in  confenfum  partibus  principibus ,  he- 
pate,  corde,  &  cerebro.  Siperficies  candida  eft,  nitida,  ac  a:qualis,fi  quidem  Natura?  le-  sqer/iHa. 
ges  obfervent :  fin  ;  nigra,  inxqualis,  craffaque  materia  fepta,  tarraro  vini  doliis  adha> 
refcenti  non  abfimilis.  Magnitudo  moderata  eft,  cum  homo  ad  manluetum  contuber-  **-*:■■ •■--'-• 
niumnatus,  exertis ,  inftar  apri ,  dentibus  non  indiguerit.  Nec  tamen  omncs  a:qua!es 
funt  y  fed  incifbres  minores ,  majores  canini ,  maximi  molares ,  &  inter  hos,  pofterioreN. 
A/.wra  communiter  in  utraque  maxilla  funt  fedecim:  variat  tamen  ratione  individui  Nm 
fa?pe,at  non,  ut  Ariftoteles  cenlebat,  ratione  fexus.  Diverfitas  autem  hacc  in  molaribus 
eft,  qui  modo  plures  funt,  modo  pauciores,  raroque  admodum  debitum  numerum  ex- 
plent.  Phyfiognomis  dentium  numerus  abfolutus  laudatur  ,  cum  &  robur  facukatis 
generatricis ,  &  copiam  materia:  fufficientem  oftendat,  qua?  duo  plurimum  ad  fanitatis 
ufuram  conducere  cenfentur.  Suntautem  dentcs  triplices  ,  ratione  tum  figura? ,  tum 
ufus :  obtinuit  tamen  confiietudo  ,  ut  ab  ufu  potius  quam  a  figura  appellationem  ha- 
beant,  ficque  incifores,  canini,  molarefque  vocantur. 

^Incisores,  a  Grxcis  quoque  73^«? ,  eadem  notatione  dicti ,  quatuorfunt,  in  iflCifores.  1 
l'&g*.   b  utraque  maxilla  fiti  anteriore  parte,unde  &  v&S-tct  nominantur,qui  figuram,qua  fede 
?-g-g  g-  gingivis  eminent ,  acutam  habent.  Vfm  enimipforum  eft ,  ingeftom  ori  cibum  incide- 
lIl     re,  inquepartesdividere  ,  quas  molares  facilius  comminuant.  c  C  A  NIN 1 ,  iuioo9afe ,  Onini.  2 
lunt  duo ,  utrinque  unus ,  extremis  inciforibus ,  tanquam  fbcii  adftantcs.  Figura ,  inci- 
fbrum  figurx  non  admodum  diftimilis  eft  ,  nifi  quod  extremitate  fua  acutiores  nonni- 
hil ,  csteris  quoque  dentibus  emineant.  Horum  munm  eft  ,  ut  loco  ,  ita  auxilio  adftare  . 
inciforibus :  &  fi  quid  duriufculum  fuerit ,  quod  ab  illis  dividi  nequierat,  ab  his  franga- 
tur,  &  dirimatur.  Vlum  hunc  in  nobifmetipfis  facile  advertemus,li  nuces,offa,aliaque 
fblida  ,  non  incifbribus,  fed  caninis  frangere  nos  attenderimus,  edocti  hoc  ab  ipfa  quafl 
Natura  officium.  Vocantur  etiam  Oculares  a  vulgo  ,  quodeosaboculodependerepu-  <?£s  •  tc- 
tat,  cumevulfisipfisoculorumadtioneslxdividet,  fed  alia  id  ratione  accidit ,  quam 
docet  Anatomica  infpeclio  ,  qua?  teftatur,  nervorum  oculos  moventium  portionem  in 
hos  deferri.  Radices,  ut  prxdicti  incifores,  habent  fingulas,  robuftiores  tamen,altiufque 
infixas.  ^Molares,  ^Ca^,  8c  ^v^ii^  dicl:i,quodvelutimoliscibusabipfisatteratur,  M°i*r«.  3 
loco  funt  poftremi ,  in  buccarum  cavitate  occulti.  Numero,  fi  adfint  omnes ,  quinque, 
utrinque  ,  ad  latera  caninorum  confiftentes ,  ut  fic  omnesin  univerfum ,  fi  utriufque 

F   i  maxilla; 


1.3. 1. 

i.tttm 


1.1.1. 


t. 


44  Adriani  Spigelri 

maxillae  numernm  requiras,  viginti  conficiant.  Non  tamen  omni  a?tate  omnes  adfunt; 
ut  plurimumquidem  quatuor  illi,  caninis  proximi,  &  junioribus  adfunt :  at  ultimi  duo, 
(adultioribus  fblum ,  unde  &  a-ufyovmfig  Hippocrati  didti,  quod  non  erumpant  prius,  at- 
que  homo  (apientia:  ftudio  idoneus  evaferit.  Latinisproptereafapientia:  dentes  nun- 
cupati :  aliis ,  ut  vulgo ,  Genuini  dicti.  Atque  hi  in  caufa  funt ,  ut  inter  fe  Authores  va- 
rient  in  numero  dentibus  affignando  ,  aliufque  alio  plures ,  vel  pauciores  ,  enumeret. 
Modo  enim  videre  liceat  in  hoc  latere  quatuor ,  in  alio  quinque  ■>  modo  in  fuperiore 
maxilla  omnes  adelTe ,  modo  in  inferiore  quofdam  deficere.  Figuram  habent  a  cazteris 
paululum  dhcrepantem.  cum  enim  illi  acuti  fint ,  hi  latam  habent  fuperficiem  &  in- 
arqualem,  quatuor  acutis  eminentiis  exaiperatam,q.uas  inter  foveola  qua?dam  occurrit, 
ab  ipfarum  concurfu  enata.  Quare  &  pars  extra  gingivas  produ&a,  non  velut  reliquo- 
rum  acuta ,  fed  quadrata  eft ,  quae  perrec-tior  in  tribus  pofterioribus,  adeo  ut  hac  caufa 
a  RufFo  Ephefio  ,  r^ni^  ,  &  Menfi  appellentur  ,  quas  non  inelcganter  videntur  expri- 
mere,  tum  lata  hac  fuperficie ,  tum  triplici  radice  ,  cui  hxcincumbit ,  cum&noftra: 
menfe  cuidam  radici  femper  infternantur.  Radkes  autem  non  fimplices  habent ,  ut  re- 
liquijam  enarrati ,  fed  plures  ,  in  quarum  numero  qua?dam  occurritdifcrepantia  ,  tum 
ratione  maxillae ,  tum  etiam  dentium  inter  fe.  Et  inter  fe  quidem  ,  cum  proximi  cani- 
nis,  habeant  pauciores  j  plures,  tres  pofteriores :  at  ratione  maxillae,  cum  duo  fuperio- 
ris  malae  caninis  proximi  communiter  binis,  reliqui  extremi  ternis  radicibus  affigantur ; 
at  inferioris  maxillx  illi  fingulas  habeant,-  hi,binas.  Sunt  etiam  fuperioris  dentes, 
majoribus  radicibus  praediti ,  utitafitis  clare  pateat ,  &numero,  ac  magnitudine  ab 
iftis,  inferioris  mala:  dirTerre.  Id  quodnon  temere,  fed  provido  Natvra  fecitconfi- 
Jio ,  cum  illi,  qui  penduli  futuri  erant,  firmamentum  fidelius  requirerent :  hi,  fuo  pon- 
dere  fatis  muniti ,  onus  fupervacuum  refpuerent.  Ex  his  nemini  obfcurum  eile  poteft, 
vfnidentinm.  quem  ufum  dentes  prarftent  corpori.  Nam  mafticando  ,  cibos  ventriculo  prarparant, 
ut  ipfius  in  chylum  converfio  fit  facilior.  Hos  dhidunt  Incifores  ;  frangunt  Canini ;  com- 
minuunt  Molares,  &  molae  inftar  in  minimas  partes  dividunt.  hinc/^ifacliiunt,  ut 
excipiantfacilius,  rctineantque  fidelius:  ajperi autem, ut comminuant perfedtius.  Sic 
enim  &  molares  lapides  ferreis  malleis  exafperari  videmus,  cum  nihil  aequali  fuperficie 
praftent. 

<      CAPVT  XIV. 

Ofiis  hyoidis  hijioriam  tradit. 

Vb  maxilla  inferiore,  in  elatirHma  laryngis  parte,  a  os  continetur,  «.  y-« 
quod  unitatis  nomine  exprimitur ,  &  a  fimilitudine  quam  habet  cum  7 
litera  Grarcorum  v,  tytxoafog ,  &  contracte  CoetStg ;  aut  cum  a,  A<*^£<}e«,Jef 
dicitur.  Meo  tamen  judicio  rectius  comparari  figura  ejus  cum  inferio- 
re  maxilla  poterit ,  quod  anterius  finuolum ,  pofterius  cornua ,  veluti 
proceffus  longos  educit.  Sunt  nonnulli  Veterum ,  qui  tytfvyfiltov  voca- 
vere,  vel,  quia  faucibus  fubferviat  velut  bafis ;  vel ,  quia  laryngi  (ubfternatur ,  quem 
nonnulli  cpd^vy^  vocavere.  Os  tamen  hoc  unum  non  eft ,  (ed  multiplex,  &  ex  pluribus 
<  conflatum,  magnaque  ex  parte  in  fftis  adulta?  aetatis,ex  undecim  conftat :  in  Mtdieribm, 
%jS'M  (exPauc^oriDUS)nonnunquametiamextribustantumcomponitur.  b  Primumos,  quod*>AB- 
in  medio  confiftit  duorum  lateralium ,  majufque  eft ,  ac  latius  ipfis ,  etfi  paulo  brevius, 
exterius ,  five  c  parteanteriore ,  convexum  eft,  &in  obtufum  angulum  terminatur,  at  *• 
dinterius,  concavum.  5i»/«habet,  e  unum  in  elatiore  regione  tranfverrum  &  depref- •* '  c* 
fum ,  ut  primum  fibi  dicatorum  mufculorum ,  five  attollens  par ,  excipiat :  f  duos  alios  f* c- 
in  parte  inferiore,  utrinque  unum,  quibus  fecundum,detrahens  par,in(eritur.  Hoc  bafin 
offis  hyoidis  inferius  in  mufculorum  hiftoria  vocabimus.  Ex  hujus  8  lateribus  duo  alia  g,G.G. 
secundum,&  h  ojfa fecundum  fcilicet,  &  tertium  educuntur,  quae  humiliora  hyoidis  latera dicemus,  ( alii  h,  e.f. 
er  tnm  «.    Qorma  appellant )  &  cartilagine ,  ac  ligamento  cartilagineo  (atis  lato ,  firmiter  fibi  j  un- 

guntur.  Habet&alios  *  duosprocejfite  iuperioralateradi&os ,  quod  ex  fuperioribus  &  l& 
QMnum,  &  lateralibus  partibus  prodeant,  qui  quartum,  &  quintum  os  faciunt,  teretes  funt  &  graciles, 

quibus  poftea  k  alia  tria  ojficula  ut  plurimum  adduntur ,  &  ofliu  n  horum  numerus  un-  * ,  l  m*. 

denarius 


4  4.1-3- 


de  Htmam  Corporii  Fabrica,  Lib.  1 1.  45 

denarius abfblvitur.  a Connecluntur  hxc  offa  cum  partibus  adjacentibus,  puta  maxilla in-  CcM*xi0i 
feriore,  fterno,  fcapulis,  appendice  ftyloide,  lingua,  lary  ngis  thyroide  cartilagine,  cefb- 
phago.  Connexio  autem  hax  non  uno  fit  modo ,  fed  partim  per  eam  unionis  lpeciem, 
qua?  ovcxa^xuT.i  dicitur,  &  fit  interventu  carnis :  partim  per  illam,qua?  nwtJfutns,  vel  <nwv* 
$u<ng ,  ut  nos  privato  nomine  dc  ftrictiore  appellavimus,  fi  cjuidem  liceat  eas  etiam  huc 
voces  trahere,  qua:  oflibus  alias  proprio  quah  jure  compctere  videntur.  Primum  enim 
os,  lingua:  fundamenti  inftar  fubfternitur,  cjuo  nomine  &  bafs  Ungtte  dicitur,quod  hujus  ' 
elatiori  fedi  lingua  innitatur  ,  cum  relicjua  cavitas  hyoidis  epiglottidem  excipiat :  infe- 
riorfedes,  una  cum  fecundo  &  tertio  ofliculo  ,  toto  ducTu  quatuor  validis  ligamentis 
laryngis  fcutiformi  cartilagini  adneclitur  ,  at  hxc  tandem  extremitatibus  fuis  ejufclem 
proceflibus  committuntur.  Relicjua oflicula  totidcm  ligamentis  appendici  ftyloidi  jun- 
guntur.  Quamobrem  cjui  explorare  manu  in  vivente  etiam  homine  ofhcuhim  hoc  vo- 
luerit ,  illi  prompte  fe  ofleret  primum  illud  a  nobis  delcriptum  ,  quod  carteris  grandius 
eft  ,  fi  digitos  paululum  fupra  laryngem  gntturi  iojiciat :  reliqua  lateralia ,  fere  in  inti- 
mioribus  partibus  latitant,  nec  lcic  tacTui  produnt.  Carterum  quomodo  reliquis  parti- 
bus  ,quas  enarravimus,  utfterno,  cdophago,  aliifque,  mufculorum  interventu  conne- 
clatur  ,  dicetur  eo  loco  commodius ,  quo  ejns  mufculorum  hiftoria  a  nobis  tradetur. 
Facitbocos  plurimum  ad  detinendum  meatum  raucium  ea  forma,  quaipfum  os  eft  aper-  ; 
tum  ,  tum  ut  commode  cibus  per  cefbphagum  quando  comedimus  defcendat ,  tum  ut 
aer  in  afperam  arteriam,  dum  refpiramus,  &  loquimur,  per  laryngem  transferatur. 

C    A    P    V    T  XV. 

T)efcribit  Ciauiculas. 

LAVicVLH,b        Gra?cis  di&a*,  non  cjuod  thoracem  claudant,  ut  ztjmobp*. 
■§fv^4  Anatomici  quidam  prodiderunt,fedquiafiguram  referant  claviuman- 
tiquarum.  Exprimunt  enim  formam  J  Latinorum  literscoblongx,  ad 
cujus  fimilitudinem  antiquitus  claves  ardium  conficiebantur.  Memini 
enim  &  me  dum  IuvenisPatavii  literis  &  Medicina?  incumberem,  in 
antiquiflimis  ardibus  hujus  figura:  claves  adhuc  ufurpatas  vidilTe.  Ex 
quo  patet  ifigurdM  clavicularum  non  recTam  efle ,  fed  partim  convexam,  partim  conca- 
« ib  a id   vam  ,  adeoque  duos  quafi  conftituere  femicirculos.  Qua  enim  parte  c  ab  ofle  pe&oris 
<«»B«dc.  difcedunt,  extrorfum  gibba? fle&untur ,• d quaverofummo humero junguntur  ,inan- 
teriora  curvantur  >  &  cavae  fiunt.  Dttofimt  mmiero,  una  utrinque,  inarquali  craflitie  pra?- 
)r\l'u    ditar.nam  e prope jugulum dimidiafuiparteteretes  propemcdum  funt:  f  at  ubi  tn> 
merum  refpiciunt ,  latiufcula:  evadunt.  illa  pars ,  fedem  largitur  principio  primo  primi 
humerum  moventis  mufculi,  quem  PecToralem  vocant :  hxc,  principio primo  fecundi, 
quem  attollentem  efte,  &  Deltoidem  appellari  dicemus.  Connecluntur  ergo  duobus  ofH-  cemme. 
*r*&    bus ,  gfterno  nempe  ,  &  fcapula?,  fedfterno  fuperiore  parte  oflis  primi,  in  finucartila- 
gine  incruftato,  capitulo  oblongo,  depreffo,  &  triangularis  fere  figurar :  at  fummo  hu- 
mero  ,  Gve  fcapula:  proceffui  fuperiori,  oblongiufculo,  &  lato  quafi  capite.  Caput  quod 
fterno  ne&itur ,  cartilaginem  habet ,  aliis  capitibus  quoque  communem  :  fed  prster 
hanc  etiam  propriam>  tenuem  &  arqualem ,  fimilemomninoilli,  quem  in  inferioris 
maxillx ,  cum  fuperiore  articulo  pofitum  effe  fuperius  diximus,  lxvem  admodum,  un- 
cl:uofbque  humore  oblinitum.  Habet  etiam  ligamenta  articulum  orbiculatim  cingen- 
tia.  Casterumipfay/^^^horumoffiumfiftulofa  eft  circa  capita,  in  medio  minus. 
Vfm  autem  eft,  fuftinere  fcapulas,  ne  una  cum  humero  in  pectus  cadant,id  quod  eveni-  ?t*>.  5 
re  videmus,  ubi  clavicula  fra&uram  patitur. 


ii.7.9. 

10. 


F   3  C  A- 


4* 


Adriani  Spigelii 


Sternwn  ex 
tribus  effibu* 
in  adultis  ton- 
Jlst. 


Primw»  os. 


Stcnndum  os. 


Terttton  cs. 


(  Cartilago 
cnfiformis. 


Vfm. 


CAPVT  XVI. 

Sterni ,  jvve  ofiis  pecloris  hifloriam  proponit. 

,  Hor  A  cis  parte  * anteriore in  homine  os  occurrit ,  ab  aliorum ani- 
W^gl  malium  fibi  correfpondente  ofle  plurimum  differens  ,  tum  brevitate, 
tum  amplitudine  lua.  Hoc  communiter  Grarcis  ^vev ,  cjuafi  ^iptov ,  ab 
Igijjjl  ufu  dicitur ,  quia  munit ,  firmatque  pectus.  Nonnullis  a  figura  frQiHoss, 
sJ^sff  enfiforme,  qua?  tamen  vox  (blius  hominis  fterno,non  aliorum  animalium 
'  competit ,  ut  audiemus.  Latini ,  Ospecloris ,  a  fitu  appellant ,  quia  anti- 
cam  humani  pectoris  partem  occupat.  Quanquam  vero  unitatis  nomine  vuigo  expri- 
matur ,  neutiquam  tamen  os  unum  eft ,  fed  ex  pluribuscompofitum,  cartilaginum  be- 
neflcio  invicem  connexis  &  unitis ,  communiterque  in  hominibus  provedtae  aetatis  ex 
tribus  conflcitur  ,  quorum  hprimum  8c  c  ultimum ,  femper  in  omni  xtate  unum  idcmque 
effc :  dfecundum  vero  admodum  differt ,  &  modo  plura ,  modo  pauciora  ,  modo  etiam 
unum  conftituit,  pro  ut  aetas  hominis  infantia?  aut  virilitati  proximior  eft.  Recens  natis 
e  ex  tribus  utplurimum  conflatum  eft,  qua:  feptennio  elapfo  inter  fe  coeunt,&  in  unum 
concedunt.  Subflantia  autem  horum  oflium  ,  non  ut  aliorum  (olida  eft ,  fedrubens,& 
fungola ,  ac  plena  cavernulis ,  duplici  cincta  quafi  tefta,  quarum  tamen  anterior  pofte- 
riore  multo  folidior  eft.  Puerulis  in  primo  ortu  totum  cartilagineum  eft ,  poftea  in  os 
abit :  fic  tamen  ,  ut  fuperiores  partes  inferioribus  prius  lolidefcant.  Figuram  habet ,  fi 
tria  ofla  confiderentur  jundta  ,  manubrii  alicujus  gladii  Veterum ,  quae  lunatis  erant  la- 
teribus.  Primum  enim  latum  cum  fit,  partem  illam  qua:  fub  manu  confiftit,  refert :  at 
lunata  pars  fecundi ,  partem  gladii  quam  manu  apprehendimus :  tertia  tandem,  gladii 
apicem.  Eft  autem  f  osprimum  omnium  crafliflimum  ampliflimumque :  craflius  etiam 
feipfo  parte  ftiperiore  ,  inverfum  referens  triangulum  ,  cujus  vertex  abfciflus  fit ,  nifi 
quod  latera,  five  crura  lunata  fint  utrinque.  Superior  pars  in  extremitate  utraque 
g  finum  obtinet  longum ,  &  cartilagine  incruftatum  ,  qui  claviculae  caput ,  de  quo  di- 
ctum,  excipit :  in  horum  medio h  foveam  habet  lunatam,  quam  <r(p<tylw ,  jugulum,  vo- 
cant.  1  Secundum  os  minus  craflum  eft,  minufque  latum,  fed  multo  priore,  imo  fere  qua- 
druplo  longius  ,  pluribus  finibus  exafperatum  ,  quibus  poftea  coftarum  tertia?,  quarta?, 
quintae ,  &  fextx  cartilagines  protuberantes  inferuntur.  k  Tertium  minimum  eft ,  qnod 
neque  craflitie,  neque  longitudine  cum  reliquis  conferri  poteft  y-  at  latius  tamen  fecun- 
do  eft,  cujusinfimsefediadneditur.  Huic  in  fine  1  cartilago  apponitur  oblonga ,  quam 
^(poH^ ,  enfiformem,  &  mucronatam  appellant ,  fed  imperite ,  cum  ignarum  diflectionum 
vulgus ,  canum  intuens  cadavera  ,  videnlque  nulla  ratione  hanc  vocem  fternocoaptari 
pofle ,  cartilagini  poftea  nomen  tribuerit  ,ut  quod  aliqua  rationepropius  ad  fimilitudi- 
nem  enfis  accederet.  At  enim ,  qui  humani  cadaveris  copiam  habuere ,  fatis  vident, 
quam  bene  ha?c  appellatio  toti  fterno  poflit  congruere.  Caeterum  cartilago  h#c ,  cum 
incerta? fit  figurae ,  utplurimum  tamen  eft  triangularis ,  nonnunquam  bifida,  farpe  ro- 
tunda.  Sub hac cavitas occurrit ,  noVtmfcrobiculuscordis ,  Veteribus ka^a ,  Cor^dicta, 
quod  ibi'xa£<#a  fita  fit ,  five  orificium  fupernum  &  finiftrum  ventriculi ,  cujus  dolores 
omnino  fimiles  apparent  doloribus  cordis ,  unde  &  aa^aA^a/ ,  &  xa^chay^oi  a  Practicis 
Medicina?  fcriptoribus  vocantur.  Quem  ufum  praeftet  nemo  non  videt.  Propugnacu- 
lum  enim  eft  thoraci ,  &  firmam  ledem  coftis ,  cui  implantentur,  largitur.  Cum  enim 
thorax  neceflario  ex  coftis  fabricandus  eflet,  ne  vel  ofleus  totus,  ut  Caput ;  vel  carneus 
foret ,  ut  infimus  Venter ,  quorum  utrumque  motum  ipfius  mirum  in  modum  impe- 
diiflet ,  cum  os  continuum  inflexile ,  &  caro  inftabilis  futura  eflet ,  alicubi  profe&o  fir- 
mamentum  &  fuftentaculum,  cui  infererentur,  requiri  videbatur. 


«•  1.7.1* 

A. 


b  ,  1-7.  1! 

A. 
e  ,  r.  s. 
d .  p.  q.  r. 


«.  P-<H 
r.a, 


/,  A. 

g,  e.C 

*>  g- 

*,  p- q.i 

*,  M. 
I,  t. 


C  A- 


de  Humani  Corporis  Tabrica,  Lib.  1 1, 


47 


CAPVT  XVII. 

Scapularum  htfioriam  explicat. 

Capvlarvm,  a  cjuas  Graeci  ^s^-Aar^  appellant ,  cjuafi  dicas ,  offa  Scapda. 
humeri  latitudinem  conftituentia  ,  dua:  funt ,  utrinque  una  ,  in  dorfo, 
inter  primam  &  quintam  thoracis  coftam  fita:,  cum  raro  admodum  ad 
fextam  ufciue  pertingere  videantur.  Hx  in  gracilibus  tabi  obnoxiis, 
qucd  impenfe  protuberent,  ala:  videntur,  ex  quo  hujulmodi  Tr-e^ft^, 
hoc  eft ,  alati ,  dicuntur ,  fignumque  futura:  tabis  fecum  circumferunt, 
Jj.ii'    tefte  Galeno  4  Aphorifm.  Figura  ipfarum  convexa  bforis  eft,  tutela:  gratia ,  c  intus 

concava  ,•  illam  nos  dorjum  fapuU ,  hanc  caYnatcm  vocabimus.  Tota  autem  fcapula  tri-  D^fum/u. 
angulum,  &  quidem  fcalenum,  ut  Mathematici  Ioquuntur,  exprimit,cum  inarqualibus  cm*mfi* 
lateribus  conftet ,  primumque  tanto  fecundo  fit  majus ,  quanto  fecundum  tertio.  Eft  urerama. 
„  :.f.g.  autem  d  primum  latr.s  illa  fcapula:  fedes ,  qux  juxta  dorfi  longitudinem  ,  thoracis  verte- 
brarum  fpinis  proxime  obtenditur,quamvis  non  exquifite  lineam  rectam  exprimat,fed 
'-••D-    fuperius  inferiulcjue  ad  externa  corporis  paululum  fe  flectat.  e  Akerum  latus ,  ab  infe-  ** 
/. •  c-     riore  primi  fede,  obliquo  duclu  (urium  fcrtur  :  at  f  tertmm  a  luperiore  ejnfdem  regione,  3> 
redta  fere  linea  ,  ad  exteriora  fimiliter  cum  lecundo  progreditur,  ubi  poftea  utrumque 
veluti  in  vertice  trianguli ,  in  proceflu  illo ,  qui  linuolam  cervicem  pro  humeri  capite 
conftituit ,  coit.  Vocatur  primumlatusB^/iV,  quod  tundamentum  fit  reliquorum  late-  sjfc 
rumcuiinfiftunt:  atreliqua  duo ,  Coft<e ,  ducta  appellatione  a  triangulis ,  in  quibus  ctfi*, 
aGeometriscoftxdicunturlaterabafiincumbentia:  dilcriminis  tamen  gratia  lecun- 
dum  Inferior;  tertium  autem  ,  Siperiorcofta  vocatur.  Carterum  ut  in  cmni  trianaulo  tres 
reperiuntur  anguli ,  veluti  &  tria  latera ,  ita  hic  quoque  tres  lunt,  duo  tamen  pracipne  ^s^- 
*»p      mufculorum  gratia  ab  Anatomicis  notantur.  g  Alter  angulm  cir.ticr  q&  ,  quiabafi,  & 
fuperiore  cofta  circumfcribitur  :  h  alter  humilior,  a  bafi ,  &  inreriore  cofta  continetur. 
In  illum  inleritur  fecundus  fcapula: ,  Elevator,  mufculus ;  ab  hoc,  enafcitnr  quartus  hu- 
meri,  Depnmens,  five  Rotundus.  Conr.eclitur  autem  lcapula  diverfis  partibus  interventu  g»***». 
mulculorum,  adedque  per  illam  unicnis  ipeciem,quam  lupra  nosa^Ku.^  vocari  diximus, 
ofli  fcilicet  occipitis ,  tum  vertebris  cervicis  ,  dorfi,  ac  coftis.  Et  ojft  quidem  occipiris,  per 
mufculos  cucullares  dictos,five  primum  par  fcanulas  moventium,qui  iidem  etiam  dcrfi 
vertebris  anneclunt.  Vcrtebiis  autem  cerricis ,  per  fecundum  par  earundem  ,  Elevans, 
quos  patientia:  mufculos  vocabimus.  Dorfo ,  per  rhomboidem,  five  par  tertium  :  Coflis 
vero  ,  per  lerratum  minorem,  live  (capularum  par  quartum  adducens.  Subftantiam  ha-  suifimiA. 
bent  duram  ac  folidam,  fi  partes  duntaxat  nonnullas  exceperis,qux  fpongix  modo  rara: 
fiint,  acpluribus  cavernulis  diftincta:.  Craflitiem  tamen  admodum  inxqualem  habent. 
Cofta  enim  inferior  crafliufcula  eft fuperior,  tenuis  5  medio  modo  fe  baiis  habet :  at 
fuperiori  in  fede  ,  qua  cofta:  invicem  coeunt ,  crafliflima  evadit ,  confpirantibus  quafi 
lateribusinillamcraflitiem:  incxterisquxinter  has  mnt  partes ,  tenuiflima  eft.  Pro-  Proceirw. 
'rC  D-  cefibus  donatur  t rib as ,  quorum  primas  oppido  quam  breviseft  ,  brevioreque  k  cervice  r. 
■  *•     donatus ,  io1  finum  definit,  faperiore  parte  acutum,  inferioreorbiculatum.  Sinushic 
humeri  caput  excipit,  pro  cujus  tamen  ratione  haud  alte  fatis  exfculptus  eft,  quod  ideo 
factum  videtur  ,  ut  omnis  generis  motus  promptius  humerus  obiret.  Ne  tamen  ideo 
articulus  luxationibus  fieret  opportunior ,  provida  Natura  ligamentis  validis ,  &  pecu- 
liari  proceflu  cavit ,  maxime  tamen  prster  cartilaqinem ,  qua  finum  hunc  incruftavit, 
aliaminambituadjungens  ,  quaefinui  quidem  haudquaquam  adnaicitur,  ligamentis 
tamen  adftrictus ,  craflior  incipit ,  fenfimque  verfus  centrum  extenuatur.  Hoc  pa&o  , 
cum  finus  debitam  altitudinem  non  haberet ,  ope  cartilaginis  majorem  profunditatem 
nactus  cft :  nec  tamen  propterea  in  illis  circumrotationibus  vel  tantillum  impeditur,cum 
caput  humeri  cartilaginem  ,  utpote  mollem  ,  ubique  obfequentem  inveniat.  Qua:  res 
Chirurgixcandidatis  obfervanda  eft ,  utin  humeroreftituendo  cautius  difcant  a^ere,  oifirm». 
neque  vi  ipfum  importune,  ut  plerique,  intrudant,(ed  legitima  potius  extenfione  fa&a, 
fenfim  reponant,cum  citra^ravem  articuli  noxam  cartilago  illa  avelli  lxdive  nonpoflit. 
1  •  K-    Altcrprocejfus ,  m  Spina fcapuU  dicitur  ,  qui  validus  eft  ,  ex  dorfi  ipfius  tota  propemodum  s^i^uu . 

latitudine 


n,grtu, 


48  Adriani  Spigelii 

latitudine  enatus ,  non  in  ipfo  quidem  longitudinis  medio ,  fed  fede  aliquanro  clatiore, 
&  nonnihil  fiib  angulo  fuperno.  Hic  ubi  ex  a  angufto  quafi  vertice,juxtabafin  fcapulac  *' 27,! 
ad  anteriora  delatus  eft ,  lenfim  fit  latior  ac  craffior  ,  cumque  ad  cervicem  jam  fere  ap- 
pulit ,  a  (capula  dilcedens ,  b  in  longam  ,  moderateque  curvam  ,  &  latiu(culam  appen-  b>  K  L 
dicem  finit ,  qu#  fupra  humerum  evecta  ,  ad  anteriora  defertur ,  &  in  extremitate  fua 
antica  c  lazvem  finum  infculptum  obtinet ,  cui  clavicula*  caput  articulatur.  Totus  au-  «,  m. 
tem  hic  proceffus  qui  dorfo  fcapulae  netlkuv>Spma fcapuk  dicitur  :  at  illa  pars  fpinx,qux 
ummmhH-  abfccdit,  &  fupra  humerum  fertur  ,  Grascis  d^u^ov ,  Latinis  Summu-s  bumcrus ,  quo 
nomine  &  nobis ,  in  mufculorum  prarfertim  hiftoria  ,  femper  vocabitur.  Spina  autem 
duas  caVitates  efficit,  fupcriorem  &  mferiorem,  quarum  utraque  ^a^m,  Interfcapulium  dici-  d 
Amorlformis  tur ,  adeoque  v  avu  v  kcLtu  ,  d  fuperim ,  aut  c  infcrim.  {Tertimproce(\'m'\\\cti\.  quicxcofta 

lupenore  ,  qua  cervici  contermina  elt ,  enalcitur ,  minor  prxdicxo,  &  iitu  quoque  infe-  1+  n.< 
rior.  Semicirculum  refert ,  cum  8  ex  angufta  bafi  h  in  acutiorem  verticem  circulari  li- f  •  °* 
nea  faftigietur  ,  humeri  articulo  praefixus,quo  firmius  in  fua  fede  contineatur,minufque 
excidat.  Sed  quia  figura  hxc  pluribus  ,  8c  quidem  diverfis  rebus  accommodari  com- 
mode  poteft,  factum  hinc  eft,ut  diveria  nomina  ipfi  ab  Authoribus  impofita  fint,prout 
quifque  huic  ,  aut  alteri  rei  aflimilare  voluit.  Hinc  aliis  a  cognatione  quam  habet  cum 
C  Gr<econim ,  my^oet^g  j  aliis,  ab  anchora  figura,  <ty^o«^?  5  aliis  denique,  a  roflri  cornicuk  for- 
ma,  j^^tx9«^5  dicitur.  Nos  latinc  Ancoriformem  proceffum  appellabimus. 
Yfiu.  jrfus  fcapularum  per  (e  fatis  manifeftus  eft  ex  hiftoria.  Cum  enim  finum  pro  humeri 

offe  contineant  ,ipfius  gratiacreataselTe,  haud  difficulter  quivis  crediderit.  Etquo  in 
loco  articularetur  humerus ,  fi  abfque  fcapulis  foret ,  cum  cofta:  Thoracis ,  non  modo 
opportunitatem  ;  fed  etiam  locum  penitus  omnem  denegent,  utideo  in  reliquis  etiam, 
*•  praster  hominem  ,  animalibus ,  fcapulae  os  brachio  articuletur  ?  Accedit ,  quod  plures 
hinc  mufculi ,  humeri  motui  dicati ,  commode  enafcantur  :  ut  taceam  interimNatura 
providum  confilium  ,  quo  dorfb  voluit  profpicere  ,  dum  fcapulis  quafi  clypeo  quodam 
texit,  &  adverfus  externas  injurias  a  tergo  incidentibus,  munivit. 

CAPVT  XVIII. 

Qfta  de  Spina  in  univerfum  dicipoffunt ,  perfequitur. 

s?l0t.       Wi^^r^^&^  PiNA  Dorsi,  1  Graecis  quoque  a^av^zt ,  a fpinofis  proceftibus  appel-  ',1-7.. 

lata,  nonexunoconftatoffe,  tametfi  id  tutius  fortaffe  erat:  fedex 
pluribus  conflata  eft ,  tum  propter  mOtum ,  cujus  beneficio  corpus  fle- 
ctitur  extenditurque,  tum  propter  nervos,  qui  ex  medulla,  quam  con- 
tinet ,  pluribus  ramis  in  univerfum  fere  corpus  difperguntur.  Hxc  offa 
vcrtebrd.     ^s^&w^mM  Grarcis  cnrcvtivXoi ,  Latinis  Vertebr^  vocantur,  numeroque  funt 

viginti  quatuor :  k  feptem  quidem  Cervicis : 1  duodecim  Thoracis : m  quinque  denique  b.'< 
Lumborum.    Vocamus  autem  nunc  n  Dorfum  doctrina*  facilioris  gratia ,  quicquid  »,'£ 
a  prima  colli  vertebra  ad  facrum  os  protenditur ,  etfi  magna  pars  eorum  qui  corporis 
humani  hiftoriam  literis  prodiderunt,  osquoque  facrum  dorfb  addiderint.  Habent 
ha:  vertebrae  quaedam  communia  inter  fe  ,  adeo  ut  omnibus  totius  fpina?  vertebris 
competant :  quaedam  communia  vertebris  fblius  cervicis ,  thoracis ,  aut  lumborum : 
nonnulla  etiam  propria.  Ha?c  ut  fideliter  omnia  &  ordine  tradamus ,  primum  ea  qux 
generalifTima  funt,  quaequedeomnibusinuniveriumdicipoffunt,  hoc  capite  perfe- 
quemur,  deinde  qua:  fingulis  competunt  breviter  fiibjiciemus. 
communi*       ° Commune  ergo  hoc  omnibus  eft  ( excepta  prima  )  Jftinam  conflituentibm  ~vertebris>  ha- ^,^;-1 
^ndrisf"**  bere  in  antica  lui  parte  p  corpus  quoddam  extuberans  nonnihil  anteriiis ,  five  ea  parte, 
Ctrpu.      qua  pec^tus  refpiciunt  j  pofterius ,  qua  dorlum ,  modice  cavum :  fupra  vero,  infraque, 
plana  fuperficie  donatum.  Corpus  hoc  non  ex  fblido  offe  ac  duro :  fed  molli,  fungolb, 
ac  pumicis  fubftantiam  referente  conficitur ,  quod  ideo  quoque  leviftimum  eft.  Magni- 
tudinem  hujus  quod  (pectat,  minus  id  eft  (  quemadmodum  ipfe  etiam  vertebrae )  fiipe- 
rioribus ,  adeo ,  ut  quo  remotior  qusque  eft  a  prima  cervicis ,  tanto  majora  fumat  in- 
crementa ,  ut  propterea  merito  lumborum  vertebrx ,  omnium  quse  in  fpina  continen- 
tur,  fintmaxima?.  IdquodNaturalapientifTimaiummoefTejitconfilio,  cumeacor- 

pora, 


i.t. 


/H.&G 
l  I.  Sc  H. 
(K.Sil. 


,u  8.M. 


Humani  Corpom  Vabrica,  L  i  b .  1 1 . 
pora,  qua?  fuftinent,  majora  femper  fuftinendis  elfe  debeant.  Ne  tamen  propterea 
benigniflimaParens  animali  pondere  incommodaret,  ingeniofe  aliud  quoque  com- 
menta  eft,  &  quanto  majorem  fecit  unamquamque,  tanto  fungofiorem  quoque,ut  ita 
dicam,  pluribufque  &  majoribus  cavernulis  refertam  efformavit,  ut  adeo  vertcbrarum 
Jumborum  corpora  leviflima  quoque  fint ,  &  nullo  fere  pondereprardita.  His  corpo- 
nbus  tria  deinceps procejfuum  genera  adnata  funt,  tranfverfi  nempe ,  obliqui,  &  acuti.  jjj, 
a  Tranfperfi dtcuntar,  qui  ad  corporis  vertebra:  latera  confiftunt,  utrinque  unus :  Ob/iqui 
autem,  qui  fitum  obliquum  obtinent,  &  quatuor  fingulis  funt,  quorum  duo  b  afcendentes, 
duo  alii c  defcendentes ,  pro  mutua  vertebrarum  inter  fe  articulatione  effe&i.  Inter  hos  in 
l.uki.  medio  unus  eft,  pofteriorefede  dacutmy  ex  utriufque  horum  concurfuenatus  ,  dcor- 
fumque  delatus,  fuperne  acuta  linea  fe  ftringens,  at  inferne  latiore  bafi  extendens.  Ha- 
bet  pra?ter  hos  proceffus,  qudibet  vertebra  e  foramen grandiufculum ,  inter  corpus  verte-  ^r^n^ 
bra? ,  &  triplices  procelfus  confiftens ,  quod  tranfitum  prxbet  medullx  a  cerebro  per  ^*"*" 
totum  dorfum  defcendenti.  Atque  hoc  quidem  foramen  proprium  dicitur  :  nam  a  late- 
ribus,  qua  inter  fe  committuntur,  excavatae  funt,  &  fic  dum  invicem  junguntur,  ex  ca- 
vofuperioris  inferiorifque,  unum  quafi  rotundum  foramen  (unde  {commune  -vertebra-  Fera£en 
rumforamen  dicitur )  conftituunt,  quod  poftea  nervo  exitum ,  vena:  autem ,  &  arteriae,  """^*™ 
ingreffum  in  fpina?  cavitatem  largitur.  Cicterum  harum  connexio ,  quo  paCto  inter  fe  Co""exi' 
fiat,  libro  tertio,  ubi  de  ligamentis  agemus,  fufius  dicetur. 

C    A    P    V    T  XIX. 

De  Vertebris  Cervicis. 

r*  n  fSRPP!^^  E  R  v  IX  %tem  conftat  e  vertebris,  raro  oclo,  in  iis fcilicet,  qui longo  ^p^m 

"  funtcollo,  &quibusunapofteadeeftinThorace,  unde  oblongi  colli  &tkiji£ 
homines  phthifi  admodum  funt  obnoxii ,  quod  duodecima  vertebra 
deficiente ,  neceflario  brevior  fit  Thorax  ,  minufque  fe  pulmones  ex- 
pandant ;  quo  fit ,  ut  fimguis  circa  illos  contentus  &  erfervefcens ,  acri- 
monia  fua  erodat  vafa ,  ulceraque  ac  tandem  totius  corporis  marcorem 
inducat.  Eft  autem  cervix  pulmonum  gratia  condita  ,  quatenus  aiperam  arteriam  in fe 
pulmo  continet ,  id  quod  velinde  fitis  colligitur  ,  quod  animalia  pulmone  deftituta, 
cervice  careant :  &  contra  ,  qux  pulmone  donata  funt ,  ea  etiam  univerfa  collum  ob- 
tineant.  Habent  cervicis  vertebra?  communia  qua?dam  cum  ca^teris  dorfi  vertebris  , 
qua?  pra?cedenti  capitulo  perfequuti  fumus:  quardam  communia  inter  fe,  ncnnulla 
etiam  propria,  de  quibus  nunc  agendum. 
Communia  inter  (e  habent ,  primo  ratione  h  corporis ,  quod  in  ipfis  femicircubre  non  eft,  Co,n1mnni'a 

1  •  11  I     •       r  1  J  •!  '  •  i  i  vcrtebraru:a 

ut  in  tnoracis  aut  lumborum  vertebris :  iea  quadnlaterum  potius ,  &  oblongum  ,lon-  «rvici*- 
gitudine  altero  tanto  latitudine  majore.  Pofterior  fedes  plana  fere  eft :  1  fuperiorn- 
nuata ,  k  inferior  convexa  modice ,  ut  fcilicet  inter  fe  fidelius  committantur ,  &  motus 
fiat  expeditior.  Magnitudinem  habent  inter  thoracis  &  lumborum  vertebras  mediam ,  t. 
cum  fummo  loco  fint  pofita?.  Quantum  ergo  ipfa?  thoracis;  tantum  ha»  lumborum 
vertebris  minores  funt.  OJfe  autem  duriore  conftant  ac  ca?tera?  vertebra?,tum  quia  motu  * 
f- 1.     continuo  exercentur  ,  tum  quia  reliqua?  magnitudinis  ratione  porofiores  funt  reddita», 
ut  diclum  eft.  Proceffus  habent  1  obliquos  ,  m  tranfverfbs  ,  &  n  pofteriores ,  qui  po- 
ftremi  inomnibus ,  ( excepta  prima,  &  duabus  ultimis )  (untbifidi.  Foramina  quoque 
omnes  obtinent ,  °primo  magnum  illud  ,  per  quod  medulla  trajicitur  ,  deinde  ?  aliaduo , 
utrinque  unum  ,  in  tranfverfis  proceftibus,  quod  nulli,  nifi  cervicis  vertebriscompetit, 
per  quod  vena?  &  arteria?  in  caput  afcendunt :  tandem  communia  dicla,  qua?  tamen  in  eo 
noc  habent  proprii,  quod  in  colli  vertebris,  inferiori  vertebra?  plus  quam  fiiperiori de- 
betur,  cum  illa,  atque  ha?,  magis  excavata  fit. 

q  Prima  vero  cfrMw  ^rr^m  caeteris  omnibusminoreft  ,  folidior  tamen  &  durior  ,  ^3j,amver" 
quod  tenuis  effe  debuerit,  ob  cavum  amplum,ad  tranimittendam  medullam,qua?  craf  cervicis- 
fior  huic  eft,  ac  reliquis,  cum  proxime  ibi  ex  cerebro  erumpat.  Corpus  fola  non  habet,  J^13^ 
fed  ejus  loco  r  anterius  tuberculum  ,  (in  quod  primus  flectentium  cervicem  inferitur ) 
'  intus  vero  finum  quadratum ,  cartilagine  incruftatum  ,  qui  dentiformem  lecunda: 

G  vertebra; 


m  G 

».C. 

o.l 
f,. 


f  -8.»«. 


Stnui. 


Adriani  Spigeln 

fnteffia.     vertebra? appendicem  excipit,  cartilagine  fimiliter  obdu&am.  Procejfus  4  afcendentes  pa-  •» 11 
riter  ac  b  dejcendentes  paulum  difFerentes  habet  ab  aliis ,  cum  utrique  finuati  fint,  illis  oc-  h  - L 
cipitis  tubercula  ;  his  ,  fecunda:  alcendentes,  excipientibus.  Super  illis  motus  capitis  in 
priora  &  pofteriora  fit,  hoc  eft,  flexio  capitis  &  extenfio ;  fuper  his,  circa  dentiformem 
proceffumcircularis,quocaputadlateraducitur.  c  Tranperf procelTus fimplices funt,  <>G- 
majores  tamen  ac  reliqui ,  quod  propter  mufculorum  caput  moventium  fextum  fepti- 

4*m.       mumque  par  contingit.  d  Spina ,  five  pofterior ,  admodum  ab  aliis  differt.  nam  neque  d> 
bifida ,  ut  caeterae  collij  neque  acuta ,  ut  thoracis ,  fed  fimplex  eft  ,  in  tuberculum  ,  & 
obtufum  valde  angulum  terminans ,  breviffimaque ,  imo  vero  vix  fpinx  dignanda  no- 
mine ,  cum  fpina  fi  ibi  eftet ,  plurimum  mufculis  ea  in  parte  delatis  ( quos  infra  rectos 

Fermimt.  minores  caput  extendentes  vocabimus )  incommodatum  fuiffet.  e  Foramen  obtinet  in  e  > 
medio  proprium ,  maj  us  caeterarum  foramine :  at  inferius  cum  fecunda ,  ut  &  fecunda 
cumtertia,  commune  efficit ,  non  tamen  reliquis  fimile :  fed  per  finus  rima*  formam 
exprimentes,  exfculptos  ad  proceffus  obliquos  defcendentes,quibus  fecundx  vertebrse 
afcendentibus  proceffibus,  committitur.  In  reliquis  cervicis  vertebris,  finus  commune 
foramen  efformans,  orbicularis  eft. 

Semndc.       f  Altera  njertebra  corpus  nancifcitur ,  fed  ftrictius  id  eft ,  minufquealiarum  corpori-  'hljsji 

pr?ceffiu.  bus.  Procejfus  s  tranperfos  fimiliter  minores  habet ,  &  h  foramina  ipfis  infculpta  mi-  &£ 
nora  ,  deorfumque  refpicientia :  1  pojleriorem  bifidum,  ut  caeterae.  k  Superiores  leviter  ex-  * » * 
tuberant,  1  inferiores  leviter  finuantur:  ex  medio  autem  corpore  inter  duos  afcenden-  *  ' h. 
tes  proceffus ,  ex  elatiore  regione  m  alius  quidam  erumpit ,  nulli  alteri  vertebra?  com-  «»E. 
munis,  altus,  admodumquefblidus,  &  acutus,quicartilagine  contec~t.us,infinum  primae 
vertebra?  ,  de  quo  diximus  ,  inferitur  ,  fuper  quem  circularis  capitis  motus  obitur.  Hic 

hIKS*"  cum  dentis ,  prxfertim  canini ,  formam  exprimat ,  % ,  &  Dens  magnus  Hippocratis, 
a  difTeetionum  peritis  vocatur ,  quamvis  Hippocrates  totam  potius  vertebram  hoc  no- 
mine ,  quam  proceffum  hunc  fclum  indigitarit.  Hic  elatiore  in  parte ,  qua  primam 
vertebram  fuperat ,  afper  eft,  ut  tutiorem  fedem  ligamento  largiatur,  quo  cum  ofle  oc- 
cipitii  conne&itur  anteriore  parte  magni  foraminis ,  per  quod  fpinalis  medulla  ex  cra- 
nio  defcendit. 

Quataor  fe-     n  Tertia  deinde  ,  quarta,  quinta,  &  fexta  vertebra ,  five  quatuor  fecundarfubjacentes,  "iil^ 
«ntlnm.^*  fimiles  fere  funt  in  omnibus.  °  Lateralcs  procejfus  omnes  aliis  ampliores  habent ,  &bifi-<,fG3' 
dos  ,  non  fecus  ac  bifidae  quoque  funt  ipfarum  p  fpinse  ,  quo  validiore  nexu  plures  mu-  p  • K" 
fculi  adaptarentur :  quamvis  fexta  fpinam  non  ita  manifefte  duplicem  habeat.  Obliquos 
procejfus  quoque  habentfimiles  ,  exquibus  q  afcendentes  quidem  tuberculo  ,  five  capite  *,H< 
donantur,  leviter  admodum  extuberante,  ut  difficile  fit  diftinguere,capitulum  fit,an  fi- 
nus  vocandus :  r  defcendentes  vero  modice  exfculptum  orbicularem  finum  obtinent.  r,  l 
Sftptiln*.       s  $ePtma  tandem,  omnium  cervicis  maxima  eft,  &  quemadmodum  loco,  ita  quoque 

figura  thoracis  vertebris  propior.  namneque  c  tranfverfbs  procefTus,  neque  upofterio-  &g 
rem  habet  bifidum,  fed  admodum  extuberantem  ac  propentlentem,  nonfecus  ac  tho-  «',  ic 
racis  fpinse  dependent. 

C    A    P    V    T  XX. 

De  Thoracis  3  ac  Lumborum  vertcbris. 

E ptem  cervicis  vertebras, duodecim xThoracis excipiunt.  Quan-  *>, *£• 
quam  interdum  etiam  tredecim  inveniantur,  quibus  totidem  cofta?  re-  & i- 
gommnnia  ^^^Z^^^Pl  frondent ,  fed  rarum  id  eft :  nonnunquam  etiam  undecim,  ut  dictum, 
S2ST  ^^^M^dmuIt°adhucrarius. 

Corpora  harum  orbicularia  funt  y  anterius ,  2  pofterius  leviter  cava,ac  {•  £ 
quafi  lunata ,  a  fuperius  inferiufque  plana  fiiperficie  donata ,  dummo-  *  • ct 
do  primam  excipias ,  cujus  elatior  fedesinsequalis  eft ,  fimilifque  omnino  vertebrarum 
colli.  Et  quamvis  planae  fint ,  circa  tamen  ambitum  omnes  leviter  extuberant,  ut  liga- 
menta  firmius  illic  vinciantur ,  ne  vertebra?  extra  fuam  fedem  tam  prompteprolaban- 
tur.  Procefus  obtinent  fimiliter ,  ut  reliquse  dorfi ,  quatuor  quidem  obliquos ,  at  duos 
laterales ,  unumque  pofteriorem  acutura ,  five  fpinam.  Obliqui  Inferviunt  articulationi, 

quorum 


,..g.  nm. 


de  Humani  CorporU  Fabrica,  Lib .  1 1.  5 1 

quorum  beneficio  inter  fe  committuntur :  fic  tamen,  ut  femper  zfuperiores  capitulorum 
vicem  gerant ,  &  inferioribus  proxime  adjacentium  fuperiorum  vertebrarum  inarticu- 
b  l  lentur :  b  inferiores  contra ,  finuum  ,  leviterque  cavati  fint ,  ut  capitula  proxime  inferio- 
rum  vertebrarum  excipiant.  Et hanc  articulationis rationem  communem  habent  cum 
cervicis  vertebris ,  adeo  quidem  ,  ut  a  fecunda  colli  ad  undecimam  ufque  thoracis  ea- 
demfit  omnium  interle,quo  adjunfturam,rario.Duodecimaenimpropriam  pofteaob- 
tinet,  &  quemadmodum  prima  cervicis  utrofque  obliquos,  afcendentes  dico  &  defcen- 
dentes ,  finuatos  habebat ,  ut  infra  fupraque  capitula  exciperet,  infra  fecundar  colli,  fii- 
pra  capitula  occipitis :  ita  thoracis  ultima  utrofque  capitatos  habet ,  ut  fupra  ab  unde- 
t        cima  thoracis,  infra  a  prima  lumborum  excipiatur.  c  Tranfverfi  proceflus  rotundo  veluti 

capite  extuberant ,  furfumque  feruntur.  Magnitudine  arquales  fere  funt  inter  fe  in  fupe-  3- 
il       rioribus novem :  atin  tribus  inferioribus  fenfim  decrefcunt.  d  Spinx  omnibus  datx,  fed  ta-  4. 
men  haud  eadem  magnitudine  &  forma  :  omnibus  tamen  fimplices  funt ,  neque  ut 
colli  bipartita?.  Superiorum  enim  novem  procerae  admodum  funt ,  fiipra  acutse ,  infra 
latiufculae  ,  oblique  deorfiim  latse :  inferiorum  trium,  ut  laterales  quoque  liquido  fiipe- 
rioribus  breviores,  fed  utrobique  craffiores  tamen ,  rectaque  delatse.  Id  vero  in  duabus 
infimis,  undecima,  inquam,  &  duodecima,  manifeftius  apparet,in  quibus  multo  adhuc 
re&ius  progrediuntur,  lumbarium  fpinarum,  ad  quas  accedunt  propius,ritu;non  ita  ta- 
men ,  quin  agnofcas  deorfum  fpeclare  ,  &  thoracis  morem  fequi.  Foramina  nact.2  fiint,  %■ 
ik      utalia?  dorfi  vertebrse,  *proprium  unum ,  maximum,  in  medio,per  quod  medulla  tranfit : 
communLiduo,  utrinque  unum  ,  quas  flunt  ex  finibus  inter  corpus  &  proceffus  obliquos 
exfculptis ,  fic  tamen ,  ut  in  thoracis  vertebris  uterque  finus,  tam  fuperioris,  quam  infe- 
rioris  vertebrae,  a?qualis  fit,  adeoquemagnitudine  ambo  fibi  refpondeant. 

Atque  ha?c  quidem  communia  magna  ex  parte  cum  aliis  obtinuere :  duo  adhuc  funt 
reliqua  ipQspnpria ,  acfngularui.  Primum  quidem,  finusduo,  utrinque  unus ,  proco-  Propnaret. 
ftarum  capitibus  inferendis ,  larvis  admodum  ,  &  cartilagine  inveftitus.  Sinus  hic  a  pri-  SoHSi? 
ma  ufque  ad  nonam,  uni  atque  alteri  vertebrze  communis  eft,  utraque  dimidiam  veluti 
partem  conferente ,  non  fecus  ac  modo  diximus ,  communia  foramina ,  juxta  quse  8c 
ipfi  hi  finus  confiftunt ,  ab  utriufque  veluti  lymbola  produci.  In  reliquis  tribus  inferio- 
ribus ,  totus  in  ipfb  corpore ,  ejufque  fuperiore  parte  ,  incifus  eft.  Alterum  eft  fimiliter  *- 
f,  -i.     f  finus  larvis ,  cartilagine  fuccindus ,  infculptus  tranfverfis  proceflibus  novem  vertebra- 
rum  fuperiorum,  quibus  coftx  inferuntur,  &  quafi  afrirmantur.  Vnde  fit,  ut  longiores 
Quoquetribusca-terisinferioribusfint,  &  quamdiu  coftas  excipiunt ,  etiam  proceA 
lusharumgratiaconditosproceriores  exigant.  Sinus  autem  hi ,  non  sequaliter  omni- 
bus  infculpti  funt :  fed  in  prima  vertebra  deorfum  magis  fpectant,  in  ultima,five  nona, 
paulo  fiirfum  :  in  mediis,  medio  quodam  modo  fe  habent. 
^jfTi     s  Thoracis  vertebris  immediate  Lvmborvm  quinque  fubjiciuntur ,  quse  hcorpii4  J^J^1^ 
obtinent  femicirculare ,  fedoblongum,  grandius  corpore  fuperiorum  ,  utfaciliusab  y££ZT 
ipfis  ferantur ,  cum  Naturs  legibus  admodum  conveniens  fit,  ut  bafis  paulo  latior  vali-  1. 
tiiorque  fit  re ,  quam  fuftinet.  Conftat  autem  ex  fubftantia  rara ,  &  pumicis  ritu  plena 
foraminibus ,  partim  ut  gravitate  minus  animali  moleftum  fit ,  partim  ut  vense  alimen- 
*ji      tum  deferentes ,  viam  apertam  liberamque  inveniant,  per  quam  excurrant.  1  Superiores  *• 
i,.      proceffus ,  juxta  k ac inferiores ,  alio  fe  habent ,  &  prorfus  contrario ,  quam  in Thorace, 
modo.  Inillisenim  luperiores  capitula  exigebant,  inferiores  finus:  in  his  fuperiores 
finus  erTormant ,  inferiores  capita.  Vtrique  oblongi  fiint ,  evidenterque  figuram  fiiam 
•       exprimunt ,  ut  nuilo  negotio  agnofcas  illos  finus  efle  ,  hos  capitula.  1  Tranfperfi ,  te- 
nuiores  quidem  funt ,  longiores  tamen  thoracis  vertebris ,  excepta  prima  8c  quarta, 
quae  omnium  minimse  :  tertia  omnium  longiflima ,  &  quinta  crafllmma  eft.  Ferun- 
tur  omnes  recta ,  fblam  quintam  fi  demferis ,  quse  ex  principio  latiore  in  acutum  defi- 
nit  angulum ,  modice  curva ,  in  proceflu  furfum  delata,  ut  ilium  ofla  fibi  vicina  evitet. 
m  Pofteriores  procejfus  validi  funt ,  breviores  tamen  pro  ratione  fui  corporis :  figurse  pae- 
ne  quadrilaterx  oblongs  ,  nifi  quod  inferius  latus  paululum  flnuatum  fit ;  exterius  ve- 
10,  modice  convexum.  Crafli  fiint,  non  tamen  sequaliter,  cum  fuperiore  fui  parte  acu- 
tiem  illam  fpinis  propriam  fere  retineant,  inferiore  latefcant :  at  omnium  craflifTimi  iQ 
fine  fiant.  Magnitudine  insquales  funt  invicem.  nam  ut  vertebr* ,  quo  inferiorem 

G   z  locum 


Os  facrum  ex 
plnribus  com- 
ponitur  ojft. 

hu. 


loramim. 


Trocejfu*. 


M. 


Coccygu  os 
compofitum. 


Subji/mtia. 


Adriani  Spigelii 

locnm  occupant ,  eo  majora  habent  corpora :  itacontra,  quo  fuperiores  funt  fpinae, 
eo  majores  quoque  fiint ,  adeo  ut  in  majoribus  vertebris,  minores  fint  fpina?,  &  infima, 
quae  alias  maxima  eft ,  minimam  omnium  obtineat  fpinam.  Foramina  denique  babent , 
a  unumproprium ,  quod  maximum  eft ,  &  medullae  fpinali  viam  tranfitumque  prxbet: 
duo  communia ,  per  quae  nervi  ad  partes  vicinas  exeunt,  at  venae  arteriacque  inu-ant.  Ha?c 
ex  vertebtarum  finibus  conjundtis  componuntur,  hoc  tamen paclo,ut  totum  fere  foramen 
a  fuperiore  confletur ,  inferiore  vertebra  pauculam  partem  conferente:  quemadmo- 
dum  contra  in  cenpicis  ^vertebris ,  ut  dictum,  inferior  maximam  tribuebat ;  intboraceau- 
tem,  utraque  aequalem. 

CAPVT  XXI. 
T>e  OJfe  Sacro. 

Ltim A M  dorfi partem  bOs  Sacrvm  excipit , Upo»  veteribus  Gra:- 
cis ,  ab  amplitudine  fua  dictum ,  quibus  omnia  magna  Sacra  vocaban- 
tur.  Horum  confuetudinem  Latini  poftea  imitati  funt ,  cum  os  fit  om- 
nium  dorfi  latiflimum,quodque  inftar  fundamenti  reliquis  fubfternitur, 
ac  totam  vertebrarum  molem  (uftentat-  Quamvis  autem  dum  (acrum 
vocatur ,  unitatis  nomine  veniat ,  unum  tamen  os  minime  eft ,  fed  ex 
pluribus  coagmentatum  ,  magnaque  ex  parte  a  quinque ,  ( nonnunquam  etiam  fex  ) 
conficitur ,  prout  fcilicet  coccygis  os ,  vel  quatuor  in  fe  continet ,  vel  ex  tribus  tantum 
componitur.  Id  tamen  de  tenera  aetate  duntaxat  intelligendum  eft ,  in  qua  haec  ofla  fe- 
paratim  cernere  licet ,  cartilagine  invicem  contexta ,  cum  in  adultis  ita  jungantur ,  ut 
unum  potius,  quam  multiplex  appareat,  fereque  ne  veftigium  quidem  juncturae  ullum 
videatur ,  nifi  anteriore  fede ,  in  qua  levia  quaedam  cartilaginum  rudimenta  in  confpe- 
ctum  fe  proferunt.  Sunt  autem  haec  ofla  Vertebr^  id  quod  non  fblum  ex  forma  ipforum, 
(ed  etiam  ufii  fatis  manifefte  patet.  Exforma  quidem,  cum  in  omnibus,  &  corpus  fit,  8c 
proceflus :  ex  ufu  autem  ,  quod  vertebrarum  ritu  excavata  fint  pro  (pinali  medulla  reci- 
pienda  ,  quae  in  hoc  quoque  ofle  tandem  finem  fuum  recondit.  Ac  olfa  haec  quidem 
contrario  modo  fe  habent ,  ac  reliquae  dorfi  vertebrae ,  cum  illae ,  quo  inferioribus  ap- 
proximabant  magis,  tanto  incrementa  majora  fumebant :  .hae  e  diverfb  liquido  decre- 
fcant.  Quare  fupremum  omnium  maximum  eft ,  infimum  minimum ,  cum  fenfim  an- 
guftentur ,  ac  propterea  non  abfarde  figuram  trianguli  totum  os  facrum  exprimat,  aut 
cucullam  aliquam  Monachorum.  Partem  habet c  gibbam,  & d  concavam  ;  illa  dorfum,  d\  fyg  f 
hxc  pectus  refpicit.  In  utraque  cforamina  cernuntur ,  quae  ex  finibus  vertebrarum  con- 
ficiuntur  unitis  junctifque ,  finteriora  tamen  majora  multo ,  quam  g  exteriora  funt,  fi-  />  jjjfj 
militerquenervorum  tranfituipatent.  Habent&  h  magnumforamen ,  perquodmedulla 
defcendit ,  fed  quod  evidenter  in  inferioribus  una  cum  ipfa  medulla  decrefcit.  Procefi- 
bus  donatum  eft  omnis  generis.  Obliqui  obfcuriores  paulo  funt ,  praeterquam  in  prima, 
in  qua  confpicue  eminent 1  luperiores,  finuofique  capitula  excipiunt  infimae  lumborum  c 
vertebrae.  k  Tranfoerfi  longiores  fiint,  fic  inter  fe  uniti ,  ut  unus  efle  omnibus  videan-  *'  DD 
tur :  quanto  autem  elatiores  ipfi  funt,  tanto  quoque  crafliores  exfiftunt.  Horum  cuivis 
in  poftrema  fede ,  afper  &  inaequalis  finus  infculpitur ,  qui  ilium  os  fufcipit.  1  Pofteriores>  l>  L  & 
five Jpin<e,  fimiles  funt  fpinis  vertebrarum  lumborum,  minores  tamen  multo,&  qui,quo 
funt  decliviores  femper ,  imminuuntur  magis ,  adeo  ut  ultima  proceflum  minime  acci- 
piat,  fed  orbiculari  duntaxat  eminentia  extuberet. 

CAPVT  XXII. 

De  offe  Coccygis. 
OccygiS  Os, m quod Cauda vulgo fermone latino appellatur,quem- 


admodum  &  facrum  os ,  haudquaquam  fimplex  eft ,  fed  ex  pluribus 
coagmentatum.  Conftat  enim  ex  quatuor ,  vel  tribus  oflibus ,  feduti 
diximus,  pro  ratione  facri,  quod  quinque  aut  fex  obtineat.  Subflantiam 
habent  omcula  hxc  admodum  mollem  &  fpongiofam ,  nullo  nec  pro^ 
ceffu,  neque  foramine,  aut  cavitate  donata,  nec  medullam  continentia 

fpinalem., 


m.  i-9. 
tf4. 


•  4.A. 


de  Humani  Corporis  Fabrica,  Lib.  1 1.  ^ 

fpinalem ,  qua?  omnia  in  reliquis  vertebris  inveniri,  antea  diximus.  Omnia  tamen  3  fu- 
periorefede  latiora  iunt ,  quam  binferiore,  fuperiufque  iemper  officulum  fubfequens 
magnitudine  vincit ,  adeo  ut  in  mucronem  terminentur,  pfittaci  roftro  non  valde  diffi- 
milem.  In  Mulieribus  hic  paulo  extrorfum  cedit  ob  uteri  cervicem ,  ne  in  gravida  com- 
primatur :  in  Viris  introrfum  curvatur ,  ut  inteftinum  re&um  ,  cujus  gratia  conditum 
eft,  defendat.  Ethanccaufameffeputo,quampropterpuerulis,inquibuscartilaginis  No:a- 
naturx  ,  quam  oflis  propius  accedit ,  frequens  fatis  &  familiaris  morbus  fit  ani  proci- 
dentia.  Sphindcr  enim  muiculus ,  ac  ipium  quoque  rectum  inteftinum  huic  oiliculo 
nexu  cohaerent ,  &  cum  humida  admodum  fit  puerorum  temperies ,  flt  ut  harum  par- 
tium  fundamentum  inftabilius  reddatur.  Conncclitur  autem  oifi  iacro ,  beneficio  cartila-  c<ww^- 
ginis,  fed  nexu  admodum  laxo ,  ut  inconatu  valido  ,  dum  excrementa  majora  fecer- 
nuntur ,  cedere  valeat.  Abfque  eo  enim  foret,  ixpiffime  profedlo  luxationem  incurre- 
ret ,  cjuemadmodum  videmus  contingere  quoque  non  raro  in  partu  difficiliore  fcemi- 
nis ,  quibus  tamen  facile  ,  fafcia  circa  nates  valide  conftri&a  ,  reftituitur.  Habet  autcm 
prima  fuperne  c  finum  exiguum ,  quo  poftrema  facri  offis  vertebra  excipitur :  at  ubi  fa- 
crum  os  ex  quinque  vertebris  conftituitur ,  iupremum  coccygis  officulum  ,  tranfveribs 
duos  proceftulos  acutos  exigit ,  qui  furfum  edu&i,  proceffui  quintae  facri  ofTis  vertebrae 
valide  coaleicunt ,  foramenque  conficiunt,  per  quodfextumnervorumparoilisfacri 
educitur. 

C   A   P  V  T  XXIII. 

~De  Coftis. 

H  o  R  A  X ,  cum  motus  gratia ,  neque  ex  uno  offe ,  ut  caput,  conftare 
potuerit :  neque  ex  ibla  carne,  quemadmodum  abdomen  :  ied  partim 
propter  cor ,  omnium  vifcerum  nobiliffimum,  firmum  propugnaculum 
requirebat,  partimpropterpulmonesmotuindigebat,  Naturafoler- 
tiifima  perquam  commode  utrique  profpexit ,  dum  carnes  offibus  al- 
dl;J'16'  ternatim  intertexuit.  Ojfa  dergo  Tboracis  anterim  quidem  funt ,  eSter- 

dj-j^     num  ,  &  Clavicula: :  pofterius ,  f  Vertebra?  :  a  lateribm ,  g  Coftae ,  quae  iic  ingenioib  in- 
gi.i. 3.   vento  carnibus  context*e  fant ,  ut  &  muniri  firmiter  offium ,  & mo veri  commode  car- 
nium  gratia  poffet. 

Sunt  autem  Coftt  duodecim,tam  in  maribus,quam  fceminis,ut  figmentum  &  fabulame-  cefimm^ 
rito  habeatur ,  deefTe  unam  potiori  fexui,  quod  fequior  ex  cofta  virili  fit  conditus.  Illud 
fane  inficias  nequit  iri ,  &  experientia  ipfaconfirmat ,  fuiffe  nonnullos  ,  inquibustre- 
decim  repertse  funt,  fed  rarum  admodum  id  eft,  rariufque  adhuc  defuiffe  unam.  Quic-  Dwjfc 
fcj  &   S11^     > cum  duodecim  utplurimum  inveniantur ,  h  feptem  iuperiores  legitima?  vocari 
fblent  ab  Anatomicis,  1  inferiores  quinque,  fpuria?.  Vocantur  Legitim<e ,  quod  vere 
'^**'   fint  coftar,  perfedtum  complentes  circulum,  &  ad  fternum  ufque  pertingentes :  at 
SpurU ,  quia  minores  illis  fiint,  nec  thoracem  ambiant,  aut  pectoris  os  attingant,  fed  po- 
*Et*    tius  in  i^tere ipib  finiantur.  Subftantia  ommnm  partim  k  offeaeft ,  partim  1  cartilaginea,  Mfimtu, 
cum  ex  offe  conftentadmodum  fungoib  quidem  ,  &  molli ,  fed  in  veris  multo  duriore, 
quam  in  nothis ,  quibus  molle  ac  pame  cartilagineum  eft ,  ut  tum  ipfx  cofta? ,  tum  per 
ipiaspartesiubje&aefinttutiores.  Cartilago  quoque  verisficcraifaeft  &  dura,utfene-  ^^s^ 
fcentibus  facili  adeonegotio  in  offa  convertatur,  quemadmodum  &  Virginibus,  mam- 
mis  augefcentibus,  quo  firmior  iedes  incumbentibus  mammillis  paretur.  Spuriis  tamen 
contra  ita  mollis  eft,ut  neque  in  extrema  fenecta  cartilagineam  naturam,ut  cxtera:,ex- 
uat ,  fed  fi  quo  forte  padto  mutetur,  duriufcula  tantum  nonnihil  fiat.  Eft  etiam  brevior 
multo  legitimis ,  utcunque  craflior :  fpuriis  contra  ,  tenuis,  &  angufta.  Cxterum  cowz-  cm«m. 
•  f.  f,    vnittuntur  anterius  quidem feptem  ~ver<t  fterno  ,•  pofterius  vero  vertebris :  &  m  fterno  qui- 
dem  ,  per  eam  enarthrofeos  neutrius  fpeciem  ,  quae  arthrodia  dicitur ,  cum  fterno  finus 
infculpti  fint,  qui  capitula  cartilaginum  recipiunt :  at  vertebris ,  n  primum  pcr  capitula 
cartilagine  incruftata,  in  finibus  illis  corporis  vertebrar,deinde  0  per  tubercula  quardam. 
fimiliter  cartilagine  tecta  ,  finibus  tranfverfbrum  proceifuum  infculpta ,  ubi  quoque 
aiperx  fimt  paulum  &  insequales,  ut  ligamenta  originem  validiorem  habeant,  vertebris 

G    3  ne&antur, 


j4  Adriani  Spigelti 

neclantur,  &  alligentur.  At  fpurue  anterius,  furfum  quafi  retortse,  longo  du&u  fe  comi- 
tantur ,  ac  tandem  fibi  ipfis  quafi ,  8c  cartilaginibus  verarum ,  una  excepta  duodecima, 
agglutinantur :  pofterius  autem  o£tava  &  nona,non  fecus  ac  legitimas  duplici  articulo 
vertebris  connedtuntur,  decima  rarifTime  duplici,  farpifTimeuno :  at  undecima,  &  duo- 
decima  unico  duntaxat  capitulo,finui  corporis  vertebrse  inhaeret.  Sinus  autem  ille  non 
xqualiter  in  omnibus  fe  habet,  eodemque  modo  3  fed  in  prima  quidem  vertebra  in  ipfo 
corpore  totus  infculptus  eft  :  at  in  octo  fequentibus  ad  latera  procelfuum  fiiperiorum 
8c  inferiorum ,  utrique  communis,  ut  dictum :  ternse  ultimac,  infimo  loco  polita?,  fimi- 
Kgur*.  liter proprios  habent.  Figura omnibus femicircularis contigit ,  gibbaexterius,interius 
Mfignmio.  concava.  at  magnitudo  non  eadem  eft,  cum fuperiores  inferiore/que  breviores  fint,  medU,  lon^ 
giores.  Prima  ergo  8c  ultima ,  omnium  breviffimae  funt,  paulo  major  fecunda  &  unde- 
cima ,  hinc  tertia ,  &  decima ,  fexta  vero,  feptima,  &  octava  longifTima;,  quod  Thorax 
inferius  &  fuperius  anguftus ,  in  medio  autem  ampliflimus  fit.  Cseterum  coftarum  lon- 
gitudini ,  cartilaginis  longitudo  refpondet ,  cum  longiores  longiorem  cartilaginem  ha- 
beant.  Eodem  pacto  latitudinis  &  craflitiei  eandem  rationem  obtinent :  unde  prima 
cofta ,  quae  latiflima  eft ,  in  latiflimam  finit  cartilaginem :  undecima;  vero,  &  duodeci- 
mx  ,  quae  tenuiflimse  fiint,  tenuifTima  quoque  adjundta  eft  cartilago.  Ipla  autem  offea 
coftarum  pars  ,  pofteriore  fede  ,  qua  vertebris  nectuntur,  crafta  eft  &  ftricta :  at  ante- 
riore  ,  quo  propius  a  fterno  abfunt ,  attenuaturlatiorquefitmagis.  Vnde  evenit ,  ut 
illa  quidem  pars  vumh ,  remulus ;  hxc,  ^diti.palmula  vocetur,  defumptis  eleganter  his  vo- 
cibus  a  remis  ,  a  quibus  &  totx  coftar  mrofyn  vocantur ,  cum  figura,  &  fitu,  fi  totius  tho- 
racis  oifa  refpicias ,  non  incommode  remigium  exprimere  videantur.  Superna  parte 
hebetes  funt :  inferna ,  acutae ,  fic  tamen  ,  ut  in  hac  a  finum,  canali  fimilem,  fecundum  *^ 1  *  * 
totam  ipfarum  longitudinem  erTorment,  qui  crafTior  eft  circa  vertebras,  at  in  progrelfu 
ad  anteriora  fenfim  attenuatur,  in  quo  intercoftalia  vafa,  venae,  inquam,arteriar,&  ner- 
vfiuu  vi  tutoreconduntur.  Vfus  coftarum  nemini  ignotus  eft.  Naturaenim  provida  nobilif- 
fimo  vifceri  in  Thorace  contento ,  Cordi  fcilicet ,  firmamentum  ac  tutelam  ofTibus  his 
**  parare  voluit :  cui  promptitudo  motus ,  in  infpirantibus  exfpirantibufve  accedir,  fultis 
carnibus  offeis  hisfundamentis. 


CAPVT  XXIV. 


Os  innomina- 
tum  ex  trtbnt 
tompofitum 
offibttt. 


De  ojfe  Innominato. 

M p L v M  illud os,  ad latera facri confiftens ,  Innom  inatvm  b Ga- 
lenus ,  libr.  de  off.  ad  Tyrones,  capit.  30,  appellavit,  quod  fiio  tempo- 
re  nomine  careret ,  quanquam  hac  ipfa  occafione  proprium  nomen 
invencrit ,  quo  a  cxteris  omnibus  diftinguitur,  dum  hodieque  Innomi- 
natum  vocamus.  Meminit  tamen  ejus  multis  ante  Galenum  feculis  do- 
ctiflimus  Poetarum  Homerus ,  in  Iliade ,  propriamque  impofuit  appel- 
lationem ,  'faov  vocando ,  quae  poftea  a  RufFo ,  &  qui  poft  ipfiim  doctiores  exftiterc 
Anatomici  retenta  fuit,  cum  vulgo  os,  aut  ilium  dicatur.  Vtcunque  autem  unitatis 
nomine  ubique  veniat ,  minime  tamen  unum  ac  fimplex  eft,  fed  ex  tribus  cartilaginum 
beneficio  invicem  junctis ,  conflatum.  Et junctura  quidem  haec  in  pueris  ad  feptimum 
ufque  annum  maxime  evidens  eft :  in  adultioribus  vero ,  cartilagine  illa  exficcata ,  fen- 
fim  perit ,  ut  adeo  per  m^vmv ,  five  unionem ,  in  fimplex  8c  unicum  os,  tria  illa  abeant. 
Vfu  tamen  venit  adhuc  apud  omnes ,  qui  nobis  humani  corporis  defcriptionem  tradi- 
derunt ,  ut  olfa  innominata  etiam  in  adultis  trifariam  dividantur ,  ac  fic  veluti  triplicia 
proponi  fbleant.  c  Primum  os ,  ilium ,  five  x<tywuv  WS»  vocant ,  quod  lateri  refponden- 
tem  fedem  conftituit :  d  Secundum ,  Coxendicis ,  quod  illam  partem  conficit ,  cui  ace- 
tabulum  pro  fcemoris  capite  infculptum  eft :  e  Tertium ,  os  pubis ,  aut  pectinis ,  magno- 
que  foramine  eft  incifum.  Primum  elatiorem  fedem  occupat :  fecundum,  inferiorem : 
tertium  ,  anticam.  Horum  ofTium  difcrimina  in  magno  illo  f  coxendicis  finu  depre- 
hendi  fblent ,  in  quo  g  linese  ducuntur  cartilaginofse  a  centro  ad  circumferentem  am- 
bitum ,  quarum  duae  verfas  fuperiora  excurrunt ,  fed  altera  ad  anteriora,  ut  prima, 
altera  ad  pofteriora ,  utfecunda:  tertia  a  centro  ad  infe/iora  trahitur.  Exhisprimas 

duae 


h,  t.tJbb 

-    I    &  l.fet 

imfrimu  1 
9.figurui 
6  67. 


Ct.10 

p.ft. 
d,  t.n  ■ 

t,  fcfc. 


/P. 


de  Humani  Corporis  Fakrica,  Lib.  II.  j  j 

dua?  ilium  osconftituunt :  fecunda  &  tertia  coxendicis  :  tertia  &  prima,  os  pubis. 
t.A.      aQsergo  Ilivm,  omniumlatiffimummaximumquejfuperiusfemicirculifereima-  OsIli0r0* 
b  v.a.     ginem  refert ,  &  intrinfecus  cavum,  extrinfecus  convexum  eft.  Semicirculusille  b  Spina  sflna- 
tjx       ofiis  Ilium  dicitur  ,•  at  ccavitas,  Cofla;  d  gibbofitas  vero  ,  Dorfum.  Spinahxc,  appendix 
eft  admodum  afpera  ,  ob  mufculorum  nexum ,  cum  ab  externa  ejus  parte  abdominis 
obliqui  afcendentes  oriantur,  &  definant  defcendentes :  ab  interna,  pars  carnofa  tranf- 
verfi  :  ab  anteriore ,  primum  par  tibiam  fle&entium.  Dorfum,  tres  primi  fcemur  exten- 
,,). d.  d.  dentes ,  quos  Glutaros  vocabimus ,  occupant ,  a  quo  cum  &  enafcantur ,  e  tres  habet 
afperas  lineas  fibi  infculptas ,  ut  principium  ftabilius  nancilcantur  :  at  Coftam ,  fcemur 
flectens  fecundus ,  fivelliacus  internus  ,  totam  contegit.  Connccluntur  ha:c  offa  cum  fa-  cmttih 
/ItE  cro  f longo  ductu ,  qui  fimillimus  eft  ejufHem  tranfverfis  proceffibus  ,  variis  tuberculis 
flnibufque  exafperatus ,  adeo  ut  exacte  horum  ofliurn  finus,  proceffibus  iliius,&  contra 
proceflus  finibus  refpondeant ,  ficcjue  firmior  conjunctio  fiat. 
/.■3  CL      Alterum  8  Os  Coxendicis,  aut  Coxffi  di&um ,  inter  Ilium  &  pubis  offa  osco«Dcn. 
h, .       medio  loco  fitum  eft,  quod  finum  habet ,  ( quem  h  coxendicis  acctabulum  vocant )  pro  ex- 
cipiendo  fcemoris  capite  ,  quo  majorinhumanocorporenon  datur ,  ficonferas  cum 
>,  •       cxteris,  quibus  aliarum  partium  articuli  connectuntur.  Sinus  hic  undiqae  1  labris cingitury 
pofteriore  tamen  parte  magis ,  quam  antica  ;  &  fuperiore ,  quam  inferiore ;  ut  foemur 
yjr      nobisfedentibusin  acutum  angulum  commodius  flectatur.  kDeficiunttamenha:cla- 
bra ,  qua  parte  finus  pubis  offa  relpicit ,  ob  venam  ibi  tranfeuntem,  qua?  articulo  nutri- 
mentum  deducit ,  pro  generando  humore  glutinofo  &  tenaci ,  ad  irrigationem  articuli 
maxime  neceffario  ,  quod  facillime  in  validis  illis  motibus  ,  quibus  continuo  agitatur, 
pra?fertim  in  longis  itineribus ,  fummo  cum  animalis  detrimento  exficcaretur.  Eft  au- 
,        tem  hic  finus  cartilagine  contectus  ubique  laeviflima,  praeter  1  anteriorem  partem,  qua; 
foraminibus  exafperata  ob  ligamentum  teres ,  quod  inde  originem  ducens ,  capiti  fce- 
moris  inferitur.  Notandus  vero  hic  quoque  alius  m finus  efl  ofiis  coxendicis ,  pofteriori  &  smu*. 
internae  ipfius  fedi  iniculptus,circa  quem  veluti  ad  trochleae  rotulam,  tertius  fcemur  cir- 
cumagentium  mufculus,  five  Obturator  internus  reflectitur.  Nec  pr xtereunda  filentio 
eft ,  ejufHem  n  appendux ,  qua?  toti  infima?  ipfius  fedi ,  cui  fedentes  innitimur,  adnafcitur.  Aw*&*' 
Ha?c  admodum  lata  eft  pro  ratione  oftis  cui  adnafcitur,  cum  ab  ea  infignes  mufculi 
originem  ducant ,  tres  nempe  pofteriores  tibiam  flectentes ,  tertius  puta ,  quartus, 
»L      &quintus.  Habet  tandem  etiam  duo  tubercula  in  ambitu  acetabuii ,  unum  °internumy  Tf0md* 
alterum  p  externum.  Ab  illo  initium  fumit  fecundus  tibiam  extendentium  ,  ftve  Rectus  ,• 
in  hoc,  quod  acutum  valde  eft,ligamentum  inferitur,  quod  a  quinto  oflis  facri  proceffu 
exoritur. 

Tertium  tandem  q  Os  Pvbis  in  anteriore  parte  pofitum  eft ,  ubi  cum  offe  pubis  ospubis. 
alterius  lateris  committitur  r  linea  afpera  &  craffa  recta  defcendente ,  quam  inter- 
cedit  cartilago  quaedam  non  admodum  dura.  1  Foramen  habet  omnium  totius  corpo-  ■*""— » 
ris  maximum ,  auriculam  non  abfurde  exprimens,  inter  finum  coxendicis,  eamque  par- 
tem ,  qua  fiio  conjugi,  feu  alterius  lateris  ofli  pubis  committitur ,  pofitum.  Levitatem 
affert  offi  hoc  foramen,  fedemque  prxbet  duobus  fcemoris  mufculis,extrinfecus  exter- 
no,  intrinfecus  interno  obturatori,  five  fecundo  &  tertio  circumagentibus  mufculis, 
qui  a  fe  invicem  ligamento  forti ,  quod  foramen  hoc  fubtendit,  difparantur.  Supra  fo- 
ramen  hoc  infculptus  eft  zfinmyycv  quem  venar  &  arteriae  tranfeunt,quse  ad  cruradedu- 
cuntur,  five  Vafa  cruralia  appellata.  Caeterum  hxc  tria  ofta  cum  facro  juncta  confti- 
tuunt  cavitatem  ,  quam  vulgo  n  Pehim  vocant ,  in  qua  inteftinorum ,  vefica? ,  &  uteri  Wt*. 
pars ,  continetur.  Vfm  horum  offium  eft ,  fcemoris  caput  in  fe  recipere ,  &  fic  univer-  vfi*. 
lum  corpus  fuftinere ;  deinde  partes  infimiTentris  tum  fulcire ,  tum  munire ,  pra?fertim 
vero  inteftina,  veficam,  &  in  fceminis  genitalia  membra. 

Caeterum  cum  infoeminis  aliqua  differentia  circa  harc  offa  occurrat,  &  haud  parum  a  vi-  jpj^en^- 
rilibus  diverfa  fint ,  fub  calcem  hujus  capitis  illud  difcrimen  breviter  fubjicere  decrevi-  jPxnutro(Jue 
mus.  Primum  circa  ilium  ojja  invenitur  ,  qua?  latiora  multo  atque  ampliora  funt  in  fcemi-  * 
nis ,  fpinam  quoque  magis  in  latera  educunt ,  id  quod  uteri  gratia  factum  eft ,  ut  ipfe 
dumin  magnam  attollitur  molem  gravidus ,  his  tanquam  fulcris  innitatur  ,  fuumque 
pondus  facilius  fuftineat.  Alterum ,  in  coxcndkis  ofiibus  ccrnitur ,  quorum  inferiores  partes  ». 

a  fe  magis, 


I.v. 


5<£  Adriani  Spigelii 

a  fe  magis ,  quam  in  viris  diftant ,  ut  infanti  ex  utero  egredicnti ,  trsifcfitus  fit  major. 
Tertium ,  in  ofiibm pubis  advertitur  ,  in  quibus  linea  afpera ,  qua  diximus  mter  fe  ha?c  offa 
committi ,  in  foeminis  multo  brevior  eft  ,  ac  in  maribus :  at  cartilago  contra  ,  ipfaofta 
inter  fe  connectens ,  duplo  craflior ,  laxior  ,  ac  mollior.  Proceffws  quoque  infiriorcs ,  qui 
fub  dicla  linea  fiti  funt ,  ad  externamagis  afe  diducuntur ,  ut  fic  in  fccminis  cavitas 
infimi  ventris ,  cjuam  Pelvim  nominavimus,  multis  modis ,  quam  in  maribus  fit  ma- 
jor ,  quod  cum  inteftino  recto,  veficaque,  uterum,  &  quando  plenus  eft,  fcctum  etiam 
continere  debuit. 

QyiF.STio.  De  his  offibus  quaeftio  effe  folet  inter  Medicos,  verane  fit  quorundam  iententia,quar 
pro  certa  a  pluribus  accipitur,  ab  antiquiftimis  Authoribus  confirmata,  de  offium  pubis 
partus  tempore  inter  fe  divulfione.  Nos  cum  brevitati  ftudeamus ,  relictis  argumentis 
qua:  pro  utraque  parte  in  medium  afFerri  confiieverunt,  quid  fepenumero  non  tantum 
ipfi  propriisoculis  viderimus,ied  aliis  etiam  in  publico  Theatro  confpiciendum  dederi- 
obfemtio.  mus,  breviftime  hic  proponemus.  Incedimus  enim  media  via,  nec  in  omnibus  hifcere, 
nec  in  nulla,  ex  plurimis  obfervationibus  ftatuimus,  fed  in  illis  tandem,qua?  partum  ha- 
bent  admodum  difficilem  ac  laboriofum,  aut  partes  ad  fcctus  egreffum  neceffarias,  op- 
pidoquam  anguftas  funt  nacTac.  Nec  quoqueita  a  fe  dividi  credimus ,  utafemutuo 
dehifcant :  fedligamento  laxiore  reddito ,  adeoque  (equace  ad  extenfionem  ,  nonnihil 
hiare  arbitramur.  Fieri  autem  id  poffe  facilius  notavimus,quo  tum  major  antepartum 
ad  illa  membra  generationi  fcctulque  exitui  dicata  j  tum  in  illis  maximis  doloribus,  qui- 
bus  in  partu  difncili  ( prxfertim  fi  diutius  duret)  miferae  muliercula?  conficiuntur,  hu- 
morum  affluxio  fieri  confuevit.  Saepe  enim  fsepiufque  vidimus ,  vafa  illa ,  qua:  alias  mi- 
nuta  fatis  funt,  dum  utero  non  geftant,in  eam  accreviffe  gravidis  magnitudinem,ut  mi- 
nimi  digiti  apicem  fere  crafTltie  adxquarint.  Quamobrem  profeAo  fieri  nequit ,  quin 
ligamenta  omnia,adeoque  &  cartilagines  hx  pubis  offium  irrigentur,&  molliores  poft- 
Dobrtscbca  eareddita?,  ad  aliquem  hiatum  maximopereprarparentur.  Neque  tamen  offa  pubis 
^Om^pof  duntaxat ,  fed  &  articulationem  illam  ,  quae  facrum  os  cum  offibus  ilium  connectit ,  pro 
tiftciicmfar-  majore  mjnoreque  difficultate,  quam  partus  peperit,  laxatam  fuifie  advertimus :  unde 
illud  eft ,  quod  exadto  labore  gravi ,  de  doloribus  circa  os  facrum  &  pubem  puerpera: 
nonnunquam  conquerantur ,  cui  ut  obftetrices  remedium  inveniant ,  in  lectum  collo- 
catas ,  pcdibufque  crucis  in  modum  impofitis ,  jubent  quiefcere ,  ut  illa  offiumfepara- 
tio ,  humoribus  digeftis ,  fblide  iterum  uniatur.  Quam  autem  promptum  fit  ut  haec  li- 
gamenta  laxentur ,  quilibet  experiri  poteft  ,  fi  offa  innominata ,  adhuc  facro  juncta,  & 
ligamentis  fuis  inveftita  accipiat,  cartilagineque  duorum  pubis  offium  abfciffa,  ipfa  pu- 
bis  offa  mutuo  a  fe  dividat.  Videbit  protinus  juncluram  illam  laxari  admodum  poife , 
quam  ipfam  nos  quoque  fua  natura  in  fceminis ,  quam  maribus  laxiorem  effe  factam 
av*  deprehendimus.  Id  vero  quoque  obfervandum  eft ,  ligamentum  illud  os  facrum  inno- 
minatis  alligans,  anteriore  parte,qua  abdomenfpecl:at,tenue  fatis  effe  j  pofteriore  vero 
craffiffimum,  ut  adeo  affluentibus  humoribus  haud  difficulter  remitti  queat,  ficque  an- 
teriore  parte  ofTa  Ilium  a  facro  hifcant ,  pofterius  autem  juncTa  maneant.  Quod  fane 
Natura  lblertiffima  in  eum  feciffe  videtur  finem  ,  ut  luxatio  horum  offium  prxpedire- 
tur ,  qu2e  neceffario  contingeret ,  fi  ligamentum  utraque  parte  laxaretur.  Revera  au- 
tem  fe  ita  habere ,  oculifque  ipfis  cerni  poffe  illam  ( ut  fic  dicam  )  dehifcentiam ,  pro- 
bare  citra  negotium  potuimus  faepe  in  publicis  demonftrationibus ,  in  quibus  fcemina- 
rum  ex  difficili  partu  mortuarum ,  ( cute  five  adhuc  integra ,  feu  fecta )  fcemur  alte- 
rum  fiiftulimus ,  vidimufque  os  pubis  illius  lateris,  digiti  fere  latitudine  eminuiffe,  quod 
aliasfierifinelaxitateligamentorumutriufquearticulinonpotuit.  Simile  accidit  cum 
alcerius  lateris  fcemur  elevaremus,  id  quod  &  ab  aliis  doctis  viris  fic  obfervatum  eft.  Ex 
his  autem  rnerito  omnes,  &  jure  conclufimus,  pro  difficultate  in  laboriofb  partu,magis 
minufve  offa  pubis  &  facrum,  dehifcere,  cartilagine,  &  ligamentofacilead  omnem  hia- 
tum,  ob  maximum  humorum  ad  illas  partes  affluxum,  fequacibus. 


C  A- 


de  Humani  Corporis  Fabrica,  Lib.  1 1. 


r 


CAPVT  XXV. 
T)e  ojfe  Hum  eri. 

^t^wSj?  Actenvs  trium  ventrium  ofta  vidimus;  reftat  ergo  ut  &  artuum 
|r  ^Vi  olla  infpiciamus ,  quos  lupra  in  Manus  ac  Pedes  divifimus ,  vocantes 
fe  f^ff1'!       ''i.rr.ion  quicquid  a  fumma  fcapula  ad  extremos  ufque  digitos  pertingit.  ALtr*"?~~ 


mm 


|§  Hxc  in  tres  partes  ab  Anatomicis  difpelcitur,  in  Humerum,  Cubitum, 
B  &Extremam  manum.  Dicitur  aOs  Hvmeri,  quod  a  Grxcis/3^'ir,  o$hum«ri. 


WM 


tr^crr.Htn. 


w**^*  a Latinis  quoque  Brachivm,  &  Hvmervs  MtjJ^wt  vocatur, 
&  inter  fcapulam  ac  cubitum  ,  quibus  lupra  infraque  committitur,  interjacet.  Oseft 
fubftantU  duriffima?  ac  folidiHimx ,  in  medio  per  totam  longitudinem  fiftula?  modo  ex-  sutf* 
cavatum ,  partim  ut  medullam  contineat  in  le,  partim  ut  homini  levitate  confuleretur. 
Figuram  habet  teretem  ,  led  variis  exalperatam  lineis ,  pro  variorum  mufculorum  infer-  T'i"~*- 
tione,  aut  exortu,  fuperius  inferiufque  admodum  latefcens. 

Elatiore  enim  fede  ,  b  appendice  donatum  eft ,  ex  qua  duo  exigit  capita ;  quorum  c  alte-  A??«kiix 
rum  internum ,  amplum  &  circulare  eft,  lxve,  ac  unaique  cartilagine  incruftatum,  quod  c^/^. 
finui  cervicis  fcapula?  committitur ,  &  omnes  humeri  motus ,  ante ,  retro,  dextrorfum, 
finiftrorfum ,  ad  fuperiora  denique ,  &  inferiora  perficit.  Perfectiffima  enim  articulan- 
di  ratione  connexum  eft ,  cujuimodi  Enarthrofin  vocant ,  &  omnibus  motibus  ciendis 
abfolvendifque  ,  maxime  eft  accommodata  &  opportuna.  d  Akerum  caput  externum  eft ,  ^^.^tr' 
quod  non ,  ut  prius ,  in  alium  finum  recipitur ,  fed  gratia  ligamentorum  inferendorum 
fa<5tum  eft ,  illoque  multo  minus  exiftit ,  fed  magis insquale,  quod  beneficio  finus,  un- 
dique  prius  caput  ambiens ,  ab  illo  magno  divellitur.  Caput  hociterum  induoalia 
dividitur,  eanterius  puta,  f pofteriufque ,  ex  quibus  illud  multismodis  majus  gran- 
diufque  eft  •  hoc ,  minus.  Dirimuntur  autem  intercedente  g  finu  quodam  tereti ,  qui 
pro  recipiendo  primo  primi  cubitum  flectentium  mufculi ,  principio  exfculptus  eft, 
quem  inferius  Bicipitem  appellari  dicemus.  Totus  poftea  humerus  deorfum  fertur,ita 
tamen ,  ut  fenfim  anguftetur ,  in  quo  progreffu  parte  h  anteriore  teres  eft ,  1  pofteriore 
depreffus  &  latior ,  quae  fane  figura  mufculis ,  illic  locorum  pofitis,  maxime  opportune 
eft,  &apta. 

k  Infimaparte  iterum ,  &  evidenter  latefcit,  maximamque  varietatem,  ob  procefTuum  ^gjj^ui. 
finuumque  copiam  reprsfentat.  Cum  enim  duobus  oflibus  conjungi  debuerit,Cubito 
&  Radio  ,  utrumque  autem  os  duobus  motibus  agitetur,  fa&um  etiam  eft,  ut  capitibus 
differentibus  indiguerit.  Eft  ergo  1  inferius  interiufque  caput  pro  Cubito ,  cui ,  quodcar- 
dinis  imaginem  quoquo  padto  exprimit  ,  per  yvyyhufu-  conjungi  dicitur ,  led  quia 
trochleam  refert ,  Trocble*  etiam  ,  aut  RotuU  nomen ,  ab  Anatomis  Profeftbribus  ac-  Tr«u*** 
cepit.  Nam  pra:ter  quod  orbicularem  formam  mediam  accepit ,  planam  utrimque 
alateribus,  mediaquoqueipfiusparsfinuataeft,  non  fecus  ac  trochlea ,  qua  parte 
funem  fufcipit,  utrimquemodiceprominens.  Non  tamen  exacte  trochlea?  compara- 
veris,  quodabinternapartemagis,  quam  externa  extuberet.  Sinm  habet  duos ,  ante,  ts*m 
retroque  unum ,  levi  fquama  inter  fe  diftindtos ,  quorum  mille,  qui  anticam  fedem 
occupat,  minor  eft,  &  anteriorem  proceffum  cubiti  fufcipit :  n  bic,  major  multo,pofte- 
riori  ejufdem  procelfui  dicatus.  A  latere  extemo  aliud  caput  conjunctum  habet,  carti-  rpfcii  i, 
lagine  te&um ,  cui  radius  committitur ;  fed  quia  is  non  nifi  anterius  rlectitur ,  &  ia 
pronum  aut  fupinum  aptatur,  anteriora  non  excedit.  Vtrimque  ad  latera  horum  capi- 
tum,  eminentix  adfunt ,  quas  Tuber* ,  &  Tuberculi  vocant :  quarum  illam  ,  qua?  tro-  T*tt,t»u 
chlex  vicinior  eft,  °  internum;  alteram, p  externum  vocant :  utrumque  exortibus  variorum  ^™"* 
mufculorum  deftinatum.  Plerique  enim  mufculi ,  qui  cubiti  radiique  offibus  interna 
parte  incumbunt ,  abinterno  quoque  tubere  ortum  fuum  habent:  fimiliter  ab  exter- 
no  ,  forinfecus  fituati.  Majus  eft  longe  interius  externo  ;  utrumvis  tamen  a  tubere  in 
acutam  lineam  definit ,  &  longo  du<ftu  fuperiores  humeri  partes  afcendit.  Ad  horum 
latera  finus  funt ,  &  primo  quidem  ad  latus  q  externiin  parte  humeri  pofteriore,  pro 
quarto  pari  nervorum  brachii ;  deinde  ad  r  interni ,  in  facie  anteriore  ,  pro  tertio  con- 
jugio  nervorum  illic  tranfeuntium :  in  pofteriore  vero ,  pro  quinto  pari.  5  Fofam  ia 

H  ficmia 

o 


5  8  Adnani  Spigelri 

fignia  nulla  habet ,  fed  in  elatiore  fede  ,  parva  quaedam  ,  nullo  difpofita  ordine  ,  qux 
pro  ligamentorum  infertione ,  aut  eductione  funt  condita.  aIn  medio  longitudinis, 
interna  parte  unum  eft  evidentiffimum ,  quod  deorfum  vergens ,  in  ipfam  offis  fubftan- 
tiam  intimiorem  penetrat ,  ut  per  id  ramus  infignis  ad  offis  nutritionem  ,  in  cavitatcm 
medullarem  traducatur. 


8.  c. 


Cubitni ,  Sc 
ejus  ofTa. 


Vftu. 


Communia 

utriufque 
oflis. 

i. 


Contraria. 


PropriaVInx 

Gibber. 
dyx.u'- 


Sintu  eiyft»* 

Procejfui  fi- 
ntu. 


Sinus  latera- 
lit. 


Procejfttt  fly- 
liformis. 


Radii  pro- 
pria. 

Capitulum 
ftttcriut. 


CAPVT  XXVI. 

DcVlna,  &  Radio. 

Ltera  brachiipars  bCvBiTVS  dicitur,  &  duobusconftatoffibus; 
quorum  illud ,  quod  minm ,  fuperiore  fede  locatum  eft  ,•  hoc,  majus  pu- 
ta ,  inferiore  :  vel,  fimavis  cum  aliis  locjui,  illuci  exteriorem  ,•  hoc  intcr- 
nam  partem  tenere  dicas.  Ratione  enim  fitus  brachii ,  appellatio  apud 
Authores  variat ,  ut  modo  fuperius  dicatur  illud ,  fi  cubitus  pectori  ap- 
plicetur,  totumquebrachiuminmediafigurajaceat:  modo  exterius, 
fi  totum  a  trunco  recta  dependeat.  Primum  os ,  xegxi* ,  Radius  dicitur :  alterum,  Grar- 
cis ,  Latinis  Cubitm ,  utrifque ,  abufii  quodam  nominis ,  totius  appellationem  parti  tri- 
buentibus.  Hunc  ergo  evitare  conantes  nonnulli ,  Vlnam  nominarunt :  toti  autem  parti 
propriam  appellationem  retinuerunt ,  Cubitum  vocantcs.  Ca?tcrum  hxc  duo  offa  ita  in- 
ter  fe  fiimmo  Naturar  ingenio  conftructa  fiint,  ut  Cubitm  quidem  flexionis,  &  extenfio- 
nis  munusobeat;  &  flexionisquidem ,  in  acutiflimum  angulum ,  at  extcnfionis  ad  re- 
ctam  tantum  lineam  ,  quam  nunquam  excedit :  Radim  vero ,  manus  potiffimum  gratia 
conditus  fit,  quam  pronam  fupinamque  reddit. 

Habent  haec  offa  quxdam  communia  inter  fe,  quxdam  contraria,  nonnulla  propria. 
Communia  quidem  ,  primo  fubftantiam,  quae  utrique  duriffima  cft  ac  folida,  fi  appcndices 
tantum  excipias :  utrique  etiam  fiftula?  in  modum  excavata ,  ut  medullam  excipiant,  & 
pondus  inutile  evitent.  D  cinde  fguram  non  diffimilem  valde  inter  fe  habent:  Vtrum- 
queenim  os  longum  eft,  variisexafperatum  lineis,  mufculorum  gratia,-  capitibus  etiam 
utrimque  donatum,  ex  quibus  in  utrovis  unum  majus  latiufque  eft  ,•  alterum,  minus  te- 
nuiufque.  In  eo  tantum  admodum  contraria  fiint ,  quod  Cubitus  fuperiore  parte  grandi- 
ufculum  caput  obtinuit ,  motus  fui  gratia  ,  inferius  vero  tenue :  Radius  vero  e  uiverfo, 
cum  ad  flexioncm  ,  &  ad  extenfionem  parum  conferat ,  cujus  gratia  potiflimum  arti- 
culus  illehumeri  inferior  ,  cui  fiiperiore  parte  committitur ,  conditus  eft ,  tenue  habet 
caput  ac  rotumdum ;  inferius  autem  latum  ,  ut  carpi  offa  recipiat  ,  quibufcum  totam 
poftea  manum  pronam  fiipinamque  praeftat.  Voco  fupernam  partem  eam  ,  qux  fiim- 
mum  locum  occupat ,  cuoito  cum  brachio  toto  dependente  a  trunco  ,•  infimam ,  quae 
contra ,  inferiorem. 

Sedenim  cVlna  elatiore  fede,  quamajuscaputexigit ,  d  a  pofteriore  parte  gib-  'ii^i! 
ba  eft  &  convexa :  c  a  priore,  finum  obtinet  maximum,  cartilagine  incruftatum,  &  fe- 
micircularem.  fflam  partem,  Gibberum  Barbari  appellant  ;  Hippocrates  dyKuv* >  Galenus, 
modo  aAinytvov,  modo  cum  Hippocrate  a.yx.wa :  banc  vero,  a  figura  C  Grxcorum,  femi- 
circulari  etiam,  <ny^l%  Jigmiformem.  Sinus  autem  hic,fuperius,inferiufque prccejfum  exi- 
git,  quorum  {ille,  finui  pofteriori  humeri ,  ( de  quo  diximus  prxcedenti  capite )  g  bic,  an- 
teriori  inferitur.  Ille,  pofterior  -y  hic,  anterior  cubiti  proceffus  dicitur :  ille,  magnus  eft, 
&obtufbj  hic,  minor,  &  acuto  prominet  angulo.  Committitur  autcm  hic  finus  cum 
trochlea  inferioris  humeri  capitis ,  cui  omnibus  modis  exacte  refpondet,  &  cu  jus  etiam 
gratia  in  medio  toto  ductu  inter  duos  proceffus  obtufb  angulo  protuberat.  Habet  au- 
tem  &  alium  praeter  hunc ,  ab  externo  latere  figmiformi  hfnum ,  qui  quartam  fere  cir- 
culi  partem  conficit ,  &  capitulum  minus  atque  fuperius  radii  excipit,  cartilagine  fimi- 
liter  inveftitus.  Poft  hxc  cubitus  ad  manum  defcendit,fenfim  gracilior  factus,donec  in 
1  capitulum  illud  minus ,  de  quo  diximus ,  finiat ,  quod  finum  habet  rotundum,  acujus  vf- 
latere  pofteriore  kproceJfm  quidam  parvus  enafcitur ,  quem  a  figura  ^xoh^  ,  ftyhformcm  *,  g 
dixerunt. 


g,  d. 


h ,  e. 


At  'Radivs  elatiore  parte  mcerokem  habet,  cui  parvum  acapitulum  affixum  eft  Ofi 
°  finu  rotundo  prarditum ,  cartilagine  te&o ;  in  quem  recipitur  caput  exterius  inferioris 

humeri  °'m' 


de  Humani  Corporis  Vabrica,  L  i  b .  1 1. 

Y&w*  humeri  appendicis.  Ad  Iatus  quoque  a paululum  prominet,  &  fimiliter cartilagine in- 
cruftatum  eft,  qua  parte  finui  iili  laterali  cubiti,  cjuartam  circuli  partem  conficienti,  im- 
plantatur  ,  cujus  ope  manus  prona  redditur  ,  &  fupina.  Sub  hoc  capitulo,  interna  par- 

o.       te  ,  b  Tuberculum  oblongum  eminet ,  finu  afpero  donatum  ,  in  quod  inferitur  validifhme  Tui^»-,. 
primus  cubitum  flectentium  mufculus ,  Biceps  vocatus.  Hinc  deorfum  ad  manum  Ra- 
dius  progreditur  oblique  ,  fenlim  ab  Vlna  dilcedens ,  ita  ut  in  medio  magno  fatis  dehi- 
fcant  intervallo  ,  &  (patium  relinquatur  illic  podtis  mufculis.  Ad  manum  autem  ubi 

?■       fere  pervenit ,  c  Capitulum  latttm  efficit,  quod  finum  habet  geminum,  carpi  oflicula  reci- 

pientem.  Interna  fede  finum  luteralem  obtinet ,  qui  inferius  cubiti  tuberculum  fufcipit*  uT4  u"r*~ 
Carterum  quoad  nexum  Cubiti  cum  Radio,  monendum  hoc  diligenter  videtur,  duo  2— ^.ff 
hxc  olTa  inter  fe  articulo  differente  omnino  committi ,  cum  radius  a  fuperiore  parte 
excipiatur  a  Cubito  :  at  contra  inferiore  ,  Cubitus  a  Radio.  Cujus  quidem  articulatio- 
nis  ratio  hujuimodi  eft ,  quod  Radius  ad  carpum  latior  fit ,  ad  humerum  vero  Cubitus. 
Quare  cum  ea  parte  ,  qua  latiora  iunt  h.rc  ofla  ,  felicius  aliorum  articulationes  admit- 
tant ,  factum  eft ,  ut  pro  craftitie  aut  tenuitate  ,  excipiant,  vel  excipiantur.  Sinus  cnim 
in  majoreofte  commodius  femper  infculpitur,  cum  continens  contento  debeat  efle 
majus.  Hoc  etiam  fub  finCm  addendum  eft  ,  connecti  duo  harc  olfa  invicem  JJgamentc  i^mmmm 
Icr.go,  quod  internos  mufculos.ab  externis  (eparat ,  &  i  duabus  lineis  acutis  ,  qux  fe  ^*8"' 
mutuo  refpiciunt ,  exoritur,  cum  akerain  externo  Cubiti  latere  fit,  alterain  Radii  in- 
terna  parte. 

CAPVT  XXVII. 

De  Ofibus  extrema  cS^tanus ,  &  Sefrmoeideis  apbellatis. 

E  r  t  i  a  brachii  pars ,  d  Maim  reliqua  eft  ,  Grxcisdicta,  quce  to-  ^1CD5 


cxti* 


tum  id,quod  a  cubito  radioque  dependet,complectitur.  Conftat  limi-  »  • 
§459  liter  tribus  partibus,  naprm  ,  Ciyc  Brachialii  /*sS*aW«  ,  {lYePeflbraJxali,  8c 
dcLKiv^oig,  Digitis.  e  Carpus,fuprema  pars  eft ; 1  media,metacarpium ; g  in- 
fima,  dicnti. 


C  a  R  p  v  s  ergo  fiiperne  radio  conne&itur ,  inferne  metacarpio ,  ex  Cirpns. 
octo  conftitutus  olhculis,  quorum  fubftantia  mollis,  &  intus  plena  foraminibus  eft,  etfi 
toris  Iblida  effe  videatur ,  qnod  in  prima  generatione  non  ofia  fint ,  fed  cartilagines  , 
poftea  vero  fenfim  indurelcant.  Viguram ,  ha:c  univerfa  invicem  juncta,  convexam  ex-  T:^- 
terius ,  intus  concavam  obtinent :  at  fingula  per  fe  conliderata  ,  diverlas  &  indicibiles, 
nullique  alii  rci,  qu:m  fibi  proprias  reterunt,  cum  magna  ex  parte  nexum  adjacentium 
offium  horum  figura  (equatur.  CcnKcclur.tur  inter  ie  ope  cartilaginum  ac  validorum  vin-  cmux». 
cuiorum,  ea  articulationis  fpecie,quam  Xeutram  a  Galeno  vocari  fupra  diximus,  quod 
ratione  ipfius  compohtionis  Diarthrofin  xmulentur ,  cum  laxa  fit  connexio  j  at  ratione 
oblcuri  motuSjSynarthrofin.  Componitur  ergo  ex  octo  ofticulis,fed  duplici  ferie  invi- 
cem  diftinctis,  quarum  utraque  quatuor  in  fe  continet :  ita  ut  fuperior  ordo  tria  ex- 
terna  fimul  fic  juncta  habeat,merito  ut  omnibus  unum  efle  videantur,&  quartum  om- 
nium  minimum,  minimo  digito  iubtenfum  :  inferior  autem  feries  quatuor  aliispoft- 
brachialis  oflibus  nectitur. 

h  M  E  T  a  C  a  R  P  v  s  autem  ,  quxalteramanusparseft  ,  1  quatuor  conficitur  offibus,  MeMe4rP«' 
non  quinque  ,  ut  voluere  nonnulli ,  qui  primum  pollicis  os  in  hujus  album  referre  funt 
conati  ,•  ied  male,  utrecte  notavit  Galenus,cum  diverfa&  alia  fit  articulatio  huic,quam 
metacarpioflibus,  tummanifeftus  motus.  Aniculatio  quidem ,  quia  per  Diarthrofin 
c:.rpo  committitur ,  reliquis  per  Xeutram  connexis :  at  motas  ,  cum  in  illo  maniteftus 
fit,  ante,  retro,  dextrorfum,  finiftrorium  :  in  his  vero,aut  nullus,aut  certe  ita  obfcurus, 
ut  nulli  pateat.  Oflium  horum  Subflantia  dura  eft  ac  (blida  ,  intus  fiftula?  in  modum  ca-  suh/u 
va,  quemadmodum  &  ipfaoiTafiguramteretemobtinent ,  qua:  tamenlatior  ab  kex-  t^*. 
terna  parte  eft  ,  prxfertim  fuperiore  fede  ,  ubi  planam  fuperficiem  habent:  Wnterna 
vero  ,  gibba  ,  duobus  quafi  planis  utrimque  ab  extremitatibus  externx  partis  elevatis, 
&  in  unam  lineam  acutam  coeuntibus.  Atque  hsc  caufa  eft.cur  inter  bina  m  intervallum 
femper  cernatur ,  pro  mufculis  digitorum  interoffeis,  de  quibus  poftea  dicemus,recon- 

H    2  dendis, 


Appmdicts. 


Digiti. 


Trhnum  os 
quodrtam  VO' 
cetur. 
Sutftantia. 
Tigura. 


Magnitudo.] 


Apptndicis. 


60  Adriani  Spigelii 

UAgnitudo.  dendis ,  cum  fefe  exadte  tangere  non  poffint.  Magnitudinem  quod  fpeclat ,  fi  cum  digi- 
torum  oflibus  conferas ,  multo  majora  funt :  fi  inter  fe  componas,  inaequalia  cernes,  & 
longitudine,  &  craflitie.  Longiflimum  enim,  craffiflimumque  eft  primum,quod  indici 
praefigitur :  minus  longum  craffumque  fecundum  eft ,  quod  medio  fubtenditur :  ter- 
tium  adhuc  brevius ,  quod  auricularem  fuftinet  digitum  :  omnium  vero  breviffimum, 
tenuiffimumque  eft  minimi >  adeo  ut ,  proportione  fervata  ,  femper  ipfa  decrefcere  vi- 
deantur.  a  Supra  b  infraque  habent  appendicem :  illa ,  carpi  offibus  ;  hac,  digitis  jungun- 
tur :  illa  ,  finum  habet ;  hxc,  capitulum  rotundum,  &  oblongum,  cartilagine  tectum, 
fed  a  lateribus  compreffum. 

D  1 G I T 1  c  tandem ,  quindecim  conftant  offibus ,  cum  quinque  fint,  &  finguli  terna 
habeant ,  pulchraferie  fibi  juncta  ,  quam  Graeci  <pdAuyyct ,  five  aciem,  appellant,  utpote 
quae  ab  ipfis  invicem  nexis  aliquo  pa6to  videatur  exprimi.  Cseterum  ipia  olTa  peculiaria 
nomina  non  acceperunt ,  fed  Pollicis,  verbi  gratia,  aut  Indicis,  primum,  fecundum,  vel 
tertium  dicimus :  Primum  quidem  vocantes  illud,quod  metacarpio  proximum  eft :  huic 
vicinum,  Secundum:  atTertium,  quodabiftodependet.  Duram habentomnia 
tiam :  Formam  autem  ,  intus  cavam ,  foris  convexam :  inferius  latam ,  fupra  anguftam : 
dextrorfum  vero  ,  &  finiftrorfum  rectis  lineis  exafperatam ,  quibus  quafi  terminis  pri- 
mum  &  iecundum  os  clauditur  a  lateribus.  Acutum  eft  tertium  ,  quod  ex  lata  bafi  in 
rotundum  definit  capitulum.  Magnitudo  inarqualis  eft;  minimum  enim  eft  tertium, 
hoc  majus  fecundum,  primum  omnium  maximum ;  id  quod  Naturaz  legibusadmodum 
conveniens  eft  ,  cum  partes  fuftinentesfuftinendisfemper  majores  efledebeant.  Ha- 
bent  Appendkes  fupra  infraque :  at  tertium  fuperiore  tantum  parte ,  cum  inferna  alteri 
offi  nulli  nectatur.  Supcriores  Appendices  obtinent  finus :  inferiores ,  capita :  &  Primi  qui- 
demo/fofuperior  ,  unico  tantum  conftat ,  pro  capitulo  offis  metacarpii  fibi  correfpon- 
dentis  recipiendo :  inferior  vero  duplex  capitulum,  oblongum,utrimque  anteriore  /ede 
extuberans.  Secundi  vero  fuperior  ,  finum  duplicem  ,  oblongo  diftincTum  tuberculo, 
pro  diclo  capite  :  inferior  autem  fimiliter  duo  capitula.  Tertium  tandem ,  fupra  dupli- 
cem  finum ;  at  inferius  capitulum  habet  afperum,foris  parum,intus  plurimum  eminens, 
&  quafi  lunatum  ,  ut  tendinem  recipiat  mufculorum  digitos  flecTentium.  Eodem prorfm 
modo  fe  habet  iff  Pollex ,  nifi  quod  primi  offis  fuperior  appendix  finum  obtineat  non  ita 
cavum  ,  fed  potius  anterius  pofteriufque  extuberantem :  inferior  vero  unico  capitulo 
conftat ,  unde  &  ipfi  finus ,  in  appendice  fuperiore  fecundi  offis  refpondens ,  neceffario 
fimplex  eft. 

Ad  hsec  olTa  merito  referri  debent  etiam  illa  minima ,  qux  in  manu  occurrunt ,  fefa- 
mo  femini  comparata ,  &  propterea  d  cn<mptoet^,fefamoeidea  a  Veteribus  Anatomicis  ap- 
pellata.  Sita  funt  hxc  in  internamanu  ,  in  digitorum  internodiis ,  &  fubflantu  funt  in 
ortu  cartilaginofie  ,  poftea  offeze ,  fed  pumicis  ritu  foraminulcntar ,  effic~ta  ad  fimilitu- 
dinem  patellae ,  quae  fcemoris  tibiseque  articulo  praefigitur ,  cujus  ufum  quoque in  om- 
nibus  referre  videntur.  Horum  numerm  etfi  incertus  fit ,  quod  modo  plura ,  modo  pau- 
ciora  reperiantur ,  pro  fubjec~torum  diverfitate ,  omnibus  tamen  fere  doctioribus  duo- 
decim  tantummodo  recenfentur  ,•  quorum  duofecundo  pollicisoffi  ,  quaprimojun- 
gitur  interna  parte  ,  bina  deinde  fingulis  primis  quatuor  reliquorum  digitorum  inter- 
nodiis  ,  ubi  cum  metacarpio  necluntur ,  &  denique  fecundo  ac  tertio  indicis  interno- 
dio  utrobique  unum  prsefigitur ,  idque  mediantibus  tendinibus  mufculi  tertium  digito- 
rum  articulum  flectentis.  Vfm  eft ,  prohibere  quo  minus  in  validis  digitorum  extenfio- 
nibus  offa  luxentur ,  &  ex  fua  fede  proiiliant. 


a.  x9.fg 
t,  m. 


c.  CC 


Officula  fe- 
femoeidea. 

Situs. 

Subftantia. 

Ftgura. 


Numerus'. 


d,  1.9.] 
l*&l>. 

fedftm 
rum  fg. 
17  cerm 


Connexto. 

Vfus. 


C  A- 


1 1 


de  Humani  Corporis  Fabrica,  Lib.  1 1.  Ci 

CAPVT  XXVIII. 

T)e  ojfeFcemoris  ,  &  Patella. 

T  brachium  trifariam  dividebatur,  ita  quoque  Crus  commodiffime  in  Crurit  tr» 
tres  partes  difpefcitur ;  in  Fcemur  puta,  Tibiam,  &  Pedem  extremum. 

^Foemvr,  Gr^ecis^>ro^»  os  eft,  ut  humerus,  unicum,omnium  qua:  ¥cmnT> 
in  corpore  noftro  (unt  maximum ,  non  folum  longitudine ,  fed  cramtie 
quoque  ,  robore  ,  ac  foliditate  reliqua  (uperans.  Subftantiam  enim  ha-  5;'^«*«. 
s^^^sjsss  bet  fi  quod  aliud  duriffimam  ,  intus  tamen  fiftula:  in  modum  excava- 
tam  ,  non  tantum  ne  pondere  nimio  homini  incommodaret ;  fcd  etiam  ,  ut  medullam 
in  fe  reciperet ,  qua:  ad  nutritionem  ofhum  ,  ut  oftendimus ,  propter  illam  naturalem, 
cjuam  habent,  ficcitatem  cum  duritie  jun&am,  maxime  eft  neceflaria.  Figuram  nactum  F,iur"> 
lh- >•    eft  obloncram,  non  tamen  recl:am  ;  fed  anterius 3  cnbbam, c  pofterius  concavam,utrim- 
cjue  circa  extremitates ,  maximeveroinfernaparteimpcnlelatam:  ca:terain  harum 
i «. *     medio  exacle  teres,  nifi  a  poftica  fede  ipfam  inxqualem  redderet d  alpera  linea,fati(que 

protuberans,  qua:  afumma  ipfius  ad  infimam  ufque  partem  ducitur.  Conneclitur  fupe-  c*1»*»'. 
rius  offi  coxendicis,  inferius  autem  tibiae. 
,A-         Habet duas  Appendices ,  quarum  Siperior,  verfus  interiorem  partem ,  e  cervicem  exi-  A??maix 
Z8*       gitfatis  infignem,  oblique  furfum  protenlam ,  cui  'caput  impofitum  eft,  omnium  fcpenor* 

qua:  in  corpore  funt  maximum  ,  exaCte  femiglobolum  ,  lxve  ,  a:quale  ,  ac  denla  carti- 
sC,       lagine  incruftatum ,  quod  in  medio  fere  g  foramen  habet,  cui  fortiiTimum  ligamentum 
rotundum  ,  ex  finu  offis  coxendicis  pronatum  ,  inleritur.  Sed  pra:ter  caput ,  &cervi- 
>:D-      cem,  duos  quoque  Procejfus  educit ,  quorum  aher  h  externm  ,  exlata  bafi  lenfim  angu-  ^«fr+tn* 
ftatus,  infignis  admodum ,  imo  omnium  proceiTuum  ,  qui  alteri  ofli  non  committun- 
tur ,  in  corpore  maximus  eft  :  alter ,  1  internus ,  multis  ab  illo  parafangis ,  fi  magnitudi- 
nemfpectes,  fuperatus ,  obtufum  referens  tuberculum.  ProcefTus  hi  duo  ,  cumaliis 
noftri  corporis  commune  habent  officium,  ut  mulculorum  infertiones  excipiant,  inde- 
que  appellationem  propriam  funt  nacti ,  ut  apud  Gra:cos  ^s^«*7r^?>     g ifi^^«y,  a  La- 
tinis  Rottttores  dicantur ,  quod  fcilicet  eos  mulculos  excipiant ,  qui  fcemoris  motui  auxi- 
lium  pra?ftant.  Circa  primum  &  majorem  ,  finus ,  imprefliones  ,  ac  linea  diligenter 
obfervandafunt ,  cumin  libro  quarto  horum  frequens  futura  lit  mentio  ,  quando  de 
fcemoris  mufculoruminfertione  loquemur.  kSina-s  in  interna  parte  eft  eximius,in  quem 
fecundi  &  tertiifcemurcircumagentis  mulculi  tendines  implantantur.  bnprefiones  qua-  '-j  f  j 
'  «■       tuorfunt,  ad  gibbam  ejus  fedem  &  externam.  1  Prima,  in  procliviore  &  humiliore  fede 
'  '-       eft,  ampla  ,  utextendentium  fcemoris  primi :  mfecunda,  in  anteriore  fede,  qua:  aliqua- 
1 3-       tenus  a(pera  eft  &  finuoia ,  ut  ejufiem  fecundi :  ■  tenia ,  in  inferiore fede ,  ac  inter  duas 
•  *       impre(Tiones  media,  gibba  nonnihil,  ut  tertii :  °  qiutta,  in  elatiore,  &  apice  ipfb  procef. 
/F.       fus ,  ut  quarti  tendinem  (u(cipiat.  p  Linea  denique  afyera ,  aprima  impreffione  "deorium 
ducitur  ,  nonnihilobliqueperfoemorispofteriora  incedens,  ubi  primus  mufculorum 
fcemoris  inferitur. 

Inferior  fcemoiis  appendix,  duo infignia capitain  pofteriorem  potius ,  quam  anteriorem  infsriori?. 

!  g.       partem  vergentia  conftituit ,  quorum  q  aherum ,  quod  internum  eft  ,  &  corpus  refpicit,  cjt"'*,. 

' H-  craflius  exiftit :  1 aherum  externum ,  latius  ,  ca:terum  magis  depreffum.  Inter  ha:c  ante 
r-       retroque5/«/Af  eft :  sante  quidem ,  lxvis  admodum  &  cartilagine  tedus ,  qui  patella:  tu-  w 

;K.  berculum  excipit :  z  retro ,  grandis,  &•  qui  pollicis  latitudinem  exxquat ;  partim  ,  ut 
fedem  prxbeat  firmam  validoilli  ligamento  exfcemore  enato  ,  quod  tuberculo  inter 
duos  finus  in  tibia:  elatiore  fede  ex(culptos ,  enato  in(eritur;  partim,  utviamtutam 
prarftet  vafis  per  crus  excurrentibus,  nempe  nervo  omnium  maximo,  vena:,  Sc  arteria:. 
\  trumque  caput  ad  latera  finus  obtinet ,  qui  fedem  pra:bent  tendinibus  mulculorum 
tibix  illic  tranfeuntibus. 

,h>  "^-.w/^quoquefuntcircaappendiceslevia ,  qua:  inferviunt  validiori  ligamento-  fct**m. 

rum  rotundorum  articulos  ambientium  in(ertioni.  Illud  tamen  oblivioni  tradendum 
non  eft ,  in  pofteriore  parte  inferiorum  capitum  ,  duo  offa  (elamo  lcmini  fimilia  repe- 
riri,  qua:  Xatura  folers  ad  primi  pedem  moventis  mufculi  duo  principia  afrixit,  ne 

H    ?  fcilicet 


er*, 


Patella. 


Vftn. 


Subjlantia. 


Gonntxio. 


I.  l.u. 


Tibia. 

Apoendixfu- 
penor. 


Sintu. 

Tubtrculum. 


Cartilago  ft- 
ntti  adjuntla. 


Capitulum 
lateraU. 


Tuberttdum 
nnterius. 


Tres  linet. 
I. 

Spina. 

I. 

lnterna. 
3- 

Externa. 
Tria  latera. 
i. 

2. 

3- 


tf*  Adriani  Spigelti 

(cilicet  mulculus  ab  illis  capitibus  in  motu  validiori  attereretur ,  damnumque  caperct. 

Csterum  cum  Patella?  modo  mentio  injecta  fit ,  occafionc  fitus  ejus  in  antericre  in- 
feriorisappendicis  fcemoris  parte,ipfaque  ad  articulationem  fcemoris  cum  tibia  faciat, 
eodem  capite  de  ipfius  quoque  hiftoria  difleremus.  Eft  ergo  aP  atella  ,  fi  ve  plxn  ,  *,  i.  io/ 
Mola,  &  Barbaris  Rotula,  os  fubrotundum  ,  latum,  vix  duos  tranfverlbs  digitos  exa?-  9&l°' 
cjuans , b  foris  planum,  &  foraminulis  refertum , c  intus  gibbum  quodammodo,&  carti-  J  >jp*-s 
lagine  te&um,  quod  d  fcemoris  &  tibia?  offi  anterius  prxponitur  ,  ne  ultra  modum  ex-  rf'.*i.T. 
tendantur ,  neve  a  tibia  fcemur  procidat ,  ficcjue  in  locis  declivioribus  ,  &  ubi  pedis  ex- 
tenfio  firmior  requircbatur  ,  ambulatio  impediretur ,  aut  prorlus  peflumirct,  quemad- 
modum  folet  accidere  iis  ,  quibus  hujufmodi  os  fra&um  aut  luxatum  eft  ,  cum  plana 
cjuidem  locatuto  adire  ,  at  decliviorafine  metu  cafus  ,  necjueant.  Subflantia  hujus,  in 
primo  ortu  mollis  eft ,  &  cartilaginea ,  talifque  per  plures  menfes  remanet,  poftea  len- 
fim  in  durius  os  xtate  provectis  abit.  Plenum  tamen  foraminulis  eft  ,  quemadmodum 
relicjua  omnia,  cjua?  ex  cartilaginibus  in  oifa  tranfeunt.  Connecl itur ,non  fecus  ac  fefamoi- 
dea  offa  digitis , ita his  duobus  otfibus ,  beneficio  tendinum  crafliorum ,  fecundi,  tertii, 
&  quarti  tibiam  extendentium  rnulculorum,  qui  per  genu  ad  tibiam  delcendunt,  &  tu- 
berculo  ipfius  anteriori  implantantur. 

CAPVT  XXIX. 

De  TibU  utroque  ojje. 

^^^<£X^f  I  b  I A  c  altcra  pars  cruris  eft,  inter  genu  &  pedem  fita^duobus  conftans 
IS^r*  °^1DUS>  Quorum  illud  cjuod  craffms  eft,  nomcn  toti  ns  retinet,&  Tibia, 
Gra?cis  itwjpi  vocutur:  alterum ,  quod  teniurs ,  libula,  mfcvt].  Illud, 
internamj  hcc,  extcrn;<m  partem  occupat :  utrumcjue  fubftantiam 

im  cxcavatam. 


Sk§1  habct  duram  lolidamque,  intus  fiftula:  in  modun 
'y-^.    f bi  a  auterri)  ut  aj)  j^  initium  dicendi  faciamus,duabusdonata 
eft  Appendicibus,quarum  utraque  reKquo  olfe  latior  eft.  Illa  qux  g5/^m'oreft,fcemori  s,'a. 
pcr  enarthrofin  committitur  ,  nonnihil  ab  anterioribus  ad  pofteriora  diicedens  ,  quo 
loco  fefe  in  duas  findit  emincntias ,  extra  os  aliquantulum  protuberantcs.  Habet  haec 
appendixin  (ummitate  h  duos  Sinw  oblon^os ,  fei  mperficiales  tantum,  Iaevi  incruftatos  *>B-R 
cart.lagine  ,  quibus inferiora duo fcemoriscapita excipit.  Interhos  lTuberculum  eftin-  «,c. 
terjectum ,  ina?qua1e  ,  &  afperum,  pofteriore  cftis  (ede,aipero  eminens  apice,  in  quem 
inferitur  validiflimum  illud  ligamentum,  quod  ex  finu  illo  magno  &  ampio  intcr  capita 
inierioris  fioemoris  appendicis  interjecto ,  enafci,  &  procedere,  capite  pra:cedente  dixi- 
mus.  Ne  vcro  in  tr  m  levibus  his  finibus  ,  qui  necefiarii  maxime  erant ,  fi  tibia  ad  acu- 
tum  admcdum  angulum  flecti  debcbat,  facile  exciderent,  ficque  perpetuum  luxationis 
periculum  homini  impenderet,  Natura  peculiarem  in  ambitu  utriufque  cartilaginem 
appofiiit ,  qua:  craffa  verfus  centrum  fenfim  attenuatur ,  &  ligamentomm  ope  annecti- 
tur.  Habet  etiam  k  C  phulum  inpofleriore pane,  fub  externa  protuberantia,  quod  fuperio-  *,  d. 
ris  fibula?  appendicis  finum  ingreditur.  Hoc  rotundum  habet  ambitum,  admodum 
tamen  leviter  prominens ,  &  cartilagine  incruftatum.  1  Reperiuntur  autem  &  forami-  /,  e. 
nula  plurain  anteriore  fedc  capitis  tibise  ,  qua?  fuperficiem  illam  afperiorem  reddunt, 
&  m  Tuberculum  infigne ,  fecundum  longitudinem  primadinea? ,  fuperiore  fede  nonnihil  w>f. 
excurrens  ,  in  quod  tendo  inferitur  ,  ex  tendinibus  lecundi ,  tertii ,  ac  quarti  tibiam  ex- 
tendentium  mufculorum  commiftus.  Hinc  tibia  recto  tramite  deorlum  tendit,nonnihil 
jfemper  anguftata ,  non  tamen  ut  pleraque  offa  omnia  teretis  figura*  eft ,  fed  trianguia?, 
ex  tribus compofita lateribus,qua?  a  totidem lineis  conficiuntur.  n Prima linea inanteriore  »,  i. 
lede  eft  ,  acutiftima ,  &  Spina  tibu  dicitur :  dm  inpofleriore  fiint ,  quarum  altera  °  interna,  o,  i. 
&obtulaeftj  altera  ,  ?  externa,  acuta  fimiliter ,  quas  ligamentumfufcipittibixcblon-  ?,  3.  • 
gum.  Ex  his  conficiuntur  Tria  latera ,  quorum  duo ,  anteriore  fede  \  unum ,  pofteriore 
eft.  q  Primum ,  in  anteriore  parte  a  latere  interno  eft ,  gibbum ,  &  omni  carne  deftitu-  ?• L 
tlim  ,  quod  cu/T.y-vyj^ov  dicitur :  r  Secundum ,  externo  latere,  pro  mufculis  in  tibia  ha?renti-  r . IL 
bus  anterioribus :  sTertium,  pofteriore  fede ,  pro  mufculis  pofterioribus.  Hoc,  fupe-  ni. 
riore  parte  lineam  habet  afperam ,  longo  dudu  ad  inferiora  excurrentem.  Circa  hanc 

lineam, 


K, 


<  L 


de  Humani  Corporis  Fabrica,  L  i  b .  1 1 .  6 3 

^neam  >  media  fere  fede ,  *foramen  infigne  eft  exfculptum ,  quod  in  partcm  inter- 
1  h.     '  nam  oflis  penetrat ,  &  venulam  deducit  pro  oflis  nutritione.  b  Akera  appendix ,  inferio-  fenoJ^"1* 
rem  tibia?  partem  conftituit ,  multo  priore  minor  ,  qua  ipfa  cum  talo  per  ginglymum 
articulatur.  c  Simm  \\abct  gcminum ,  cartilagine  tectum ,  linea  media  a  pofteriore  parte  s*>-*fU*. 
in  priorem  excurrente  diftinctum  ,  ubi  poftea  in  leve  tuberculum  terminatur.  Horum 
qui  ab  interna  parte  confiftit,  major  eft  &  proiundior  ,  ob J  proceflum  quem  ibi  loco- 
rum  tibia  exigit.  Proceflus  enim  craflus  eft ,  intus  cavus ,  foris  gibbus  &excarnis, 
MaBeobu  intemtts  ab  Anatomicis  vocatus.  Externa  autem  parte  in  hac  appendice ,  alius  ****** 
finus  oblongus  occurrit ,  qui  fibula:  caput  inferiusfuicipit ,  aiper,  &  nulla  cartiJagine 
munitus. 

e  F  ib  V  L  A  autem  ,  tibix  adftansab  externo  latere  ,  multominoreft  ipfa  craflitie,  FlbaU- 
etfi  longitudine  xqualis ,  cum  infra  tibiam  excedat ,  quantum  luperna  parte  ad  genu 
fiiperatur.  Solida  quoque  eft ,  &  duplici  appendice  firmata  ;  quarum  {jupcrior'\n  latere 
interno  ,  finum  habet  cartilagine  tectum ,  a  quo  excipitur  capitulum  laterale ,  quod 


•  •.  10.  f* 

3-S. 


/M. 


N 


Att*niix 


f.  o. 


n.1.3 


l  .10-4.  p. 


fub  tibia?  fuperiori  appendice  fubfiftit.  g  Inferior  vero  in  acutum  angulum  definit ,  &  in  ^mor, 
finum  inferitur  externum  &  oblongum  inferioris  tibia:  appendicis ,  nulla ,  qucmadmo- 
dum  &  finus ,  tectum  cartilagine,  ibique  Mal/eolum  externum  conftituit,  qui  cum  interno 
talum  in  fua  fede  continet ,  imo  magis ,  quam  ille  ,  cum  fibula  defcendat  altius ,  &  pro- 
ducatur :  ex  quo  fit,  ut  exterior  interiore  lemper  humilior  appareat.  h  Reliqua  fibula* 
•  pars ,  quannterha?c  duo  capita  interjacet,  inarqualis  eft,  &  triangulum  exprimit, 
11.  iii.  1  tribus  lateribus  interfe  junctis,  in  quibus  aptiflime  locantur  pedemac  digitos  moven- 

tesmufculi.  Conficiuntur  latera  hxc  ex  totidem  kIineis:  tma,  anteriore  ;  duafou  \ero,  tmumu 
pofterioribus.  Anterior  ,  acuta  eft  ,  quemadmodum  &  pofteriorum  interior :  exte- 
rior  autem  ,  rotunda.  Ab  anteriore  &  interiore  ,  primum  latus  conftituitur :  ab  ante- 
riore  &  exteriore ,  lecundum  :  at  tertium,  a  duobus  pofterioribus.  Carterum  cum  haec 
duoofla,  1  inter  fe  in  medio  dehifcant ,  ut  mufculi  pedis  illic  commodius  reponantur, 
ligamentum  membraneum  Natura  condidit ,  quod  utrumque  os  mediofpatio  com- 
ple&itur.  Iungit  autem  externam  tibiar  lineam  cum  interna  fibula?. 

CAPVT  XXX. 

T>e  opbus  Pedis  extremi. 

Vemadmodvm  Manus extrema  tribus conftabat  partibus ,  carpo, 
metacarpio ,  &  digitis ;  ita  m  Pes  quoque  extremus  totidem  conficitur, 
illis  plane  refpondentibus ,  a  Tario  inquam  °Metatario,  ?&Digitis. 
Prarter  has  tamen  &  q  alia  quaedam  eft ,  cui  nulla  manus  particula  ac- 
commodari  poteft  ,  quam  tria  ofla  componunt ,  puta  Talus ,  Calca- 
neus ,  &  Os  naviculare  a  forma  appellatum v  Vtcunque  autem  non  de- 
fint  nonnulli,  qui  &  ha?c  ad  tarfum  refte  referri  ftatuant,  quia  tamen  infigne  quoddam 
difcrimen  interipfa  &  carpi  ofla  ,  quibus  exa&e  tarfi  a  nobis  vocata  oflicula  refpon- 
dent,  advertitur,doc"trina:  facilioris  gratia  diftinCtionem  hanc  oflium  pedis,quam  illam 
fequi  cum  probatiflimis  Authoribus  maluimus  ,  quartam  hanc  pedis  oflium  partem  In- 
nominatamYocant.es.  Incipiamus  ergo  ab  iftis  tribus  primum,  poftquam  nonnulla  ab 
initio,  iplis communia ,  enumeraverimus. 

O  s  s  a  b<ec  ergo  omnia ,  tum  tria  fcilicet  di&a,  tum  quatuor  qiu  tarfum  confiituunt,  in  primo  0™™** 
ortu  molha  lunt ,  &  cartilaginea  potius ,  quam  oilea  dicenda :  progreiiu  autem  tem-  ■, 
poris  in  folidiorem  abeunt  iubftantiam  ,  quse  tamen  ut  omnium  aliorum  ,  quarcunque 
inrecensnatiscartilagineaeflefolent,  pumici  fimilis  eft,  &  plena  cavernulis.  Quam- 
quamnecomnia  asqualiter  mollia  fintinipfis  etiam  infantibus,  fed  alia  aliis  duriora, 
inprimis  calcis  os ,  quod  ut  omnium  duriflimum  poftea  eft  ,  ita  etiam  in  tenella  xtate, 
medio  modo  inter  ofla  &  cartilagines  fe  habet.  Figuram  naCta  fiint  inter  fe  omnia  dif-  »: 
ferentiflimam  :  magnttudinem  etiam  inarqualem ,  cum  omnium  maximum  fit  calca- 
neus,  hinctalus,  inde  os  naviculare  ,  tum  cyboeides ,  five  cubiforme ;  poftharc  cu- 
neiformia ,  quorum  primum  majus ,  alterum  minus ,  tertium  medium ,  a  quantitate 


cognominatur. 


4Talvs 


6\ 


Adriani  Spigelii 


Talns. 
Tigura. 


Sex  latcra. 


i.  3. 


Calcaneus. 


Naviculare 

ct. 

A-uitM. 

Cmvexapars 


Qiiatuor  of- 
fa  tarfi. 
Forma. 


a  T  A  L  v  s  ergo ,  Graecis  »  w  <k&y**(&  >  quse  vox  aRomanis  civitate  donata 
eft ,  cum  &  vulgo  Aftragalm  vocetur.  Os  eft  variae  formae ,  quo  cum  tibia  fibulaque 
committuntur ,  ficque  pes  flectitur  extenditurque ,  nonnihil  etiam  ad  latera  movetur. 
H6c  ergo  non  fblum  Homo  donatus  eft,  fed  caetera  quoque  omnia  animalia ,  qua?- 
cumque  pedibus  in  digitos  fciflis  incedunt.  Vt  autem  ejus  hiftoria  facili  methodo  tra- 
datur ,  cum  fex  conftet  lateribus ,  ordine  fingula  examinanda  erunt.  Et  fane  bfuperim, 
quadratam  fere  figuram  exprimit ,  nifi  quod  c  pofterior  linea  d  priore  paulo  brevior 
fit,  cafterum  cartilagine  molli  ac  lubrica  incruftatum.  Non  tamen  plana  fuperficie 
conftat,  fed  rotunda  ac  gibba  ,  in  cujus  medio  ,  lateribus  nonnihil  prominentibus , 
e  levem  quendam  finum  habet ,  in  quem  linea,  inferiorem  tibiae  finum  bifariamfecans, 
inferitur,  ut  tibia  fic  cum  talo  per  ginglymum  articuletur.  Vocatur  Grxcis  a  forma 
-n-^u^ ,  a  Latinis  nonnullis  Quftrium.  Latera  autem  hxc ,  quorum  illud  Unternum  eft, 
hoc  &  externum ,  h  fiiperne  laevi  cartilagine  ,  qua  malleolos  fiifcipiunt ,  obducta  funt : 
'infernefinushabentafperos ,  in  quos  ligamenta  inferuntur ,  quxduooffa  tibia?  talo 
colligant.  Verumtamen  illud ,  exiguofpatio  incruftatum  eft;  hoc,  longiore;  quod 
fibula  externum  conftituens  malleolum ,  altius  defcendat ,  quam  proceffus  tibix ,  in- 
ternum  efliciens.  k  Anteriorpars ,  in  1  cervicem  oblongam  excurrit ,  In  cui  exquifite  ro- 
tundum  capitulum  priore  loco  adnafcitur ,  quod  poftea  in  finum  navicularis  oMis  infe- 
ritur  ,  atque  hujus  beneficio  in  latera  pes  circumducitur.  Interhoc,  &  fuperius  latus , 
occurrit  n  finus  rotundus ,  mediocriter  cavus ,  in  quod  dum  pes  ad  acutiflimum  angu- 
lum  flectitur ,  tuberculum  illud ,  quod  inmedio  linex  anterioris  finus  tibiae  eminet, 
ingreditur.  0  Pofterim  latm ,  quod  omnium  minimum  eft ,  totumque  afperum  ,  p  fiiper- 
ne  tranfverfiim  finum  per  totum  latus  exigit,  quod  recipit  ligamentum  tibia? :  q  inferne 
finum  habet  defcendentem  parvum,  per  quem  tranfeunt  tendines  mufculorum  pedem 
moventium.  TInfima  pars,  cujus  beneficio  cum  calce  nectitur ,  quia  parte  pofteriore 
hocrecipere,  parte  anteriore  ab  ipforecipi  debeat ,  sillicfinu,  rhic  capite,  utroque 
cartilagine  obducto,  donatur.  Caput  rotundum  eft,  oblongum,  fed  triplo  minus  finu ; 
finus  a  pofterioribus  ad  externa  excurrit  oblique  ,  coracoidem  fcapulae  proceffum  non 
male  exprimens.  u  Inter  hunc  autem  &  illud ,  ubi  talus  calcem  non  attingit ,  finus  lon- 
gus  &  fatis  profundus  occurrit ,  modice  latus ,  cui  e  regione  calcis  finus  refpondet.  In 
hoc  coacervatur  mucofa  quaedam  fubftantia ,  quse  ligamenta  cartilaginea,  hoc  loco  ta- 
lum  calci  jungentia ,  irrigat  &  hume&at ,  ne  in  longis  crebrifque  motibus  nimium  ex- 
ficcentur. 

Calcis  Os,  &  *Calcanevs,  Ctxds^w,  alterumoseft,  quodtalofiib- 
flernitur.  Hujus  y  fuperius  latus,  partim  talum  excipit,  ut  anteriore  parte,  ubi  2  finum 
habet  &  *  caput ,  quibusipficommittitur  :  partim  a  talo  liberum  eft,  quemadmodum 
fede  b  pofteriore ,  ubi  finum  habet  afperum ,  qui  ligamentum  accipit  d  tibia  talum 
conftringens.  Latus  utrumque  finuatum :  c  internum  quidem  ,  admodum  evidenter , 
quod  tendo  ibi  tranfeat  primi  oblique  pedem  moventium ,  &  duorum  tertium  8c  fe- 
cundum  internodium  flecl:entium,quemadmodum  &  vena?,  arteria?,  ac  nervi,-  at  dexter- 
num,  verfiis  anteriora  parvum  finum  obtinet ,  eumque  cartilagine  tedtum,  pro  tendine 
fecundi  oblique  pedem  moventium  ,  &fecundum  eundem  flectentium  mufculorum. 
e  Infimapars ,  latiufcula  eft :  fpofterior,  modicegibba  glevesfinuloshabens,  inquos 
tendo  primi  &  fecundi  pedem  extendentium  inflguntur.  h  Anterius  leviter prominet  ca- 
pite  amplo,quo  cubiformis  finuifere  plano  coarticulatur. 

'Navicvlare  tertiumeft,  <™<i<pe«3W,  dnaviculae  forma  appellatum ,  cum  ob- 
longumfit,  &  k  intm  cavitate  infigni  exfculptum ,  lforis  convexitate  prominens.  Cayi- 
tm  haec  \xvi  cartilagine  obtegitur ,  in  quam  ingreditur  caput  Aftragali ;  at  conlpexa pars 
fimiliter  incruftata ,  m  tres  obtinet  fuperficies ,  adeo  leves,  ut  ambiguumfit ,  excipiant, 
an  excipiantur.  His  committuntur  tria  tarfi  offa :  inter  quae  maximum,  internum  latus 
occupatj  minimum,  externum.  Situm  ergo  eft  in  parte  interna  pedis,  cujus  beneficio 
prxcipua  tarfi  parstalo  committitur. 

Ha?c  triaoffa  quatuor  Tarfi  fequuntur ,  quae  unum  ordinem  conficiunt :  fed primum 
caki,  reliqua  tria  nayiculari  committuntur.  Emciunt autem omnia ,  jun&ainterfe,  forni- 
cem :  cum  parte  fuperiore ,  convexa  fint ;  inferiore ,  concava.  Tria  etiam  illa  navi- 

culari 


«,  r.  10.  ji} 


c,  b. 


e,  e. 


f,  E. 

Z,  P. 
h  ,  d.  i. 
i,  e.e. 


*,  c. 

m,  g- 


«,  h. 


0.  D. 

1,  L. 


B. 

*,  m. 


u,  o. 


X,  t.10. . 
17- 18. 1 

y ,  a. 

z ,  a. 
*,  h. 

b ,  C 
t,  E. 


d,  F. 


e,  B. 
i  ,  e. 


* ,  1. 10 
10  &i 
k,  A. 
I,  B. 


m.  1.1. 


h  l 

( 

k 

l 


de  Humani  Corporis  Fabrica,  Lib.  I L  6 5 

culari  commiffa ,  fornicis  in  modum  a  terra  elevantur ,  fblo  cubiformi  ipfam  attingen- 
te,  adeo  ut  infignis  relinquatur  cavitas  in  pede ,  in  qua  recondantur  tum  tendines, 
tum  mufculi ,  ne  in  ambulatione  conterantur  lxdanturque  ,  fi  plana  inferior  planta?  fu- 
perficies  foret.  Ha?c  quia  fuperiore  fede  lata  funt ,  inferna  angufta ,  adeoque  non 
inepte  cuneum  exprimant ,  FalopiusxaAxW? ,  hoc  eft ,  Cuneiformia  appellavit ,  quae 
nomina  etiam  nos  retinebimus  5  diftin&ionis  autem  gratia  ,  cum  aliis  Anatomicis  ma- 
gnitudinis  fuse  rationem  addemus.  C(r/7wc7/mr///'ha:conrainteriecartiIagineisIigamen-  cameit. 
tis :  qua  tamen  parte  fe  mutuo  refpiciunt,  ab  omni  cartilaginc  nuda  funt  aclibera :  an- 
terius  vero ,  qua  metatarfi  oflibus  ,•  &  pofterius ,  ubi  naviculari  necluntur  ,  lxvi  carti- 
lagine  incruftantur. 

»t.io.fig.     E  x  H 1  s  ergo  primum  eft  y.v€o«$\g ,  4Cvbiforme,  ftc  diclum  a  fenis  lateribus ,  cubifotme. 

ii.io.is.  cjuibus  cubo  refpondet.  Hoc  b  anteriori  calcis  lateri  pr.*ponitur  ,  cum  cjuo  pofteriore 
fuo  Iatere  neclitur  j  anterius ,  metatarfi  offi  quarto  &  quinto  jungitur,  ubi  fuperficiem 
geminatamhabet;  interno  ,  cjuarto  tarft.  Reliquatrialatera  ,  externum,  fuperius,  & 
inferius  nulli  junguntur  ,  fed  foluta  funt. 

f.ic^-  CC  VNBIFORME  Maivs,  five  Tarfi  fecundum  ,  maximum  ex  cuneiformibus , 
internum  pedis  latus  occupat ,  anterius  latum  &  Iongum  ,  quo  primum  os  pedii,  quod 
maximo  digito ,  fivepollici,  fubfternitur ,  fufcipit.  Hoc  an  finuatum  fir,  anpromi- 
neat,  ambiguum  valde  eft :  videtur  tamen  prominere,cum  primum  pcdii  os,cjuod  huic 

d  -       conjungitur ,  finum  levem  quidem,  at  evidentem  fatis  habeat.  d  Poflerim  finum  habet, 

«f  quo  navicularis  proceftulum  internum  fufcipit :  eJuperiore  latere ,  convexum  sintcriorey 
cavum  j  utroquetamen  admodum  afpero. 

i.-io.fig.     gCvNEiFORME  MiNVS,  five Tarfi tertium , quod medium locum obtinet, h fu-  Cuneiforme 

•  .1  .  IlilUUj. 

pcrnampartem  quadratam  habet ,  Ieviter  arcuatam  ;  lirtferrtdm  acutam  ,  unde  omnium 
aptiflime  cuneum  exprimit :  k  anteriorem ,  pofterioremque ,  triangularem  ,  cartilagine  in- 
cruftatam,  quarum  illa  metatarfi  fecundum  os  fufcipit ,  hac jungitur  naviculari  ;  at 1  la- 
tera  quadrata ,  fed  oblonga  ,  ex  quibus  internum  ,  finum  ingreditur  lateris  extcrni  primi 
cuneiformis;  exteiratm,  cum  tertii  interiore  jnngitur. 
m:.io.fig.     ^Cvneiforme  Medivm,  feu  Tarfi  quartum  ,  fimile  minori,  nifi  quod  majus  CondfonM 
» eft  ,•  ^jupcma  fede  fimiliter  quadrilateram  figuram  ,  altera  parte  longiorem  refert :  0  in- 
ferne  acuminatum,fed  obtuftore  modo,incujus  medio  tuberculum  exiguum,cui  primus 
fr       pedem  obliquemoventium  ,  five  Tibixuspofticus  inferitur :  p  anterius ,  tertium  meta- 
tarfi  os  admittit  j poflerius ,  levi  finu  naviformis  externum  tuberculum  fufcipit :  Lteribus, 
tarfi  os  tertium,  &  primum,  attingit. 
il**>fe     Tarfum  excipit  ^Metatarsvs,  altera  pedis  pars ,  quam  Gra^ci  mJlcv ,  Celfus  Met««fuj. 
lB-      Plantam,  alii  Peclen  appellant.  Componitur  ex  quinque  offibus,cum  pollex,five  magnus 

digitus  fuum  quoque  fibi  exhis  vendicet ,  fecus  ac  in  manu.  Omnia  vero  Subflantiam  suijiami*. 
habent  folidam ,  intus  fiftulx  ritu  excavatam  ,  longioraque  funt  multo  ,  quam  ofta 
metacarpiin  manu ,  cumipfe  etiam  pes  manu  longior  fit.  In  Magnitudine  eam  obfer-  M^wuio. 
r"       vant  proportionem  ,  ut  omnium  crafliflimum  fit  quod  r  pollicem  fuftinet  ,•  ex  reliquis 
ij       longiiTimum  ,  quod  sindici  fubfternitur  ,•  hinc  quod  cmedioj  u  reliqua  quoquefen- 
fim  breviora  fiunt :  craffitiem  tamen  pene  xqualem  retinent.  Vtrinque  definunt  in 
capitai  ex  quibus  x  anterim  multo  y  pofteriore  minus  eft ,  rotundum  fere,  compreftis  4***"*- 
tamen  admodum  lateribus.  Caputhoc  verfus  fuperiora  magis ,  quam  inferiora  didu- 
ctumeft,  fecus  ac  inmanibus  ,  cum  pedumdigitosin  extenfione  paulomagis,  atque 
manuum,  elevari  necelfumfuerit.  Caput  tamen  illius  quod  pollici  pra:pofitum  eft, 
orbiculatius  ca?teris  eft  ,  quod  prse  aliis  digitis  magis  ad  latera  moveatur.  Pofleriora  ca- 
pita  craffa  funt  fuperius ,  infra  acuta ,  a  lateribus  compreffa ,  ut  non  inconcinne  trian- 
gulum  efficiant.  Sinumlevem  quidem ,  at  confpicuum  tamen,  cartilagine  contectum 
nabent.  Anteriora  ergo  ,  in  finus  digitorum  profundos ,  &  quidem  primorum  articu-  c*mtxi* 
lorum  inferuntur :  at  pofteriora ,  tarn*  offa  excipiunt :  &  Primum  quidem  ,  quod  pollici 
fubfternitur ,  cuneiforme  majus;  Sccundum,  quod  indici  fubeft  ,  cuneiforme  minus ; 
Tertium ,  quod  fuftinet  medium ,  cuneiformemedium  ,  fivetertium:  duo  reliqua ,  cubi- 
formisduocapitula:  exquopatet,  per  arthrodiam  neutram  cum  tarfo  coarticulari. 
Verum  os  pollici  fubftratum ,  infernevproceffum  exigit ,  ubi  inferitur  fecundi  pedem 

I  oblique 


Suh/tantis. 
lnternoditt. 


Ssfamoide» 
cffuula. 


Vngues. 

An  fint  par~ 
tes  noflri  cor- 
poris. 


Aupentur  fe- 

cundtun 
i. 

Lcngitudi' 
nem , 


t. 

Frofnndit/t* 


tem  , 


Latitudinem. 

Halcnt  ve- 
na> ,  arterias, 
&  nervos. 


66  Adriani  Spigelii 

oblique  moventium  ,  five  Peronei  primi  tcndo.  Illud  etiam  ,  quod  e  regione  minimi 
fitum  ,  externo  latere  infignem  procefTum  habet ,  cum  quo  ne&itur  tendo  fecundi  pe- 
dem  fledentis  mufculi.  Cxterum  media pars  horumofium ,  qux  interjecta  eft  capitibus , 
cjuo  loco  magis  recedit  a  tarfo  ,  gracilior  fit,  fupra  lata,  infra  acuta  eft,  lateribus  in  acu- 
tam  lineam  ex  fuperna  fuperficie  cocuntibus ;  unde  fit ,  ut  fpatium  inter  fingula  relin- 
quatur,  in  quomufculi  interoffei  reconduntur. 

a  D  i  g  i  T  o  R  v  M  Ossa  pedem  finiunt.  Sunt  autem  quatuordecim ,  quod  pollex 
duobus  tantum  conftet reliqui  vero  ,  ternis.  OlTa  hxc  mbftantia ,  fitu  ac  ftru&ura,  d  c- c 
manusdigitorumoflibusparumdifFerunt:  fed  magnitudinc  apprime  cedunt.  Omni- 
bus  Subftantia  folida  eft ,  &  cava :  omnibus  tria  internodia ,  eaque  duplici  appendicc  mu- 
nita  ,  cjuarum  anterior  caput  eft  geminum  ,  &  excipitur  a  finu  fimiliter  duplici  prioris 
internodii :  pofterior  contra ,  excipit.  Hoc  difcrepant  folum ,  quod  articuli  primi  pro- 
fundiorem  habeant  finum,  cum  in  cos  majora  capita  metatarfi  inferantur. 

Sefamoidea  cjuoque  offa  funt  eodem  propemodum  ordine  ,  numero  ,  acfitu,  quoin 
manu :  fola  magnitudinc  differunt ,  cum  pedis  oflicula  minora  fint ,  prout  etiam  ipfi 
digiti. 

CAPVT  XXXI. 

De  Vngmbus. 

N  g  V  e  s  ,  Grxcis  auyjs  dicTos ,  ad  oftium  hiftoriam  referendos  cenfui- 
mus,  quod  extrcma  oftium  tegant.  Hos  nonnulli  ex  albo  partium  no- 
ftri  corporisdelendos  cenluere  ,  quod  in  nullo  fimilarium  ,  qux  vulgo 
recenfentur  ordine,  commodc  reponantur.  Nec  enim,  inquiunt,C^rf/7^- 
gincs  funt ,  quia  pra?cifi  renafcuntur ,  neque  in  vivis  lolum ,  led  etiam  in 
mortuis,  ut  tradit  Ariftoteles  in  Hiftor.  animal.  xi.  Ncc  ojfa  dici  po£ 
funt,cum  fubftantiam  habcant  oppido  quam  mollem.  Multo  ergo  minus  ad  alias  redu- 
ccntur ,  cum  videantur  his  aliqua  affinitate  conjuncli,  neque  fint  tamen :  a  cxteris  au- 
tem  ,  plurimis  parafangis  diftent.  Verum  ha?  difccptationes  Logicx  funt,  quibus  opti- 
me  fitisfacicmus ,  fi  ungues  fui  generis  partes  ftatuerimus  ,  quae  neque  ad  cartilaginem 
proprie,  neque  ad  offa  commode  reduci  poftint ;  mcdiam  tamen  intcr  utramque fubftantiam 
habeant.  Sic  infra  oftendemus ,  cutim  cjuoque,  etfi  fimilaris  pars  revera  fit ,  ad  nullam 
tamcn  fpeciem  vulgo  commemoratarum  referri :  led  fui  generis  effe  propriam.  Nec 
defiint  tamen  &  alii ,  qui  prorfus  partes  efte  negent ,  quia  fcilicet  non  vere  nutriantur , 
neque  vitam  habeant ,  &  accrefcant  quidem  ,  fed  accretione imperfecla,  qux  non  fiat 
fccundum  omnes  dimenfiones  ,  quemadmodum  in  offibus ,  &  carnibus  ,  verum  fecun- 
dum  folam  longitudinem.  Quam fententiam  probant  argumento,ut  ipfis  videtur  fatis 
firmo :  negant  enim  venas ,  aut  arterias  ad  ipfas  accedere ,  quod  necefTarium  foret  ad 
nutritionem  ,  &  veram  accretionem. 

Sed  concedamus  ipfis  augeri  fecundum  longitudinem  evidenter  fatis ,  quia,  ut  poftea  au- 
diemus ,  erat  id  imprimis  necefTarium ,  quod  nimio  ufu  perpetuo  atterantur ,  quem- 
admodum  etiam  dentes ,  quos  fimiliter  fupra  in  longitudine  magis  atque  aliis  dimen- 
fionibus ,  eodem  nomine  augeri  retulimus :  probat  tamen  ipfa  experientia ,  eos  etiam 
fecundum  profunditatem  &  latitudinem  accefliones  facere ,  etfi  non  ita  confpicue,  nifi 
quis  oculis  etiamanimi  &mentis  fimul  velit  advertere.  Et  fecundum  profunditatem  qui- 
dem  :  nam  fi  quis  vitro  aut  cultro  abradat  ita,ut  ad  fummam  tenuitatem  unguis  abeat, 
&  non  citra  dolorem  prehendere  quidquam  queant ,  paucis  diebus  debita  craftitie  re- 
cuperata ,  ipfum  denud  munere  fuo  fungi  videas  5  etfi  hujus  ipfius  limites,  quos  Natura 
femel  praefcripfit ,  nulla  poftea  ratione  egrediatur.  Et  quis  eft  qui  nefciat ,  fenioribus 
mulco,quam  juvenibus  craftiores  efTe,  ut  quibufdam  propterea  magno  labore  praefcin- 
dantur  ?  Secundum  latitudinem  autem  ,  cum  nemo  ita  fit  ineptus ,  quin  confiteri  cogatur , 
juxta  setatem  augeri  ungues ,  &  juvenibus  efTe  latiores  multo ,  quam  puerulis ,  recen£ 
que  natis.  Illud  autem  quod  -venas  negant  &  arterias ,  qua?  tum  nutritionem,  tum  vitam 
apportent ,  refutat  fatis  hiftoria  &  infpecTio  anatomica  ,•  imo  vero  Galenus  ipfe ,  qui 
1 1  admin.  Anatom.  vafa  omnis  generis  in  unguium  radices  porrigi  teftatur ,  adeoque 

non 


1 


de  Humani  Corporis  Fabrica,  Li  b .  1 1.  6? 

non  venas  fblum ,  fed  &  arterias ,  &  nervos  ,  a  quibus  &  exquifitus  ille  fenfus  eft  un- 
guium  ,  etfi  fenjus  non  proprius ,  verum  communicatus ;  nonperfe,  fed  per  accidens  fit,  Stnfw- 
quia  unguis  fubftantiam  ipfam  nervi  non  ingrediuntur ,  pari  modo  ut  neque  offa  ,  nec 
dentes:  fed  fab  unguibus  ad  digitorumfumma  repunt ,  quemadmodum  &  venx,  Sc 
arteriae ,  qux  &  ipfx  in  fubftantiam  non  penetrant.  Subflantia  ergo  horum  media  eft  subjimtu. 
inter  cartilaginem  &  os,  cjuare  &  mediocriter  dura  &  flexilis :  tenuis  etiam  admodum, 
&  mediocriter  lata,  ita  ut  extremum  digitorum  commode  contegat.  Quare  magnitudo  *Ly*tmb. 
omnibus  a^qualis  noneft ,  fed  proportionem  digitorum  fequitur.  Pollici  maximus  eft 
unguis ,  minimo  digito  minimus ,  cazteris  mediocris ,  &  quidem  fecundum  omnem  di- 
menfionem:  craffiores  autem  funt  pedum  ungues ,  quam  manuum.  Figura  funt  ante  *vg*™. 
&  retro  femicirculari :  fed  ante  latiores :  exterius  ,  gibbi ;  interius ,  qua  parte  carnes 
tangunt,  concavi.  Numero  refpondent  digitis ,  &  funt  viginti ;  ut  manus  decem ,  toti-  Kmumt. 
demque  pedes  habeant.  Connecluntur  autem  ,  quo  minus  vacillent ,  ligamento  quodam  a™*,>. 
circa  radicem :  &  quia  anterius  tantum  liberi  lunt,  ubi  prominent  ,•  pofterius,  circa  ra- 
dicem  &  latera,  cuti  carnique  connafci  debuere,  foris  cutem  circum,intus  autem  cutem 
fubnatam  habent,  tendineique  digitos  fle&entium  mufculorum  fubjacentes.  Qua:  res 
fane  iis  diligenter  advertenda  eft,qui  externorum  morborum  curationibus  animum  ap- 
plicant ,  ne  in  arTectibus  unguium  ,  fi  dilcedant ,  corrodentibus  fubftratam  tendineam 
carnem  auferre  conentur ,  cum  Sc  ea  res  fine  immenfis  dolorum  tormentis  tranfigi  ne- 
queat,  &  deformitas  renati  unguis  fequatur.  Quinpotiusmagnafblertiaftudeant, 
quidquid  adeft  illius  carnis ,  eo  aptare,  ut  fperatam  novi  unguis  generationem  facili  ne- 
gotio  affequantur.  Colorem  nullum  habent  proprium  ,•  funt  enim  pellucidi :  fed  quem-  coicr. 
admodum  cutis ,  ita  &  ipfi  a  fabjectis  partibus  colorem  mutuantur ,  qui  talis  in  ungui- 
bus  apparet ,  qualis  in  illis  revera  eft.  Hinc  EuropaHs  ungues  albicant ,  pauca  rubedine 
interfufa  ;  contra  /Ethiopibus  nigricant.  Hominum  enim,  inquit  Ariftoteles  1 1 1  hiftor! 
animal.  ix;  &  n  de  Generat.  vi,  nigrorum  dentes,  naturam  oftium  remulantur: 
quamobrem  yEthiopum  dentes  &  ofia  candicant,  ungues  nigricant  fua?  cutis  in  mo- 
dum.  Paulo  autem ante  dixerat,  colores  cornuum,  unguium,  &  ungularum, cutis  pilo- 
rumque  colorem  fequi.  Contingit  ergo  ut  unguium  colores  pro  varietate  tempera- 
mentorum  diverfi  fint ,  &  ex  colore  eorundem  morbi  etiam  fspenumero  innotelcant , 
ut  i&erus,  ex  flavis  unguibus  ;  febrium  paroxyfmi,  ex  lividis. 

Vsvs  Vnguium  eft,  tegere  extremas  partes,  tummanuum,  tumpedum.  Sed  vr» 
quia  manus  apprehenfionis  gratia  facta:  funt ,  pedes  autem  ambulationis :  in  illis  te- 
gunt,  ut  resfirmius  apprehendamus ;  in  his ,  ut  fecurius  terra:  infiftamus.  Qui  enim 
non  cefliffent  digiti ,  nifi  robore  muniti  eftent  ?  aut  qui  pedes  fblo  fe  firmarent ,  fi  api- 
ces  digitorum  cederent  mollitie  ?  ut  adeo  utrique  folers  Natura  re<5te  profpexerit.  Ac- 
cedit ,  quod  quse  minuta  funt ,  nec  digitis  arripi  poflint ,  ea  unguium  beneficio  tra&a- 
mus  :  &  qua:  dura  pedibus  propulfanda,  ea  facile  abigimus.  Sic  nullum  unquam  bene- 
ficii  genus  in  nos  benigniffima  Parens  effundit ,  quin  protinus  ex  illo  immenfum  bono- 
rum  Ilias  redundet,  ubique  bonitate  insftimabili  divina  quadam  fapientiacondita. 

Finis  Secvndi  Libri. 


A  D  R  I  A- 


48 

ADRIANI  SPIGELII 


BRVXELLENSIS, 

DE  HVMANI  CORPORIS  FABRICA, 

LIBER  TERTIVS, 
Qui  de  Cartilaginibus ,  &  Ligamentis  agit. 

C  A  p  v  t  l 

Cartilaginis  naturam ,  ufiis ,  &  dtfferentias  proponit. 

Ratioordim.  ^^^f^^^^^^WS  I,  qua?  Natura  provida ,  rerumomnium  parens,  tumfub- 

ftantia? ,  tum  uuis  ratione  ita  inter  fe  conjunxit ,  ut  eadem 
propemodum  ,  aut  certe  parum  differentia  effe  videantur, 
Ars  Naturae  imitatrix,  &  methodus  feparare  a  fe  invicem 
non  debent ,  jure  profecto  meritoque  videmur  facere  ,  fi 
poftquam offium  hiftoriam  univerfam  tradidimus,  nunc eo- 
dem  pacto  Cartilaginum  traclationem  profequamur.  Nihil 
enim  in  toto  corpore  offibus  fic  fimile  eft ,  ac  cartilagines 
ipfic  ,  cum  fubftantia  ita  conveniant ,  ut  ex  cartilaginibus  fa- 
cilis  fit  in  offa  tranfmutatio  quemadmodum  jam  fiepe  mo- 
nuimus  in  fuperioribus ,  apophyfes  omnes  ,  &  offa  pleraque  in  pueris  cartilagines  efle, 
poftea  vero  in  offeam  naturam  progreffu  temporis  degenerare.  Vfus  autem  &  ipfe  uf- 
que  adeo  convenit ,  ut  idcm  prorfus  effe  videatur ,  cum  fuftentandi  molliores  partes 
gratia,  non  fecus  ac  offa  ipfa  efficta  &  compofita  effe  pareant.  De  his  ergo  ut  agamus, 
infiftentes  noftra?  methodo  ,  ca  primum  quze  generatim  de  his  dici  poffunt ,  in  me- 
dium  affcremus :  deinde ,  quid  in  fingularum  hiftoria  obfervandum  fit ,  breviter  quo- 
que  trademus. 

jfaiSr*  Cartilago  ergo  ,  ut  a  definitione  initium  capiamus  ,  pars  eft  noflri  corporis ,  flm- 
pkx ,  dura ,  ac  ficca ,  fed  fiexibilis ,  ad  flabilimentum  fecurum  partium  molliorum ,  &  ad  eludendos 

•EfipArs,  duriorumrerumextrinfecus  accidentium  impetm.  Dico  effe  partemy  cjuia  definitio  partis  ipfi 
convenit,  qua?  eft,  efte  corpus  toti  cohasrens,  Sc  communi  vita  fruens,  in  aliquem  ufum 
aut  a&ionem  comparatum.  Adjungo  autem  effe  fimplicem ,  quia  cum  partes  noftri  cor- 

simiimsi  poris ,  vel  fimilares  fint ,  vel  organica? ,  cartilago  fimilaris  eft ,  quia  tota  fibi  fimilis  eft, 
nec  rcperire  licet  particulam  cartilaginis,  qua?  non  naturam  &  nomen  totius  mereatur. 

vmtt&ftcta,  Eft  autem  dura  dcfcca ,  quibus  verbis  a  caeteris  omnibus  fimilaribus  partibus  feparatur : 
fcdquiacumoffeconvenitinhoc  ipfb,  additur  vox  flexibilis ,  qua?  ab  ofTe  diftinguit. 
Cartilagines  enim  omnes  hoc  in  fe  habcnt ,  ut  quamquam  durx  fint  &  ficca? ,  femper 

vj*.  tamen  flexibiles  maneant.  Tandem  ufus  fubjungitur ,  qui  eft  flabilimentum  partium  mol- 
liorum  fecurum.  Stabilimentum  quidem ,  quia  fundamentum  largitur  non  fecus  ac  offa, 
fundamenti  autem  ratio  in  co  fita  eft ,  ut  &  robur  conferat ,  &  rectitudinem  ,  &  for- 
mam.  Hanc  ftabilitatem  prxftat  nonquibufvis  partibus ,  fed  mollioribus.  quia  enim 
molles  neceffario  erant  facienda?  ob  fiiam  actionem ,  fed  molles  fe  tueri  fuftinereque 
non  poterant ,  ideo  fblers  Natura  partem  duram  molli  addidit ,  ut  hujus  quidem  bene- 
ficio  a&ioni  pra^erTent ,  illius  autem  opera  confifterent.  Verum  etfi  offa  quoque  idem 
officium  mollioribus  partibus  prxftent ,  canilago  tamen  fecitrim  id  facit ;  qua  voce  fimi- 
litcr,  ab  offe  diftinguitur.  Hanc  fecuritatem  explicuimus  ultimis  verbis ,  dum  dicimus, 
cartilagines  ad  eludendos  impetus  rerum  externarum  duriommfacere.  Ofla  enim ,  cum  nimis 
durafint,  a  duro  forinfecus  accedente  facile  franguntur :  at  cartilagines ,  cummode- 
ratam  obtineant  duritiem ,  &  flexibiles  fint ,  cedunt  facile ,  ficque  impetum  omnem 
declinant.  Quamobrem  videmus  partes  illas ,  qua?  expofita?  admodumfuntinjuriis 
externis ,  cujufmodifunt  nafiis  ,  &aures,  cartilagineas  effe  fadtas ,  cum  infinitis  mo- 
dis  frangerentur ,  fi  ex  duro  aliquo  offe  conftarent ,  nifi  craffire ,  qux  tamen  indecora 

foret 


de  Humant  Corporis  Fabrica,  Lib.  1 1 1.  tfQ 

foret  &  admodum  molefta  ,  munirentur.  Stabilitm  ergo  ipfis ,  a  duritie :  at  Jecuritm ,  a 
flexibilitate  eft.  Cxterum  hic  ufus  egregie  in  larynge ,  five  capite  afpera:  artcrix ,  con- 
fpicitur ,  cnix  cum  ex  cartilaginibus  tota  efficTa  fit ,  mufculi  plures  ipfi  &  implantantur, 
&  ab  ipfa  enalcuntur.  Sunt  tamen  &  alii  multi,  quos  cartilago  prxftat,  ufus  fed  fecun- 
darii.  Primum  enim,  offium  laxaarticulatione  juncTorum  extrema  tegunt :  Deindc,  pro- 
pu^naculorum  vicem  obeunt  ad  tuendas  partes  fubjacentes :  qnod  quidem  munus,ctfi 
offibus  quoque  competat ,  in  hoc  tamen  difcrimen  eft ,  cjuod  cartilagines  ibi  fint ,  ubi 
propugnaculum  fiexibile  requirebatur.  Sic  fterni  &  coftarum  cartilaginesfacTxfiint. 
Tcrtio,  ofTainterfeligant,  quemadmodum  ofla  pubis  intcr  fe  cartilagine  juncta  funt ,  * 
&  ligamentamultorumoftiumcartilagineaexiftunt,  cjualia  funt  imprimis  ligamcnta 
vertebrarum  corpora  connecTentia,  &  illa  teretia,  qux  in  articulo  fcemoris  cum  coxcn- 
dicc,  &"  altero  cum  tibiainveniuntur. 

Sed  enim  maxima  cartiladnum  interfe  difTerentia  eft  ,  quas  omnes  ut  in  unum  col-  D"*»?»* 

1«  i-  r        %•  -i  i  r  •  c  i  cartilaginum 

Jigamus ,  ea  nunc  ordine  ,  qux  lingulis  partibus  quandam  compoiitionem  lubeuntibus 
advenire  fblent ,  inijiiciamus.  Acprimo  quidem  Temperamentum  ipfum  ,  quod  tamctfi  Atempcr*. 
omnibus  cartilaginibus  frigidum  fit  &  ficcum ,  alias  tamen  aiiis  ficciores  ,  adeoque 
etiam  durioresexiftere  cernimus,  nec  id  tantum  ipfarum  cartilaginum  inter  fe ,  fcd 
ctiam  xtatis ,  fexus ,  &  morborum  ratione  contingere.  Et  ipfarum  quidem  inter fe,  quia 
alixfint  admodum  durx  ,  &  qux  tandem  in  ofta  degenerant ,  ut  funt  quatucr  iftae  qux 
laryngem  efTormant :  alix  molles ,  ut  qux  articulos  connecTunt  mutuo,  &  ligamento- 
rum  munia  fubeunt ,  xovfyowtt&trpoi  propterea  dicTx:  alix  tandem  mediam  in  duritie 
&  mollitie  naturam  prx  fe  ferunt ,  &  qux  nunquam  ofTefcunt ,  cujufmodi  funt ,  epi- 
glottis ,  &  palpebrarum  cartilagines.  Ratione  statis  difTerunt  ,•  pueris  enim  cartilagines  A^^ate. 
omnes  molliores  funt ,  fenibuscontraficinduranturfenfim,  utnonnullxfragilcs,  ac 
friabiles ,  ofiium  inftar,  fiant.  Fcemin<e  etiam  mollioribus  prxditx  funt,  ut  qux  maribus  Afexu- 
humidiores  efTe  confuevere :  id  tamen  e  diverfb  peculiare  habent  prx  maribus ,  quod 
cartilagines  illas  coftarum ,  qux  mammis  fubftant ,  his  augefcentibusin  ofTa  abeunt,  ut 
pondus  fiiftentent  facilius ,  cum  flexibilis  alias  cartilaginum  fubftantia  ,  cum  periculo 
partium  in  thorace  contentarum  comprefTa  fiibfideret.  Tandem  morbi  ipfi  calidi ,  ut 
fcbres  ardentes  ,  duriores  &  ficciores  ipfas  reddunt.  Rationefyir*  quoque  magnum  eft  Ahw*- 
difcrimen ,  a  cujus  multiplici  varietate  diverfa  etiam  nomina  funt  fbrtitx.  Sic  illa  qux 
pectoris  ofli  fubnecTitur  £t<po«&;c ,  enfifcrmis  dicitur :  fic  laryngis  cartilagincs  diverfa 
nomina  obtinuerc,  cum  alia  Jvpo^g,  fcutiformis ;  alia>te/x2e«^c,  annularis  ,•  alia  ^flcuvoaSn, 
guttalis  vocatur.  Sunt  &  femicirculares  quxdam  ,  ut  palpebrarum  cartilagines,  &  qux 
in  bronchiis  pulmorum  confpiciuntur,  <nypj«2«c  dicTx  a  Grxcorum  C,  quod  exprimunt. 
Magnitudo  quoque  diverfi  eft,  cum  alix  fint  magnx,  alix  parvx,quxdam  inter  utrafque  aZlr1' 
mediocres.  Magnx  funt  laryngis ,  parvx  bronchiorum ,  medix  palpebrarum.  Ex  ma- 
gnis  quxdam  longx  funt ,  ut  coftarum  ;  quxdam  latx ,  ut  auriculx :  &  contra  ex  par- 
vis ,  alix  breves,  alise  anguftx.  Ratione fuperficiei,  plerxque  omnes,  qux  offium  extremi- 
tates  incruftant ,  lxvitate  politx  funt :  nonnullx  inasqualem  afperitatem  obtinent ,  ob 
muiculorum  ibi  vel  exortum ,  autiniertiones,  quemadmodum  laryngis  cartilagines. 
Qho  ad  numerum ,  tot  fiint ,  quot  requirebantur.  Natura  enim,  neque  deficit  unquam  in 
neceffariis ,  nec  abundat  in  fuperfluis :  plures  tamen  funt  infantibus ,  pauciores  adole- 
fcentibus,  pauciffimae  omnium  fenibus  ,  quiain  his  fenfim  ,  ut  fepe  dicTum  eft ,  in  ofTa 
facefTunt.  In ftu  prxcipua  occurrit  difcrepantia :  verum  cum  fitus  nomine  duo  inclu-  Af,tM- 
dantur,  fedes  fcilicet  cartilaginis  ratione  corporis  totius ,  &  connexio  cum  vicinis  par- 
tibus :  fedem  quidem  unaquasque  obtinuit,  quam  requirebat,  &  cujus  beneficio,  quam  Af'de- 
commodifiime  ufum  fuum  prarftaret ;  ficque  aliae  funt  fuperna: ,  infernx  ,  antica? ,  po- 
ftica: ,  internse ,  externa: ,  dextra: ,  aut  finiftra; :  at  connexio  paulo  aliter  fe  habet.  Sunt  Atomuxim*. 
enim  qua:dam  cartilagines,  qua:  nulli  parti  junguntur,  fed  folitaria?  funt ;  quxdam  aliis 
conterminis  committuntur ,  &  vel  cartilaginibus,  vel  offibus.  Solitarix  funt,  palpebra- 
rum  cartilago,  &  auricularum,  quia  aliis  non  afTociantur.  At  cartilaginibus  junguntur, 
ut fcutiformis laryngis ,  & guttalis cum  annulari.  OfTibus vero  quam  plurimx  nectun- 
tur ,  ut  omnes  illx  qux  capitibus ,  vel  finibus  affiguntur.  Connexio  autem  hxc  ,  fit  vel  ^»fq<*> moa. 
alligando  invicem  ofTa ligamenti  inftar ,  ut illa  qux pubis  ofTa  inter  fe  jungit :  vel  adna- 

I    3  fcendo, 


70  Adriani  Spigeiii 

fcendo,  ut  narium  cartilagines  oflibus  narium ,  &  cartilago  enfiformis  ftcrno :  vel  arti- 
culando  ,  ut  cartilagines  coftarum  cum  offe  pectoris  per  arthrodiam.  Vtcunque  enim 
in  cartilaginibus  tam  exadtam  articulationis  fpeciem  obfervare  non  liceat,qualis  in  ofTi- 
bus  occurrit ,  tum  quia  pauciores  funt  atque  ofTa ;  tum  quia  alios  potius  ufiis,  quam  ar- 
ticulationis  pra?ftare  deoeant;  iniis  tamen  quae  oftium  fubeunt  officium ,  expreffa  eil 
utriufque  compofitionis  veftigia  cernere.  Nam  ut  de  prima  fpecie  verba  faciam ,  quae 
articulatio  dicitur ,  Arthrodiam  fat  manifefte  tum  in  coftarum  cum  fterno ,  tum  fcuti- 
formiscartilaginiscumannulariconjundionecernimus.  Nec  obfcura  eft  altera  fpe- 
cies  ,  qux  per  fymphyfin  perficitur ,  cum  cartilaginem  nafi  cum  ejufdem  offibus  fine 
medio  uniri  quivis  videat :  &  alias  plurimas  cum  medio  jungi ,  inter  quas  maxime  evi- 
dens  eft  connexio  illarum  femicircularium,qu£  in  bronchiis  aiperx  arteria:  per  wm^m 
a  nobis  vocatam,  nemine  repugnante,  junguntur. 
ord».  Sed  ut  ad  ipfam  hiftoriam  nunc  pedem  moveamus,  facilioris  docTrina:  gratia  metho- 

dum  noftram  obfervantes,  fingularum  tractationem,  pro  trium  Ventrium  Artuumque 
divifione  partiemur.  At  enim  cum  multa?,  praTertim  artuum  cartilagines,  vel  ad  oftium 
extremitates  incruftandas ,  aut  articulorum  finus  augendos  faciant ,  de  his  quidem 
commodior  agendi  locus  in  fuperiore  libro  fuiffe  videtur ;  in  quo  fi  quando  dicendi  oc- 
cafio  fic  tulit,  earum  hiftoriam  infj^erfimus.  Qua:  fane,ut  in  prxfentiarum  haud  ta:dio- 
fe  repetatur,  de  iis  tantum  cartilaginibus  dicturi  fiimus,  qux  alii  cuipiam,  quam illi  mo- 
tui  dicato  ufui  inferviunt,  &  de  quibusfuperiore  libro  dicendi  anfa  data  non  fuit. 

C   A   P  V  T  II. 

De  Cartilagimbus  Jupremi  ventris ,  foe  Capitis. 

N  Capitc  complures  fiint  cartilagines  digna:  accurata  confideratione : 
revocari  tamen  memorix  gratia  ad  tria  capita  quam  commodiftime 
poterunt,  fi  cartilagines  palpebrarnm,  nafi,  vel  aurium  dicamus  efTe. 
cartnapiiies  j^Kj^jl  PaLPEBRARvm  cartilagines  dux  funt ,  cum  utrique  una  contige- 

rit,  adeoque  altera  fiiperior,  altera  inferior  ;  ex  quibus  fane  fuperior  in 
homine  major  eft,  minor  in  avibus.  Vocantur  hx  a  Graxis  w^otX  a  Pli- 
nio  &  Latinis  Cilia ,  qux  in  extremitate  palpebrarum ,  inter  cutem  acmembranam  pal- 
VJiu'        pebras  luccingentem  fita:,  corniculatam  lunam  haud  male  exprimunt.  Vfiu  harum  car- 
tilaginum  eft,moderate  palpebram  fiia  duritie  expandere,  expanfamque  tenere :  queis 
fine  foret ,  dum  palpebra:  ad  oculos  claudendos  corrugantur,in  fe  penitus  fubfidifTent, 
sequabilemque  illam,  quam  faciunt  compreflionem,  haud  unquam  peregiftent.  Repe- 
ritur  &  alia  quxdam  cartilago  in  oculi  orbita ,  lede  interiore  fuperioreque ,  quam  pri- 
JcTi?1"1    mus  Fallopius,  do&iflimus  Anatomicus  invenit,  &  a  figura  atque  ufii  Trocbleam  vocavit : 
de  qua  fequenti  libro,  ubi  de  oculorum  mufculis  agemus,  tractabitur,cum  eo  pertinere 
potius,  quam  huc  ipfius  hiftoria  videatur. 
c»rti!ag.        N  A  s  I  cartilagines  quinque  funt ,  ex  quibus prima  feptum  eft  cartilagineum ,  quod 
ab  offeo  fepto  exortum ,  nafiim  bifariam  fecat.  Diu  (unt  poftea  lateraks ,  qua:  ab  infe- 
riore  &  latiore  duorum  nafi  oftium  parte  incipiunt ,  craffiores ,  ac  duriores  conjun&a:, 
hinc  circafinem  narium  attenuantur,  fic  ut  cartilagines  efte  definant.  Du<e  a\ix  poftrem<e, 
in  infima  narium  parte  pofitx,  extrema  prsedi&arum  cartilaginum  tegentes,  &  fingulae 
inunumforamennafiinextremo  finientes,  idque  expanfum  tenentes.  Hx  fub  fepto 
cartilagineo  fibi  invicem  junguntur ,  ac  per  membranas  &  cutim  colliguntur ,  indeque 
foramina  utraque  nafi  ambiunt ,  alas  ejus  conftituentes.  Duriores  funt  fiib  fepto  carti- 
lagineo ,  &  quafi  femilunares,  curva  parte  ad  nafifeptum  cartilagineum  obverfse,  circa  - 
alas  molliores,  &  ferefemicirculares.  Aliquando  ha:  fingula:  in  duas  veluti  partes  dirimi 
confpiciuntur :  nam  qua:  alas  conftituit ,  ab  ea  qua:  fepto  cartilaginec  fubjacet ,  dividi- 
tur,  ac  tunc  nafus  ex  feptem  cartilaginibus  conftare  videtur. 
SE?" Auri"     A  vricvla  tandem ,  fi  ve externa auris ,  parte fiiperiore,  quam Pinnam  vocari  dixi- 
mus ,  cartilaginea  eft  •>  at  inferiore,  quae  Lobus  vocatur,  carne  conftat.  Eft  autem  car- 
tilagineafa&a,  ut  &  duritie  fua  fuftinere  fe,&  flexibilitate  tueri  contra  externas  injurias 
poflet.  Enafcitur  ex  foramine  meatus  auditorii ,  quod  in  ofte  temporum  eft ,  hinc  fefe 

in  orbicu- 


de  Humani  Corporis  Fabrica,  Lib.  1 1 1.  y\ 

in  orbicularem  cartilaginem  continuam  expandit ,  ac  cum  in  principio  fui  exortus  du- 
riorfit  8c  crafTior,  fenfim,  cjuo  longius  ab  origine  procedit,  mollior,  tenuiorque  evadit. 
Habet  hxc  cartilago  varias  circumvolutiones, &  modo  fimas,  modo  gibbas  partcs,qua* 
omnes  proprias  fbrtitae  funt  appellationes,  quas  iplas  liipra  libro  primo,  ubi  denomini- 
bus  auriculae  egimus,  jamdudum  perlequuti  fumus. 

C   A   P   V   T  III. 

De  Cartilaginibus  <±5%Tedii ,  Infimtque  'ventris. 


Arterin 
ijpera. 


\.  A. 


N  Thorace  Pulmones  fiti  funt,  quorum  afpera  arteria  pame  tota  ex  * 
cartilaginibus  confici  videtur.  Nos  ut  ordine  omnes  perfequamur ,  ar- 
teriam  in  Caput ,  five  Laryngem  ,  8c  in  Bftulam ,  cum  peritioribus  Ana- 
tomicis  dividemus. 

*tl'%.  f^^Lk^PI     a  L  A  R  Y  N  X  ergo  ex  quatuor  conftat  cartilaginibus  ,  quibus  quinta  clKddei 
A.a.     I© /uperpofita  eft ,  3fay\a$g  didta.  Vocatur  ex  illis  b  prima ,  fye«&js  ,jcuti-  L«yng«- 
y,  T     formis ,  c  fecunda  K^^g ,  annularis :  dtertia,  &  quarta  ,  ^vJtuveet^Se , guttales.  Vtemur 
autem  vocibus  graecis,  tum  quia  ufitatiores  funt  apud  Authores  ,  tum  etiam  quia  in  fe- 
quenti  libro,  ubi  laryngis  mufculos  enarrabimus,  memoriae  gratia  ex  gracis  appellatio- 
nibus  nomina  mufculis  imponemus. 

e  Prima  ergo  cartilago  Tbyroides ,  five  Scutiformis,  fic  dicta  a  figura,  qua*  fcuto  antiquo-  ^  Jv^ 
rum  non  eft  diftimilis ,  omnium  qua?  in  larynge  funt,  maxima  eft  ,•  anteriore  parte  fita, 
adeo  ut  in  vivo  etiam  homine  digitis  contreciari  poffi  t ;  &  in  maribus  nonnullis,  iis  Cci- 
licet ,  qui  temperamentum  nonnihil  ficcius  na&i  funt ,  admodum  evidenter  confpi- 
cua  fit ,  quam  Pomum  Adami  tunc  vocare  folent ,  fidfca  fabula,  protoplafta:  noftro,  ob 
divinx  vocis ,  poft  contempta  monita ,  minas  pavefcenti ,  de  pomo  deglutito  aliquid 
circa  eam  gulae  (edem  rcftitilTe.  Harc  unica  numero  eft,  foris  convexa  ,  intus  cava,  Tigur*' 
quadrilaterum  altera  parte  longius  non  inepte  exprimens ,  nifi  quod  in  fui  medio ,  an- 
teriore  &  fuperiore  parte  ,  ( qua:  fimiliter  in  vivo  tangi  poteft  nullo  negotio )  (fjfuram  Ti^ura- 
habeat ,  in  extremitatibus  autem  fat  eminentes  proceffus.  In  fingulis  enim  terminis  vr0u$m. 
proceffm  obtinet ,  adeo  ut  fupra  infraque  bini  fint ,  quorum  8  illis ,  qui  longioresfunt,  of- 
fis  hyoidis  inferioribus  lateribus  ,  interventu  ligamenti  oblongi  jungitur :  h  bifce ,  qui 
breviores ,  cum  fecunda  cartilagine ,  five  cricoide  articulatur.  Articulationis  autem  ea 
fpecies  eft ,  quae  ^OquJia,  dicitur  ,  cum  capitulo  depreffo,  in  finus  cricoidis  leviter  cavos 
proceftus  illi  inferantur.  Ex  quo  confequitur,  Thyroidem  cartilaginem  evidenti  motu 
efte  prarditam,  cujus  fcilicet  beneficio  Larynx  tum  dilatatur,  tum  conftringitur. 

1  Altera  Cricoides ,  ut  fitu  ,  ita  etiam  magnitudine  fecunda  eft ;  annuli  nomen  a  figura  Cric*ldeJ 
fua  adepta.  Innominata  etiam  quibufdam  dicta,  quod  ante  Galeni  tempora  appellatione 
caruerit.  Hacc  merito  omnium  laryngis  cartilaginum  Bafis  dicenda  eft,  cum  infimo 
loco  fita ,  reliquas  omnes  fuftineat.  Neque  enim  fiftula?  cartilaginibus,  utpote  nimium  sitm* 
infirmis ,  inniti  -3  neque  cum  iifdem  admodum  tenuibus  ullo  padto  articulari  poterant : 
quare  cricoides  facienda  erat ,  qua?  utrumque  officium  prxftaret ,  &  fimul  Laryngem  v^ 
perpetuo  apertum  fervaret.  k  Anterius  gibba  eft  ,  femicircularis,  ac  tenuis  :  1  pofterius 
latior ,  plana ,  ac  major ,  ubi  in  m  medio  linea  quaedam  afpera  eminet ,  quam  Galenus 
Spinam  innominau  cartilaginis  vocabat.  sfina- 

nTertia,  &quarta>  Ayunoides,  omniumminimasfunt,fuperiori&pofterioricricoi-  Ar£XDo;deSt 
dis  fedi,in  cavitate  thyroidis  infiftentes.  Iunguntur  enim  cum  crycoide  per  ginglymum,  Cmnex,°- 
ut  dc  flecti ,  &  extendi ,  partim  re6ta  ,  partim  ad  latera  poflint  ,tum  pro  claudenda,tum 
pro  aperienda  rimula:  Vocantur  autem  ^vjcuvoa^g ,  five  Guttales  ,  quod  gutturnii  fi- 
guram  reprasfentent ,  fiinlpiciantur  dum  fuperiores  utriufque  proceflus  communi  ad- 
hucmembranainvolvuntur.  Eftautem  gemina :  nam  qui  fimplicem  ftatuere  ,  ab  hac  k««. 
ipfa  membrana  decepti  funt ,  quar  utramque  tegens  ,  utriufque  feparatam  fubftantiam 
diffimulavit.  Proceftibus  donantur  fimiliter  iuperioribus,  8c  inferioribus.  °  Superiores  mol-  iv*e<f«. 
4      les,  laxi,  8c  extra  recurvati,  fimul  juncti  gutturnii  formam  affabre  referunt :  p  infcriores, 
rimulam,  five  Glottidem  conftituunt. 
His  omnibus  in  elatiore  fede, fcd  intra  Thyroidem  fuperjacet  alia, mollis  admodum 

cartilago, 


■  f.L 


» 


Epiglotris. 

Tigura, 
Vftu. 

Fiftula. 


tfut. 


Cartil.  enfi- 
formis. 


Cartil.  iofi- 
mi  veniris. 


71  Adriani  Spigelti 

cartilago  ,  quam  *  ahyXa^lA  vocant ,  1m  cPti  -du)  yA«7^*x«7Hf ,  quod  fupra  glottida ,  five 
rimulam  fit  pofita.  Hasc  enim  glottidi  incumbens  ,  hederae  folium  ex  Hippocratis  fen- 
tentia  refert ,  &  rigida  atque  crecta  exiftens,  viam  fpiritui  pulmones  ingredienti  largi- 
tur :  fed  flexibilis  admodum,  &  aflumptorum  pondere  prefla,  rimulam  exacte  claudit, 
ne  quidquam  afpera*  arteriae  illabatur. 

b  F  i  s  T  v  L  a  tandem  afperae  arteriae ,  quam  fylywv  vocant ,  *™  "SbfacL&tm ,  ab  irrigan- 
do,  quod  Veteres  potum  in  hanc  delcendere  crederent,quemadmodum  cibum  in  ven- 
tricuJnm,  totaex  cartilaginibus  pluribus ,  membranarumbeneficio  mutuo  connexis, 
conflatur. c  Cartilagines  autem  ha:  annuli  figuram  referunt,&  tenues  funt,ac  moderate 
lat£,  integrum  tamen  circulum  non  abfolvunt :  dfedeaparte,  qua  dorfum  fpedtant, 
tanguntque  cefophagum  ,  quarta  quafi  parte  deficiunt ,  ficque  Grsecorum  C  expri- 
munt,  unde  tny^ea^,  figmiformes  dictx.  Vt  autem  integer  circulus  perficiatur,  mem- 
brana  fiibvenit ,  qux  reliquam  partem  fuccingit ,  etfi  rotundum  exa&e  circulum  mini- 
me  faciat.  Ex  his  fuperiores  majores  funt ,  &  latiores ;  inferiores,  minores atque  angu- 
ftiores  ,  donec  paulatim  in  minimas  degencrent.  Feruntur  enim  non  tantum  ad  jugu- 
lum  ufque,quod  quibulclam  vifum  eft  :  fed  cum  toto  canali  per  univerfos  pulmones  di- 
fperguntur.  Id  tamen  verum  eft,  ubi  ad  jugulum  pervenere,ac  jam  pulmonum  fubftan- 
tiam  i'ngrediuntur,circulumeas  perfectum  complere,  quod  afperam  arteriam,  ad  acris 
tractionem  expulfionemque  femper  patere  neceflum  foret. 

Eft&aliain  ThoraCi*  cartilago ,  quam  e|t<pc«&j,  &  enfiformem  vocari  diximus, 
quarqueofli  pe&oris  fubnec"titur.  De  hac  agendi  cum  melior  occafio  fuerit  fuperiore 
libro  ,  ubi  fterni  hiftoriam  perfecuti  fumus ,  hoc  loco  nihil ,  quod  ipfam  refpiciat,  ad- 
dimus. 

In  Infimo  Ventre  cartilago  nulla  eft ,  nifiuna  ,  eaqueinfignis ,  quarin  pueris 
praecipue  confpicua  ,  toti  fuperiori  oflis  ilium  circulo  adnata,  quam  fSpinam  &  Appcndi- 
cemoffiuminnominatorum  appellant.  Ab  hac  infignes  ,  &  plurimi  mufculi  originem  fuam 
ducunt ,  utpropterea  ipfius  mentio  nobis  fxpiftime  poftmodum  injicienda  fit ;  fed  ta- 
men  in  adultioribus  penitus  in  ofleam  naturam ,  quemadmodum  &  caetera;  appendices 
omnes,  degenerare  confuevit. 

C   A  P   V  T  IV". 

De  Ligamentis  agit ,  quorum  naturam ,  ufitm  ,  &  dijferentias 

breviter  perfiquitur. 

Idimvs  Ofla  &  Cartilagines ,  qua?  diximus in noftro corpore bafis 
cujufdam  &  propugnaculi  vices  obire,cum  molliores  partes  finefiiften- 
taculo  fefe  tueri,&  erectas  confervare  minime  potuerint.  Sed  cum  nec 
:pfe  inter  (e  connedi  valerent ,  nifi  vinculis  quibufdam  ftringerentur, 
maxime  ea  ofla ,  qua?  articulatione  infigni  &  laxa  opus  habebant,  liga- 
menta fblers  Opifex  condidit,  quibus  in vicem  fic  conjunxit,  ut  &  vaca- 
re  fuis  muniis  commode  poflent,  ac  fecure  3c  abfquepericulis  luxationum  perfifterc. 
Kmioorimis.  £)e  his  ligamentis  merito  videmur  hoc  loco  agere ,  poftquam  illorum  hiftoriam  tradi- 
dimus ,  cum  imperfecta  efle  videatur,  nifi  quo  pacto  invicem  alligarentur,  perfpectum 
cognitumque  foret. 

Eft  autem  Ligamentvm,  pars  fimilaris  noflri  corporis ,  fenfu  carens ,  inter  cartilagi- 
nem  fcf  membranam  JubflantU  ratione  media  ,  pro  colligandis  inloiccm  oflium  articulis.  Dicitur 
effepars Jimilaris ,  quia  quamcumque  ejus  particulam  infpicias ,  alteri  confimilem  vide- 
bis.  Eft  autem  media  inter  cartilaginem  &  membranam,  quodilla  quidem  mollior  fit,  hac 
autem  durior.  Non  tamen  ( ut  dicetur )  aequaliter  femper  ab  utroque  extremo  diftat, 
fed  interdum  ad  cartilaginis,quandoque  ad  membranae  naturam  propius  accedit,unde 
fit,  utduplicisgenerisligamentaoriantur,  Membranea  fcilicet  &  Cartilaginea.  Nec 
vero  haecmediocritasintemperamentoduntaxat  &  fubftantia  confiftit;  fed&iniis, 
qua?  temperamentum  fequi  confiieverunt.  Quod  enim  fic  medium  eft ,  tantum  a  fri- 
giditate  &  ficcitate  cartilaginis  declinat ,  quantum  ad  membranae  naturam  propius ,  & 
contra  f  accedit.  Eadem  ratione  mollius  quoque  ac  flexibilius  erit ,  quanto  minus  fri- 

gidum, 


*,  9.  t./ 


b,  O. 
t,  P. 


t,  1.7.1 
C. 


/.  9-7 


Definitio  li- 
gamenti. 
EJlpars  fimi 
larts. 

Media  inter 
carttlaginem 
&  rr.embra- 
nam. 


de  Humani  Corporis  Fabrica,  L  i  b .  1 1 1 .  73 

gidum ,  &  potiflimum  minus  ficcum  eft.  Sunt  autem  facta pro  colligandis  ojsium  artkuHs,  vfiu- 
quibus  verbis  ufits  ligamentorum primarius  indicatur  ,  d  quo  etiam  nomen  accepcre  ,  ut  u 
Ligamenta  Latinis,  Graecis  mlkv^»  feu  Vincula  dicantur.  Alligant  autem  non  tantum 
ea ,  qua:  immobilia  manent ,  ut  pubis  ofTa  :  fed  &  illa ,  quae  ad  motum  connexa,  quem- 
admodum  funt  Articuli.  Hoc  tantum  difcrimen  utriufque  vinciendi  rationis  eft ,  quod 
illa  arctius :  at  ifta  laxius  paulo  ftringantur.  Laxitas  autemin  eoconfiftit,  ut  moveri 
quidem  fic  vin&a  commode^pofTint ,  elabi  autem  nequeant,  nifi  magna  aliqua  vis  & 
lubita  forinfecus  accedat.  Caeterum  ut  hoc  munus  fidelius  exfequerentur ,  Jenfu  omni  cmm  m*. 
carendum  ipfis  erat ,  cum  perpetuo  dolori ,  &  nunquam  cefTantibus  cruciatibus  obno- 
xius  fuiffet  Homo ,  fi  allifis  ad  ligamenta  offibus,  fenfus  (certe  moleftus  futurus) 
perciperetur.  Praeter hunc  ufam ,  alias  etiam  partes  in  fua  fede  continent ,  &  quidem  %i 
velVifcera,  qua?  fufpendunt ,  ut  hepar  &  uterum :  velOffa ,  ut  ligamentum  fecundae 
vertebrse :  vel  Mufculos,  &  mufculorum  Tendines,utligamenta  annulariain  manibus, 
cruribufque.  Nonnulla  etiam ,  non  fecus  ac  cartilagines ,  oftium  acetabula  adaugent,  3* 
cujufmodi  ligamentum  illud  eft  ,  quod  circa  finum  fcapulx  ,  quo  humeri  fiiperiori  ca- 
piti  committitur ,  obfervatur ,  ut  fupra ,  cum  ejus  hiftoriam  perfequeremur ,  complexi 
liimus. 

Suntautemcompluresd/^mtfw,  quasomnes  ut  venemur ,  methodum  confuetam  ugiSSS 
obfervabimus ,  infpicientes  ea ,  quae  partibus  aliqua  compofitione  prxditis  accedunt.  35»*»». 
Ac  primo  quidem  racione  TemperamentiipCius  &  SubftantU ,  magna  eft  &  infignis  diffe-  mn'°- 
rentia ,  notatu  digniftima.  Cum  enim  dixerimus  ligamenta  media  effe  inter  cartilagi- 
nem  &  membranam  ,  hincfit,  utqusedamfaneinmediointer  utramque  confiftant, 
alia  vero  ad  extrema  nonnihil  declinent  j  &  fic,  qua*dam  mollia  valde  fint,qua:dam  du- 
raadmodum,  nonnulla  mediocria :  alia  membranis  fimilia,  alia  cartilaginibus,  a!ia 
mediaHnterhaecfubftantiae.  Qux  membranis  fimiliafunt ,  dicuntur  Membranea:  quaz 
cartilaginibus ,  Cartilaginea,  Graecis  vmulio-^o^  *&p%vity$i,  Sunt  membranis  fimilia,  com- 
munia  illa  ligamenta ,  quae  articulos  ambiunt :  cartilaginibus  vero ,  quae  intercedunt 
articulos  \  &  vel  Teretia ,  quze  ab  unius  oftis  capite  in  finum  alterius  feruntur  j  vel  La- 
ta,  ut  qua:  colligant  vertebrarum  corpora.  Sunt  etiam  omnia  in  tenera  setate  mol-  Altmt- 
liora ,  quam  in  fenili :  &  in  fexu  foemineo,  quam  mafcuhno ,  &  in  iis  tandem  qui  humi-  A^xu- 
dius  temperamentum  flia  natura  funt  nacti.  Ratione figura ,  alia  teretia  funt ,  ut  cartila-  Akur*> 
ginea  ,  qua:  intercedunt  offa,  quemadmodum  eft  illud  quo  caput  foemoris  cum  coxen- 
dicis  acetabulo  jungitur  \  alia  funt  lata ,  ut  qua;  ambiunt  articulos ,  illa  fcilicet  qua:  Com- 
munia  vulgo  dicuntur.  Magnitudo  quoque  diverfa  eft.  nam  quse  articulos  majores  devin-  jt£*ini,u' 
ciunt,  necefiario  majora  funt ;  minora  ,  quze  minores.  Magnitudo  autem  hxcnonin 
una  dimenfione  refpicienda  eft ,  fed  tam  in  longitudine  ,  quam  latitudine ,  aut  craflitie 
confideranda  venit.  Crafliora  enim  funt ,  ubi  vel  robur  magnum  requiritur  propter 
validos  motus,  quibus  articulus  fubjicitur ;  vel  ubi  ob  cavitatem  fuperficiariam  invali- 
daeftdebilifqueofliumconnexio.  Numerus  etiam  infigntm ,  &  diligenter  adverten-  AnMm0*- 
dam  difTerentiam  parit.  Non  enim  Natura  unum  tantum  uni  articulo  tribuit ,  fed  ubi 
luxationis  periculum  metuendum  erat ,  complura  confarcinavit.  Ita  foemoris  articu- 
lus  cum  coxendice,  prarter  commune,  quod  latum  eft,at  totum  articulum  ambit,  etiam 
teres  cartilagineum  accepit ;  ejufdem  vero  foemoris  cum  tibise  fuperiore  appendice , 
complura ,  &  quidem  fede  pofteriore ,  quod  ea  debilitate  maxime  laborare  videbatur. 
Situs  etiam  ratione  difcriminaquaedarn  advertuntur.  Sic  enim  nonnulla  ligamenta  fu-  AftH. 
perna,  quxdam  inferna,  dextra,  finiftra,  antica,  aut  poftica  funt.  Prsecipua  tamen  dif- 
ferentia  ha:c  eft ,  quod  quxdam  extra  articulum  fita  ,  totum  ipfum  inveftiunt ,  ut  ea 
fiint ,  quae  dicuntur  Lata :  quaedam  vero  in  ipfo  articulo  inter  offa ,  ut  fiint  Teretia  illa 
duo ,  qux  utrumquefoemoris  articulum  alligant ,  partim  fuperiorem  cum  coxendicis 
acetabulo  ,  partim  inferiorem ,  cum  duobus  finibus  tibix  :  illaetiam  ,  qua?  inter  duo 
corpora  vertebrarum  funt  pofita ,  &  cartilagineam  naturam  azmulantur.  Adnafcuntur 
autem  oflibus  articulum  conftituentibus,  capitum  fcilicet  circumferentiis,&  cavitatum 
fuperciliis  ,  ubi  plerumqueforamina  quaedam  occurrunt,  &  fuperficies  admodum  afpe- 
ra  eft,  ut  tum  exortus,  tum  infertio  fit  firmior.  Sed  tempus  jam  videtur  ut  ipfam  hifto- 
riam  aggrediamur. 

K  C  A- 


74 


Adriani  Spigelii 


<$uo  caput  fri 
rv£  collt  ver 
tebrs  alliga- 
tw. 


C    A   P  V  T  V. 

De  Ligamentis ,  qu&  in  Capite ,  Thorace  ,  ac  Infimo  njentre  occurrunt. 

Lignmenta   Wgsr0^^^&  A  P  I T I  S  ,  five  fiipremi  ventris  ligamenta  duplicis  funt  generis :  qux- 

dam  enim  totum  refpiciunt,  quredam  vero  duntaxat  partem.  Totum  ca- 
put  rejpiciunt ,  qua.  ad  primam  &  fecundam  vertebram  pertinent ,  fuper 
quas  capitis  motus,  tam  recti,quam  laterales  perficiuntur : partem  uero, 
qua.  maxillam  inferiorem,  os  hyoides,  &  linguam  concernunt. 
ftgtmtmum  ^g^^^^S^    Caput  ergo  primum  cumprima  -vertcbra  connect-itur  Iigamento  mem- 
braneo,  quod  totum  articulum  ambit.  Validiffimum  autem  hoc  eft  ,  atque  ita  robu- 
ftum ,  ut  vertebra  prima  faciliusfrangi,  quam  luxari  poffit,  cum  luxatio  talis  neceffario 
lethalis  futura  effet. 

■Uganetd»       Cum  fecunda  autem  -votebra  duobus  connectitur  ligamentis.  Primum  validum  eft  ,  te- 

laputs  &  fi.  J  •     •  r     j      •  r        i  1 

tmtu  verte-  res  ,  ac  cartilagineum  ,  quod  ex  apice  lpiius  dentis  iecund_e  vertebra.  cervicis  enatum, 

r '  i.       occipitis  offi  a  parte  priore  ,  prope  primum  ipfius  magnum  foramen ,  per  cjuod  fpinalis 

*.      medulla  elabitur  ,  implantatur.  Secundum ,  ab  uno  latere  prima.  cervicis  vertebra. ,  ad 

alterum  tranfverfim  procedit ,  &  proceffum  dentiformem  fecunda.  vertebra.,a  pofte- 

riore  parteample&itur ,  ac  in  locodetinet.  Siv e  ,  fecundum  illud  efl ,  cjuod  finum  qua- 

dratum  prima?  vertebra.  (  fic  fupra  a  nobis  vocatum )  pro  dente  excipiendo  exfcul- 

ptum,  pofteriore  fede  claudit.  Validiffimum  autem  hoc  eft,  8c cartilaginea.  natura.,ne 

dens  in  vehementioribus  capitis  verfiis  pofteriora  motibus ,  ex  fuo  finu  exfiliens ,  cum 

inevitabili  vita.  periculo,  fpinalem  medullam  illuc  tranfeuntcm,  comprimat. 

ugmn.pnmt     Iungitur  deinde  dcprima  njertcbra  cum  Jecunda,  ligamento  tenui  membraneo,  quod 

fewnd*. neque  fubftantia  ,  neque  colligandi  modo  ab  aliis  communibus  differt. 

ug«meni*rt»     Reliqtu  uertebrs  duobus  ligamentis  alligantur.  Primum,  validiffimum  eft  ,  pinguiac 

nZTZum.  mucofo  humore  oblitum ,  qualisin  aiiis  quoque  articulis  confpicitur ,  quod  vertebras 

undique  ambit ,  eftque  ligamentum  commune.  Etquamvisrobuftum  fitundique  8c 

craffum ,  tale  tamen  potifTimum  a  lateribus  verfus  anteriorem  partem ,  ubi  ipfa.  quo- 

a.      que  vertebra.  nonnihil  craffiores  fiint ,  apparet.  Secundum  ligamentum ,  cartilaginofum 

eft,  &  corpora  vertebrarum  intercedit,  cujus  etiam  latitudinem  &  figuram  refert. 

ikerierk m*.     Jnferioris  maxilk  articulum  cum  offibus  temporum  commune  ligamentum  obvolvit. 

KtUoi  Itgamen*  J  I    t       i  •  1*1  /~      i  i 

,       Osbyoides  duo  quoque  habet  hgamenta ,  eaque  valida  ,  qua.  ipiius  kteribus  commit- 

Oflts hyoidis.  r   i  r.      1-  •!      •      C  1       I_  •  •         1         •  •        i  -i 

tuntur :  led  &  aha  cartilaginola  ac  rotunda  obtinet ,  utrique  laten  lmplantata ,  quibus 
partibus  adjacentibus  adnectitur,  &  velut  in  a.quilibrio  fervatur. 
Lmgta.  Lingua  quoque  ligamentum  validiffimum  membraneum  obtinet ,  quod  medio  ipfius 
corpori  fubfternitur.  Hujus  extremo  circa  apicem  lingua.  funiculus  quidam  adnafci- 
tur,  quem  Lingus  frmum  appellant.  hoc  fi  longius  fit ,  ut  ad  dentesufque  priores  ex- 
porrigatur,  impedit  lingua.  (  quemadmodum  ia.pe  in  pueris  videmus)  liberum  mo- 
tum ,  adeoque  tunc  fermoni  plurimum  officit,  unde  peculiaris  huic  negotio  chirurgica 
operatio  dicata  eft. 

ThgorTc?sM  Thoracis  vertebra.  ,ut&  Lvmborvm  eadem habent ligamenta ,  quse dixi- 
verubramm.  mus  effe  reliquis ,  pra.ter  primam  &  fecundam  ,  Cervicis  vertebris.  Ca:teri  ipfius  ar- 

ticuli ,  communibus  ligamentis  membraneis  ,  puta  totum  articulum  involventibus, 
cojiarttmtum  vinciuntur.  Nam  qua.  Coftm  cum  uertebris  jungunt  taliafunt ,  paulo  tamen  validiora 
vmtbm.  craflioraque  exiftunt ,  potiffimum  in  prima  &  iecunda  cofta.  Eadem  funt  etiam ,  qua. 
coftartmtum  eafdem  coftm  cum  flerno  connedunt ;  fedtenuiora,  minufque  robufta. 
i^camenta  Ij^  Infimo  Vektre  paulo  plura  occurrunt.  Primum  eft,  quod  ilium  os  facro 
trii.  validiffime  connecl:it.  hoc  robuftum  eft ,  totumque  articulum  circumamplecl:itur , 
f£Si.thttm    membranam  referens  forinfecus ,  atquaparteinterutrumqueosinferitur  ,  durumac 

cartilaginofum  exiftit.  Hoc  ligamentum  in  partu  difficili  laxari  poffe ,  a  fupra  a  nobis  «»ttT 

probatum  fuit. 

cfufieH&  Alterum  ligamentum  eft,  quod  os  facrum  cum  coxendice  jungit,  &  hoc  duplex  eft. 
Vhum,  quodteres,  validiffimum  ab  offefacro  exoritur,  ubi  quintum  ipfius  os  cum 
fexto  committitur ,  &  in  externum  tuberculum  offis  ilium  inferitur ,  fub  primo  fcemur 

circum*- 


de  Humani  Corporis  Fabrica,  Lib.  III.  75 

circumagentium  mufculo ,  Pyriformi ,  ftatim  occurrens.  Akerum ,  ex  eodem  loco  ena- 
tum  in  pofteriorem  appendicem  coxendicis  implantatur. 

Tandempubis  quoque  ofit  varia  ligamenta  obtinent.  Pwwww,cartilagineum  eft,quod  o^umpubit. 
lineam  eorum  afperam  committit.  Alterum,  quod  circulariter  ea  ambit.  Tertium,  mem- 
braneum  ,  quod  foramen  pubis  oflium  fuccingit ,  &  fecundum  ac  tertium  fcemur  cir- 
cumagentes  mulculos,  Obturatores  vulgo  dictos,  diftinguit. 

C    A   P   V   T  VI. 

*De  Ligamentis  zArtuum ,  ac  frimo  a^fCanus. 

Vm  Manvs  dicatur ,  quicquid  afcapula  dependet,  varia ligamenta  Upunenu 
erunt,  qua?  ad  manum  pertinent.  Primum,  quarfcapulam  cum  hume-  miaat* 
ro  jungunt  ,•  deinde  ,  quar  humerum  cubito,  &  cubitum  radio,  utrum- 
que  autcm  carpo  ,  inde  hunc  metacarpio  ;  ac  tandem  digitorum  offa 
inter  fe  connectunt. 

Ligamenta  ergo  qux  fcapuU  humerum  allkant ,  quinque  communiter  Lieam«iu 
numerantur.  Primum,  commune  eit,  latum  &  membranoium,quod  ex  luperciliiscervi-  meroaiii. 
cis  fcapula:  orbiculatim  enatum  ,  univerfumque  articulum  involvens ,  inhumeriinter-  g™Uu 
nam  ac  priorem  ipfius  capitis  partem  totam  inleritur.  Alterum  ligamentum,  omnium  ro-  it 
buftiftimum  &  fuprema  fede  pofitum  ,  a  toto  externo  ancyroidis  proceffus  latere  edu- 
ctum,  oblique  vehitur,  internoque  fummi  humeri,  five  acromii  lateri,nullibi  humerum 
attingens ,  implantatur.  Tenium,  rotundum,  ab  externo  latere  ejufdem  ancyroidis  pro-  3- 
ceflus  exoriens,  in  externum  humeri  caput,  interna  parte,  deflnit.  Puanum,  ex  uaperio-  + 
re  parte  cervicis  fcapula:  ,  qua:  proxime  ancyroidi  proceffui  adjacet ,  &  acuta  eft,  pro- 
diens,  mox  internum  humeri  caput  fuperans,capiti  ejufdem  exteriori  adnafcitur.  Qujn- 
tnm,  ex  eodem,  quo  quartum,  loco  erumpens,oblique  fertur,&  in  pofteriorem  partem 
externi  humeri  capitis  inleritur.  Hxc  ligamenta  humeri  elfe ,  eoque  facere  vulgo  cre- 
duntur,quo  minus  propter  levem  illum  fcapularum  tinum  luxationibus  opportunus  fit: 
meo  tamen  judicio  lclum  primum  eft  ,  quod  huic  muneri  fatisfacit :  fecundum ,  quod  hu-  ^*. 
merum  ne  attingit  quidem ,  pro  fuperfcapulari  potius  fuperiore  ,  fiyc  primo  humerum  u 
circumagente  exftructum  eft ,  ne,  dum  contrahitur  torte ,  ex  fua  fede  profiliat,  cum  ab 
hoc  tendo  ipfius  ( non  minus  atque  a  ligamentis  annularibus  in  manu  mufculorum  di- 
gitos  rlectentium  tendines )  fuperna  parte  coerceatur.  Atque  hunc  uium  genuinum 
effe  parvo  negotio  patebit  cuivis ,  qui  diligenter  animum  velit  advertere,  ipfamque  in- 
Ipectionem  anatomicam  confulere.  Tracto  enim  ad  luurn  principium  hoc  mufculo, 
protinus  licebit  cernere,  quam  promptum  ipft  foret  e  fuo  loco  excidere,nifi  ligamento, 
eoque  tam  valido,  prohiberetur.  Reliqua  tria  eo  facta  funt,  ut  inlertionibus  trium  mu- 
iculorum  humerum  circumagentium  inferviant.  Tertius  enim  ,  ftve  infrafcapularis  di- 
ctus,  in  tenium  ligamentum  implantatur :  Primus ,  five  luperfcapularis  fuperior,  in  qum-  * 
tum:  &Secundus,  five  inferior  fuperfcapularis,  xnquartum.  * 

Cubitws  ex  Radio  &  Vlna  compofitus  eft ,  qua?  ligamentis  &  humero  ,  &  carpo  ,  tum  jjg5f£ 
inter  fe  etiam  iuncuintur.  Hitmero  quidem  ,  membraneis  communibus:  at  Cajpo ,  pri-  m<\ri-. 

r    m-  •    r  1  1  •    1  ••«    i     1  1  1  1  Cubira,  tc 

mum  iimiliter  communi ,  ied  deinde  &  alns  duobus,  quorum  alterum  ulnam  ,  alterum  «q*. 
radium  carpo  adnectit ,  utrumque  vcro  teres  eft.  Illud  ,  a  procelfu  ftyloide  oftis  cubiti 
oritur  ,  inque  os  carpi  quartum  terminatur  :  hoc ,  a  radii  apice  nakitur  ,  &  in  carpum 
definit.  Vtrumque  autem  os,  fibi  invicem  membraneo  ac  valido  ligamento  jungitur,  quod  Cobiri,  & 
a  ex  tota  ulnx  acuta  linea  enatum ,  in  totam  acutam  lineam  radii  adverfam  inftgitur ,  &  radl1' 
mufculos  internos  cubiti  ab  externis  dirimit  feparatque. 

C.vpioffa,  Metaca)pii,  fls?1  Digtorum,  ligamenta  communia  acceperunt ,  qua;  articulos  gfcjawiii 
orbiculatim  fic  ambiunt ,  ut  totos  invicem  colligent.  Hoc  tamen  maacarpii  offa  pecu-  offium  me- 
liare  pra:  dictis  obtinent ,  quod  non  ligamentis  tantum  foriniecus ,  fed  intus  etiam,  qua  u<UI?l1' 
fe  mutuo  refpiciunt,  cartilaginibus  vinciantur. 

Carterum  pra:ter  harc  ,  qux  nunc  expofuimus  ligamenta ,  &  quse  ad  articulationum  ^JjJjjj1* 
fecuritatem  faciunt,  alia  quoque  in  manu  occurrunt,  tendinibus  ad  digitosabeun- 
tibusinfervientia,  quibusfic  coercentur,  ne  in  valido  motu  extra  locum  exfiliant. 

K    1  Hujuf- 


? 6  Adriani  Spigelii 

Hujufmodi  ligamenta  Annularia  vocantur ,  tranfverfim  manum  fubeuntia  ,  &  duo  funt : 
a  unum ,  in  interna  manus  (ede ,  pro  flectentium :  b  alterum,  in  externa  ,  pro  extenden-    * 11 
tium  mufculorum  tendinibus.  Sed  &  Digiti  quoque  finguli  ejufmodi  ligamenta  inter-  ' 
na  parte  obtinent ,  eodem  fungentia  munere  qu#  fecundum  eorum  longitudinem  ad 
latera  pronata ,  canalem  a?mulantur,  per  quem  fledentium  digitorum  tendines  expan- 
duntur. 


C  A   P  V  T  VII. 

De  ligamentis  Cruris  univerfi. 

R  V  S  dicitur,  quicquid  a  coxendicis  articulo,in  aciem  digitorum  pedis 
extremam  porrigitur.  Quare  articuli  complures  erunt  in  crure  qui  li- 
gamentis  indigent :  ac  primum  quidem  fcemoris  cum  coxendice  parte 
elatiore ;  ejufdem  cum  tibia  &  fibula  fede  inferiore :  tum  tibias  cum  fi- 
bula,  &  utriufque  oflis  cum  talo.  Pedis  tandem  extremi,  ubi  talus,  tar- 
fus,  pedium,  &  digiti  fua  ligamenta  requirunt. 
n^mcntum  Fccmoris  ergo  caput  fuperim  cum  acetabulo  coxendids  duobus  adftringitur  ligamentis. 
iox*»Mg*tur.  Primum ,  commune  eit  &  membraneum  ,  quale  m  alns  quoque  articuhs  cernitur ,  la- 
tum ,  totam  horum  oflium  commilfuram  orbiculatim  ambiens ,  quod  robore  ac  craf 
fitie ,  ut  ipfe  articulus  aliis ,  ita  cxteris  ligamentis  prarcellit.  Alterum ,  in  ipfb  aceta- 
bulo,  interque  articulum  occurrit ,  teres  &  cartilagineum.  Hoc  ex  humiliore  aceta- 
buli  fede  enafcitur  ,  quo  loco  fupercilium  ejus  offeum  non  eft  ,  fed  ligamento  tantum 
conftat,  &  in  medium  fcemoris  caput,  ubi  foramen  hanc  in  gratiam  exfculptum  habet, 
inferitur. 

£2™<»t*       Jnferim  caputfvmoris  cum  tibia ,  fibulaque  ,  pluribus  nectitur  ligamentis.  Primum  ,  com- 
*'      muneeft,  &membraneum,  univerfum  articuium  involvens,  excepto  finu  illo,  in 

anteriore  parte ,  ubi  patella  eft ,  cumeoloco  c  validiffime  tribus  tendinibus ,  fecundi,  e,4.jt 
*•       tertii,  &  quarti  tibiam  extendentium  mufculorum  vinciatur.  Akerum,  craffumacva- 
lidum  in  poplite  fitum  ,  a  medio  partis  pcfterioris  tibiar  incipit ,  rectaque  afcendens, 
in  duo  capita  abit,  quas  poftea  in  duo  inferiora  focmoris  capita ,  qua  parte  maxime  inter 
3*       fe  recedunt,  implantantur.  Tertium ,  quod  fecundo  focmoris  ligamento  refpondet,  car- 
tilaginofum  ac  robuftum  eft ,  &  ex  finu  illo  magno ,  qui  eftinter  duo  capita  inferiora 
fcemoris  ,  juxta  infertionem  modo  dicti ,  enafcitur ,  ac  inter  articulum  confiftens  in  tu- 
berculum  illud  ,  quod  inter  duos  finus  fuperioris  tibias  appendicis  eft ,  qua  parte  afpero 
4-       eminetapice,  implantatur.  Gjuartumy  gracileeft,&interduocapitafoemorisinferio- 
ra  .inferitur ,  ex  medio  ligamenti  fecundi  nunc  enarrati ,  ea  parte ,  qua  in  duo  capita 
dirimitur ,  enatum ,  &  furlum  ad  fcemur  delatum.  Quintum ,  teres ,  genu  externo  lateri 
obducitur.  5^//wcontra,internolateri  attenditur.  # 
fibui?quebi*     Tibia  cum fibula primum  fuperne  per  validum  ligamentum  ne&itur ,  quod  offa  ha?c ,  ut 
£      cxtera  folent ,  undique  exterius  circumdat :  at  ^vero  ea parte,  qua  invicem  diftant  fecun- 
dumlongitudinem  ,  dmembraneo  ,  lato ,  ac  tenui,  &  obliquis  fibris  a  tibia,  ex  qua  ori- 
tur ,  ad  fibulam ,  cui  inferitur ,  tendente.  Simile  eft  in  omnibus  ligamento  illi ,  quod 
cubitum  radio  jungit ,  fimiliterque  mufculos  anteriores  tibiam  occupantes ,  a  pofterio- 
ribus  dirimit. 

fibuiinquebi*     *^%ta  fibtdaque  cum  Talo  ne&itur  tribus  ligamentis.  Primum  eft  commune ,  membra- 
cumcaio.    neum  ,  quod  totum  articulum  ambit :  reliqua  duo  cartilaginea  funt ;  ex  quibus fecundum, 
a  procefTu  tibiie  malleolum  internum  conficiente  ortum  ,  inferitur  interno  tali  lateri, 
quod  a  malleolo  excipitur :  tertium  contra ,  ab  appendice  fibulae  externum  malleolum 
conftituente  enatum,  in  externum  ejufclem  tali  latus  implantatur. 
Ligam.tan      Talm  cumpedis  ofibm  ligamentis  alligatur  pluribus.  Primum ,  commune  eft ,  calcis  ar- 
&  "mpe  ticulum cum  talo  ambiens  orbiculatim.  Secundum ,  cartilagineum,  ab inferiore  tali  fede 
l'.      ortum ,  in  calcem  inferitur.  Tertium ,  totum  articulum  externa  fede  cingit ,  ex  cervice 
4.      tali  nafdtur  ,  &  naviculari  ofli  implantatur.  6}uartum ,  calcis  os  cubiformi  committit , 
5"      &  articulum  circumampleditur ,  robuftum  eft ,  ac  cartilagineum.  Quintum ,  a  tali  cer- 
vice  in  os  cubiforme  inferitur. 

%ftfi 


6. 


x. 
3- 


de  humani  Corporis  Tabrica,  Lib  .111  y*? 

Tarfitandcm ,  Pedii,  ac  Digitorumpedisligamentaillis ,  qux  in  manufunt ,  refpondent :  M**1  fi& 
quemadmodum  etiam  eodem  modo  in  pedio ,  ac  metacarpio  ,  qure  oflium  intervallis  mipcdls' 
immittuntur,  cartilagineafunt,  cxteris  membraneis  exiftentibus. 

Praeterhsec ,  etiam  ligamenta  ,  qux  ad  articulos  fpe&ant ,  alia,  iimiliter  ac  in  manu  iS,u* 
annularia  occurrunt ,  qua*  tendines  ad  pedes  tranfmiffos  continent.  Horum  primum  h 
tranfverfam  eft ,  inanteriorepedisparte,  tibiamcum  fibula  nectens.  Akerum,  ab  in-  * 
terno  malleolo  enatum ,  in  os  calcis  inferitur.  Hocetfi  iimplex  videatur,  triplex  ta- 
men  eft,  tres  veluti  annulos  errmgens.  Tertium,  ab  externo  malleolo  ,  inidemcalcis  s- 
os  implantatur.  Per  hoc  tranfeunt  duorum  mufculorum  tendines ,  fecundi  fcilicet  pe- 
dem  flectentis ,  &  abducentis.  Tandem  in  digitorum  inferna  fede  ligamenta  occur-  * 
runt ,  qualia  in  manu ,  per  qua;  tranfeunt  tendines  mufculorum  digitorum  internodia 
flectentium. 


Finis  Tertii  Libri. 


A  D  R  I  A- 


Ratio  ordinii. 


Vtilitas  & 
necejfita>  do 
ihind  de  tnu- 
fculu. 


G}ui  vequi- 
rtmtur  ad  le- 
Bionem  hujtu 
librL 


MVSCVLVS. 
Etymologia. 


Vnde  mufculi 
dieantur  opi- 
nio  Anthoru. 


7* 

ADRIANI  SPIGELII 

BRVXELLENSIS, 

DE  HVMANI  CORPORIS -FABRICA, 

L  I  B  E  R    Q_V  A  R  T  V  S, 
Qui  Mufculorum  hiftoriam  perfequitur. 

C  A  p  v  T  i. 

Qmdfit Mufculus ,  & qm ejus aclio. 

V  M  ea  in  libris  fuperioribus  uni  verfa  hactenus  tradiderimus, 
qua?  ad  ofllum ,  &  hifce  refpondcntium  cartilaginum ,  atque 
utraque  vincientium  ligamentorum  hiftoriam  pertinerevi- 
debantur ,  quae  ut  totius  corporis ,  ita  etiam  folids  alicujus  in 
ftudio  anatomico  cognitionis  fundamenta  diximus :  videtur 
reliquum  nunc  effe ,  ut  traclationem  de  Mufculis  aggredia- 
mur ,  qui  ita  longe  lateque  fe  fundunt,  ut  maximam  corporis 
noftri  partem,  non  immerito  conficere  videantur.  Argumen- 
tum  eft  non  fblum  fumme  utile ,  fed  &  maxime  neceffarium, 
in  quo  diligens  verfetur  oratio  ,  tum  quia  ad  aegrorum  cura- 
tionem,cujus  gratia  potiflimum  Medici  Anatomiae  animum  applicant :  tum  ad  eorum, 
cjuie  poftmodum  dicenda  funt,abfblutum  perfedtumque  intellectum  plurimum  condu- 
cat.  Quemadmodum  enim  mufculorum  hiftoria ,  in  explicando  fltu  fingulorum ,  fum- 
mam  ubicjue  oflium  rationem  habet,ut  fruftra  fit,qui  fe  aliquid  promoturum  in  illa  cre- 
diderit ,  nifi  hanc  animo  prius  fideliter  comprehenderit ,  cum  &  ab  oflibus  aut  cartila- 
ginibus  plerique  omnes  oriantur ,  &  in  offa  fimiliter  aut  cartilagines  definant :  fic  Ve- 
narum ,  Arteriarum ,  &  Nervorum  tractatio  ( medico  futuro  unice  neceffaria ,  Philo- 
jfbpho  autem  fumme  jucunda )  nec  unquam  tradi  feliciter ,  nec  addifci  potcft,  nifi  pra> 
via  mufculorum  cognitio,  eaque  exacta,fundamenta  pofuerit,quibus  reliqua  fuperftru- 
antur.  Illud  ergo  hoc  loco  fub  initium  monendum  duximus ,  uniceque  obfervandum 
eft  ab  omnibus ,  quifructum  aliquem  ex  his  laboribus  noftris  haurire  velint ,  ne  quis 
ad  lectionem  hujus  quarti  libri  accedat ,  quin  exactam  oflium  cognitionem  fibi  antea 
comparaverit ,  eaque  fumma  diligentialegerit ,  ac  perfecto  maturoque  judicio  appre- 
henderit,  quae  a  nobis  in  fecundo  libro  fuperius  accurate  perfcripta  funt.  Obfcura  enim 
&  inutilis  erit  tota  ha?c  tradlatio  citra  illius  prseviam  cognitionem:  at  clariflima  con- 
tra  &  perfpicua  futura  funt  bmnia ,  fi  bene ,  quae  expofita  fuere ,  perfpecta  quifque  ha- 
buerit. 

Mvscvlvs  ergo,  ut  a  nomine  exordium  ducamus ,  Grsecis  pJSs  dicitur,  five*™ 
£ fiwiv ,  quod  contrahere  fignificat ,  quae  ejus  eft  actio :  five  a  figura ,  ut  plerique ,  & 
haud  male  fortaffis ,  arbitrantur,  quandoquidem  mufculum  referat  excoriatum.  Ca- 
put  enim  magna  mufculorum  pars  acutum  habet ;  ventrem  autem  rotundum ;  longif. 
fimamque  caudam,  muris  inftar.  Eadem  nominis ratione  Latinis  quoque  Lacertus  di- 
citur ,  ab  animalis  fic  appellati  fimilitudine :  unde  factum,  ut  Lacertofiis  vulgo  mufcu- 
lofum  denotet ,  &  eum,  qui  carne  abundat.  Quanquam  revera  omnibus  in  univerfum 
mufculis  eafigura  tribui  haudquaquam  opportune  queat ,  cum  alii  potius  rotundi  fint, 
ut  qui  fphincteres  dicuntur  ,•  alii  triangulares,  ut  Deltoides,humerum  elevans,  a  a  litera 
Graecorum  cognomen  nactus ;  alii  quadrilateri ,  ut  tertius  fcapulae  mufculus,  Rhom- 
boides ,  a  Geometrarum  figura  quatuor  lineis  comprehenfa ,  fic  appellatus.  Exifti- 
marim  ergoprimosnominum  impofitores,  cum  Anatomia?  ignari  effent,  mufculos 
vocaffe ,  quod  inter  fecandum  tum  demum  horum  naturam  adverterint ,  cum  hujus 
formse  mufculos  deprehenderent :  reliquos  poftea ,  qui  diligentiores  infectionibus  aliis 
idem  munus  competere  obfervarunt,etfi  forrna  non  refponderet,  mutare  tamen  com- 

mune 


de  Humam  Corporis  Fabricay  Li  b .  I V.  79 

munc  nomen,  quod  jam  abomnibus  quafi  receptum  erat,  neutiquam  voluifle.  Sic  fci- 
mus  membranam  carnofam  dici ,  non  quod  revera  carnofa  fit  in  homine ,  praecipue  in 
adulto  j  fed  potius ,  quia  in  brutis  talis  videatur ,  in  quibus  fe  exercebant  olim,  qui  pri- 
mi  hoc  nomen  excogitarunt :  fimilitudinis  tamen  gratia  ,  qua:  inter  hominum  &  bru- 
torum  carnofam  membranameft,  communisilla  vox  poftmodum  retentafuit.  Idem 
in  pluribus  aliis  rebus  contigit ,  ut  primo  fcilicet  inventum  nomen  ,  tametfi  haud  ita 
aptum  fuent,reliquis  etiam,quae  aliquam  adflnitatem  habuere,  accefferit.  Sic  Geome- 
tria  dic~ta  eft  a  dimenfione  terrx  j  quia  hujus  occafione  primum  reperta eft,etfi  proprie 
circa  magnitudinem  verfetur,  cujus  affe&iones  perfequitur.  Sic  Medicina,  a  medendo, 
quantumvis  non  medeatur  tantum  xgris :  fed  etiam  fanis ,  quo  minus  in  morbos  decli- 
nent,profpiciat.  Credibile  enim  eft ,  primos  nobiliflimarartisinventores ,  miferando 
mortalium  fato  commotos ,  de  reftituenda  amiffa  fanitate  prius  ,  quam  de  prxfenti 
confervanda ,  aut  tuenda  cogitafTe.  Carterum  mufculorum  mentionem  Ariftoteles  in  An?ot*1<s 

eenuinis  operibus  nullam  iniecit ,  ut  adeo  plerilque  mnoralie  videatur  :  etfi  revera  ab 

ii-  r  r        1  •     •        j- j-    rr  v  r         •    r  ■  r  ■  nonf«"- 

Hippocrate  le  multo  antiquiore  didicilie  poterat ,  qui  aliquoties  lpiorum  m  luis  Icn- 

ptis  meminit ,  ut  1 1  de  fra&uris  ,  &  alibi :  fed  potiffimum  libro  de  Arte  ,  ubi,  quarcun- 

que ,  inquit ,  partes  carnem  in  orbem  circumfitam  habent ,  quam  Mufculum  vocant, 

ha?omnes  ventremobtinent.  Meminittamenfsepew^w  Ariftoteles ,  per  quasindi-  a* 

ftincTe  cognoviffe  mufculos ,  a  non  paucis>  creditur.  Prxcipuus  locus  eft  1 1  de  part. 

animal-  cap.  ix :  in  quo  cum  occafionem  habeat  mentionem  de  his  aliquam  afpergen- 

di  ,caro  ,  inquit ,  circaofTa  confiftit,  vinculis  modo  fibrarum  tenuibus  adha:rens,  cujus 

caufa  offium  genus  habetur.  Sic  etiam  Hippocrates  mufculos  carnes  vocat,ut  1  v  aphor. 

xvi .  At  iile  fortaffe  mufculorum  nomine  dignatus non  eft,fed  generali  tantum  carnium 

appellatione.  Quanquam  Author  Problematum  ( quisquis  etiam  is  fit )  carniumno- 

mine  eorum  meminerit. 

C^terum  mufculus  a  Galeno  definitur  ,  1  de  mot.  mufcul.  ofperai  xnfaug  ifc  xaB^l^fJuj.  defixitio. 

In  qua  definitione  cum  aliquadifficultas  fit ,  fciendum  eft ,  duplicem  efTe  in  nobis  mo- 

tum  imum ,  qui  a  voluntate  &  arbitrio  dependet  j  alium ,  qui  citra  omnem  voluntatem  Motnsda- 

perficitur :  ex  quibus  hic  ,  naturalis :  ille ,  animalis  dicitur.  Naturalis  quidem ,  quod  iis 

proprie  competat ,  qua:  animae  naturalem  facultatem  ,  hoc  eft  ,  vegetativam  habent : 

animalis  vero,  quia  folis  animalibus  ineft.  Naturalis  ergo  ille  eft,  qui  in  alimenti  attradtio-  Amm*ib. 

ne ,  retentione ,  &  expulfione  fit ,  nec  folum  in  ventriculo  &  inteftinis,  fed  in  toto  quo- 

que  corpore,  omnibufque  ejus  partibus :  Animalis  vero,  apprehenfio,  &  ambulatio,  fa> 

cum  &  urina:  expulfio  ,  attracTio  item  aeris ,  aut  detentio  voluntaria.  NaturaJis  enim 

afola  natura  regitur ,  nec  fifti  a  nobis  aut  concitari  poteft ,  quemadmodum  ciborum 

attracToriam  ventriculi  vim,  nemo  pro  fuo  arbitrio,  aut  fiftere  poteft,aut  impellere,fed 

ipfa  pro  di(pofitione  ejus  fecundum,  aut  prarter  naturam  fe  habente  peragitur.  Animalis 

autem  a  voluntate  animalis  totus  dependet ,  &  modo  intermitti  poteft ,  modo  perfici  j 

quo  pacTo  in  noftra  voluntate  eft ,  aut  apprehendere  aliquid  &  capere ,  aut  idem  re- 

linquere  ;  ambulare,  aut  confidere.  Hic  autem  etfi  animalibus  brutis  juxta,  ac  ratione 

prxditis  communis  fit,in  illis  tamen  fine  eledtione  fit,in  his  cum  electione :  in  illis,fpon- 

taneus  ,•  in  his ,  voluntarius  dicitur.  Caeterum  cum  fpontaneum  voluntarius  perpetuo 

prarfupponat ,  nec  citra  eum  reperiatur  unquam,  Galenus  profecto  recte,  mea  fenten- 

tia,  mufculum  definivit ,  inflrumentum  ejfe  motm      c^lw ,  fivefecundumanimiappetitum , 

cum  non  femper  opus  fit ,  utcognitio  appetitioque  intellecTiva  ad  movendum  partes 

commoveat ,  fed  etiam  cognitio  vel  appetitio  fenfitiva  fufficiat.  Ex  his  jam  concludi- 

mus,  quicquid  in  nojbv  corpore  ad  libitum  mofetur,  id  omne permufculos  agi,neque  ullum  in  corpore  in~ 

"peniri  mujcu/um ,  quin  -voluntarium  motum  expedire poftit.  Appellat  autem  tgpuwr,  id  eft,partem 

inftrumentalem ,  qua  voceindicat,  fub  quo  partium  generecontineatur.  Eftenimpars  Mufcuius^ 

diftimilaris  mufculus ,  qua:  ex  pluribus  fimilaribus  componitur ,  quarque  adionem  cer-  eJilUjr"n 

tam  ac  determinatam  edit ,  qux  fane  duo  propria  funt  omnium  organicarum  partium 

nxpfc/a,  &  infallibilia  indicia.  Nonnunquam  tamen  &  in  fimilarium  catalogum  referri 

a  doctiflimis  videas :  fed  quatenus  fcilicet  fimilares  partes  vocantur,  qux  ad  vere  orga- 

nicarum  conftruclionem  veniunt,  ex  quorum  numero  funt  mulculi,qui  ad  manus,pedis 

capitis,  imo  omnium  fereorganorum  conftitutionem  concurrunt. 

Quam- 


80  Adriani  Spigelii 

ulftnjltt     Quarnquam autem Galenus mufculi  definitionem  proponens ,  ut partis organicae , 

aunisg$u.  ejufdem  etiam  acTionem,  tanquam  finem,  a  quo  organis  forma  omnis  fupervenit,  indi- 
care  videatur  ,  dum  motus  inftrumentum  effe  afTerit :  motus  tamen  acTio  mufculi  pro- 
prie  haudquaquam  dici  poteft  ,  fed  potius  effe&us  quidam  eft ,  &  ufus  aclionis  eorun- 

fwmtfZin  ^em*       autem  motus  partis  ejus,  cui  mufculus  inferitur :  nec  tamen  motus  ille  localis 

ifwZtrlt  ^mPer  e^  >  fed  alterius  quoque  ufus  gratia  perficitur  ,  ut  conftricTionis  alicujus  partis, 
verbi  gratia ,  veficae  &  ani ;  aut  apertionis ,  ut  labiorum ;  denique  aliorum  ufuum  ergo. 
Motus  autem  localis  ad  omnes  difTerentias  locorum  fieri  poteft,  fi  &  partis  illius  necefc 
fitas  poftulet ,  &  mufculi  dati  fint  necelTarii,  unde  quaedam  furfum  &  deofum,  dextror- 
fum  &  finiftrorfum ,  ante  &  retro  moventur.  Deftinatus  enim  omnibus  motibus  mu- 
fculus  eft,  8c  plerumque  uni  unus :  interdum  ,  fed  raro,  duo,  ubi  validior  fcilicet  vis  re- 
quiritur,  ut  cubiti,  tum  flexioni,  tum  extenfioni. 

trfJtpr?  Pfopria  autem  mufculi  aclio  ,  contratlio  efl  fed  contracTio  non  quaevis  ,  verum  in  fe- 
ipfum  nec  in  quamvis  fui  partem,  fed  ad  principium.  Hanc  contractionem  neceffario 
duo  confequuntur  : primo,  ut  pars  illa  ,  cui  infertus  eft  mufculus ,  moveatur ;  &  deinde,  ut 
ad  illam  partem ,  ubi  mufculi  principium  eft ,  trahatur.  Id  autem,  quod  movetur,  non 
femper  os  eft ;  fed  alix  etiam  &  varia*  partes,quibus  mufculi  dicati  funt,quemadmodum 
poftea  in  difFerentiis  dicetur.  Fit  autem  contracTio  hxc  voluntarie ,  fequiturque  fitum 
fibrarum,  modo  recTum,  modo  obliquum,  modo  tranfverfum,  idque  ratione  corporis. 

f£a,poZm?n-  Ca:terum,per  contracTionem  non  ipfum  tantum  contracTionis  motum,qui  eft  adhuc  in 

tMgendum.  fierj .  etiam  contraclionis  jam  fa&a:  perfeverantiam  intelligimus  ,  cum  non  minus 
fuftinendo  partem  attractam  ,  quam  dum  adhuc  fe  contrahit ,  agat ;  tametfi  quiefcere 

Motm  Toni-  omnino  videatur.  Motus  hic,  diftin&ionis  gratia ,  Tonicm  dicitur ,  cum  in  eodem  perpe- 
tuo  tenore  ac  fitu  partem  confervet.  Pi  cCter  hanc  tamen  acTionem,  &  alia  mufculis  tri- 

xdsxMit.  buitur  ,  quam  fecundariam  vocant,  eftque  fui  relaxatio.  Cum  enim  mufculus  unus  con- 
trahitur  ,  alter  qui  oppofitum  motum  peragit  relaxatur :  verbigratia ,  dum  fle&entes 
cubitum  contrahuntur,  relaxantur  extendentes :  &  dum  hi  laxantur,  illi  contrahuntur. 
At  enim ,  ut  modo  contractionis  perfeverantia  non  minus  actio,  quam  ipfa  contracTio, 
vocabatur :  ita  nunc  relaxationis  perfeverantianon  minus  motus  mufculi,quam  relaxa- 
tio  erit,  ut  fic  in  univerfum  quatuor  enumerari  queant  mufculorum  motus,ContracTio, 

G&atuormu-  contracTionis  confervatio,  five  tonicus  motus,  Relaxatio,  &  relaxationis  perfeverantia. 
mo-  j^as  Qa]enus  agnovit  lib.  i  de  mot.  mufcul.  cap.  8,  v  ^  w«*».oraf  ,  inquit ,  ■>  e9nx7«W<mr  , 
jj  frtQtyifovmi ,  ti  ■nja.fyjoi  $>v<n\i ,  aut  enim  contrahunturmufculi ,  aut  extenduntur ,  aut  transferuntur, 

T'zu&mtl't  mt  tenfi  manent-  Vterque  autem  hic  motus ,  modo  extremas ,  modo  medias  figuras  ha- 
bet.  Extremas  voco  ,  in  quibus  fumme  contrahuntur ,  aut  relaxantur  mufculi :  medias 
contra ,  quae  ab  extremis  motibus  xqualiter  diftant.  Ex  his  fequitur ,  extremas  omnes 
dolorificas  effe ,  medias  jucundas :  illas,  diu  ferri  non  pofTe ;  has,  quam  diutiftime :  illis 
nos  uti  in  actionibus  corporis >  his,  in  otio  &  quietc.  Habet  autem  mediam  figuram,  & 

mtlscorZl  totum  corpus ,  &  fingulx  fimiliter  partes.  Totim  corporis mediam figuram  defcribit  Hippo- 
crates,  lib.  i  Prarnot.  eleganter,  dum  aegrotum  a  medico  deprehendi  vult,  primo  in  la- 
tus  dextrum,  aut  finiftrum^non  in  dorfum,aut  ventrem  decumbentem  ,•  deinde  manus, 
collum  ,  8c  crura  modice  inflexa  habentem ,  ac  tandem  totum  corpus  flexibile  fitum. 
Subjungit,  ita  enim  plurimi  ex  fanis  decumbunt,  quia  fcilicet  ha?c  figura  optime  tolera- 

Media  faur*  tur  &  cicra  dolorem.  Medias fieura* partium  fiwularum  invenies,  fi  facta  extrema  articuli, 

partmfingu-  '  .  r    '  •   1  •  1.  J'  1  1 

ummc^tde-  tum  nexione ,  tum  extenlione ,  notavens locum  mter  nas  medium  ,  membrumque  ad 
frt    m.  eum  p0ftea  reducas.  Hxfingulae  diligenter  in  omnibus  notandae  8c  addifcenda?  funt, 

quod  neque  fracTa  ofTa  conjungi ,  neque  luxata  reftitui  in  fuum  locum  poftint ,  nifi  quis 
x°t*.       mediam  partis  illius  figuram  exacTe  noverit.  Notandum  autem  coronidis  loco  eft ,  non- 

nullos  efle  mufculos  ,  qui  femper  in  mediafigura  fitum  fiium  obtinent ,  cujufmodi  funt 

fphincTeres  dicTi,quorum  extremx  in  dilatatione  aut  contracTione  fiunt.  Sic  etiam  fron- 

tis  mufculi ,  ut  poftea  dicetur ,  in  media  figura  perpetuo  funt  nifi  a  nobis  contrahantur. 

Quod  fi  quis  jam  perfecTam,  8c  omnibus  numeris  abfblutam  mufculi  definitionem  col- 
afffil^  nSere  vent  >  ex  di^Tis  facile  poterit,  dicendo :  Mufculum  ejfe partem  nofiri  corporis  organicam, 

deflinatamcontraBionivolmtarU^erfmfuumprincipium ,  pro  motupartiscuiinferitur,  &  cujus 

mufculmejfe  dicitur. 

C  A- 


de  Humani  Corporls  Fabrica,  Lib.  IV.  8  j 

c  a  r  v  t    i  r. 

Qu& fit  mufculi  conjlruciw ,  &  quibus  cx partibus  conftet. 

v  M  ergo  mufculi  actio  ,  ut  dictum  ,  voluntaria  fit  (ui  ipllus  verfus  prin- 
"  cipium  contractio,  videndum  nunc  elt ,  quocnam  cjus  fit  conitructio 
tam  concinna ,  tamcjue  elcgans,  ut  actioni  huic  tam  nobili  apte  fatisfa- 
ciat-  Id  vero  nos  haud  magno  negotio  coniequuturos  arbitramur, 
quar  fint  ejus  partes ,  ex  quibus  conrlatus  eit ,  prius  diligenter  explora- 
A'dis^55<B^^  tum  habuerimus :  deinde ,  cui  ex  his  iphs  acftio  proprie  competat,  vel 
acccpta  referenda  ht ,  folerti  rationis  indagine  perfrrutemur.  Omne  cnim  initrumen- 
tum  ita  difpofitum  effe debet,  ut  finem,  cui  deitinatum  eft,  quam  aptifiime  affequatur : 
non  tamen  omnes  ipfius  partes  proprie  ipfam  concernunt ,  ied  quordam  funt ,  a  quibus 
immediate  fiuit,  qua?dam  ufum  tantum  nonnullum  praftant. 

Carterum  duplex  vul^o  traditur  partium  muiculi  divifio  ,  quarum  alia  diffimilarium  D^p^- 
eit,  alia  limilanum.  D  i  S  S  i  mi  l  a  R  i  v  m  tres  enumerantur ,  prmcipium  icilicet  mu-  i - 
lculi,  medium ,  &  finis.  Principium ,  alias  caput  quoque  dicitur,  fervata  fimilitudine  t™tullpar" 
cum  mureexcoriato :  medkmt,  ifenter:  finis ,  cauda.  Gra?ci  hanc  etiam  "jkmdifmm  vocant, 
enerfationem ,  quafi  muiculus  ibi  in  nervum  definat :  alus  mm  dicitur  ,  feu  Tcndo.  Eft 
autemprincipium ,  utcommuniter  ab  omnibus  dehnitur ,  prima  muiculi  pars  ,  quxex 
ligamento  offis  &  nervo  infimul  mixto  generatur ,  ut  ex  utroque  compofta,  inter 
utrumque  mediam  quandam  naturam  obtineat,  &  nervo  quidem  iit  durius,  ligamcnto 
autem  mollius.  Medtum  vero  ,  pars  tumida  mufculi  efle  dicitur ,  ex  carne  mufculofa 
compofita  ,  majorem  ejus  corporis  partem  conitituens.  F/k/j tandem ,  pars  nervea  &  «■* 
pellucida,  in  quam  muiculus  terminatur.  Verum  quemadmodum ,  ut  dictum  eft ,  0^4« 
nec  nomen  mulculi  omnibus  fic  appellatis  apte  convenit ,  aliis  aliam  figuram  obtinen-  ^4" 
tibus :  ita  profeclo  neque  ha:c  divifio  fic  omnibus  tribui  poteft,  ut  commode  beneque 
aifignata  videatur ,  prxterquam  quod  etiam  falfa  quamplurima  docet,  ut  modo  often- 
demus.  Konpotcfi  omnibustribui ,  cum  multi  fint ,  qui  toti  carnei ,  &  in  quibus  finis  ten-  ewJr.mom. 
dinoius  non  eft  ,  ut  funt  moventes  cutim  frontis ,  multique  laryngis,  item  ani  &  vefica? 
mufculi  fphincteres ,  in  quibus  fecundum  fiubftantix  modum ,  princip'um  nec  a  medio, 
nec  medium  a  fine  differt.  Sunt  nonnulli  in  quibus  medium  tendinoium  eft ,  ut  iecun- 
dum  par  maxilla?  inferioris ,  digaftricum  dictum  ,•  &  quartum  oflls  hyoidis  ,  Coraco- 
hyoideum  appellatum.  Fa/fa  etiam  tradit ,  cum  principium  neque  in  omnibus  nerva- 
ceum  fit ,  ut  in  carneis  enumeratis ,  &  aliis  quamplurimis ,  de  quibus  in  difFerentiis  mu-  JJ^ . 
lculorum  dicetur :  nequein  quibus  nervum  mentitur,  ex  ligamento  oflis  nervoque 
compofiturn  eft ,  cum  nec  ligamentum ,  nec  nervus  ad  ipfum  accedat.  Kon  ligamcntum, 
quod  oppido  quam  multi  fint  mufculi,  qui  non  ab  oifibus  originem  ducunt, fed  a  mem- 
branis ,  a  cartilaginibus ,  atendinibus,  ut  oftendetur  infequentibus.  Quin&iiipfi, 
qui  principium  fuum  ab  ofTe  aliquo  habent,  a  ligamento  tamen  funt  alieniflimi,  ut  tres 
illi  natium  fcemur  extendentes ,  Giutxi  nuncupati.  Kon  ctiam  r.crrns  effe  poteft ,  quod 
multi  fint,ad  quos  nervus  non  pertingit,imo  nec  accedit  quidem,quemadmodum  poft- 
eaexinferioribusclarum  erit  ac  manifefrum.  Si  ergo  nervi  neque  accedunt,  neque 
attingunt  mufculos ,  quomodo  dici  polTunt  ipforum  capitis  materiam  efle  ,  &  princi- 
pium  generationis  ?  Quod  fi  vero  accedant  etiam  ,  quam  multi  funt ,  quorum  fuperfi- 
ciem  tantum  lambunt ,  non  vero  etiam  in  interiora  penetrant  ?  Et  ut  nervos  etiam  in 
nonnullis  fefe  infinuare  largiamur  in  intima  ,  vel  in  medium  implantantur ,  &  fic  caput 
ne  attingunt  quidem  :  vel,  ii  caput  etiam  ingrediantur,  uique  adeo  parvi  funt,  ut  ne  co- 
gitationequidem  a  prudenti  &  fana:  mentis  homine  comprehendi  poflit ,  atque  tunc 
quomodotam  exilisnervus ,  tam  magnum  corpus ,  ut  caput  nonnunquam  eife  iolet, 
formare  &  conftituere  potuerit  ?  Quamobrem  jam  recte  concludere  videmur, princi- 
pium  hoc  pacto  determinatum  non  bene  effe  ,  cum  neque  omnibus  muiculis  nerva- 
ceum  caput  competat ,  neque  quibus  forte  contigit ,  cx  nervo  &  ligamento  conrletur. 
Sed  nec  mcdium  bene  dcfinitum  cft.  nam  in  iis ,  qui  toti  carnei  iunt ,  non  difteret  a  pnnCipiO,  Medammu- 
autfine.  Adde,  quod  in  didis  bigaitricis  medium  non  carneum  lit,  fed  tendinem  ^"^t^' 

L  habeat. 


Tinis  male 


Divifio  ta- 
rnen  hic  reti- 
ttgndA. 
i. 


Vera  partium 
dilfimilurium 
mufcuU  dt- 
flnutio. 


P.irtes  (iini- 
Ures  inuicu- 
U. 


TENDO. 


SimHari*. 
Simplex. 


Suigenern. 

Ver  mufadi 
corpus  dtffu- 
(us. 


Vnitus  vel  di- 
nifus. 


Carne  fltpa- 
tus. 

Difufusfe- 
cundum  mu- 
fculi  lonqttu- 
dmem. 
i. 


82  Adriani  Spigelii 

habeat.  Finis  ctiam  malc  diflinclm  cfl :  quia  neque  in  omnibus  nervaceus  eft  ,  ut  in  fphin- 
dfcere,  &carneis:  neque  in  quibus  nervofus  eft  ,  ut  oftendemus  jam  ftatim ,  a  princi- 
piodiveriamnaturamobtinet.  Vnclepatet,  quam  male  finis  a  Grarcis  ^mv&putnc.  dica- 
tur,  cum  nervaceus  omnibus  non  fit  8c  ab  aliis  inepte  w«v ,  fiveTendo  fpeciali  nomi- 
ne ,  cum  a  principio  non  fit  diftinctus  in  fubftantia.  Erronea  ergo,  &  falfa  eft  hxc  mu- 
iculi  in  partes  diftimilares,  hoc  modo  acceptas,  divifio :  fervari  tamen  poteft,  quatenus 
quibuldam  mufculis  ex  aliqua  parte  convenit ;  in  quibusfcilicettres  hx  partes  diftin&ae 
mnt ,  etfi  profecto  materia  &  fubftantia  alia  fit ,  quam  ftatuta  eft  ab  ipfis.  Viui  etiam 
effe  poteft  ad  faciliorem  doctrinam  ,  cum  principium  femper  fit  in  parte,  ad  quam  mo- 
vetur  altera  mota  :  finis  autem  in  illa  ,  quae  movetur :  medium, inter  utramque  inter- 
jectum.  Praeterea  dicendum  nobis  faepeerit ,  contradtionem  fieri  verfus  principium  : 
in  principio ,  aut  medio  nervum  inferi ,  aliaque  in  quibus  has  parres  diftinctas  propriis 
appellationibus  efle  oportet.  Non  tamen  has  partes  fecundum  (ubftantiam  definire 
iicebit ,  qua?  difTerentiffima  eft  pluribus ,  nec  uniformis  femper  in  principio ,  medio , 
aut  fineomnibus  :  fed  juxta  uium  potius  determinare  decet,  qui  omnibus  &  femper 
fimilis  eft  ,  dicendo ;  Principium  efTe  illam  partem  mufculi ,  quas  inferta  eft  parti ,  ad 
quam  fit  contractio :  Fincm ,  illam  ,  qua?  parti  quaz  movetur :  Medium  autem ,  quicquid 
principio  &  finiinterjacet.  Atque  hxc  de  partibus  mufculi  diffimilaribus. 

Similares,  qua? ad mufculi conftructionem concurrunt ,  feptem  funt  numero, 
Vena  fcilicet ,  Arteria ,  Nervus,  Caro,  Tendo,  Membrana,  &  Pinguedo.  Ex  his  quae- 
dam  funt ,  quas  mufculo  cum  aliis  noftri  corporis  partibus  communes  funt  ,•  quxdam, 
c\ux  proprix.  Communcs  funt  quinque  ,  Venae ,  Arteria?,  Nervi,  Membrana,  &  Pingue- 
do.  ProprUy  de  quibus  primodicemus,  dua?  ;  Tendo,  &  Caro. 

Tf.  ndinem  vocamus ,  partcm  fimilarem  >fimplicem ,  iff  fui  gcncris ,  pcr  totum  mufculi  cor- 
pus  ,  fecundum  longitudinem  ejm  diffufam ,  qu<e  modo  unita ,  modo  dtvifa  efl ,  carncque  flipata , 
&  cum  contraclioni  maxime  accommodata  fit ,  ad  arbitrium  noflrum  contracla ,  partcm ,  cui  infcri- 
tur ,  una  mcnpet.  Voco  fimilarcm  partem  ,  ut  genus  affignem :  fed  addo  fimplicem ,  utdi- 
ftinguam  ab  illis  fimilaribus ,  qua?  fimplices  non  fiint ,  fed  compofitae ,  quemadmodum 
diximus  mufculum  quoque  fimilaremdici ,  etfi  revera  pars  fit  organica  8c  ex  pluribus 
compofita.  Eft  autem  ,  neque  nervus  ,  neque  ligamentum  ,  neque  ex  utroquemixtus, 
quod  alii  voluerunt ,  utoftenfum:  fedfuigenerispars ,  quse  ligamento  mollior,  nervo 
durioreft.  Addo  ,  pcr  totum  mufculi  corpm  diffufa ,  ut  denotem  nullam  mufculi  partem 
effe  ,  in  qua  tendo  non  reperiatur :  etfi  reperiamus  faepe  partes  ubi  caro  non  fit,utfere 
femper  efTe  fblent ,  in  quibus  tendo  unitus  eft.  Nec  enim  fic  difTufiis  per  mufculum  iub 
eadem  femper  forma  &  modo  apparet :  fed  quandoque  unitm  eft ,  interdum  vero  dhifm. 
Vnitm  eft  farpe  in  principio ;  faepiffime  in  fine  ;  nonnunquam  etiam  in  ventre ,  fed  ra- 
rifiime  ,  ut  in  di&is  digaftricis.  Divifm  contra  fiepiftime  ,  imo  iemper  in  irfedio,  fi  a  di- 
gaftricis  difcedas ;  raro  in principio ;  rarifiimeinfine.  Verum  ubi  diviius  eft ,  femper 
carnc  flipatur,  quo  autem  modo  ,  dicetur  poftea ,  cum  de  carne  iermonem  inftituemus. 
Dicitur  autem  dirTufus  efTe [ecundum  totam  mufculi  longitudinem ,  quibus  verbis  tria  docen- 
tur.  Primoy  tendinemduci  recta  juxta  longitudinem  muiculi,  non  oblique,  neque 
tranfverfim.  Deinde ,  effe  fimplicem  hunc  ductum,  quia  fi  fecundum  longitudinem  tan- 
tum  ducitur  ,  erunt  tantum  fibra?  rectae  in  mufculo  ,  non  re£tx  tranfverfis ,  aut  obli- 
quis  intermixtse  ,  utin  membranis,  8c  in  venis  fieri  fblet.  Nec  eft  quod  aliquis  obji- 
ciat,  fibras  (  quae  nihil  aliud  iunt ,  quam  divifus  tendo  )  nonnunquam  obliquas  dici, 
8c  tranfverias ,  uti  accidit  in  mufculis  abdominis ,  a  quibus  propterea  obliqui  afcen- 
dentes  ,  &  deicendentes ,  item  traniverfi  vocantur.  Idenimnominisipfisimpofitum 
eft  ,  non  ratione  du<5tus  in  corpore  mufculi :  fed  ratione  fitus  mufculi  in  corpore  ,  qui 
obliquus ,  aut  tranfverfus  eft.  Tandcm ,  id  etiam  illa  verba  edocent,  tendinem  non  tan- 
tum  in  fine  effe ,  ut  plerique  Galeni  afTeclae  tradunt ,  fed  etiam  in  principio  ,  &  medio, 
quod  etfi  rationibus  confirmari  poterat  pluribus ,  probare  tamen  iatius  una  duximus 
experientia ,  qua*  clariffima  obfcurorum  eft  Magiftra ,  fideliiTima  ignotorum  doctrix, 
certiflima  dubitationum  iblutrix.  Sume  enim ,  fi  adhuc  ambigis ,  muiculum  ,  eumque 
a  carnibus  libera ,  8c  infipice ,  an  non  principium  medio ,  &  medium  fini  cohaereat,  imo 
continuum  fit  ?  Liberabis  autem  facile ,  fi  in  aqua  per  plures  Jies  maceraveris ,  aut  in 

eadem 


de  humani  Corporis  Fabrica,  Lib  .IV.  83 

eadem  abunde  decoxeris.  Cum  vero  in  aliis  atque  aliis  tendo  magis  appareat,  craflior^  ^"^^Z- 
queiit,  accommockitiiTimus  ad  hoc  negotjum  mufculus  erit,  fupernus  ille  in  pectore,  lum- 
aut  cruribus  gallorurh  Indicorum  ,  in  quo  exacte  ,  quod  defideras ,  confpicies.  Sub- 
iuno-itur  in  definitione  ,  contraclioni  maxime  e(Je  aptum:  aptitfime.  Inftrumentum  enim  Ccn'racl"»>i 
accommodatum  efle  debet ,  ad  ernciendumluam  actionem ,  bene ,  expedite,  jucunde. 
Vt  id  fiat,eo  confpirare  debent  omnia,qua?  ad  ejus  conftitutionem.  8c  fabricam  faciunt, 
fiibftantia,  temperies,  temperiem  conlequentia,  &  tandem  materia.  Subflantia  tendinis  wyw* 
eft  fui  generis  ,  nervo  non  valde  diflimilis ,  qui  &  iple  in  fe  contrahitur ,  ut  patetin  ner-  '  v 
vorum  prsecifionibus.  Tcmpcries  eft  frigida  &  modice  ficca,  id  quod  tum  conftitutio 
ipfius  excarnis,  tum  venarum  &  arteriarum  inopiaoftendit.  Tcmpericm  jequentia  funt,  „1%^?,* 
mediocritas  inter  mollitiem  &  duritiem  ,  ut  neque  propter  illam  flaccidus  fit  nimis,  ne- 
que  propter  hanc ,  inflexilis.  Materia  autem  ,  eft  femen,  quod  omnibus  partibus  gene-  u*m* 
rationis  principium  eft  ,  quscunque  fpermaticae  dicuntur. 

Quam  vero  aptus  propterea  fit  ad  contractionem  ,  hinc  patet  abunde  ,  quod  prin- 
cipio  mufculi  prxfcifTo,  protinus  adfinem  fe  contrahat :  flne  vero,mox  ad  principium  : 
at  medio  ,  ad  utrumque.  Imo,  fi  aquae  injiciatur,  confeftim  totus  in  fe  contrahi  videbi- 
tur ,  quemadmodum  etiam  in  fracturis  id  obfervatur ,  ubi  fubito  in  fc  mufculi  coeunt , 
cujus  gratia  in  reftitutione  extenfio  femper  maxime  neceiTaria  eft ,  &  dirficilis.  Vltimis 
tandem  verbis  docetur ,  tum  actio  tendinis ,  nempe  contratlio ;  tum  actionis  ufus  ,  par-  SS^T* 
tisfcilicet  cui  inferitur  commotio :  ficque  infinuatur  leviter,  tendinem  efTe  partem  illam,qua:  proUtur 
primas  in  mufculo  tenet ,  &  cui  a&io  tribuenda  eft ,  quae  per  ipfum  in  mufculo  imme- 
diate  perficitur.  Id  fi  demonftratione  indigeat ,  fatis  oftendetur  ex  eo ,  quod  diximus , 
ad  contractionem  unam  ex  ca:teris  mufculi  partibus  maxime  accommodaram  elTe  :  at 
inter  carterasmethodos ,  quibus  inveftigamus  pra?cipuas  alicujus  organi  partes,  ha?c 
etiam ,  8c  quidem  prscipua  eft ,  quae  tum  ex  fabrica  defumitur  ,  tum  aptitudine  ad 
obeundum  munus ,  cum  neque  flnemNaturaunquam  velit  fine  mediis ,  neque  media 
fine  fine.  Quin  imo ,  tendines  quoque  cernere  eft  robuftiores  aut  debiliores  effe  in  *• 
mufculis ,  prout  actio  validior  imbecilliorve  requiritur.  qua?  res  certecIarifTime  docet, 
tendmem  motus  gratia  imprimis  factum  effe.  Hinc  recti  abdominis  mufculi ,  cum ,  uti 
oftendemus,  totam  fere  fuperiorem  corporis  partem  flectere  debeant,  tendineis  in- 
teifectiombus  hrmatse  (unt,  ut  robur  ipfis  afpergeretur,  qui  ob  longitudinem  alias  tan- 
to  oneri  flectendo  non  erant.  Sic  deltoides  humerum  attollens  muiculus,  fic  fcemur 
extendentes  Glutad ,  craffiflimas  fibras  obtinent :  quod  ille  quidem ,  totius  brachii ; 
hi  vero  ,  univerfi  cruris  motui  fint  dicati.  Manifeftiffime  autem  hoc ,  quod  dicimus,  in 
pennatorum  quorundam  cruribus  videre  eft  ,  quorum  tendines  per  intervalla  cartila- 
gmeos  fieri  cernas ,  quod  firmamento  indiguere ,  ut  qui  noctu  dormientium  totam 
molem  fuftinere  debeant.  Et  in  his  continuitatem  etiam  tendinis,  melius  quam  in  ullis 
aliis  mufculis  videre  licebit ,  quod  duriffima?  ac  craiTifTimae  fint  fibra? ,  nec  facile  dum 
caro  feparatur ,  la?dantur  divellanturve.  Accedit ,  quod  fimilis  pars  in  nullo  organo  3. 
occurrat:  &  quod  motus  mufculi  imminuatUr  aut  tollatur,  pro  tendinis  difTectione.  . 
Seca  enim  tendinis  partem  per  tranfverfum  ,  mox  imminute  mufculum  moveri ;  feca 
inteerum,  omnem  mufculi  motum  tolli  advertes :  atincifacarnefecundumloneitu- 
dinem  citra  tendinis  noxam  ,  motus  detrimentum  haud  ullum  perfentiet.  Tendo  ergo 
prarcipua  mulculi  pars  eft ,  per  quamcontractio  perficitur.  Tendo  autem  hic  ,  modo  Ttndo  cur 
umtusejt,  mododrvijw.  Dm/jtf  quidem ,  utaptiorntadfui  contractionem:  umitts  vero,  modo 
ut  accommodatus  ad  partis  tradtionem.  Non  enim  tantum  in    contrahi  debebat,  fed   '  i. 
etiam  contradione  fua  fimul  partem  ,  cui  inleritur ,  movere.  Vt  contraheret  fe ,  divi- 
fio  ejuseratnecefTaria;  ut  moveretpartem  una,  unitio.  Quare  omnes  quidem  mu- 
fculi  divifum  alicubi  habent  tendinem  ,  nontamen  omnes  unitum  ,  quia  in  omnibus 
contracTione  opus  eft ,  non  in  omnibus  valida  attradtione.  Vnitus  ergo  eft  in  illis  ,  in 
quibus  magna  moles ,  magnumque  os  appenfum  ad  commovendum.  Ad  contradtio- 
nem  autem  divifio  erat  propterea  necellaria  ,  quia  tendo  ,  qui  durus  eft  fua  natura  ,  ne 
facilerumpaturaboflis,  quodappenditur,  pondere,  divifus  fitmollior ;  quemadmo- 
dum  filum  ameum  tenue ,  flexile  eft ;  craffum ,  inflexile.  Ad  tenfionem  autem  unio  re- 
quiebatur  ,  quia  fic  tendo  durior  fit :  durities  autem  necefTaria  eft ,  ne  cedat  ponderi 

L   1  trahendi 


Ghiomodo  ca- 
ro  Jibrofa  pr&- 
cipua  mnftnli 
pars  dicatur. 


NOTA. 


CARO. 


Pit.ttuor  car- 
mum  genera. 
l. 

t. 
3- 

4. 


Vfiu. 


NERWS. 


lnfertio. 


Hiflrihuti». 


84  Adriani  Spigelii 

trahendi  oflis.  Sic  animalia  bruta  ,  &  homines ,  quibus  duriores  funt  tendincs ,  fortio- 
res  funt  ;  fic  Viri ,  mulieribus ;  fic  adulti ,  infantibus  robore  prxftant.  Non  tamen  pro- 
pterea  tantum  uniti  funt,fed  ctiam  ne  mufculi  in  principio  &  fine  comprimantur  j  neve 
articulorum,  circa  quos  fere  tendines  infcruntur,fi  carnci  mancrent  mufculi,motus  im- 
pediretur.Nam  fi  copiofacaromu{culorumfinemconftitucrct,&craifaforct,mole  pro- 
fecto  nimia  onerarentur  articuli,  &  fic  circumfepirentur,  ut  nec  fledi,  nec  extendi  pof- 
fent :  fin  pauca  caro  &  tenuis  eflet,  qux  fincm  largiretur  mufculis;aut  pondcri  oflis  mo- 
vendi  cederet ,  aut  ccrte  rumperetur.  Ex  bis patet ,  non  difcedere  a  noftra  fentcntia , 
qui  ftatuunt,  carnem  fibrofam  praxipuam  mufculi  partem  cffe.  In  verbis  enim  tantum 
leve  eft  diflidium  ,  cum illi  carnem  fibrofam ;  nos  potius  fibras  carnofas ,  hoc  eft ,  ten- 
dinem  divifum  carne  ftipatum  primariam  partem  vocare  velimus.  Nec  diverfi  a  nobis 
lunt ,  dum  ipfi  tendinem ,  nos  finem  tendineum ,  non  actionis ,  fcd  mclioris  tantum 
gratia  conditum  affirmant,  cjuandoquidem  &  nosdicimus,  tendinemin  fineunitum,ad 
ponderoiorum  oflium  elevationes  factum  efle.  Csterum ,  quoniam  Tcndinis  vox  am- 
bigua  eft  ,  &  fic  modo  pro  unito ,  modo  pro  divifb  fumitur  ,  quotics  poftca  in  hiftoria 
muiculorum  Tendinis  mentionem  facturi  uamus ,  fempcr  unitum  intelligcmus,  cum  ita 
fcrc  apud  omnes  Authores  ufus  ferat,  neque  aliud  vocabulum ,  quo  exprimamus,  com- 
mode  inveniatur  j  quod  hoc  loco  monuilfe  voluimus. 

C  A  R  o  altera  mufculi  pars  eft  ,  ufque  adeo  neceflTaria  ,  ut  nullus  omnino  fit ,  qui 
carne  deftituatur ,  proptereaque  caro  cum  muiculo  apud  Hippocratem ,  ut  1  v  aphor. 
xvi,  fcpiflime  confundatur.  Non  tamcn  in  omnibus  mufculi  partibns  eft ,  fed  tantum 
ubi  tendo  dividitur  ,  quem  ftipat  caro  ,  &  infarcit.  Id  utintelligatur  facilius,  quomodo 
fiat ,  exemplum  elcgans  affert  Vefalius  fifcellar ,  perquam  plures  crebriorefque  junci 
porrecli ,  quoscirca  lac  affufum  in  cafeum  concreverit.  Iuncis  refpondent  fibrac  tendi- 
nea? ;  lacli ,  fanguis  j  cafco ,  caro,  qux  ex  fanguine,  coacto  a  calore,  concrefcit.  Ex  quo 
fit,ut  peculiare  carnis  genus  fit  mufculofum,&  quidem  pcrfectiflimum,  cum  pro  diver- 
fitate  infarctionis  quadruplex  vulgo  enumeretur  carnium  fpecies.  Prima  eft ,  in  qua 
unico  &  fimplici  ordine,  juxta  fcilicet  longitudinem  ,  fibris  accedit ,  &  circumponitur, 
qualis  eft  mufculorum.  Altera ,  in  qua  duplici  ordine,  fecundum  longitudinem  8c  tranf- 
verfim  ,  quemadmodum  in  ventriculo  ,  inteftinis  ,  &  aliis.  Tertia,  in  qua  nullo  ordine, 
vafis ,  arteriis  fcilicet  &  venis ,  accrefcit ,  mollis  &  rara ,  qualis  eft  glandularum. 
&H(irta  denique ,  in  qua  fanguis  effufus  circa  venas  nulla  ferie  difpofitas,  concrefcit  poft- 
ea,&  eft  vifcerum  caro,unde  &  ab  Erafiftrato  •sr<^ey^v(aa,quafi  •sr^^u^*,  id  eft,fangui- 
nis  affufio,  a  Galeno  autem  fimilaris  &  fimplex  caro,ab  Ariftotele  11  de  part.animal.i, 

<sr&X(£>l*a,  dicitur  ,  CUm  inquit  .*  na^a.7n^  jtiovj^  v$a),(&  iAt)j  ,  T  a?A<*  tmXayxyct  ^  Q^g.  tuv  (pXiZwv 

pvoias  $  cupal(&  olov  >sr&x(£pa&  esw.  hoc  eft,  fi  latine  vertas  ,  proinde  quajifax  aqu<e profluentis , 
c<etera~vi/ceray  'veluti  profufiones  fanguinis  per  '■venas  fluentis  conflflunt.  Carnis  ergo  ufm  eft  , 
divifbs  tendines  infarcire.  Infarciri  autem  neceffario  debebant ,  ut ,  quia  tenues  funt , 
a  molli  carne  robur  acquirerent ,  atque  invicem  diftincti  tenerentur,  nec  in  fe  concide- 
rent.  Quin  ut  in  arftu  caro  umbraculo  foret,&  humiditate  fua  exficcatio  prohiberetur : 
in  algoribus  autem  tegumento,  &  caliditate  impediret,  ne  emorerentur. 

Ex  communibus  prima  pars  N  e  r  v  V s  eft,qui  plerifque omnibus  mufculis  ineft,adeo 
ut  pauciflimi  fint  qui  ipfo  careant ,  quemadmodum  dicetur.  Quibus  autem  datus  eft, 
iis  aut  in  principium  mufculi  inferitur ,  veluti  maximse  mufculorum  parti  ,•  aut  in  me- 
dium.  In  finem  nullus  unquam  ,  tefteGaleno,  nifi  inlongiflimis ,  in  quibus  ex  adja- 
centibus  partibus  accedit ,  femper  tamen  principio  fimul  tranfmittitur ,  &  verfus  fi- 
nem ,  nunquam  verfus  principium  implantatur.  Infertio  autem  vel  fuperficialis  eft,  ut 
membranam  tantum  attingat vel  profunda ,  ut  in  intimas  ufque  partes  penetret. 
Finditur  autem  in  mufculum,  non  perinde  ac  ftamen :  fed  ut  planta?  radix,  aut  vena  ali- 
qua,  qux  in  minimos  furculos  divaricatur :  itanervusin  minimas  fibellas  abfumitur. 
Quin  fi  profunda  petat ,  nudus  etiam  perpetuo  incedit ,  neque  unquam  carne  cinct-us 
aut  incruftatus  eft ,  quemadmodum  tendinis  fibrse.  Id  vero  diligenter  notandum,  mu- 
fculis  non  inferi  in  parte  externa ,  fed  interna,  qua?  offa  refpicit,  quod  tutelse  gratia  Na- 
tura  feciffe  videtur,  ut  in  profundioribus  femper  partibus  incedens,externis  injuriis  mi- 
nus  effet  obnoxius,  cum  nec  ab  aere,  nec  aliisincidentibus,  tam  facile  \xdl  queat. 

Eadem 


de  Humani  Corporis  Fdbrica,  Lib.  I V.  8  c 

Eadem  ratione  Vens,  &  Arteri*  fparguntur.  Semper  enim ,  aut  princi-  TENA* 
pium  ,  aut  medium  ingrediuntur ;  finem  nunquam  ,  nih  in  longiilimis ,  quibusa  vicinis  aRT£RIA* 
ramus  tranlmittitur.  Nunquam  tamen  fiuperhciales  iiint ,  fied  lemper  ad  interna  pene- 
trant,  prxlertim  Veaae ,  quibus  etiam  hoc  peculiare  efit,  ut  communi  lua  tunica,  quam 
habent  dum  extra  mulculos  incedunt,  careant,  hcque  limplicillimx  fiunt. 

Membranam  etiam  omnis  muiculus  habet ,  qua (bris  tefjftur.  Teeitur  autem,  me*;bra- 
tum  ut  ab  aliis  (eparetur,  tum  ut  ab  cxternis  in juriis  defendatur. 

Pingvedo  tandem  in  quibuidam  adnalcitur  ,  cjuam  cum  neqare  vellent  nonnul-  PINGV* 
li,  turpiter  admodum  fe  dederunt,  quod  vel  ex  boum  mactatorum  carnibus  id  didicifTe  ^0, 
poterant ,  &  nemo  tam  in  diflfectionibus  fit  rudis ,  quin  viderit  mulierum  quarundam 
fecundum  glutarum  ,  feufaemur  extendentium  muiculum  quandoque  ita  commifccri 
pinguedinc ,  ut  ambiguum  relinquatur,  huic  caro,an  illa  carni  adnata,vcl  intertexta  fit. 

Ex  his  iam  dictis  tandem  concludimus ,  mulculum  vere  motus  voluntarii  orsanum 
cici.  Cum  autem  m  omni  organo  quatuorrcquiranturpaniumgcncra  ,  ut  Galenus  tradidit  i  de  ^'!^'' 
ufu  part.  cap.  vi  ii,  quarum^/7>/;/<w  illud  eft ,  aquo  primo  actio  proficifcitur  ,  &  cui  *s~p**+ 
principatus  debetur :  altcrum  ,  fine  quo  actio  perhci  non  poteft :  tathm ,  quod  melio- 
rcm  reddit ,  &  juvat :  quarttm  denique,  quod  coniervat.  Primi  generis  ent  Tcrdo,  mo-  -r— • 
do  quidem  unitus ,  modo  divifus,  qui  fe,  &  fecum  totum  mulculum  ac  partem,  cui  infe- 
ritur,  contrahit.  Secundi ,  Ntft*U'3  fine  quo  actio  heri  non  poteft ,  cum  facultatem 
motricem  a  cerebro  beneficio  fpiritus  animalis  advchat.  Tertii ,  Cdroeftj  qua:juvat  2>»«-. 
contractionem.  Quarti  tandem  generis ,  rcli.jux :  Vcru  enim  ,  nutriunt  ;  Ancrix ,  "s  itam  .  • 
infundunt ;  Mcmbran.e ,  tegunt ,  ac  defendunt ;  Pingucdo ,  humectat ,  &  ne  exficcetur  in 
nimiis  motibus  muiculus ,  prohibet.  In  omni  autem  motu ,  Mufcuhu  motum  peragit, 
tkfPVA  facultatem  advehit ,  Qcrcbnm  autem  tranlmittit. 

C   A   P   V   T  III. 

Enumerantur  omnes  mufculorum  differentix ,  qux  alicujus 

funt  momenti. 

^y  -  f^  VscvLORVM  complures  funt  differentia: ,  non  tamen  omnes  ejuf- 
PiS/  I-  ^em  mornent'-  Quamobrem  potiores  tantum  in  medium  afferamus  , 
4  &  qua.  ad  explicandam  hiitoriam  univerfam  aliquod  pcndus  habcre 
videntur.  Sed  cum  immenius  horum  fit  numerus ,  ne  fine  methodo  ac 


n  ordine  quidquam  a^amus ,  in  tres  clailes  univeria  mulculorum  difcri- 


w^*as_i©  mina  dilpeicemus ,  adeo  utpnma  contineat  eas  difrerentias,  qua:  a  toto 


mulculi  corpore  petita:  funt ;  akera,  eas  qua:  a  diflimilaribus  partibus,principio  inquam, 
medio,  ac  hne  ducuntur  :  tenia  denique,  qux  a  feptem  fimilaribus,  tendine,  carne,ner- 
vo  ,  vena  ,  arteria  ,  pincruedine  ,  &  membrana  defumuntur.  Lcci  autem,  ac  fontes,  ex 

•11  •     «  •  *  1___  _*«■«  r  l  dijfereniu  de 

quibus  hauriemus ,  quinque  prarcipue  erunt,  lubltantia  icilicet,  ngura,  magnitudo,  nu-  i'*™*--"*- 
merus,&  fitus. 

Er_;o  m  prima  clafle>  qux  Totvm  Mvscvli  Corpvs  refpiciunt ,  fi  fubflan-  niffrmw- 

■      r  t  I-       -1  •  l         1         r  i-         i-  o   1  mnlcnlonnn 

tiam  contideres,alii  quidemcarnci  erunt,qucmadmodum  lunt  pleriquehngua:  oc  laryn-  pnm_c__- 
gis  mufculi ;  item  illi,qui  fronti  cutis  movenda:  dicuntur  deftinati :  alii  vero,partim  car-  Af^juaut*. 
nei,  partim  tendinei,  ut  palmaris  in  manu,  &  fleclentes  digitos  j  alii  exterius  carnei,  in- 
trinfecus  nervofi  ,  ut  temporales :  alii  foris  nervofi  ,  intus  carnei ,  ut  extendens  cubi- 
tum  primus.  Si fguram  fpectes,  multiplcx  erit  ditferentia-  Quidam  enim  figuram  trian- 
gularem  habent ,  &  eam  arquilateram  ,  five  qua:  fimilis  eil  litera:  a  Grscorum  maju- 
lcula: ,  quemadmodum  Elevator  humeri ,  qui  &:  propterea  Deltoides  dictus ,  adductor 
item fcapulre  ferratus  ,•  aut  fcalenam  ,  ut  obliqui  defcendentes.  Afii  quadrilateram  ,  & 
quidem  quadrati,ut  primus  radii  pronator ;  aut  altera  parte  longioris,ut  primus  tibiam 
extendens ;  aut  rhombi ,  ut  fcapula:  tertius  abducens  i  aut  trapezii ,  ut  detrahens  buc- 
cas  liib  collo  latitans ,  <mhmuTum  *****  Galeno  dictus.  Alii  pentagonam  figuram  lortiti 
funt ,  ut  adducens  humerum,  Pe&oralis  appellatus.  Alii  rotundam  exprimunt,  ut  Dia- 
phragma.  Alii ,  non  figuras  Mathematicorum ,  fed  aliarum  rerum  referunt,  &  vel  Na- 
turalium ,  ut  pifciculos,  quemadmodum  Biceps ,  quem  &  Itali  propterea  Pifcetto  ap- 

L    3  pellant ; 


%6  Adriani  Spigelu 

pellant ;  vcl  murcs  excoriatos ,  ut  magna  pars  mufculorum  tcndentium  in  tendinem 
unitum  &  oblongum :  vel  Artificialium  formas  armulantur ,  utannulos,  quemadmo- 
dum  fphinctcres  vefica?  ,  &  ani ,  unde  hic  a  Germanis  quoque  in  gallinis  annulus  dici 
a  mtffum-  confuevit.  Mamitudo  quoque  varia  eft.  Maximus  omnium  eft  primus  thoracem  exten- 
dcntium  ,  quandoquidem  a  nne  oiiis  lacn  ,  ad  primam  thoracis  vcrtebram,  in  quibuf. 
dametiamadocciputufqueafcendat:  minimus,  intcrnus  auris :  cratfiffimus,  fle&cn- 
tium  fcemur  tertius ,  Triceps.  Cxteri  in  horum  medio  confiftunt ,  &  majoribus  aut 
minoribus  propius  accedunt.  Si  quis  tamen  in  his  diftinguendis  curiofior  effe  voluerit, 
in  magnos  ,  medios ,  &  minimos  dividat ,  &  fingulas  claffes  iterum  difpefcat  in  tres  or- 
dines  ,  maximorum  ,  mediorum  ,  &  minimorum  in  fingulis.  Sic  Maximi  minimorum 
erunt ,  qui  minimum  digitum  arquant :  Medii  erunt ,  quales  funt  plerique  laryngis : 
Anumcro.  Minimi,  ut  auris  interna:  mufculi,  aut  qui  ungucm  digiti  exxquant.  Nummis,  fi  quidem 
omnium  mufculorum  fpcctetur ,  a  nobis  poftea  explicabitur  fub  finem.  Vtcunque  au- 
tem  ipfe  conftans  fere  fit  ac  invariabilis ,  quo  pacto  fapientitfima  noftri  corporis  Parens 
fibi  perpctuo  confentit  &  mutari  nefcia  eft ,  ut  quae  ubique  perfectionis  fummum  fafti- 
gium  affecuta,  proptcr  quod  mutationis  indiganon  eft :  inter  authores  tamen  maxima 
de  mufculorum  numcro  diffenfio  oritur ,  ob  difficultatem  qux  hic  occurrit  in  fecando, 
cum  &  Galenus  jam  olim  conqueftus  fit ,  natura  ita  inter  fe  coaluiffe  plerofque ,  ut  vi- 
dcantur  unus  effe  ,  &  cum  unus  aliquis  in  multos  definat  tendines ,  jam  non  unus  am- 
pliusfolus  effe  videatur  ,  fcd  quot  funt  tendines.  Siquis  vero  de  fingularum  partium 
movendarum  mufculis  fermonem  faciat,jam  quidem  eadem  occurrit  difficultas :  id  ta- 
men  certum  eft,alias  aliis  plures  pauciorcfve  habere.  Ca?terum  de  hac  re  loquendi  ube- 
rior  nobis  occafio  dabitur  fequenti  mox  capite  ,  in  quo  conabimur  ,  quantum  in  nobis 
Afau.  eft  ,  huic  difficultatiremedium  aliquod  invenire.  Cucz  Situm  tot  funt  differentia?,  quot 
locorum  difcrimina.  Alii  enim  ante ,  alii  retro  :  alii  ad  dextram  ,  alii  ad  finiftram ;  alii 
fupra  ,  alii  infra  jacent.  Sunt  etiam  alii  in  fuperficie  corporis,  alii  in  intimioribus  parti- 
bus  &  profundis :  alii  extra  corpus,  alii  in  corpore ;  extra,  ut  abdominis  mufculi  appel- 
lati :  intra  ,  utiliaciinterni ,  &  ^eus  diclus.  Alii  fecundum  longitudinem  locantur ,  ut 
biceps  cubitum  fle&ens :  alii  oblique  feruntur ,  ut  radii  pronator  fecundus :  alii  tranf- 
verfum  fibi  fitum  vendicant,ut  pronator  radii  quadratus.  Et  hi,vel  ratione  corporis  to- 
tius ,  quemadmodum  mufculi  abdominis  rec~ti,obliqui,  &  tranfverfi  j  vel  partis  tantum 
alicujus,  ut  enumerati. 

QuaraDissiMiLARiBVS  Partibvs  petuntur  differentia? ,  majoris  momenti 


Differenti* 
mufculorum 


iecandxciaf-  funt,  &  ad  explicandam  mufculorum  naturam  plus  faciunt.  Primum  ergo  recenfeamus 
S11^  ^  C  A  p  I T  E  defumuntur,  &  quidem  ab  ejus Jubflantia :  fic  alii  carnei  funt  in  exortu, 
fibris  tendinofis  tantum  interjectis  divififque ,  ut  fcemur  extendentes ,  five  Glutaei  tres, 
natium  auctores :  alii  nervei ,  ut  biceps  cubitum  flectentium  primus  capite  primo  ,  & 
re<5ti  abdominis :  alii  membranofi  ,  ut  anifcalptor :  alii  mixto  conftant  principio ,  par- 
tim  carnofo,  partim  nervofb,  ut  alterum  caput  bicipitis  eft,quod  a  fcapula?  proceffu  an- 
chorx  fimili  fiipra  humeri  caput  defertur ,  &  caput  primi  extendentium  cubitum ,  five 
Longi.  Alii  partim  carnolum  ,  partim  membranofum  habent  principium ,  ut  oblique 
deJfcendentium  abdominis :  alii  carnofum ,  fed  offibus  interftin&um,  ut  primus  pedem 
extendentium  ,  Gafterocnemius  externus,  qui  mox  in  exortu  fefaminum  officulum  fibi 
innatum  utroque  capite  habet ,  quo  inferiorum  fcemoris  capitum  vim  eludat.  Rema- 
nent  autem  hi ,  vel  diu  quales  fuerunt  in  ortu ,  quemadmodum  Biceps ;  vel  ftatim  fub- 
ftantiam  mutant,  ut  maximi  in  fura  mufculi,  &  plurimi  in  externa  internaque  cubiti  fe- 
de,  qui  mox  carnofi  redduntur.  Alii,  principia  mifta  confufa  habent,ut  Bicipitis  fecun- 
dum  eft  -y  alii  diftin£r.a,ut  Cucullaris  di&us,qui  carnofb  principio  ab  occipitio,membra- 
Tigur*.  nofQ  £  Vertebris  colli  ac  thoracis  exoritur.  A figura  quoque  magna  differentia  fumitur. 
Aliis  principium  eft  teres,ut  bicipiti,&  cubitum  fle&entium  primo;  aliis  re£tum,ut  ter- 
tio  fcapulse,fiverhomboidi :  aliisfere  circulare,uttribus  fcemur  extendentibus  Gluta?is: 
aliis  ferra?  in  modum  compofitum  ,  ut  ferratis  diclis ,  quarto  fcilicet ,  &  quinto  fcapulaz 
mgmtudo.  mufculo.  A  magnitudine  exurgunc  etiam  multae.  Aliis  eft  craffum ,  ut  Glutans  &  Del- 
toidi  humerum  attollenti :  aliis  tenue,utiatifIimo  humerum  abducenti :  aliis  latum,  ut 
pedorali ,  &  eidem  latiflimo  di&o :  aliis  anguftum,  ut  re&is  abdominis :  aliis  longum, 

ut  bicipiti 


de  Humarii  Corporis  Fabrica,  L  i  b .  I  V .  87 

ut  bicipiti  cubitum  flectenti :  aliis  breve  ,  ut  rhomboidi  fcapula?  tertio.  Sumerus  capi- 
tis  etiamcomplurcs  fuggerit  difTerentias.  Plerique  enim  unum  habent  caput ,  quem- 
admodum  pecloralis  humerum  adducens,  Glutan  fcemur  extendentes,  &  cxteri :  non- 
nulli  duplex  ,  ut  biceps  appellatus  a  gemino  capite :  alii  triplex  ,  vel  quadruplex  ,  ut  le- 
vator  fcapuhe.  Sed  prscipux  difTerentia*  fuppeditantur  a fitu  capitis,five  a  loco  ex  cjuo  ca» 
ortufn  adipifcuntur.  Aliienim  nafcuntur  ab  ofle ,  cjuemadmodum  maxima  mufculo- 
rumpars,  alii  a  cartilagine ,  ut  omnes  quoslaryngis  proprios  appellant :  aliiamem- 
brana  ,  ut  omnes  oculi ,  qui  a  dura  membrana  nervum  opticum  inveftiente  ,  onginem 
fuam  accipiunt ,  &  Lumbricales  dicTi  in  manu  ,  qui  a  membrana  cingente  tendines  ter- 
tii  digitorum  internodii  flexoris  enafcuntur :  alii ,  quafi  ex  alio  mufculo  prodeunt,  ut 
duo  penis  inferiores,  qui  ab  ani  fphinctere  exoriuntur. 

A  Ventre  non  minus  multa:  petuntur  dirTerentia?.  Subftantia  tamen  fere  omni-  JJjJJJjj; 
bus  carnea  eft ,  nifi  bigaftricis  dictis,  ubi  tendinem  habent  interjectum.  Figura,  aliis  te- 
res  ,  ut  bicipiti ;  aliis  angularis ,  ut  rhomboidi.  Magnitudo ,  vel  magna  ,  aut  parva,  pro  Mj^tudm. 
magnitudine  ipfius  mufculi.  Sic  venter ,  longus  ,  aut  brevis  j  latus,  aut  anguftus  ;  craf- 
fus ,  aut  tenuis.  Sumcrm ,  vel  unicus  eft  ,  ut  in  plerilque  ;  vel  duplex ,  ut  bigaftricis  ,  fe- 
cundo  fcilicet  inferioris  maxilla:,  &  quarto  oflis  hyoidis. 

A  Fine  tandem inter di(TimilarespartespotiiTima?derivantur  dirTerentix  ,  exqui- AFini5- 
bus Jubftantia  hafce  luppeditat.  Finis ,  vel  fimplex  eft ,  vel  miftus  ex  duplici  fubftantia  :  sukftmtu. 
fimplex,  autcarneus,  utrhomboidis ,  &  intercoftalium  omnium    aut  tendineus ,  ut 
pe&oralis  humerum  adducentis,  &  flectentium  digitos  extendentiumve :  aut  membra- 
neus,  ut  oblique  defcendentium  &  afcendentium,  item  tranfverforum  abdominis.  Mi- 
ftus  finis ,  ex  carne  &  nervo  ,  ut  inferioriscarpum  flectentium.  A figura  etiam  quxdam  %«* 
elici  pofTunt  dirTerentia? ,  quia  aliis  finis  eft  teres ,  ut  temporalium  mufculorum  ,  five 
primi  paris  maxillx  inferioris :  aliis,  acutus.  A  magnitudine  alii  fines  lunt  crafll,  ut  pecto-  ^uputudmt 
ralis ,  &  bicipitis';  alii  tenues ,  ut  plantaris.  Alii  lati,  ut  rhomboidis  fcapuls ;  alii  angu- 
fti,  ut  omnium  teretium.  Aliis  longiflimi,ut  fle&entium  digitos,&  palmaris,ac  plantam 
(uccingentis  lato  tendine ;  aliis  breviiTimi,ut  quadrati,primi  in  pronum  agentis  radium. 
A  numero ,  alii  fimplicem  habent  ac  unicum  ,  quemadmodum  plerique  omnes ;  alii  plu-  Kumere. 
res ,  ut  flecTentes  &  extendentes  digitos.  Sed  & plures  interdum  mufculi  unum  confti- 
tuunt  tendinem ,  ut  duo  furz  maximi ,  five  pedem  extendentes ,  qui  tendinem  unicum 
calci  inlerunt.  Quin  &  duo  cubitum  extendentes  in  unum  coeunt;  &  uni  loco  implan- 
tantur.  Sic  tres  quoque  tibiam  extendentes  maximi ,  fecundus ,  tertius  ,  &  quartus ,  in 
unum  tendinem  nervofum  definunt,  qui  patella?  adnafcitur.  Situs  fuppeditat  prsecipuas.  5tf*- 
Intelligo  autem  per  fitum,  infertionem.  Inferuntur  eninv vel  in  ofTa,ut  plerique  omnes ; 
vel  in  cartilagines ,  ut  laryngis  multi ;  vel  in  membranas ,  ut  obliqui  &  tranfverfi  abdo- 
minis  in  peritonxi  lineam  albam  ,•  vel  in  cutim,  ut  frontis  &  labiorum  mufculi. 

Tandem  a  Similaribvs  Partibvs  difcrimen  mufculorum  petitur,  &  pri- 
mum  a  Tendi  ne,  qui ratione figur<e,  vel unitus  eft,  vel  divifus.  Vnitus plerumque  mnz SI 
inprincipio,  &fine  :  diviiiis  fere  femper  ( fi  bigaftricos  tantum  excipias)  in  medio.  Si  t^^' 
magnitudinem  IpecTes  ,  unitus  vel  longus  eft ,  aut  brevis ;  vel  craffus  ,  aut  tenuis ;  vel  la-  ^«fe. 
tus,  aut  anguftus ;  vel  planus,  aut  teres.  Si  numerum  infpicias,aut  fimplex,aut  multiplex.  kmm». 
DifTerentias  autem  tendinis ,  qua?  ratione  ortus  funt ,  aut  infertionis ,  ex  dictis  facile  colli- 
gere  eft. 

C  a  R  o  nullas  difTerentias ,  quod  fciam  ,  utiles  prseftat.  a  can*. 

N  e  R  v  V  S  has  porrigit ;  alii  mufculi  nervum  habent ,  alii  ipfb  deftituuntur.  Carent,  a  n«to. 
ut  pronator  radii  quadratus  ;  habent ,  fere  omnes  reliqui.  Ex  his  autem  ,  aliis  in  prin- 
cipium,  aliis  in  medium  inferitur,  &  vel fuperficietenus,  vel  in  intimiora. 

Similiter  Arteria  omnibus  non  adeft  ,  quemadmodum  lato  illi  quadrato  genas  AbArteTi* 
moventi ,  quem  Galenus  78*7*07**  ^Sklq  appellat. 

V  e  N  A  s  omnes  habent ;  fimiliter  &  Membranas,  per  quas  etiam  a  fe  invicem  a  ven*. 
diftinguuntur :  fed  aliis  craflior  eft ,  aliis  tenuior. 

Pingvedo  in  omnibus  non  reperiturhominibus ,  fed  in  obefis  tantum  :  neque  a  Pinguedi- 
in  omnibus  mufculis ,  fed  in  quibusdam  folum ,  inter  quos  prscipui  funt  Gluta?i ,  &  in-  ne* 
ter  hos  fecundus ,  qui  ilium  oflibus  obtenduntur. 

C  A- 


88 


Adriani  Spigeiti 


C   A  P  V  T  IV. 


Mnfenlcrnm 
divijio. 


Qujz  dijjicultates fefe  in  mufculorum  hifloria  oflerant ,  &  quibus 

modis  tollantur. 

s 

Rdvam,  maximifque  difficultatibus  involutam  effe  mufculorum 
hiftoriam ,  d  nemine  mfi  admodum  rudi ,  in  dubium  incertumque  re- 
vocari  poteft.  Nam  cum  numerm  ipforum  pasne  immenfus  fit,fieri  pro- 
fecto  nequit,  quin  fumma  fe  ofTerat  protinus  difficultas :  &  cum  incenm 
apud  eos,  qui  in  hoc  argumento  ha<5tenus  verfati  funt ,  maxima  etiam 
fubito  obfcuritas  nafcitur.  De  Aclione  autem  &  Vfu,  ita  ab  omnibus  tra- 
ditum  eft ,  ut  fi  quam  mihi  gloriolam  novarum  opinionum  vendicem,  quas  veritati 
propius  accedere  ftatuam  ,  quam  recepta?  fententia; ,  non  merito  profecto  a  quoquam 
arrogantiae  fim  reprehendendus.  His  tamen  omnibus  difficultatibus  remedium  afferre 
conabimur  ,  ut  neque  numero  quis  ab  hoc  ftudio  deterreri ,  nec  objcuritate  defatigari ,  ne- 
que  Unorantia  veri  ufus  errare  debeat.  Numero  medebimur  ordine :  Obfcuritati,boriis  pra> 
ceptis :  hnorantis,  experientia,  &  ratione.  Nihil  enim  tam  immenfum,  quin  methodus 
comprehendat  j  nihil  tamobfcurum,  quin  ratio  dilucidet  5  nihil  tam  ignotum  ,  quin 
animus  fblers  inveftiget. 

Vt  ergo  mufculorum  omnem  numcrum  in  certas  redigamus  clalTes ,  retineatur  divi- 
fio  illa  noftri  corporis  ,  qux  fupra  propofita  eft  ,  dicendo  ,  Mufcu/os ,  <~vel ' adVentrcs , 
wel  Artm peninere :  8c  ad  Vcntres  quidem  ,  qui  refpiciunt  caput ,  thoracem  &  abdomen : 
ad  Artus  autem ,  qui  manus  ,  aut  pedes.  Ca:terum  vel  intcgrum  Ventrem ,  vcl  aliquam 
tantum  ipfius  partem  refpiciunt :  utriufque  autem  tct  fere  funt ,  quot  motus  ipie  obti- 
net ,  cum  ita  paene  comparatum  efte  cernamus ,  ut  tot  cuique  parti  dicati  fint  mufculi, 
quot  ipfa  motus  exiequitur.  Quanquam  interdum  uni  motui  etiam  plurcs  dicantur,& 
interdumpluribus  motibus  unus  duntaxat  deftinetur  mufculus.  Vni  quidem  motui 
plurcs  ,  ut  flexioni  cubiti ,  quemadmodum  &  extenfioni,  duo  :  pluribus  motibus  unus, 
quemadmodum  carpi  flexioni,  &  obliquo  ad  latera  motui,  flectentes  ferviunt,illic  qui- 
dem  fimul  agentes ,  hic  leparatim  &  (eorfim.  Fere  enim  ubique  id  obfervavit  folers 
Natura  ,  qua?  nihil  unquam  fruftra  condidit,  fed  femper  vario  potius  multiplicique  ufui 
fua  opificia  prudentiftime  deftinavit ,  ut  ubicunque  conjugia  mifculorum  funt,  retla  fi  totum 
parmoDeat,  adlatera,  alteruter  fe  contrahens ,  ducat;  ficque  poflea  fieclat ,  aut  extendat,  cum 
Appeiutioncs.  motu  obliquo ,  mm  idemque  mufculm.  Sed  enim  ut  facile  animo  comprehendantur  ,  pro- 
priafingulis  nomina  affignabimus  abadionecujufvis  petita  ,  quibus  interdum  a  fitu 
quoque  differentiam  addemus.  Vocabimus  ergo  flecl;entes  aut  extendentes ,  addu- 
centes  aut  abducentes  ,  levatoresaut  depreffores,  denique  circumagentes.  Flcclentes 
quidem,  qui  ad  acutum  angulum  articulum  movent  j  Extendentesy  qui  ad  recl:am  lineam. 
Adducentes ,  qui  ad  internam  partem ;  Abducentes ,  qui  ad  externam  ducunt.  Lcpatoresy 
quifurfum,-  Depreffores ,  qui  deorfum  pellunt.  Circumagentes  tandem ,  qui  membrum  in 
orbem  circumgyrant.  In  hoc  ordine  non  tantum  id  erit  commodi ,  ut  facili  negotio 
quofcunque  mufculos  animo  quifque  fuo  comprehendat ,  fed  &  fitum  omnium  ,  tum 
ratione  corporis,  tum  inter  fe  etiam,  id  quod  fcire  plurimum  profeclo  ei,qui  in  hac  tra- 
cT:atione  cum  fruclu  verfari  cupit ,  intereft.  Vt  autem  verum  omnium  Kumerum  affe- 
quamur,  qui  alias  ita  diverfus  eft  ,  utnullus  Anatomicorum  cum  altero  fit  concors, 
quandoquidem  illa  diverfitas  ex  eo  potiffimum  orta  eft ,  quod  duplici  nonnulli  capite 
conftent ,  &  unicum  finem  habeant ,  ficque  unicus  potius ,  quam  duo  videantur  effe  : 
nonnulli  unicum  caput  &  fines  plures,  ficque  plures  potius,  quam  unus  :  tum  alii  diver- 
fie  fubftantix  capita  obtineant ,  &  diverfo  loco  prodeuntia ,  totam  litem  fic  dirimemus 
unico  prxcepto.  Omnes  mufculifimplices ,  autplures  erunt ,  prout  una  membrana ,  uel pluribm , 
inter  fe  juncli ,  aut  diflinclifuerint.  Eft  enim  hoc  axioma  &  principium  in  arte  Anatomica, 
ut  diftincti  mufculi  dicantur  illi ,  qui  diftindtis  membranis  involvuntur.  Sic  ergo  nobis 
Gafterocnemii ,  qui  ab  aliis  duo  ftatuuntur ,  unus  erunt ,  &  Gafterocnemius  externus 
dicentur ,  quia  una  membrana  teguntur.  Et  quanquam  cum  alio  mufculo  fubjacente, 
quem  Gafterocnemium  internum  vocabimus,  unum  tendinem  conficiant,  tamencum 

priore 


Vtilittu  htt- 
rum  appclla- 
tionum. 


Kumcri  pro 
pofitto. 


Not*. 


de  Humani  Corporis  Fabrica,  Lib.  I V.  $p 

priore  Gafterocnemio  extemo  ipfum  non  confundemus,quod  'cilicet  ab  eo  diftinctam 
mcmbranam,  qua?  ipium  inveftit ,  obtincat.  Eodem  pacto ,  primus  cubitum  rlecten- 
tium  ,  etfi  geminum  caput  habeat,  unus  tamen  erit  mulculus,  quia  una  membrana  eft, 
cjua  venter  poftea  involvitur  in  quem  capita  dcfinunt. 

In  Aclionibus  enarrandis  noftram  lcntcntiam  libere  proferemus ,  &  qua  caufa  impuifi  ^«»*«?*- 
a  communi  opinionerecedamus ,  ubi  necellarium  videbitur ,  aperiemus.  In  fingulorum  *uti*4*. 
autem  bifloria  pofequcnda ,  hanc  rationem  obJerTabimus ,  ut  diligenter  expliccmus ,  iubftan- 
tiam  ,  hguram  ,  magnitudinem  ,  numerum,  &  fitum  partium  diflimilarium  in  mufculis, 
ex  quibus  fontibus  antea  ditferentias  eorundem  haufimus. 

C    A   P   V  T  V. 

Frontis ,  palpebrarum  ,  oculorum ,  nafi ,  buccarum  ,  labiorum ,  maxi/lt 
tnferioris ,  &  aurtum  mufculos proponit. 

*mtZti%@S0?t&  Ggrediamvr  nunc  crizo  hn^ulorum  mufculorum  hiftoriam  ,  inci-  crimu. 
pientes  ab  iis,c|ui  ad  caput  pertinent,inter  quos  primum  Iocum  iliis  alTI- 


ttti  m  T*- 


[^^y/S^         gnabimus,  qui  in  anteriore  parte  capitis,  feu  tacie  occurrunt,  cujufmo- 


» , 1. 1. 


«■».  Jf^JEEh        di  funt  frontis,  palpebrarum,  oculorum,  nafi,  ^enarum,  labiorum,ma 

(?*/ fc^|r-v  Vi  xlW^™enons,&aiinnni. 

•    '.i?  #eEK^lis*3r     Muiculi  er<*o ,  ab  aliis  fimpliciter  4  Frontis,  a  nobis  (utfimul  Mvsrv:  1 
S^^;>-  uium  addamus )  Cvtis  r  rontis  appellati ,  11  Ennt ,  qui  cutem  trontis  os  teaen- 
Sr%rf  temadducunt.  Quamquam  profecto  rectius  fortafTe  Supcrciliorum  mufculi  diccrencur, 
jj£Ll£  cum  norf  frontis  corrugandx  ,  fed  potius  (iipercilii  attollendi  gratia  videantur  facti. 
ZTfam*  Q^°d  fi  adducentem  humeri  latiffimum  mufculum,  non  dorfi  mulculum  dicimus,quia 
t^Zfn  m  dorfo  fitus  eft ,  led  humeri  potius,  quod  &  in  hunc  inferatur,  &  hujus  motibus  deiti- 
*■  natus  fit ,  merito  profecto  jureque  maximo  ,  mufculi  hi  duo  qui  trontis  dicuntur  ,  fii- 
perciliorum  mufculi  appellandi  erunt ,  in  qua:  tum  implantantur  ,  tum  quorum  motui 
inferviunt.  Nec  ab  hac  fententia  alienus  videmr  Galenus  ipfe  lib.  ix  de  Vfu  part.  cum 
frontis  cutem  &  muiculum  tam  ftricte  coalefcere  fcribit ,  ut  amborum  motus  unicus 
fit ,  qui  fupercilia  attollat.  Quidquid  hujus  fit ,  b  oriuntur  hi  muiculi  ab  elatiore  frontis 
parte,  ubi  capillorum  finis  eft  ad  temporales  mufculos,  eo  loci,quo  membrana  carnoia 
c  --b.     cranio  firmiilime  adnectitur  ,  rectaque  deorlum  prcgrefii ,  c  in  cutem,  qua?  fupra  ocu- 
los  eft ,  &  in  fupercilia  inferuntur.  Craffiores  funt  in  medio ,  quam  in  extremis ,  &  re- 
vera  mufculofam  fubftantiam  habent ,  nec  (  uti  nonnullis  complacuit)  membrana  fi£ZTmh*' 
tantum  carnofa  funt  ,  carneis  fibris  hoc  loco  aucta  ,  cum  ipfi  potius  iubjecti  fint ,  ecfi 
in  macilentis  diflEculter  admodum  a  cute  leparentur,  facilius  in  obefis ,  quibus  inter 
hos  &,  cutim  pinguedo  interjacetj  qux  ratio  quoque  eft ,  curinobefis,  dumfrons 
attollitur ,  minus  rugis  exalperetur.  Horum  ufus  eft ,  cutim  frontis  cum fupercilio  at-  ^s* 
tollere  quandocunque  lubuerit ,  ut  illo  elato ,  palpebra  una  aperiatur.  Quod  fi  in 
media  figura  maneant  (  quemadmodum  fupra  diximus  in  media  figura  perpetuo  hos 
muiculos  perfiftere )  nifi  pro  lubitu  arbitrioque  noftro  dimoveantur  ,  iupercilia  in  firu 
naturali  detinent ,  qui  ufus  quantus  fit ,  &  quam  neceftarius ,  tum  demum  fatis  nobis 
manifeftum  fieri  coniuevit ,  cum  videmus  diftectis  a  vulnere  per  tranfverfum  ipiorum 
flbris ,  fupercilia  dependere ,  &  palpebrarum  apertionem  impediri.  Quamobrem  di-  x-.-* 
ligenter  etiamhorum  muiculorum  nbrae  obfervandx  iis  iunt ,  qui  chirurgia:  operam 
fuam  locant ,  ne  icilicet  in  frontis  abiceftibus ,  tranfverfim  incaute  cutim  incidant ,  ied 
potius  fibrarum  ductus  iequentes ,  deorfum  icalpellum  recta  diducant. 
j£  ""PalpebR£  dua; iunt in utroque oculo ,  quaramy/^T/ariurfumdeorfiimquemo-  JJJJ^j- 

vetur,  utoculus  &  aperiri  &  claudi  queat:  inferior  furfum  tantum.  Debuit  aperiri,  «fc* 
ut  videretoculus  :  fed  debuit  &  claudi ,  neperiret.  Quienimad  oculum  externa  vi-  J^^S1" 
/lbilia  penetraflent ,  nifi  oculus  nudus  ipfis  exponeretur  \  QoS  autem  ab  externis  in- 
juriis  libertutufque  prxftaretur ,  nifi  nuditatem ,  quando  opus  eft,  tegeret  defendere:- 
que  ?  His  ergo  motibus  tres  deftinati  fiint  mufculi ,  unus  rectus ,  6c  duo  iemicirculares.  NVnm» 
t     €  Illeoculum  aperit ,  &  proptereaanobis^m?rc;/i//,  aut  ottolkns  palpcbrom  fiiperiorem  m  onua' 
dicetur:  hi  contra  claudunt ,  &  ideo  cludcntcs  vocabuntur.  ■  Jpaiens,  in  fuperiore  frmm. 

M  ,  orbit* 


fo  Adriani  Spigelii 

orbitae  regione  fitus  eft ,  fupra  juxtaque  oculi  elevatorem  ,  cum  cjuo  a  ab  eodem  prin-  *>  *> 
cipio  oritur ,  nempe  ad  foramen  per  quod  in  orbitam  opticus  nervus  tranfit ,  eodem- 
que  progreditur  ductu,  eadem  flgura  hibftantiaque,  puta  carnea,  praeditus,  doncc  tan- 
dem  b  tendine  fatis  lato  ab  illo  dilcedens  ,  in  cartilaginem  fuperioris  palpebrns  infera-  *•«■ 
tur,  cxterum  illo  paulo  minor  eft,  ut  cjui  minus  pondus  commoveat.  Hujus  ufus,  palpe- 

cimtdtmei.  Dram  attollere ,  Sc  fic  oculum  aperire.  Ciaudentes  palpebras ,  five  Semicircuiares ,  duo 
funt.  Vnus,  fuperior ,  in  fuperiore  palpebra  fitus  ;  alter  ,  inferior  :  ille,  major  eft  ;  hic, 
minor.  Non  defunt  autem ,  qui  fingularem  efTe  &  unicum  velint  hunc  mulculum : 
ego  tamen  geminum  ftatuo  ,  quod  in  admodum  mufculofis  duos  efTe  perpetuo  obfer- 
varim  diftinctis  principiis&  iniertione  ,  tametfi  fibras  eorum  circulares  fefe  invicem 
contingere  verum  fit :  his  adde,  quod  diftinctos  nervos,&  a  diftinctis  locis  utcrque  ac- 
cipiat.  Cxterum  fiti  funt  hi  mufculi  inter  membranam  carnofam  ,  &  eam  qua:  a  peri- 

rrimits.      cranio  educkur,  figuram  habentesfemicircularem,  ex  quibus c  fuperior  five  major, d  acuto  kJ' " 
principio  ,  ex  interiore  oculi  angulo  ,  &  fupercilii  parte ,  quae  nafb  proxima  eft ,  ena- d'  u 
fcitur :  ficque  verfos  externum  angulum  tranfverfim  incedit ,  ftatim  carneus ,  &  ita 
e  latior  factus,  ut  totum  fpatium  illud  occupet,  quod  inter  fupercilium  &  tarfum  e» B- 
oculi ,  five  extremum  cartilaginis ,  e  quo  pili  crumpunt,  interjacet,  tandcm  f  in  angu-  /.  •* 

setmJm.     \um  externum  inferitur.  8  Minor  vcro  membranofus ,  ac  teruis ,  h  a  nafi  vertice  ,  juxta  {•  *;c 
anteriorem  angulum  inferioris  palpebrse  exortus ,  principio  fimiliter  acuto  ,  ubi,  tran£ 
verfim  vectus  ,  ad  mediam  palpebrx  partem  pervenit ,  carnofior  factus ,  externum 
angulum  circuit ,  &  ad  fupcriorem  palpebram  afcendens ,  1  in  iplam  lato  fine  inferitur.  4" 

vfiu.  Hi  duo  mufculi  contracti  in  fe ,  ocnlos  claudunt ,  cum  major  fuperiorem  palpebram 
detrahat ,  minor  inferiorcm  attrahat,  elevetque.  Superior  crgopaipebra  attollitur  recto , 
five  aperiente  ,•  interdum  etiam  ubi  opus  eft ,  mufculo  frontis :  detrabitur  contra ,  primo 
circulari ,  five  claudente  :  inferior  tantum  attollitur,  &  quidem  lecundo  claudente. 

ocvlo-     Ocvli  variiscientur  motibus ,  fedadtres  commodiiTime  omnes  referuntur,  ad 

fcuii.       rectos  ,  obliquos ,  &  tonicum.  Reclis ,  moventur  furfum ,  deorfum ,  dextrorfum ,  fini- 

Motns  ocn.  ftrorfum.  Obliquis,  volvuntur  furfum  ac  deorfum :  tonico,  ad  interna  ducuntur.  Reclo  uti- 
mur  cum  ocuios  eicpamus  ad  carlum ,  vel  deprimimus  ad  terram ,  adducimm  ad  interna  & 
nafum  ,  aut  abducimus  ad  externa.  Obiiquis ,  dum  amatorie  oculum  volvimus.  Tonico , 
cum  demifTo  capite  cernui  terram  contemplamur.  Reclorum  ergo  primus ,  nobis  a  fuo 
munere  Elevator  dicetur :  fecundus ,  deprefTor :  teitius ,  adducens :  quartus ,  abducens. 
Obliquorum  primus  volvens  interior ,  juncto  difcriminis  gratia  nomine  fitus:  aiter,  exte- 
rior.  Tonico  motui  in  homine  peculiares  mufculi  dicati  nonfunt ,  fed  in  belluis  tantum, 
quod  illi  os fublime  Natura dederit ,  cxlumque  jufferit  tueri :  has  pronas  e  contra  ad 
paftum  abjecerit.  Vbi  ergo  opus  eft,  tonico  motui  recti  ad  fua  principia  fimul  contra- 

Numems  ^  cti ,  in  homine  prxfunt.  Ex  his  concluditur,  fex  efTe in univerfum  oculorum  mufculos, 

Ratic  nami-  quorum  quatuor  recti  funt ,  duo  obliqui.  Dicuntur  Recti  aut  Obliqui ,  tum  quia  mo- 
tusrectos,  aut  obliquos  efficiunt :  tum  quia  recto ,  autobliquo  ductuprogrediuntur, 

sim.  &  oculo  inferuntur.  k  Sunt  autem  omnes  in  oculi  orbita  fiti ,  fubftantia  carnei ,  &  figu-  ?s» 
ram  pyramidalem cum  oculo conftituentes.  Ex  his  Recti  crafliores funt  obliquis ,  ma-  ?JZ,t 
gifque carnofi  :  finguli  eandem figuram  &  magnitudinem  interfeobfervantes.  Eadem  %ufym 


enim  quoad principium ,  omnibus  origo  eft ,  eadem  quoad  progrcjfum ,  ftructura  :  quoad  J^J  J. 
finem  denique,  eadem  infertio.  Principium  enim  omnibus  eft  contiguum  &  acutum ,  jjj^jjfi" 
juxta  foramen  ,  per  quod  nervus  opticus  orbitam  oculi  ingreditur ,  a  cujus  membrana 
exoriuntur.  Medium,  five  Venter  carnofus  omnibns,  &  teres  fere.  Finis,  tendo  tenuifli-  jf^""1* 
mus  &  membraneus,quod  cornese  tunicae,qua  parte  pellucida  eft,juxta  iridem  inlerun- 
tur,  ficqueoculumtotumanteriuscingunt,  oculique  candidum  conftituunt.  Obiiqui 

Trimus.      contra  tum  ab  his ,  tuminter  (edifTerunt.  lPrimus  ergo,  attoiiens,  (iveeicpator,  inela-  '^4-  7 
tiore  orbitx  fede  fitus  eft ,  deprefTore  paulo  major ,  quod  difficilius  fit  onus  aliquod  at- 
tollere ,  quam  deprimere.  Hic  ab  aliis  etiam  Eiatus ,  8c  fuperbus  dicitur ,  quod  his ,  pra? 

stamdut.     aliishominibus,  rotundior  efTe ,  &adofficium  fuum  promptior  videatur.  m  Secundus  w't>1 
fivcDepreJfor,  parte  inferiore ,  &  oppofita  priori  fitus  eft ,  ipfbque  minor,  quiabali- 

Ttrtim.      quibus  etiam  Humiiis  vocatur.  aTertius,  Adducens ,  internum  oculi  angulum  occupat,  *if»( 
Bibitorius  ab  aliis  dictus,  quod  bibentes,  ut  vitrumintueamaraut  poculum,  eo  uti 

confue- 


de  Humani  Corpom  Fabrica,  Li  b .  I V.  91 

,}.i.7.t,D.  confuevimus.  a  Quartus,  abducens,  externum  angulum»occupat ,  Indignatorius  dictus,  2«««** 
1 1,  l     quod  torvum  faciat  vifum ,  qualis  iratis  convenit.  b  Quintus  ,  qui  Obliquusprimus  effc ,  &  ^mw. 
Vobens  five  Circumagens  exterior  nobis  dictus ,  aut  inferior,  a  fitu  ,  cum  in  exteriore ,  & 
interna  orbita?  fede  fit  pofitus  ,  inter  oculum  8c  tendines  deprcfloris  ,  &  adduccntis 
mufculorum.  Minor  etiam  a  magnitudine  ,  cum  fexto  admodum  ccdat.  Hic  a  rima  , 
qux  in  inferiore  parte  orbitae  eft ,  &  primum  maxilla?  os  quarto  jungit ,  originem  du- 
cens  carnofb  principio ,  gracilis,  necpenitus  teres,  oblique  toto  fuo  ductu  fertur  per 
externum  oculi  angulum ,  fenfimque  aicendens  exinferioribus  ad  oculi  fedem  fupcrio- 
rem ,  in  tendinem  brevem  &  aliquomodo  rotundum  ,  fed  nervofum  definit ,  qui  juxta 
iridem  implantatur  obliqua  linea,  inter  elevatoris  &  abducentis  mufculorum  tcndines, 
ubi  8c  alterobliquoruminferitur  ,  ita  ut  idem  tendo  utriufque  elTe  videatur.  Hujus 
munus  eft ,  oculum  oblique  deorfum  ad  externum  angulum  circulari  motu  volvere,  fic- 
que  pupillam  naribus  admovere.  cSextus  qui  ultimus  eft,  &  Obliquorum  fecundus ,  Cir-  Stxtt"- 
cumagens  interior ,  aut  fuperior,  vel  etiam  major  c\\€tx\s ,  quod  omnium  oculi  mufculorum 
fit  longiflimus  :  tametfi  ut  caeteros  longitudine  fiia  univerfbs  fuperat ,  fic  e  contrario 
tenuitate  omnibus  impenfe  cedat.  Hic  exacteobliquus ,  ut  prarcedens ,  non  eft  :  fed 
partim  rectus ,  partim  obliquus :  rectus,  quamdiu  progreditur  ufque  ad  trochleam; 
obliquus ,  cum  ab  hac  difcedit.  Oritur  ex  eodem  loco  ,  a  quo  adducens  nafcitur,  nempe 
dforamineper  quod  nervus  opticus  orbitam  intrat ,  rectaque  progreditur  verfus  ex- 
ternam  partem  interni  anguli ,  quo  ubi  devenit ,  modice  craffefcit ,  rurfufque  attenua- 
tur,  ac  teres  efficitur ,  &pertrochleamibifitamtranfit,  aqua  ubi  evafit,  flectitur, 
fed  ita, ut  rectum  angulun  cum  dicta  jam  &  expofita fiii  parte  conftituat,&  verfus  fupe- 
riorem  Qculi  regionem  incedens ,  jamobliquusfieriincipit ,  fupergredienfque  levato- 
rem  mufculum  ,  inter  ipfius  &  abducentis  tendinem  fuperiori  oculi  regioni  inferitur , 
ubi  quintus  etiam  innafcebatur.  d  Trochlea  autem  hsec  ,  fic  dicta  eft  a  doctiffimo  Fallo-  1>«*fc* 
pio ,  primo  inventore ,  quod  trochlex  &  figuram,  &  ufum  huic  mufculo  praeftet,  cum 
ibi  reflectens  oculum  neutiquam  movilfet ,  nifi  inveniffet ,  ubi  firmare  fe  valens ,  vires 
acquireret.  Eft  autem  Trochlea  hzc ,  cartilago  exigua ,  teres,  canalis  modo  excavata, 
&  particulse  alicujus  palea?  non  abfimilis  ,  qua?  in  oculi  angulo  interiore  per  liga- 
mentum  fufpenditur :  a  qua  mufculus  nomen  fuum  accipiens,  Trochle<e  mufculm  a  nonnul- 
lis  dicitur.  Vfw  eft ,  oculum  verfusinternum  angulum  circulari  quodam  motu  volvere, 
ficque  pupillam  a  naribus  abducere. 
Nas  vs  nonquidemtotusmovetur,fedejustantuminferiorespartescartilagine2e,  ^avSl,mv" 
«,f.4.cc.  ^uas  eAlasvocarifupradiximus.  Hx  aut  adducuntur ,  aut  abducuntur,  ut  vel  ape-  Momsiuifi. 
riantur  nares ,  vel  claudantur.  Duplici  huic  muneri ,  duplex  mufculorum  genus  tribu- 
tum  eft ,  &  utrique  muneri  par  geminum  ,  quorum  illud  Abducentes ,  aut  Aperien- 
/•  m.d.  tes ,  hoc  Abducentes  ,  vel  Claudentes  nafiim ,  vocabimus.  f  Primum  ergo par,  nafi  alas  Frimum  Par> 
abducens ,  five  nares  aperiens ,  exiguum  eft ,  carnofum  magis,  quam  membranofum,  quod 
gabofle  maxillx ,  juxtalabiorum  primum  par  proprium ,  &  a  fubjecto  ipfi  finu  ortum 
•*»|       trahens ,  h  partim  in  nafi  alam  inferiorem ,  partim  in  labii  fuperioris  elatiorem  partem, 
i,        &  philtrum  dictum  ,  inferitur.  1  Alterum  par,  utrumque  nafi  latus  contegens ,  triangu-  secmdum. 
*,        lum  refert ,  k  cum  in  vertice  ipfius  acuto  &  carnofb  principio  exoriatur ,  defcendenf- 
t,        que  oblique  per  nafi  olTa  ,  in  latam  bafin  definat ,  ac  carnofum  remanens ,  1  in  alas 
implantetur.  Hae  duo  paria ,  nafi  alas  verfiis  fiiperiora  trahendo  ,  dilatant  &  aperiunt 
nares.  Conftringentes  alns,  fiveClaudentesnares ,  minimifunt,  utvixnifiin  namtis  exacte  Tmkrm, 
videri  diftinguive  queant;  quorum  Primum  ^rexternum  eft  &  carnofum ,  circaala- 
rum  radicem  exortum  ,  quod  afcendens  tranfverfim  eas  perreptat,  tandemque  ubi  ad 
fummum  dorfum  pervenerit ,  in  nafi  globulum  inferitur.  Sccundum  vero  ,  internum  eft,  2s***»* 
8c  in  narium  cavitate  abfconditum  fub  tunica  nafi  ,  membraneum  ab  offibus  nafi ,  ubi 
definunt  circa  cartilagines ,  exoritur,  &  alis  inferitur.  Illud,  contractum  deprimit  alas  j 
hoc,  introducit,  &  fic  nares  conftringit.  Conftringit  autem&  alim  adhuc  mufculm,  qui  com- 
munis  eft ,  Orbicularis  putalabiifuperioris ,  qui  deorfum  trahens  labium ,  nares  fimul 
conftringit  &occludit. 

mGENiE  vel  Bvcci  tribusagitanturmotibusj  trahuntur  enim  deorfum  ,  mo- 
ventur  introrfum ,  &  extrorfum.  Deorfum ,  cum  unum  oris  latus  trabimus ,  ac  cynicum  ltJ°tu,seBa' 

M   2  fpafmum 


Numems 
Biufeulorum. 


JDetrahtns 
ytadratus. 


ComabenA 


Zabierum 
tnufculi. 
Motus  labiO" 
tum. 


Numerus 
mufculorum, 


Trimttm  par, 


Secundum. 


Tertium. 


$  i  Adriani  Spigelii 

fpafmum  mentimur  :  introrfum  tguntur,  cum  inter  comedendum,buccis  extra  dentiur» 
Jimites  exciios  cibos  in  locum  fuum  repellimus :  Extrorfum ,  cum  buccas  inflamus,  quod 
tubicines  faciunt.  Primis  duobus  motibus  mufculi  dicati  funt,  &  cjuidem  duo,  quorum 
primus  a  Galeno,  i  da  diffecl:.  mulcul.  'sdJwcrp*  pvuits ,  mufculi  dilatatio  dicitur ,  a  Recen- 
tioribus  ob  figuram  ,  quadratus :  alter ,  Buccinatorab  ufa  ,  quafi  ad  tubarum  inflationem 
conferret ,  tertiumque  buccarum  motum  pcrageret ,  qui  nullius  tamen  mufculi  ope 
perficitur:  fed  potius  laxatis  hujus  fibris  contingit,  dum  fpiritu  in  oris  amplitudine  re- 
tento ,  claufis  labiis  diftenditur  hic  mufculus  maximam  buccarum  partem  conftituens. 
Quarefecundaipfi  actiodebetur  ,  nimirum  buccarum  adductio  contractioque ,  cui 
a  Natura  deftinatus  eft.  Sunt  autem  mufculi  hi ,  non  proprii  buccarum,  fed  cum  Iabiis 
communes ,  utadeo  necunquammoveantur,  quin  eodem  motu  labia  quoque  tra- 
hant,-  cjuia  tamen  plus  buccis ,  dtqueillis  infervire  videntur  ,  ad  has  potius  revocarc 
voluimus,  fuffkitque  fi  moneamushic ,  iplos  Communes  buccarum  labiorumque  dicendos 
effe ,  &  quidem  primum  illum ,  detrahentem  quadratum :  hunc  vero,  contrahentem, 
aut  adducentem  communem  appellitandum.  Detrahens  ergo  quadratus ,  tenuiseftmu- 
fculus ,  etfi  latus  amplufque  ,  membrana  quippe  carnofis  fibris  acLucta.  Hic  fub  colli 
cute  ftatim  latitans,  totamque  inferiorem  maxillam  in  facie  fuccingens,  originem  luam 
a  fpinarum  vertebrarum  cervicis  regionibus ,  colli  parte  externa ,  fcapula ,  clavicula,  & 
ped:oris  ofTe  ducit ,  fenfimque  ad  faciem  oblicjuis  fibris  alcendit ,  &  in  mento  implan- 
tatur  ea  fede,  ubi  labrum  fuperius  cum  inferiore  jungitur.  Hujus  munus  eft ,  buccas 
deorfum  trahere.  a  Contrabens  alter,  praedicto  in  fuperiore  fui  fede  lubjacet,  totam 
buccarum  eam  partem  ,  quam  inflamus  conficiens ,  cum  ille  ipfe  fit  mulculus  ,  qui 
a  cohibito  in  ore  fpiritu  diftenditur.  Hic  a  fummis  gingivis  maxillx  fuperioris  ,  in  fum- 
masgingivasinferioristerminaturcirculiinftar ,  totus  tenuis  ac  membranoius,  variif- 
que  fibris  intertextus ,  cujus  internam  partem  oris  tunica  (uccingit ,  utitaprompte 
ab  ipfa  lcparari  non  poflit.  Hic  dum  contrahitur  ,  intro  vertitur ,  ficque  cibum ,  qui 
extra  dentium  fepes  elapfus  eft  ,  iterum  ,  quafi  manu ,  in  locum  propellit,  8c  dum  cibus 
conteritur ,  intus  Lingua ,  foris  hic  contrahens ,  cibum  quo  minus  a  dentibus  decidat, 
retinent. 

L  abi  A  multis  ducuntur  motibus.  Trahitur  enim  utrumque  furfum ,  deorfum ,  ai 
latera ,  &  in feipfum.  Surjum  autem  ,  rec"r,a ,  vel  oblique :  ad  latera ,  dextrorfum ,  vel  fi- 
niftrorfum.  Quare  mufculorum  alii  attollentes  erunt ,  deprimentes ,  abducentes ,  aut 
fphincl:eres :  non  tamen  cuilibct  motui  peculiares  funt  dicati ,  fed  ut  in  manu  adlatera 
moventiidem  qui  fledtunt  aut  extendunt ,  fi  fcilicet  alteruter  tantum  agat,  non  to- 
tumpar:  ita  hic  quoque  muiculorum  attollentium  alteruter  fi  agat,  oblique  labium 
trahitur :  at  fi  uterque,  recta.  Mufculi  autem  hi,partim  communes funt cum  buccis,ut 
didum ,  quos  jam  enumeravimus :  partim  proprii ,  de  quibus  nuncdicemus.  Sunt  au- 
tem  propriorum  quatuor  paria,  quorum^i^w,  Attollens  par  (uperioris  labii  dicemus: 
alterum ,  Abducens  ad  latera :  tertium ,  Deprimens  inferni  labii :  quartum ,  Corrugans  8c 
Conftringens ,  quod  etiam  Ofculatorium  alias  ab  ufu  vocavimus,  cum  hic  mufculus  la- 
bia  contrahat  dum  bafia  figimus.  Primumpar  fifimulagat,  labiumfuperiusrectato- 
tum:  at  fi  alteruter  tantum ,  oblique  alterutrum  ejuslatus  attollit.  Secundumpar,  ad 
latus  trahit ,  vel  utrumque ,  vel  alterutrum  ,  prout  par  totum ,  aut  unus  tantum  agit. 
Temum,  deorfum  totum  inferius  labium  ducit :  fed  habet  fbcium  primum  par  com- 
mune ,  detrahentem  quadratum ,  a  quo  oblique  etiam  movetur  ad  alterutrum  latus , 
dextrum  aut  finiftrum ,  prout  alteruter  tantum  agit.  Quartum,  conftringit  8c  in  fe  du- 
cit  labium :  fed  uti  femicirculares  i  111  palpebrarum ,  conftringendo  fe ,  fuperiorem  pal- 
pebram  deorfum  ,  8c  inferiorem  furfum  trahunt :  ita  hic  Conftringentes ,  five  Ofcula- 
torii  fuperius  labium  non  tantum  ftringunt ,  fed  etiam  deprimunt :  inferius  autem  fi- 
mul  etiam  attollunt.  b  Primum  ergo par ,  fi ve  attollens  labium fuperius ,  c  a  primo  fuperioris 
maxillas  offe,  ubi  mala  confiftit,  principio  lato  &  carnofb  educitur,  deorfiim  oblique  in 
anteriora  fertur ,  8c  d  in  labii  fuperioris  Iatera  prope  narium  pinnas  inferitur.  c  Secun- 
dumpar,  adlateratrahens ,  five abducens ,  facavitatemalisfubjecT:a,carnofum,fedteres 
exoritur ,  multa  involutum  pinguedine ,  g  &in  eam  fedem  inferitur ,  ubi  duo  labiain- 
vicem  conveniunt,  8c  junguntur.  hTertium  par,  deprimens  infenus  labium,  ab  Mnfima 

anteriore- 


4,4.1.  '. 


b,  4.1.1»« 

c,  g. 

f'\ 
S,  K* 

*  ,  i.d(. 

4.E. 
i,  i-7- 
d.  d. 


xilljeinferio- 


de humani  Corporis  Fahrica,  Lib:  IV.  9 $ 

anterioreque  ea  fede  inferioris  maxillaj  carneum  pronafcitur,  ubi  afperitas  quaxlam 
eft ,  protuberans  ad  menti  cruafi  latera ,  mox  oblique  afcendens ,  in  labii  medium  in- 
tV*  ^"tur>  latumubicjuepermanens.  0  Qmrtumpar ,  Conftringens ,  utrumquc  quafi  labium  &*™/». 
f  F. f.  efformat,  &  in  quibufdam  maxime  confpicuum  eft,  quibus  fcilicet  magna  funt  &  craffa 
labia.  Conftatautem  exfubftantiafungofa ,  fedorbicularibus  fibris  fphincTeris  inftar 
pnxdita ,  ex  quibus  utriufque  labii  extrema  conficiuntur  :  qua;  in  nobis ,  dum  valemus, 
rubicundaapparent;  pallida,  dum  argrotamus. 
1.7.*.      Tandem  ^Maxilla  Inferior  &ipfapluresmotusobtinet,cumcibusneque  MAxirx^ 
recipi  in  os ,  neque  dividi  acceptus ,  aut  comminui  poftit,  nifi  oris  cavitas  aperiatur  ite-  mu(Z'u 
rumque  claudatur,dentes  autem  abducantur,  &mutuocollidantur.  Atcum  &  in  mo- 
la,  faxo  uno  quiefcente ,  alterum  circummoveatur ,  fifrumentum  comminui  dcbeat, 
quiefcentefuperioremaxillacircumagiturinferior.  Habet  enim  motus  Jex  fimplices ,  ex  Mom* 
quibus  unuscompoftusnafckm  ,  quorum  beneficio  fiirfum  ,  deorfum  ,  dextrorlum  ,fini- 
ftrorfiim,&  retrorfum  ducitur.  Priores  duos,  ut  cibo  intraturo  os  aperiatur,ingreflo  clau- 
di  poffit ,  &  dentes  inciforii  vel  canini  poftca  diflecent ,  aut  frangant :  ut  vero  molares 
&  comminuant ,  ctteros  quatuor,  ex  quibus  compofitus  ille  conftat,  quo  ad  omnes  partes 
circumducitur.  Non  enim  volvitur ,  utoculus,  fed  in  diveria  trahitur  ,  undenecuno 
motu  prxdita  eft  ut  ille ,  fed  ex  pluribus  compofito  :  neque  proprium  &  unicum  obti- 
nnit  mufculum circumagentem,  fed illos  habet  omnes  fibi fervientes,  qui  pra:ftant  fim- 
plicesex  quibusipfecomponitur.  Hismotibus  quinqne  mufculorum  paria  deftinan-  Knmen„ 
tur ,  ut  adeodeceminuniverfum  fintmaxillas  inferioris  mufculi,  quinque  a  dextro  late-  mufcuiomm 
re ,  &  totidem  a  finiftro.  Horumpi-imum ,  vulgo  Temporales  mujculi,  x^cpli^  a  fitu  dicun- 
tur ,  &  celeberrimi  funt  apud  omnes  Medicina?  fcriptores  ;  a  nobis  autem ,  attolkns  ma~ 
xil/am  temporalepar\  oczbhur.  Hocmaxillam  inferiorem  valide  ad  fiipremam  adducit, 
ficque  os  claudit ,  denteique  conftringit.  Alterum ,  deorfum  trahit ,  &  deprimens  digafly- 
cum ,  five  brpentre  dicitur ,  invento  nomine  ab  ufa  &  figura.  Tenium ,  dextrorfum  &  fini- 
ftrorfum  movet.  Vulgo  ^os-^e*  dicuntur,  quod  propria  eorum  a£tio  fit  ^dos^g,  man- 
ducatio ,  at  nos  laterales  ab  ufu  appellabimus.  Gnmnumpar,  antrorfum  movet,  &  a  nobis 
abducenspterygoideum  vocabitur ,  ut  ufus  cum  fitu  jungatur  in  appellatione.  6}ujntum ,  re- 
trorfum  movet ,  £  Galeno  paos-rty  d  tvjtv  a>  ™  ^*7*  >  manforium  alterum  in  ore  latitans  voca- 
tum  iv  admin.  anat.  iv,  &  dediflecT.  mufoil.  vi.  A  nobis  adducens maxillam  nominabi- 
1.4.  H.  tur.  c  Temporalis  igitur attollens,  totam  offium  temporum  cavitatem  adimplens ,  d  princi-  tnrmm  p* , 
pium  fuum  ab  offe  frontis ,  fyncipitis ,  temporum ,  &  fphamoide,  carnofum  ac  femicir- 
culare,  &  latum  habet,  qui  fenfim  carnofior  redditus,  nmulque  anguftior  defcendit,  & 
a.  fub  offe  jugali ,  brevi ,  fed  carnofb  validiffimoque  tendine ,  e  in  procefTum  maxillx  in- 
,.n. m.  ferioris,  quem wpuvlw  vocari  diximus,inferitur,quem  undique  &  amplecTitur.  f  Velatur 
hic  mufculus  externa  fui  parte  pericranio ,  quod  ipfum  fupervehitur ,  &  involvit ,  cum 
internapartenudusfit,  nudoque  accumbat  offi.  Eft  autem  hoc  loci  durum  admodum, 
crafTum,  ac  nerveum,  cujus  nomine  exterius  hic  mufculus  livet,  proptereaque  occafio- 
nemdedit  Columbo  docTiffimo ,  ut  exteriorem  hujus  mufculi  tendinem  effe  crederet. 
Contineteniminmediafuicarneafubftantia,  validi  tendinis  latum  &  quafi  femicir- 
culare  principium  occultatum ,  quod  paulatim  coanguftatur  perinde  ac  ipfe  mufculus, 
antequam  in  wpwlw  implantetur.  Hic  tendo ,  per  totum  difperfus  mufculum  ,  in  caufa 
eft  ,  cur  ipfb  vulnerato  inflammatoque ,  acerbiffimi  fuccedant  dolores ,  aliaque  pericu- 
t  lofa  &  lethalia  fyTmptomata.  Sed  &  membrana ,  qua  involvitur ,  cum  ab interna  cere- 
bri  crafTa  meninge  oriatur  p>er  futuras  cranii  excidente  ,  totamque  calvariam  inveftien- 
te  ,  utinferiusmonftrabitur ,  fierinequit,  quin  inflammata  principium  fuum  primum 
lege  confortii  afficiat.  Caeterum  hic  mufculus  furfum  maxillam  trahit,  &ficosclau- 
dit :  tanta  autem  violentia  &  robore  prxdirus  eft ,  ut  meminerim,  me,  dum  Iuvenis  ef- 
fem ,  florentibus  adhuc  annis ,  aliquot  plumbi  libras  dentibus  fuftuliffe ,  &  portaffe. 
y*«*jB.  s  Alterumpar ,  Deprimens  broentrc ,  anonnulHsetiamy^pieAdicTum ,  quod  a  ftyloide  seCu»jum. 
n       procefTu  offis  temporum  fimiliter  vocato ,  initium  nervofum  &  latiufculum  ducit ,  fta- 
timque  carnofum,  tenue,ac  teres  facTum,defcendit, h  &  in  medio,ubi  ad  flcxuram  infe- 
rioris  maxilla*  pervenit ,  carneam  fubftantiam  exuit ,  totumque  in  tendinem  nerveum 
atque  exacTe  teretem  degenerat ,  pauloque  progreffum  ,  iterum  carneam  naturam  in- 

M    3  duit, 


1  * 


7.4. 


V 


94  Adriani  Spigelii 

duit ,  &  juxta  latus  intcrnum  maxilla:  inferioris  progreditur ,  donec  perveniat  ad  antc- 
riorem  partem,  quae  mento  fubeft,  ubi a  internse  ejus  fedi,qua2  propterea  aliquantulum  *• 
exafperata  eft ,  inferitur.  b  Duos  ergo  habent  ventres  hi  mufculi ,  a  quibus  etiam  Diga-  *.  4.1. 
flrici  vulgo  :  a  nobis  Bivcntres  dicuntur,quibus  in  medio  tendo  interjacet.  hunc c  mem-  «.«dfcel 
brana  qu.xdam  adjacentibus  partibus  adnata ,  involvit ,  trochleze  fpeciem  exprimens ,  C 
quam  fapientiftima  Natnra  propterea  condidit,  ut  cum  mufculi  hi  ab  inferioribus  colli 
partibus  originem  non  ducant,  fed  potius  ex  iuperionbus  nafcantur,  circa  infernas  ma- 
xilla?  partes ,  veluti  ad  trochleam  reflecterentur.  Deorfum  ergo  maxillam  movent ,  & 

Terfium.  os  aperiunt.  d  Tenium par,  laterale,  duplici  principio  exoritur,quorum e  alterum  nerveum,  d{  f1, 
juxtafuturam  ,  qua  primum  maxilix  os  cum  quarto  jungitur,  originem  ducit  validam,  '• b-'- 
atque  amplam  :  f  alterum,carneum,ab  ofTe  jugali  ;  ficque  verfus  mentum  fertur,  b  toti-  /. ■>•*• 
que  maxilla?  inferioris  amplitudini ,  valida  infertione  implantatur.  Hujusfibrseobca-  '  * 
pita  di verfa ,  &  diverfimode  fe  refpicientia  decuflatim  interfecantur ,  unde  fit,  ut  quan- 
quam  ad  latera  dextrorfum  ,  &  finiftrorftim  hocpar  moveat,  tamen  fimul  nonnihil 

euiartw».  ve|  a(]  anteriora  ,  aut  pofteriora  movere  queat.  Gjuprtum  par ,  Pterygoeideum  abducens , 
quod  antorfum  direde  ducat  maxillam  ,  &  quafi  abducat  a  capite :  partim  a  (uperno, 
fed  externo  latere  procelfuum  aliformium  ,•  partim  ab  alpera  &  acuta  linea  oflis  cu- 
neiformis  ipfi  adjacentis  ortumducit,  &  quidcm  initio,  tum  nerveo  valido,tum  carno- 
fo  ,  reclis  poftea  fibris  progreditur,  majus  factum  &  craflius,  validoque  tendine  definit 
in  maxilla:  infcrioris  internam  partcm  lateralem,qua?  efi:  fubtendine  temporalis  mufcu- 
li ,  &  oppohta  ei ,  quam  occupat  prope  hunc  finis  tertii  paris ,  ficque  antorfum  movet 

ouintnm.  ipfim  maxillam.  Qnintum  tandcmpar ,  maxillam  abducens  dictum,  quod  quafi  ad  caput 
ipfim  attrahat.  Hoc  crafTum  eft  ,  ac  breve ,  a  cavitate  interna  procefluum  aliformium 
nervofum  admodum  pronatum  ,  mox  carneum,  amplum,  craflumque  redditum,  recta 
deiccndens ,  maxilla:  inferiori ,  tendine  valido ,  nerveo ,  latoque  implantatur  parte  in- 1 
terna  ,  (ed  poftrema  ,  juxta  finum  per  quem  nervus  ingreditur ,  ubi  ejus  gratia  afperi- 
tates  leviter  protuberantcs  inveniuntur.  Hic  productam  maxillam  revocat ,  &  retror- 
lum  movet. 

mufcuii™  Avrivm  mufculi  duplices  funt,  cum  alii  ad  cxtemam  aurem  ab  Anatomicis  fic  di- 
ctam  ,  alii  ad  internam  refcrantur :  illos ,  cum  Latinis  fcriptoribus  Auricula?  hos ,  Auris, 
docrrina:  gratia  vocabimus.  Auricula  autem  ,  etfi  in  plerifque  omnibus  hominibus  im- 
mobilis  fit ,  raroque  inveniantur ,  qui  brutorum  inftar  movere  fbleant :  aliquam  tamen 
ipfi  movendi  vim  ineffe  ,  ex  eo  licet  comprobare ,  quod  motus  inftrumentis  praeditam 
vidcamus,cum  &  mufculi,&  nervi  circa  ipfam  reperiantur.  Motus  tamen  fenfui  vixevi- 
dens  eft ,  quod  ipfi  mufculi  exigui  admodum  fint ,  &  propterea  etiam  a  Galeno  xvi,  de 
Vf  part.vi,  &  xi,  ejufdem  xi  1.  delineamenta  tantum  qua:dam  mufculorum  vocentur. 
Si  tamen  in  nonnullis  evidentior  fit,  magifque  confpicuus,  ii  etiam  poftea  hos  mufculos 

Momi  auri-  craffiores  corpulentiorefque  funt  nadti.  Moventur  autem  in  his  quatuor  motibus ,  flw- 

Nurncms    fum ,  deorfum ,  antorfum,  &  retrorfum,  quibus  totidem  mufculi  dicati  funt,  attollens,  detrabens, 

trimmpZ'.  adducens,  & abducens.  h  Attollens,  in  anteriore  parte faciei fitus, mufculo  temporali maxil-  h'+l,s' 
lam  attollenti  fuperpofitus ,  tenuis  eft  ,  &  membraneus,  a  finemufculi  frontis  externo, 
ubi  temporali  contiguus  eft  pronatus,  fenfimque  anguftior  redditus  defcendit,  &  in  au- 

•sccwdw».    ricuLx  fuperiorem  partem  inferitur.  1  Detrahens ,  in  pofteriore  capitisparte  fitus ,  latus,  «,  T.i*. 
carneus,  acfibrofusquandoqueinvenitur ,  amammillari  temporum  procefTu  origi- 
nem  fiiam  petens.  hic  in  progreffu  anguftatur  ,  &  in  tendinem  definit,  qui  totam  auri- 
culae  cartilaginisradicem  ample6titur,fic  ut  una  ejus  portio  fuperiorem,altera  mediam, 

Tcnmm.  tertia  inferiorem  attingat.  Adducens  ad  anteriora ,  communis  eft  mufculus ,  quippe  par- 
ticula  illius ,  quem  vocavimus  Quadratum  buccas  detrahentem.  Hic  enim  nonnun- 
quam  carnofus  redditus ,  fibrifque  fuis  afcendens ,  in  radicem  auricula:  implantatur. 

Quartm,.  Abduccns  adpofteriora  in  occipitio  fitus  eft ,  ab  involucris  mufculorum  occipitii  ortus ,  fu- 
pra  mammillarem  proceftum  ,  principio  angufto ,  deorfum  tranfverfim  fertur,  aurique 

Mufcuii au-  p°fterius implantatur.  A vris  vero interna duos mufculos habet ,  noftra setate inven- 

ris-  tos  a  duobus  Excellentiftimis  Anatomicis ,  Hieronymo  inquam  Fabricio  ab  Aquapen- 
dente ,  &  Iulio  Cafferio  Placentino.  Ex  his  alter,  extra ;  alter,  intra  primam  cavitatem 

Trimut.      &  ty mpanum  fitus  eft ,  unde  externus  ille ,  hic  internus  nominatus  fuit.  ^  Externus,  exi-  * ;  4. 1  '* 

guus  eft. 


de  Humani  Corporis  Fabrica,  Lib.  IV.  95 

guus  eft,  a  cute  8c  membrana  meatum  auditorium  inveftiente,  exortus,  poftca  carneus 
fertur,  &  extcrius  tendine  brevi  in  membrana:,  tympanum  dicta?,  exteriorem  partem, 
4«  »•  3-  ejufque  fere  centrum  ,  inferitur  ea  fede,  qua  intus  malleus  membranae  adnectitur.  a  In- 
ternus  vero ,  in  offe  petrofo  fitus  eft ,  admodum  exiguus.  Hujus  origo  eft,  in  oflis  cunci- 
formis  bafi  eo  in  loco,  quo  cum  radice  procefTus  petrofi,  &  additamento  offisoccipitis 
foramen  effradum  conftituit :  mox  carneus  redditus,  iterumcjue  ubi  medium  fui  fupe- 
ravit ,  anguftior ,  in  duos  tendines  abit  gracillimos,  quorum  alter,  in  fuperiorem  mallei 
proceffum,  alter  in  cervicem  implantatur. 

C    A   P   V  T  VI. 

Perjequitur  hiftoriam  mufculorum  UngUA ,  ofiis  hyoidis  3  faucium, 

laryngis. 

Kiffi&St  I M  G  v  A ,  cum  non  modo  vocis  primarium  inftrumentum  fit ,  fed  &  ci-  lingvje 
mpM  bis  volvendis  m  ore  mlerviat ,  motus  voluntanos  complurcs  obtinuit. 
V&i^©  Movetur  enim  antorfum ,  &  extra  os  exferitur :  trahitur  rctrorfum ,  ad fu-  Mon»  ^ 
'^^^k  periora ,  ad  inferiora ,  dextrorfum ,  finiflrorfum  ftringitur ,  fcf  dilatatur.  Pro  * 
WS^fetf  his  motibus  abfolvendisfex  mufculorum  paria  accepit,  quibus  nomina  mSlonun, 
^^^^^m  memorix  gratia  imponemus ,  noftro  morc ,  ex  officio ,  ortu ,  ac  infer- 
tione  inventa.  Primumpar,  linguales  continet ,  qui  a  bafi  oflis  hyoidis  carnei  oriuntur,  Mmmpm* 
&  in  apicem  linguae  definunt ,  longiores  quam  latiores  ,  &  lati  magis  quam  profundi , 
crafliores  etiam  in  exortu  ,  cjuam  hne.  Obliquis  &  tranfverfis  praxipue  fibris  donati 
funt ,  fed  &  re&is  ,  quae  omnes  per  totum  corpus  fic  difperguntur  ,  &  invicem  confun- 
duntur,ut  nequeant  a  fefe  mutuo,vel  fumma  adhibita  induftria,fejungi.  Videtur  autem 
tota  lingua?  moles  ex  his  duobus  mufculis  conftare ,  qui  mediante  linea  candida,  quam 
Hippocrates  primus ,        ,  Medianam  in  Coacis  vocavit ,  dividuntur,  qua:  fuperficie- 
tenus  linguam  percurrit,  &  in  dextram  partem  finiftramque  fecat.  Hos  linguales  etiam 
idcirco  mufculos  vocavimus ,  fi  tamen  mufculi  dicendi  mnt ,  in  quos  caeteri  deinceps 
enumerandi  terminantur.  Quod  fi  quis  accuratior  in  album  mufculorum  referendos 
deneget ,  illi  ego  non  ufque  adeo  repugnaverim,  cum  in  omnibus  mufculi  naturam  non 
referant,  nec  tamen  in  omnibus  etiam  difcrepent.  Vfum  autem,  meo judicio,  habent, 
ut  tranfierfe  quidem  fibra: ,  linguze  corpus  in  fe  contrahant  incraffentque :  obliqut  vero 
dilatent ,  8c  a  fefe  abducant  j  at  recl<e ,  ad  palatum  &  fauces  retrahendo  conftringant. 
b  Secundum  par,  Extrabens  linguam,  Geneoglojfum  ab  ortu  &  infertione  dictum ,  quodab  s,cmdum. 
afperitate,  qua?  in  media  maxilla  inferiore,  fed  interna  facieeft,  initio  anguftofa- 
tis  pronatum  ,  mox  latius  redditum  ,  in  lingua?  fere  radicem  inferatur,  contra&umque 
linguam  extra  dentes  labiaque  profert.  Tertiumpar,  Retrabens ,  Hypfilogloffum  eadem  Tmh*». 
ratione  dictum  ,  ex  offis  hyoidis  media  fuperioreque  fede  ortum  ,  carneum,  fecundum 
linguae  longitudinem  productum,  in  ipfius  medio  inferitur.  Hoc  contractum  ,  intro 
&  ad  pofteriora  recta  trahit.  c  Gjuartum  par,  Attolkns ,  Alylogloffum ,  ab  infcrioris  ma-  ^mh^m. 
xillae  interno  latere ,  juxta  molarium  dentium  radices ,  initio  lato  exoritur ,  fibrifque 
tranfverfis  delatum ,  fublingusebafi ,  in  ligamcntum  ,  quafaucibusligatur ,  inferitur. 
Hoc ,  fi  totum  agat ,  lingua?  apicem  recta  fiirfum  &  retrorfiim  ,  ad  palatum  8c  fupe- 
riores  dentes  elevat :  at  fi  alteruter  contrahatur ,  in  fuum  tantum  latus  oblique  attol- 
lit.  d  Quintumpar ,  Deprimens,  five  Ceratogloffum ,  a  fuperioribus  offis  hyoidis  cornibus,  ^mtum. 
fi  quidem  adfint :  fin  defint ,  ab  humilioribus  enafcitur  ,  &  in  linguae  latera ,  juxta  ejus 
radicem  inferitur.  Hoc  fi  totum  agat ,  linguadeprimitur ,  verfufque  inferiores  dentes 
recta  deorfum  &  introrfum :  at  fi  alteruter ,  oblique  in  alterutrum  tantum  latus  trahi- 
tur.  Sextumpar,  oblique  trabens ,  Styloglojfum ,  carnofum ,  gracile  ,  aftyloide  proceffu,  smnm, 
acuto  principio  exoritur ,  &craffiuslatiufquefacT:um  ,  linguae  lateribus  implantatur, 
ut  fi  alteruter  agat ,  lingua  ad  latera  reda  dextrorfiim  aut  finiftrorfum  ducatur :  fin 
uterque ,  ad  ipfas  fauces  retrahatur. 
eOs  Hyoides  furfum  movetur ,  deorfum ,  antorfum ,  retrorfum ,  &  ad  latcra.  Hos  ossrc  hy- 

n  r-  .  .  .  o     r    r  OIDIS  mu- 

motus  prarltant  quatuor  mufculorum  pana.  Primum  enim  par ,  recta  lurium  movet ,  iwl 
&  fimulmodice  antorfum :  fecundum ,  deorfiim  reda ,  Sc  parum  retrorfum :  tertium ,  8c  hyoid«! 

quanum 


i  M.I 

18. 


c. 


7.6. 


Trimttm  par, 


Stcundum. 


Tertium. 


guartttm. 


FAVCIVM 
mufculi. 


Motus  fau- 
«ium. 


Primttm  fnr 
dilatans. 


Stcundtim. 

Vrimum  par 
(onftringen- 
tium. 


Stcundum. 


Jertitm. 


LARYN- 
GIS  mu- 
fcnli. 

Laryngis  car- 
ttlagines  mo- 
iiles. 


Motuilaryn- 


06*  Adriani  Spigelti 

quartum  ad  latera ,  fed  illud  furfum  nonnihil ,  hoc  fimul  deorfum.  a  Primum  par,  quod 
refth  attolkns  vocabimus  a  primario  ufu ,  &  Geniohyoeideum ,  quodamenti,  fivemaxillx 
potius  inferioris  mento  fiibjacentis  interiore  parte ,  enatum,  in  bafin  otfis  hyoidis , 
circa  elatiorem  partem  ,  ubi  finus  ejus  gratia  exfculptus  eft ,  amplo  fine  inferatur.  La- 
tum  hoc  eft ,  breve ,  &  carneum.  b  Secundumpar ,  detrahens ;  Sternohyoeideum,  a  fterni  ela- 
tiore  internaque  lede  ,  latiufculum  &  carneum  exortum  ,  fiib  cute  in  collo ,  ad  afperam 
arteriam  ,  &  laryngis  thyroidem  cartilaginem  attenfum  ,  aflcendit,  eadem  femper  fer- 
vata  amplitudine  &  fubftantia,  ac  tandem  in  bafin  hyoidis  infigitur.  cTcrtiumpar, 
oblique  Jurfum  trahens ,  five  Styloceratohyocideum ,  d  a  proceffus  ftyloidis  radice  exortum 
incornua  hyoidis  totum  gracile  ac  teres  e  ea  fede  dcftnit,  ubi  cum  bafi  junguntur. 
{ Gjuartum ,  obliquc  dcorfum  trahcns ,  Coracohyoeidcum  appellatum  ,  gracile  ac  longum  ,  ut 
nullum  hoc  fimul  gracilius  &  longius  in  corpore  reperiatur ,  8  duplici  donatum  eft  ven- 
trc  h  tendine  diftin<5to,  quemadmodum  fecundum  par  maxillam  inferiorem  detrahens. 
'  Oritur  enim  carnofo  principio  ex  fuperiore  fcapula:  cofta ,  juxta  cervicem  ipfius ,  ac 
proceffum  Coracoidem ,  &  fub  lcapulx  elevatore  ,  ( quem  Patientix  mufculum  voca- 
vimus)  occultatus  ac  latitans  ,  k  oblique  fub  caput  fleetente  pari  maftoideo  afcendit, 
ubi ,  ut  ipfi  veluti  digniori  cedat ,  1  carnolam  fubftantiam  exuit,  &  in  tendinem  nervo- 
fom  ac  teretem  degenerat.  Hunc  ubi  fuperavit,  iterum  carne  donatur,  carnolufque  re- 
maner,  111  donec  incornua  hyoidis,  eadem  fede  ac  par  tertium,fed  loco  paulo  inferiore, 
inferatur. 

Favcivm  mufcuii ,  a  nonnullis  Pharyngis ,  five  principii  Oefbphagi  mufculi  dicun- 
tur,  cum  caput  Oefophagi  fuperius ,  membrana  faucium  ciTc  videatur.  Sunt  autem 
illi ,  qui  deglutitioni  inferviunt.  Cum  enim  pro  noftro  lubitu  deglutiamus  cibos  po- 
tumque ,  neceiTario  mufculi ,  inftrumentum  voluntarii  motus,  creandi  erant,  quos  Na- 
tura  ccfophagi  principio  merito  jure  maximo  tribuit.  Dilatantur  autem  fauces ,  vel  con- 
flringuntur :  &  dilatantur  quidcm ,  paribus  duobus^  conftringuntur  autem ,  tribus. 
Primum  par  dilatans ,  quod  aliquibus^  ktnopharyngeum  dicitur ,  a  cuneiformis  oftis  acuto 
apice  ,  principio  tenui  &  nervco  enafcitur ,  per  internam  pterygoidis  cavitatem  de- 
(cendit ,  8c  in  tendinem  tenuem  definit ,  qui  in  palati  partem  cutaneam  ,  a  qua  garga- 
reon  dependet ,  inferitur.  Secundumpar,  ab  eodem  fere  loco  prodiens  ,  &defcendens, 
in  totam  fere  faucium  lateralem  ,  ac  pofteriorem  partem  inleritur.  Primumpar  conflrin- 
gentium ,  OeJophagUum ,  otfophagi  fuperiori  &  pofteriori  parti  prsepofitum,  quod  totum 
carncum  eft ,  lata  origine  fecundum  laterum  (cutiformis  cartilaginis  longitudinem  ex- 
ortum  ,  fphin&eris  mufculi  more  circa  gula:  initium  circumfertur  ,  adnafciturquefi- 
bris  tranfvxrfis,  quibus  caput  gulae  in  deglutitione  conftringi  confuevit.  n  Secundum par , 
in  faucium  pofteriore  ac  laterali  cavitate,  quam  ambit,  fitum,  Cephalopharyngeum  dicitur, 
propterea  quod  ortum  fuum  habeat  inde,  ubi  caput  cervicis  primae  vertebrse  jungitur, 
poftea  defcendens,  in  hyoidis  latera,  thyroidem  cartilaginem,&  oefbphagi  principium, 
cujus  tunicam  conficere  videtur ,  inferitur.  0  Tertium  par,  Stylopharyngeum  appellatum , 
ab  interna  ftyloidis  proceffus  facie ,  gracili  principio  exoritur ,  8c  tendine  membraneo, 
thyroidi  cartilagini,  lateribus  oflis  hyoidis,  &  radici  lingua?  implantatur. 

Laryngis  (fic  vocant  Caput  afpera?  arterix )  mufculi  dicuntur ,  non  quod  rao- 
veant  Laryngem  totam ,  fed  quod  cartilagines  ipfius.  Cum  autem  ex  cartilaginibus 
quatuor  conftet ,  tres  tantum  fiint  mobiles ,  Thyroides ,  feu  fcutiformis ,  &  dua*  Ary- 
taenoides ,  five  guttales.  Cricoides ,  annularis  dicTa ,  immobilis  eft ,  quia  illas  fuftinet, 
cum  omne  mobile  moveatur  fuper  immobili ,  &  quiefcente.  Sunt  ergo  duplices  La- 
ryngis  motus  ,  quibus  tum  dilatatur  conftringiturque ,  tum  clauditur  &  aperitur : 
unde  &  dum  articulationes  nacl:a  eft ,  quarum  fingula?  diverfis  motibu^  inferviunt.  Prima 
enim  eft  thyroidis  cum  cricoide ,  per  arthrodiam :  altera,  arytxnoidis  cum  eadem  cri- 
coide ,  per  ginglymum.  Dilatatio  &  conftrictio ,  pendet  ab  illa :  claufio  &  apertio,  ab 
ifta.  Itaque  cum  Thyroides  dilatetur ,  &  conftringatur ;  Arytamoides  vero ,  e  con- 
tra  aperiatur  &  claudatur :  voluit  Galenus ,  in  thyroidem  dilatantes  &  conftringentes 
mufculosj  in  arytaenoidem  vero ,  aperientes  &claudentesin(eri:  ut  jam  concluden- 
dum  fit ,  laryngis  mufculos ,  alios  ejfe  dilatantes ,  alios  conflringentes ,  alios  aperientes,  alios  claudentes. 
Conflringitur  larynx  cum  thyroidis  latera  flectuntur ,  &  intro  moventur ;  dilatatur,  cum 

eadem 


4-  l.*J 


GG. 


t,  F.F. 
d,  b.b. 
e  ,  c.  c. 

/.  +M 
L.t4. 1 , 
H- 

f,  L.L 

*,£ 

»1  g- 


l,t 
rtf ,  h. 


*,  1 4  {• 

B.B. 


0,  iC- 


1 


*  4 

.  M 


dehumani  Corporis  Fabrica,  Lib.  I  V.  97 

cadcm  extencuntur ,  &  foras  pelluntur.  Sic  dauditur,  cum  arytamoides  flectitur ,  &  in 
cavitatem  truditur  :  apcritur,  cum  extenditur ,  feu  extrorfum  rcvellitur.  Vterqueau- 
*• *•  tem  motus ,  vel  redtus  eft ,  vel  ad  latera.  a  Fleclens  Tbyroidcm  ergo ,  unum  par  eftj  quod  "!d«f  Thy" 
3-  c    Hyothyroidcs  dicitur ,  propterea  quod  ab  oflis  hyoidis  tota  inferiore  parte  ,  iatum  ,  car- 
nofumque  exoriatur  ,  ficque  defcendens  rectis  fibris ,  totamque  thyroidem  cartila- 
nd.     gincm  exterius  contegcns ,  b  in  ejus  infimam  partem  implantatur.  Hoc  dum  contrahi- 
tur ,  fuperiorem  thyroidis  partem  flectit ,  introrium  pellit ,  &  fic  rimulam  conftringit. 
Trahit  fimul  etiam  laryngem  (urfum  ;  unde  fit ,  ut  nos  ipfi  in  nobis ,  dum  acutam  vo- 
cem  formamus ,  laryngem  furfum  f erri ,  obfervare  foleamus.  Extcndcntium  tbyroidcm  j  Ejeodemd 
tU.  u  1.  duofuntparia.  cPrimum,  vulgo  Broncbium  dictum ,  at  nobis  invento  nomirte  noftro  rnmut»  f*r>. 
/t. '     more  ,  ab  ortu  & infertione ,  Stemotbyroidcum.  d  Hoc  a  fterni  fuperiore,  &  interiore  par- 
te ,  ubi  jugulum  eft ,  initio  lato ,  &  carnoio  exortum ,  eandem  latitudinem  &  fubftan- 
tiam  fervans ,  fibris  rectis  toto  ductu  lateribus  arteria?  afpera:  attenrum ,  afcendit , 
rr*       e  tandem  in  thyroidis  infernum  latus ,  eodem  fineinferitur.  Inferiorem  thyroidis  par- 
tem  conftringere,  fimulque  totam  deorfum  trahere  crcditur>unde  fuperior  pars  exten- 
ditur,  unaque  rimula  dilatatur.  Hunc  motum  deorfum  verfus,  fimiliter  notare  licet , 
&  tactu  percipere ,  dum  gravem  vocem  edimus.  Atque  luc  duo paria  Commmia  ab  Ana- 
tomicis  vulgo  dicuntur ,  quod  caput ,  five  initium  in  alia  parte  habeant ,  quam  Laryn- 
ge:  fequentia  autem  omnia,  dicuntur propria ,  quiatotafuntinlarynge,  initiumab 
f<  o'dc'  *P^°>  &  finemhabentia.  { Altcrum  par  extcndentium ,  Cricothyroideum  anticum  dictum ,  in  SeafKdu*' 
=4.  h.h.'  inferiore,  &  antica  laryngis  parte  pofitum,  originem  habet  carnofam,  a  cricoidis 
1        cartilaginisantica  parte,  &  in  lateris  exterioris  thyroidis  inferiorem  fedem  carneum 
implantatur.  Hoc  dum  contrahitur ,  extendit  cartilaginem ,  &  fic  rimulam  dilatat , 
prograviac  magna  voce.  Fleclens  recla  <rryUnoidcm,  five  Claudens  rimulam  primumpar,  SntSem^" 
Tbyroarytmoideum ,  carneum,  aclatum,  in  laryngis  amplitudine  tranfverfim  fitum  eft ,  rrtmumpar. 
&  a  thyroidis  parte  interiore  media  ,  fecundum  totam  ejus  longitudinem  exoritur,  fur- 
fumque  progreffum  ,  in  latera  Arytamoidis  ,  qua?  glottida  conftituunt ,  inferitur.  Hoc 
arytamoidem  cartilaginem  ad  thyroidem  trahit ,  a  pofterioribus  antorfum  ducit,  8c 
fic  glottidem  comprimit ,  &  claudit.  Hoc  par ,  fi  in  angina  inflammetur ,  cum  exacte  2?«* 
'fctJJ  claudat  rimulam  ,  lethalem  morbum  adducit.  g  Fletlcns  ad  latera,  five  Claudens  Jecundum,  stcmium. 
IF»      Aryt&noideum ,  admodum  parvum  eft ,  &  exile ,  carnofum  ,  obliquis  fibris  ab  arytamoi- 
de  incipiens,  ubi  jungitur  cricoidi ,  &  in  arytamoidem  definit,  ubicumconjugecol- 
ligatur.  Hoc  arytxnoidem  ob^que ,  &  ad  latera ,  dextrorfum ,  aut  finiftrorfum  mo- 
&  .t.*.D.  vet   ficque  bafin  ejus  conftringit ,  &  glottidem  claudit.  h  Extendcns  ntla ,  foe  aperiens  EMadnsA- 
<ig.     rimulam par primum ,  Cricoaryt&noidcum pojhcum ,  a  cricoidis  poitica  &  mfenore  lede ,  car-  mmm  p*r. 
nofum  exortum ,  mox  rectis  fibris  afcendit ,  &  cavitatem  quae  in  cricoide  eft  adim- 
plens ,  in  inferiorem  arytamoidis  fedem ,  qua  cum  cricoide  articulatur ,  nervofum  de- 
finit.  Hoc  extendit  arytxnoidem  ,  &  retrormrrt  ad  exteriora  convertit ,  ficqueglot- 
tidem  aperit.  1  Extendens  ad  latera ,  five  aperiens rimulam fecundum ,  Cricoaryttinoideum  laterale,  ^cundum. 
a  cricoide  ,  qua  parte  latior  eft ,  angufto  principio  carneum  prodiens,  mox  amplius  fa- 
ctum  ,  ad  arytamoidis  latera  juxta  articulum  implantatur ,  ea  parte ,  qua?  a  priori  pari 
attacta  non  eft.  Hoc  extendit  ad  latus ,  ficque  rimula  aperitur.  Ex  his  manifeftum  eft, 
opponi  inter  fe ,  primum  flectentium  &  primum  extendentium :  fecundum  item  cum 
fecundo.  Quantum  enim  fecundum  par  fledtentium  ad  mutuum  contactum  trahit, 
tantum  fecundum  extendentium  exterius  deducit ,  &  invicem  difparat. 

r 

C   A  P   V   T  VII. 

^De  mufculis  Caput ,  &  Cer<vicem  moventilms. 
Nter  mufculos,  qui ad  caput  referuntur  reftant  adhuc  illi,  quica-  capitis 

•  '     r  ^  1-         -  rnnfculi. 

putuniverium movent.  Mot>et ur  autem  Capvt,  motu  velpnmano,  Morujc*pi. 
vel  fecundario  :  primario ,  fupra  primam  colli  vertebram  antorfum ,  8c  ^m*». 
retrorfum ,  hoc  eft  ,  fcxione  &  extenjione ,  eaque  vel  recta  ,  vel  otliqua, 
prout  totum  par  fimul  agat ,  aut  alteruter  tantum  contrahatur  mufcu- 
lus.  Deinde  fupra  fecundam  ,  circa  proceffum  ejus  dentiformem, 

N  ckxum- 


Secnndarii. 


08  Adriani  Spigelii 

circumyo/utione  quadam  ]  ^ve/uti  ad  axem.  Secundario  motu ,  &  per  accidens ,  bcneficio  colli, 
quomodo  caput  movetur  fimiliter  ante  &  retro  ,  fed  &  ad  latera  ,  dextrorfum  &  fini- 
muTniocum  ftrorurrn-  Dicamus  primo  de  iis  mufculis  ,  qui  proprii  funt  capitis ,  &  feptem  parianu- 
merari  folent ,  ita  ut  in  quovis  pari  unus  mufculorum  dextram ,  alter  finiftram  partem 
occupct.  Ex  his  unum  par  flec-tit ,  ^tworextendunt ,  duo  circumagunt. 
Reaens.        'Flectens  par ,  a nonnullis  Mafloideum  dicitur,  quod  ad  proceffus  temporum  «-4.1.4. 
maftoideos  ,  five  mammillares  inferatur.  Anteriore  colli  parte  fitum  cft ,  fub  quadrato 
buccas  detrahentc  mufculo.  b  Oritur  autem  duplici  principio  ,  cavitate  quadam  inter  d.d. 
fe  diftincto  ,  quorum  alterum  nervofius eft ,  Sc  a  lummo  ftcrno  incipit :  alterum  ,  car- 
nofius ,  &  a  clavicula:  parte  elatiore ,  qua  fterno  conjungitur ,  proccdit.  Oblique  de- 
inde,  totumcarnofumredditum  ,  ad  collum  alcendit ,  longum  potius ,  quamlatum, 
&  latum  verius ,  cjuam  teres  in  initio ;  at  ubi  c  ad  mammillarem  proceffum  devenerit,  c> e  e- 
teresfit,  &  carnoio  craffoque  fine  ipfi  inferitur.  dHoc  in  homine  etiam  vivo  obfer-  i,  1.1.1. 
vatur,  prarfertim  in  macilentis  &  fenioribus,  in  quibus  admodum  confpicuum  eft. 
Quod  fi  totum  par  agat ,  caput  re&a  flectitur :  fin  alteruter  tantum  mufculus  contra- 
hatur,  caput  ad  anteriora  quidem  ducitur  ,  fedadlatus. 
Extendentes.  '  cExtendentivm  primum  par ,  Triangulare ,  aliis  Splenium  dictum  ,  oblongum  eft,  VtW 
Tnmum  p«r.  jatum  ^     vertebrjs  inftratum ,  duplicique  principio  exoritur.  Altero  enim  ex  apici- 

bus  quintar ,  quarta? ,  tertia? ,  fecundse  ,  &  primae  thoracis  vertebrarum  prodit ,  alte-  5,AA- 
ro  a  quinque  inferiorum  colli  vertcbrarumfpinis,  ubi  re&is  fibris  fibi  mutuo  nectun- 
tur  ,  &  f  cum  ad  tertiam  colli  vertebram  pervenerint,  fejunguntur,  ^fibrifque  non-  />  £ 
nihil  obliquis  in  occipitio  mcdio,quod  inter  utramque  aurem  eft,in(eruntur. h  Interval- 
lum  hoc  ,  quod  interjacet  intcr  utrumque  cum  diducuntur  ,  triangulum  xquilaterum 
fere  efformat ,  1  quod  exprimit  etiam  totus  mufculus ,  fed  fcalenum  ,  a  quo  &  nomen  «,  ».b  c 
impofuimus ,  ut  triangulare  par  vocaremus.  k  Primum  latus ,  amplum  efb ,  ab  exortu  *\** 
ufque  ad  tertiam  vertebram,  ubi  dehilcunt :  1  alterum,  ab  hoc  loco  ad  occipitium  :  m  ter-  l^  ••bbc 
tium  ,  ab  occipitio  ad  exortum.  Eftautem  hoc  par  in  thorace  nerveum ,  in  cervice  ve- 
stcundtu».    ro  carnofum.  n  Secundum  extcndentium  par,  priori  lubjedtum  ,  Trigeminum,  aut  Compo-  »,4.4., 
Jitutn  ,  quod  ita  diftincto  triplici  principio  fit  pra*ditum  ,  ut  ex  tribus  mufculis  in  unum  ^b*. 
coeuntibus  conflatum  efle  videatur.  0  Primus ,  principium  acutum  habet,  ex  tranfver-  ^0,0, 
fb  proceffu  ,  quartse ,  &  quinta:  thoracis  verteora:  enatum  ,  quod  illico  ab  exortu  car- 
neum  redditum  ,  per  reliquas  thoracis  vertebras ,  afcendit,  &  ubi  ad  colli  radicem  per- 
venerit ,  carneam  naturam  exuit ,  inque  teretem  tenc^nem  abit  ;  mox  vero,  ubi  hunc 
mperavit ,  iterum  carncam  inclucns  fubftantiam  ,  ufque  ad  occipitium  afcendit ,  ibique 
in  medium  ipfius  infcritur.  p  Mer,  a  feptima:  cervicis  vertebra:  fpina ,  brevi ,  nerveo ,  h  D-D 
tcretique  principio  oritur,  fed  mox  afcendens  carnofusredditur  ,  &  cum  priore  ante 
ejus  infertionem coit.  q  Tertuts,  ex primx  fecundseque  thoracis  vertebrarum  tranfverfis q,E,L 
proceflibus ,  partim  nervoius ,  partim  carnofus  prodiens,  oblique  extrorfum  redu- 
ctus ,  ad  radicem  proceflus  mammillaris ,  cumfecundojunctus,  occipitio  valide  affi- 
gitur.  Hismufculis,  autfecundi  paris  principiis  variis ,  carnea  quaedammoles  fubjici- 
tur ,  &  fecundo  pari  adjungitur  ,  ita  ut  fecundum  hoc  par  ex  quatuor  quinqueve  ini- 
Tertium.     tiis ,  aut  mufculis  conftare  videatur.  TTertium  pary  Recli  majores  dicti ,  fub  propofitis  rjJ{jl 
ftatim  occurrunt ,  parvifunt ,  fubftantiacarnofi,  forma  graciles ,  teretefque.  Hiab  7.a. 
apice  fpina:  fecundse  colli  vertebra:  prodeunt ,  ubi  contigui  funt  invicem  ,  fed  ftatim 
Qsmmn.    afe  diducl:i  afcendunt ,  &  in  medium  occipitium  inferuntur.  s  Gjuartumpar,  Recliminores 
appellati,  fubmajoribusfiti  funt ,  quibusfigura,  fubftantiaque  8c  progreffu  refpon- 
dent ,  fed  magnitudine  cedunt.  Teretes  enim  a  tuberculo  prima*  colli  vertebra?,  ipinis 
aliarum  dorfi  vertebj;arum  analogo,  contigui  fimiliter  prodeunt,  mox  a  fe  invicem 
abfcedentes ,  &  furfiim  delati ,  in  occipitium  medium  definunt ,  fub  finibus  rectorum 
majorum.  Horum  mufculorum  omnium  ope ,  fitotum  par  fimul  agat,  caput  re&a 
extenditur :  at  fi  alteruter ,  in  latus  movetur.  Prasfecit  autem  fapientiffima  noftri  cor- 
poris  architedtrix  Natvra  tot mufculos extenfioni capitis ,  quod  ad  acutum  fere 
angulum  caput  extendendum  erat ,  ut  Homo  cadeftium  corporum  contemplationi 
commodius  vacaret.  Ad  hoc  autem  requirebantur  parvi  mufculi ,  cum  longi  id  pra> 
ftare  non  poffent.  At  quia  iidem  invalidiores  neceffario  futuri  erant ,  nec  diu  officio 

latis- 


de  Humani  Corporis  Fabrica,  Li  b .  I V.  99 

fatisfacerent ,  cum  pondere  fuo  caput  ad  anteriora  ruat ,  magnos  longofque  in  auxi- 
lium  (urrogavit.  Moventur  ergo  femper  longiores  prius  >  at  ubi  admodum  acutum  ad 
an^ulumcaput  extendendum  eft ,  rectifubveniunt.  Voluit  enim  Natura ,  ut  atfidue 
carleftium  corporum  divinas  moles  contemplando  patria:  noftra:  mcmores  reddere- 
mur  ,  c\rilla  iimul  revocaremus  ad  animum  ,  qux  dignos  nos  cadeftium  animorum  jugi 
fbcietate  poft  obitum  alicjuando  pra:ftarent. 

ClRCVMAGENTlVM  dao  funt  paria ,  qui  vulgo  Obliqui  dicuntur  a  fitu  ,  eftque  al- 


Circum- 
agentes. 


terum  par  fuperius  ,•  alterum  interius  \  utrumcjue  lubjacens  rectis  extendentibus ,  cjui- 
„».<.f.e.  bus  fubftantia  &  forma  reipondet.  *Superius  par,  emediooccipitiojuxtaexternumla-  sufcTwp*. 
\7'      tus  rectorum  majorum  exortum ,  oblique  defcendens ,  inapicem  tranfverfi  proccffus 
V'!'d'f'  primx  colli  vertcbrx  tranfverfim  inferitur.  b  biferius  par,  a  (pina  fecunda:  cervicis  ver-  ;»/™«. 
tebra:  pronatum  ,  oblicjue  afcendit ,  &  in  procefTum  tranfverium  primae  vertebra:  cum 
praxedenteinferitur.  Hi  cum  contrahuntur ,  circulariter  ver(us  fpinam,  retro  primam 
vertebram  fuper  fecunda  circumagunt ,  unde  fit ,  ut  caput  fuper  ipfam  confiftens ,  una 
circulariter  moveatur.  At  quia  exigui  admodum  funt ,  duo  priora  extendentium  pa- 
ria,  ubi  alteruter  agat,  horummotum  ( nonfecus  acrectorum ,  ut  antea  diximus) 
adjuvant. 

Caput  etiam  fccundario  moyetnr  ratione  cayicis.  Cervice  enim  mota,  caput  ipfi  incum-  SHJU.05 
bensunacietur.  Habet  autem  Cervix  nwtum  quadrupliccm ,  cum  agatur  ante ,  retro,  ^rviclime- 
dextrorfum ,  &  finiftrorium.  Abfolvuntur  hi  motus  quatuor  mufculorum  paribus;  Nn,mtraj 

....  r       r\  ■  •  V  /•  1  1  *  •        «  mufculorum 

non  tamen  lta ,  ut  quihbet  motus  iuos  iibi  propnos  vendicet ,  led  cum  duo  pana  pno- 
ra  flectentia  fint ,  &  antorfum  moventia,  duo  pofteriora  extendentia  retrorfum :  11 
fimul  illa  agant ,  aut  harc  ,  caput  recta  :  at ,  fi  alteruter  ,  oblique  ad  latus,  flectitur,  aut 
cxtenditur.  Quod  fi  vero flexores  &  exteniores iui  lateris  fimul  contrahantur ,  in  illud 
latus ,  dextrorium  aut  finiftrorium  agitur ,  in  quo  ipfi  fuum  fitum  obtinent.  At  11 
omnes  fimul  agant ,  cervix  erecta  &  rigida  fervatur  ,  ac  in  tonico motu  ,  ut  in  Tetano. 
Duo  ergo  prima  paria  flectentia  erunt ,  qua:  parte  anteriore  colli,  ut  primum ;  &  late- 
rali ,  ut  fecundum ,  locata  iunt :  relicjua  duo  extendentia ,  in  pofteriore  colli  parte,  fub 
capitis  mufculis. 

:. p. p.  Flectentivm  ergo  c primum  par ,  fi ve Lonoum ,  fub oefopha^o iacens ,  lonoum  ^**"*» 
eft  ,  principio  acuto  &  carneo  ,  a  quinta:  thoracis  vertebra:  corpore ,  parte  anteriore, 
ubi  cofta:  jungitur  ,enatum.  Hociuperiora  petens ,  omnibus  vertebrarum  corporibus 
a  latere  adnectitur ,  uique  ad  primam  cervicis,  ubi  uterque  mufculus  le  tangit,  &  acuto 
nervofoque  tendine  definit  in  proceffum  prima:  vertebra: ,  qui  eft  analogus  corporis 
i,  uu  vertebrarum  reliquarum ,  ut  cervix  flectatur.  d  SecundumparfleclentiumTrLmguIare ,  five  s<cun^4m' 
ut  aliis  placet,  qui  fimul  fpeciem  trianguli ,  cjuod  refert  fua  figura ,  exprimunt  ,fcaknum 
di&um ,  carnofam  amplamque  originem  ,  a  prima  iuperioreque  thoracis  cofta  habet : 
poftea  verfus  caput  iter  faciens  anguftatur,  &  in  omnium  colli  vertebrarum  tranfvedos 
proceffus  ( prima  &  fecunda  nonnunquam  excepta )  qua  interiora  fpectant ,  obliquis 
fibris  terminatur.  Hi  muiculi  fi  fimul  agant,  recta  anteriora  verfus,  cervicem,  &  confe- 
quenter  caput  flectunt :  at fi  alteruteriolum  agat,in  latus  contracti  antorfum cervicem 
inclinant. 

,4.e.b.  cExtekdentivm  primumpar ,  afexiuperiorum  thoracis  vertebrarum  tranfver- i 
fis  proceffibus  (unde  Tranfperfales  quibufdam  dicuntur)  exorti,  paulatim  crafliores 
fadi ,  in  omnes  cervicis  vertebrarum  proceffus  tranfverios ,  externa  fede  infiguntur. 
Seamdumpa?-,  inter  fpinas  fitum  ,  unde  &  Spinatum  aliquibus  vocatur ,  totam  cervicem  ***** 
occupat.  Hoc  e  radicibus  fpinarum  feptem  fuperiorum  thoracis  vertebrarum principia 
plura  fumit,  lurfumque  afcendit,  ac  fimiliter  ex  fingulis  tranfveriorum  proceiTuum  cer- 
vicis  radicibus  alia  fibi  afcifcit;  tandem  hifce,in  totam  inferiorem  fpinarfecunda:  verte- 
brarpartem  valide  implantatur ,  ubidextercum  finiftro  jungitur ,  etfi  toto  per  cervi- 
cem  progreiTu  mutuo  fibiita  accubuerint ,  ut,  non  nifi  fpinis  a  fefe  difparati  fuerint. 
Hxc  duo  pariter  cervicem  primo ,  deinde  &  caput  extendunt ;  vel  reda ,  fi  uterque  li- 
mul  agat ;  vel  oblique ,  fi  alteruter  tantum. 


N  2 


C  A- 


IOO 


Adriani  Spigtlii 


C    A    P    V    T  VIII. 

De  mufculu  Thoracis. 

VI? R A"  *^^§^^  Bsolvimvs  mufculos omnes,  qui  ad  primum  Ventrem,  fi  ve Caput 
fcuIi'        Wz0Mlk  YflSl  Pert,nere  videbantur  :  nunc  eorum  aggrediemur  hiltonam ,  qui  ad  fe- 

cundum mediumcjue referendifimt,  quos  Thoracis  mufculos do- 
<5trinae  gratia  vocabimus :  etfi  non  ignorem  vulgo  ab  Anatomicis  fic 
appellari  illos  tantum  ,  cjui  refpirationi  dicati  funt ,  &  vel  dilatant  tho- 
racem,  aut conftringunt ;  quibus  opponuntur  Dorsi  mufculi,qui 
thoracem  extendunt.  Verumcumabhorumfententia  fim  alieniffimus,&  eosmufculos 
plerofque  omnes ,  cjui  communiter  ad  refpirationem  facere  dicuntur ,  alium  ufiim  ha- 
bere  longe  diverfam  ab  eo  ,  qui  vulgo  docetur ,  &  ratione ,  &  experientia  anatomica 
invenerim  ,  a  me  hoc  loco  Thoracis  mufculi  vocabuntur ,  omnes  quicunque  ad  thoracis , 
hoc  eft,  medii  Ventris  motum  quemcunque  conferre  ftatuentur.  Dico  cjuemcuncjue  ,• 
ut  non  folum  intelligatur  ille,  quo  dilatatur,  &  ftringitur  :  fed  & ,  quo  fle&itur,  aut  ex- 
tenditur. 

Thoracis       T  h  o  R  A  X  ergo  ,  vel  primario  movetur ,  vel  fecundario.  Primario ,  a  mufculis  fibi 
propriis;  fecundario,  a  mufculislumborum.  Motis  enim  lumbis  ,  thorax  ipfis  incum- 
bens ,  una  neceflario  movetur  ,  quemadmodum  cervice  mota  ,  Caput ,  ut  dictum  eft. 
Tnmarii.     Cietur  autem  quintuplici  motuum  genere  ,  primario  j  cum  dilatetur  ,  &  conftringatur, 
stcurMr,,.    flectatur  ,  extendatur ,  &  adlateracirculariter  moveatur  :  Jecundario,  triplici.  Ad  la- 
tera  enim  movetur  ,  fleclitur  ,  &extenditur.  Dilntntur  autem  Thorax,  &  conftringi- 
tur,  refpirationis  gratia.  Refpiratio  autem  duabusconftat  partibus ;  Infpiratione,  in 
qua  recipitur  aer ,  &  attrahitur  in  afperam  pulmonum  arterinm ;  &  exfpiratione ,  in 
cjuaiterum  a  pulmonibus  expellitur :  inilia,  cum  fine  thoracis  motu  refpiratio  nun- 
quam  fiat ,  thorax  dilatatur ;  in  hac,  contrahitur,  &  in  fe  ftringitur.  In  Dilatatione  au- 
tem,  non  totus  thorax  dilatatur,  fed  tantum  ejus  partes  inferiores,  fuperioribus  contra 
modice  anguftatis :  in  Contracr,ione  vero ,  inferiores  conftringuntur ,  fuperiores  par- 
tes  e  diverfo  nonnihil  dilntantur.  Quamobrem  &  Natura  fapientiffima ,  cum  univer- 
fum  thoracem  intertextis  ubique  inter  carnes  oflibus ,  flexibilem  motuique  accommo- 
datifluTium  reddidit :  tum  vero  infimas  ejus  partes  cartilaginibus  fere  (blis  muniendo , 
imprimis  ad  hunc  ufum  adaptavit.  Caeterum  etfi  hic  motus  naturalis  alias  fit,  non  qui- 
dem  ,  quod  citra  mufculi  fubfidium  perficiatur ,  quo  pacto  alios  motus  naturales  fieri 
cernimus  ( ferhper  enim  Diaphragma  hic  primas  partes  tenet ,  quod  mufculus  vere 
eft ,  &  recl:e  effe  ftatuitur ; )  fed  quia  nobis  ad  refpirationem  etiam  non  advertentibus, 
Thorax  nihilominus  femper  amplior  fit  aut  anguftior ,  ne  unquam  refpiratio  deficiat , 
cum  qua  vita  pari  paftu  perpetuo  ambulat :  vere  tamen  &  animalis  motus  eft,  quando- 
quidem  refpirationem  intendere,  aut  fiftere  ad  tempus,pro  noftro  arbitrio,quam  com- 
modiflime  poffumus.  Quis  enim  in  loco  admodum  calido  conftitutus ,  thoracem ,  ut 
aerem  attrahat  in  copia,  pro  fuo  lubitu  non  extendit  ?  contra  in  admodum  frigido,non 
aliquantulum  contrahit  ?  Si  ergo  motus  eft  voluntarius,  ut  inftrumentis  motui  huic  de* 
ftinntis,  hoc  eft,  mufculis  peragatur,  necefTe  eft. 
Mufcuii        y\b  Anatomicis  ertro  MvsCVLi  ThoraCIS,  (  fic  vocant , )  id  efl ,  dilatationi , 
opmione  ah-  fcr  conftnclioni  ejujdem  injerlpientes  lexaginta  quinque  recenlentur ,  a  nonnullis  etinm  plu- 
orumcjuot   ^  ^      £^cet  ^  ^  intercortaleS)  m  Iimcroffeos  atque  Intercartilagineos,  fed  male,  ut 
poftea  probabimus,  diftinguunt.  Vtrique  ergo  lateri  thoracis,  triginta  duos  afTignant, 
nempe  intercofta/es  -viginti  duos ,  ex  quibus  undecim  externi,  totidem  interni  funt :  unum 
utrique  lnteri  communem  ,  puta  Diaphragma :  auatum  deinde  mufculos,  Abdominis  vo- 
catos  ,  de  quibus  fequenti  capite ,  &  tandem fex  Thoracisproprios  appellatos.  Iam  ipfam 
xefirmiodtr  Rejpirationem duplicem quoque faciunt j  unamliberam,  alteram coactam.  Liberamvo- 
cant  illnm ,  in  qua  aeris  quantum  fufficit ,  placide  tum  accipitur ,  tum  expellitur : 
Coaclam  vero ,  in  qun  magna  vi ,  &  magna  copia  attrahitur ,  fimiliterque  truditur.  Illa 
contingit ,  cum  nnturnliter  le  calor  nofter  habet ;  hic ,  cum  praeter  naturam.  Illa  ,  ci- 
tra  noftram  voluntatem  fit,  unde  &  Naturalis  jure  dicetur  j  ha;c,noftro  arbitrio  concur- 

rente 


:» 

■dnthtru. 

■'■  .  -.4 


de  Hurnani  Corpom  Fabrica,  L  ib.  I V.  kbl 
rente  accidit,  ex  quo  Volumaria  a  nobis  non  inepte  vocabitur.  Iila,  a  fblo  diaphraqmatc 

I      contracTo,  aut  laxato  fit :  hxc,  cooperantibus  diaphragmati  cxteris  mulculib  lexaginta 
quatuor,  ut  ipfi  dicunt. 

At  enim,  ut  lubentiflime  amplecTor  haec  omnia,fimulque  coacTus  experientia  conce-  JgPJ 
do  ,  in  libera  reipiratione  diaphragma  iolum  moveri :  ita  e  contrario  novi  ,  in  coacta,  tfjti 
fblos  intercoftales  mufculos  ,  &  Diaphragma  operari.  Rejiciuntur  ergo  a  me  ,  tum  ab-  " 
dominis  cjuatuor  paria  ,  tum  iex  thoracis  conjugia  propria.  At  ne  citra  rationem  rejici 
videantur,  noftra?  opinionis  fundamenta  breviter  hic  proponemus,  refutatis  argumen- 
tis ,  qua:  Adverfarios  in  hanc  fententiam  protraxere.  Ac  quod  mufculos  Abdominis  atti- 
ntt ' ,  ut  ab  iis  exordium  noftrum  petamus ,  duo  primario  videntur  efle,  quse  docTiflimos  ^rMionc 
\  iros  adduxennt,  ut  relpirationi  eos  mlervire  crederent.  Prmmm  eit,  quod  non  vi!u  fo-  Am  ti- 
lum,  fed  &  tacTu  deprehenderint,  in  thoracis  validioribus  motibus,  mulculos  hos,  pro-  jvw^™™' 
portione  quadam  oblervata  cum  Thoracis  motu  ,  moveri.  Infpirare  cnim  (i  qua  vi  cu- 
pias ,  abdomen  protinus  exigi  dilatarique  videbis ;  exlpirare  fi  e  contra  cnpias  fortiter, 
inigi  advertes,  &intro  contrahi :  ut  propterea  Galenus,  lib.  de  diflecT.  mufc.cap.xxvi, 
ad  exiufflationes,  &  ad  vocatas  fpiritus  cohibitiones,five  tm  «ffrf^U^  m&J  .r0<=::  ut  Pra- 
xa_;oras  olim  vocabat,  tum  ad  acutas  quoque  magnaicjue  voces  edendas,  Naturam  hi- 
fce  muiculis  uti,  non  veritus  fit  fcribere.  Ahcrum  argumentum  eft,  eam  partem  moveri  t__afat 
lemper,  in  quam  fines  mulculorum  dcfinunt.  Quod  fi  jam  anatomica  infpectio  demon- 
ftret,abdominis  mufculos  in  thoracem  inieri,quemadmodum  Andreas  Laurentius  pro- 
bavit ,  oblicjue  defcendentes  illic  dcfinere  ,  finemque  iuum  figere ;  profecTo  iequi  hinc 
mento  jureque  videtur  ,  Abdominis  mufculos  thoracis  motibus  plurimum  auxilii  prar-  R^r-x-ifoad 
ftare.  Atenim  nihilhic  cjuidem  promptius  eritnobis ,  quam  his  rationibus  fatisfacere.  mu>mmmm 
Nam  cjuod  primam  fpectat,  haud  ulla  ratione  diverfus  ab  iis  ium,  cjui  in  utracjue  refpi-  ^rrwmtu 
rationis  parte  abdominis  muieulos  una  cum  thorace  uniformiter  moveri  credunt,  quin 
lubentiflimo  illud  animo  amplecTor,ut  cui  teftimonium  perhibet  ipia  experientia  non 
tamen  propterea  ,  quod  ipfi  hinc  inferunt ,  unquam  elargiar  ,  inftrumenta  videlicet  eo 
nomine  fieri  refpirationis ,  numerumcjue  illum  mufculorum  ,  qui  refpirationi  ferviunt , 
augere.  Nec  enim  thorax  ,  cofta?ve ,  cjuod  hi  mufculi  moveantur,  five  diftenditur,  feu 
ftringitur  :  fed  fi  quis  motus  thoracis  eft  ,  ille  totus  quantus  quantus  Diaphragmati  ac 
Intercoftalibus  muiculis  acceptus  reierenduseft.  Ethocipfum  erat ,  quod  poftulatur, 
ut  thoracis  dilatationi  conftricTionive  infervire  dicantur ,  ut  videlicet ,  ex  ipforum  con- 
tracTione  motuve  thoracis  ille  motus  confequeretur :  cum  contra  fieri  videas,ut  motus 
abdominis ,  qui  in  valida  refpiratione  percipitur ,  moto  thorace  accidat ,  cum  elevetur 
in  infpiratione  ,  ut  cedat  defcendentibus  vifceribus ,  &  contrahatur  in  exfpiratione  ,  ut 
alcendentibus  iterum  in  fuum  locum  ,  fefe  undique  accommodet ,  eaque  contineat. 
Solent  enim  cum  Diaphragmate  in  refpiratione  vifcera  una  defcendere  ,  &  afcendere, 
quemadmodum  id  in  vivis  diflectionibus  eleganter  intueri  licet.  Ex  quibusconfequi 
videtur,  accidentalem  tantum  hunc  motum  eiTe :  neque  muiculos  ipfos  per  fe  con- 
trahi ,  led  vcl  pelli ,  thorace  dilatato  ;  vel  iterum  recedere  in  fuum  locum  ,  conftricTo. 
In  fecundo  argumemo  errorem  noto  docTiflimorum  alioquin  Columbi ,  &  Laurentii ,  qui 
oblique  deicendentium  abdominis  finem  circa  thoracem  efle  crediderunt ,  originem 
autem  a  (uperiore  oflis  pubis  iliumque  parte  ,  tum  a  tranfverfis  lumborum  proceflibus. 
Nam  fi  recta  rem  omnem  tecum  reputes ,  ipfamque  potius  infpecTionem  confolas , 
quam  vanos  novarum  opinionumfucos  ,  aut  probabiles  iententias,  principium  horum 
mufculorum  ( quod  paulo  poft  ,  cum  de  abdominis  mufculis  agemus ,  demonftraturi 
liimus, )  ex  inferna  parte  coftac  fexta:,  feptima?,  octava:,  &  nonx,  antequam  in  cartila- 
gines  abeunt ,  carnofum  ,  tum  a  membrana  e  vertebrarum  lumborum  ligamentis ,  Sc 
dimidia  oflis  ilii  appendice  membranofum  enaici  deprehendes.  Id  quod  ,  etii  &  argu- 
mentis  probari  quamplurimis  nullo  negotio  poterat ,  unicum  tamen  duntaxat  hoc  lo- 
co ,  fed  Achilleum  in  medium  adducemus.  Cum  enim  apud  omnes  diflecTionum  Pro- 
ceres  ,  tanquam  axioma  quoddam  ,  &  indubitata:  fidei  principium  receptum  iit ,  illic 
perpetuo  muiculorumoriginem  efle  ,  ubi  nervorum  infertiones  comparent ,  cum  nun- 
quam  in  finem  ,  raro  in  medium  nervi  implanrentur  ,•  profecto  circa  coftas ,  dictafque 

J  3*i'  partes ,  principium  horum  mufculorum  efle ,  neceflum  eft.  a  Singulis  enim  fibris  pecTi- 

N    3  natis, 


i  o  i  Adriani  Spigelti 

natis ,  quibus  cum  ferrato  majore  conjungitur ,  ex  enumeratarum  coflarum  interftitiis 
finguli  nervi  pbrriguntur,  ut  nemo  poflit  ambiguus,vel  anceps  animo  de  origine  porro 
hserere  ,  dummodo  vel  concedat  Anatomicis  fuum  principium,  vel  ipfifenfuipropriam 
fidem  nolit  derogare.  At  enim  cum  doctiflimi  Viri  &  ipfi  habeant  argumenta ,  quibus 
fuam  opinionemfulciant,  neque  fint  admodum  de  nihilo,  illa  hic  in  medium  afferenda 
SiSqueT-  effe  merito  cenfuimus.  Primum,  inquiunt ,  fi  ftatuamus  finem  oblique  defcendentium 
Sfe^ctrcapu-  circa  Uium  &  pubis  ofla,  aut ea  mobilia  dicendum  erit  efle,  aut  accuianda  imprudentise 
bisoffa.      Natura  ,  qua:  mufculos  motus  voluntarii  organa,  in  partes  immobiles  inferuit :  at  illud 

jirgumentum  i  .  .  .  .  *->  ~  .  I  •!•       rt*  i 

trunum.  dicere  ignari  ent  motuum  humani  corporis ,  cum  iciant  omnes  immobilia  efle  pubis  & 
ilium  ofla :  hoc  vero  fumma:  impietatis ,  quandoquidem  nimis  quam  verum  illud  eft , 
Naturam  nihil  unquam  temerario  confilio  •>  fed  omnia  fumma potius  &  incredibili  pro- 

Stimdnm.  videntia  conftruxifle.  Secundo,  eandem  rationem,  quae  noftrae  fententia:  fuit  fundamen- 
tum  ,  contra  nos  adducunt.  Nam  Galeno  tefte  ,  inquiunt ,  fi  nervi  in  mufculorum  vel 
principia,  vel  paulo  poft,  raro  in  medium,  nunquam  ultra  medium  definunt,  &  mufculi 
hi  nervos  habere  confpiciantur  circa  pubis  os  ,  &  lineam  cand^dam  ,  profecto  princi- 
pium  ipfbrum  circa  has  partes  efle  necefle  eft  ,  finem  autemcircacoftas.  Neque  vero 
alio  inftituto  ,  illic  principium  ,  hic  finis  pofitus  eft  ,  nifi  ut  coftas  deorfum  trahendo , 

Rerponfio.   thoracem  una  conftrinpant.  Sed  enim  ma^ni  hi  Viri,dum  a  Galeno  in  hoc  negotio  dif- 

Mpnmiim.  i  -i  •  r  •  •  *•  cr  i 

cedunt ,  &  lmprudenter  mihi  facere ,  &  ejus  opinionem  non  rede  aflecuti  videntur. 
Largiamnr  enim  ipjis,  ilium  &  pubis  ofta  immobilia  efte :  indene  rectcinferent,  propterea 
mufculorum  finem  illic  non  efte  ?  Nam  ex  Galeni  quidem  fententia  fi  loquamur ,  ni- 
hilominus  hi  mufculiofficio  fuo  fungentur,cum  munuseorum  praecipuum  ipfo  docente 
fit ,  abdomen  flia  contractionc  comprimere :  quam  certe  comprefTionem  citra  pubis 
oftium  motum  quarn  optime  perfici  poffe  ,  quis  eft  qui  non  obfervet  ?  Cum  enim  ab- 
domen  convexum  fit  &  prominens  ,  maxime  ubi  cibo  potuve  Ventriculus  turget ,  ho- 
rum  mufculorum  contractione  ab  utroque  latere  in  planum  componitur.  Quamob- 
rem  non  bene  illi  videntur  concludere  ,  qui,  quod  ilium  offa  moveri  non  credant,  pro- 
pterea  mufculorum  oblique  defcendentium  fines  illic  inferi  haudquaquam  pofle  exifti- 
fitJm^vm.  mant.  Sed  &  ego  in  fequentibus  demonftraturus  fum,revera  &  pubis  &  ilium  ofla  mo- 
veri,tametfi  unanimem  omnium  Anatomicorum,qui  ha6tenus  quidquamin  lucem  pro- 
Adficunjum.  diderunt ,  in  contrariam  fententiam  confenfum  efle  videam.  Nunc  adfecundum  argumen- 
tum  me  confero ,  in  quo  ut  haud  a?gre  concedo ,  Nervos  circa  lineam  candidam  iliumque 
ofla  confj^ici :  nego  tamen  ex  iis  efle  ,  qui  fenfum  motumve  his  mufculis  ofFerant ,  de 
quibus  fcilicet  Galenus  loquitur  ,  cum  Nervos  inquit  in  mufculorum  capita  definere , 
vel  paulo  poft,  vel  circa  medium,  nunquam  ultra  medium.  *  Nervi  enim  illi  perforant,  a.  t.  n. 
&  pertranfeunt  hofce  mufculos ,  non  fane  ut  iis  inferantur ,  quod  dictis  Authoribus  vi-  N  t 
fum  eft  ,•  fed  ut  hinc  ex  abdomine ,  mox  ad  membranam  carnofam  cutimque  digeran- 
tur,ficque  his  partibusfenfum  prxbeant. 
conciufio.      Sed  de  hac  re  plura  dicendi  locus  infra  dabitur :  nunc  fufficiat  demonftrafTe,Abdomi- 
nis  vocatos  mufculos,  ad  dilatationis  conftrid;ionifvein  Thorace  motum  nihil  omnino 
facere,-  cum  nonhismotisThorax:  fed  potius  Thorace  moto  ipfi  moveantur.  Fal- 
fum  autem  &  hoceft,finem  oblique  defcendentium  circa  thoraceminferi  j  quod  fi  vero 
Afcendentes ,  &  Recti  inferantur ,  jamlonge  alio  fine ,  quam  thoracis  gratia  inferi ,  in- 
ferius  oftendemus,ubi  horum  mufculorum  actio  aperietur.  Quinimo  de  cxteris  etiam, 
quos  proprios  Thoracis  appellant ,  quid  ftatuendum  fit ,  membratim  dicemus  poftea , 
cum  fingulorum  hiftoriam  perfequemur.  Namquod  b  SuklaDium  attinet ,  eum  Clavi-  b,*.  f. 
culae  inferi  ftatuimus ,  utipfam  deorfumtrahat.  Oftendemus  enim  finem  non  habere 
Thoracem   circa  primam  cofta?  partem,  ut  communis  eft  opinio :  fed  potius  in  clavicula.  c  Serratum  c> D- 
SSSTaS  vero  majorcm  fcapula^  aflignabimus ,  fimiliter  demonftrantes  Anatomicos  circa  princi- 
thoris.      pjum  ip^us  hallucinatos  fuifle.  d  Duos poflicos ferratos ,  fuperiorem ,  ac  inferiorem  ,  Dorfi  - 
Capitilque  mufculos  continere,ne  in  validis  motibus  exorbitent,&  propterea  ligamen- 
torum  annularium  ,  in  manu  ac  digitis  pofitorum ,  munere  fungi  dicemus.  e  Sacrolum-  e,  k. 
bum  autem  ,  Dorfum  oblique  extendere  fimiliter  probaturi  fumus.  G}uare  jam  conclu- 
dentes  dicimm ,  mufculos  thoracem  dilatantes  conftringentefque  non  alios  efle ,  praster 
Diaphragma ,  &  Intercoftales :  &  Diaphragma  quidem  femper  movere ,  &  folum  in 

libera 


»3« 


I.M. 


rr.i::«. 


de  Humani  Corpons  Fabrica,  Li b.  I V.  103 

libera  ac  naturali  reipirationc :  in  coacTa  autcm,Intercoftalium  operam  iibi  adjuneere. 
Dilatat  autem  8c  conftnngit  Thoracem ,  unus  idemque  mufculus  Diapbragma.  Qug 
res  fi  prima  fronte  mira  alicui  videatur ,  cum  vix  mente  multis  comprehendi  poile  cre- 
<iatur ,  quomodo  contrani  rnotus  ab  eodem  muiculo  provcniant :  mirari  is  mox  deii- 
net ,  11  advertat  talc  quid  in  iphincTere  quoque  mulculo  ,  tam  velica* ,  quam  ani  com- 
parere.  Idem  enim  SphincTer,  8c  conftringere  poteft  velicam,  contrahendo  ie,  ut  con- 
tineat  urinam :  8c  dilatare  eandem,  laxando  ie,  ut  urinam  reddat.  Sic  diaphragma,con- 
trahendo  le  ad  principium  ,  Thoracem  dilatat :  at  laxando ,  conftringit,  ut  in  ufu  ejus 
jam  demonftraturi  iumus.  *  IntercoflaJes vero  muiculi,ut  duplicesiunt,externi,&interni; 
ita  etiam  duplici  funguntur  muncre.  Illi  enim  ,  dilatadonem  in  coacta  refpirarione  ad- 
juvant:  hi ,  conftrictionem. 

b  Muiculus  ergo,qui-2^'c^t>,ua  Platoni  dicitur,  Hippccrati  Ctl-.t;,  8c  ^c^q  vocatur,  DUpfcrag. 
"x™  x  2l*$&Tw  ,  quod  lecernere ,  &  feparare  iignihcat ,  quia  fcilicet  inhmum  ventrem  ™' 
a  medio  feparat.  Ariftoteles  communiter  appellat,  Succinclum :  interdum  &  z&- 

fatfm,  8c  -^zrilu^eL.  Galenus  modo  ^c^tyua,  modo  ctc vocat :  at  Latini  Corn.  Celium 
fequentes,  communiter  Scptum  tranperfum,  ab  officio,  &  iitu.  Plinius,  ob  viciniam  cordis 
cui  prxtenditur ,  Prxcordu,  quaii  ^KaaJxau :  at  Macrobius,  Diijcptum  vocat.  Nonnullis, 
qui  Grarcam  vocem  ^k^ua.  exprimere  ftuduerunt,  prxcinclum  appeilatur.  Eft  autem 
Diapbragma ,  mufculus ,  unus  omnium  fama  celeberrimus ,  id  quod  hxc  vocum  ,  qui- 
bus  apud  diverfos  authores  venit ,  multitudo  fatis  iuperque  teftatur.  Situm  habet  in  sa* 
corpore  traniverium,  Thoracem  ab  inhmo  ventre ieparans.  Situs  autem  eft  obliquus, 
ob  thoracis  ,  quem  iuccingit ,  obliquum  ambitum ,  quem  fterni  infima  pars,  8c  cartila- 
gines  fpuriarum  coftarum  conhciunt :  quare  8c  magrittudo  iplius  tanta  necellario  eft , 
quanta  ambitus  univerfus  medii  ventris ,  quem  iuccingit.  figuram  obtinetnulli  aiteri  F-. 
muiculo  communem  ,  cum  muiculus  iit  latus ,  tenuis ,  atque  orbicularis ,  &  c  in  medio 
fui  principium  nacTus ,  c  d  quo  ,  tanquam  d  centro  ad  circumterentiam  fibra:  craffa:  ex- 
currunt.  c  In  medio  enim  habet  circulum  quendam  nerveum,  qui  ejus  origo  eft,  quem 
circum  1  alius  quidam  ,  totus  carneus  confiftit ,  perquem,  ?  ribra:  ab  illo  egrelTa: ,  ad 
peripheriam  iparcruntur.  Quemadmodum  autem  circulus  interior ,  quo  vicinior  cen- 
tro  ,  tanto  nervolior  eft  :  ita  quo  coftis&  thoraci  propius  accedit  exterior  ,  tanto  car- 
noiior  crafliorque  iemper  erfkitur.  AnnecTitur  enim ,  8c  inferitur  toti  thoraci  intrinie- 
cus :  h  antcriorc  quidem parte ,  fterni  infima:  fedi,  prope  mucronatam  cartilaginem,  qua: 
ejus  eft  propugnaculum  ,  tum  ultima:  vera:  cofta: :  1  a  Itteribus ,  coftarum  fpuriarum  ex- 
tremis  ,  8c  toti  duodecima:  cofta: :  k pofterms  vero  ,  cum  undecima:  dorii  vertebra:, 
quam  ipecTat,inferi  debuerit  j  at  vero  ibi 1  arteria  magna  defcendat,&  m  lumbalis  adne- 
cTatur  muiculus ,  -1^  dicTus ;  in D  duos  veluti  proceiTus  (  quos produdiones  Diapbragmatit 
vocant )  deiinit,hinc  inde  ad  vertebras  infertos,nervoios,&  carne  commixtos,qui  acu- 
tiores  redditi  delcendunt ,  donec  ad  excarnes  lumborum  vertebras  ufque  devenerint, 
°ubi  validainiertioneimplantantur.  Muiculus  hic  etfi  unicus  fit,  in  ftructura  tamen  P 
fua  duplex  eile  omnibus  modis  videtur.  Conftat  enim  ,  ut  dicTum  eft  ,  primum  ?  duo- 
bus  circulis ,  quorum  iubftantia  ,  partim  nervea  ,  partim  carnea  eft  :  deinde  c-  Jenas  ha-  J**"* 
bet  duas  a  trunco  cava:  afcendentis ,  Phrenicas  dicTas :  duas  item  arterias ,  venarum 
comites  ,  8c  homonvmas :  totidemque r  neiyos ,  a  fpinali  medulla  ,  Cervicis  vertebris 
incluia,  inter  quartam,  8c  quintam  vertebram  prodeuntes :  duas  etiam  memaranas,  qui-  >w 
bus  integitur  ■>  iuperiorem  ,  qua:  thoracis  cavitatem  reipicit,  d  pleura ;  interiorem,  qux 
ventriculum  &  jecur  fpecTat,a  peritonxo  orisinem  ducentem.  Duo  quoque  {untforami-  F<riWwl4> 
na,  qux  habet : s  alterum,  d  dextris,  in  circuli  nervei  medio,pro  Vena:  cava:  ex  convexa 
hepatis  parte  ad  cor ,  afcenfu :  c  alterum,  a  finiftris,pofterius  nonnihil,  ut  cefophago,  & 
duobus  nervis  ad  ventriculum  deicendentibus ,  tranfitum  prxbeat.  uInter  utramque 
producTionem,diviilo  quoq ;  eft  femicirculo  fimilis,per  quam  Arterix  magna:  truncus,& 
Vena  fine  pari,five  ^^^,tum  nervi  (exti  paris  defcendunt.  Hoc,dum  contrahitur  ver- 
fus  principium ,  fibrse  omnes  colliguntur  in  fe  ,  8c  Thoracis  inferiores  partes,  quibus  in- 
feruntur,fic  propellunt,ac  cavitatem  ipfius  ampliorem  reddunt :  at  dum  laxatur.lurfum 
abit(quo  pacTo  in  mortuis  cadaveribusfemper  reperitur,quod  exipirando  mcriamur) 
&  ita  una  trahit  intro  inferiores  thoracis  partes,  cavitafque  minor  Ht,  ac  conftringitur. 

*  I  N  T  E  R- 


— M 

:•:  : 'r-.r..  :  x: 


io4  Adriani  Spigelii 

c o"s t a'  *lNTERCOSTALES  Mufculi  quadraginta  quatuor numerantur ;  in quovis fcilicet  iijj 
les  mn-  Iatere  viginti  duo  ;  ex  quibus  undecim  externi ,  totidemque  interni  funt.  Nam  cum  * 

b  duodecimcoftarum  interftitia  undecim  fint,  in  fingulis  mufculi  locantur.  Sunt  autem  '» fcJf 
omnes  hi  mufculi  lati  admodum,  fed  pro  coftarum  a  fe  diftantia  minime  longi,  toti  car- 
nei ,  obliquis  fibris  donati,  unde  cum  contrarias  habcant  fibras,  fit,  ut  fe  decuflatim  in- 
Extafti.     terlecent.  Externi  ergo,  a  fuperiorum  coftarum  infcrna  regione  orti,in  inferiorum  pro- 
xime  coftarum  elatiorem  fedem  inferuntur.  Initium  autem  habcnt  primum  a  tranfver- 
fis  vertebrarum  proceflibus ,  quibus  coftas  fuo  capitulo  adnecti  diximus :  mox  carnofi, 
obliquas  fibras  validas  deorfiim  &  antrorfum  fpargunt,ficque  progrediunturper  totum 
coftarum  ductum ,  donec  perveniant  ad  cartilagines ,  ubi  coftx  offea:  efle  definunt,  ibi 
intimi.      enim  &  ipfe  terminantur.  Intemi  mujculi  contra ,  abinferiorum  coftarum  fuperna  re- 
gione  orti,  in  fuperiorum  proxime  coftarum  inferiorcm  fedem  implantantur.  Hinon 
a  proceflibus  vertebrarum ,  utexterni,  fedpotiusab  ea  parte,  qua  cofta*  paululum 
inflecTuntur  ,  originem  trahunt ,  mox  carnofi  obliquas  fibras  furfum  &  antorfum  por- 
rigunt ,  ac  totum  coftarum  intervallum  implent ,  non  tantum  qua  partc  oflea?  fiint ,  ut 
dicTi :  fed  etiam ,  qua  cartilaginex,  eodem  femper  fervato  fibrarum  ductu,  donec  tan- 
deminipfum  ospecToris,  five  fternum  definant.  Csterum ,  cum  externi  mufculi  circa 
cartilaginum  initia  defmebant ,  ita  ut  fpatia  intercartilaginea  vacua  relinquantur ,  hinc 
factumeft,  utNatura,  qux  a  vacuo  ubivis  abhorret,  illa  inania  intervalla  internis 
f»i!wHfi  mu^uns  explerit ,  proptereaque  ad  exteriorem  illius  fpatii  fuperficicm  elevarit.  At 
fi?ksp*fie-    enim  evenit  poftea ,  ut,  quia  ihrx  partis  ,  qua:  inter  cartilagincs  eft,  diverfe  ;  imo 
contrariae  videantur  illis ,  qux  inter  ofla  collocata;  funt :  nonnulli ,  etiam  ex  iis , qui  fa- 
miliam  ducunt  inter  Anatomicos ,  Intercoftales  mufculos  fexaginta  octo  enumerarint, 
alios  dicentes  mufculos  eiTe  Intercoftales ,  alioslnteroflecs  ,•  &  utrofqueiterum,  vel  ex- 
ternos,  velinternos.  Cum  ergo  undecim  coftarum  intcrvalla  fint,  verarum  quidem 
fex,  &  quinque  lpuriarum  :  in  verarum  fingulis  quatuor  collocant,  duos  interofleos,  & 
duos  intercartilagineos :  inquolibetautem  fpuriarum  fpatio  ,  duos  tantum.  Externi 
ergo  mufculi  contracti  ad  fuum  principium  ,  fiirfum,  &  extrorfiim  coftas  ducunt,  unde 
thorax  dilatatur,  &  fic  cavitas  majorfit :  Interni  vero,  furium,  &  introrfum,  unde  con- 
ftringitur,  &  cavitas  fit  minor. 
Extendentei      Extenditvr  deinde  Thorax  ;  cui  motui  quatuor mufculorum  paria  Anatomi- 
xnmmu. '  ci  deftinant :  quorum  primum,  Dorfi  longiflimum:  alterum,  Semifpinatum :  tertium, 
Quadratum :  quartum  denique  ,  Sacrum  appellitant :  ex  his  priora  tantum  duo  ample- 
ctimur ,  pofteriora  vero  lumbis  adfcribimus.  Nam  &  in  lumborum  vertebras  inferun- 
tur ,  &  lumbos  movent ,  ut  poftea  dicemus ,  quantumvis  de  hoc  lumborum  motu  ante 
me  Anatomicorum  nullusmentionemfecerit.  Adjicio  autem  illisduobusDorfi  tertium 
^tClcZ  par ,  quod  Sacrolumbum  vocatur  ,  fed  vulgo  conftituitur  unum  ex  illis,  qua?  thoracem  di- 
nmdtUtM.   iatant>  Nec  enim  profecto  vel  mente  animoque  concipere  valeo,quomodo  ille  ad  tho- 
racis  dilatationem  quidquam  faciat :  uttaceam  ( quod  certe  unice  mear  opinionis  ve- 
ritatem  evincit)  uno  principio,  quemadmodum  audiemus ,  continuo  cum  dorfi  lon- 
giflimo  enaicij  unde  profecto  necelTario  fequitur,  in  ufu  quoquein  eundem  finem 
confpirare.  Non  enim  mufculis ,  diverfis  actionibus  &  partibus  dicatis ,  ut  manifeftum 
Tnmim  f*r.  eft ,  unum  continuumque  caput  habere  convenit.  Primum  ergo  c  Tboracem  extendentium ,  *^+4  * 
Dorfi  longifiimum  dicitur,  non  tantum  quod  inter  dorfi  mufculos,  fed  univerfbs  totius  cor-  *  ^  j 
poris  longiflimum  eft ,  cum  ab  extremo  oflis  facri  enatum  ,  ad  primam  ufque  thoracis 
vertebram,quandoque  ad  proceflus  etiam  mammillares  oflium  temporum  porrigatur. 
d  Hoc  ex  fpinis  omnibus  oflis  facri ,  &  vertebrarum  lumborum ,  itemque  interna  oflis  4'"' 
ilium  fede ,  qua  facro  neditur ,  principio  extrinfecus  nervofb  admodum  &  valido,  fed 
acuto  ,•  intus  vero  carnofb ,  egreditur :  poftea  afcendens ,  vertebrarum  lumborum 
tranfverfis  procefTibus  innixum  ,  carnolius  redditur ,  eac  fingulis  tranfverfis  ^vertebrarum 
thoracisprocefiibus ,  lenfim  anguftius  redditum ,  abundecima  adprimam  ufque,  unum 
tendinem  nervofiim ,  v  e\uti  anfulam  largitur ,  &fictandem  finprimam  thoracis  verte-/. 
bram  definit :  nonnunquam,  ut  diximus,  ufque  ad  proceflus  mammillares  temporum, 
quibus  implantetur,  afcendit.  Huic  pari g  Sacrolumbum  totum  externo  latere  adjacet,  i> L1 
cujusprincipiumcum  principio  hujus  unum  idemque  eft,  Sc  ab  extremo  oflis  facri 

ufque 


de  Humani  Corporis  Fabrka,  Lib.  IV.  105 
ufque  ad  duodccimam  thoracis  vcrtebram ,  adcocjue  toto  per  lumhos  progrcffu  con- 
**'*'1"g'  ^nuum'  *Secundum  par  thoraccm  extendcntium ,  Scmifpinatum ,  totum  Vertebris incumbit,  UaiOm 
L  *  «•  intcr  fpinofos ,  fi ve  pofteriores ,  &  tranfverfos  proceflus.  Hoc  b  a  duodccima;  thoracis 


p 


i  4. «. h.  vertcbra:  fpina  principio  acuto  erumpens ,  mox  carneum  redditur,  cfingulis  thoracisjpinis 
nervofbs  tendines ,  quo  paclo  prius  par  procelTibus  tranfverfis ,  vcluti  anfulas  nerveas 
4*  gj.  elargitur,  donectandcm  dinfpinaprima*thoracisvertebnr,acuto  finedelinat.  °Ter-  rmmm, 

ML  l"  tlwm  *  Sacrolumbum ,  nt  diximus  ,  commune  &  idem  principium  habet  ab  ofle  tum  facro, 
it k.k.k.  tumilium,  ut  &  vertebrislumborum  cum  Dorfi  longiflimo,  cujus  quoque  externo 
lateri  toti  totum  adjacet:  fedubiad  duodecimam  thoracis  vertebramdeventum  cft , 
duo  mufculi  efle  videntur ,  etfi  profecto  difficillime  a  fe  fectione  feparentur ,  fimilitcr- 
f  i-LK-  que  fenfimtcnuius  redditum  ,  fingnlis  Coftis  thoracis  fduos  tendines,  five  nerveas  anfu- 
las  ,  fimiles  pracdi&orum  ,  ea  parte ,  quaincurvantur  &  nonnihil  inflcctuntur  cofta: , 
inferit.  Cxterum  notandum  eft ,  ex  his  tendinibus  nonnullos  foris  efTc  fitos,  quofdam 
in  facie  interna.  Qui  foris  funt ,  &  cutcm  refpiciunt ,  majores  funt  quafi  duplo,  & 
longiores  robuftiorefque  :  ex  adverfo ,  qui  intcriorcm  fedem  occupant ,  tcnuiores. 
Cuivis  ergo  cofbe  dnos  largitur  tendincs  ,  unum  foris  jacentem,  alterum  intus:  qui 
[t      g  foris  fitus  eft ,  inferiori  cofta:  parti;  qui  hintus,  fuperiori  inferitur.  Horum  ergo  mu~ 
fculorum  munm  eft ,  Thoracem  ,  &  totam  dorfi  fpinam  extendere.  Et  quanquam  a  mc , 
nerecedamab  Anatomicorum  confueto  diflecandi  numero  ,  tria  paria  reccnfeantur  :  ^2^7*" 
reveratamenunum  tantum  par  eft,  quemadmodum  tum  videre  licet  ex  principio 
continuo  ,  quid  vero  dicocontinuo  ?  imo  vero  uno  eodemque  ,  dorfi  fcilicet  Iongifli- 
mi  &  facrolumbi :  tum  quia  difficillime  admodum  ipfa  fecTione  feparari  poflunt.  Quod 
fi  verum  eft  illud  quoque  Anatomicorum  axioma ,  quodfupra  fundamenti  loco  pro- 
pofuimus,  fingulos  mufculos  proprias  habere  membranas ,  quibus  toti  involvuntur : 
hiautemmufculifingulistediundiquenonfunt,  utcuivis  videre  licebit  in  fectione, 
merito  unus  certe  conftipuendus  videtur.  Crediderim  autem  Anatomicos  ideo  fepa- 
rafle ,  quod  viderint  anfulas  diverfis  partibusinferi.  Nam  Longiftimus  tranfverfis  pro- 
ceflibus  :  Spinatm ,  fpinis  :  Sacrolumbus  vero ,  flexurae  coftarum  duos  largitur.  Sed  ^J^f 
enimNatura,  utubivis  fblertiflima  eft,  fic  hoc  fumma  fabrefecit  providentia,  & 
hoc  paclo  commodo  motui  commodiffime  profpexit.  Vt  enim  extenderetur  thorax , 
mufculum  alicubi  inferi  necefle  erat:  at  inferi  uno  finecontinuo  non  poterat,  quia 
carneus  imbecillior ,  tendineus  autem  neutiquam  bene  coftis  inter  fe  difparatis  implan- 
tatus  fuiflet :  plures  ergo fecit  tendines  ,  ut  fingulis  coftis  finguli  eflent  j  &  quia  illi  ten- 
dines  non  poterant  commode  totam  partem  occupare,  plures  fecit,  quorum  alios  circa 
lpinas ,  alios  tranfverfbs  proceflus ,  alios  coftarum  flexuras  inferuit,  iis  fcilicet  locis,  ubi 
;  k,  l.  vej  articuli  funt f  Ye\  r0Dur  aJ  motum  habent.  Sic  videmus  & 1  Sacrum  lumborum  mu- 
fculum  ,  triplici  anfularum  genere  donatum  efle  ,  per  omnia  fimilem  his  tribus,  nec  ta- 
mentriplicemab  ullo  mufculum  ,  fed  unicum  duntaxat  poni.  Ca:terum  quidquid  de  v^ 
hac  re  ftatuatur,  tendines  duorum,  fpinati  inquam  dorfique  longiflimi,  recTa  dum  con- 
trahuntur  extendunt :  at  facrolumbi,  fi  alteruter  agat,  oblique :  fin  totum  par,  priorum 
duorum  acTionem  adjuvat. 

Hismufculisadnumeramusduosillos ,  <\uos ferratospofticos  appellant ,  non  quidem,  j«™>a<'- 
quod  in  dicTorum  acTione  obeunda  concurrant :  fed  quia  acTionem  eorum  confervent, 
&  expeditiorem  reddant.  Nec  enim  extendunt  thoracem,ut  illi,fed  prohibent  tantum, 
nein  violenta  validaque  dorfi ,  atque  capitis  mufculorum ,  quos  fimiliter  contincnt, 
contracTione  exfiliant.  Ex  quo  patet ,  eos  munere  fungi  prorfus  eodem  ,  quo  ligamen-  »7««»^- 
ta  annulana,  quar  circa  carpum  acdigitoscernuntur.  rrohibent  enim  tcndines  mu- »•«. 
fculorum  digitos  fleclentium ,  ne  dum  contrahuntur ,  ex  fuis  fedibus  labantnr.  Sic 
primus  humerum  circumagentium  mufculus ,  ut  in  hiftoria  ipfius  dicetur  ,  &potifli- 
mumfupracapitefextolibritertiijamdidum  eft,  ligamento  fecundo  humeri  in  fuo 


<ut*tt4r  u~ 


loco  retinetur.  Namquodaliquihosthoracem  dilatare  credant ,  nullo  unquam  tem- 
pore ,  quo  pacto  nen  ld  queat ,  animo  colligcre  potui.  Sunt  enim  lta  lmbccules ,  cum 
nihil  fcre  carnei  obtineant,  fed  toti  quanti  ex  membrana  conftent,  ut  nulla  ratione  tam 
valida:  aclioni ,  qualis  ha:c  profecl:o  eft  ,  praeefle  poflint.  Taceo  ,  quod ipfis  coftis  non 
inferantur ,  fed  tantum  mufculis  i  at  certe  ut  ineptum  fuiflet ,  tam  valido  motui  tam 

O  imbecillcs 


Snperitr. 


biferior. 


Flectentcs 
Thoracem. 


Circnmage- 
fs  thora- 


1 06  Adriani  Spigelii 

imbecilles  mufculos ,  utpote  membranofos  deftinare  :  ita  ineptius  profecto  etiam ,  in 
carnes  &  mufculos  inferere,  ut  Thorax  moveretur.  Et  quomodo,  fbdes,dilatabitur  ca- 
vitas  thoracis ,  trahentibus  his  mufculis  coftas  ad  fpinas,  &  quidem  fuperiores,  cum  po- 
tiusindilatationeThoracisinferioresipfiuspartes  extendantur  ,  fuperiores  conftrin- 
gantur,  ut  demonftratum  eft,  fed  nec  dubitari  a  quoquam  poteft  ?  Caeterum  duo  funt, 
quorum  alter  Serratus  pofticus  fuperior  ,  alter  inrerior  dicitur.  Serrati  quidem  vocan- 
tur ,  ob  ferratum  flnem  ,  hoc  eft,  ierrx  in  modum  denticulatum  :  at  Poflici  ad  differen- 
tiam  aliorum,  qui  in  anteriore  corporis  fede  locati  funt,  ut  duo  illi  ultimi  fcapulam  mo- 
ventes  ,•  quartus  inquam  ,  &  quintus.  Vocantur  deinde  fuperiores ,  aut  inferiores ,  ratione 
loci ,  quem  inter  fe  in  dorfo  occupant.  *  Superior  ergp  fupra  bmufculorum  capitis  pri- 
mum  par  ,  five  Triangulare  fitum  eft ,  minor  cinreriore.  Oritur  d  a  fpinis  vertebra- 
rum  trium  inferiorum  colli,  &  primx  thoracis,membranofus  ac  tenuis ;  obliquo  deinde 
progteffu  delcendens  ,  carneas  fibras  aftumit  ,  ac  equatuor  fuperiorum  coftarum 
tribus  iatervallis  tripartito  fine  ac  ferrato  inleritur.  fInferior,  fimiliter  membranofus, 
g  ex  fpinis  vertebrarum  duarum ,  quandoque  trium  inferiorum  dorft  enatus ,  tranfver- 
fim  h  fupra  dorfum  extendentes  defertur ,  &  fibris  carneis  adau&us ,  1  ad  coftarum  in- 
feriorum  quatuorintervalla  inferitur. 

Flectitvr  Tborax,  cum  verfus  terram  antorfum  incurvamur.  Huic motui nul- 
lum  affignarunt  Anatomici  mufculum.  Ego  vero  k  Reclos  ipfi  abdominis,  fi  quidem  flexio 
recta  fiat :  fin  ad  latera, 1  Afcendentes  obliquos  tribuo.  De  his  capite  proprio  dicetur,  cum 
de  Abdominis  mufculis  fermonem  aufpicabimur ,  quos  male  fic  Veteres  vocabant, 
cum  abdominis  tantum  ufui  deftinatos  crederent ,  nec  fcirent  quo  pacto  Thoracis 
motibus  inlervirent.  Quamvis  autem  huc  proprie  illi  referendi  fint ,  quod  ha*c  actio 
illa  Ionge  fit  nobilior  ,  quia  tamen  ( dummodo  error  agnofcatur)  haud  multum  in- 
tereft ,  quemcunque  in  locum  rejiciantur  ,  &  ea  qua:  a  majoribus  noftris  funt  tradita , 
aut  longo  uiu  communia  facta  ,  fi  quo  modo  tolerari  poffint,  non  temere  deferenda 
fint,  fub  nomine  mufculorum  abdominis,  quod  a  fecundario  ufa  acceperunt ,  deiis 
poftea  agemus. 

Supereft  tandem  circuhris  motm ,  quo  ad  latera  Tborax  ducttur.  Hunc  in  nobifmet  ipfis 
fedentibus ,  aut  ftantibus ,  dum  inferiores  partes  quiefcunt ,  nos  autem  ad  latera  fupe- 
riores,  puta  thoracem  &  ipfi  incumbens  caput  trahimus,  levi  negotio  licebit  advertere. 
Abfblvitur  autem  a  m  Tranfperfs  abdominis  mujculis,  de  quibus  &  mox  acturi  fumus,cum  in 
ipforum  actione  multa  egregia  Natura:  fecreta ,  nec  ab  aliis  ufque  adeo  bene  adverfa , 
abftrula  lateant. 


«.  4.3.C  1, 

t,  A. 

c.  E. 

d,  Ai 

e.e.< 

/,EtI 

i,U 
i>,  Kjt.]  1 


*.  4-  i<  ■ 
D. 

I,  4-».  L 
&  4. 11 ., 
L 


m,  4.:2. 
F.F. 


C   A  P   V  T  IX. 

De  mujculo  Subclavio. 


SubclavttM 
mufculst*. 


VbdaYiM  a  mufculm  vocatur  ille ,  qui  fub  Clavicula  fitus  eft ,  &  fpatium  *~*  * 1  * 
illud,  quodinteripfam&primamthoraciscoftaminterjacet,  totum 
occupat.  Habet  hic  0  principium  carnoium  a  primae  cofta?  elatiore  '»c' 
parte  ,  ealede,  ubi  fterno jungitur ,  deinde  p  obliquiflimo ,  acquafi'»F- 
tranfverfb  du&uafcendens ,  sin  clavicuke  partem  humiliorem,  qua?.  * 
coftam refpicit ,  prope acromium ,  carneofine,eoqueIatoimplanta- 
n  ex  aii*.  tur.  Huic  munu-s  afignant  Anatomici ,  in  coacta  refpiratione  primam  coftam  furfum  &  ex- 
trorfum  trahere ,  ut  thoracis  cavitas  nonnihil  amplior  fiat ,  quo  nomine  &  principium 
ejus  in  clavicula ,  finem  vero  in  prima  cofta  reponunt.  At  vero  cum  Galeni  authorita- 
te  ,  in  dilatatione  inferiores  potius  partes ,  quam  fuperiores  extendantnr,  imo  fuperio- 
resconftringantur ,  non  video  quamobrem  fic  dilatari  debeant  fuperiora.  Accedit, 
quod  obfcurum  adhuc  fit ,  quem  ufurn  praeftare  valeat  ejufmodi  unius  faltem  coftx  di- 
latatio :  ut  taceam ,  quam  male  ponatur  principium  ad  claviculam ,  cum  nervus  circa 
coftam  inferatur ,  confitentibus  unanimi  omnibus  confenfu,  exortum  cujufque  mufculi 
ad  nervi  implantationem  eiTe.  Quamobrem  alium  nos  aflignabimus  ufum ,  nempede- 


rum  optniont 
reftaatitr, 


•  ItHthi 


ris propomtur .  trahendi  Claviculam  ,  cum  furfum  una  cumfcapula  mota  eft.  Revocandum  enim  hic 
in  memoriam  erit ,  quod  fupra  fecundo  libro  propofitum  eft ,  Claviculas  fcapularum 

gratia , 


tur, 


de  Hnmani  Corporis  Tabrica,  Lib .  I V.  r 07 

gratia  ,  quas  fuftineant ,  conditis  efle.  Cum  ergo  fcapuhv.  furfum  clcvantur  ( ut  quili- 
betvclinfcipfoexplorarepoteft)  fimul  clavicula  toliitur ,  cjux  ut  poftea  in  locum  re- 
deat ,  mufculo  detrahente  iubclavio  indiguit.  Nec  enim  benigniffima  Parens ,  utcun- 
tjue  fuo  pondere  in  locum  redire  pofle  vidcri  poterat ,  quod  omnc  grave  deorfum  fua 
natura  reratur,  muiculo  dcftitutam  efle  voluit,  cum  nonnunquam,  ut  decumbentes,  eo 
beneficio  careremus.  Quare  motus  voluntarii  inftrumentum  ipfi  impertiit ,  non  lecru 
ac  humero  quoque detrahentem  mufculum  conceflit,  cjuem  Rorundum  appellabimus. 
Accedit,  hoc  ipib  non  tam  clavicuLr  ,  quam  fcapuLv  ipfi  profpccTum  fuifle ,  cum  ea 
alioquin  ,  nifi  cfaviculae  beneficio  propter  hunc  mufculum  una  detraheretur,  detrahen- 
te  mulculo  ( at  quanto  malo)  &  loci  fitufque  fui  injuria  caruiflet.  Caiterum  hunc  ve- 
rum  effe  ufam  haud  multa  induftria  edoceri  poiTumus ,  folis  clavicularum  fracTuris  vel 
Jcviter  confideratis.  Eccur  enim  fi  rrangantur  hx  juxta  ftemum  ,  humerus  fubito  cunl 
icapula decidit :  &  illa  pars ,  qux  fterno  proxima  efb ,  afcendit ,  furfumque  erigitur,  uti 
teftatur  Chirur^orum  maximus  Hippocrates ,  lib.  de  fracTuris :  fm  contra  juxta  acro- 
mium  rumpantur,  ncutram  partem  afcendere  confpicies  ?  Hujus  fane  rei  caulam  in- 
veftigans  docTiflimus  Hippocrates  dicTo  loco  ,  ingenioiam  quidem  rationcm  adducit , 
non  tamcn  ,  fi  recTe  rem  expcndas ,  cum  difficultates  patiatur  plurimas ,  veram  :  vera 
autem  hax  eft ,  quam  ex  Anatomicis  fontibus  deducimus.  Cum  mufculus  inferatur 
illiparti,  quvjuxta  acromium  eft,  dum  bifariam  frangitur  Clavicula  ,  iTatim  contra- 
hitur  muiculus  Subclavius,  ( ut  folent  muiculi,  fracTura  facTa,  iubito  in  fe  coire )  ficque 
humerum ,  ac  humero  appenfam  fcapulam  una  fecum  detrahit  ;  altera  autem  pars ,  ut 
qux  vi  mulculi  detinebatur  in  loco,  ab  ipfo  fic  libera  facTa  recTa  afcendit :  quod  ii  rum- 
patur  juxta  acromium  ,  non  afcendit ,  quia  mufculus  detinet  adhuc  Claviculam.  Qua? 
fane  res  manifefte  etiam  nobis , ut  cstera  taceam,  ofTendit,  principium  in  cofTa,  finem 
autemin  clavicula  ponendum  effe,  contra  ac  cxteri  Anatomici  hacTenus  omnes  ad 
unum  fecerunt. 

C   A   P  V  T  X. 

De  infimi  Ventris  9  &  primum  3  de  mnfculis  Abdominis 

appellatis. 

Idimvs  fupremi  mediique  Ventris  mufculos  :  refTat  nunc  ut  Is-  inftmi 
fimi  quoque  inlpiciamus.  Hi  vel  totum infimum  Ventrem  movent,  mufccu. 


quoque  inlpi 

vel  aliquas  tantum  ejus  partes.  Totum  WHfPent,  qui  Lumbos  flecTunt ,  ^"^J 
S  aut  extendunt :  &tpaites ,  qui  vel  externas  movent ,  &  quidem  anterio- 


v?  remduntaxat,  quam  proprie  Abdomen  vocant:  vel  internas,  ut  te- 
ftes ,  velicam  ,  anum  ,  &  penem.  De  his  ordine  nunc  agemus ,  inirium 
capientes  ab  iis  mufculis ,  qui  abdominis  motui  dicati  funt ,  quod  in  fccTione  prius  oc- 
currant.  Mufculi  ergo  Abdominis  vocantur  ,  antiqua  appellatione ,  quod  abdominis, 
hoc  efT,  anterioris  in  imo  ventrepartis  motui  inferviant,  qui  ufus  primis  hujus  nomi- 
nisimpofitoribusfoluseratcognitus,  cum  potius  Thoracem  flecTentes,  velcircum- 
agentes  recTius  dicerentur,  inventaappellationeabufuprimario  ,  utfupra  cap.  vi  1 1 
diximus.  Horum  a  Galeno  quatuor  recenfentur  paria  ,  quv  utrumque  abdominis  la-  ^SSiini 
tusintegrum,  &  obvelant  &  comprimunt :  nofTro  tamen  feculo  ftudio  induftriaque 
diligentiflimi  Gabrielis  Fallopii  quintum  par  acceffit,  quod  ab  ipio  quoquenomcn 
accepit,  utFallopianum  dicatur.  Hoc  ,  non  nego  ,  cum  tctum  abdomen  non  com- 
primat,  fed  levem  tantum  ipfius  partem ,  hauditabene  cum  ca:teris  abdominis  par 
dicetur :  ne  tamen  in  vocabulis  nimium  curiofi  videamur ,  cum  aliis  hoc  nomine 
dignabimur.  Majoris  momenti  illa  quarftio  eft ,  quam  multi  agitarunt ,  fitne  diftin- 
cTum  a  carteris  par ,  an  iifdem  tantum  veluti  particula  connexum:  at  revera  pecu- 
liare  propriumque  eiTe  ,  ab  inventore  fic  probatum  efT  ,  &  probabitur  paulo  poftea 
a  nobis ,  ut  jam  dubitationi  nullus  fit  amplius  locus ,  nifi  potius  fenfibus  noftris ,  &  ra- 
tioni  ipfi  }  quam  authoritati  Veterum  aliquid  dero^are  velimus.  Sedut,  noshodie 
multaadhuclatere,  modeftia?  cujufdam  eft  ingenua:  confiteri:  fic  plurima  Veteres 
olim  latuiiTe ,  prudentia?. 

O    2  Sunt 


Obliqui  de 
kendeutes. 


Linea  Scmi- 
lnnarii. 


108  Adriam  Spigelii 

Sunt  ergo  quinquc  in  univerfum  mufculorum  abdominis  paria  ,  cx  quibus  duo  obli- 
qua  dicuntur ,  ut primum ,  & fecundum  \  unum  reclum ,  ut  tertium  ;  &  tranfoerfum ,  ut  quar- 
tum  ;  tandemque  fallopianum,  five  ut  a  figura  vocant,  Pyramidale.  Ex  his  duo  priora  pri- 
mum  locum  occupant,ftatimque  fublatis  quatuor  communibuscorporis  integumentis 
occurrunt,  &  quia  illius  fibra.  defcendunt,  hujusafcendunt,  illud,  oblique  defcendens  y- 
hoc,  afcendens  dicitur  :  inde  Rectum  fe  profert,  cui  infima  fede  pyramidale  incumbit, 
utrique  autem  tranfverfum  fubjacet.  Vocantur  autem  hi  mufculi  Obliqui ,  Recli ,  aut 
Tranfverfi  ,  a  fibrarum  ductu  fimili ,  non  quidcm  confidcrato  ratione  ipfius  corporis 
mufculi ,  cum  fuperius  probatum  fit,  hujus  refpectu  fibras  mufculorum  pcrpetuo  recta 
ferri,  rectafque  in  omnibus  effe :  fed  ratione  fitus  mufculi  in  illo  corpore. 

a  O  B  L  i  QV I  ergo  Descendentes,  originem  primum  camofam  ducunt  ex  partc  in-  <■.<•-. 
ferna  coft_e b  fextre ,  feptima?  ,  octava. ,  &  nona.  c  principiis  pluribus  fcrratis ,  five  ad  fi-  m.  t  * 
militudinem  dentium  ferra.  pectinatim  ftipatis  ,  quibus  cum  d  quinto  fcapula.  mufculo  -A'g.*g 
fimiliter  ferrato,  (  unde  &  ferratus  major  dicitur, )  ncctuntur :  interdum  etiam  0  ner-  f.*f 
vofaexilitatepectoralijunguntur.  Nafcuntur  autcm  excoftis ,  antequamincartilagi-  '** 
ncs  definant,  ut  fundamentum  habeant  robuftius,nec,fi  flexibilc  fit,  facilecedat.  Oriun- 
turdeinde  fmembranofo  etiam principio ,  a  tenui  membranre  in  modum  ligamento  ,  e  tranf-  /» 11 
verfis  vertebrarum  lumborum  proceffibus,  ^dimidiaque  offis  ilium  appendice,  five^1-!. 
fpina  ,  enato.  Hinc  progre.fi  h  latum  nervofumque  tendinem  ,  ac  quafimcmbraneum  * .  ll 
cfformant ,  quouna  ad  anteriora  feruntur ,  & paitim  in  medio  ipfius  abdominis ,  ad  ■  li-  '> 
neam  candidam  membranoji ,panim  carncfi  k  in  offis  ilium  lummitate,^??/;»  ncrvofi 1  in  pu- 
bis  offium  fuperiorum  regionem  inferuntur.  Incipit  autem  tcndo  ipfe  membranofus , 
circa  mlincam  femilunarem  amevocatam  (cum  (emilunx  refpondeat)  qua.  fit  a  con- 
curfu  tendinum  mufculorum  ,  cum  obliquorum ,  tum  tranfverforum  lbi  incipientium. 
Limttcxndi-  At  " Candidam  lineam  Anatomici  illam  appellant  partem  ,  qu_e  a  mucronata  cartilagi-  n>  M* 
ne,  per  medium  abdominis  &  umbilicum  ad  os  ufque  pubis  excurrit.  Eft  autem  mem- 
brana  tendinea,  ex  concurfii  finium  tendinum  ipforum  enata  ( unde  &  candicat )  qua, 
fupra  umbilicum  latior ,  infra  anguftior  cft.  Tendo  tandem  hic  ,  ubi  ad  mufculos  re- 
ctos  pervenit ,  validiffime  cum  fubjecti  oblique  afcendentis  tcndine ,  ufque  ad  lineam 
candidam  jungitur ,  ac  fic  mifcetur ,  ut  feparari  d fe  invicem  citra  dilacerationem  haud 
poffint. 

°Obliqvi  Ascendentes  fub  prioribus  immcdiate  fiti  fimt,  proptereaque  '[ 
obliqui  interni  ab  Anatomicis  recentioribus  vocantur.  Hi  pcarnofum  initium  ab  ^offis 
ilium  appendice,&  membranofum  a  membranalumborum  pr.edicta,tum  offis facri  fpi-    £'( :- 
nis  dcfumunt,  mox ca;nofa origine afcendentes  ,  r  fibrisfuis contrariaferie atque de-  r}\[\ 
fcendentis  mu(culi,quas  crucis  inmodum  diffecant,  pohtis,  sinferioribusduabus  coftis, 
undecimannquam,&  duodecima.  anncctuntur,paulatimque  rinlatum  tendinem,eum-  '^1  • 
que  nerveum  ac  membranofum ,  ut  Defcendcntes  circa  lineam  femilunarem  tranimu- 
tati ,  decima? ,  nonar ,  atque  octava?  coftis,  qua  parte  cartilaginea:  fiunt,  implantantur. 
Cum  primum  autemfemilunarem Hneam  fuperarunt,  &  jam  rectos attigere  mufculos, 
ubifariam  ( vifu  pulchrum  &  admirabile )  tendo  ipfe  lcinditur,  ficque  in  duos  quafi  ^0  0, 
abit ,  ex  quibus x  fuperior ,  cum  portione  obliqui  defcendentis  validiffime ,  ut  diximus,  *>  c- 
con jungitur ,  quoulque  in  lineam  candidam  uterque  terminetur :  y  inferior  autem,  fub  y ,  n 
mufculis  rectis  progreditur ,  quos  ubi  fuperavit ,  fuperiori  adnectitur  ,  ficque  fimul  in 
lineam  dictam  definunt ,  &  veluti  vagina  quadam  rectos  mufculos  includunt.  Cxte- 
rum  fuperior  ille  tendo  impenfe  robuftis  nexibus ,  tribus  illis  rectorum  mufculorum  in- 
terfectionibus,  de  quibus  poftea  loquemur,  fic  valide  alligatur,  ut  non  nifi  magna  qua- 
dam  difficultate  divelli  ab  iifdempoffit. 

7Recti  Mvscvli,  carnofifunt, & robufti :  figuramfafciarum latam  & oblon-  *. 4.  d 
gamexprimentes.  Longitudineenimtotumabdomenadxquant ,  at  latitudine  qua-  &fti« 
tuor  tranfverfbs  digitos ,  craffitie  minimum.  Hifub  aobliquorum  tendinibus  in  medio  Sx 
Due  txmm*  laterum  abdominis  locati .  duo  babent  extrema ,  ex  quibus  6  alterum  ,  &  infernum  nefpofum  ' 


Obliqne  ad 
fccndentes. 


Refti. 


reclorum. 


I.I. 


11 


efi ,  ab  anteriore  elatioreque  oflis  pubis  parte  exortum ,  quod  fub  pyramidalibus  dimi- 
dia  fui  parte  latitat :  c  alterum  &  fuperius  carneum ,  ad  offis  pectoris  latera ,  ab  ultimarum  J  «f  J11, 
coftarum  verarum  cartilaginibus  enatum.  d  Reliqua  pars ,  qua?  inter  harc  media ,  tota  d- D  ^ 

carnea 


ii.  L 


de  Humani  Corporis  Fabrica,  Lib.  IV.  t cp 

carneaeft,  prxterquam  quod  intcricctionibus  quibufdam  nervofis  diftincta.  Vocan- 
turautem  3  Imcrjccliones  ab  Anatomicis ,  ncrvexquxdam  fibrx  horum  muiculorum  ,  !"t"fiMm», 
oppido  cjuam  denfx  ,  &  carnibus  mutuo  intertextx  ,  internodia  cjuxdam  referentcs. 
Grxci  z&y&$etg ,  &  circumfcripticnes  vocant ,  cjuia  mulculum  diftinguere  videntur  ,  Sc 
partesipfius  circumfcribere.  Harum  utplurimum  femper  tresobfervantur  ,  cxquibus  KmmAa^ 
una  fub  umbilico  cft  ,  du.e  vero  fupra  :  nonnunquam  etiam  tres  fupra  confiftunt ,  &  tum  ttrit'Mn'^ 
tertia  direcie  umbilico  opponitur.  Intcrdum  etiam  quatuor,  fi  abdomen  fir  lono;iufcu- 
lum  ;  fed  rarum  id  eft ,  multoque  adhuc  rarius,  omnes  deefle.  lllud  autem  filentio  neu- 
ticjuam  prxtereundum  cft ,  muiculos  reclos  circa  pubis  ofla  conjunctos  ,  paulatim  ver- 
fus  umbilicum,  &  fuperiores  umbilico  partes  difjungi,  ufcjue  eo,  ut  circa  fternum  di>iti 
ferelatitudine  ,  &  quod  excurrit  paulo  ,  feparati  videantur.  Multo  autem  memorabi-  y*f* 
lior,  magifcjue  digna  fpectatu  eft  illa  in  b  facie  interiore  vafbrum  infertio,  ex  quibus  alia 
deicendunt ,  alia  afcendunt.  c  Dejccndunt  a  fuperiore  parte ,  Venx  &  Arterix  Mamma- 
M     rixj  dafccndum  contra  ab  inferioribus  furfum  Epigaftricx  ,  tandemque  per  c  anafto- 
mofes  circa  regionem  umbilico  adjacentem  invicem  junguntur.  Hxc  Vaia  conicnfum 
illum  inflgnem  inter  uterum  ac  mammas  inferre,  tradunt  Anatomici ;  fed  cum  in  mari- 
bus  fimiliter  cernantur,  pro  nutritione  quoque  &  vita  condita  efle,  credibile  eft.  Ana- 
ftomofis  etiam  iila  in  maribus  raro,  aut  nunquam  obfcrvatur,  cjuod  neceflaria  non  fue- 
rit :  at  in  gravidis  atque  puerperis ,  in  quibus  hxc  vafa ,  ut  uteri  cjuocjue,  impendio  tu- 
ment,  maxime  fenfui  objicitur.  NcrTws  eriam  habent,  cjui  tum  in  utrumcjue  extremum,  Nem. 
tum  in  fingulas  interfectiones  tam  frequentes  inferuntur ,  ut  nonnulli  ex  ipfis  nervis  in- 
tericctiones  contextas  eiTe  fibi  perfuaierint.  In fvperim  txtrcmum  in  cruntnr,  orti  ab  extre- 
mis  thoracis  vertebris  ab  intercoftalibus  prodeuntes,  qui  peritonxum  perforant :  m  in-  ^*uuk 
fenas  (aliiid  nonobfervarunt)  a  primolumborum  pari  exporriguntur. 

Rectis  f T ransversi  fubfternuntur ,  quiinfimifuntintermufculosabdominis.  T::-'::" 
Hi  initium  primo  fumunt  g  neryenm  mcmbranofumque ,  a  ligamento  prxdicto  ex  tranfver- 
» f  fis  vertebrarum  lumborum  proceflibus  enato  ,  deinde  aliud  h  camofum ,  ab  interioribus 
coftarum  notharum  finibus ,  quibus  fat  longo  du&u  ,  in  mterna  thoracis  parte  jungun- 
tur,  moxcarnofi  redditi ,  'latum  tendinem  circa  femilunarem  lineam  ,  ut  obliqui, 
M-  ejuidem  etiam  cum  illis  iubftantix  efformant ,  &  fic  verfus  k  lineam  candidam  prope- 
rant,  cuitandem,  ut  prioresinferuntur.  Tendo  hic  cumtendine  obliqui  afcendentis 
fuperius  valide  jungitur  j  fed  multo  adhuc  validius  inferne  cum  peritonxo ,  cui  incum- 
bit ,  cum  ita  contumaciter  fibi  id  nectat,  ut  in  homine  integre  ac  citra  dilacerationem  a 
fe  mutuo  feparari  vix  poflint.  Hic  tamen  tendo  juxta  pubem  peritonxum  deierit,ut  fic  m 
nudum  fefe  offerat  vifui.  Ceterum  m  bismufculis ,  quemadmodum  8c  in  obliquis ,  dili^en-  tmdaMr,m 
■  '?  °-  ter  obfervandum  eft ,  tendines  binisin  locis  perforatos  efle,  1  uno  fcilicet  juxta  umbili- 
»  cum  ;  altero  vero  ,  m  m  defcendentibits  quidem  ,  juxta  oflisilium  fpinam  inferiorem  ,•  at  m 
rcliquisj  prope  os  pubis.  Et  circa  umbilicum  quidem,  uno  foramine,  ut  vaia  umbilicalia 
prodeant  ;  at  circa  ilium  &  pubis  ofla  duobus ,  utrinque  uno  ,•  per  qux  m  maribns  ad  te- 
ftes  &  fcrotum  vafa  feminaria  prxparantia  ex  abdomine  egrediuntur,rurfumque  a  tefti- 
bus  ex  fcroto  deferentia  per  eadem  abdomen  ingrediuntur,  ut  poftea  in  paraftatas  defi- 
nant :  at  infrminisy  ligamenta  rotunda  ab  utero  ad  fummam  pudendi  partem  tranfeunt. 
Quod  fi  foramina  hxc  laxentur  ,  quxcunque  caufa  flt ,  five  extrinfecus  advcniens,  five  nerm*. 
interne  nata  ,  hernix  oriuntur ,  qux  vel  umbilici  efle  dicuntur ,  vel  inferiorum  forami- 
num.  Et  tunc  vel  omentum,  vel  inteftina  excidunt,  &  vel  in  inguina  tantum,  aut  etiam 
in  fcrotum,  unde  varix  fpecies  herniarum  oriuntur.  Fceminis  tamen  hernia  non  nifi  ad 
inguina  fien  poteft,  cum  fcroto  careant. 

Cxterum ,  his  quatuor  paribus  Galeno  cognitis ,  ut  diximus ,  Gabriel  Fallopius  prx- 
*  a.U  clare  de  anatomico  ftudio  meritus, n  quintum  par  adjunxit,  quod  ipfe  Pyramidale  rr»*d*Us- 
vocavit,  Scfuccenturiatum.  Pyramidale  quidem  ,  a  fiaura  :  fuccenturiatum  autem  ,  ab  uiu  ; 
quia  cxteris  abdominis  mufculis  in  compreflione  veficx ,  dum  urinam  reddimus,  fubfi- 
dio  venirecreditur.  Hoc  nonnulliinter  muiculos  referendum  pernegant,  fed  portio- 
nem  tantum  efle  carneam,  8c  redis  muiculis  adnatam  contendunt.  Sed  revera  muiculi  n 
funt  diftincli ,  tum  quia  a  muiculorum  reCtorum  extremo  inferiori,  propria  membrana 
feparantur :  tum  quia  proprias  habent  fibras,  a  fibris  rectorum  diftinctas.  Modice  enim 

O    3  hxobh- 


110 


Adriani  Spwelii 


Ktn  rtperitur 
tn  emnibtu. 


Vfti). 


AcYio  com- 

munis. 

Primaria. 


Secundaria. 


Actio  pro- 
pna. 


©Wiquornm 
defeendentiu 
fiftio  p.-opria 


hx  obliqua?  funt,  cum  \\\x  re&aprorfus  fecundum  abdominislongitudinem  excurrant. 
Quod  fi  quis  neget  mufculos  feparatos  vocandos  cffe ,  propterea  quod  in  omnibus  ho- 
minibus  non  reperiantur ,  id  quod  &  Fallopius  ante  me,  &  ego  quoque  fiepiflime  nota- 
vi,  cum  in  quibufdam  ambo,  in  nonnnllis  alteruter  defit :  huic  relpondeo,  eundem  do- 
ctiflimum  Fallopium  hoc  quoque  obfervafle,  nemini  defuifle,  nifi  illis,in  quibus  mufcu- 
lorum  oblique  afcendentium  principium  non  incepit  primum  a  fpina ,  five  appendice 
oflis  ilium,  fed  inferius  a  ligamento  illo  valido,  quod  ab  eadem  fpina,  ufque  ad  pubis  os 
excurrit.  Tum  enim  afcendentium  principium  horum  munere  fungitur  ,  ficque  ipfi 
merito  deefle  poflunt.  Oriuntur  autcm  principio  carnofb ,  nec  admodum  lato  ,  ab  a  ex-  *>  «• 
terno  pubis  ofle  ,  &  inferius  b  rectorum  extrema  confcendunt,  hinc  obliquis  fibris  car-  «• 
nofi  ve&i ,  in  tendinem  abeunt  nerveum  ,  ac  teretem  ,  quo  in  lineam  albam  definunt. 
Interdum  minor  eft  tendo  ,  &  qui  c  ad  dimidium  tantum  longitudinis  fpatii,quod  infra  f  •  H- 
umbilicum  efl: ,  alligatur ;  quandoque  longior  ,  &  qui  ulque  ad  d  umbilicum  pertingit,  d-  G- 

Nunc  ut  ///i;//wquoque  horum  mufculorum  intueamur,  lciendum,  five  agant  ipfi,five 
quiefcant ,  ufum  eos  praeftare  multipliccm.  Dum  enim  qukfcunt ,  primo  quidem  propu- 
gnaculi  cujufdam  muncre  funguntur ,  ficque  vifccra  &  partes  in  infimo  ventre  conten- 
tas  ,  ab  externis  injuriis  defendunt :  deinde  &  tegumenti  locum  fubeunt ,  quod  calorem 
vifcerum  foveant,  ficque  concodtioni  ipfius  alimenti  plurimum  utilitatis  afferunt.  Dum 
agunt ,  -vel una  omnes  in  idem  officium  confpirant ,  njcl Jinguli  peculiarem  uium  prarftant ; 
ut  ita duplex  actio  prodeat ,  communis  inquam,  &  propria  :  ac  communis  iterum,  vel 
primaria ,  vel  fecundaria.  Primariam  vocamus  xquabilem  illam  abdominis  compreflio- 
nem  ,  in  qua  mufculi  omnes  eodem  tempore  ad  fiia  principia  fingulari  quadam  concor- 
dia  trahuntur :  jccundariam  contra  ,  qux  hanc  immediate  fequitur ;  qualisin  fcemineo 
quidem  fexu  fcetuseft  exclufio  ,  m  utroque  autem  farcum  ,  &  urina?.  De  hac  Galenus 
exprefle  fcripfit  lib.  de  mufcul.  diflecl:.  cum  portionem  horum  mufculorum  infernam, 
prxcipue  illorum  ,  qui  velica;  ipfi  incumbunt ,  mi&ioni  apprime  conducere  ait :  illam 
facili  negotio  demonftrare  licuerit,cum  abdomine  omni  ex  parte  xqualiter  compreffo, 
quicquid  in  inteftinis  continetur  ,  aut  furfum  ,  aut  deorlum  neceffario  tendere  cogatur. 
At  fuperius  cum  egredi  nequeat,preffis  fimiliter  a  Diaphragmate  (dum  fpiritus  cohibe- 
tur)  inteftinis :  necin  lateribus  confiftere  poffit,iifcJem  fimiliter  ab  obliquis  &  tranfver^ 
fismuiculis  cohibitis,neceflario  profeclo  per  inferiora  <k  anum  egredi  cogetur.  Eodem 
modo  in  partu  utcrus  a  mufculis  undique  urgetur  ,  unde  onus  fuum  quam  primum  de- 
ponere  omnibus  modis  conatur.  Caeterum  ha:c  compreflio  ,  &alium  ufum  largitur, 
qui  non  minus  fcitu  dignilfimus  eft.  Cum  enim  erigentibus  nobisfubito  corpus,  aut  ce- 
leriter  currentibus,  inteftina  vilceraque,  nifi  impedirentur,  ad  infima  imi  ventris  necef- 
fario  coi ruerent,  quod  alligata  ita  non  fint,  quin  delabi  (nili  fuftentaculo  impediantur) 
queant ;  Abdominis  mufculi ,  utpotead  contradtionem  promptiflimi  ,omni  ex  parte, 
tum  a  lateribus,tum  etiam  anteriore  fede  protinusfubveniunt,  &  in  loco  naturali,  una- 
nimi  ac  arquabili  compreflione  detinent.  Ex  quo  humana?  vitae  duo  maxime  falutaria 
emerguntcommoda :  tum  ne  vilcera  locum  mutent,  &  confundantur :  tum  neperito- 
na?um  tam  valido  lapfu  rumpatur,  &  hernia^obtingant. 

Circa propriam  cujufque  horum  mufculorum  aclionem  &  ufum  ,  maximas  difficulta- 
tes  invenio  :  fed  nec  mirari  fatis  queo ,  quomodo  tot  prxclariffima  ingenia,  qux  hacte- 
nus  tot  feculis  floruere ,  &  in  hoc  ipfb  negotio  tanta  induftria  infudarunt,  tam  alieni  ta- 
men,  five  a  veritate,  five  ab  aliqua  folidiore  cognitione  fuerint.  Quamobrem  qux  ad- 
huc  ufque  noftra  induftria  affequi  potuimus,tanto  majore  nunc  fide  ac  diligentia,quan- 
to  obfcuriora  aliis  fuere,proponemus.  Cajterum  ipfe  proprius  ufus,ut  ipfi  mulculi,quin- 
tuplex  eft  :  ex  quibus,  utab  his  exordiamur  ,  Obliclvi  Descendentes,  qui, 
ut  vulgo  creditur  ,  Thoracis  conftri&ioni  inferviunt ,  quandoquidem  fuperius  jam  de- 
monftratum  eft,  err-oneam  fuifle  Realdi  Columbi,  &  Andreae  Laurentii  de  ortu  horum 
mufculorum  ab  inferioribus  partibusfententiam :  veram  contra  Galeni,qui  initium  cir- 
ca  fuperiores  locavit.  Si  ergo  a  thorace  hi  mufculi  originem  fuam  capiunt,finem  autem 
in  linea  candida ,  ac  ilium ,  tum  pubis  oflium  fummitate  ponunt ;  quotiefcunque  con- 
ti\ahentur,pluresprxftabuntufus.P/7>woenim,propterinfertioneminlineam  candidam, 
mediam  abdominis  regionem  oblique  furfum  trahunt  j  exquofit,  ut  latera  utrinque 

compri- 


de  Humani  Corporis  Fabnca,  L  i  b .  I  V .  r  1 1 

comprimantur ,  8c  tum  fcces  ex  lateribus  pellantur ,  ncc  in  vahdis  rcfpirationibus ,  vel 
(altibus ,  vel  in  forti  fpiritus  cohibitione  ,  ubi  thorax  admodum  dilatatur  ,  inteftina  ,  6c 
viicera  in  lateribus  pofita  deorium  cadant ,  unde  &  plurima ,  Sc  maxima  pericula  na- 
leerentur.  Abique  his  enim  muiculis  foret ,  in  dictis  modo  cafibus ,  ut  \  iiccra  aut  ma- 
ximeconfunderentur ,  aut  peritonxum  rumpcretur:  quar  mala  impediuntur,  dum 
ftatim  iecontrahunt ,  vifceraque  inclufa ,  quafi  manibus,excipiunt.  Sic  vidcmus,  11  vc 
venter  turgcatcibo ,  fiveinanis  infe  coeat ,  muiculos  hos  femper  xqualiter  abdomini 
infterni,  atque  fic  in  fuo  fitu  omnia  retineri.  Accedit  ad  hunc  ufum  alius,  ifque  propter 
implantationcm  in  ilium  pubiicjuc  oilium  iummitatem  ,  cum  innominatum  os  oblique 
attollant  ,•  qucmadmodum  Recti  muiculi  contra  ,  recta  thoraci  admovent.  Cxterum 
quia  hujufmodi  motus  ab  omnibus  Anatomicis  negatus  eft  ,  paulo  poft  ,  ubi  de  Recto- 
rum  ufu  loquemur ,  revera  hunc  dari ,  multifque  nominibus  concedcndum  elTe ,  de- 
monftrabimus. 

De  O  B  L  i  oy  E  Ascendentibvs  Columbus  fic  ftatuit ,  non  tantum  inteftina  ?Uiy*  *d' 

_  ....  r    \  r  ic«jk.ennum 

hiscomprimi,  qui  communis  eir  omnium  abdominis  mulculorum  uius  :  fed  &  coftas  ai5io  *°fa 
quoquethoracisdetrahi ,  atque  noc  pacto  ad  eiuldem  dilatationem  conrerre.  Hujus 
opinionis,  ut  defeipfo  fatetur,  occaiio  inde  ipfi  primum  nata  eft ,  quod  coftis  infe- 
rioribus  finem  horum  mufculorum  implantari  adverterit.  At  ego  potius  nequaquam 
eo  nomine  thoraci  infervire  pofte  crediderim ,  quod  unanimis  fit  Anatomicorum  om- 
nium  confenfus ,  dilatationem  thoracis  ,  non  niii  inferioribus  coftis  extrorium  motis 
fierij  quodfijamdetrahantcomprimantqueipfas,  profecto  mufculis  dilatationi  in- 
fervientibus  contrarium  potius ,  quam  focium  motumpraeftabunt.  Quamobrem  &  de 
alio  cgo  uiu  cogitavi ,  &  cum  thoraci  juxta  ac  linea:  candidx  inieri  videam ,  hinc  du- 
plicem  quoque  ufum  diftinctum  emergere  mihi  perfuadeo.  Quatenus  enim  tlwraci  im- 
plantanticr ,  oblique  eundem  flectere  videntur ,  quemadmodum  Recti  ( ut  dicetur  mo- 
do )  recta  :  at  quatenus  Bnea  alb<e  infenmtwy  oblique  abdominis  mediam  regionem  de- 
trahere ,  fimulque  latera  comprimere.  Ex  his  manifeftum  fit,  eofdem  cum  oblique 
deicendentibus  ufus  ab  afcendentibus ,  quantumvis  a  contrariis  motibus ,  proficiici. 
Voluit  enim  fagax  in  omnibus  Natura  eidem  muneri  contrarias  prarficere  fibras,  ut  va- 
Iidior  eftet  compreftio  ,  cum  &  communiter  id  obfervemus ,  pofitis  decufiatim  mani- 
bus ,  impendio  majore  robore,  quam  aequaliter  fibi  incumbentibus,  quamcunque  rem 
a  nobifmetipfis  premi.  Praeter  hos  ufus ,  &  alius  eft  ,  ille  videlicet ,  quo  Reclis  mu- 
fculis  auxilio  veniunt ,  quse  res  tum  in  extenfione  Thoracis ,  tum  flexione  ejufdem 
maximeeratutilis,  &  neceffaria.  In  extenfone  quidem  verlus  pofteriora,  cum  prohi- 
beant,  ne  Recti  mufculi  nimium  extenfi  ,  ruptionis  periculum  incurrant:  in  jiexione 
vero  ad  anteriora  (qui  motuslonge  validiftimus  eft  ,  &infignerobur  acconatum  re- 
quirit )  ut  minore  labore  difficultateve  contrahant.  Quo  nomine  fi  quis  fit ,  qui  ob- 
liquos  hos  mufculos ,  ob  maxime  neceftarias ,  &  robuftiflimas  Rectorum  mufculorum 
actiones ,  conditos  a  Natura  profeflus  fuerit ,  non  utique  a  veritate,  meo  quidem  judi- 
cio ,  Ionge  aberraverit.  Sed  &  quam  bene  id  ftatuere  liceat , fufius  a  nobis  poftmodum 
demonftrabitur  ,  ubi  prius  uium  Rectorum  plenius  explicuerimus.  Interimut,  quid- 
quid  hoc  muneris  fuit ,  commodius  exfequerentur ,  lapientiflimusrerum  Opifex  ge- 
mino  tendine  utrumque  fic  involvit ,  ut  quafi  in  vagina  quadam  coercitus  &  conclu- 
fus  videatur.  De  quo  fiine  fi  breviter  hoc  loco  quid  dicere  &  perfpicue  voIuerimus,non 
rectius  licebit ,  quam  fi  ligamentis  annularibus ,  quae  circa  carpum  in  manu  ,  tariumvc 
in  extremo  pede  occurrunt ,  tcndinem  hunc  contenderimus.  Vt  enim  illa  tendines 
mtrfculorum  ,  qui  flexioni  extenfionive  digitorum  dicati  funt ,  in  fua  fede  valide  inter 
contrahendum  detinent :  eadem  ratione  hi  quoque  tendines ,  ne  forte  Recti  in  corpo- 
ris,  five  Thoracisflexione  exorbitent,  quam  optimeprarpediunt.  Atque  harc  quidem 
de  uiu  Obliquorum  nunc  breviter  dixiile  fufficiat. 

In  Rectorvm  mfiubrm  ufuproprioindicando  ,  tanto  diligentius laborandum  ^^1' 
nobiseft,  quanto  veriuscft  illud ,  quod  modo  diximus ,  obliquos  abdominis  muicu-  6 
los  propter  hos  ipibs  (etfi  non  primario )  conditos  effe.  Quoad  Galenum  tamen  vi- 
detur  is  horum  muiculorum  ufum  ftatuiffe ,  compreiTionem  tantum  anterioris  partis 
abdominis.  Libro  enim  v  de  uiii  part.  cap.  xiv,  rectos  muiculos,  i«»T^w<»w^ 


proprr-* 


iii  Aclriani  Spigdii 

«jGijff  kuv  ofcn&fyjxs ,  hoc  eft ,  apeclore  ufque  adpubis  offa  extenfos  ait :  &  paulo  poft  •> 
dum ,  inquit ,  abdominis  longitudinem  extenfi >  j>ro^  utramqw  cartilaginis  enfiformis partem ,  i£« 
<*v«3«v  "w<pv<nv  Xx&m  »  ^  jjSjjf     x«,^.(pe|!!0V7Kf ,  hoc  eft  >fuperiorem  enafcentiam  babent,  ilt  ad 

pubis  offa  fcruntur.  Ex  quibus  vcrbis  concluditur  ,  horum  mufculorum  principium  ex 
Galeni  mente  ,  acartilagine  enfiformi  prodire  ;  finem  autem  in  ofTibus  pubis  conftituii 
Quin  &  quod  hic  oblcurius  dicTum  eft ,  exprefTlus  alibi  fcripfit.  Et  de principio  quidem , 
v  de  Vfu  part.  cap.  xv,  teftatus  eft  ,  cjuo  loci  a  mucronata  cartilagine  capita  recTorum 
pendere  tradit:  &  lib.  v  de  Anat.  adminift.  cap.  vn,  partcm  mufculi  recTi ,  qux  ad 
cartilaginis  enfiformis  latera  adnecTitur  ,  iLH  wujtv  ^ylw ,  hoc  eft  ,  fuperim  piincipium 
appellat  :  paulo  autempoft,  KiCpaxLDdye  caputv  ocat.  De/wautem  eorundem,  ibi- 
dem  capitc  vi  loquens ,  in  offa  pubis ,  carnis  interventu ,  implantari  ait.  Quod  fi  ergo 
fecundum  Galenum ,  in  pubis  cftibus  finis  ,  at  in  pecTore  principium  eft  ,  dum  iefe  con- 
trahent  verfusprincipium  ,  anteriora  abdominis  compriment ,  immotis  etiam  oflibus 
pubis.  Qua?  contradTio  eofdem  fane  ufus  circa  anteriorem  imi  ventris  regionem  obti- 
net ,  cjuos  antea  oblicjuos  ,•  circa  laterales  ejufdem  fedes,  pra?ftare  diximus.  Dum  enim 
Venter  turget  cibo  ,  aut  in  validis  refpirationibus  vifcera  defcendunt ,  vel  fxces  excer- 
nenda?  funt ,  retinet  ibi ,  ne  vifcera  rumpant  ventrem  ,  aut  cxcipit  hic,  ne  inter  fe  confun- 
dantur ,  vel  comprimit ,  ut  farces  racile  expcllantur.  Cseterum  contra  Galeni  lententiam 
Recentiores  cjuafi  ad  unum  omnes  infurgunt,  inter  cjuos  &  docTiflimus  eft  Andreas  Vefa- 
lius,  &  Gabriel  Fallopius,  qui  RecTos  mufculos  a  pubis  offe  enafci,&  ad  fternum  deinde 
ferri ,  ad  cujus  lateracoftisinferantur  ,  contendunt.  In  quam  opinionem  delapfi  fiint, 
quod  pubis  &  ilium  cftaimmobiliaefTecrediderunt.  Cum  crgo  mufculi,  non  nifi  in 
mobiicm  partem  inferantur  ,  quod  voluntarii  motus  hnt  organum  ,  non  nifi  in  thora- 
cem  inferi ,  &  a  pubis  offe  enafci  polTunt.  Pofito  autem  fine  circa  thoracem  ,  in  alium 
Japfi  funt  errorem,  credentes  horum  mufculorum  id  effe  muneris,  utrefpirationi  infer- 
virent ,  thorace  deorfum  tracTo  ,  quo  fuperius  dilatetur.  Ego  vero  ,  ut  ab  his  maxime 
diffentio  ,  ita  Galeni  fententiam  tanquam  veram  lubenter  amplecTor :  aliam  tamen 
adhuc  acTionem  ,  &  multoquamillaqua?aGalenoinventacft,  nobiliorem  addo.  Vt 
enim  de  obliquis  dixi ,  eos  nontantum  propugnaculi  effe  loco ,  nec  folum  teeumenti , 
dum  quiefcunt :  ita  non  tantum  ,  dum  agunt ,  abdomen  comprimere  >  fed  &  thoracem 

fmpaiZ'  ^blique  flec^erc  :  f'c  idem  de  RecTis  quoque  nunc  inquam,  eos  pra^ter  ca?tera  hxc  enu- 
merata  officia ,  pe&us  etiam  ad  pubis  offa,  &  pubis  offa  econtra  ad  pecTus  trahere,  fic- 
que  Thoracem  flecTere.  Mirabilefaneauditueft,  ex  contracTione  eorundem  mufcu- 
lorum  ,  duos  diverfos  motus  cieii ;  at  fi  quis  tantum  velit  animum  advertere ,  reipfa le, 
ut  dico,  hax  habere,  facillimo  negotio  cognoverit.  In  lecTo  enim  decumbens,manum 
abdomini  admoveat ,  qua  parte  redti  funt  mufculi ,  percipiet  manifefte ,  dum  inter  fur- 
gendum  thoracem  erigit ,  contracTionem  horum  mufculorum  fieri ,  &  ab  his  pecTus 

riS  '-Z™r'i  a<^       Pur)'s  AccTi.  Contra ,  fi  fupinus  in  lecTo  decumbens ,  &  capite  declivi ,  pedibus 

tn6*t«r.  Vero  extra  lecTum  terra:  infiftens ,  inferiores  partes  ad  fupernas  velit  contrahere,  ficque 
in  lecTum  fe  volvere ,  eofdem  recTos  mufculos  contrahi  animadvertet ,  pubifque  olTa 
cumutroqueinnominatoverfuspecTusflecTi.  Et  quamvis  hoc  ipfiim  fatis  efTe  poffit, 
ut  dubitandi  de  motuillorumoffiumnullusampliusrelinquaturlocus:  nequistamen 
anceps  hxrere  ullaratione  valeat ,  duobus  adhuc  aliis  motibus  probare  idem  conabor. 
Primo  enim  fi  quis  utroque  crure  teme ,  pedibus  conjuncTis,  infiftat,  alterum  deinde 
totum  crus  perpendiculariter  elevet ,  obfervabit  a  terra  tranfverfa?  manus  intervallo 
crustolli,  id  quod  neutiquam  polTet  contingere  ,  nifiinnominatisoflibus  motis,  aut 
fcemoris  ofTe  ex  acetabulo  fuo  exfiliente.  At  enim ,  ut  hicratione  &  animo  hunc  mo- 
tum  afTequimur ,  ita  tacTu  quoque  facile  percipiemus ,  fi  manum lateri  ipfbrum  oflium 
imponamus.  Quin  imo  adhuc  manifeftiuspatebitidem ,  fi  quis  leviter  ad  latus  lcabelli 
alterutro  clune  infidens  ,  alterius  cruris  digitis  valide  innitatur  terra? ,  &  clunem ,  quo 
non  infidet ,  elevet ,  tunc  enim  haec  innominata  olTa  moveri  fiirfum  tam  patebit,  quam 
patet  vere  digitos  motu  prseditos  efTe  ,  dum  manum  in  pugnum  contrahimus ,  imo  in- 

condufw.  nominata  ofta  ad  iplas  ufque  coftas  fpurias  attolli  comperiet.  Conchtdamm  ergo,  ofTa  ilium 
&  pubis  moveri  ,•  led  offa  ilium per fe ,  propter  articulationem  cum  ofTe  facro  •>  offa  autem 
pubis  per  accidens ,  quatenus  ilium  offibus  per  m>xtvfyu<nv  junguntur ,  unde  illis  motis  & 

ipfa 


de  Humani  Corpvris  Fabr&a,  Lib,  IV.  113 

ipfa  cientur.  Motiis  autem  utriufque  <vdMcnm  eft  ,  >vcl  tcclm  !  &  oblhum  quidem  ab 
Obiiqius  delcendcntibus  oritur ;  rcctus  autem,  a  Keciis.  Atque  nxc  quidem  noitra  eft 
dc  rectis  mufculis  opinio  ,•  in  quam  fane  non  temcre,  necjuc  fortuito  incidimus ,  fed  ' 
primum  his  expcrientiis,  &  deinde  ratione  ducti ,  quam  maxime  quidem  necefTariam 
efle  nobis  perfuaferamus.  Cum  enim  omnes  corporis  mufculos  intuiti ,  dorfum  &  tho- 
racem  extcndi  videremus ,  necefTario  alios  quoque  qui  cundem  flectcrent ,  dari  colle- 
gimus.  Vt  enim  prxclare  Galcnus  lib.  de  mot.  mufcul.  docet ,  nulla  omnino  efl  parti* 
cula,  qua:  uno  duntaxat  mufculo  moveatur:  fedfi  quidcm  dcfuper  aliquis  enafcatur  , 
omnino  alius  inferna  parte  contra  adnafcetur ,•  &  fi  ex  dextris  aliquis ,  omnino  alius  ex 
finiftris.  Vnaquxque  enimparticularum  ,  qua:  a  mufculis  movcntur ,  veluti  a  quibuf- 
dam  habenis  in  contrarium  diftracta ,  viciffim  habet  alterum  ipfum  intenfum ,  alterum 
Jaxatum.  Cum  ergo  Thorax  antorfiim  flectatur  ,  mufculo  a  quo  fiectatur  indigebit , 
nec  vero  praetcr  rectos  alius  ullus  erit ,  qui  id  officii  praeftet.  Quin  imo  id  clariffime  vel 
inde  licet  colligere ,  quod  mufculis  his  per  tranfverfum  (ectis ,  flexio  thoracis  protinus 
tollatur.  Atenimcumexhac  opinione  maximum  incommodum  fequi  videatur,  & 
quodin  Anatomicis  merito  inter  abfurdiftima  reponi  poffit,  antequam  hinc  difceda- 
mus ,  ipfi  iatisfaciendum  eft.  Si  enim  pecTus  ad  offa  pubis ,  &  h#c  ad  pectus  movean-  v*"*™" 
tur,  idque  beneficio  rectorum  mufculorum,  fequetur  inde,rectos  mufculos  duo  habere 
principia ,  duofque  fines  >  principium  ,  inquam ,  unum,  &  unum  finem  in  pectore,  alte- 
rum  vero  in  ofTibus  pubis.  Dum  ergo  trahentur  pubis  offa  thoracem  verfus,principium 
horum  mufculorum  in  thorace  erit ,  finis  ad  pubis  olTa :  contra  ,  dum  Thorax  verfus 
pubem,  principium  ad  pubem,  finis  juxta  pectus.  At  omnium  Anatomicorum  ccnfen- 
lu  principium  cum  fine  in  uno  mufculo  ,  eodem  loco  efTe  nequit.  Sed  enim  cgo  princi- 
piumunum,  &  unum  finem  pono.  Dum  enim  contrahuntur ,  unum  os  quiefcit ,  alte- 
rum  movetur  ,•  fic  pectore  quiefcente  ,  moventur  pnbis  ofTa  ,•  his  quiefccntibus  ,  cietur 
pectus.  Itaque  ratione  unius  temporis, quo  agunt,  unum  principium  cft, unufque  finis,- 
at  refpectu  diverfi,  quo  vel  partes  fiiperiores  deorfum,  vel  inferiores  furfum  trahuntur, 
duo  principia,  &  duo  fines  erunt.  Quod  fi  quis  neutiquam  fibi  fatisfactum  efle  hac  re~ 
lponfionc  putaverit ,  fed  inftet  adhuc,  nihilominus  duo  principia,  duofque  fines  futuros 
eflc,  ego  id  neutiquam  abfurdum  efTe  dixero,  fed  potius  anatomicis  demonftrationibus 
faciii  negotio  confirmari  polTe.  Si  enim  verum  eft ,  quod  apud  Galenum  paffim  legi- 
mus ,  nervUm  in  mufculis  inferi  vel  in  principio,  vel  circa  principium  ufque  ad  nedium, 
nuilibi  ultra  medium:  profecto  concludendum  erit  vel  ex  hoe  ipfb ,  duo  efTe  hcrum 
mufcuiorum  principia ,  unum  fuperius ,  alterum  inferius ,  cum  utrique  extremo  nervi, 
ut  in  hiftoria  oftenaimus,  inferantur,  nec  vero  nervi  folum  fic,  fed  &  Vena?,  &  Arteriae 
implantantur.  Etcum  vafahax  non  minus  tantum  in  principium ,  &  circa  medium 
mufculorum  inferantur ,  nunquam  in  finem ,  utraque  hic  per  utrumque  extremum  di- 
fpergi  videmus ,  &  per  fuperius  quidem ,  vafa  mammaria  defcendentia  ,•  per  inferius , 
epigaftrica  afcendentia,  Sed  videamus  nunc  quanto  artificio  Natura  hos  mufculos  ad 
edendos  modo  dictos  motus  conformarit.  Primum  binos  fecit ,  ut  caeteros  abdominis  zSSS^ 
mufculos ,  quod ,  uti  optime  Galenus  prodidit ,  corpus  noftrum  fit  geminum,  dextrum 
&  finiftrum :  deinde  ut  fortior  fit  motus.  Fibrae  autem  recta  per  corporis  longitudinem 
excurrunt,  fi  quidem  rectae  corporis  flexioni  fint  deftinatar.  Sunt  etiam  toti  quaji  carnci , 
nullo  manifefto  tendine  ,  nifi  parvo  admodum  &  exiguo  ad  pubis  ofTa  apparente ,  ut 
magis  contrahi  in  fe  poflint ,  &  incurvari ,  cum  carnea  portio  in  mufculo ,  non  tendo 
unitus  contrahatur ,  propterea  ut  facilius ,  &  citra  dilacerationem ,  in  validis  dorfi 
extenfionibus  cederent.  T endines  enim  uniti  diftendi  fe  ultra  modum  ,  cum  rigidi  fere 
(emper  maneant  &  tenfi ,  non  facile  patiuntur.  Caeterum  Natura  hos  mufculos ,  non 
uti  in  fimiis  &  canibus ,  ad jugulum  ufque  traduxit ,  fed  circa  cartilaginem  mucronatam 
terminari  voluit ,  quod  homini  corpus ,  ut  hifce  animalibus ,  fic  incurvandum  non 
fuit ,  cum  ipfa  dum  quiefcunt ,  ita  corpus  inflectant ,  ut  nafum  ipfi  quafi  flexurx  genu 
imponant. 

Sed  enim  cum  hi  mufculi ,  dum  moventur  ,  facile  exfilire  c  loco  fuo  pofTent ,  tum  in 
validis  quoque  dorfi  extenfionibus  lacerari ,  Natura  hic  quoque  fcdulo  profpexit ,  & 
utrumque  veluti  vaginae ,  ita  tendini  gemino  oblique  afcendentis  mufculi  inferuit  ,• 

P  tendincas 


TUTH, 


Tr.mfverforu 
mnfculorum 
tu>  3c  ufus 
proprius. 


Pyrainirlalil 
mufcnlorum 
aiflio  Sc  ufru 
ptoprms. 
Ex  fententia. 
i. 

V/tllopii. 


Aquapenden- 
tu. 


Atuhorit. 


L  V  M  B  O- 
RVMuiq. 
fcuii. 

Lumborum 
motus. 


TleHens  lum- 
bos. 


Extendentes 
hanbos. 


114  Adriani  Spigelti 

tendinem  qpoopic  intcrfecliones  largitaeft ,  quibus  plurimum  robur  his  mufculis  accefft. 

De  Transversis  mufculis  nemo  dubitavit,  quin  verfiis  intcriora  abdomen 
trahant.  Qux  fane  actio  in  ventris  contractione  maxime  erat  neceffaria,  fed  imprimis 
in  flexione  thoracis ,  quam  a  mufculis  redtis  peragi  diximus.  Nec  enim  Recti  dum 
agunt,  verfiis  interiora  flecl:entur ,  nifi  tendo  tranfverforum ,  quilineae  candidae  alli- 
gatuseft,  validiflime  cum  inferiore  partetendinis  oblique  afcendentis ,  qui  redos  in- 
volvit  &  coercet,  conjunctus  foret,  quemadmodum  fiiperior  ejufdem  pars ,  cum 
tendine  obliqui  defcendentis  ,  undefit,  ut  mufculi  recti  verfus  interiora  trahantur. 
Sed  prarter  hunc  ufum  ,  actionem  quoque  infignem  habent ,  quod  thoracem  ,  vel  po- 
tius  truncum  ad  latera  circulariter  movent ,  quemadmodum  fupra  capite  nono  indica- 
vimus. 

Actio tandem propria mufculorum  Pyramidalivm,  Eallopio tcfte ,  eft , ut quo- 
ties  obliqui  afcendentes  circa  pubem  operam  fuam  non  locant ,  ipfi  oblique  partem 
illam  deprimant.  Obfervatur  enim  interdum  abeffe ,  vel  uterque  ,  aut  alteruter ,  quod 
evenire  folet ,  eodem  Fallopio  tefte ,  in  iis ,  quibus  mufculorum  oblique  afcendentium 
principium ,  non  a  fpina ,  feu  appendice  oflis  ilium  ,  fed  inferius ,  a  Iigamento  illo  vali- 
do ,  quod  ab  eadem  fpina  ufque  ad  pubis  offa  percurrit ,  incipere  fblet.  Tunc  enim , 
inquit  idem ,  oblique  afcendentes  mufculi ,  ea  quae  fub  pube  funt,  oblique  deorfiim  tra- 
hunt.  Contra  Excelkntifimm  Aquapendens ,  quod  tendinem  ufque  ad  umbilicum  porrigi 
videret ,  umbilicum  deorfiim  movere  credidit.  Trahendo  autem  umbilicum,  veficam 
Ieviter  ad  meliorem  urina:  excretionem  comprimi.  At  Ego ,  prxter  hxc  totam  lineam 
candidam  ,  a  mucronata  cartilagine  ,  verfiis  pubis  oifa  leviter  deorfum  trahere  exifti- 
mo  ,  ut  mufculi  obliqui  tam  afcendentes ,  quam  defcendentes,  firmius  ad  fe  traherent, 
ac  rectis  mufculis  in  magna  corporis  extennone  auxiliarentur. 

C   A  P   V  T  XI. 

*De  mufculis  Lumborum. 

V  M  B I  tribus  cientur  motibus,quos  duo  mufculorum  paria  perficiunt. 
Fkcluntur  enim  ante ,  extenduntur  retro,  &  ad  latera  woToentur,  dextrorfiim, 
aut  finiftrorfum.  Flectuntur  Quadratis  vulgo  dictis  :  led  extenduntur 
Sacro.  Ex  his ,  fi  totum  par  agat,  rectus  motus  lequitur :  fin  alteruter, 
»|  obliquus ;  ad  illud  fcilicet  latus ,  in  quo  mufculus  fitus  eft.  Quod  fi  fle- 
****  ctentium  alteruter  cum  alterutro  extendentium  una  agat,  ad  latusmo- 
vent ,  eo  prorfus  modo  ,  quo  fiipra  quoque  Cervicem  moveri  diximus :  recta  quidem, 
fiparibusconcurrantinopereviribusj  at  antorfum  magis ,  vel  retrorfiim,  prout  fle- 
ctens ,  aut  extendens  magis  contrahitur. 

a Fle ctens  ergo par ,  five Lumborum quadratum , a figura fic dictum , in abdo- 
minis  interna  regione  fitum  eft ,  &  b  ab  oflis  ilium* c  pofteriore  fuperioreque  cavitate 
tum  offis  facri  fiiperiore ,  latum ,  craffum,  ac  carnofiim  enafcitur,  fupra  lumborum  ver- 
tebras  afcendens ,  &  proceflibus  earum  tranfverfis  adhxrens ,  ficque  fenfim  anguftius 
redditum,  tandem  d  duodecimx  coftse  inferna  parte  carnofiim  e  implantatur. 

fE xtendens  par ,  fivekw,  fic ab exortu vocatum , quod ab  goflisfacri  ex- 
terna  parte,  ubi  ipfi  fpina  cum  ilium  offe  eonnectitur,  h  enafcatur,  mox  afcendens  car- 
nofius  redditur,  &  1  triplici  tendinum  genere,  veluti  anfulis,  donatur :  quorum primum 
elatim ,  in  fingulos  tranfverfbrum  vertebrarum  lumborum  proceffus  inferitur  :  alterum 
inferim ,  in  eorumdem  proceffuum  radices :  tertium ,  in  fpinas  fingularum  vertebrarum. 
Hinc  fenfim  latius  redditur ,  pofteaque  anguftius,  &  in  k  duodecimae  thoracis  vertebraj 
fpinam ,  acuto  fine  terminatur.  Hujus  fibra?  oblique  verfiis  interiora  afcendunt.  1  totus 
autem  mufculus  fub  principio  longiffimi  dorfi,  quem  fupra  defcripfimus,  occultatur. 


«,  4- 1 
N.  p»  n 
tmteru  1 
monftr  n 

*1-R.  j 
4.6.P.  *■ 
fterwrt 
i,  +<.  4 
c,  c.c. 
4,  11. 

e,  d,d 

f,  4-i-  'I. 
N.  a  t 
confpic . 
&*■('• 
LM  * 
nihil  t  m 
m\,  V 
G.  G 

i>*'sV 

h,  4.<1» 

i,  x.x 
*,M.  • 
/,  4  ?-  * 

N./W* 

fculo  I  '• 
extr»  f> 

itotttM 

IMIW. 


C  A- 


1 


de  Humani  Corporis  Fabrtca,  Lib.  I  V 


C   A   P    V    T  XII. 

V>e  mufculis  ^Teflium ,  Vejicz  3  aAm  ,  &  Penis. 


^^v?  E  stes  cum  natura  pcnduh cflent, vafa fpermatica,quibus ailieantur,  TWhaB* 
S^fega  pcnclcre  luo  nonnunquam  nimium  diltraxiilcnt ,  nni  provida  m  omni- 
bus  Natura  mufcuios  largita  foret ,  qui  a  Graecis  n^nfyet ,  hoc  cft,  S//^ 
?^l^£rf/bf/i  vocati ,  quod  eorum  bencficio  iufpcndantur.  Suntcrgo  "duo 
v|^sff  mulculi ,  ut  duo  teftcs ,  utrinque  unus,  oblongi,  graciles,  cx  hbris  rubi- 
T£SL  f*^*^^^^  cundis ,  carnofis ,  ac  rectis  conrlati ,  qui  a  ligamento  illo  valido  ,  quod 
m-      alpinaoilisiliumadoflaufquepubisexcurrit,  originem  iuam  ea  in  parteducunt ,  ubi 
t,  ji.c.c.  tranfverfi  abdominis  muleuli  definere  confueverunt :  hinc  per  b  foramina  tendinum 
( quac  a  nobis  in  hiftoria  illorum  mufculorum  expofita  funt )  una cum  vafis ipermaticis, 
c.  v-     cjuibus  valide  adnectuntur ,  tranfeunt,  donec  tandem  c  in  teftem  definant. 
lAhu      d  Vesica  duos  habet  mufculos  j  ur.um  ,  cjui  urinam  retinet;  altcrum ,  qui  pellit.  ^cuLP'5 
Quam  foeda  enim  foret  humana  vita ,  ii  urinxftillicidio  continuo  corpus  contamina- 
retur  ?  at  cjuam  infelix contra  ,  nifi  in  noftra  foret  poteftate  ,  &  cum  volumus ,  urinam 
reddere  ,  aut  eandem  rctinere  ?  Quare  Xatura  mufculum  cjuidem  dcdita&an ,  cujus 
beneficio  claufum  teneri  vefica:  os  poffet ,  &  cum  opus ,  aperiri :  afium ,  quo  mediante 
pro  noftro  arbitrio,  urina  detrudi.  Vocatur  ille  ab  orficio  c-z.yy.-r^  ,  Vcjic*  i  ovflriBar:  hic, 
nomine  caret ,  cum  nec  ab  aliis in  mufculorum  ordincm  rclatus  fit ,  fed  pro  prima  vefi- 
ca:  propria  membrana  habitus.  Primus  autem  ExcellentifTimus  Hicronymus  ab  Aqua- 
pendente  Praxeptor  ncfter  hunc  ufum  tribuit ,  cujus  authoritatem  nos  fequentes, 
sO.    frinx  detrujorem  appellabimus.  e  Conflriclor  ergo  in  fcolIo  vefica?  fitus  eft ,  acujusiub- 
ftantia  diitingui ,  ut  ani  fpincter ,  haudpoteft,  cum  ,  firemrecte  adtimare  volueris, 
ipfius  cervicis  fubftantia  fit  carnofior  ,  tranfverfis  orbiculanbus  fibris  intertexta. 
Hic  dum  in  media  figura  fitus  eft ,  uique  adeo  exacte  Veficam  occludit ,  ut  ne  guttula 
quidem  urina:  inde  efHuere  valeat ;  contra  ubi  laxatur  ,  urinam  emittit.  Hunc  uium 
facile  addifcimus ,  dum  eos  intuemur  ,  quibus  paralvii  laborat :  aut  ab  imperitis  Li- 
thotomis  in  calculi  extractione,  tranfverfis  fibris  incifis,  lariuseft.  His  enim  prater 
Uuc  voluntatem  perpetuo  ftillicidio  urina  effluit.  ^Detr:        but  aker  eft  ,  inter  coramu-  nmfrmt 
nem,  &  fecundam  propriam  veficx  membranam  fitus ,  cum  revera  prima  propria 
.,».     ipiius  membranafit ,  fednonnihil  h  fibris  carnofis  confperia ,  quxiefe  egregie ,  facta 
aliqua  ianguinis  affluxione  ,  in  confpectum  proferunt.  Hic  dum  contrahitur ,  cumfi- 
bra:  per  vehca?  corpus  recta  excurrant ,  veficam  veluti  manus  comprimit ,  unde  quid- 
quid  in  ipfa  eft ,  expellitur.  Hinc  videmus  non  tantum  urinam  effluere  cum  volumus, 
fed  &  concitato  quodam  impetu  detrudi ,  &  in  altum  fundi.  Quo  in  munere  tamen  & 
Pyramidales  abdominis  mufculi ,  &  in  quibus  hi  deiunr,  Tranfperfi  iuccurrunt,  quod  quivis 
vel in  feipio  experiri  poteft.  Et  hinc  eit ,  quod  fenes  urinar  aliqua  difficultate  laborent, 
quia  animalem  facultatem  debilitatam  habent  vitae  diuturnitate  :  itemque  ii ,  qui  her- 
niam  habent ,  quod  laxato  peritonxo  ,  &  tenfione illa  maxime  neceffaria  dempta  ,  ut- 
cunque  pyramidalium  mufculorum  vis  robufta  fit ,  vefica  haud  ita  bene  comprimatur. 
;  c'j?"      1 A  N  v  s  ,  five podex ,  qui  k  recti  inteftini  finis  eft  ,  tres  fortitus  eft  muiculos ;  quorum      1  mv> 
primus  ipfum  conftringit  ( unde  v^tynm^  etiam  dictus )  ne  prxter  voluntatem  nobis  alvi 
feces  erumpant ,  ubi  vel  abdomen  validiuscomprimitur ,  aut  fpiritus  diutius  retinetur : 
duopoftcriorcs  eundem  poft  excretionem  furfum  in  iuum  locum  retrahunt ,  praciertim 
poft  mfignes  conatus ,  in  quibus  e  iuo  loco  prodire  utplurimum  confuevit.  Vtriufque 
uium  &nobilitatemoptimeagnofcimus,  cum  paralyfin  forte  patiuntur:  tunc  enim 
Ujo  illo ,  excrementa  practer  voluntatem  erumpunt :  his  -jcro  affe(ftis ,  dependet  turpiter 
podex  ,  &  digitorum  fceda  opera,  ut  in  locum  reftituatur,  eget.  Illum  ergo  ab  ufu,  Ani 
conftrictorem  :  hos,  Levatorcs  impofterum  vocabimus.  xConflricloi  autem  mulculus ,  c.  .  ?.,^.. 
orbicularis  eft  ,  8c  latus  ,  ab  inferioris  offis  facri  vertebris  enatus  ,  inteftino  red:o  ,  ma- 
gno  fpatio,  tranfverfis  fibris  circumannectitur.  hic,  cumfuperiore  fui  fede,qua  in  abdo- 
mine  eft,  multo  quam  inferiore,ubi  cuti  proxima,  craffior  fit,imo  cuti  ita  adnafcatur,ut 
(  quemadmodum  ilii  in  palpebris  labiifque )  feparari  ab  ipfa  vix  queat ,  Galenum  com- 

P    2  movit , 


Levatores. 


PENIS 
mufculi. 


Inferiores. 


1 1 6  Adriani  Spigelii 

movit,  ut  duos  conftitueret  conftri&ores  mufculos,  &  partem  quidem  inferiorcm  cuti 
connexam ,  Cutkulofum  -y  alterum  vero  luperiorem ,  Tranfpcrfum  vocaret :  quem  noftro 
tempore  nonnulli  &  ex  Pvecentioribus fecuti  fiint.  a  Leyatores  duo  exigui  funt,lati,mem- 
branofi ,  actcnues,  fiib  vefica  fiti.  Hialigamentis  offiumpubis,  coxendicis  ,&(acri, 
a  parte  interna  enati ,  ad  podicis  utrumque  latus  defcendunt ,  ac  elatiori  conftrictioris 
regioni  inleruntur. 

P  £  N I S  quatuor  habet  mufculos,  intra  fcemora,non  procul  a  fcroto  fitos  ;  ex  quibus 
duo  Collatcrales  fiint ,  qui  breviores  ac  craffiores  :  duo  vero  inferiores ,  qui  longiores ,  te- 
coiiMraies.  nuiorefque.  b  Collaterales ,  five  penem  erigentes ,  ut  ab  ufu  nomen  indamus ,  a  coxendicis 
appendice  ,  infra  principium  corporum  penis ,  nervofi  prodeunt ,  mox  carnofi  redditi, 
oblique  afcendunt ,  &  in  c  penis  corpora  prope  exortum  d  implantantur.  Hi  penem 
in  congreffu  venereo  retinent ,  ne  verfiis  Auftrum  ,  vel  Aquiloncm  ( ut  joco  dicitur ) 
fe  vertat :  fed  rec~ta  femper  in  ipfa  pugna  perfiftat.  e  Inferiores ,  five  Vretbram  trabentes , 
ab  faniconftrid:orecarnofigexorti,  &  h  internis  fuis  lateribus  uniti ,  recta  fub 1  pene 
ad  anteriora  properantes ,  tandem  ad  k  medii  canalis  latera  inferuntur.  Inferiorem 
1  canalis ,  fi ve  urethra*  partem  trahunt ,  ut  aperiatur ,  cum  alias  tumentibus  penis  ner- 
vofis  corporibus  a  lpirituum  affluxu,  conftringerentur. 

C    A    P    V    T  XIII. 

De  mufculis  ScapuU. 

XpEDlVIMVS  adhuc  ufque  omnes,qui  ad  tres  Ventres  pertinebant, 
mufculos:  nunc  breviter  eos  quoque  aggrediemur  defcribendos,  qui 
ad  Artvs,  & primum  quidem  ad  Manvm  fpectare  videntur.  Hi 
a  me  in  mufculos  (capulae ,  ofiis  humeri ,  cubiti ,  radii ,  carpi ,  &  digito- 
rum  dividentur.  Agemus  autem  in  prarfentia  de  Scapularum  mufculis, 
qua:  quadrupiici  cientur  motu  ,  antorfum,  retrorjum  ffurjum ,  deorjum. 


* ,  t- 14. 
R.tf». 

K.K. 


t>,  8.  If. 

G.  t  g. 
T.T. 

c,  D.D. 

d,  e. 

*.  8.  if, 
F.  t  8. 
S.S. 

/•  I. 

g,  «. 

h  ,  b.b. 

i,  D.D. 
*  ,  c. 


SCAPVLiE 
mufculi. 


Scapulx  mo-  ^hm^i^^. 
tus. 


PrimHrn  f>ar. 


Non  tamen  fingulis  motibus  finguli  deftinantur  mufculi ,  quemadmodum  in  enarratis 
quamplurimis ,  ut  nec  ideo  noftro  moreappellationcs  ab  ufu  deducta:  imponenda^fint, 
fed  a  figura  potius  appellationes  commoda?  donanda*. 

m  Primus  ergo  Cucularis  dicitur,  quod  cum  conjuge  fuo  cucullos  monachorum  non  WA' J/i 
inepte  exprimat.  Hic  primo  n  tranfverfim  ab  inferiore  parte  oftis  occipitii  verfus  au-  ^  tAA 
rem,  ubi  °finum  ejus  gratia  exfculptum  diximus ,  principio  carnofo  oritur ,  deinde  B-B- 
p  recta  fecundum  corporis  longitudinem  ex  procelfibuspofterioribus  vertebrarum  col- 
li ,  &  octo  (uperiorum  thoracis,  principio  membrano/b  &  lato,  junctus  fuo  conjugi  al-  ; ,  4 14. 
teriuslateris.  q  Hinc  verlus  (capulam  ad  externum  corporis  latus  procedens,  femper  7 
anguftior  redditur ,  donec  tandem  in  totam  fcaputaerfpinam,  &  sfummum  humerum,  r\ 
1  bafinque  fere  mediam ,  &  clavicula?  partem ,  qux  lata  eft  ,  nervofb  fimul  &  carnofo  '» 
u  fine  inleratur.  A  Galeno  Trapefm  dicitur ,  quo  nomine  Geometra?  figuram  quadrila-  « 
teram  inxqualibus  lineis  circumfcriptam  appellant.  Habet  enim  quatuor  latera ,  quo- 
rum  xprimum  in  offe  occipitii  tranfverfum  eft ,  carnofum ,  &  primum  principium  a  no-  *. 
bis  conftitutum  eft.  y  Alterum ,  per  fpinam  vertebrarum  cervicis ,  &  pcto  iuperiorum  y, 
thoracis  defcendit ,  membranofiim,  quod  jfecundum  initium  pofuimus,  &  quo  cum  fuo 
compari  jungitur.  zTertium,  ab  externa  primi  lateris  fede  incipit ,  &  ad fiimmum  hU-  *'» 
merum  oblique  defcendit.  ^^uartum,  a  cervice  fcapulae ,  qux  ad  claviculam  eft  ,  ad  *» 
odavam  u(que  thoracis  vertebram  procedit ,  circa  quam  fecundum  latus  definebat. 
Ca^terum  cum  latifflmum  habeat  principium ,  &  anguftum  fatis  tendinem  ac  finem , 
ipfius  fibra?  vario  quoque  ducl;u  feruntur,  ex  quibus  quaedam  redae  funt,  quaedam  obli- 
qua?.  b  Reclcc ,  qua?  medium  quafi  ipfius  occupant :  c  obliqux  autem,  tum  qua?  verfus  hu-  J  ■ 
merum  aboccipiteadfcapulam^^^?  tum  qu2e  i  vertebris  inferioribus  thoracis 
afcendunt.  Cum  ergo  verfas  dorfum  (capulam  retrorfum  moveat ,  patet  omnibus  fe 
contrahentibus ,  recta  quidem  moveri :  at  oblique  fur/um,  aut  deorfum,  fi  vel  illa?,  vel 
har  cieantur  magis. 

d  Secundm ,  fcapulam  attollens ,  &/c^>^ordicl:us,  ame  veroper  jocum patientU  mufculus,  d;*'^l 
quod  aegre  ferentes,  quse  nobis  forte  adverla  accidere,  fcapulam  hujusope ,  cum 

humero , 


1.5.5. 
\ 

a.  c6 

d.c. 
L. 
M. 
N. 


a.  b." 

b.  d. 

i.C 

c.  d. 


ce.ce.' 


de  Humani  Corporis  Fabrica,  Lib.  I  V.  i  t  ^ 

humero  ,  patientiae  amarum  ingeminantes  nomen,  elevemus.  Hic  a  ve  tebrarum  cer- 

"  \  Z'!T  v'c*s'  PruTia:'  terti^)  quarta?,  &  quinta:  tranfverlls  proceilibus ,  a  quatuor  quafi  iepara- 
tis  initiis  exoritur  :  fecundx  autem  proceflibus  non  alligatar ,  tamct/i  &  ab  his  quan- 
doque  proficiicatur.  Cxterum  ha?c  mutuo  coeuntia  poltmodum  deicendunt,  totique 
fuperiori  rhomboidis  lateri  junguntur,  validum  carnoiiimque  conftituentia  mufculum, 

J  JJj0,  donec b  elatiori  tandem  icapulas  angulo  ,  c  lato  ac  carneo  tendine  inferantur.  Scapulam 
verfus  anteriora  &  colli  latera :  fed  cum  humerusicapula?  jungatur,  per  accidens  hunc 
quoque  attollit. 

WjtJ£/i     dTt7Ti/«,  Rbomboides,  arhombo,  quem  exprimit,  vocatus  efl.  Dicitur  Rhombus  ***** 
B- B-    apud  Mathematicos  figura  quadrilatera,  lineis  quidem  ,  at  non  angulis,  aequalibus  con- 
■\J*  ftans.  Hicfub  e  cucullari  immediate  iitus  eft ,  &  fa  pofterioribus  proceffibus,  five  fpi- 
c  nis  trium  inferiorum  co!li,  triumque  iuperiorum  thoracis ,  carnofus  exoritur,  obliquis 
1     poftea  fibris  tenuis  ad  lcapuli'  ^'bafin  delcendit ,  cui  toti  carneus  tam  lato  fine  ,  quam 
principio  ortus  eft,  inferitur.  Scapulam  ergo  furfum  nonnihil  ad  pofteriora  trahit,dor- 
fbque  applicat. 

1  v'.e.     h  Gmartus ,  ferratm  eftw/Vwr,  quitotusfub  'pectorali  mufculo  in  anteriore  thoracis  9S»«* 
*.  19.V.  fedelatitat,  fic  appellatus  a  k  principio  ferrx  in  modum  variis  fibris  carnofis  acumina- 
ff*     tis  conftipato.  Minor  autem  ad  difTerentiam  majoris ,  cujus  hifroriam  fub  finem  hujus 
l>  ppp-  capitis  trademus ,  quod  ab  eo  magnitudine  iuperetur.  Hic  a  1  fecunda ,  tertia,  quarta, 
&  quinta  ( interdum  &  a  fexta )  quatuor  puta  coftis  faperioribus ,  dummodo  primam 
demieris,  antequam  in  cartilagines  abeant ,  "principio  latp  ,  fed  in  quatuor  quafi 
ferrarum  dentes ,  fingulis  coftis  adnexos ,  diviio  oritur  ,  mox  oblique  verlusfcapulam 
deicendens,  fimulque  feniim  anguftior  redditus ,  in  clatum  tendinem ,  partimcar- 
neum  ,  partim  nerveum  abit ,  quo  juxta  proceflum  anchoriformem  lcapula?  implanta- 
tur.  Hujus  fibrx  ob  latum  principium  invicem  diducts  funt  :  fi  tamen  omnes  fimul 
agant,  recta  pe&ori  icapulam  admovent :  fin  fuperiores  duntaxat ,  furfum  magis :  at  fi 
inferiores ,  deorfum  ducunt. 
9.  is.  d.     His  quaruor  paribus ,  qua?  communiter  ab  Anatomicis  fic  recenfentur ,  °  qumtum par  ^ntfni 
cum  do&iffimo  Sylvio  adjungimus ,  quod  vulgo  fecundum  Thoracis  par  cum  Vefalio 
faciunt,  &  fenatum  maiorem  appellant.  Nam&iniertio  nervorum  circa  ferratas  ccm-  -''•"'-■' 

•       1  r  i  ...  ii  i  .  „  ..  ,  .      r  .    r  fijfulsprir.a- 

pages ,  me  m  thorace  ,  non  icapula ,  pnncipium  habere  docuit ;  &  quivis  vel  in  ieipio  **** 
experiripoteft  ,  abhoc  mufculo  lcapulam  moveri ,  fi  deorfumilhm  vehementer  ver- 
fus  pedus  duxerit ,  &thoraci  manum  impoiuerit  circa  latera ,  fimul  etiam  fcaputa 
circa  bafin.  Nec  vero  intelligere  ulla  quivi  unquam  ratione ,  qua  mufcuius  hic  thora- 
ci  movendo  fit ,  fi  in  mobili  fcapula  principium  mufculi  conftituatur  ,  cum  tam  validx 
actioni  deftinatus  fit.  Non  ergo  a  icapula ,  fed  a  thorace  originem  nanciicitur ,  &  qui- 
^  HR  dema  p  coftis  octo  iuperioribus ,  nonnunquam  etiam  nona ,  antequamin  q  cartilagi- 
; ,  !ifDt  nes  definunt , 1  ferratis  &  acutis  principiis ,  quibus  cum  principiis  fimiliter  ferratis 5  of> 
i,  s.a...  Jique  defcendentis  abdominis  mukuli  nectitur.  Hinc  carnolus  juxta  coftas  ad  latera 
ttrmjfi.  thoracis  alcendens,  in  rlcapulx  bafin  interiorem  totam  amplo  carneoque  fine  im- 
r.  is.b.b.  plantatur.  Hic  dum  ad  iuum  principium  contrahitur ,  fcapulam  ad  anteriora  quidem, 
ut  ferratus  minor ,  fed  verfus  inferiora  ducit. 

C   A   P   V   T  XIV. 

T)e  mujculis  ofiif  humeri. 

^  V M  ER I  O  S  quinque  cietur  motibus.  Ducitur  antorfum ,  movetur  re-  H vmeri 
trorfumy  elevatur///>///w ,  trahitur  to///w ,  denique  in gvrum  circumreni- 
tur.  Mufculi ,  qui  hos  motus  abfolvunt ,  feptem  funt  numero ,  quibus 
H  ab  ufu  nomen  largiemur. 

u  Adducens  bumerum  primus  eft,  Pecloralis  vulgo  afitu  vocatus,  cum 
thoracis  anteriorem  partem  occupet.  Hic  principium  habet  latifTi- 
mum  a  diverfis  partibus  enatum,  etfi  unicum  fit  &  continuum.  Nam  in  fuperiore  Cuiparte 
r,'iD.    axclavicula  media ,  qua  parte  teres  eft ,  &■  pecl:ori  proxima  ,  oritur :  m  mcdia>  '  a  tota 
longitudine  fterni,  &  ipfi  annexis  cartilaginibus :  in  infima,  a  fexts,  feptimae,  &  octavae 

P    3  cofts 


Sumertt: 


1 1 8  Adriani  Spigelti 

coftxcartilaginibus.  Prima pars  carnofa ,  Jecunda  &  tertia  membranofa  &  nervofa  eft: 
unde  &  Galenus  in  tres  dividi  pofle  non  male  ftatuit.  Carnofusautem ,  ftatim  craflus 
redditnr  ,  fenfimque  anguftior  verfus  humerum  ,  &  cxternam  corporis  partemprope- 
rans ,  donec  tandem  ad  latus  thoracis  in  a  tendincm  brevem  ,  fed  latum ,  nerveum,  ac  *if, 
robuftum  definat,  qui  offi  humeri  fecundumlongitudincm,  nonmulto  fub  ipfiuscapi- 
te  inter  b  deltoidem  attollentem  ,  &  c  cubiti  primum  flectentem  ,  five  Bicipitcm  ,  infe-  J>£* 
ritnr.  Principium  autem  ,  ut  triplex  cjuafi  eft ,  ita  fibrae  qaoque  triplices  funt.  Qua» 
enim  d  aprimo  priricipio  oriuntur ,  defcendunt :  quae  c  a Jecundo ,  recta  feruntur,  at  qua?  b. 
f a  tertio ,  afcendunt.  Vt  ergo  cum  omnes  contrahuntur,  recta  humerum  adducunt  pe-  f\  X 
cTori  :  ita  ,  cum  primi  principii  folius ,  paulo  verfus  fuperiora :  cum  tcrtii ,  ad  inferiora 
pectoris  admovent. 

secsmdus.       p  E/eyator ,  vel  Attolkns  bumerum ,  fecundus  eft  ,  Meeitiw ,  Deltiformis ,  afigura,  quas 

a  Grarcorum  majufculum  refert  di&us,  cum  fit  triangularis,  &  fere  xquilaterus.  Non-  H-  i 
nullis  a  fitu  etiam  Wu^g ,  cjuod  capiti  humeri,  ad  fcapulx  articulum,  quem  upov  vocant, 
inftcrnatur.  Hic  fimiliter  ut  pectoralis  ,  cujus  modo  hiftoriam  retulimus  ,  principium 
habet  Iatiffimum,  quod  triplex  eftc  videtur,  pro  triplici  partc  ex  qua  enafcitur,etfi  con- 
tinuum  revcra  fit ,  &  unicum  duntaxat.  Anteriu*  enim  ex  media  clavicula  ,  cjua  parte 
lata  eft  ,  &  humero  vicina  nafcitur :  in  medio ,  a  fummo  humero  ,  qua  clavicula?  jungi- 
tnr :  poflerius  vero  ,  ex  tota  fcapula?  fpina ,  non  quidem  fic ,  ut  tota  oftium  amplitudo 
ipfius  principiis  tribuatur  ,  fed  prominentior  tantum  fedes  ,  &  ita  vcluti  excraffioreli- 
nea  cducantur.  Sunt  autcm  haec  principia  omnia  nervea ,  ita  tamen  ,  ut  ftatim  carnea 
craftaque  reddantur  ,  totufque  mufculus  carnofus  defccndens,  paulatim  anguftetur, 
donec  in  validum  tendinem ,  carnofum  foris ,  intus  nervcum  definat ,  qui  tranfverfim 
inhumeri  medio  fub  ipfius  cervice  implantatur.  Cum  ergo  triangularis  fit,primum 
ejus  latus  erit ,  quod  a  media  clavicula ,  per  fummum  humerum  ,  ad  fcapulae  fpinam 
acbafin  producitur:  Jecundum  quod  aclavicula,  ab  interna  parte,  qua  cum  externo 
pectoralis  dicti  latere  jungitur ,  ad  humeri  eam  fedem  ,  cui  implantatur ,  deorfum  tra- 
hitur:  tcrtium,  quod  dbafifcapula? ,  ubi  fpina  incipit ,  ad  eam  ufque  partcm  humeri , 
cui  inferitur,  perducitur.  Ex  his  lateribus  primum  maximum  eft  ,  duoreliquamino- 
ra ,  &  inter  fe  xqualia.  Vt  autem  principia  diverfum  fitum  habent ,  ita  quoque  fibrse 
diverfiefunt.  Primi  principii ,  oblique  ad  pofteriora  :  Jecundi ,  recta  deorfum:  tertii, 
oblique  ad  anteriora  ,  feruntur.  His  omnibus  fimul  agentibus ,  recta  humerus  attolli- 
tur :  atprimo  principio  folo  contracto ,  verfus  priorem  corporis  partem  &  faciem  j  ter- 
tio  autem  ,  verfus  pofteriora. 

Tertins.         hAbducens,  tertius  eft  ,  qui  &  Latifimus ,  &  magnitudine ,  cum  totum  fere  dorfum  ^qq^ 
cum  fuo  conjnge  tegat ,  a  fcedo  ufu ,  quem  interdum  praeftat ,  fcalpendo  vel  tergendo  z: 
nates  ,  anifcalptcr,  vel  aniterjor  dicitur :  abfque  eo  enim  foret,  id  officii  haud  exhiberetur.  N  N'  ' 
Oritur  hic  principio  1  membranofo, latiflimo,  a  pofterioribus  proceffibus  vertebrarum  *»  4.1  & 
thoracis  ,  qui  a  fexta  ejufdem  vertebra  ad  offi  facri  medium  pertinent :  tum  vero  &  a  17.  H 
fuperiore  offis  ilium  parte  :  mox  fuperiora  petens ,  ubi  ad  eam  fedem  dorfi  pervenit , 
qua  coftae  incurvantur ,  membraneus  effe  definit ,  carnofufque  redditur ,  ac  k  fcapulse  *» p- 
angulum  inferiorem  fupervehitur  ubi  anguftatus ,  valido  brevique  1  tendine ,  at lato, 4.ifS 
infra  humeri  caput  fuperius ,  inter  pectoralem  dictum ,  &  rotundum  detrahentem ,  in- 
iferitur.  Hujus  tendo,  cum  tendine  pectoralis,  cavitatem  quann  ala  eft,conftituit :  cum 
ille  internum  ,  hic  externumipfiuslatusconficiat.  Caeterum ,  quia  latiffimum  habet 
principium ,  alias  quidem  fibras  fublimiores ,  alias  humiliores  nactus  eft ;  ex  quo  fit ,  ut 
omnibus  licet  retro  trahatur  humerus,  illis  tamen  fblis  agentibus,  magis  verfus  fuperio- 
ra,  his  contraad  inferiora  deprimatur. 

Ss«y«f  m  Deprimens  humerum ,  quartus  eft  ,  qui  Rotundus  quoque  dicitur ,  &  a  parte  pofterio-  »>»  +  & 
re  fitum  habet,  oblique  fub  ala.  Carnofus  eft,  craffufque,  ac  fi  cum  aliis  humeri  mufoi- 
lis  conferatur  teres :  unde  tercs  potius ,  quam  rotundus  ab  iis  vocaretur ,  qui  latinae  Iin- 
guse  proprietatem  fanctius  obfervandam  cenfent.  Rotundum  enim  dicitur,  quod  fphae- 
ricum  eft  ,•  at  teres  quod  longum ,  nec  angulofum ,  ut  hic  mufculus.  Quicquid  fit , 
a  oritur  hic  mufculus  carnofb  initio ,  ex  0  inferiore  angulo  fcapulas ,  ficque  carnofus  in-  j»  *• 
feriori  ipfius  coftse  adh*erens  progreditur ,  ad  cujus  medium  ubi  per  venit ,  eam  deferit, 

&  modicc 


d,.ii.  c. 


de  Humani  Corporis  Fabrica,  Lib.  IV.  1 1  q 

&  modice  lurfum  delatus ,  tendine  nerveo  brevi ,  fed  lato  validoquc  ,  humero  infigitur 
eademipfaregione ,  qua  primus  humeri  mufculus  adducens  pe&oralis  inferebatur, 
cum  ipfi  contrarium  motum  perficiat.  Vtcunque  autem  brachium  fuo  pondere  dcor- 
fum  moveatur  ,  indiguit  tamen  hoc  mufculo ,  tum  ut  noftro  pro  arbitrio  motum  hunc 
obircmus ,  tumutverfusinferioraducereturtuncetiam,  cjuoties  a  fuo  pondere  auxi- 
lium  non  habet ,  ut  quando  in  lecto  ,  aut  ftragulis  recumbimus.  Eft  autcm  multo  mi- 
nor  deltoide  ,  fuo  contrario,-  quod  major  vis  requiratur  ad  elevandum  aliquod  pon- 
dus,  quam  ad  deprimendum.  Hinc  videre  licebit,  omnes  deprefiores ,  attollentibus 
fibi  contrariis  minores  effe.  Sic  validiflimus  eft  maxillam  inferiorem  attollens ,  Tem- 
poralis:  longeinfirmior  deprimens,  Biventer*. 
i  I"'F,t  Circumagentium  humernm  tres  funt ,  ex  quibus  a primus ,  fiperfcapularis  Jupcrior ,  carnofus 
&  oblongus ,  interlcapulium  fuperius  totum  occunat.  Oritur  enim  a  Icapula?  bafi,  qux 
fupraipinam  eft ,  &  antorfum  re&a  procedit;  at  ubi  ad  fuperiorem  cervicis  fcapula? 
partem  pervenit ,  fub  fecundo  humeri  ( ab  aliis  vocato )  ligamento  ,  hujus  gratia 
f  ut  bfupra  demonftravimus )  exftructo  delatus,  tendine  lato,  &  valido  articulum 
,,  17-  g.  fUperved:us  ,  ad  articuli  ligamentum  oblique  cervici  inferitur.  cCircumagentium  fccundmy 
Scjuperjcapularisinjcrior,  infernuminterlcapulium  integit.  Hic  a  fcaputa  bafi,  quannfra 
fpinam  eft ,  carnofo  principio  enatus ,  antorfum  fertur  ,  &  anguftior  fa&us ,  tendine 
lato  brevique  humeri  ligamento  quarto ,  quod  ejus  caufa  conditum  eft ,  inferitur. 
a  Circumagentiumtertius ,  Jubfrpuhiris ,  in  cavitaxe  fcapulx  fitus  eft,  quam  totam  occu-  sephm* 
pat.  Oritur  ex  bafi  tota  interiore  parte  carnofus ,  talifque  permanens,  anteriora  pe- 
tit :  fed  in  progreffu  fenfim  ad  cervicem  (capula?  anguftatus ,  tendinem  tandem  acqui- 
rit  latiufculum ,  quoinhumeri  ligamentum  alterum  implantatur.  Mufculi  hi  poflrcmi 
humerum ,  &  per  confequens  totum  brachium  circumagunt ,  unde  &  nomen  habent : 
fed  fiibfcapularis  ad  interiora  j  fuperfcapularis  inferior ,  ad  exteriora  ,  quemadmodum 
&  fuperior  ,  fed  hic  fimul  modice  elevat.  Horum  ufas  commodiffime  demonftrari  po- 
teft ,  fi  brachium  totum  in  media  figura  ponatur  ,  &  poftea ,  neque  humero  a  pectore 
abducto ,  neque  mutata  figura  meclia  humeri  cum  cubito ,  cubitus  ad  exteriora  duca- 
tur ,  rurlufque  ad  interiora. 

C   A  P   V  T  XV. 

De  mufculis  ofiis  Cubiti. 

S  Cvbiti  duobus  agitur  motibus.  Flectitur  enim ,  &  extenditur  re-  cvbiti 
d:a.  Vterque  motus  duos  habet  mufculos ,  ut  in  univerfum  quatuor  JjSjJ^, 
fint ,  qui  ad  cubitum  pertinent :  illi3  in  anteriore  j  hi,  pofteriore  humeri 
fede  fiti  funt. 

eFLECTENTlVM  ergo primus ,  nobilis  apud Italos ,  quibus Pijcetto  pr^™te5, 
dicitur ,  five  Pijciculus :  vel ,  quia  pilcis  figuram  refert :  vel ,  quia  pilcis 
nftar  fub  cute  velociter  agitur.  Authoribus  communiter  Biceps  vocatur ,  quod  capite , 
five  principio  gemino  ,  eoque  diftincto  a  fcapula  prodeat.  f Alterum  enim ,  quod  exte- 
rius  eft ,  tendineum  ac  teres ,  a  fuperiore  fupercilio  acetabuli  fcapulx  pronafcitur ,  Sc 
'kj* &  lub  ligamentis  articuli ,  fupra  caput  humeri ,  per g  fiffuram  in  hoc  ofTe,  ejus  gratia  con- 
^Ais.  b.  ftru^um  ?  defertur  ,  ubi  h  ligamento  ex  illo  canali  pronato  involvitur :  1  altcrum,  priore 
:i'  5      latius,  partim  ex  tendine,  partim  ex  carne  conftans,  a  k  procefTu  fcapular  anchoriformi 
enatum,  internum  humeri  caput  fupervecl:um,delcendit,tandemque  infra  ipfius  caput 
cum  priori 1  coiens ,  m  validum  ac  carneum  mufculum  conftituit.  Inferitur  autem  hoc 
loco  "carnofa  quxdam  portio  in  humeri  medium,  ubi  privatam  aiperitatem  habet , 
Pro  ejus  elevatione  ,  quam  °nonnulli  peculiarem  mufculum  facientes ,  ad  humerum 
m,u.  referre  Conati  funt,  credentes  cum  pecTorali  confpirare,&  humerum  pecTori  adducere. 
Verum  Bicepsipfe  mufculus  ,  moxab  humero  abfcedens , p  fubjecTum  fibi  alterum  fle- 
cTentem  confcendit ,  &  partim  teres  ,  partim  carnofus  faclus  ,  paulatim  anguftatur, 
;  1  M  donec  in  robuftum  q  tendinem  ,  crafium  ,  teretem,  ac  nervofum  finiat,  qui  in  r  tuber- 
&  ,0,    culum  oblongum  fub  capite  fuperiore  radii ,  hujus  gratia  exfculptum,  inferitur.  Atque 
hic  eft  ille  tendo ,  qui  in  Vensfedione  ab  imperitis  Chirurgis  fxpenumero  Ixdi ,  ma- 

gno  cum 


n 


buL 
ter. 
P,  1 


EvrenJentes. 

Primui. 


1 2  o  Adriani  Spigelii 

gno  cum  argfotorum  periculo  folct.  Quin  imo  vulnera  ipfi  etiam  mufculo  infli&a,  gra- 
vitfima  funt ,  tum  quia  tendines  habet  in  duobus  initiis,  tum  quia  Nervi  fubipfb, 
Vena: ,  ac  Arteriae  infignes  incedunt.  Occupat  autem  in  fitu  fuo  internum  potius  offis 
sttundm.     humeri ,  quam  externum  latus.  a  F/eclentiumfecundus ,  BracbUus  vocatus ,  primo  fubja- «» <•'?. 
cet ,  quo  etiam  brevior  eft ,  penitus  carnofus.  Hic  externum  anterioris  oflis  humeri  m-K 
latus ,  &  mediam  inferiorem  ipfius  longitudinis  fedem  ,  cui  etiam  proxime ,  ac  imme- 
diate  adnatus  eft ,  occupat.  b  Nafcitur  enim  circa  medium  ipfius ,  ubi  humerum  attol-  ta 
lens  deltoides ,  &  pe&oralisadducensinferitur ,  principio  carnofb  ,  lato  ,  ac  duplici , 
partim  verfus  externum  ,  partim  verfus  internum  latus :  illud,  paulo  fublimius  eft  j  hoc, 
paulo  inferius.  Inter  utrumque  autem  nudum  fpatium  in  offe  intermedium  relincjuitur, 
mox  tamen  in  unum  coeunt ,  &  humeri  offi  validiflime  adnata ,  mufculum  carnofum, 
&  quo  magis  defcendit,  c  ampliorem  redditum  ,  conftituunt ,  donec  d  lato  &  carnofb  '/  q' 
fine ,  tandem  in  ligamentum  articuli ,  tum  cubiti  ac  radii  appendicem  ,  anteriore  fede, 
implantetur.  Hi  duo  mufculi ,  cum  rectas  habeant  fibras,  re&a  cubitum  flectunt ,  nec 
unquam  in  latus  declinant. 

cExtendentivm  primus ,  in  pofteriore  humeri  facie,  fed  interna  fede  fitus,  V',' 
duplici  conftat  principio  ,  { ur.o  valido  latoque ,  quod  partim  carneum  ,  partim  ner-  #-R  S 
veum  ,  ex  lnrenore  lcapulae  coita  ,  paulolubcervice ,  ubi  linus  peculians  ejus  gratia 
cxfculptus  eft  ,  enafcitur ,  carnofumque  deinde  factum  ,  recta  defcendit ,  &  humero  f>  sT 
juxtainternum  latus  connafcitur ,  procul  abipfius  cervice  ,  juxtainfertionem  mufculi 
tertii  humeri ,  ubi  cum  ipfb  e  alterum  principium  carnofum ,  ibi  enatum  ,  commifcetur,  *• 
ita  ut  unus  fiat  mufculus ,  qui  per  medium  humeri ,  inter  externum  &  internum  latus , 
partim  carnofus  intus ,  partim  nerveus  foris,  defertur ,  donec  tandem  adintcrnumla- 
tus  pofterioris  olecrani  proceflus  implantetur. 
statnia*.        h  ^xtendentium fecunaus ,  externam  iedem  occupat ,  &  a  cervice  humeri ,  ac  proprie ,  *  •  . 
ab  ejus  capitis  radice,  principio  nervofo,  enafcitur :  mox  carnofus  redditus,  defcendit, 
acubiaddimidiumlongitudinishumeripervenit,  cum  prazdi&o  ita  commifcetur ,  ut 
a  fe  nullo  modo  feparari  qucant ,  ficque  unus  quafi  mufculus  ex  utroque  fiat.  Hic  tan- 
dem  in  externum  clecrani  latus ,  prarfertim  parte illa ,  cui  innitimur,  partim  carneus  in- 
tus,  partim  nerveus  foris,  inferitur.  Hi  duo  mufculi,  fimiliter  ut  fledtentes,  rectasfibras 
aprincipio  ad  finem  ufque  habent,  quamobrem  &  re&a  cubitum  extendunt. 

CAPVT  XVI. 

De  mufculis  Radii. 

A  divs  duobus  motibus  agitur  ,•  uno ,  per  accidens ,  cubiti  ofTe  moto , 
Motusradii.  gjgj  curn  qUO  Una  flectitur,  &  extenditur ;  altero,  per  fe,  quando  immoto  cu- 

'  bito  ,  vel  intro  ,  vel  extrorfum  ducitur ,  &  fic  manum  pronam  reddit , 
aut  fupinam.  Duo  ergo  erunt  mufculorum  Radio  infervientium  gene- 
ra :  quorum  ilii,  ab  ufu  Pronatores  j  hi  Supinatores,  vocantur.  Illi,  internum 
cubiti  iatus :  hi,  externum  occupant. 
ll?™°mm'     'Pronatorvm  primus ,  five  Qupdratus ,  totus  carnofus ,  ab  k  inferiore  8c  inter-  k\V.l  *' 
na  cubiti  paice ,  prope  1  carpum  duorum  digitorum  latitudine  enafcitur ,  tranfverfim  * 
m  fiipra  ligamentum ,  quod  radium  cubito  jungit , n  ad  radium  progreditur ,  &  interio- 
riipfiuslateri,  °finejuxtacumprincipioseque  lato  implantatur,  ficque  Quadratum 
securuha.    Mathematicorum  exprimit ,  cum  quatuor  latera ,  &  fere  aequalia  habeat.  p  Pronatorum  p,  c.( 
femndus ,  fiveTeres ,  aradice  qinteriorishumerituberculi,  & ab interno latere  oflis cu-  ?,b. 
biti ;  fiveulnse,  qua  humero  jungitur ,  prodit,  ibique  cum  radio ,  valido  &  carnofb 
prin:ipio  ne6titur,  hinc  obliquo  duduperinternum1"  radiilatus  progreditur, s  cui  pau-  Ts\™' 
lo  ante  medium  longitudinis,carnea  infertione  implantatur,^  qua  aliud  mox  caput  ner- 
vofum  enafcitur,  quod  verfus  medium  radii  pergens,  ejufdem  radii  externo  lateri  adne- 
dtitur ,  eaparte ,  ubi  hujus  gratia  afperitatem  obtinet.  Hi  duo  mufculi  dum  ad  principia 
fua  contrahuntur ,  Radium  antorfum  movent ,  &  fic  manum,  quse  radii  inferiori  parti, 
beneficio  carpi  conned:itur ,  unapronam  reddunt :  illo ,  inferiorem  hoc ,  fuperiorem 
partem  commovendo. 

Svpina- 


b* 


de  Humam  Corporis Fabrica,  Lib.  IV.  iii 

4.  it.  i.     SVPINATORVM  ^primus,  [\x e  Lonaior ,  quodomnium,  qui  cubitum  pcrrcptant,  s«pfc*wi. 
t4"lS'       r   i  i       -rr  t    ■  »t-ki  i  1         i  Mm 

d.      mulculorum  longiliimum  ventrem  obtineat.  Hic    ab  externi  numen  tuberculi  acic 

carnolus  enatus , c  radio  oblique  inlternitur,  &  ubi  ad  imam  radii  partem  pei  vcnit, d  in 

"ei.       tendinem  membraneum  degenerat,  qui c  fuperiori  parti  appendicis  imx  radii  illigatur, 

'lifc.V  nonnihil  in  partem  internam  vergens.  ' Supinatorum Jecundus ,  five  tcnuior ,  aut  brcVis  ,  fc- 

cun(^0  pronatorum  figura  &  fitu  non  diffimilis,  ab  P  externa  parte  ligamenti  articuli  in- 

fr"0™  hutocri  capitis,  &  i  cubiti  poiteriore  proccflu  carnofus  ena(cens,oblique,  foris 

J-      membranofus,  intus  carneus,  progreditur,& h  in  radium  rere  medium  valide  implanta- 

tur.  Hi  duo  mujculi ,  fefe  ad  principia  contrahentes,  verfus  exteriora  radium  ducunt,  fic- 

que  manum  relupinant ;  fcd  ille,  inferiorem  ,•  hic,  fuperiorem  partem  trahit. 

C   A   P   V   T  XVII. 

JDe  mufculis  Carpi }  uel potitts  toti  manui  dicatis. 

Arpo,  five  Brachiali,  tres  motns  competunt.  F/ecfitur  enim,  extcnditur,  ^cRhPI 
©i&y'  &  in /atera  moVetur.  Ex  his  motibuc  fiexio  &  extcnfio  ,  proprios  habet  Motui  Cari 
mufculos:  atmotus,  qui  in  hrera  fit ,  a  fledtente  &  extendente  illius 
'^'^llSil  lateris  ,  ad  cjuod  movetur  ,  fi  fimul  agant ,  perficitur.  Vtrique  autenl 


^XiiS^l'  rnotui ,  duo  dicatifunt  mujculi ,  ex  cjuibus  alter  internum  ,  alter  externum 
s^safi.3^!^  cubiti  latus  occupat  ;  unde  vel  externos ,  vel  internos  vocabimus.  Gui 


fleclunt ,  anteriorem  fedem  tenent ,  &  ab  interno  humeri  tuberculo  oriuntur  :  qui  extcn- 
dunt ,  pofteriorem ,  &  ab  externo  tuberculo  enalcuntur.  Carterum  cum  Manus ,  bene- 
ficio  Carpi ,  Radio  jungatur,  fit,  ut  flexo,  vel  extenio  brachiali,  Manus  flmul  flectaturj 
extendatur,  &  in  latera  trahatur. 
'  jc£i'**.     'Flectentivm  ergo  interior,cavT)og>  nerveoque  principio  acuto  k  ab  offis  humeri  5SJ*if* 
R^ix^  tuberculo  interiore  exoritur  ,  1  carnolus  deinde  per  totam  cubiti  longitudinem,  cui  im- 
mediate  adnatus  eft  ,  progr^ditur  ,  &  ad  carpum  in  tendinem,  partim  m  nerveum,  par- 
*>  •       tim n  carneum  degcnerat,  qui  in  carpi  os  quartum  primi  ordinis  inleritur.  Hic  fub  hga- 
w  -      mento  tranfverfo  non  tranf  t :  led  tantum  communi  omnium  mufculorum  mcmbrana 
•  '.  n.uL.  involvitur.  °  F/eclcntium  exterior, p  ab  eodem  tuberculo,  nec  longe  a  prardicto  enafcitur :  r,T,,"j 
jL.tVv!  hinc  tranfverflm  nonnihil  juxta  latus  externum  q  primi  digitos  flectentium  ,  quiipfi 
it|4*    magnaexparteiubjicitur,radioadhxrensincedit.  Antecjuam  autem  carpum  attirg^t, 
\[  fD'    circa  ipfius  radicem  in  r  tendinem  teretem  degenerat ,  qui  iliic  tamen  non  definit ,  ied 
tranfverfb  ligamento  adnatus ,  ultraipfum  perinternam  partem  prcgreditur,  &  latior 
redditus ,  in  radicem  oflis  metacarpi,  indici  prc-epofito,  inferitur.  His  duobus  fimul  agen- 
tibus,  Carpus,  &  cum  ipio  Manus  recta  flectitur :  at  alterutro  agente,oblicjue  nonnihil 
in  latusillius,  qui  contrahitur,  movetur. 

Extendentivm  s intcrior ,  rcubito  incumbens ,  a  radice  n  externi  humeri  tu-  f1xntendeB- 
berculi,  &afjmmocubitoinitiumfumens,  per  illius  longitudinem  fertur ,  cjui  cum 
*;  i      ad  1  carpum  accefff  ;!t ,  in  -'  tendinem  teretem  ac  validum  abit ,  quo  fjpra  z  cubiti  in- 
*'       feriorem  appendicem  in  fmum  ,  juxta  a  ftyloidem  procelTum  ,  &inboflismetacarpii, 
*•  •      quod  minimo  digito  fubtenditur,  partem  fuperiorem,  non  procul  a  carpo  implantatur. 
ij  =b.b.  c  Extendentium  cxteiior ,  ab  acie  illa  olTea  ,  qux  in  humero  eft  ,  fupra  tuberculum  exte-  Extmtr, 
y  b-     rius d  latiulculo  principio  exoritur  ;  e  inde ,  carnofior  factus ,  per  f  radium  progreditur 
ufque  ad  dimidium  long;itudinis ,  quo  cum  pervenit ,  invalidum  ^tendinem  degene- 
i  rat ,  qui  itatim  m   duos  rere  rotundos  dividitur ,  latiores  tamen,  quam  craluores,  lic- 
'r«<&°i'  queamboper  radiumdefcendunt ,  nonnihil  a  feinvicem  1  difcendetes ,  fub  ligamen- 
li       tum  tranfeunt  magis  inter  fe  didudti ,  &ubifupra  kcarpum  progrelli  funt,  ^alter  ia 
7;,':      metacarpii  mos  primum,  indicem  fuftinens ;  alter,  in  Dfecundum,  medio  fubftra- 
tum,  inferitur- 


C  A 


122 


Adriani  Spigelti 


Palmaru  mu- 
fculi  defcri- 
ftio. 


Obfcrvatio. 


Palmaris 
tcndo. 


Caro  quaeda 
quadraca. 


DTGTTO- 
RVM  mu- 
fculi. 

Motnsdi- 
gitorum. 


Digitornm 
fiexores.. 


CAPVT  XVIII. 

De  mufculo,  cujus  latm  tendo  medu  voU  fubnafcitur,  quem  Talmarem  vocant. 

Vb  cuteinmanu  a  latus  quidam  tendo  vifitur,  qui  ortum  habet  in- 
terdufn  b  a  mufculo ,  ut  caeteri  tendines ;  interdum  c  mulculo  caret,  & 
folus  fic  expanditur.  Vtriufque  hiftoriam  nunc  trademus,  exordientes 
ab  illo ,  qui  a  mufculoia  carneaque  fubftantia  oritur  ,  quod  plerumcjue 
hujufmodi  inveniatur.  Vocatur  autem  hic  mufculus^/w^ra ,  a  tendi- 
ne,  qui  palmae  manuslubtenditur ,  totamque  fere  inveftit.  Hicincu- 
biti  antcriore ,  vel  (fi  mavisdicere)  interna  regione ,  inter d  duos  carpum  fledentes, 
quibus  utrinque  adnafcitur  ,  fituseft,  caeteris  ibi  fitis  mufculis  omnibus  luperftratus. 
Oritur  autem  ab  einterno  tuberculo  oflis  humeri ,  rotundo  nerveoque  f  principio  , 
mox  carnoius  rcdditus,  8  ventre  tamenangufto  ,  antequam  ad  dimidium  longitudinis 
cubiti  pervcnit,  nonnihil  oblicjue  defertur  ,  &  attenuatus  ,  in  h  tendinem  teretem  & 
longum  degenerat ,  quoulterius  progreftus ,  carpi  ligamentum  internum  tranlcendit, 
8c  ubi  volam  attigit ,  in  1  membranam  latiflimam  expanditur ,  quae  cuti  valide  adna- 
fcitur  ,  per  totam  volam  fertur  ,  demptis  k  duabus  partibus ,  quarum  illa  minimo ,  hxc 
maximo  digito  fubjacet ,  donec  ad  digitorum  radices  &  prima  internodia  pervenerit , 
ubi  in  1  internum  cujufque  eorum  latus  terminatur. 

Mulculum  hunc  intcrdum  geminum  in  utroque  brachio,  &  ab  eodem  loco  exortum 
fuiiTe,  docTiftimusFallopius  oblervavit.  Vnus  tamen  duntaxat  in  tendinem  latum  defi- 
nebat ,  qualis  deicriptus  a  nobis  eft :  alter  ,  in  ligamentum  illud  tranfverfum  carpi  in- 
ferebatur. 

Quod  fi  tendo  hic  m  fine  mufculo  reperiatur,  quemadmodum  non  femel  inveniri  lo- 
letj  tum  ipfe  ~vel a  tendinibus  duorum  mulculorum  carpum  fle6tentium,qui  juncl:i  inter 
fe  ,  antequam  ad  carpum  perveniant ,  latefcunt ;  "vel ab  n  interno  carpi  ligamento  exo- 
ritur.  Hujus  ufits  eft ,  non ,  ut  fine  pilis  palma  lervaretur ,  aut  fenfus  elfet  acrioris ,  cum 
c  regione  pollicis  &  minimi  digiti ,  quibus  partibus  non  fubtenditur ,  non  minus  &  pili 
abfint ,  &  adfit  fenfus :  fed  potius  ,  ut  cutim  volar  in  apprehenfione  validius  attrahat  & 
corruget,  ne  cutis  mobilitas  firmam  rerum  comprehenfionem  impediat. 

Solct  autem  ad  externum  hujus  tendinis  latus ,  °  caro  qmdaw  quadrata  reperiri ,  quam 
nonnulli  pro  peculiari  mulculo  habent,  quamvis  effigiem  mulculorum  tenuium  ac  bre- 
vium  modo  duorum  ,  modo  etiam  trium,  referat.  Oritur  autem  a  membrana  carnofa, 
tegente  illam  regionem ,  ubi  fitum  eft  octavum  carpi  os ,  &  lupra p  abducentem  mini- 
mum  digitum  incedens,  in q  latus  externum  hujus  tendinis  inferitur,  ut  ipfum,  cum  ma- 
numaperimus,  extendat. 

C  A  P  V  T  XIX. 

De  mujculis  manus  digitos fleBentibu*. 

I  g  i  t  I  manm  Jlecluntur ,  extenduntur ,  aut  in  latera  moyentur.  Quare  tria 
crunt  mufculorum  genera ,  qui  digitis  operam  locant ;  Flecl:entes ,  Ex- 
tendentes  ,  &  Oblique  moventes.  At  cum  PoZk*  a  caeteris  plurimum 
variet ,  in  fingulis  generibus ,  alii  erunt  qui  digitos,  alii  quipollicem  fle- 
6tent ,  extendent ,  vel  ad  latera  ducent.  Agemus  primum  de  flectenti- 
bus  digitos ,  propterea  quod  ipfi  in  cubito  pofiti  fint ,  a  quo  difcedere 
nobis  religio  fit,  non  diligenter  prius  omnibus  in  iplo  perfpe&is. 

Mufculi  igitur  digitos Jieclentes  a  nobis  vocantur,  qui  quatuor  digitorum  phalanges,ex-f 
cepto  pollice,  incurvant.  Horum  fex  funt,ex  quibus primm,  fecundum  digitorum  os  fle- 
clit,  unde  ab  ufu  (noftro  more)  Flexorem  lecundi  digitorum  internodii  vocabimus :  al- 
ter,  tertium  os  flcdit,  unde  Flexor  tertii  internodii  dicetur :  reliqui  quatuor,  primum  arti- 
culum  curvant.  Quamvis  autem  non  ignorem ,  tertium  os citra  fecundum  flecl:i  haud- 
quaquam  polTe ;  quia  tamen  ille  fecundo ,  hic  tertio  inleritur ,  ab  ulu  primario  nomen 
hoc  ipfis  remanebit. 

Digi- 


t.  4-ti.i 

CC.C 

/, «. 

z,  a 
h,  e. 


»,  b. 
k,  N.A, 

o.o. 

/,G.G.G, 


»,  F. 


c.  P. 

f,  N. 

4>  C 


ip.  mjuo 


de  Humani  Corporis  Tabrica,  Lib .  I V.  1 1  ^ 

Digitorvm  ergo  ^fecundi  int •emodii  flexor  ille  eft,  qui  ab  b  humeri  tuberculo in-  £j25 
terno  ,  principio  tereti ,  aliquantulum  nervojfb ,  lub  c  principiis  mufculi  palmaris ,  & 
W.d. "ft.  d  duorum  carpum  fledentium  enafcitur :  hinc e  carnofus  latiorque  redditus,verfus  me- 
dium  radii  &  cubiti ,  utrique  nonnihil  inha?rens ,  defcendit :  inde  ulterius  progrediens, 
f  faJm  ex  toto  carnolus  ac  rotundus  prope  carpum  redditur,  ad  quem  antequam  perveniat,in 
JjSc.  1  quatuor  carnofas  partes  dividitur  ,  quarum  quarlibet  in  gtendinem  exquifite  rotun- 
j j  B  dum,  nerveum,  ac  pellucidum  abit,  qui  omnes  limul  membrana  quadam  communi,te- 
i  \      nui  ac  mucofa  involvuntur ,  quo  tutius  iter  faciant ,  flcque  iub  interno  carpi  ligamento 
$%  d-  i.  tranfeunt ,  &ad  digitos  per  volam  properantes ,  h  in  quatuor  digitorum  fecundum  os, 
^.tV  latiores  &  tenuiores  facti ,  minores  tendines  in  minora  ofla ,  &  majores  in  majora  im- 
itcc  plantantur,  cum  tendinum  magnitudo  oflium  magnitudini  refpondeat.  Carterum  dum 

dimtorum  prima  ofla  nerreptant,  1'wamento  tranfoerfo ,  quod  ab  uno  offis  latere  ad  al-  L,>men. 

•  o  l       -         f  i  r  '  r    f  *       1-  r  tumrranli 

terum  pertinet ,  &  per  quod  etiam  lublequentis  mulculi  tcndines  tranleunt ,  tanquam  «rfum. 
fomici  lubjiciuntur.  Prohibet  autem  hoc  ligamentum  ,  quo  minus  e  fua  fede  Sc  a  digi- 
to  declinent  tendines ,  vel  contradi  eleventur  nimis,  prxlertim  ubi  lecundum,  aut  ter- 
tium  digitorum  articulum  flectimus ,  ex  quo  tum  cutis  attolleretur  ,  tum  vola  nimium 
»,ccc  impleretur.  Prius  autem  ,  quam  fecundum  digitorum  os  attingant ,  1  hnguli  longa  fe- Fiirnra. 
clione  flnduntur ,  rimamque  erliciunt,  per  quam  tranleunt  tendines  fequentis,  qui  ter- 
tium  dieitorum  os  flectit. 


it.t.  k 


Flexor  erao  tertu  dmtorum  intcrnodu ,  1  dicto  totus  fubftcrnitur  ,  five  pnncipium  eius,  *■»  tmt* 
titrmi»  leu  ventrem ,  aut  tendines  conlideres.  Adnectitur  autem  tnterno  lui latere  cubito  :  ex-  mm» •** 
Jm.d.  terno,  primo  pollicis  flexori.  Originem  ergo  ducit  parte  ,  &  quidem  exigua ,  abmin- 
17,'inUx.  terno  humeri  tuberculo  ,  reliqua  tota  ab  anterioris  olecrani  proceflus  radice.  Hoc  ini- 
*  tio  facto  ,  exacle n  carnofus  &  teres  efficitur ,  non  fecus  ac  dictus ,  ficqne  ad  °  cubiti  la- 
;  ,  D  tus  defcendit,  cujus  mediam  partem  ubi  fuperaverit,anguftior  rcdditur,&  in p  quatuor 
"fe*  carnofas  partes ,  perinde  ac  primus ,  dividitur  ,  qua:  antequam  ad  carpum  pertingant, 
V  \  a  a  10  °iuatllor  q  tendines  degenerant ,  eo  crafliores  prxdicti  mufculi  tendinibus ,  quo  ipfe 
q\  .lle.  totus  toto  crafiior  eft.  Involvuntur  autem  hi  tendines  membrana  nervofa ,  lubrica  ,  ac 
humida ,  magilque  quam  alia?  membrana?  rubra.  Tranfeunt  autem  fic  tecti  annulare 
carpi  ligamentum  ,  quemadmodum  prioris  tendines ,  quibus  ubique  (ubjiciuntur.  Ab 
hac  ubi  recelTerint ,  arqualiter  inter  fe  diducuntur,  teretelque  facti,  ad  digitos  tendunt, 
horum  ligamenta  &  filluras  tendinum  primi  tranleuntes ,  tandem  in  tertium  interno- 
dium  ,  latiores  redditi ,  implantantur. 
'd^-J'     r Fleclentes  primum  intcrr.odium ,  teretesfunt,  oblonm  ,  ac  araciles,  unde  a  fimilitudi-  rww^ 

F    .  F.  F»  r+  '    t  -*-n       "  ' 

ftmtnmis  ne  ,  quam  nonnihilcum  lumbricis  habent ,  htmbricaks  funt  dicti.  Hi  s  initium  fuum  du-  meTh"*tl' 
cuntamembranis ,  qmc  quatuor  tertium  digitorum  internodium  fleclentis  tendines 
D"  involvunt ,  carnofl  poftea  progredientes ,  tandem  in  primum  internodium  tendine  te- 
b.b.b.  reti^  ac nervolo, inferuntur. 

P  o  L  L  E  x  flcclitur :  fed  flectitur  tribus  internodiis ,  variilque  modis :  quare  pollicis  follicis 
flexorum  alios  primi ,  alios  fecundi,  alios  tertii  internodii,  doclrina:  gratia,  vocabimus.  t%°^ 
'& . a &     1  ^rmi  internodiipollicis flexor primus ,  a u  ligamenti  annularis,  quod  in  carpo  eft,  fede  lu-  r  '  ' 

u  Periorci  °jua  parte  pollici  fubftat,  carneus  exoritur,  afcendenfque  pollicis  oflis  primi  to-  fiwpnmM. 
6yrvm>  tiinterna:regioniadnecl:itur,carnofufqueinruperiusipfiuscapituluminferitur.  Sccun- 
*,  t.     dm ,  partim  ex  eodem  loco ,  partim  ab  offecarpi,  pollici  lubftrato,  enatus,in  radicem 
primi  oflls  pollicis ,  ufque  ad  medium  longitudinis  implantatur.  Dicto  totus  lubjicitur, 
a  quo  magnitudine  etiam  plurimum  ruperatur.  Hi  duo  pollicis  os  flectunt,  ac  manui 
adducunr. 

*>  *Sccundi  intemodiipollicisflexorprimus ,  ab  ofle  metacarpii  indicem  fulciente  exoritur  ,  $**m%i**> 

paulo  fub  ipfius  capitulo ,  principio  carnofb ,  lato  ,  fed  tenui ,  flcque  progrediens  ver-  /rf /m.n. 
ius  pollicem  ,  lenfim  anguibor  redditur  ,  ut  triangulum  perquam  referat,  in  capitulum 
inferius  fecundi  oflis  pollicis  tendine  membraneo  ,  qua  parte  indicem  lpeclat,  inleritur. 

9'  l-    7 Secundus ,  praedi&o  abinferiore  parte  contiguus  ,  exmedia  fede  oflis  metacarpii,  me-  shukU. 
dio  digito  prxpofito ,  lato  principio  enafcitur ,  ficque  ad  pollicem  progrediens ,  in  me- 

t,  .3.    dium  fecundi  olfls  pollicis ,  parte  interna  implantatur.  2 Tcrtius ,  fecundo  contiguus  ,  a  xm* 
metacarpii  ofle  annularem  fuilinente ,  fimiliter  latiufculus  exoritur,  Sc  eodem  loco,  ubi 

i  fecundus, 


Tertii  inter- 
nodu  pollicn 
flexor. 


1 24  Adriani  Spigelti 

(ecundus,  definit.  Quinque  hi  mufculi  omnes  carnofi  funt :  cx  quibus  duo  primum  in- 
tcrnodium  flectentes,  una  cum  abducente  pollicem,pollicis  monticulum  fic  vocatum  & 
Chiromantis :  at  tres  fecundi  internodii,quicquid  intcr  lineam  vitalem  &  monticulum 
dictum,  carnofum  interjacet,  conftituunt.  Flectunt  autem  fecundum  os  verfus  reliquos 
digitos ,  fic  cjuidem  ,  ut fimul  agentes ,  pollicem  indicis  lateri  apponant  ,•  a&jmgu&s ,  ad  vo- 
lam  ufque  perducant ,  & primo  quidem  ,  ad  partem,  qua?  fub  indice  eft ;  fecundo,  qua:  fub 
medio:  attertio,  quarfub  annulari.  Guartus  autcm  ,  his  tribus  fiubftratus ,  perinde  ac 
ipfi  carnofus ,  ab  oife  metacarpii  indici  lubdito,  infra  medium  ufque  ad  articulum  cum 
carpo  enafcitur ,  ac  eodem  ,  quo  dicti  modo ,  o(fi  fecundo  pollicis  jungitur.  Hic  polli- 
cem  indici  admovet,  &  fuperponit. 

a  Tertii  intemodii  pollids  fiexor  unm  eft ,  qui  non  in  manu  ,  ut  pra?dicti  :  fed  in  cubito  «,un 
carnea  fui  parte  fitus ,  totoque  ductu  fecundo  digitGS  flecr.enti  mufculo,  latere  cxtcr-  fcf.t 
noadjacet,  cui  ad  exortum  aliquantulum  eft  continuus.  Principium  habet  carnofum 
ac  teres,  ab  olTe  cubiti,  prope  finum  in  quo  radii  caput  fufcipit ;  deinde  per  radii  totam  ^m; 
longitudinem  progreditur ,  a  quo ,  cidem  firmiter  adnatus,  ubique  principium  aliquod 
ducit,quemadmodum  etiam  a  ligamento  illo  membraneo,quod  radium  cubito  jungit: 
hic  ubi  fic  progrciTus  ad  carpum  pervenit ,  in  tendinem  teretem  &  nerveum  propria 
mcmbrana  mucofa  involutus ,  degenerat,  qui  per  ligamentum  tranfverfum  carpi,  cum 
tendinibus  duorum  digitos  flecTentium  tranfiens ,  &  per  finum  offis  carpi  pollicem  ful- 
cientis  hujus  tendinis  gratia  infculptum  ,  inter  mufculos,  primum,  &  fccundum  pollicis 
os  flecl:entes ,  occultatur :  hinc  ligamento  tranfverfo,  quod  in  fecundo  pollicis  ofle  eft, 
exceptus,  in  ejus  tertium  os,  tendine  nonnihil  dilatato,  valide  inferitur.  Flectit  tertium 
pollicis  interncdium,  cui  infigitur. 


E  X  T  E  N- 
SOHES 
Dl  GI- 
TOKVM. 


Secundi  ae 
tertu  interno- 
dit  extenjores. 
Primtti. 


Obfervatio. 
Secundtti. 


Trimi  inter- 
nodu  extenje' 
res. 


POLLICIS 

tertium  os  ob- 
liquc  exten- 
dens. 


C   A   P    V    T  XX. 

De  mufculis  manm  digitos  cxtendcntibus. 

Vemadmodum  alii  erant  mufculi ,  qui  digitos  flectebant ,  alii  qui  polli- 
cem :  ita  qui  extendunt  eofclem  ,  diverfi  lunt  ab  iis ,  qui  pollicis  exten- 
fioni  deftinantur.  Extenduntur  autem  in  digitis,  tertium,  &  fecundum 
os  ,  ab  iifdem  &  fimul ,  cum  alterum  abfque  altero  extendi  nequeat : 
primum  vero  ,  peculiares  mufculos  habet. 
bDiGiTORVM  ergo  extenfor primm  ctrium  interiorum  digitorum 
d  tenium  & fecundum  os  extendit ,  &  ab  e  humeri  tuberculo  exteriore  oritur ,  initio  partim 
carneo ,  partim  nerveo  ,  ftatimque  carnofior  faclus ,  inter  f  duos  carpum  extendentes 
defcendit,  ac  juxta  carpum  anguftior  redditus,  in  g  tres  carnofas  partes  finditur,  qucm- 
admodum  fledentes  longi ,  qui  moxdegenerant  in  h  tendines  nerveos  pellucidos ,  ex- 
acte  teretes,  &  ligamento  membraneo,  a  radii  appendicc  pronato,  colligati,ficque  una 
perfinuminexternaradiiparteexiculptum ,  adcarpum  deferuntur,  ubi  tranfeuntes 
1  ligamentum  annulare  ,  mox  a  le  diducuntur  ,  latiorefque  fiunt,  ac  primus  indicem,  al- 
ter  medium,  tertius  annularem  digitum  petit,ac  in  k  fecundum  &  tertium  internodium 
inferuntur.  Tendines  autem  hi  ufque  ad  extremumtertii  oflisapicem  pertingunt,  ac 
fubipfis  unguibus  recumbunt.  Ex  quo  caufa  petenda  eft ,  tam  fa?vi  doloris  ,  quemex- 
perimur  ,  fi  quando  dolorifici  quid  circa  illas  partes  fuerit.  1  Extendentium  fecundm,  ab 
m  eodem  tuberculo ,  acuto  principio ,  &  nerveo  nafcitur,  a  quo  prior,  cui  ad  n  medium 
ventrem  etiam  ficcommifcetur  ,  ut  ad  exortum  prorfus  unus  efte  videatur.  Hic  juxta 
cubituni  progrediens,  ubi  °ligamentum  tranfverfum  fuperaverit ,  in  p  tendinem  ner- 
veum,  ac  teretem  abit,  qui  ad  minimum  digitum,  latior  factus  progreditur,  ac  fecundo 
&  tertio  ejusinternodio  implantatur. 

Primum  vero  internodium  extendunt ,  ocl:o  illi  mufculi ,  quos  Jnteroffeos  vocabimus ,  tum 
fcilicet ,  cum  duo  fimul  agunt ,  ut  capite  fequenti  dicemus ,  cum  ad  eum  potius ,  quam 
ad  hunc  locum  referendi  videantur. 

q  P  o  L  l  1  c  1  s  tertium  os  extendens ,  a  cubiti  exteriore  fede  ,  ad  ejus  lineam  afperam  , 
carnofus  exoritur ,  ubiligamentum  eft  membraneum  ,  quod  cubitum  radio  jungit ,  ad 
radium  oblique  defertur ,  cujus  appendicem  priufquam  attingit,  in  tendinem  teretem 

degenerat, 


b ,  4.  i  t 
D.  D.  <. 
17.1.  . 

c ,  41  ■. 

nu- 1.  . 

dA\\.  ir. 

e ,  B. 
/,LH. 

V,!..?. 


i ,  E 


l.  4.1:. 
N.N 
m,  B. 
n,c£' 

0,  E 


t» .  4-  '• 

V- 


b  4.  16-  r- 
G. 
•  <. 
F. 


de  Humani  Corporls  Fabrica,  Lib.  IV.  125 
degenerat ,  ac  (ub  ligamento  tranherlo  ad  manum  abit ,  ac  totius  pollicis  longitudini, 
\\'?7'  t'  qua  indicem  fpectat ,  ad  ejus  tertium  os  ufque  in/eritur.  '  Sccundus,  iecundi  if  tcrtii PoHicis  Seaet*? 

lt;>£.t.'.     i  1  J  «•••!•  •  •    r       I  «1-  r  i't(T/ecundi 

mternodn  extenlor  ,  ab  eadem  cubiti  hnea  juxta  lplius  longitudinem  carncus  enatus,  ob- 
liquefupraradium  confcendit,&  in  duas  imparcs  partes  fibi  mutuo  haercntes  dividitur, 
finuquc  proprio  in  radii  appendice  incilo  ,  infidct  ,  ac  ligamento  pcculiari  obducitur. 
Siperior  portio  aliquamdiu  carnea  rcmanct ,  at  poftea  in  tcndinem  tcretem  de^enerat , 
qui  in  os  carpi ,  pollici  (ubjectum  ,  inieritur  :  at  ir.fcrior,  ftatim  ac  paululum  proceflit,  in 
portiones  duas  carneas  iubdividitur  ,  qua:  fingula:  in  tendinem  finiunt ,  quorum  alter 
radici  primi  pollicis  internodii ,  alter  mcmbranolo  nexu ,  fccundo  &  tertio  pollicis  ofli 
validiflime  adnakitur. 

CAPVT  XXI. 

De  mufculis  manus  digitos  obliquc  ad  latera  trabentibus. 

I c.  I T I ,  prarter  flcxionem  &  extenfionem,  ctiam  ad  Iatera  moventur, 
ficque  adducuntur  ,  vel  abducuntur.  Dico  adduci,  cum  vedus  pollicem 
.  ?  trahuntur :  abduci,  cum  contra  ab  ipfo  retrahuntur.  Eodcm  autcm  pa- 
dto  ,  & polkx  iple  adduci  dicetur  ,  ant  abduci ,  cum  vel  digitis  admovctur, 
y^.-^  aut  ab  ipfis  removctur.  Mufculi  qui  hos  motus  perficiunt ,  plures  funt, 
ex  quibus  quidam  ,  ut  oCto  priores ,  communcs  quafl  funt ,  &  in  generc 
quatuor  digitis  deftinantur,  exccpto  pollice  :  doo  alii propriifunt ,  alter  indicis ,  alter 
minimi.  Pollcx  deinde  fuos  quoque  habet  peculiares. 
Commiitxs  ergo  oi\o  funt ,  qui  vulgo  b  Interojjei  a  fitu  vocantur  ,  quod  inter  offa  me-  ™£"esMi~ 
J  3-  e-  tacarpii  pofiti  hnt.  Sunt  autem  oclo ,  carnei  ac  teretes  ,  ab  iifdem  quibus  connalcuntur  Uatr4»- 
oflibus  exorti ,  fccundum  quorumlongitudinem  totam  rectaferuntur.  Hi  ubi  ad  difri- 
t         torum  radices  perveniunt ,  in  c  tendines  abeunt ,  qui  Iatcribus  digitorum ,  quibus  con- 
nati  erant ,  attenfi  ,  ufque  ad  fecundum  internodium  tendine  (uo  feruntur.  Sunt  autcm 
JghG'  dJex  intribus  intermdiis  ofiium  metacaipii  locati ,  adeo  ut  bini  in  fingulis ,  ex  quibus  unus  ad 
* F-       interiorem  ,  alter  ad  exteriorem  digitum  defertur.  e  Alius  dcnuiepnmo  ofi  metacapii  ejuf- 
/..i3.i.H.  dcm ,  quod  Indicem Juftinet ,  incumbit  ea  parte  ,  qua  pollicem  refpicit.  1  Alius  ultimo  ojli  me- 
tacapii  parte  manus  externa,  five  in  dork>,adha:ret.  Mulculi  \\\,quatciins  reliqua  quoque 
prxter  pnmum  internodium ,  luis  tendinibus  attingunt,  fecundum  etiam ,  actertium 
os  extendunt ,  quod  primum  a  Galeno  obfervatum  eft  ,  lib.  1  de  Vlu  part.  cap.  xvi  1 1 . 
Et  haec  caufo  eft ,  cur  digitorum  extenlore  ablcifto  ,  digitorum  extenho  tamen  non 
aboleatur;  quia  fcilicet  interolTei  fimul  agentes  exteniionem  perficiant.  Guatenusau- 
tem  primo  ofli  implantantur,fi  contrahatur  uterque  unius  digiti,  primum  internodium 
extendunt :  at  fi  alteruter,  tum  abducit,  aut  adducit. 
x+xM.F.     ^Indicem  abducens ,  duobus  extendentibus  digitorum  infcriores  duos  articulos  ,  SjJT-*' 
fecundum  fcilicet  &  tertium ,  fubjicitur.  Oritur  hic  a  cubito  medio  ,  qua  parte  oblon- 
gam  &  afperamlineam  pro  ejus  exortu  os  habet ,  principio  exactc  carnoio  :  hinc  obli- 
que  ad  radium  defcendit ,  &  carpi  appendicem  confcendens,  in  tendines  duos  difpefci- 
tur  ,  qui  poftea  per  finum  proprium,  in  radii  appendice  exfculptum,  iub  Iigamcnto  an- 
nulari  verfus  manum  deferuntur.  Horum  fuperior  ad  indicis ,  inrerior  ad  medii  digiti 
radicem  oblique  implantatur,  ut  invicem  a  pollice  abducat. 
1 4.i«.i.     h  Mbnmum  dintum  abducens ,  in  vola  manus  pofitus  cft  lub  minimo  dio;ito  ,  brevis ,  at  *j™»>»» 
p.  1 4.  validus ,  ab  ofTe  quarto  carpi  carnofus  enatus,  poftea  per  metacarpium  delatus,  ofli  pri- 
mo  minimi  digiti ,  laterc  externo,  gracilis  8c  nerveus  inferitur.  Hic  minimum  digitum 
a  carteris  abducit ;  8c  prarcipuum  ufum  habet ,  dum  fpharricas  figuras  apprehcndimus, 
cum  eo  tempore  maxime  a  cxteris  digitis  minimus  fit  abducendus. 
nVf  L"     P  o  L L  E  x  ad  latera  dum  woTctur ,  vel  abducitur  a  cxteris  dimtis ,  vel  adducitur.  1  Ab-  JJ* 
'K*'tL'b'  ^liCCtts »  ^  carP^       pollicem  fuftinentis  interiore  parte  ,  nervolo  principio  ,  juxta  pri- 
mum  flexorem  primi  pollicis  internodii,  enafcitur:  mox  carnofus  faCtus  ,  deorfum 
fertur  ,  &inprimum  pollicis  internodium  ,  tendine  mcmbraneo  inferitur.  Hicabin- 
U.17.1.0.  dice  abducit.  k  Adducens ,  fpatium  quod  inter  pollicem  &  indicem  vilitur ,  in  extcrna  "J1"11  rtl 
manus  fede ,  occupat.  Hic  ab  ofTis  metacarpii ,  cjuod  indicem  fuif inet ,  partis  pofte- 

3  rioris 


CRVRIS 

mufculi. 

Foemoris 
mocus. 


UumeruA  mu- 
fculornm. 
Situs. 


Extcndentes 

fccrnnr. 

frimm. 


Sctundt*. 


Ttrtku. 


Fleftentiam. 
Primtu. 


116  Adriani  Spigelii 

rioris  latere  externo  carneus  oritur ,  &  in  pollicis  internodii  primi  totum  latus  inter- 
num  carnofus  inferitur.  Adducit  pollicem  ad  indicem. 

CAPVT  XXII. 

^De  mufculis  Fcemoris. 

X  artubus  Manum  vidimus :  fequitur  nunc,ut  Cruris  quoque  mufculos 
videamus,  qui  pro  partibus  cruris  varii  funt,  adeoque  alii  foemoris, 
tibia?,  pedis,  alii  digitorum.  Foemvr,  triplicem  motum  habet :  ex- 
tenditur  enim ,  fledtitur,  &  in  gyrum  movetur.  Extenditur,  cum  fcemur 
verfus  exteriora  ducimus  ,  quemadmodum  cum  divaricatis  admodum 
cruribus  ftamus.  Extendimus  autem  vel  rccla ,  cum  recta  ab  altero  ab- 
ducimus  :  vel  oblique ,  verfus  anteriora  corporis ,  aut  pofteriora  ,  cum  ad  eafdem  partes 
trahimus.  Eleclitur  autem  ,  cum  attollimus,  quemadmodum  fedentes  flexo  foemore  fe- 
demus.  Flectitur  autem  fimiliter  retla ,  vel  oblique.  Rccla,  cum  verfus  corpus  tollitur,  ut 
adneutrumlatusinclinet ,  &  quando  cum  fpina  rectum  angulum  facimus,-  at  oblique, 
cum  verfus  latus  parum  movemus ,  ubi  vere  flectitur ;  fimiliter  &  cum  fcemurfcemori 
imponimus.  Circumagitur  autem ,  cum  fotmur  circumvertitur ,  quod  folet  evenire,  dum 
ftantes  pede recto  ,  &  terra?  arfixo ,  oblique  crus  movemus.  Hic  motus  duplcx  eft ,  & 
vel  ad  interiora,  vel  extcriora  corporis.  Ad  interiora  quidem,  cum  genu  ad  poplitem  du- 
citur,  &  calcaneus  foras  fertur.  Ad  exteriora,  quando  genu  foras,  &  calcaneus  intro  mo- 
vetur.  Extenfio  ,  trium ;  Flexio ,  quatuor ;  Circumvolutio,  totidcm  mufculorum  beneficio 
peragitur.  Extendentes  partem  pofteriorem  occupant ,  &  oflis  innominati,  five  coxae 
dorfo  incumbunt.  Fledentium  duo  priores,  in  ventris  cavitate  funt  flti :  duo  pofterio- 
res,  fcemori  infident.  Circumagcntes  coxendicisfedem  occupant  ;  unusinternam,tres 
externam.  Extcndit  recla  ,  tcrtius :  at  verfus  anteriora  ,fecundm ;  ad  poftcrior  a ,  primus,  Ci 
toti  agant.  Eleclunt  re<5ta  ,flcclcntiumprimus ,  dcfccundm :  oblique  ,  tertius ,  &  quartus.  Cir- 
cumagit,  verfus  fupcrior  o.,primus;  intror  fum,  fccundus ;  ad  exteriora,  tcrtius  \  ad  pofteriora, 
quanus. 

*Extendentivm  ergo  primus ,  quem  cum  duobus  fequentibus  GluUum  appel-  »,  4.1».. 
Iant ,  quod  natium  carnofam  molem  conficiant ,  difcriminis  vero  gratia  majorem ,  quod  h!i.'k. 
maximus  fit  omnium,  &  fere  alterius  lateris  natem  totam  efTormet.  Statim  detra&a 
cute  occurrit,&  principium  habet  latiflimum,a  diverfis  oflibus  enatum.  Nam  h  fuperior  b>  *■  «• 
ejus  pars  ab  off)S  Ilium  fpina:  circumferentia  tota :  at c  lateralis  ab  oflis  facri  parte  humi-  r» a  b- 
liore :  d  infcriorautcm,  a  coccygeprodit.  Ex  omnibus  ergo  hisinitiis,ut  femicirculo  car-  d> b  c» 
nofus  exortus ,  oblique  nonnihil  defcendit ,  ac e  coxendicis  articulum  fupervehitur,  ubi  g. 
mox  ^racilior ,  &  anguftior  totus  redditur ,  &  in  f  tendinem  validum  ac  latum  definit,  /• 4 
quipartim  ginpnmamrotatorismajonsimpreliionem,  partimin  n alperam  lineam ,  h8c^-m 
quarfabquartaimpreflionedeorfumducitur,  implantatur.  1  Secundus  ,f\xcGlut<eusme-  «-V** 
dim ,  ab  oflis  ilium  ipina?  anteriore  (ede ,  paulo  humilius ,  quam  primus  ,  fub  quo  totus  b.'  b.* 
fere latet , quemadmodum & ab ilium oflis dorfb, k principio carnofb, lato fimiliter, ac 
lemicirculari  exoritur,  oblique  in  partem  exteriorem  defcendens,fenfim  anguftatur,& 
fupra  coxendicis  articulum,  quem  contegit,vedtus,in  tendinem  membrana?  in  modum 
Jatum  validumque  finit ,  qui  in  1  fecundam  majoris  rotatoris  impreflionem  tranfverfim 
implantatur.  m  Tertius ,  five  Glutms  minor ,  lividus  in  omnibus  hominibus ,  pra?fertim  in 
robuftis ,  in  quibus  etiam  ea  fecundi  pars ,  qua?  tertio  luperjecta  eft,  livida  apparet,  to- 
tus  fub  medio  latitat,  quo  tanto  minor  eft,  quanto  ille  primo.  n Nafcitur  hic  a  pofterio- 
re,  &  inferiore  fede  dorfi  oflis  ilium,  ubi  coxendicis  os  incipit  circa acetabulum,  princi- 
pio  lato,  craflo,  carnofo,  ac  femicirculari.  Hinc  oblique  defcendit  verfus  anteriora,  in- 
haerens  fibrofisnexibusligamentoilli,  quo  fcemoris  caput  coxendicis  finui  conjungi- 
tur ,  paulatimque  anguftatus ,  in  latum  ac  validum  tendinem  abit ,  qui  in  °  tertiam  im-  ™H 
preflionem  majoris  rotatoris  inferitur. 

pFlectentivm  primus ,  Grsecis  ^een  dicitur ,  vel,  ut  nonnullis  placet,  ^J* ,  Lati-  ^  % ' 
nis  lumbalis  mufculus.  Oritur  hic  alatere  corporum  qduarum  ultimarum  thoracis  ver-  A< 
tebrarum ,  &  r  trium  fuperiorum  lumborum,  tum  a  tranfverfis  proceffibus  eorundem, r »  c,c" 

•  principio 


/,  1.  10. 

&l.m.. 
m ,  4. 30. 
G.t  33. 
a.  b.  b. 

n  ,  a.a.  & 
9-  J.  & 
num.  3. 


de  Humani  Corporis  Fabrica,  Lib.  I V.  i  i.y 

\'JU    *  principio  carneo  &  livido.  Figura  vero  quodammodo  teres  eft,  ex  acuto  initio  paula- 
i ."'•N-   tim  cralleicens ,  ficque  per  interiora b  ofTis  ilium  defertur,  cjui  ubi  ad c  olTa  pubis  perve- 
d,-      nit ,  in  teretem  &  validum  d  tendinem  mutatur  ,  &  per  e  finum  offis  pubis,  eo  nomine 
ir.R.  exfculptum ,  prope  os  coxendicis  detertur ,  &  in  fuperiorem  partem  ,  r  minoris  rotato- 
101    ris  implantatur.  Tranfit  autem  per  finum  hujuimodi,  tum  ne,  fi  cjuando  contrahatur, 
a  loco  fiio  recedat ,•  tum  ne  tendo  mufculi  ab  acuto  ofTis  procefiu  lxdatur.  Situs  cy°o 
eft  in  abdomine  nonnihil  oblique ,  &  ftatim  in  lumbis  remotis  vifceribus  imi  ventris  ac 
H  lu'1  intemnis  5  occurrit  confpiciendus.  ■  Sccundus ,  tiuam  intcrnus ,  ab  aliis  communiter  di- 
*.;N-   ctus,  quodin  h  oiTis  ilium  interna  parte,  quam  totam  occupat,fub  priorc  fitus  ilc.  Na- 
i'  :  m.m.  fcitur  hic  ab  univerfa  'fpina,  five  appendice  interna  ofTis  llium ,  k  principio  carnofo 
L     femicirculari ,  ted  mox  ex  lato  initio  'anguftior,  contra  ex  tenui  crailior  faclus,  in 
?"96K  Pri°ra  f^rtur  ,  &  in  m  tendincm  degenerans ,  per  B  finum  oiTis  pubis  prxdictum  defer- 
,,'io.i.e.  tur ,  actendini  prardicti  muiculi  connatus ,  in  °  minorem  rotatorem  cjuocjuc  inferitur, 
; ,        fed  iede  paulum,  quam  prior,  humiliore.  pTor//tf,cognomine  T;va^f,omnium  fcemoris,  mh 
^CLQi  imo  univerfi  corporis  maximus  cft.  Videturenim  hic  muiculus  c- tria  habere  capita, 
vr.vX  qua:  in  muiculi  unius  finem  congrediuntur.  Horum  printum,  acoxendicis  appendice 
tt)i'i  nerveum  ,  deinde  carneum  principium  lumit ,  cjuod  poftea  in  ventricofam  carnem  de- 
do.'D'  generat ,  qux  per  fcemoris  pofteriora  delata.  gracilefcit,  &  in  teretem  tendinem,  cujus 
f  •  •      terminus  eft  in  interno  fcemoris  capite  prope  poplitem ,  abit.  Sccundum  caput,  anterius 
ab  ea  coxendicis  iede,  qua:  cum  offe  pubis  committitur,carneum  enafcitur, &  obliquis, 
ac  fere  tranfverfis  fibris,  ad  radicem  minoris  rotatoris  ,  &  luperiorem  partem  linex 
afpera:  fcer«oris  terminatur.  Tcrtium ,  carneum ,  ab  interiore  coxendicc  incipit ,  &-  par- 
tim  obliquis ,  partim  reclis  fere  fibris  interiori  parti  linea:  alperx  implantatur.  Hunc 
communiter  pro  quarto  extendentium  habent;  fed  revera  quicunque  re&e  ipium 
f.v.3A.&  confideraverit ,  nobiicum  in  clalfem  eorum  ,  qui  flexioni  prxfunt,  allcribet.  1  guar- 
*"0'    tus,  lividuseft,  &  cum  priore  minime  confundendus ,  etfi  ejus  portio  quoquo  paCto 
effe  videatur.  Oriturab  s  oifis  pubis  parte  anteriore  ,  prope  cartilaginem ,  qua  duo 
offa  fibi  invicem  committuntur ,  principio  lato  ac  carneo ,  quo  poftea  oblique  de- 
fcendit,  donec  in  tendinem  amplum  ,  fed  brevem  degeneret ,  qui  fcemoris  lateri  in- 
terno  ,  e  regione  minoris  rotatoris ,  ufque  ad  dimidium  longitudinis  tcemoris  implan- 
tatur. 

t ,  30.  h.     'CiRCVMAGENTlVM  primus ,  qui  Iliacus  externus  dicitur  ,  &  Pyrirormis ,  u  a  tribus  circnm^-a 

'  8c  a.  rr    r  i    •  •  rr       •     •    •  •  r  tes  temnr- 

"3.:.  humilioribus  oilis  iacri  vertebns ,  tereti  &  craiio  pnncipio  exontur  ,  iic  ut  non  modo 
a  lateribus  externis  ipiius  enalcatur ,  fed  etiam  in  interiore  ejufdem  offis  parte,ubi  a  iui 
conjugis  principio  haud  multum  diftat.  Hinc  tranfveriim  excurrens,  in  teretem  xten- 

3\  dinem  mutatur  ,  & 7  majoris  rotatoris  quarta:  impreiTioni ,  qux  in  apice  hujus  procef» 
fus  eft  ,  implantatur.  Mufculum  hunc  Anatomici  inter  extendentes  referunt ,  quar- 
tum  numero  faciunt :  fed  quam  bene  diligentior  confideratio ,  qua:  me  docuit,  &  ipibs 

*c<i£.  ^ac^e  1  fi  advertant,  edocebit.  1  Sccundus,  qui  cum  fequente  Qhuiwm  diritor,  propterea  ***** 
h  1.K.&  quod  a  foramen  oflium  pubis ,  principiis  fciis  obturent.  Et  quia  hic  ab  externa  forami- 

•  .  >.«.n.  nis  parte  oritur  ,  cxternus  obturator  dici  coniuevit ,  quemadmodum  tertius,  internus  dici- 
tur ,  quod  ab  interna  regione  ,  qua  hvpogaftrium  refpicit ,  pronaicatur.  Oritur  ergo  a 
membrana  foramen  fuccingente ,  &  ab  oftium  pubis  ac  coxendicis  oris,  carneus  &  am- 
plus ;  deinde  tranfverfim  ad  pofteriora  fcemoris  procedens,  anguftior  fit,  validum  pro- 

*b  3t  G  ^ucens  tendinem,  qui  in  finum  magni  rotatoris  inferitur.  b  Tcrtius,  five  obturatorintewus,  Ttnati' 
g       ab  interno  ambitu  foraminis  ejufdem  pariter  carnofus  enatus,&  amplus,ac  validior  pre- 
didto,totam  internam  oifium  coxendicis  &  pubis  iedem  occupat,feniim  anguftior  eva- 

■«        dit,  & c  tres,quatuorve  tendines  porrigit,qui  ad  externam  coxendicis  partem,troch!e^ 

d,  9.7K.  modo,  (unra a  linum  coxendici  in  hunc  finem  exfculptum,ac  craifo  validoque  ligamen- 
33.F.  to  obdudtum ,  reflexe  feruntur ,  e  carneoque  marfupio  ( quod  viiu  certe  eft  pulcherri- 
mum)  ut  robuftiorfiat,&:  minusin  fuis  motibus  ab  o{feotfenderetur,inveftiti,tendinem 

f>  33  I.  unum  conftituunt ,  qui  in  finum  maani  rotatoris,  in  quem  &  prior,  inieritur.  1  Puartus,  ^tm. 
partim  ab  externo  tuberculo  o(T>s  ilium  ,  partim  ab  appendice  coxendicis  exoritur,  liib 
finu  trochlea: ,  circa  quem  prior  circumvolvebatur ,  &  cui  propterea  etiam  iubjicitur. 
Brevis  poftea  ac  carnofus,  ad  pofteriorem  partem  majoris  rotatoris  procedit,  lbique  in 

illud 


TIBTiE 

mufcnli. 

Numerus. 

Situs. 


Motns. 


Fleftentes. 

Trimtit. 


•Stcundus. 


Ztrtittt. 


Gjuarttu- 


A.&c 


1 1 8  Adriani  Spigelii 

illud  fpatium,  quod  inter  utrumque  rotatorem  eft,  inferitur.  Quare  hic  mulculus  cum 
Vefalio  fortaiTe  non  incommode  in  duos  dividetur. 

CAPVT    XXII  r. 

"Demufculis  TibU. 

Ibia  tribus  motibus cietur.  Fleclitur  enim  ,  extenditur,  &  nonnihil 
oblique  verfus  exterioraducitur.  Fleclunt,  quinque  j  extendunt, quatuor; 
unus,  oblique  molpet.  Primus  &  lecundus  flec~tentium,in  antcriore  fcemo- 
ris  partejacent :  ille,  externa  ,•  hic  ,  interna  ;  at  reliqui ,  in  pofteriore. 
Extendentesomnes  in  anteriore  fede  fcemoris  :  Oblique  autem  mo- 
vens  in  pofteriore  ,  ac  fuperna  tibiae.  FlecTcntes  omnes  fimul  contra&i 
recta  tibiam  flecTunt :  at  primis  quatuor  iolum  agentibus,  nonnihil  ad  interiora  ;  quin- 
to  autem  ,  modice  ad  exteriora  circumagitur.  Per  hunc  enim  motum ,  pedis  extremi- 
tasin  qua  digiti  funt,  nonnihil  extrorium  ducitur.  Extendentes  fimul  agentes,  fimiliter 
recta  extendunt ,  quemadmodum  &  primo  ,  &  fecundo ,  deoriim  moto :  at  tertio  Ib- 
lum,  ad  exteriora ;  quarto,  verfiis  interiora  movetur. 

"Flectentivm  primm ,  quem  ego  Sartorium  mufculum  vocare  (oleo ,  quod  farto- 
res  eo  maxime  utantur ,  dum  crus  cruri  inter  confuendum  imponunt.  A\i\  fafcialem  ap-  t.t, 
pellant,  nonnulli  Qtiamfiijciam ,  quod  hanc  referat,  cum  longus  admodum  iit,  8c  a^quali 
Fere  latitudine  decurrat ,  fi  caput  &  caudam  demferis.  Omnium  mufculorum  noftri 
corporis  pxnelongiifimus  eft.  Ducit  ennn  principium  acutum,  carnofum,&  nerveum, 
ab  b  anteriore  partc  appendicis ,  five  fpina:  oflis  ilium  ,  dcinde  ftatim  totus  carneusfa-  b. 
Ctus,  &  Iatiufculus,  oblique  per  fcemoris  interiora  defcendit,ut  decuftatim  reliquos  mu- 
(culos  flipervehatur.  Tandem  ad  caput  internum  imx  fcemoris  appendicis  delatus ,  in 
tendinem  nervolum,  latum,  vel  ( ut  Vefalio  placet )  teretem  mutatur,  qui  ftatim  infra 
genu  ,  in c  ofTis  tibix  lineam  acutam,  parteanteriore  &  interna  implantatur.  dSecundus,  «.  c. 
(]uemG«a'/tw  vocant ,  nerveo  amploque  principio,  abc  olTepubis,  jnxtalongitudinem  ».'g/ 
cartilaginis,  qua  fibi  invicem  committuntur,  oritur.  Carnofus  poftea  redditus,  per  foe- 
moris  interiora  carneus  deicendit ,  donec  ad  foemoris  internum  caput  pervenerit,  ubi 
exadrte  teretem  tendinem  affumit ,  qui  f  in  primam  tibia:  lineam ,  juxta  primum,  paulo  /,  h. 
tamen  inferius,  illigatur,  ad  quam  nonnihil  latiufculus  evadit.  g  Terius,Jcminer~y>ofus  nun-  g,  <.  3 
cupatur,  quodejus  fubftanria,  partim  nervea,partim  carnea  fit.  Oritur  enim  nervofus,  u  °" 
acgracilis,  abelatiore,  &maxime  pofteriorefede  happendicisoiTiscoxendicis,  nervo- 
fufque  diu  permanens ,  tandcm  in  medio  1  carnofus  fa&us  ,  multiplicibus  fibris  per  po-  »? k. 
fteriora  fcemoris ,  ad  k  poplitem  fertur ,  propequemintendinemteretemdegenerat,  *,e. 
qui  ad  anteriora  tibia:  reflexus  ( ubi  &  prardicti  duo )  fub  genu  in  eam  terminatur.  Ha- 
bet  tamen  hoc  peculiare  hujus  tendo  prx  reliquis,  quod  ad  tibiae  ufque  medium  longi^ 
tudinispervenit ,  reliquorum  tendinibus  tibiaeimplantatis  ,  haut  aeque  defcendentibus. 
1  SJ^^W  j  femimembraneus  dictus ,  ex  m  eodem  loco  ,  quo  commemoratus  prodit ,  graci-  J.t-f 
li  &  nerveo  principio  ,  rectifque  fibris  per  pofteriora  fcemoris  deorfum  excurrens,  toto 
clu  flu,  ufque  admedsum  fcemoris  nervcus  remanet,  ubi  primum  carnofior  redditur 
&  ci aftior  ,  ficque  ad  n  poplitem  in  tendinem  teretem  definit ,  quo  in  tibias  latus  inter- „,  e. 
num  inferitur.  Primi  enim  quatuor  flecl:entes ,  in  latus  internum  tibix  illigantur,-  at 
quintus ,  in  fibulam.  Illi ,  internam  illam  duritiem  in  poplite  efficiunt  ;  ifte ,  externam. 
°  (^vjntus,  biccps  vocatus,  ex p  eadem  offis  coxendicis  appendice  ac  tertius  &  quartus,ini-  °'&o.o 
tium  ducit  nerveum  &  acutum,  fed  gracilius  nonnihil :  mox  carnofus  redditus,  per  fce-j ; '  N* 
moris  pofteriora  fenfim  deorfum  verfus  exteriora  decurrit. At  ubi  medium  iter  abfolvit, 
&  jam  dimidium  quoque  longitudinis  ipfius  fcemoris  fuperarit ,  attenuatur ,  &  externa 
fui  fede  nerveus  admodum  videtur ,  quafi  jamjam  in  tendinem  abiturus :  at  interna  fe- 
de,  ex  fcemore  q  alia  qugedam  pars  accedit ,  atque  ita  adnafcitur ,  ac  fi  duplici  principio  ?)  z. 
mufculus  conftaret.  Sic  ergo  ex  duobus  initiis  in  unum  mufculum  degenerantibus  craf- 
fefcit ,  ac  deicendens ,  foris  admodum  nervolus,  in  tendinem  robuftum  abit.  Tandem 
per  finum  externum  externi  capitis  fcemoris,in  hunc  finem  ex(culptumjrepens,externo 
lateri  fuperioris  appendicis  fibula?  pertinaciter  inferitur. 

*  E  X  T  £  N- 


de  Humani  Corpqru  Fabrica,  Li b.  I  V.  120 

i4o\m     aF,XTENDENTiv  M  primus ,  Membranojus  dicitur  ab  Anatomicis ,  &  mujatlus  Liti  ^tST^ 
l^s-    tendhiis.  Huius  enim  b  principium  acutum ,  intus  carneum  ,  exterius  nerveum  ,  oriei- 
n.      nemtlucitabeo  c  latere  offis  ilium,  &  ipfius  fpina ,  quod  anterius  proximum  eftinitio 
rnufculi  primi  tibiam  flectentium ,  five  fartorii :  poftea  forma  lacerta:  defcendit ,  & 
<<o.o.o  majori  rotatori adneclitur ,  ubi  mox  carneam  fubltantiam  deponit ,  &  in  d  tendinem 
degenerat  latum,  membranofum,  ac  nerveum,  quo  latiorem  in  univerlo  corpore  repe- 
rire  non  eft,  cum  omnes  mufculos  totius fcemoris  inveftiat.  Duplici  hic  fibrarum  gene- 
re  donatus  eft,re£tis  nempe  in  externa  fcemoris  (cde,at  tranfverfis  in  interna.  Si  tamen, 
c]uid  fentiam,  dicendum  eft,  exiftimemeam  hujus  tendinis  portionem,  quserectis  fibris 
prardita  eft,  tendinem  revera  hujus  mufculi  efle ;  atqua:  tranfverfis,  ligamentumpotius 
e  vm?.   pcculiare,  mufculis  internisin  contraclione  cohibendis,  deftinatum.  c  Tandem  patel- 
lam  in  genu  amplexus  ,  tibiae  fibula:que ,  cruris  puta  anteriori  exteriorique  fedi ,  ftatim 
{•[jt.  a.  fubgenu  f  implantatur.  ^Secundus,  Reclus  cognominatus  a  rc£to  progreflu ,  figuram 
ver'  mufculi habet,  flecTentium  tibiam  primo extrorfiim adjacens.  Oritur  enim  princi- 
|T      pio  acuto  ac  nerveo  ,  ab  h  oflis  ilium  tuberculo  intcrno  ;  inde  in  ventrem  carnofum,ac 
» Jp.G.&  teretem  faceflens  ,  recta  perfcemorislongitudinem  &  anteriora  ,  inter 'duos  Vaftos,  . 

five  tertium  &  cjuartum  tibiam  extendentium,  medius  defcendit :  at  ubi k  patellam  at- 
l> ~      tigit,  in  latum  validumcjue  1  tendinem  definit,  cjuo  patella:,tanquam  in  eam  terminatu- 
■4.1*    rus,  valide  adnaicitur  :  ulterius  autem  prcgrediens  ad  m  anticnemium,five  anteriorem 
™£ q\  tibiae  fedem  ,  in  ejus  medium  ,  ftatim  ac  patellam  fuperavit ,  eo  loco  inferitur,  ubi  ?  tu- 
jtfij  berculum  in  hunc  ufiim  peculiariter  creatum  ,  evidenter  admodum  prominet.  °Ter-  Ter"'<"« 
*^-b-   tius ,  quem  a  mo\e  inhgni  Faflim  externum  appc\\ant ,  p principio lato ,  ac nerveo , a ra- 
1 » •      dice  q  maj oris  rotatoris  fccmoris  ,  quam  undicjue  amplecTitur ,  enatus ,  fccmoris  parti 
fuperiori  exterioricjue  valide  adhaerens  ,  fenfim  craiTefcit ,  ac  carne  livida ,  fibris  recTis 
J '       pra?dita ,  ufcjue  ad  r  patellam  defcendens ,  in  latum  ac  membranofum  s  tendinem  abit, 
cjui  cum  exteriore  parte  c  tendinis  prardicti  mufculi  fecundi  commixtus ,  patella  fupe- 
uil3l'36.  rata,  in  idem  cum  ipfo  tuberculum  inreritur.  u  Quartus,  Vaftus  internus  appellatus, x  prin-  §zmus- 

N  *s  t  R     •   •  •      \  r  •  •  <:'^~^  v  1  •     n  • 

r,£4.37;  cipio  ncrveo,  partim  ay  cervice  tcemoris,  partim z  amagno  rotatore  prodit,  itatimque 
£  M.   carnofus  redditus  ,  fcemoris  anteriori  &  interna:  fedi  perpetuo  adharrens  ,  &  diverfis 
.  ..trum  flbrarum  generibus  au6tus  de(cendit  ,•  qui  ubijam  ad  genu  fere  appulit,  in  tendinem 
^nfirim  membranofum  terminatur  ,  quicum  atendinefecundi  &  tertii  commixtus ,  valitieoa- 
F- T-  tellae  adnafcitur :  mox hac  iterum  defertadn  tuberculum  fiiperius  anterioris  tibia:  fedis, 
uDi&ilu,  lmplantatur. 
*g£\X,     bOBL»CLVE  Movens,  Juppoplitem  Galeno ,  in  poplite  fitus  eft  ,  fub  initio  gafte- 
41.  f.g.  rocnemii  interni ,  five  lecundi  pedem  extendentium ,  unde  nec  nifi  illo  remoto  in  con- 
<      lpcclum  prodit.  c  Initium  ejus  latum  ac  nerveum  eft,  a  capite  fcemoris  externo,  five,ut 
nonnullis  viium ,  a  ligamento  articuli  genu  pofteriore :  hinc  carnofus  facTus ,  oblique 
incedit  ad  pofteriorem  ac  interiorem  luperioris  tibiae  appendicis  radicem  infertus. 

CAPVT  XXIV. 

De  mufculis  Tarji ,  five  Tedis. 
Es  triplicem  habetmotum.  Extenditur,  fleditur,  &  adlateramo-  pedis 

I  mufculi. 

vetur. 

Extendunt ,  mulculi  duo  Jieclunt ,  totidem ;  totidem  etiam  ad  later* 
trahunt. 

J<%SM  dExTENDENTivM  primus  ,  Gaflerocnemim  externus ,  cjuod  furam  Frtendente». 
— conftituat ,  Graxis  yt^wfn^  dicl:am ,  vocatur.  Idem  Gemellus  extcmus  frmui' 
ab  iis  cficitur ,  cjui  nobifcum  pro  uno  mufculo  habent ,  etfi  duo  nonnullis  effe  videan- 
tur ,  quod  diftindis  originibus  prodeant ,  qui  tamen  &  una  membrana  contecti  funt , 
&  in  unum  tendinem  una  cum  fubjec"to  Gafterocnemio,aut  gemello  interno  tranfeunt. 
e  Primum  ergo  ipfius  principiumfub  poplite,ab  interno  fcemoris  capite  enafcitur  carno- 
fum  ,  latumque;  &  pertibia:  pofteriora  interioraque  defcendens  ,  latius  ac  craflius , 
^cumalteromoxjun&umevadit,  quod  cum  primum  ad  medium  longitudinis  ejuf- 
dem  pervenerit ,  in  s  tendinem  celfat ,  alterius  principii  tendini  fimiliter  commixtum. 

R  a  Ahemm 


jD. 


.  H. 


StawUu. 


Fleffente». 


SetunAuA. 


■■  Obliqueu,v, 
ventes. 
Primtu. 


130  •  Adriani  Spigelii 

a  Altcrum  autem  pariter  fub  poplite ,  fed  ab  externo  foemoris  capite ,  carneum  incipit , 
fenfimque  per  pofteriora  fimiliter ,  fed  exteriora  cruris  defcendens  ut  prius  ,  cum  quo 
coit ,  iatefcit ,  &  prope  eundem  locum  ,  quo  primum  etiam,  paulo  tamen  fupcriorem, 
in  tendinem  tranfit ,  qui  cum  priore  ita  commifcetur ,  utunusex  utroque  tendo  fiat 
validus  ,  latus ,  ac  nerveus ,  quique  paulo  poft  cum  tendine  Gafterocnemii  interni 
b  coiens ,  in  c  calcis  pofterius  latus  inferatur.  Hujus  mufculi  duobus  capitibus  ,  quem- 
admodum  id  Veialius  notat ,  non  procul  ab  exortu  d  iefamoidea  oflicula  tributa  funt. 

eSecundus,  Gaflerocnemius  intemus ,  quorundam  foleus ,  externo  fubjacens ,  coloreli- 
vidus  ,  a  pofteriore  fibulse  appendice  ,  nerveo  validoque  f  initio  enatus ,  inde  "  ventri- 
cofus  faclus ,  fibula?  ac  tibia?  adhxrens ,  amplitudine  fua  ultra  ha:c  duo  ofla  fefe  exten- 
dit  in  progrelTu ,  at  ubi  medium  fere  tibiae  fuperavit ,  anguftior  fa&us ,  in  h  tendinem 
abit,  quinon  proculacalcaneoitavalideexternigafterocnemii  tendini  connafcitur, 
utunus  inde  tendo  fiat ,  quiin  1  calcis  pofterius  latus  inferitur.  Hic  ille  eft  tendo  ,  quo 
Heclorem  Achilles  circa  Troix  marnia  traxifTe  Poctarum  maximus  canit ,  quem  Hip- 
pocrates  tendinem  magnum  vocavit ,  &  quo  hodierno  tempore  macellarii  boves  fuos  fuf- 
pendunt.  Cseterum  diligenter  memoriae  mandandus  eft ,  quod  obortae  circa  huncin- 
flammationes  mifere  univerfum  corpus  in  confenfum  trahant. 

kFLECTENTIVM  primus ,  ab  aliis  tibUus  anticus ,  a  me  catena  mufculus  vocatus,  quod 
diffecTo  per  tranfverfum  hujus  tendine ,  autamputato,  catenam  aegri,  cujus  benefi- 
cio  ambulantes  pedem  fle&ant  eleventque  ,  portare  cogantur.  Hic  exacte  mufculo- 
rum  figuram  illam  obfervans  ,  qua  lacertam  exprimunt ,  anterius  a  1  tibias  In  fibularque 
fiiperioribus  appendicibus ,  quo  loco  fibi  invicem  coarticulantur ,  quemadmodum  & 
acommuni  ligamento ,  quod  utrumque  hoc  os  connectit ,  acuto  carneoque  principio 
exoritur.  Carterum  illico  dilatatur  ,  fed  ubi  ad  medium  fere  longitudinis  tibiae  perve- 
nit ,  iterum  coar&atur  ,  &  lenfim  in  ■  tendinem  nerveum ,  robuftum,  ac  teretem  finit, 
in  vivis  quoque  fub  cute  admodum  ,  11  pedem  flectas  quantum  pote  ad  acutum  angu- 
lum  ,  confpicuum  ,  qui  nonnihil  oblique  inferius  anticnemium  fupervectus ,  prope  pe- 
dis  articulum ,  in  internum  latus  oflis  tarfi ,  quod  pollicis  ofli  prseponitur,  implantatur. 
Tendo  autem  hic  prope  articulum ,  antequam  ulterius  vehatur ,  fub  ligamento  tranf- 
verfb  ,  five  annulari ,  quod  ab  inferiore  tibise  fibulaeque  appendice  nafcitur ,  tranfit. 
0  Secundus ,  alteri  oblique  pedem  moventium  (ubftratus ,  peron<eus  fecundus  quibulHam  , 
mihi femifibuUus  di&us ,  p  originem  ducit  oblongam ,  carnofam  , q  fibulx  adhaerentem: 
at  cum  medium  longitudinis  fibulse  fuperavit ,  in  rtendinem  degenerat  teretem  ,  qui 
ad  fibula?  pofteriora ,  fub  s  externo  malleolo ,  refle&itur ,  &  in  os  tarfi  parvum  digitum 
fuftinens  duplici 1  infertione  implantatur,  unde  a  me  bicornis  dici  confuevit. 

*  "Obliqve  Moventivm  primus,  five adducens pedem ,  quodad interiorapedem 
trahat,  hic  amenautkus  vocarifblet ,  quod  eo  nautze  potiflimum  utantur,  dum  ma- 
lum  fcandunt :  ab  aliis  tibUus pofticus  dicitur.  x  Originem  habet  carnofam  a  tibia,fibula- 
que ,  &  ligamento ,  quod  utrumque  hoc  os  ncctit ,  cui  attenfus ,  inter  pofteriores 
mufculos  jacens ,  y  tendinem  teretem  prope  internum  malleolum  profert ,  quem  ubi 
fuperavit ,  ligamento  valido  inveftitus ,  ad  plantam  pedis  tranfit ,  &  in  tarfi  oflis,  quod 
cubiformi  vicinum  eft ,  fedem  inferiorem  implantatur.  *Secundw>  five  abducens ,  quod 
ad  exteriora  trahat ,  Peromus  primm  aliorum ,  five fibuUm.  Oritur  valido  nervofbque 

*  principio  a b  fuperiori  fibulae  appendice ,  externoque  fibula?  toti  lateri  adhaerens ,  de- 
{cendit  teres  &  carnofus ,  externa  parte  lividus ;  at  interna  ,  qua  mufculos  fpectat,  ru- 
bicundus.  Hic  ubi  ultra  medium  longitudinis  fibula*  progreflus  eft ,  carneam  fubftan- 
tiam  deponit ,  ficque  in  c  tendinem  degenerat ,  qui  oblique  retro  lub d  malleolo  exter- 
no  tranfit  finum ,  e  ligamento  involutum  tranlverfo  ,  qui  a  fibula  ad  calcaneum  &  la- 
tum  fub  planta  pedis  admodum  reflexus ,  in  radicem  oflis  pedii ,  quod  pollici  proftat , 
inleritur. 


R. 

*,  s.s. 

' .  4-  3f , 
L.  M.I 


h,  N. 


«,  R. 


*.  *  3  ■ 
CC 
3-G.C 


t,  F. 
m ,  D. 


m  1  b.  b. 


°,  4-  31. 
H.  H.  p 
i.G.ly 
3-F.F 
p,  c 
q,  D.l 

r,  h.b 

,,E 
t,  u 
«,  4.3  • 

E.E.  ,4. 

40.1.1  ). 

it.  4- •  !• 

L.L. 
x,  e. 


4-4 
B.C 


4.B. 

b,  V. 


c,  D.I 

d,  R. 
,,P. 


C  A 


dehumani  Corporis  Fabrica,  Lib.  I  V. 
CAPVT     XX  V. 


x3* 


b  4.38.1.1 

vc 


i  <.  K. 


#..  4'-  I- 

I D.  D.  D. 
t  B.  B.B. 

/,.«.*• 


g.  .  41.  u 
I  E.  E.  E. 
/  3.B. 

»',\. 
*,). 
i  . 


»,;.g.g. 
c 

«, .  a.  a. 

/> , .  41-  t. 
(C.  C.  t 

fX  A. 
r,  . D.  D. 
I 

»,  .b.b.b. 

t,   4t.  3- 
"  .F.F.& 
C.  X.  K. 


'  4-  40. 


G.  G. 
G 

y  ,  C.  C  c. 
*i.  D.  D. 
t  43.  1. 


Demufculo  ,  cujus  latus  tendo ,  medu  plant&fubnafcitur ,  &  Plantam 

propterea  'vocatur. 

Nter  eos mufculos ,  quiinTibia fitum  habent  ,occurrit  nonnullus* 
qui  in  omnibus  propemodum  convenit  cum  alio  quodam  ,  cujus  hifto- 
riam  a  fuperius  complexi  fumus.  Vt  enim  ille  Iongiffimo  primo  ac  im- 
penfe  tereti  tendine  ,  per  univerfum  cubitum  interiorem  oacurrebat  $ 
inde ,  ad  carpi  ligamentum  annulare  appellens,  in  latiflimam  expande- 
batur  membranam  ,  totam  manus  volam  fuccingentem  ,  unde  &  Pal- 
marisdictus:  fic  iftepertotam  pofteriorem  tibix  fedem  tendine  tereti  defcendens , 
poftea  in  plantam  expanditur ,  ideoque  Plantaris  vocatur.  b  Situs  enim  eft  fub  externo 
Gafterocnemio ,  &  ab  exteriore  fcemoris  capite  fub  poplite  ,  c  principio  terete  carneo 
acgraciliexoritur,  poftea  nonnihil  dilatatus  oblique  a  parte  externa  internam  verfus 
defcendit,  ac  ftatim  in  gracilem  &  longiftimum  d  tendinem,  quo  major  inter  teretes  in 
humano  corpore  non  datur,  degenerans,ad  latus  interius  cruris,inter  duos  gafterocne- 
mios,  &  horum  tendincs  repit.  Tandem  prope  calcaneum  a  latere  tendini  gafterocne- 
miorumadnexus,  adeinternum  calcaneilatus,&  ab  hoculterius  ad  plantam  pedis  per- 
vadit,  ubi  in  eademlatitudine  diu  incedens,  fenfim  poftea  trianguli  ritu  latefcit,&  pro- 
pe  digitorum  primos  articulos  totam  plantam  obtegens ,  f  ad  fingulos  quinque  digitos 
inferitur.  Non  ergo  fecius  in  totam  plantx  fedem,  ac  palmaris  in  volam  totam  abfiimi- 
tur.  Quod  fi  defit  hic  mulculus ,  tumhujus  tendolatus ,  ut&palmaris,  adigitorum 
flexorealterofurrogatur.  Videtur  autem  cum  figura  eadem  ,  eundem  quoque  ufum 
habere  in  planta ,  quem  habet  palmaris  in  vola  manus :  nequacjuam  autem ,  ut  vulgo 
ftatuitur,  pedis  vel  tarfi  extenfioni  ancillari. 

CAPVT  XXVI. 

T>e  mufculis  pedis  digitos fletientibus. 

Igiti  Pedis  fle&untur ,  extenduntur,  aut  in  Iatera  moventur. 
Quare  tria  jam  erunt  mufculorum  genera  ,  qui  digitis  dicati  fant ,  fle- 
dentes  fcilicet ,  extendentes ,  &  oblique  moventes.  Ex  his  quatuor 
in  tibia  fiti  funt ,  flexor  fcilicet  tertii  digitorum  internodii ,  flexor  pol- 
licis,  extenfbr  tertii  digitorum  articuli ,  &  pollicis  tenfbr :  reliqui,  in 
pede. 

gDiGnoRVM  tertii internodiifiexor , Cixeperforans , gafterocnemio interno fubjacet, 
&  a  h  tibix  pofteriore  fede,fub 1  poplite,k  initio  longo  carnofoque  oritur,per  longitudi- 
nem  tibia;,cui  adnafcitur,excurrens,ac  ultra  ejufdem  medium  vecr.us,in  1  tendinem  de- 
finit,qui  prope  m  malleolum  internum  fit  nerveus  ac  teres,&  fub  ipfo  a  ligamento,quod 
ab  inferiore  fibise  appendice  ad  calcaneum  procedit,  vinctus,  ad  plantam  pedis  progre- 
ditur  ,  ac  in  11  quatuor  tendines  fecatur ,  qui  finguli  tandem  ad  0  tertium  internodium , 
five  ultimum  os  quatuor  digitorum,  ut  id  flectant,  inferuntur. 

p  Fkxor  fecundi  internodii ,  Perforatus  dictus,  carnofus  nervofufque  a  qcalcaneo  inte- 
rioreoritur,  acubimedium  pedis  fuperavit,  in  rquatuor  teretes  tendines  fecatur, 
qui  in  s  fecundum  digitorum  internodium  ,  quod  flectunt ,  inferti ,  perforati  funt ,  ut 
per  eos  mufculi  prioris  tendines  ad  tertium  intcrnodium  tranfire  queant. 

c  F/exores  quatuorprimi  internodii ,  Lumbricales  di&i,  u(u,  figura  ,  atque  exortu  lumbri- 
calibusinmanupofitisfimileslunt.  Oriuntur  enim  eodem  pacto  "atendinibus  perfo- 
rantis  mufculi ,  &  tertium  articulum  fle&entis  ,  parvi  teretefque  ,  &  parvo  x  tendine 
in  latus y  primi  digitorum  internodii  inferuntur.  Horum  actioni  plurimum  opitulari  vi- 
detur  1  carnca  quxdam  portio ,  quse  ab  anteriore  parte  lateris  infcrioris  calcis  duobus 
acutis  initiis  enata  ,  non  admodum  crafta  ,  recta  antorfum  progreditur ,  ad  divifuram 
tendinis  tertium  digitorum  internodium  flectentis ,  ibique  principiis  quatuor  mufculo- 
rum  lumbricalium  inferitur. 

R    2  .  flPOL~ 


DIGITO- 
RVM  pedi» 
mufcnli. 
Numerus  dc 
fitui. 


Digitoram 
flexores. 
Flexor  tertii 
internodtt. 


Tlexorfecuniti 
intcrnoidi. 


Tltxores  primi 
tnternodd. 


roiaeis 


5-  4t 


I  I.t 


131  Adriani  Spigelii 

a  P  o  L  L 1  c  I  s  flexor ,  a  b  fibula?  pofteriore  fede ,  longc  fub  appendice  fupcrna ,  pro- 
pe  medium  longitudinis  fibuta,  carnofus  acutufque  prodit,-  deinde  ventricofior  fadtus, 
prope  c  malieolum  internum  in  d  tendinem  teretem  mutatur ,  cjui  oblique  fub  malleo- 
lo,  eodem,  quo  e  flexor  tertii  internodii ,  munitus  ligamento ,  ad  ftertium  pollicisin- 
ternodium  accedit.  Hic  tendo  faepe  cum  tendine  flectentistertium  articulum  ad  indi-  ^  * 
cem  excurrentis  connafoitur ,  &  antequam  attingat  fecundum  pollicis  internodium,  os 
fefamoides  grandius,  cjuam  in  caeteris  digitorum  internodiis  eft,  acquirit. 


n. 

c.c 

N. 


DTGITO- 
RVM  Ten- 
fores. 

Tcnfor  iertii 
tntcrnedu. 


Ttnfor  ftcun- 
&  uUcrnodii. 


Ttnforti  fri- 
tm  wtcrnciit 


FOLLICIS 
unjor. 


DTGITO- 

RVM  obli- 
que  rootores. 


TOLLICEM 
adductns. 


CAPVT  XXVII. 

^De  mufculis  pedis  digitos  extendentibus. 

Igitorvm  g  tenium  internodium  extendens ,  nerveo  &  acuto  principio 
a  fuperiore  &  anteriore  tibiae  appendice  oritur  ,  ftatimque  factus  car- 
neus,  &  adnatus h  ligamento  ,  quod  tibix  os  fibula?  annectit,  recta  de- 
icendit  ad  pedem ,  ubi  in 1  quatuor  tendines  dividitur ,  qui  fub  k  tranf 
verfo  ligamento ,  &  annulari ,  quod  a  tibide  fibulaeque  appendice  exit, 
uniti  perreptantes ,  fefe  expandunt  in  quatuor  digitorum  tertium  &  fe- 
cundum  internodium ,  ut  ipfa  extendant.  Caeterum  ipfi  tendines  1  ligamento  quodam 
membraneo  inter  foailigati  font,  ubi  per  pedis  dorfum  excurrunt. 

,n  Extendens  digitorum  Jecundum  artkulum ,  in  n  pedis  dorfo  fitus  eft  ,  &  originem  foam 
accipit  a  tranfverfo  ligamento  carneam  &  latam  ,  ex  qua  quatuor  vcluti  feparati  mu- 
fouli  prodeunt  in  progrelTu ,  quem  ad  digitos  moliuntur  ,  &  ex  his  quatuor ,  aliquando 
etiam  quinque  0  tendines ,  qui  fingulorum  digitorum  tria  internodia ,  fed  prsecipue  fo- 
cundum ,  adeunt,  ut  ha?c  etiam  extendant,  ligamentc,  ex  digitorum  articulorum  latc- 
ribus  prodeunte,  adnexi. 

Primum  autem  internodium  cxtendunt p  interojjei ,  de  quibus  in  foquenti ,  &  ultimo  hujus 
iibri  capite  dicemus. 

^Pollicis  tenjor,  rprincipium  carnofom  a  medio  fibulx ,  vel  ( uti  Vefalio pla- 
cet)  a  tibiar  externo  latere  ,  quo  a  fibula  dehifcit ,  defumens,  quemadmodum  &  a s  li- 
gamento  ,  quod  tibiam  fibulae  conjungit ,  cui  pertinaciter  adnafcitur ;  dein  1  tendinem 
generans,  fuper  anticnemium  inferius  fertur,  &  fub  u  tranfverfo  ligamento,  ad  tria  pol- 
licis  internodia ,  quibus  inleritur ,  vadit ,  ut  ea  recta  extendat.  Aliquando  hic  tendo  bifa- 
riam  in  duos  dirimitur  ,•  quorum  alter ,  in  pollicis  internodium  ultimum  ;  alter ,  in  os 
pedii  inferatur. 

CAPVT  XXVIII. 

J)e  mufculis  pedis  digitos  adlatera  oblique  moventibus. 

Igitorvm  ohliaui  motores ,  x InteroJJei  dicuntur,  quod inter offa ha- 
bitent.  Horum  in  manu  oc~to  duntaxat  habentur ,  at  in  pede  decem , 
quod  metacarpium ,  a  metatarfo  olTe  uno  fuperetur ,  unde  quatuor 
emergunt  oflium  intercapedines ,  in  quibus  octo  exiftunt  mufouli,  qui- 
bus  fi  duo  alii  adnumerentur ,  y  unm  nempe  ad  poliicis ,  z  alter  ad  parvi 
digiti  externum  Iatus ,  numerus  denarius  complebitur.  Singuli  autem 
a  foi  lateris  a  olTe  pedii,  carnofi  enafountur,  ibique  focundum  oflis  longitudinem  du£ti, 
fpatia  iiia  interoffea  replent,  &  carnofi  fere  inforuntur  in  quinque  digitorum b  radices , 
five  ofta  prima,  brevibus,  &  aliquantulum  latis  tendinibus.  Horum Ji  uterque  fimul  agat, 
qui  uni  digito  inforitur  ,  primum  internodium  extenditur :  at fi  alteruter,  oblique  moye- 
tur.  Quod Ji  internus  contrahatur,  adducitur  digitus  fi  externus,  abducitur. 

cPollicem  adducens ,  foiiicet  ad  internum  pedis  latus,  interno  pedis  lateri  cxpor- 
rectus ,  ab  d  interna  calcis  parte,  vel  ( uti  Vefalius  voluit)  a  ligamento  calcem  cum  taio 
connectente ,  e  originem  trahit  herveam ,  dein f carne  craffefoens,  &  teres  fadtus,  cum 
offe  pedii ,  cui  poliex  fuperftat ,  cohaerens  ,  recta  fertur  ad  externum  latus  primi  pol- 
licisinternodii ,  cui  teretem  ?  tendinem  porrigit,  utpollicem  &  reliquis  digitis  abducat, 
/ive  ad  interna  trahat. 

*Mini- 


4-  4a 
G.t4. 
i.LLJ 

b,  X. 
H.H. 

H. 


I.  KK.K. 


m,  4.3, 
L.t^.t 
»,Q. 


0,  M.M 
M, 


I.I.L 


*  4.  3f 
N.N. 
«• 

/.  X. 
t,  b. 

H.  p. 


* ,  4«  3? ' 
L  L  L  . 
t  4.  43  • 

c.  c. 

&c  &. 

D.  D.  . 

&3-G 
7,  4-  4°'- 

M. 
*.  ib.Q 

<i ,  4.  3i  * 
K.K-F, 
K. 

b,  L.L 
L.L. 


« ,'  *  4m 

E.  F.  F :« 

CiQi 
d,  A.A 
t.  e. 

/,E- 
gt  F-F. 


de  Humam  Corporis  Fabrica,  Lib.  I V. 


x33 


41.  t- 


a  M 1 N  1 M  V  M  abditcens ,  extcrnum  pedis  latus  occupat,  ab  externa b  calcis  parte,  ubi  *ajM*?M 
tuberculo  donatur ,  prodiens  nerveus ,  fed  ftatim  carnofus  redditus,  mufculiforma  M"tH':'' 


.a. 


«lU-*s.  procedit,  &cprocelfuioiIismetatarfi  ,cuiminimusdigitusfuperftat,annexus,  d  ten- 
-  Mi   dine  carneo  brevi,  mox  in  e  teretem  tendinem  abit,  qui  lateri  externo  f  primi  interno- 
dii  minimi  digiti,  ut  ipfum  a  cxteris  abducat,  implantatur. 

CAPVT  XXIX. 

Brevts  omnium  totim  corporis  mufculorum  enumeratio ,  memoru 

gratia  ,  wflituitur. 

Vm  jam  univerfa  mufculorum  hiftoria  a  nobis  ad  fmem  feliciter  per- 
ductafit,  operaepretium  facluri  videmur ,  fi  brevem  omnium  enume- 
rationem  hic  inftituerimus ,  &  in  tabula  quadam  fub  uno  afpectu  oculis 
propoiuerimus ,  ut  quotiefcunque  vifum  eft,  facillima  omnium  repeti- 
tio  inftituatur.  Mufculi  ergo  ,  vel  ad  Ventres ,  vel  ad  Artus  pertinent. 
Qui  ad  Ventres ,  vel  Caput ,  Thoracem,  aut  Imum  Ventrem  concer- 
nunt,  &  vel totum  movent,vel  aliquam  ejus  partem.  Qui  Artus  refpiciunt,  vel  Brachia, 
vel  Crura  trahunt. 


"Erontcm ,       aut  potius  Supercilia ,  quam  attollit  mufculus  trontalis. 

-      .        rattollit,  Apericnsoculmnrcclm. 
Palpebras,    j    "  ^deprimit,  Claudcns  oculumfuperior. 

quanm       qnferiorem,  attollit,   Claudens  oculum  inferior. 


Ocuium,  cjue  \ 


movet 


rfurfum,  Attottens. 
^      jdeorfum,  Deprimens. 
fre£ta      ad  interiora,  Adducens. 
lad  exteriora,  Abducens. 

obli  e  Ideorfum  ad  exteriora ,  Chxumagens  extcrior. 
°     *U  Jurfum  adinteriora,     Circumagens  interior. 


C,PITIS  iNafialas, 
mtcuK^e-  qua< 
ferntur 
veiid 


,  1         [Pnmus  na)-es  apencns. 
rabducunt  < „      ,  r 

\Secundus  nares  apenens. 


1 ,         fPnmus  nares  conftnngcns, 
tadducunts  n      ,  n- 

\Secundusnaresconflnngens. 


fdeorfum  trahit,  Detrabens  quadratus ,  Galeno  >&.*™<riML  pv£ls$  dictus. 
Gcnas,  quas{-  •    _  • 
1  1  Lintromovet, 


>  —  —  /     -   r  r   

Contralxns genas ,  male  vulgo  Buccinator  dictus. 


rattollit,  Primum  par,    attolkns  labium  fupcrius. 

..  !  ad  latera  movet,  Secundum  par,  labia  abducens. 

,  qxu  \  ^eorfum  tranjt,  Tertium  par,   deprimens  infnius  Iabium. 
[conftringit,       Quartumpar,  labiaconflringcns. 


ffurfum,       Primumpar,  AttoIlcns,Tcmporale. 
\laxillam     I  ^eor^um'     Secundum  p2r,Dcprimens  biventre. 

infcriorem,    \  ^ex/^^0^^lra,  ^Tertium  par,  ad  latcra  tralxns. 

liimitrorlum,  j  r 
quam  tranit  antorfum  ?    QuartUm  par,  abducens,  Pterygoidcutn. 

[retrorfum,    Quintumpar,  adduccns  maxiham. 


R 


Aures,  quarum 


r34 


Adriani  Spigelii 


rfurfum, 
Ideorfam, 


rPrimum  par,  Attolkns. 
Sccundum  ^tyDeprimens. 


Aures,  qua-  [externara^antor(um,  [  mOVCt  Tertium  par,  Adduccns. 

[retrorfum,  J  ^Quartumpar,  Abducens. 


nwi 


i 

cinternam  movet^ 


fExternus. 
Internus. 


Matando°  '  ^  lPrimum  Par>   Linguale  di&um. 
Antorfum,        Secundum  par,  Exerens>  Geneogloffum. 
*      '     ,  Retrorfum,       Tertiumpar,  RetrahenSyHypfilogloffum. 
quammo-  ^  Surlum,  Quartumpar,  AttollenSyMylogloffum. 

Deorfum,         Quintum  par,  Deprimensy  Ceratoglojfum. 

&nTftr orfom'  ^  ^ extum  Par>     Oblique  trahenSy  Styloglo ffum'. 


Os  hyoides , 


quodtmyent  i 


«      jfurfum,   Primumpar,  Atto!lens,Geniohyoideum. 
[  ideorfum,  Secundum  par,  Deprimens^  Sternohyoideum. 


Cobli  ef^urfu,11>  Tertiumpar,  Oblique  attollenSyStyloceratohyoideum. 
o  lque  vjgQj.jjjjji^  Quartum  par,  Oblique  dctrahens,  Coracohyoideum. 


rDilatant 


Faucestquas  4 


fPrimum  par,  Sph<znopharyng<tum. 
cSecundum  par,  Dilatans. 


[Primum  par,  Oefophaguum. 
lConftringuntX  Secundum  par,  Cephalopharyng&um. 

(Tertium  par,  Stylophaiyng&um. 


rDilatatur 


Laiyngemy 
qui 


rdum  ejus  car-fe] 
^tilaginem  thy-^ 
Conftringitur  [roidem 


^  jPrimum  par  thyroidis,Sternothyroideum. 
iSecundum  par ,  Crkothyroideum  anticum. 


[flecliit ,  Hyothyroides. 

Claudituf)  dum  arytae-  rflecTjt  f  recla,  Primum  par  fle&ens  zxytxnox&emyThyroaiyunou  «fc 
Aperitur  jnoidem     {         joblique  ad  latera,  (ecundumpar,  Aryunoideum. 

lextenditlrec^a '  P"mum  Par  extendens  >  Crycoaryunoideumpoft  m. 
joblique  ad  latera,  fecundum  par,  CrycoaryUnoideumhdt* 


"FlecYit,  Fle&ens  par  mafloideum ,  /re^a>  fitotumagat. 

r      j         >  [adlatus,  iialteruten 


Caput  ,  quod 


tantum  contrahatur. 


Cefpicem , 
quam 


Extendit  Ex  [^rimum>    Triangularey  vz\Splenium6\dLum. 

,     . '     *]  Secundum,  Triqeminum ,  vel  Complexum. 
tendentium  .       '  .    .  1 

Tertium,  Rectimawres. 

r  cQuartum,  Kectiminores. 

Circuma  it  l^rimumParcircuma&entmm>  Obliquifiperiores. 
1  o    ^Secundum  par  circumagentium,  Obliqui  inferiores. 

ffleclit    fPrimum  Par  flec^entium ,  five  Longum. 


Secundum  par  flectentium,  five  Triangulare. 


\p       ,.  JPrimum  par  extendentium,  Tra^//. 
1  ^Secundumpar,  Spinatum. 


Prirrrio, 


cle  Humani  Corporis  Fabrica,  Lib.  IV.  135 


rDilatant  m  refpirationc         '  ^¥^Joff>fi  *f»fm. 

L  {coacta,  Diapbragma,  w  Intcrcojlalcs  extcrvi. 

r™d^nmn+  \n  ~*r.  ■  flibcra ,  Diapbrarma  folhm  rclaxatum. 

Conltringuntinreipiratione^      ~  '    . r,  6    ;5,  T      n  .  . 

0  L  [coacta,  Diapbragma,  c/  Intcrcojtalcs  mtcm. 


Primario ,  a 


TlORAX, 
mvetur 


[Trimum  par  thoracem  extendentium,  Dorfi  longifi, 


simu 


mufculis  pro-4  Extendunt;  Secundum  par,  Semijpinatum. 


prns,  quorum 
alii  il[um 


[Tertium  par,  Sacrolumbum. 
Flectunt    fre(^a>  Recli  abdominis  mufculi. 


oblique  ad  latera ,  Oblique  afcendentes  abdominis. 


Circumducunt ,  Duo  tranfverfi  abdominis  mufculi. 


.  ,  .  .  ffle&itur,  a  fle<5tente  lumbos,  Quadrato. 
lumbis  motiSj<  ,         r     ,     i~  0 

r  Lextenditur,  ab  extenlore  lumborum,  Sacro. 

iicque 


fObliqui  defcendentes. 
rLaterali,^  Obliqui  afcendcntes. 
Abdomeny  quod    |  .  (Tranfperf. 
comprimunt  parte  Anteriore ,  Retli. 

Jnferiore ,  Ryramidales. 

Lumbos  uosl^C^tf    Lumborumflcxor  Quadratus. 
1  extendit,  Lumborum  tenfor  Sacer. 
Ik  imi  Ventris^  c         '  J 

rmculorum,aliiper-  Tefles ,  quos  elevant,  Cremafteres. 

Veficam,  quam  conftringit,  Spbincler. 


fconftringit,  Sphmcler. 
Anumy  quam  {  , 

1      |elevant ,     Ani  leioatores. 

Penem ,  quc-jhxmc  erigunt ,  Coffateraks ,  penem  erigentes. 
rum  alii       uirethram  trahunt ,  Interiores penis  mufculi. 


Scupufatn, 


Manvs 
mufculi , 
pertinent 
vel  ad 


'Scapulam,t 
quam 


AdrUni  Spigehi 

Diverfimode  movet ,  Primumpar,  Cucullare. 
Surfum  trahit,  Secundumpar,  Attollens. 
Retrorfum  ducit ,  Tertium  par ,  Rhomboides. 
Antorfum,  verfas  faperiora,  Quartum  par,  Serratumminm. 
Antorfam,  verfus  inferiora,  Quintum  par,  Serratummajus. 


Antorfum,    Adducens,  Pecloralis. 
Surfam,       Attollens ,  Deltoides. 
Humerum,^  Retrorfam,  Abducens ,  LatiJIimus. 
Deorfam,     Deprimens,  Rotundus. 

~.  .  r       .      rCircumapentiumprimus ,  five  Superfcapularis  fuperior. 

Circumagit,|exteriora«'  .      *    .    v    j    r    c  \.  s  i.  i  ■  ■  r  ■ 
verfas        \  \Circumagentium  jecundus ,  iiv e  buperfcapularis  injmor. 

[interiora,  Circumagentium  tertius ,  five  Subfcapukris. 


quem  mo 
yet 


Cubvtum , 
quem  4 


rfleclunt  /^e(^ent^um  Pr^mus>  fiveBiceps. 
u      cflectentium  feciindus,  five  BrachUus. 


(  ,  |extendentium  primus ,  Gemellm ,  vel  Major 
L  \extendentium  lecundus,  five  Minor. 


rPronatorum  primus ,  five  6)uadratm. 
Radium ,  j *         .  \Pronatorum  facundus,  fi ve  Teres. 

quem       .  rSupinatorum  primus,  fiveLongus. 

uPinant>  Supinatorum  fecundus,  five  Brftis. 


Carpum , 
quem 


rfle&unt 


ipinatorui 

f flecljentium  interior ,  Cubiteus. 
jfleclentium  exterior ,  Radiem. 


,     fextendentiumintenor ,  Cubitem. 
icxtendunt<         ,  .       n  >■ 

[extendentium  extenor ,  Raaiem. 


r  .  r.t  [Palmansmufculus ,  tf 

Cutim marm ,  icil.^       r  ,Jr  , 

[Caro  mujculoja  quadrata. 


m  a.       •    TTertium,  Flexortertiiinternodu . 
rFlectunt,nim.  I  c       j      «      r    r  •  .  >- 
internodium  I  ^ecunclum>  ™exor, jecundi  internodu. 
interno  mm  jprjmum)  Vlexmsquatuorprimiinternodii,Lumbricales. 


Digitos , 

quorum 

alii 


—    .      o  c       j     [primus  extendentium  dintos. 
c  .    j        rTertium,  &  Secundumsv     ,         ,    .    °.  . 
hxtendunt,  ^  Jecundus  extendentium  digitos. 

^internodium  in  .  ^r,      r      '  /r- 

iPrimum ,  Oao  mujculi  interojjei. 

Ad  latera  mo  rDigit0S  <luatuor>  Intavffei  mufculi. 
<  Indicem ,  Abduclorindicis. 

vent 

[Minimum ,  Abduclor  minimi. 


'flectunt,  in- 
ternodium 


Primum  { 


[Primi  internodii  pollicis flexorprimus'. 


Pollicem , 
quorum 
alii 


{ 


[Ejufdem  internoduflexor fecundus. 
[Vlexorprimus,  ] 

Iflexortertius, 
(•Tertium ,  T?m'i  internodii pollicis  jiexor. 


\  Secundum^flexorfecundus,  \fecundipollicis  internodii. 


extendunt  l^rmus  P°^cem  extendentium. 

[Secundus  pollicem  extendentium. 

,,  ,  (internum,  AdducenspoIIicem. 

<.ad  latus  movents    „  alj      *  »■ 

lexternum,  Abducenspolhcem. 


Crvris 


dehumam  Corporis  Fabrica,  Lib. 


37 


fobli  ue{retrorfom>P"mus  fo11™1"  extendentium,  Gluttus  major. 
ifidib °   IC^Ue (aritorfum,  Secundus  fcemur  extendentium, Gluuus mcdius 

[rccta ,    Tertius  fcemur  extendentium ,  GluUus  minor. 

rrecta    l^r'mus  fcemur  flectentium  ,  *iat. 
j        '  jSecundus  fccmur  flec-lentium,  lliacus  internus. 

| jTertius  fcemur flectentium ,  Trkeps. 
Lo  ique,  ^Qyartus  f^rnuj-  ftectentium,  Lrpidus. 

r verfus  fuperiora,  Primus  fcemur  circumagentium,  Pyriformis. 
iacrjt  ■  introrfum ,  Secundus  fcemur  circumagentium ,  Obtwator  cxternus* 
I  lrcumagitj  extrorjum  ?  Tertius  fcemur  circumagentium ,  Obturator  intcrnus. 

[ad  poft  eriora ,  Quartus  fcemur  circumagentium ,  Qufdrigeminus, 


Ftrww,sFleclit 
(juod 


CtlVRlS 

mfculi, 
prtinent 
v  ad 


Tibiam , 
quam 


< 


'Primus  ,   Sartorius ,  vel  fafd 
Secundus,  Gracilis. 
Flectunt  <  Tertius ,  Semineffofm. 

Quartus,  Semimembranofus* 
[Quintus ,  Biceps. 

["Primus ,  Mcmbranofus. 

'         j    JSecundus,  Reclus, 
extendunt<  ^  rr  a 

j  Tertms ,  Vajtus  externus. 

^Quartus ,  Vaflus  intemus. 
oblique  movet ,  Suppopliteus. 


rcxtendunts 


cPrimus  tarfi  extenfor,  Gaflerocnemius externus. 


Secundus  tarfi  tenfor,  Gaflerocnemius  internus. 


Tarfum  flectunt     rPrimus  flectentium  iarfum,  Tibtiusantkus. 

arjum^  e  unt  <| 'Secundus  flectentium  tarfum,  Peron<cus  fecundus. 
quem  k  J 

oblique  mo-|internum,  Primus,  five  Adducens,  TibUus poflkus  diclus. 

vent  ad  latus  ^externum,  Secundus,  five  Abducens}  Peron<eusprvmus  vocatus. 

Cutim pLmtx ,  Plantaris  mufcidus. 

r{\  n      .       fTertium ,  Perforans. 
fiiectuntin-    '         j      „  /• 
ternodium    'Secunanm,  Petyoratus. 

[Primum ,   Quatuor  lumbrkales. 

Diritos^        j      .    (Tertium,  Tertiiinternodiitenfor. 
&     'extenduntin-1  J 


quorum 
alii 


i .        I  Secundum,  Secundi  interno&u  tenfor. 
ternoaium    |  ~  .  T  .  m- 

jP  r i  m  u  m  ,  Intero \jei. 

oblique  ad  hte-jlntervjfei  >  1$ 

ra  movent ,  ut  \Minimum  digkum  abducens. 


Po/tow  ifle(5tit'  Pollicisflexor. 

'<  extendit,  Pollicis  tenfor. 
"         ^oblique  movet,  Pollicem  abducens. 


FlNIS  LlBRI  QVARTI. 


ADRIA- 


i38 

ADRIANI  SPIGELII 

BRVXELLENSIS, 

DE  HVMANI  CORPORIS  FABRICA, 

L  I  B  E  R    Q_V  I  N  T  V  S, 

Quo  Venarum  natura ,  earumque  per  univerfum 
corpus  feries  defcribitur. 


C  a  p  v  T  i. 


Rajio  erdinU. 


Cur  de  VcW 
primo  agen- 
dum. 


Vrnsvoxam- 
higu». 


Venarum  naturam ,  aclionem,  &  ufa  explicaf. 

Ssivm,  cartilaginum  ,  ligamentorumque  &  mufculorum 
hiftoriam  ha&enus  perfequuti  fumus.  Sed  quemadmodum 
ad  hanc  methodum  ,  qua  primo  omnium  de  his  egimus,  ipfa 
quafi  Natura  nos  impulit ,  quae  velut  fundamenta  quaedam 
noftri  corporis  hxc  efformavit :  ita  nunc ,  ut,  omiflis  Vifce- 
ribus  ,  hiftoriaque  trium  Ventrium  ,  qux  neceftario  jfequi 
videbantur ,  Vafbrum  ,  live  Venarum,  Arteriarum,  &  Ner- 
vorum  tradlationem  aggrediamur,eadem  nos  cogit.  Horum 
enim  fundamentum  ipfi  mufculi  liint,  fecundum  quorum 
duc~tus  ipforum  feries  diftribuitur.  Et  quanquam  nec  vifcera 
ab  his  immunia ,  liberaque  fint ,  quia  tamen  mufculorum  tanta  moles  &  copia  eft ,  ut 
univerfum  parne  corpusconficiant,  merito  videmur  poft  horum  explicationem  vafo- 
rum  doctrinam  aggredi.  Cxterum  ex  vafis  omnibus  de  Venis  primo  agendum  vide- 
tur ,  quod  ipfae  tum  notiores  cxteris  fint,  tum  fimpliciores.  Vnicam  enim  tantum  ha- 
bent  tunicam  ,  cum  Arteria  duas ,  Nervi  multiplicem.  Vehunt ,  prxterea  ipfae  (angui- 
nem,  arteriae  calorem,  nervi  fpiritum,  ex  quibus  fanguis  omnium  eft  notiftimus. 

Eft  autem  Vcna  ^vox ,  quar  Grscis  ,  dicitur ,  ambigua  admodum ,  cum  lata fignifi- 
catione ,  pro  quocunque  vafe  fanguinem  in  fe  continente ,  five  arteria  foret ,  five  vena 
communiter  nunc  dicta,  Veteribus  accepta  fuerit.  Hac  fignificatione  (umpferunt  pri- 
fci  illi  Medici,  qui  ante  Galenum  floruerunt,ut  pluribus  in  locis  ipfe  teftatur.  Hoc  etiam 
pa6to  intelligendus  eft  locus  ille  apud  Hippocratem  lib.  de  aere  ,  locis ,  &  aquis  ,  ubi 
Scytbm  inquit  ,fibi  ipfis flcrilitatem  inducere,Jeclis  circa  aurestenis.  Loquitur  enim  de  arteriis, 
ex  quibus  fibitantam  fanguinis  copiam  detrahebant,  ut  in  fbmnum,&  quandoque  ani- 
mi  deliquium  inciderent,unde  univerfum  corpus  impendio  refrigerabatur.  Et  hinc  fa- 
cl:um  eft  ,  ut  utrumque  vas ,  tam  vena ,  quam  arteria ,  Eudoxo  e^^^oj,  Hefychio  au- 
tem,  antiquo  Grammatico,  non  ineleganter  dictum  fit,  quod  carnalis  elfet,  qui 

fanguinem  recipiat.  Stritliore fignificatione  coepit  fumi  circa  Galeni  tempora,pro  eo  vale, 
quod  fanguinem  quidem  continet ,  paulo  tamen  craftiorem ,  quam  ille  eft,  qui  in  arte- 
riis  coercetur ,  quique  perpetuo  quiefcit ,  nec  movetur.  Ne  tamen  ambiguus  lermo 
obfcuritatem  pareret ,  pofteriores  illis  antiquiflimis  Graecis  diftinguere  cceperunt,  & 
alias  quidem  venas  «arpu*?**  carentes,  alias  <rpwx7*V»  five  Pulfatiles  vocabant,  quomodo 
&  Marcus  Tullius  Arteriam,  Micantem  *venam,  quod  modo  fe  attollat,  modo  deprimat, 
perquam  eleganter  vocavit.  Micare  enim ,  ut  proprie ,  per  intervalla  reiplendera,  aut 
corufcare,  micarum  inftar,  fignificat :  ita  poftea,  pro  eo,  quod  certis  interpofitis  inter- 
vallis  movetur ,  ac  fe  in  confpectum  profert  (urripitque,  accipitur.  Sic  ergo  1 1  de  nat. 
Deorum :  lam  uero,  inquit,  Ven<e  &  Arteru  micare  non  definunt,quafi  igneo  quodam  motu.  Nos, 
quia  de  Venis  nunc  a£turiiumus ,  cum  Galeno  eas  tantum  intelligemus,  quae  motu  de- 
ftituuntur ,  &  quas  Hippocrates ,  five  quicunque  author  fit  libri  de  morbo  facro ,  cup&- 
nTt$ets,farigumaria$  vocavit,  ut  ab  arteriis  diftingueret,quae  calorem,&  fpiritus  vitales  per 


corpus  dirfundunt. 


Diftinguenda 


cnmtn 


:yrA. 

I. 


de  Humam  Corporis  Fabrwa,  L  i  b .  V.  139 

Diftinguenda  antcm  merito  eft  Vtna  ab  Aneria ,  cum  inter  utramque  dirTerentia  ,  inii-  f 
gnequc  diicrimen  rcpcriatur.  Subftantia  enim  primo  diverfa  eft ,  cum  Yenis  iit  mcm«**n 
branoia ,  Arteriis  nervola  ;  unde  Arift.  1 1 1  Hift.  de  animalibus ,  cap.  v,  tu^ai,  inquit, 
idtfilint     <p*ty  ,  Vena  Aorta  appelhta  ,  nervoiaeft.  Crafitk  quoque  ditferunt ,  cum  -• 
Vena  ex  membrana  admodum  renui  &  molli  conftet ;  Arteria  vero  ex  tunica  quintu- 
plo  craifiore.  Tum  vero  &  ro/arutramcjue  ad  vilum  conieilim  diftinguit;  cum  illa  , 
cxrulea  fere  fit ,  hxc  ,  ediverio  alba  ,  &  candida.  itotkjangdi ,  cjuem  vehit  illa  ,  quam  4. 
diflerens  eft ,  ut  modo  dicemus  ?  &  cum  Venx  extimas  quoque  partes  iubcant ,  arte-  ?. 
rixintus  hxrent ,  nec  nifi  tribus  fere  in  locis  ad  iuperhciem  corporis  acccdunt ,  puta 
circa  tempora ,  carpum  ,  &  penem  ,  ut  taceam  nunc  uium,  Sc  alia  complura,  in  quibus 
notabilc  dilcrimcn  advertitur. 

Eft  autem  V  ena,  G  definitionem  ipfius  requiras ,  <tmu  mcmbranojum ,fmplex,  trpHci 
fibrantm  genae  intenextum  ,  Jan^uinem  fbrojum ,  CT  crafiiorem  ,pro  nutritione  totius  cotporis ,  om- 
niumquepanium  conficiens ,  defercns.  Dico  eife  Vas ,  five  ay/iw ,  ut  formam  genuique  Vi 
ipfius  aflignem.  Tria  enim  vaiorum  iunt  genera  in  noftro  corpore  ,  Venx  fcilicct ,  Ar- 
terix,  &  Xervi.  Qui  ergo  vaibrum  naturam  norit,naturam  quoque  Venarum  univer- 
falem  perfpectam  habebit.  Vafa  enim  omnia,  iimilares  partes  iunt  ,•  non  in  illa  tantum  r*smw 

r       r       ■  r      \  r  •  1  •  i  r  • 

hgnihcatione  ,  qua  limilares  relpectu  organicarum  dicuntur,  ad  quarum  compoiitio- 
nem  veniunt,  quemadmodum  muiculi  interdum  hmilares  partes  vocantur  :  fed  etiam, 
quatenus  opponuntur  parti  compofitx  ,  &  timplicem  naturam  habent,  ita  ut  quxlibet 
pars  venx ,  vena  dc  fit,  &  dici  pofiit.  Vafa  quoque  omnia  oblonga  iunt,  8c  teretia  cor- 
pora,  quxque  univerfo  corpori  aliquid  deierunt,  ac  deportant ;  qux  fane  conditio  Ve- 
nis  non  minus ,  ac  arteriis ,  &  nervis  competit.  Vt  tamen  a  cxteris  vafis  dillin^uamus, 
in  definitione ,  Venas  janguinem  defem  addidimus,  qua  quidem  in  re  a  Xervis  maxime  dif- 
ferunt ,  cum  hi  fpiritus  animales  puriihmos ,  &  ab  omni  terreftriore  materia  liberos  ve- 
hant :  hunc  autem  fanguinem  fibroium,  &  craifiorem  dicimus,  ut  &  ab  arteriis,  in  qui- 
bus  liquidior  tenuiorque  fluit ,  diftinguantur.  His  enim  duabus  vocibus  utriufque  fan-  l^Tf^ 
guinis  diicrimen  exprimere  hic  voluimus,  non  quod  alix  differentix  non  fint,quam  hx  fj^f  ™ 
dux,  fed  quia  iftx  prxcipux  fint,  &  familiam  ducant,  maximequc  formalem  diftinctio-  'f*"*- 
nem  infinuare  videantur.  Primo  enim  Venarum  ianguis  fibrofior  eft ,  id  eft  ,plures  ha-  ■■ 
bet  fibras.  Quid  autem  fibrx  fanguinis  fint ,  prxclare  explicat  Ariit.  1 1  de  part.  anim. 
cap.  iv:  8c  11 1  Hiftor.  de  anim.  cap.  vi  :  ubi  wi:J>e?,  inquit,  ^gi^fibrxaiaemjunt,  quic- 
quidin  fanguine  temum  efl :  ied  de  his  poftea  pluribus ,  cum  de  fanguinis  natura  agcmus. 
Secundoidem  quoque crafiior  eft ,  cum  contra  arteriarum  fanguis  attenuatus  fit  ma^is  lf 
per  concodionem  ,  eam  icilicet ,  qux  in  Corde  ht ,  unde  eleganter  Philoibphus,  1 1  de 
gener.  anim.  cap.  v  1 ,  hunc  ,  ^iTriuJfylw  *.  wcfynfm\itJm ,  £  *?ur!w  ^c^lw,  concocrum,punj?imum, 
& primum:  illum,  dctciiws  nutrimcntum,  appellat.  Color  quoque  utriufque  ianguinis  difcri-  3- 
men  eveftigio  exprimit :  cum  ille,  nigrior  fit ;  hic,rubicurxlus :  ille,  fpirituum  expers  ,• 
hic,  prxgnans :  ille,  quiete  fruens ;  hic,  perpetuo  8c  indefinente  motu  agitatus.  llrima 
dijfcrentia  in  definitione  quoque  attada  eft  ,  per  quam  fimul  8c  aclio  8c  uius  Venarum 
explicatur-  Aclio  quidem,  quia  ianguinem  conhcit  concoquendo  :  Vus,  quia  defert  per 
totum  corpus  coniedum  jam,&  inde  diftribuit.propter  nutritionem  corporis.  Sanguis 
ergo  Venarum  fibris  &  craffitie  iua  nutrit :  at  Arteriarum,  fpiritibus  6c  calore  vivificat. 
Cxterum  fubfiantia  venarum  membranqfa  eft,  tenuis,  &  rara;  &  propterea f.tnp!cx,ut  per  s^^n*. 
eam  ianguis  hic  ad  nutritionem  facilius  tranifudet :  triplici  autem fibrarum genere  intenexta,  Hfe* 
reclis ,  obliquis ,  &  tranfverfis ,  non  tantum  propter  uium ,  quem  privatum  habet ;  fed 
etiam  propter  adionem  ,  qux  publica  eft.  Reclis  enim  attrahit :  obliquis,  retinet :  rratif 
VafSj  expellit.  RtT7.€,iecundum  longitudinem  ipfarum  expanduntur ;  obliqu.t,<k  tranfperj!ey 
fecundumlatitudinem :  fedillx,  oblique ;  hx,  reclaferuntur.  Has  qui  velit  cernere,  VautmM 
truincos^  oportet  infignes  venarum  majorum  animalium  uti  elixet :  quod  ii  limiles  his  ^** 
quid  intueri  libeat ,  fibras  in  ventriculi  interna  tunica,  vel  vifica  contempletur.  Eft  au- 
tem  hxc  fubftantiaotwww  Jenjus  expers ,  quia  &  uri,  dc  icindi  poflunt  venx  citra  dolorem, 
idquemagnaianeNaturxprovidentia,cum  venx  hoc  pact,o,  modo  fanguine  deficien- 
te,  in  fe  fubfidere :  mrdo  abundante,  turgcre,  &  extendi  commode  queant,  Homoque 
ab  iila  moleftiflima  vendicetur ,  quam  neceilario  alias  incurreret ,  fi  fenfum  ali- 

3  S    2  quem 


1 4°  Adriani  Spigelii 

quem  fuiflent  na&a:.  Non  minus  enim  a  fanguine  copiofb  diftenta: ,  fi  fenfu  prarditae 
eflent ,  dolore  nos  afficerent ,  ac  partes  carnoTx  folent  cum  inflammantur.  Caeterum 
jlxc  tunica jmp/ex  eft-  9  non  ubique  tamen ,  fed  ubi  mufculis  defenditur,  aut  alia  quapiam 
parte  ambiente.  Qua:  enim  cuti  proxima: ,  vel  fufpenfa:  funt ,  duplici  tunica  conltant, 
accedente  a  vicinis  partibus  alio  involucro.  Sic  enim  tutius  vena  deducitur,  cum  parti- 
bus  conterminis  alligatur :  nec  fanguis  huftra  exfudat ,  quando  per  partes ,  qua:  mul- 
tum  nutrimenti  non  requirunt ,  vena  progreditur :  in  illis  autcm  ,  qua:  unica  tunica  in- 

Nota.  veftiuntur,  facile  transfudat.  Hoc  tamen  notandum  eft,  illis  una  cum  membranis  adnatis 
fenfam  accedere ,  ut  dolores  oriantur  fepe  circa  dorfum  in  febribus  ,  &lumbos,  cum 

vigir*.  menfes  inftant ,  turgente  ibifanguine.  Jvgwra  venis  eft  cava ,  canalium  in  morem.  Sic 
enim  &  plurimum  capit  alimenti,  &  tutior  eft  vena  adverfus  externas  injurias.  Quo  ad 

mgmtud».  magn}tudinem ,  tanta  cuivis  parti  eft  vena  ,  quanta  requirebatur.  Magnis  ergo  magnae 
quoque  vena:  funt ,-  parvis  contra,  parva:.  Sed&magna:  illis  lunt ,  quae  plurimo  ali- 
mento  indigebant ,  quod  id  abfumatur  facile  ,  &  velob  raritatem  fabftantia:  ,  velcalo- 
rem  abundantiorem  ,  vel  motus  continuitatem.  Sic  pulmones ,  &  mufculi  magnas  ha- 

xumtrm.    bent  venas :  olTa  contra  minores,  quia  denfiora  funt, frigidiora,&  motus  expertia.  N«- 
merm  venarum  tantus  eft,  ut  numero  exprimi  non  poflit.  Infiniti  enim  fant  ramuli,  qui 
cum  (eparati  non  fint,fed  ab  aliis  atque  aliis  dependcant,qui  tandem  in  magnos  truncos 
dcfinunt ,  aut  potius  a  truncis  oriuntur ,  venarum  numerum  utplurimum  definire  fole- 
mus ,  dum  truncorum ,  ex  quibus defcendunt,  numerum  exprimimus.  Quamobrem  fi 
vulgatam  intueamur  opinionem ,  quatuor  erunt  Venar ,  ex  quibus  reliqua:  omnes  na- 
fcuntur.  Prima  vena,  Vmbilkalis eft :  Secunda,  Arterioja :  T ertia ,Venapon£ :  Quarta,C<ttw. 
Cxterum  cum  umbilicalis  primo  quidem  revera  pcculiaris  truncus  non  fit :  led a  ramus  «.  t»c  ■ 
tantum  Venar  porta:,  ut  cuivis  clare  patebit ,  qui  perfequi  cuminduftria  venam  hanc  fimm . 
in  hepatis  parenchymate  conabitur :  deinde,  cum  in  lucem  prodeunte  fcetu  vena:  offi-  l3m.  [ 
cio  amplius  non  fungatur ,  fed  ligamenti  loco  hepati  infcrviat ;  trcs  duntaxat  vidcntur  u  ' 
efte  vena:,a  quibus  caetera:  omnes  enafcantur.  Sed  enun  cum  Vena  arteriofa  ad  pulmo- 
nesfolo?  abeat ,  nec  practer  hos  alteri  alicui  partinutrimentum  deferat ,  duas  tantum 

fiorlfTJl''  Ponemus  primarias  Venas,  Portx  fcilicet  vocatam,  &  Cavam.  Eft  autem  maxime  ne- 
celTaria  futuro  medico  perfe&a  diftributionis  omnium  Venarum  cognitio  ,  non  folurn 
ut  in  morbis  ex  fluxione  humorum  dcpendentibus,quales  fiequenti/TImi  effe  confueve- 
runt ,  utrumque  fluxionis  terminum ,  mediafque  vias  exacte  cognofcat ;  fed  &  pro  re- 
vellendis,  aut  divertendis  iifdem,  locum  vena:  fectionibus  aptum,aptepoiTit  decernere. 
Quamobrem  autem  dua:  vena:  fint,  nec,  ut  arteria,  una  cortinua,  in  kquentibus,  cum 

&*«<•  res  fcitu  maxime  digna  fit ,  quanta  fieri  poterit ,  fumma  diligentia  explicabimus.  Sitmy 
venarum  ,  connexionem ,  &  fedem  earundem  indicat.  Sedes  qua:  fit  unicuique  ramo  ex 
hiftoria  patebit,  in  qua  omnium  ductus  defcribemus :  ad  connexionem  autem,  origo  per- 
tinct.  De  hac  cum  controverfia:  fint  inter  Philofophos  &  Medicos  ,  quod  illi  quidem 
Cor,  at  hi  Iecur  principium  venarum  conftituant,  totum  tertium  hujus  libri  caput  huic 
negotio  aflignabimus. 

vALWLiE     Digniflima:  autem  funt ,  quarum  mentio  hic  fiat ,  b  membranula:  qua:dam  exigua:  *•  m 
qua:  in  nonnullis  majoribus  venarum  ramis  reperiuntur ,  (ed  inprimis  in  illis ,  qui  in  ar- 
tus ,  brachia inquam  ,  &  pedes diffeminantur.  Ostiola  &  venarum  V  alvvl  as 
appellant ,  quod  fanguini  impetuofe  in  motibus  harum  partium  irruenti ,  viam  valvu- 
larum  in  morem  intercipiant.  Hx  cexterius,  fi  quando  validius  brachiumfafcia  ftrin- 

irrvemorvti-  gatur  ,  manifcfte  nodis  per  venas  apparentibus,  advertuntur.  Earum  primus  inventor 
noftra  aetate  fuit ,  Hieronymus  Fabritius,  ab  Aquapendente,  Vir  de  Anatcmico  ftudio,  &  Me- 
dicina  oppido  quam  bene  meritus.  Is  in  Theatro  princeps  magnum  hoc  Natura:  my- 
fterium  humanis  primum  oculis  ,•  fed  poftea  elegantiore  tra&atu  animis  quoque  obje- 
cit.  Conftant  ha:  Valvula:  ex  membrana  quadam  tenuiore,  quam  eft  ipfa  vena,  valvu- 
lis  illis  figura  prorfus  fimiles ,  qua:  in  corde  reperiuntur.  Cavitate  iua  Vena:  cavie  trun- 
cum  fpectant,  at  convexa  lede  exteriores  artuum  partes. 

dvlJe  Neque vero hoc loco pnxtereunda: funt  ^Glandvlje,  quas Grarci aSim vocant,  ^jjjj; 
quxque  fiibftantia  laxa: ,  &  molles ,  Venis,  &  Arteriis  a  Natura  appofita:  lunt,  non  ta-  gjjj* 
men  ubique,  fed  tantum  circa  valbrum  di varicationes :  neque  in  his  omnibus,  led  in  iis  t.  t  \ 

tantum,  • 


3  J 


de  Humani  Corporis  Fabrica, Lib.  V.  141 

tantum,  qua:  ruptioni  perquam  opportuna:  effent,  vel  quia  fufpenfa:  fint,  &  remota:  ab 
aliis  partibus ;  vel ,  quia  circa  articulationes  laxas  ,  qua:  in  angulum  admodum  acutum 
fle&untur ,  confiftunt  5  vel,  cjuia  partibus  adjacent ,  qua:  motibus  aut  validis ,  aut  con- 
tinuis  agitantur. 

Actio  Venisnullavulgocommunistribuitur:  oftendam  tamen  capite  tertio,  re-  actio. 
vera  venis  «i/*«T«ro ,  cjuam  Ariftoteles  Cordi ,  Galenus  Hepati  tribuit,  competere  :  he- 
par  autem  ,  &  cor ,  longealiam  ac-tionem  obire.  Interim  concludamus ,  Venarum  aclio- 
nem  fanguinis  confectionem  efle :  Vjum  autem,  ejufdem  confecli  per  Gcrpus  diftributio- 
nem.  Hanc  ut  perficiant,  quatuor  facultates  habent  miniftrantes.  Attrabunt  enim  chy- 
Ium  ex  inteftinis ,  per  fibras  rectas  ,•  attraclum  retinent ,  per  oblicjuas  ;  concoquunt,  per  ca- 
lorem  partim  proprium,  partim  influentem  a  Corde,  quam  ab  arteriis  per  anaftomofes 
hauriunt :  expelhmt  tandem,qua:  generata  (unt,excrementa.  Ccttcrum  cum  Vena:  per  uni-  Qn*ftio. 
verfum  corpus  fanguinem  deferant ,  dubitatum  eft  ab  antiquis ,  an  ea:dem  fanguinem 
quoque  pro  nutritione  ad  fingulas  partes  expellant.  Fuit  enim  Erafiflratus,  qui  ex  venis 
fanguinem  effundi  ftatuit ,  &  fic  non  deferri  tantum  per  venas,  fed  etiam  trudi  credidit.  • 
At  ego  contra  exiftimem  ,  poftquam  chylus  in  fanguinem  verfus  fit ,  a  carnibus  potius, 
carterifque  partibus  trahi.  Faventem  habemus  in  hac  opinione  ipfum  Hippocratem  , 
quem  unum omnium  Anatomicorum  dod.ilTimum  exiftimo  ,  qui  vi  Epid.  fect.  v  1 ,  ele- 

ganti  (ententia,  ou^kco;  inquit  cAxij  K  6*.  X2»A»V,  (ctfcujtv  «vetf.  SrjAov  <$t  jj  ou&r\oi$  uc  tK7rvoov  ^  eiazrvoov 

9 1  'o\ov  iv  <ru}i<t.  Carnes  attraclrices  &  ex  uentre  &  extrinjecus  ejfe.  Indicio  eji Jenjus  ipfe,  qnod  exfpfra- 
bile ,  fcf  injj>irabile  efl  totum  c&rpus.  Carnesergo  funt  qua:  attrahunt :  non  tamen  carnes 
tantum  ,  qua?  proprie  fic  dxuntur  ,  cujufrnodieftmufculorumfubftantia,  fedqusvis 
pars  noftri  corporis ,  qua:  fanguine  nutritur. 

C    A   P  V  T  II. 

Dijferentias  Venarum  brrviterenumerat. 
IfTerentia:  Venarum  diligenter  tradendar  funt ,  tum  quia  ad  hiftoriam  DifTerenti* 

,  .     .  °  •  r  •  11  vcnarnm. 

N'  particularem  plunmum  momenti  conferuntj  tum  quia  nonnulla:  ea- 
rumfunt,  qux  Medicina?  Candidatis  farpe  in  arte  occurrunt.  Ratione  Afubjiamia. 
CYgoJubflantUj  Vena?  inter  fe  differunt,  quia  craftiores  funt,  vel  tenuio-  . 
fcjjres;  fimplicem  tunicam  habent ,  autduplicem;  eamque  fenfu  caren- 
W**f$S£gm  tem ,  aut  fenfu  pra:ditam ,  ut  diximus.  Ratione  Magnitudinis ,  difcrimen  ^^»««. 
eft  notatu  digniftimum,  propter  febrium  dodtrinam  ,  in  qua  frequens  ejus  occurrit  d,M' 
mentio.  Sunt  enim  Vena:  qurdam  magna:,  alia:  medix,  nonnulla:  parvar,  aliqua:  etiam 
*r.3v."  '  minima:.  M^^funt,utTruncusVena:cava:aafcendens,  &bdefcendens,rami  ciliaci, 
Ve.'e'    dfubclavii,  ejugulares,  &  f emulgentes.  Med/^,illa:inquasramisiliaci,  &hfubclavii 
X  *  dividuntur,Vena  jugularis  externa,1  rami  majores  Vena:  cava:,per  jecoris  fubftantiam 
%  g.&Zi.  tranfeunr.es.  PatV<e  vero  ,  qua:  in  habitu  corporis  coniiftunt ,  &  per  mufculos  difperfe 
4       funt ,  aut  per  vifcera  ,  ut  per  Iecur  ,  Lienem,  Renes,  Inteftina,  Mefenterium,  Vterum, 
Pudenda.  Minim<e  tandem  vocantur  illa: ,  quas  Gra:ci ,  quafi  Capillares  appel- 

«•vs.i.f.  lant)  qUia  pilorum  craftitiem  non multum fuperant.  Ha:  perquam bene in  khepate, 
Vth^    aut1  liene  a  fia  carneliberato,fed  &in  alba  oculi  tunica  inhomine  vivo  confpicua:  funt, 

cum  ophthalmia  laboramus,  alias  vifum  ob  tenuitatem  effugiunt.  Quoad  jigunim^ux-  Afigur». 
■  {; 4'  dam  reda:  funt,  ut  vena:  caya: m  truncus,  & u  emulgentes  ;  qua:dam  cur va:,  ut 0  capreo- 
»s.i4.A.  lares ,  prxparantes  fcilicet  dida:,  ubi  cum p  arteriis  fimiliter  pra:parantibus  multis  vafo- 
Jj-^    rum  o&ulis  implicantur.  AJede  ,  multiplex  differentia  peti  poteft.  Alia:  enim  per  Ven- ^M- 

tresexcurrunt,  alia:  per  Artus ,  &  ab  hac  nonnulla:  nomen  habent  proprium  ,  unde 
»xx,  q  Phrenica:  dicuntur ,  qua:  diaphragma  perreptant ;  Mugulares,  qua:  per  jugulum  fe- 
t  t!£-c!  runtur  i  5  Renales ,  qua:  per  renem  :  nonnulLr  nomine  tali  deftituuntur.  Connexionis  ra-  A(cmixkKm 
tione  etiam  difcrimen  eft.  Qua:dam  enim  cum  carne  necluntur  ,  ut  qua:  in  mufculis 
funt ;  quxdam  cum  Nervo ,  ut  Bafilica  in  brachio  ;  qusedam  cum  Arteria ,  ut plera:que 
omnesmajores.  Vtplurimum  enim  qua:vis  vena  arteriam  fibi  fbciam  habet ,  &  fere 
vena  arteria:  incumbit :  fxpe  tamen  duntaxat  &  lateri  adjacet.  Hac  enim  ratione  fan- 
guis  per  univerfum  corpus,  ad  partes  tam  fuperiores,quam  infenores  facile  propellitur, 

.    S    3  &fimul 


Abttfu. 


Hippotrnttt 
de  Venaritm 
frincipio  fen- 
tentta. 

3  ) 
)  ) 

Probatur 
wrntmtntis 
dnobits. 
I. 


Vena  non  ha- 
bent  princi- 
ptitm  ortgmU. 


Kemte  radi- 
cztioriu. 
i. 


141  Adriani  Spigelii 

&  fimul  ventilatur  motu ,  atque  a  putredine  confervatur.  Caeterum  ut  raro  admodum 
venam  fine  comite  arteria  reperire  eft  $  imo  nunquam  ,  fi  difcedas  ab  iis ,  quaz  Cutane<e 
dicuntur,  qualis  eft  ramus  Cephalicus :  ita  contra,  nunquam  videre  licet  arteriam,quae 
abfque  fbcia  vena  incedat.  Vbicunque  enim  arteria  eft,  ibi  quoque  vena  cernitur.  Ra- 
tione  ufus  denique,  maxima  eft  differentia.  Nam  etfi,  ut  ftatuimus,  primarius  venarum 
ufus  fit  fanguinis  pcr  univerfum  corpus  diftributio  :  funt  tamen  &  alii  quidam  particu- 
lares.  Sic  nonnulLx  chylum  ad  fanguinis  generationem  attrahunt,  ut  funt a  mefaraicae  j  *iff 
quxdam  excrementa  purgant  &  evacuant,  quemadmodum  b  Vteri  venae,  &  Hxmor-  ^8NJ 
rhoides ;  quarum  illa:  rrrenftruatim ;  hae  vero  nonnunquam  ,  quicquid  in  corpore  ex- 
crementofi  cft  humoris,  expurgant.  c  Emulgentes  etiam  fanguinem  afero  liberant.  'e.8'1 
Sed  &  fiint,  qua?  materiam  deferunt  pro  femine,  ut d  prxparantes  dictae ;  &  qux  femen  w'  ri 
jam  confectum  deportantad  glandulas  feminales,  ut e  Deferentia  vafa.  »» 

C   A  P   V   T  III. 

^Difceptationem  Medicorum,  &  Philofophorum  de  principio  Venarum  continet : 
tum  Authoris  fententiam  tn  medium  adducit,  & probat. 

E  Venarum  principio  inter  Peripateticos &  Medicos  maximalis  eft.  Illi 
enim  Cor  ,  hi  Iecur  principium  faciunt  j  utrifque  fuum  ducem  Arifto- 
telem ,  aut  Galenum  fequentibus.  Ego  vero  fruftra  quarri  exiftimo 
quodnam  fit  Venarum  principium  ,  cum  prius  quaerendum  fit,  an  illud 
detur.  Habemus  enim  authoritatem  doctiffimi  Hippocratis ,  lib.  de 
offibus,  minime  profecto  fpernendam,  ubi  Vent,  incpiit,  per  corpus  diffufe, 
Jpiritum  &  fiuxum ,  ac  motum  exhibcnt ,  ab  una  mulu  germinantes ,  atque  hac  una  ,  unde  oriatur,  13 
ubi  dcjinat ,  nonfcio.  Circulo  cnimfaclo ,  principium  non  inlpenitur.  Hxc  fententia  ,  ut  a  lummo 
in  re  Anatomica  viro  profecta  eft  ,  fic  optime  rationibus  ftabiliri  poffe  videtur.  Nam 
uti  hinc  incipiamus,  probat ipfa  ocularis  infpectio,  Venas  omnes  per  fe  fubfiftere.  Cum 
autem  nemo  fic  abfurdus  adhuc  fuerit,  ut  parti,qua?  per  fe  exiftat,  principium  adfcribe- 
re  voluerit ,  quemadmodum  haud  quifquam  fuit,  qui  cordis,  cerebri,  aut  jecoris  origi- 
nem  ad  aliam  ullam  partem  revocaverit,cur  Venarum  principium  quazramus  ?  Vtcun- 
que  autem  etiam  anxie  aliquod  inveftigaverimus ,  nullum  revera  eft ,  ad  quod  reduci, 
quodcumque  ftatueris ,  poffit.  Cum  enim  tria  vulgo >vonantur  principiorum  genera ;  unum, 
fyjictug,  Originis,  quod  ipfi  rei  (ut  loquuntur )  dat  efte  j  alterum,  \i<!u<nuq,  five  Radicatio- 
nis ,  a  qua  velut  a  radice  res  exoritur :  tertium  tandem,  Aoixqaus,  Difpenfationis,  undefa- 
cultas  ac  virtus  influit  j  nullum  commode  venis  affignari  poteft.  Nec  enim  originis  princi- 
pium  ab  alia  parte  habere  pofTunt,  cum  nulla  pars  fit,  quae  ante  venas  generetur.  Partes 
enim  omnes ,  quaecunque  ad  nutritionem  faciunt ,  ut  Cor,  Iecur,  Venae,  Arteriae,  ac  fi 
qua:  funt  aliae ,  fimul  formantur  in  utero ,  fequiturque  Natura  in  hac  re  periti  pictoris 
confuetudinem  ,  qui  ut  primum  lineamenta  quxdam  rudi  minerva  ducit ,  qua?  poftea 
coloribus  &  aliis  ornamentis  perficiat  ,•  fic  ipfa ,  primum  rude  omnibus  partibus  fimul 
ftamen,  ut  fic  dicam,  largitur,  poftea  fubtegmen  injicit. 

At  neque  Radicationisprincipium  in  venis  ftatuendum  eft.  Cum  enim  fimilitudo  hxc  ab 
arboribus  defumpta  fit,  in  quibus  radix  eft,  Truncus,  &  Rami :  eandem  fimilitudinem 
in  venis  accommodari ,  nifi  unico  in  cafa ,  quoad  propagines  fcilicet ,  &  divifiones  do- 
cendas ,  non  pofte,  hinc  demonftrari  facillimo  poteft  negotio ,  quod  radicationis  prin- 
cipium  inepte  ponatur  in  iis,  in  quibus  radixnulla  eft.  Radicem  enim  quis  eft,qui  in  ve* 
nis  velit  ftatuere,  cum  nulla  fit  venarum  pars,  quae  radicis  gerat  officium  ?  Radix  enim 
alimentum  trahit  a  terra,  pro  trunco,  &  ramis:  at  ex  venis  nulla?  funt,  quae  pro  aliis  tra- 
hant  alimentum.  Quod  fi  videantur  forte  effe,  quemadmodum  Venae  Me(araicx,jam 
non  fanguinem  illae  ,  fed  chylum  tantum ,  &  materiam  ex  qua  fanguis ,  &  ultimum  ali- 
mentum  tandem  generatur,  attrahunt.  Atque  ut  largiamur  quoque,dari  aliquod  vena- 
rum  radicationis  principium,  non  video  ,  quae  venae  mefaraicis  rectius  ftatui  poffint, 
cum  aliae  non  fint  in  corpore  ,  quarum  actio  propius  ad  radicis  officium ,  quam  earum, 
accedat ,  &  tamen  ha:  ab  omnibus  repudiantur.  Taceo ,  fi  quod  ponendum  fuerit  dari 
Radicationis  principium ,  non  unum ,  fed  plura  potius ,  utpote  tria,  aut  minimum  duo 

ponenda 


de  Humani  Corporis  Fabrica,  Li b.  V.  145 

ponenda  effe ,  cum  portae  vena  unum  ,  alterum  cava ,  tertium  arterialis  fibi  vendicet : 
at  tot  principia  non  nifi  abfiirde  omnino  ftatuentur.  Nam  fi  dux ,  vel  tres  effent  vci  a- 
rum  radices ,  ilLc  vel  in  unica  aliqua  parte  forent,  vel  in  pluribus ;  fed  neque  in  una  elTe 
poflunt ,  neque  in  pluribus.  Ergo  non  poffunt  eile  dux,  aut  tres  radices.  Non  poffunt 
effe  in  pluribus ,  quia  plura  venarum  principia  radicationis  conftituenda  eflent ,  cum 
tamen  &  a  Galeno  ,  &  ab  Ariftotele  unum  tantum  ponatur.  Non  in  una ,  quia  una  illa 
pars  contineret  in  fe  necelTario  partes  contrarii  officii.  Cum  ergo  neque  unum  princi- 
pium  radicationis  ,  neque  plura  ftatui  poffint,  quin  protinus  nalcantur  incommoda  va- 
ria,  fequitur,  nullum  prorfus  radicationis  principium  ponendum  cfTc. 

Sed  nec  tandem  Diflributionis  ,  five  ut  loquuntur ,  dijpenfationisprincipium ,  a  quo  facul-  ^7«'^'- 
tas ,  aut  fanguis  emanet ,  admittendum  eft.  Oftendemus  enim ,  nec  fanguinem  alibi , 
quam  in  venis  confici,  nec  facultatem  in  venas  aliunde  influere.  Ac  jam  omittamus  Ga- 
leni  authoritatem  ,  qui  lib.  vi  1 1,  de  natur.  facult.  cap.  ix ;  ubi  in  Venis  fanguificam  fa- 
cultatem  ponit,  fic  tandem  inquit :  Caeterum  potentia  illa,  vel  facultas in  Venis,  quam 
fanguificam  appellant ,  atque  etiam  alia  quarvis  facultas  ,  in  relatione  ad  aliquid  intelli- 
gitur.  Etpaulopofl :  Ac  quod  agentis  caufa?  fubftantiam  ignoramus  ,  facultatem  eam  , 
flve  potentiam  appellamus,  in  Venis  quidem  potentiam  quandam  fanguinis  facti  icem 
dicentes.  Sufficitin  medium  attulifle  rationem  unicam,  quam  diligentius  poftea  pluri- 
bus  confirmemus ,  &  explicemus.  Sanguificatio  enim,  vel  in  corde  conftitui  debet,  vel 
in  jecore ,  vel  in  Venis ,  propterea  quod  animalia  omnia,  qua?  fanguinem  habent,  om- 
nes  hafce  parteshabeant :  qusevero  fanguine  deftituuntur  ,  iifdem  quoque  careant. 
Sed  neque  incorde,  neque  in  jecore  conftitui  poteft  j  relinquitur  crgo,  ut  in  Venis  po- 
natur.  §Hipd autem  ncque  in  corde,  neque jecore fiat,  ex  eo  manifeftum  elfe  poteft,  quod  ante-  ^"d£c°r~t 
quam  Cordis,  aut  Hepatis  parenchyma  exftructum  eft ,  fanguisin  venis  generetur.  {^f/*'" 
Nam  dum  pullus  in  ovo  delineatur  duobus  primis  diebus,  fanguis  jam  fit  in  venis  umbi-  j- 
licalibus ,  antequam  vel  jecoris  vel  cordis  parenchyma factum  eft ,  in  quo  a!ii  (anguifi- 
cationis  facultatem  confiftere  affirmant.  &uod  autem  nec  in  Hepatetantumfiatjanguis ,  fpe- 
ciatim  ex  actione  ipfius  laria  probari  poteft.  Si  enim  ipfum  fanguinis  officina foret,  fcir- 
rho  affecl:um ,  pauco  certe  dierum  fpatio  in  mortem  quofvis  conjiceret ,  cum  fame  & 
tabe  pereundum  elfet ,  omni  fanguinis  generatione  intercepta.  Sed  enim  videmus  eife 
quamplurimos ,  qui  multotempore  ,  &  per  annos  etiam ,  cum  fcirrho  jecoris  vitam 
traxerunt.  Quinimo,  fi  alecore  fanguis  conficeretur ,  utiqueabipib  parenchymate  3. 
lecoris,  non  a  venis  per  ipium  difperlis  fieret.  Sed  non  fit  a  parenchymate.  Quod  enim 
non  tangit  nutrimentum  ,  ab  eo  fanguificatio  procedere  non  poteft ,  cum  omnis  acTio 
naturalis,  qualis  alimenti  eft  concoctio ,  per  contacl:um  fieri  debeat.  Sed  jecoris  pa- 
renchyma  non  tangit  nutrimentum  ,  quia  venae  potius  funt ,  qua?  ipfum  proxime  tan- 
gunt,ut  pote  in  quomm  conceptaculis  continetur. 

Quare  rede  concludimus ,  Venarum  nullum  omnino  effe  principium ,  cum  a  nulla 
parte  ,  neque  oriantur  velut  a  materia  componente  j  neque  ab  ulla  ,  tanquam  radices 
ennergant ;  neque  tandem  ab  ulla  facultatem  fanguificam  mutuentur.  Venae  ergo  fan- 
guinem  generant,  fed  cum  per  totum  corpus  poffint  pra:parare,in  hepate  tamen  potiP 
fimum  conficiunt.  Cxterum  quia  non  lufficit  probafte  tantum  opinionem  noftram : 
fed  neceflarium  omnino  fit ,  argumentis  etiam  adverfariorum  fatisfacere ,  ne  cui  fcru- 
pulos  injiciant :  nunc  quidem  ad  ea  paulo  propius  accedemus,  primum  quidem  Arifto- 
telis,deinde  &  Galeni  rationes  expendentes.  Caeterum  cum  duplexuterque  principium 
ftatuat, unum  Radicationis,  alterum  Diftributionis,  utrumque  tamen  ab  una  parte  de- 
rivet ,  &  ille  quidem  a  Corde,  hic  vero  a  Iecore,  argumenta  fic  ordine  proponemus,  ut 
primo  quidem  ea  in  medium  afferamus  refutanda ,  quas  difpenfationis ;  deinde  &  illa, 
quar  radicationis  principium  dari  confirmant ,  quod  ex  illis ,  tanquam  a  tundamentis , 
argumenta  hxc  ut  plurimum  dependeant. 

Sitergo  principiumab  Aristotele,  qui his rationibus probat  Cor  effe  vena- 
rum  difpenfationis  principium.  Primo  1  ubi  eft  fons  caloris ,  ibi  eft  fanguinis  officina :  at  Jjjj^j^ 
in  corde  eft  fons  caloris.  Ergoibi  quoque  faneuinisofficina ,  &:  per  confequens,  inde  in  batcornre 

1      •         r  t  n    t*       ^  •  1  r  •  1  ]•  Pr,ncipinm 

venas  &  caloris  &:  fanguinis  diftributio.  At  enim  non  valet  conlequentia ,  quod  cordis 
calor  etiam  extra  cor  in  venis  fanguinem  generare  poffit :  nam  neque calor  hic  primario  D 

ad  lan- 


144  Adriani  Spigelii 

adfanguinis  generationem  concurrat ,  fed  fecundario,  quatenus  fcilicet  venarum  calo- 
rem  innatum  ,  cjui  primarius  opifex  eft ,  fovet  fufcitatque.  Hinc  factum  ,  ut  majoribus 
venis,  vel  procul  a  corde  diffitis,  arterias  Natura  ubique  fociarit,  quo  idem  calorin  ve- 
x.      nis  etiam  longinquiscuftodiretur.  Secundaratio efl.  Qjuaecunquc  pars  fanguinis  cifterna 
eft  extra  venas,  illa  fanguinis  officina  merito  aeftimanda  venit :  atqui  cor  eft  talis  cifter- 
na :  Ergo  &  fanguinis  officina  merito  appellanda  erit.  Rcfpondeo,confequentiam  non 
bene  inferri.  Non  enim  in  cordis  ventriculos  alimentum  fluit ,  ut  ibi  in  fanguinem  ela- 
boretur,  fed  ut  fanguis  craffior  &  frigidior,  partim  attcnuetur,  partim  calidior  evadat 
indc  per  arterias  in  univerfum  corpus  pellatur ,  pulmonibus  quoque ,  &  partibus  fupra 
*      cor  pofitis  fuppeditetur.  Tertiaratio.  Sifanguisaliundenonvenit,  quam  acorde ,  ne- 
ceffario  cor  fanguinis  officina  ftatuitur.  Quod  verum  foret,  fi  probari  poffet  non  aliun- 
de  venire.  Adeoque  illud  fi  probet  Ariftoteles  perpartiumgenerationem  ,  &  animi 
paffiones  ,  falfam  dico  effe  probationem.  Non  enim  verum  eft ,  cor  prius  fieri ,  ac  fan- 
guinolentum  eft ,  cum  omnes  partes  in  prima  feminis  delineatione  fimul  formcntur. 
Nam  ,  utante  diximus ,  quemadmodum  pi&or  animal  depi&urus,  primum  ipfum  deli- 
neat ,  mox  coloribus  perficit,  ita  Natura  omnes  partes  prius  delineat ,  poftea  abfblvit. 
Simul  ergo  cavitates ,  tum  in  corde  ,  tum  venis ,  &  arteriis ,  aliaque  quavis  parte  ,  qua 
opus  erTormat.  Hinc  facultatem  nutritivam,maxime  omnium  neceflariam  fufcitat,per 
quam  maximum  fit  defiderium  omnibus  partibus  alimentum  debitum  attrahendi.  Ex 
quo  fit,  ut  quamprimum  partes  formatx  funt,  omnibus  modis  trahatur  ab  ipfis alimen- 
tum,  quod  eft  fanguis.  Prius  ergo  fanguinem  adeffie  neceffe  eft,  antequam  cor  genere- 
tur,  ut  genitum  ftatim  alimentum  inveniat.  Patet  ergo  per  generationem  male  probari 
excordefanguinem  omnem  promanare :  fednec  ex  paffionibus  animi  id  convincet, 
dum  dicit ,  ibi  fluxum  &  refluxum  fanguinis  effe,  ubi  animi  &  fenfuum  motus  oriuntur, 
&  propterea  ex  coide ,  quia  ibi  fedes  paffionum.  Probandum  enim  eft  affumptum. 
Quod  fi  dicat ,  Iram ,  quse  una  eft  ex  paffionibus  animi,  ab  omnibus  vulgo  definiri,  ac- 
cenfionem  fanguinis  circa  cor  j  idquidemmalefieri  refponderim.  Sequeretur  enim, 
animal  quod  fanguineum  non  eft,  irafci  non  poffe,  &  ea  qux  exfanguiniafunt,animi  af- 
fectiones  non  pati ,  quod  tamen  ipfum  vel  commune  illud ,  &  tralatitium  proverbium, 
quod  vulgo  fertur  ,  coarguit ,  «%<|        cartfv* ,  <c  fiv^^vtn^  vxo^,  habet  8c  mufcafple- 
nem  ,  &  formicis  (ua  bilis  ineft.  Locufta  certe ,  quce  ex  cruftaceis  eft,  &  metuit,  &  ira- 
(citur,  cum  polypo  congreffia.  Teftatur  hoc  Ariftoteleslib.  vin  hift.  de  anim.cap.n: 
ubi,  Locuftae,  inquit,  vel  pifces  majores  convincere  poffunt.  Evenit  ufu,  ut  locuftis  po- 
lypi  fuperiores  fint ,  &  adeo  ut,  fi  in  retibus  eifdem  fenferit  locufta  polypum,  pra:  metu 
emoriatur.  Pavet  &  locuftam  congrus,&  rurfus  polypum  congri  lacerant.  Sed  quid  de 
apibus  dicendum ,  quam  non  in  hoftes  fuos,  8c  fures  fiii  dulcis  illius  liquoris  furibunda?  ? 
ut  in  eosinvolant,utaculeis  pungunt  ?  Vefparram  nidos  aggredere,  quibus  ad  ulcifcen- 
dum  aK-Aifiov     ,  non  K&Jilw  dodtiflimus  Poetarum  Homerus  tribuit.  Conftat  ergo  ani- 
malibus  quoque,  quse  fanguinem  non  habent,  animi  affectiones  effe. 
iSST,      Sed  neque  Radicationis principium  in  Venis  conflitui  Corpoteft ,  quamquam  multis  id  demon- 
SrSr^*"  fttare rationibus conetur  Ariftoteles.  Venarum enim,  inquit,/>?7wo  principium,aut Ie- 
Sttmis^"  cur      aut  ^or> aut  Cerebrum.  Sed  neque  Iecur,  nec  Cerebrum  :  Ergo  Cor.  At  enim 
*•      negatur  major,cum  prius  probandum  foret,an  fint  principia  venarum,antequam  quod 
»■      fit  conemur  oftendere.  Deinde,ubi  unum  eft  principium,ibi  in  medio  collocari  debet :  at 
in  animalibus  unum  eft  principium.  Negari  debet  8c  major,&  minor.  Major,quia  non 
femper  aptiffimus  locus  eft  principio  medius ,  cum  modo  cernamus  magis  in  fuperiore 
parte  pofitum  effe  cor  ,  quemadmodum  in  pifcibus ,  ferpentibus ,  &  lacertis :  modo  in 
medio^ut  homini,aliifque  nonnullis  animalibus.  Minor  quoque  negatur,quia  plura  fiint 
prseter  cor  principia  animali ;  ut  cerebrum,quod  nervorum  principium  eft,&  motui  in- 
fervit,  &  fenfibus.  Tertio,  fi  tria  vafa  oriuntur  a  corde,  Arteria,inquam,magna, Vena  ar- 
terialis,&  Arteria  venalis,cur  non  Venaquoquecava  ?  Exhoc  argumento  non  fequitur, 
omnes  venas  ex  corde  provenire,quemadmodum  certe  nullatenus  vena  portas  hinc  ori- 
tur,  quse  cor  ne  attingit  quidem,fed  tantum  eas,quas  bafi  cordis  infixas  lunt.  Quamob- 
rem  hxc  ratio,Ariftotelis  opinionem  deftruet  potius,quam  probabit,cum  demonftrare 
manifefto  liceatj  Portaj  Venam  a  corde  longiffime  diftare,tantum  abeft,  ut  ab  ipfb  na- 
/catur.  Iam 


i 


de  Humani  Corporis  Fdbrica,  Lib.  V.  14 5 

Iam  ad  argumenta  Galeni  deveniamus,  quibus  duo  probareconatur.  Primo  ,  -r 
lecnr  efte  principium  Venarum  Dilpeniarionis ,  deinde  &  Radicationis.  Primim pro-  lesi  '.'■- 
bat  fimiliter  ut  Ariftoteles  ,  quia  lcilicet  Iecur  fit  fianguinis  officina.  CumergoVena?  •;'-''%>;•! 
fanguinis  iint  canales,  ipium  neceftario  ex  officina  petent,  &  per  confequens  ex  Iecore,  p^-^T 
cjuare  Iecur  erit  principium  diftributionis  venarum.  Quod  autem  fit  fanguinis  officina  x* 
Iecur  ,  probat  hoc  primum  argumento.  Cujus  lubftantia  eft  convenientior  ad  fian^ui- 
nis  generationem  ,  cjuamcordis,  in  eo  debetconftitui  ianguinis  officina  :  atinlecore 
parenchvma  eft  talis  iubftantia: ,  quod  vel  cujuivis  oculi  probant,  cum  fanguinis  in- 
irar  rubeat.  At  non  probant  ,  inquamego.  Verum  quidem  eft ,  ut  hoc  largiar ,  ani- 
malibus  nonnullis  rubrum  eile  parenchyma  ,  ut  homini ,  &  quadrupedibus :  pluribus 
tamen  etiam  viride  eft ,  utLampetras;  &  nonnullis  album,  ut  pifcibus.  Siergoverum 
illud  foret  commune  Galeni  axioma ,  quod  mutatur  in  mutantis  ipeciem  abit,  ieque- 
retur  ,  viride  &  album  hepatis  parenchyma  ,  fanguinem  ejufdem  coloris  generare  :  at 
fanguis  tamen  lampetrx ,  &  pilcium  ruber  eft.  Quin  imo  nec  in  homine  quidem  ip(o 
rubrum  eft  parenchyma  per  ie  ,  fed  tantum  a  fanguine  colorem  habet.  Id  inde  patet , 
quod  maceratum  paululum  in  aqua  ,  aut  leviter  coctum ,  albedinem  protinus ,  iangui- 
ne  icilicet  eloto  ,  contrahit.  SccurJo  ,  fi  ianguinis  officinaponatur  in  corde  ,  Iecurfru-  '- 
ftra  eifet  conditum.  Nonfiequitur.  Habet  enim  ufum  admodum  in  animali  nobilem  , 
uticilicet  eam  ,  qua?  in  ventriculo  fit,  chyli  concoctionem  adjuvet ,  tuendo fovendo- 
queipfiuscalorem  ,  id  quod  8c  ipfe  Ariftoteles ,  &  Galenus  quoque  agnovit ,  fed  6c 
anobis  inferius ,  ubi  de  hepate  fermo  erit ,  prolixius  poftea  demonftrabitur.  Et  hinc 
eft  ,  quod  animalia ,  quibus  Ventriculus  eft  oblongus,  &  iecundum  longitudinem  cor- 
poris  pofitus ,  eadem  &  Iecur  oblongum,  &  ventnculo  adnatum  habeant.  Ca?tera  ar- 
gumenra  qua:  ad  Ariftotelis  opinionem  demoliendam  faciunt,  non  opus  eft,ut  hic  mul- 
tis  refutentur  ,  cum  tantum  noftram  adftruere  ,  quantum  illam  deftruunt ,  videantur. 
Similitudo  autem  ,  quam  ab  officina  ferraria  in  medium  artert ,  prope  quam  recremen- 
raferri  inveniuntur ,  unde  concludit  Iecur  fanguinis  officinam  neceiTario  efle ,  quod 
&  circa  ipiam  fint  excrementorum  receptacula  ,  puta  veficula  fellis ,  invalidior  illa  eft, 
quam  ut  mereaturrefutari.  Non  enim  probat  parenchyma  hepatis  fanguinem  confi- 
cere  ,  fed  tantum  venas  in  hepate,  prar  reliquis  venis  potiffimum  fanguinem  generare, 
quia  &  ex  ipfis  ad  veiiculam  fellis  canales  tranfmittuntur ,  non  a  parenchymate.  Nos 
autem  &  ipli  largimur  hoc  lubenter ,  &  ejufdem  iumus  fententia? ,  venas  in  lecore  pra: 
aliis  univerfi  corporis  ad  ianguinis  conco&ionem  facere. 

R.idicrtims  principium  ejfe  jecvr,  fic  probat  Galenus.  Primo,  Quemadmodum  inar-  ^L»,*». 
boribus  funt  radices ,  truncus ,  &  rami :  ita  &  in  Venis.  Vt  ergo  radices  arborum  ex  ^f$Z- 
terra  naicuntur  :  ita  etiam  radices  venarum  ex  aliquo  vifcere  prodire  necefle  eft.  Tale  **** 
autem  erit  Iecur  ,  cum  circa  illud  radices  videantur ,  non  circa  Cor,  neque  circa  Cere- 
brum.  Reipondeo ,  hancfimilitudinem  nihil  probare  deofficio  venarum  ,  utalia^fci- 
licet  fint  tanquam  radices ,  alia:  velut  truncus ,  rami ,  aut  furculi :  ied  tantum  formam, 
&  modum  diftributionis ,  prout  nobis  per  corpus  fparia:  apparere  folent ,  infinuare  po- 
teft.  Quodfilecur  Radicationis  principium  poni  debeat,  probandum  erit ,  Venas 
aux  per  ipium  difperguntur  ,  Radicum  officio  fungi.  Secur.do ,  Minora  majorum  non  i; 
funt  principia  :  at  Cava  circa  cor  minor  eft  ,  quam  circa  hepar.  Ergo  circa  Cor  prin- 
cipium  eiTe  non  poteft  ,  fed  potius  circa  Iecur.  Vtraque  propofitio  falfa  eft  ,  &  vel  ex- 
perientiaprompterefutari  poteft.  Nam  fi  de  falfitate  majoris  dubitas ,  afpice,  fbdes, 
rluviorum  ortus,  quomodo  ex  parvis  farpe  fonticulis  nafcantur.  Sideminorisfalfitate 
ambigis ,  profedo  aut  oculorum  hebetudine  laboras ,  aut ,  fi  quidem  rede  ha:c  intu- 
earis  in  homine ,  &  cxteris  animalibus  fanguineis ,  nihilominus  autem  tuis  ipfius  oculis 
fidem  detrectes,  laboras         ^  ^»:.W>innrmitate  judicii,ut  loquitur  alibi  Ariftoteles. 

Carterum  fub  finem  hujus  capitis  ,  poftquam  &  noftram  opinionem  ftabilivimus ,  &  i£M 
adverfariorum  argumentis ,  quibus  fuam  adftruunt  fententiam ,  fatisfecimus ,  reftat 
utilliseriam  argumentis  refpondeamus ,  quibus  noftram  impugnant.  Quod  ergo  a 
Venis  fanguificatio  haut  fiat ,  fic  argumentantur.  Primo ,  Pars  frigida  &  alba  inepta 
eft  ad  fanguihcationem.  Veoac  funt  tales,  quia  membranea?.  Ergo,  ineptar  funt  ad  fan- 
guinis  generationem.  Refpondeo,  Venatum  fubftantiam  frigidam  quidem  effe  per  fe, 

T  calefieri 


I. 


Ntta. 


Cw  ihu,  non 
ttna  Vtn.%  fa- 
iiapt. 


Vena  Portt 
tmde  dicatur. 
Portt  Hepatu. 


1 46  Adriani  Spigelii 

calefieri  tamen  abunde ,  tum  a  partibus  vicinis ,  &  imprimis  a  parenchymate  hepatis, 
in  quo  maximc  ipfa  fanguificatio  celebratur ,  tum  etiam  ab  influente  ex  Corde  calore, 
qui  potiffimum  per  artcrias  communicatur  ,  &  qux  ipfie  fua  vicinitate  mutuifque  ofcu- 
lis  plurimum  caloris  afpergunt.  Ca?terum  fi  Vcnx  ob  membraneam  fubftantiam  ad 
jfanguinisgenerationem  ineptg  fiint,non  video  profecto  quomodo  ventriculus  ita  aptus 
ad  chyii  confectionem  effe  queat ,  qui  &  ipfe  ex  membranis ,  paucis  carnofis  fibris  in- 
tertextis ,  exftructus  eft.  Sccundo ,  Quod  mutatur  in  mutantis  fpeciem  mutatur.  Ergo, 
fi  fanguinem  Vena?  generant ,  qua?  alba?  funt ,  humorem  quoque  candidum  genera- 
bunt:  at  fanguis  ruber  eft.  Ergo ,  a  rubra  aliqua  fit  fubftantia.  Falla  eft  major.  Id 
enim  expreffe  difces  ex  pluribus  animalibus ,  fed  iis  praxipue  ,  quae  virides  adhuc  plan- 
tas ,  8c  gramina  comedunt ,  qualia  funt  oves ,  bovefque  ,  qua?  viridem  quoque  chylum 
conficiunt ,  cum  tamen  ventriculi  tunica  interior  fit  alba.  Quin imo  &  inter  homines, 
qui  vinum  bibunt  rubrum  ,  ca?terum  parum  comedunt ,  iis  ruber  quoque  fit  chylus , 
a  quo  ufque  adeo  tinguntur  farpe  inteftina ,  ut  ignaris  poftint  illudere  in  diffe&ionibus, 
quo  abinflammatione  horum ,  hominem  mortuum  effe ,  fibi  perfuadeant.  Atque  id 
non  femel ,  fed  toties  totiefque  hic  Patavii  in  fufpenfis ,  &  aliis  vidimus  ,  cum  alias  Pa- 
tavini  rubris  vinis  delectentur.  Ca?terum  quod  chylus  alias  plerumque  albus  fit,  fi  quis 
carnibus  vefcatur  ,  id  contingit  propterea  ,  quia  quemadmodum  de  hepate  ante  dixi- 
mus  ,  coloremipfum  rubicundum  non  habere  perfe  ,  fed  a  fanguine,  qui  coctione  pro- 
ptcrea  poftea  facile  amittitur :  ita  &  carnes  dum  in  ftomacho  concoquuntur ,  amittunt 
colorem  illum  carncum ,  &  in  album  chylum  tranfmutantur. 

C   A   P   V   T  IV. 

Cur  du&  <ven& ,  PorU  nemp£  ditia ,  &  Cava  facla fit ;  tum  qu&  iffarum 

inter  fe  differentia ,  &  connexw. 

Atvra  provida  &  folers ,  non  unam  Venam  condidit ,  quemadmo- 
dum  unam  arteriam  :  fed  duas ;  unam ,  quam  Porta?  vocant ;  alteram, 
quam  Cavam  :  quod  duplicem  oportuerit  effe  eum  fanguinem  ,  qui 
corporis  nutritioni  dicatus  eft ,  illum  quidem  craffiorem  ,  qualis  in  Ve- 
na  porta?  continetur  :  hunc  tenuiorem,  uteftille  ,  quiin  vena  Cava. 
Partes  enim ,  quas  naturales  vocant ,  &  alimentum  concoquunt ,  craf- 
fiore  indigebant  alimento :  at  carnofae  &  mufculofie ,  tenuiore ,  magifque  elaborato. 
In  craftiore  enim  materia  &  fblidiore ,  &  diutius  calor  confervatur ,  &  fortior  quoque 
eft :  calore  autem  omnis  concoctio  abfblvitur.  Quod  fi  unus  jam  effet  continuufque 
ductus  in  venis ,  quemadmodum  in  arteriis  ,  prohiberi  certe  non  poterat ,  quo  minus 
hic  duplex  fanguis  confunderetur.  Duae  ergo  facta?  funt ,  qua?  ne  confbrtio  mutuo  ca- 
rerent ,  ecce  quam  ingeniofum  Natura  effmxit  commentum  ,  ut  utrique  profpiceret. 
Si  enim  unam  feciffet  duntaxat ,  ut  demonftravi ,  confufio  orta  foret :  u  duas,  non  effet 
communio  facta.  Sic  ergo  conformavit ,  ut  nec  una  effet  revera  ,  nec  dux ,  fed  &  dux 
viderentur ,  &  una.  Hanc  rem  confequuta  eft ,  duarum  venarum  ramos  mutuis  qui- 
bufdam  ofcillis ,  qua?  anaftomofes  vocant ,  interfeconjungendo  ,  unde&fanguis  di- 
verfus  eft  in  utraque  ,  &  tranfire  fimul  poteft  ab  una  ad  alteram ,  nec  tamen  confundi- 
tur,  quia  in  Cavam  tenuior  tantum  pars  abit,fa?culentior  vero  remanet  ki  Vena  porta% 
Cum  ergo  dux  fint,  altera  quidem  Portse  vena  dicitur,  altera  vero  Cava. 

Dicitur  Vena  Portje,  nonPorta,  ut  quidam  barbare  &  inepte  loquuntur, 
quia  ad  portas ,  putahepatis,  enafcitur.  Sunt  autem  Port<e ,  five  Wa^  ,  ab  Hippocrate 
nominatx  ,  eminentiae  duaein  cavajecorisfede,  quolocihaec  venaerumpit,  cumque 
chylusadheparperhancipfam  afcendat,  tanquam  per  januam  &  portam  per  has 
eminentias  hepar  ingredi  videtur.  De  his  loquens  Hippocrates,  libr.  de  diffectionibus, 
xszs-tpxupvipuoictf  ,  inquit,  %%m  Ivo ,  dg  x&Ximn  ov  otjrioic,  7jot<?  xetffyjcic,  hoc  eft,  duos  apices, 
five  eminentias  habens ,  quas  portas  appellant  in  dextris  fitas.  hinc  11  Epid.  mentio- 
nem  injiciens  hujus  venae,  ipfam  cp^tQa  3?n  ^g  ot'aw  <c  a0'£cv  jfW7<§^  appellat,venam  qua?  ad 
portas ,  &  lobum  hepatis  eft  fita.  Dicitur  quoque  ^m^cua,  £ &xt%Sc_,  a  caudice,  quia 
fimilis  arboris  trunco  videtur.  Vt  enim  hic  ex  multis  radicibus  affurgit ,  ita  quoque  8c 

hxc  vena 


de  Humam  Corporis  Fabrica^ih.  V.  147 

hxe  vena  cx  multis  ramis ,  pcr  Meienterium ,  Vcntrieulum  ,  Sc  Licnem  fparfis.  Fuc~ 
runt  etiam,qui  hanc  eandem  venam  Iecoris  manum  indigitarunt,quod  pcr  eam  tancjuam 
manum  hepar  alimentum  ex  ventre  &  inteftinis  attrahat.  Arabes,  Vcnam  lacleam  appel- 
lant,  flon,quud  la&eo,  hoc  eft,albidiorc  magiscolore  (it  pi\rdita,quam  rcliquae  Vena:, 
fed  quod  ladteus  fuccus,  chylus  puta,ex  inteftinis  per  eam  in  Iccur  lntret.  Vulgo  a  Me- 
dicis  Vcna pvna  dicitur. 

Altera  C  a  v  a  vocatur ,  ob  infignem  ipfius  cavitatem  ,  unde  x9»a>? ,  k  p£p.>,n ,  CaDa,  8c  Ven*cav*- 
Magm  Galeno  ,xiv  dc  Vfu  part.  cap.  vn,  appcllatur.  Interdumetiam  f**?tpi  ,  maxima^ 
1  v  de  Vfu  part.  cap.  v  :  ab  Hippocrate,  r^-n-ngyjecoraria  vocatur. 
Dc  harum  propa<nnibus  antequam  dicamus ,  operxpretium  facluros  noseffe  duxi- 

r  tt        &  ■    ■         V  1  •  r  1-    •        rr  n*  JtftrentiX 

mus ,  h  nonnulla  aneramusin  medium  ,  qua:  de  utraque  lnuniverlum  dici  poliunt ,  8c 

.    r       tt    •  m     •   n-  •  r         i-Vr  t-  r>  jubfiamtk. 

lmpnmis  11  collatione  mutua  lnitituta ,  utnulque  diriercntias  explicemus.  Ratione 
enim JubjlantU ,  ingens  difcrimen  advertitur,  cum  Vena  Porta:  (etii  utraque  fit  mcm- 
branea )  multo  fit  crafllor  Cava,  ac  fufca  magis.  Cava  contra,  candidior  eft,&  tenuior. 
Evcnireid ,  opinor ,  cum  quia  illa  crafliore  nutritur  fanguinc  ,  tum  quia  magis  nrgro : 
haec  vero  tenuiore  ,  ac  rubicundiore.  Durior  quoque  eft  fabftantia  Vena:  porta:  ;  mol- 
lior,  Cava:  ,•  quia  illam  aptiorem  ad  dilatationem  &  conftric1:ionem,quam  hanc  con ve- 
niebat  efle  ,  propterea  quod  Cava  in  fe  fanguinem  comple&atur  mobiliorem,  tum  pcr 
fe ,  quatenus  tenuior  eft,  tum  per  accidens,  quatenus femper  cum  arteria  conjungitur, 
quod  Venis  porta:  haud  ita  contingit.  namca:tera:  quidem  foboles ,  fi  Splenicum  ra- 
mum  excipias ,  non  admodum  arterias  comitantur.  Porro  tenuitatis  caufa  ,  copiofum 
ferum  eft ,  quod  in  Vena?  cava:  fanguine  continetur.  Id  enim  cum  modo  abundare  de- 
beat,  modo  deficere,  ut  vena  modo  magis,modo  minus  dilatetur,  neceffe  eft.  Rationfi 
magnitudinis ,  utriufque  vence  per  Iecur  difperfae  magna  eft  difTerentia.  Nam  a  truncus  ^*4***** 
}  •  B>     Cavar,  qui  in  hepate  eft,  multo  amplior  eft,  quam  b  venx  Portx  truncus,cum  illa  pluri- 
bus  partibus  nutriendis,  quam  ha:c,dicata  fit.  Nec  enim  porta:  vena  aliam  nutrit,quam 
jecoris  partem cavam,  inteftina,  mefenterium,  pancreas,lienem,ventriculum,&  omcn- 
tum :  at  Cava  reliquas  omnes  corporis  partes,  omnes  mufculos,  omnia  ofla,caput  cum 
ccrebro ,  cor  ,  pulmones  ,  diaphragma ,  renes,  uterum,  veficam,  &  pudenda.  Notatu 
autem  digniflimum  videtur,  plures c  ramos  vena: Porta:  per  jecoris  fubftantiam  fparios, 
pauciores  d  vena:  Cavae.  Iam  quoad  connexionem ,  conjunguntur  ha:  vena:  invicem  pcr 
- ■ 'P?««  e  dvd^fzuinv.  Eft  autem  Anajlcmofis,  quam  Exofculationem  Latini  commode  dicerent,  ^«^i«mfa  _ 
SLg!*'  conjun&io  vaibrum  per  ofcula,  feu  parvos  quofdam  meatus.  Carterum  ,  cum  ana- 
ftomofis  duplici  fiat  ratione ;  una ,  cum  extrema  vaforum  extremisaliorum  junguntur, 
quo  pa&o  epigaftrica  vafa  cum  mammariis  in  facie  interna  Rectorum  abdominis  mu- 
fculorum  nedluntur ,  quemadmodum  libro  prarcedente  oftendimus :  altera,  cum  rami 
ramis  incumbentes  ,  in  medio  pertufi  foramine  ,  fibi  adnalcuntur :  quo  pofteriore  mo- 
do  anaftomoies  Vena:  cava?  &  porta: ,  in  hepate  contingunt.  Circa  has primum  notatu  Kumdi' 
dignum  eft ,  non  omnes  propagines  per  jecoris  fubftantiam  diiperfas  ,  per  anaftomofin 
r,  eec    hoc  padto  conjungi ;  quin  imo  fplurimas  efle  vena:  porta: ,  qua:  ne  pertingant  quidem 
i  siFf.    adcavam  ,•  plurimas  etiam  ^cava: ,  qua:  ad  venam  porta:  non  accedant.  Cujusquidem 
rei  caufa  adhuc  dignior  notatu  eft ,  cum  ex  ea  pateat ,  has  anaftomofes  non  efle  faclas, 
ut  omnislanguisex  porta  deferretur  ad  cavam  ,  fed  quidam  tantum  ,  ifque  tenuior. 
Si  cnim  omnis  traducendus  foret ,  qua:  ratio  efle  poflit ,  cur  non  omncs  furculi  porta: , 
omnibus  vena:  cava:  ramulis  conjungerentur  ,  quemadmodum  videmus  contingere  in 
utero,  ubi  rurculi  per  placentam  fparfi  ,  cumiis,  quar  per  fundum  uteri  difleminan- 
tur,  pares  numero  fa&i  lunt ,  fingulique  fingulis  per  anaftomofin  innedtuntur.  Alte-  ' 
rum  obfervatu  dignum  eft  ,  anaftomofes  has  exiles  admodum  efle  ,  ut  Veteres  propter- 
ca  inconfpicuas  cenfuerint :  quanquam  certe  oculos  non  ufque  adeo  fubterfugiant ,  fi 
quisanimum  quoque  velit  advertere.  Laxiores  enim  non  requirebantur ,  fiquidem 
cum  tenui  fanguine  portio  etiam  craflioris  6c  fxculcnti  fanguinis  tranfiiflet.  Nec  vero 
propterca  tantum  ha:  anaftomofes  fa(5ta:  funt ,  ut  fcilicct  ex  porta:  vena ,  finguis  ad  (u- 
periora  tranfcoletur ,  fed  &  ,  ut  rurfus  ex  cava  etiam  in  ipfam  inedia:  tempore  nonnihil 
cederet,  dum  vena:  Melaraica:  (unt  inanita:.  Quin  nec  alimento  tantum  viam  prarbent, 
fed  &  pravis  quoque  humoribus ,  &  excrementis ,  qua:  interdum  ab  univerfo  corporeJ 

T   2  per  cavam 


A. 


V 
i 

■c  1E.E. 
U,  F.F. 


1 4  8  Adriani  Spigelii 

per  cavam  ad  inteftina ;  nonnunquam  contra  a  portae  vena  ad  cavam  transferuntur. 
Verum  id  eflfe  apte  nos  docet  aphorifmus  apud  Hippocratem  decimus  quartus ,  fectio- 
nisfextae ,  ubi ,  Ab  Hydrope  detento ,  fi  aqua  a  venis  ad  ventrem  confluxerit ,  folutio-» 
nem  fieri ,  docet.  Ecce  quomodo  Venae  ad  ventrem ,  per  portae  venam ,  aquam  illam 
tranfcolant. 

J^**"  Caeterum  fi  quis  ,  quae  diximus  hactenus ,  oculis  ipfis  ufurpare  velit ,  ille  hepar  ex- 
carne ,  &  ab  omni  parenchymate  nudum  ac  liberum  intueatur.  Faciet  autem  excarne 
hepar ,  fi  prius  nonnihil  in  aqua  decoquat,  eo  fcilicet  ufque,  donec  caro  mollitiem  con- 
traxerit ,  inde  in  vafe  aqua  pleno  finiftra  manu  fubmergat,  &  dextra  interim  cultello  li- 
gneo,  aut  lapideo,  vel  certe  ferreo,non  valde  acuto,leviter  fricet.  Sic  enim  fenfim  caro 
feparabitur,  &  qu?e  (eparataeft,  abaqua  fubito  eluetur^  Eft  &  alius  modus  non  mi- 
nus  elegans ,  &  facilior ,  fi  formicarum  acervo  impofitum  relinquatur ,  donec  ( quod 
brevi  fpatio  fit)  exederint.  Apparebit  fic  poftea  fubftantia  utriufque  venae  ,  fiinfri- 
gidam  projicias  ,  perquam  bene ,  ut  difFcrentiam  utriufque ,  &  vifu  ,  &  ta&u  ufurpare 
queas :  tum  anaftomofes  eleganter  contempleris.  Caeterum,quia  fupra  a  nobis  fub  prin- 
cipium  capitis  dicTum  eft,ob  duplicem  (anguinem,duplices  efte  faclas  venas  ,•  duplicera 
autem  fanguinem  ob  partes  diverfse  naturae  nutriendas ,  ut  veritas  hujus  rei  compro- 
betur,  ecce  tibi  hepar,  in  cujus  gibba  parte,  ubi  vena  Cava  eft,  diverfam  intueberis  fub- 
ftantiam  ab  ea,  quae  eft  in  fima,ubi  Vena  portae  ftabulatur.  Illa  enim  multo  eft  mollior, 
&  quae  a  Iecore  nullo  negotio  difcedit :  haec  contra  durior,  &  validius  adhaerens.  Nec 
vero  temereid  accidifte  credendum  eft,  fed  Naturae  fingulariquadam  providentia,quae 
femper  finisgratia  optime  &  prudenter  agit.  NamVenae  portae  radices  duriore  fub- 
ftantia  fulciri  debebant,  ut  efient  magis  patulx  :  at  Cava  molliori,  ut  impleri,  diftendi, 
&  fubfidere  polTent,  quemadmodum  antea  demonftratum  eft. 

C    A   P  V  T  V. 

Ramos ,  Jlve propagines  Ven&  poru  recitat ,  &  Hippocratis  aphorijmum 

huc  maxime  facientem ,  explicat. 

|^|^68sf#?l|§  Ccedamvs  ergo  jam  paulo propius ad ipfam  Venarum  hiftoriam  , 
?,r^par.  ^^S^^^^S  in  qua  a  Vena  portze  initium  faciemus ,  tanquam  ab  ea ,  quae  non  ita 
uiijPgJL  ^^K^^^^  ^ate  patet ,  aut  diffunditur,  ut  Cava.  Solet  enim  per  infimum  duntaxat 
|p|fefi&  l|M£  ventrem  diftribui ,  nec  extra  hunc  propagines  ullas ,  imo  nec  per  hujus 
fj^gg||]|  \§  omnes  partes ,  fed  illastantum  ,  quae  nutritivsefacultati  dicatae  Iunt,ut 
^^H^8i^i>  puta  Iecur,  Veficulam  fellis,  Ventriculum,  Lienem,  Pancreas,  Omen- 
tum ,  Inteftina  >  &  Mefenterium  ,  ramos  diipergere  :  nam  ad  reliquas,  ut  Renes,  Vefi- 
cam,  &  eas,  quae  generationi  inferviunt,  Cava  propagines  fiias  tranimittit.  Caeterum, 
uota.    ut facilius ,  qu?e  ejus  fit  diftributionis  ratio,  intelligatur,  docTrinae  gratia,  totam  venam 
^mimllTi-  aflimilantes  arbori ,  in  quatuor  dividemus  partes ,  ex  quibus  aliam  Radices  vocabimus, 
cctTr^ZT'  ut  ^u^i11  hepate  eft  -y  aliam  Truncum ,  quae  mdivifa  progreditur ;  tertiam  Ramos ,  «bi 
truncus  dividitur :  quartam ,  Propagines ,  aut  Surculos ,  venas  quae  ad  latera ,  non  divifus 
truncus  dirTundit.  Qua:  certe  appellationes  diligenter  obfervandae  funt,  quod  proprie- 
tate  harum  vocum  obfcurae  huic  de  venis  tractationi  lucem  adferre  conati  fumus.  Vt 
autem  tum  memori^  facilius  commendari,tum  brevius  perfcribi  a  nobis  cuncTa  queant, 
ab  infertione  ( fequuti  docTiffimos  quofdam  Recentiores)  appellationem  omnibus  tri- 
buemus. 

radices.      Ex  ambitu  ergo  Iecoris  *  venae  quaedam  perexiguae  &  capillares,  fenfim  verfiis  inter-  1 
nam  ejufdem  regionem  exporriguntur ,  ac  paulatim  in  majores  ramos  abeunt,  itaut 
tandem  b  quinque  producantur ,  quae  iterum  veluti  radices  colIecTae  circa  medium  E.ci«  5« 
ipfius  cavae  partis ,  paulo  tamen  verfus  pofteriora  juxta  dorfum  concurrentes ,  c  caudi-  t™f.i 
cemactruncum  infignem  conftituunt,  qui  tandem  juxta  deminentias  illas  hepatis  11 
(  quas  twKou;  a  Graecis  appellari  diximus)  e  erumpens,Vena  portae  dicitur,  &  jam  trunci  B* 
nomen  meretur. 

f  Truncus  autem  hic  ab  s  hepate  jam  (ecedens,  oblique  nonnihil  defcendit  verfus  Iae-  f. 


y.  i 

F. 


TraJden^i.  vam      hduodeno,  ubi  fupra  vertebras  ftabilem  locum  nancifcitur.  Antequam  tamen  l\  H 

in  ramos 


de  Humani  Corporis  Fabrica,\Ah.  V.  140 

"7-l.  in  ramos  dividatur,  duas  propagines  five  furculos  de  fe  fpargit,  quorum  *primus,  tenuis  -j^ 
admodum,  ex  antica  &  fuprema  parte  trunci,  fimul  ac  ex  jecore  prodiit  ,-enatus,  in  ve- 
fica*  bilarix  cervicem  &  corpus,  hve  in  exteriorem  ipfius  tunicam,  multiplici  ramorum 
fiibtiliffimorum  ferie  ,  cujufmodi  fuperius  Capillares  venas  vocari  diximus,  dirTunditur. 
Appellatur  hic  furculus  Graxe  ,  fi  latine  velis  dicere  ,  ipejkakm  appelles.  Vefalius 
duos  efTe  ramos  ait ,  qui  per  veficam  felleam  excurrunt,  unde  &  Cyftica:  gemellas  qui- 
bufdam  dicuntur,  fed  parum  hoc  intereft.  Sectmdm  priore  infignior,  fed  tamen  inferior,  csjinlw, 
ex  eadem  anteriore  fede  ,  dextraque  magis  enatus ,  pyloro  inferitur  ,  in  cujus  pofticam 
partem  ,  quae  dorfum  refpicit ,  pluresramulosfpargit,  unde  Gaflricm  vulgo  dicitur  , 
fed  fortafTe  rnemoriae  gratia  rectius  Pylorkm,  cum  &  alii  fint  rami,qui  gaftrici  vocantur. 

His  duobus  furculis  fic  prgpagatis ,  inferiora  Truncus  petit ,  &  finiftrorfum  fempcr  *J Mi 
nonnihil inclinans  ,  in  duos  ramos  infignes  difpefcitur ;  quorum  alter  ,  b  finifter  eft ;  al- 
*.L      ter,  cdexter.  Sinifler,  elatior  paulum  dextro,  fed  minor  :  Dexter,  humilior,fed  majof. 
Sinifler,  per  Ventriculum  ,  Omentum ,  quandam  Coli  inteftini  partem ,  &  Lienem 
fpargitur:  Dexter,  per  Inteftina ,  &  Mefenterium.  Ille,  Vena  fplenica ,  five  Lienaris : 
hic ,  Mefenterica  dicitur. 
*T         dS pleni c A  ergo poftquam fic prodiit ex Trunco, verfuseLienem,fomenti  Sple^CUJ 
f»  •       membrana  fufTulta  ,  tranfverfim  fertur  ,  in  quam  antequam  abfiimatur  ,  furculos  quof- 
1 » dam  producit,  partim  a  fuperiore  fui  fede,  partim  ab  inferiore.  A fuperiore  quidem  8  fur-  ffiZrm» 
culum  ,  quiad  lxvam  Ventriculi  partem  ,  qua  dorfiim  refpicit  oblique  aicendens,  m  JS^S 
tres  dividitur  propagines,  ex  quibus  utrinque  extremarum  una  in  ventriculum  porri-  ^ 
gitur,  &  in  plures  mox  furculos  diffunditur.  Media  vero  per  eandem  pofticam  ledem  ^jyjjj™ 
afcendens ,  perfuperiorem  Ventriculi  regionem  fe  dirTundit,  &  finiftrum  orificium  urt-  orijnti)(' 
diquecoronann  modum  cingit ,  a  quo  &  *r<pav»«£*,  five  Coronaria  dicitur.  Hxc  rurfum  ontmrix 
ramulos  femper  quofdam  furfum  ad  cefophagi  finem ,  alios  deorfum  per  ventriculum 
efTundit.  Totus  hic  ramus Gaflrkm  dicitnr,  quafi  Ventricularis,  quiaomnium,qui  ven-  c*/?w««. 
triculum  adeunt,  maximus  eit  &  capacifhmus.  Ab  inferiore  duo  furculi  enafcuntur :  unm,  Ab  infenore 
gracilis,  deorfum  ad  inferioris  membrana:  Omenti  dextram  partem,  &  ad  Colon  ei  an-  Uncees.prodc" 
nexum  alios  ramulos  tranfmittens.  Dicitur  Epiploisdextra\u\go,LmneOmentalem  dixeris.  ^J,*^ 
^AtT,refpondens  ramo  qui  ab  elatiore  parte  oritur,&  coronarium  furculum  producit,in  "*  i% 
inferiorem  omenti  membranam  inferitur,  ac  poft  exortum  ftatim  in  duos  ramos  dividi- 
tur,  qui  magno  a  fefe  intervallo  didu&i,  quamplurimos  alios  furculos  progenerant,  qui 
in  inferiorem  omenti  membranam,  quse  colon  inftar  mefenterii  dorfo  alligat,  quemad- 
modum  &  in  Coli  partem,  quam  alligat,  abfumuntur.  Vocatur  Epiplois,\e\  Omentalispo-  Pjjj^1*™ 
*,  L«de-  flka.  Poftquam  fic  Splenicus  ramus  plures  furculos  difperfit,  jam  h  Lieni  approximans, 
1.  '*M'  in  duos  finditur  ramos, 1  fuperiorem,  &  k  inferiorem,  qui  in  alios,  in  ipfo  parenchymate  S^J^JJ" 
Lienis  diffipantur.  Exfuperiore,  modo  antequam  Lienem  ingreditur,modo  quando  jam 
ingreffus  eft ,  aliquando  geminus ,  interdum  triplex  furculus  egreditur ,  valde  celebris 
apud  rei  medicx  lcriptores,  quem 1  Vas  bt€Ve  vulgo,  fed  nos  'venofum  ( ad  difcrimen  arte- 
riofifibi  refpondentis)  appellamus.  Hic  in  finiftram  fundi  ventriculi  partem,aliquando 
altius  etiam,  &  circa  orificium  finiftrum  inferitur.  Qua:  caufa  eft,  cur  Medici  nonnulli, 
&  vulgo  quoque  Anatomici ,  inepte  cenfuennt ,  ex  Liene  melancholicum  humorem 
per  hunc refundi in ftomachum ad  excitandam famem.  Sa?pe tamencadavera invenias, 
in  quibus  prorfus  defideretur.  Ex  inferiore  ramo  ,  qui  humiliorem  Lienis  partem  petit ,  lnfmaru  r*- 
una  oritur  propago  ,  qua:  fatis  ampla  &  infignis  ,  dextrorfum  reflectitur,  ut  praxedens,  m,fro[yt"'- 
Sc  Ventriculifundum  finiftra  parte  cingit ,  elatiori  quoque  Omenti  membrana*  a  Lrva 
frequentes  ramulos  tranfmittit ,  &  Gaflroepiplois finiflra  dicitur.  m  Eft  &  alius  ramus  infi-  ». 
gnis ,  qui  in  plerifque  reperitur  a  ramo  fplenico  inferiOre  ,  rariffime  a  Liene  ipfb  enafci. 
Hic  deorfum  fertur  ,  &  toti  finiftra:  coli  parti  furculos  afpergens ,  ulterius  fecundum  to- 
tam  inteftini  redi  longitudinem  progreditur  ,  ac  tandem  in  ejus  fubftantiam  membra- 
nofam,  &  podicem  ,  plurimisexiguisfurculisterminatur.  Frequentiffima  hujus  men- 
tio  fit  apud  Medicos ,  quibus  htmonhoidalis  interna ,  ad  differentiam  externae ,  a  Cava  n*»mrhoi. 
vena  produdx ,  vere  ac  proprie  harmorrhois  dicitur.  Dico  proprie,  ac  vere,  quia  ha:-  mrm 
morrhoides  interdum  venas  quoque  narium  ,  gingivarum ,  &  oris  ,  fanguinem ,  &  fine 
dolore  quidem  fundentes  appellant.  In  hac  ampla  fignificatione  Philofbphus  accepit 

T    3  lib.in 


•»/9.1.  & 


II. 

Mefenteri- 
cus  ramcrs. 


Dexter. 


Glandul*. 


Sinifttr. 


Propagines 
•ante  mefen- 
terici  divifi- 
onem  enatar. 
Gaftroepiplois 
ftniftra. 
Intejlinal». 


Vfni. 

Hrimitt. 


150  Adriani  Spigelii 

lib.  m  depart.  aftimal.  ubi  menftruam  etiam  purgationem  fpeciem  hxmorrhoidum 
fack.  Proprie  tamen  di&se  Harmorrhoides  Medicis  funt ,  xcnx  hujus  in  ano  dilatatio- 
nes,  a  bile,  tum  atra,  tum flava,  &  tam  falfa pituita,  cjuam melancholico  humorc  exci* 
tatae.  Ethseduorumfuntgenerum ,  Cau,  quae  nullum  fanguinem  fundunt,  fed  ioftar 
acini  uvae  protuberant  in  ,  vel  extra  anum  :  aliae  aperts ,  qux  fanguinem  ,  quem  conti- 
nent ,  fundunt.  De  harum  curatione  peculiaremlibellum  ,  vere  aureum  ,  doctiflimus 
Hippocrates  fcriptum  nobis  relicjuit.  Reliqua  pars  rami  fplenici  in  *  Lienem  totum  ab-  «•  ^ 
fumitur,  ibidemque  in  varias,  &  minutiflimas  propagines  diffunditur,  circa  b  cavam,  &  ft'?.9. 
rnediam  lineam  ipfum  parenchyma  ingreffa.  Atque  hi  quidem  funt  furculi ,  cjuos  fple- 
nicus  ramus  producit. 

cMesenterica  ^vena  ,  five dexter ^ven^ port<c ramm ,  quam primum  atque a dorfo  < •  <•  • 
prodit ,  ac  d  mefenterio  committitur ,  in  duos  praecipuos  ramos  dividitur  ,  qui  mefen-  «.7.*? 
terium  inter  duas  tunicaspertranfcuntes ,  finguli  in  ramulos  finduntur  infinitos,  &  hi  /w£ 
in  tenues  iterum  furculos ,  qui  inteftina  adeuntes ,  Venas  illas ,  adeo  celebres  apud  Me-  /* 
dicos  ,  quae  Mefaraiu  vocantur ,  conftituunt.  Ex  his  primus ,  Mefenterica  dextra  dicitur , 
a  dextra,  quam  occupat  parte,  &  fimiliter  duplex  eft,  unde  factum,  ut  Vefalius,  &,  qui 
huncfequuti  funt,alii  fereomnes,tres  Mefentericasenumerent.Harcin  Iejunum,lleum, 
Caecum  ,  &  Coli  inteftini  dextram  partem  ,  qua  renibus  &  jecori  adjacet ,  inferitur,  & 
quamvis  utraque  plurimas  de  fe  loboles  fpargat,ut  perquam  arduum  fitnumero  aliquo 
ipfas  exprimere ,  tum  quia  variant  admodum  pro  ratione  fubjectorum  ,  tum  quia  non 
eundem  omnino  ordinem  feriemque  obiervant ,  notatum  tamen  fuit ,  utplurimum 
quatuordecim  elfe  ,  qua?  poftea  iterum  in  infinitos  furculos  alios  difperguntur.  Hi  ubi 
ad  inteftina  pervenerunt ,  circa  intimam  ipfbrum  tunicam  ofculis  tantum  hiant,  neque 
cavitatem  ipfam  ingrediuntur,  cum  crufta  quadam  interius  illa  fuccingatur.  Quemad- 
modum  autem  ,  ut  diximus  fupra,  in  pluribus  noftri  corporis  partibus,  vaforum  divari- 
cationes  Glandulis  quibufdam  attenduntur,  partim  ut  tutiores  fint  in  progreffu,partim 
ne  concidant ,  &  una fanguinis  fluxus  refluxufque  maxime  neceffarius  impediatur :  ita 
hic  quoque  vaforum,  quae  per  mefcnterium  diffunduntur,  divifiones  eglanduU  quaedam  t}  t. 
fufFulciunt ,  proportionem  cum  propaginibus  fuis  ubique  obfervantes ,  adeo  ut  majo- 
res  ramos  majores  glandular  j  minores,  exiliores  quoque  fuftentent.  Ha*  ubi  fcirrho 
laborant ,  comprefiis  vafis,  &  impedita  chyli  per  venas,  ac  confequenter,  fanguinis  per 
corpus  diftributione ,  tabes  &  totius  corporis  maftior  oboritur.  Mefenterka finiflra  in  me- 
diam  melenterii  partem,quemadmodum  &  eam  Coli  (edem,quae  a  lxva  Ventriculi  re- 
gione  ad  rectum  ufque  inteftinum  excurrit,  difpefcitur.  Ab  hac  interdum  harmorrhoi- 
dalis  interna ,  de  qua  modo  diximus ,  quemadmodum  id  Vefalius  annotavit ,  exoritur, 
quae  Colo  furculos  quofdam  largiens ,  tandem  per  totam  longitudinem  Recti  inteftini 
progrediens,  inpodicem  definit.  Cxterumantequaminhosramos  Truncus  mefen- 
tericus  dividatur ,  duas  prius  propagiues  emittit,  quarum  altera  Gaflroepiplois Jiniflra  dicta, 
qua?  Ventriculifundum  dextrum  anterius  pofteriufque  perreptat ,  quemadmodum  & 
omenti  membranam  luperiorem :  altera,  aliis  Inteftinalis, nobis  duodena  dicta,ad  Duodeni 
medium,  &  Iejuni  principium  pertingit,  &  per  eorumlongitudinem  defcendit. 

Vfus  Venae  porta: prtcipims  eft,partes  quae  in  imo  Ventre  fitae  funt,&  crafliore  fangm- 
ne  ,  ac  faeculentiore  indigent ,  ut  funt  omnes  nutritioni  dicatae ,  nutrire.  Debuit  enim 
craflior  effe  fanguis ,  ut  effet  calidior ,  cum  calor  femper  in  crafiiore  corpore  fit  poten- 
tior.  Sicergo  Radices,  Iecur nutriunt:  Trvncvs,  Pancreas:  exSvRCVLis, 
Veficulam quidem fellis ,  Cyfticus.  Ramvs  Splenicvs,  omnia nutritioni dicata 
vifcera ,  praeter  mefenterium,  &  inteftina.  ac  V entriculum,  ejus  furculuspyloricus,  ga- 
ftricus,  utraque  gaftroepiplois,  &  Vas  breve.  Nec  enim  expellendi  ad  ventriculum  hu- 
morem  melancholicum,  fed  nutritionis  praecipue  gratia,Vasbrevefac~him  effe  a  Natu- 
ra  exiftimo,  cum  fanguis,  qui  in  Liene  generatur,non  melancholia  fit,  &  humor  excre- 
mentitius,  fed  optimus  potius,quamvis  paulo  craflior,quam  alius  fanguis,quia  fcilicet  & 
partes  per  fplenicum  ramum  crafliore ,  quam  per  meientericum  alendae ,  indigebant. 
Omenti  fuperiorem  membranam ,  utraque  gaftroepiplois  j  inferiorem,  epiplois  dextra  &  pofti- 
ca :  Lienem  duo  rami ,  in  quos  Splenica  vena  dirimitur ,  &  qui  per  ejus  lineam  mediam 
parenchyma ingrediuntur.  Dvo  Rami  Mesenterici,  Mefenterium ,  &  inteftina 

fere 


dehumam  Corpons  Fabrica,  Lib.  V.  151 

ferc  omnia.  Et  inteftinum  cjuidem  Duodcnum,  propago  duodcna  :  Icjunum  autem  Jkum, 
Ctcum  ,  &  Colidcxtram partcm  ,  dextra  menfcntcrica.  Siniflram  autcm  CV/Tedem  ,  &  totum 
Rcclum ,  harmorrhoidalis  ,•  at  mcdiam panem ,  qua:  fub  ventriculo  cft  ,  Epiplois  poilica. 
Sccundus  ufus  eft ,  attrahere  chylum ,  eumque  ad  hepar  deferrc  ,  in  cujus  Venis  praeci- 
pue  fanguificatio  celebratur.  Exdem  autem  Venx  ,  qux  mefenterium  nutriunt ,  ehy- 
lum  etiam  attrahunt ,  ut  infra,  cum  ejus  hiftoriam  perfequcmur,  dicemus.  Tertius  ulus  7<-- 
eft  ,  excrementa  e  corpore  evacuare  per  inteftina.  Sic  \idcmusper ramum  mcjcr.tcricum  , 
cx  Iecore  interdum  refundi  biliofum  ferofumcjue  humorem  in  dyfenteria ,  &  diarrhxa 
biliofa:  pcrKmonhoidalcm-jcnam ,  faxem  melancholicam.  a n us  uius ,  adjuvarcco- 
Ctionem  hepatis.  Sic  videmus perfplcnicum  ramum  attrahi  craffiorem  partem  chyli ,  qux 
mclancholia  dicitur ,  non  quia ibi  (edes  melancholia:  fit ;  fed  ut  beneficio  artcriarum  , 
cju.v  copiofiffimx  funt  in  Liene ,  attenuctur  6c  concocjuatur  ,  nec  coctionem  ,  qua:  in 
hcpatis  venis  celebratur,  interturbet  &  impediat,  quemadmodum  confucvit  fieri,  quo- 
tielcunque  Lien  aliquo  morbo  laborat,  ut  fanguihcationis  opera  ftatim  Lvdatur. 

Cjetervm  quoniam  Harmorrhoidalium  Vcnarum  mentio  hic  factacft,  vifum  F"""' "' 
mit  non  mopportunum  tore  ,  ii  huc  cxplicationcm  pulcherrimi  aphorifmi ,  qui  duode-  **utk*& 
cimus  eft  fedtionis  fexta:,  cum  fine  anatomica  hiftoria  intelligi  nequeat,  &  ab  aliis  ita  fi- 
deliter  enodatus  non  fit ,  ut  erat  neceffarium  ,  conjiciam.  Scribitineo  Hippocratcs, 

cuficoooJtc;  irS-cvT;  x^la4  lou  pr,  fj.ict  Qv}.a.x&r, ,  xixJuv^  utyot&t  t&r^-tjS-CJ ,  r  Ccr.r.v,  hoc  eft  ,  a  diutW- 

nis  Janato  bsmonboidibus ,  nij:  una  omnino  non  ferTetur ,  pcriculum  cfl  aquam  intercutem ,  aut  tabcm 
fupervenire.  In  hujus  explicatione,  de  veritate  ipfius  aphoriimi  primum  dubitabimus,de- 
inde  de  modo,  quo  ex  fanatis  diuturnis  hsemorrhoidibus  hydrops,  aut  tabes  fiat,difpu- 
tationem  inftituemus.  Dubitare  autcmmeritopoffumus  de  -jeritatc ,  quod  idcm  Hippocra-  ^^i^ 
tes ,  in  libro  de  harmorrhoidibus  (  quem  ego  maxime  genuinum  efle  ftatuo  ,  quidquid 
etiam  dicat  doctiffimus  alioquin  Mercurialis )  ha?morrhoidas  nos  urere  jubet,vetatque 
ullam  citra  uftionem  relinquere ,  fied  omnesurere.  Et  fane  Actius ,  libro  xiv  conciliare 
cupiens  hxc  duo  loca  ,  ad  illa  verba  ,  Lo  fua  QvXaxH ,  hoc  eft  ,  niji  una fer^etur ,  viclus 
rationem  ,  non  harmorrhoidem  (ubintelligendam  ceniet ,  quafi  diceret  Hippocrates, 
non  fanabis  diuturnas  ha?morrhoidas  habentem  ,  nifi  a?ger  convenientem  victus  ratio- 
nem  a  te  prxlcriptum  diligenter  fervaverit ,  alioquin  enim  periculum  eft ,  ne  in  tabem, 
aut  hvdropem  incidat.  Cxterum  Galcnus  ,  in  commcnto  illius  aphorifmi  expreffe  fcri- 
bit,  docereHippocratem ,  nifi  una  harmorrhois  fervetur  ,  periculum  illud  fore  ,  nec 
ullam  omnino  dixta;  mentionem  injicit.  Quin  &  ipfa  quoque  cottidiana  experientia  , 
cum  victu  quoque  exacxo  hxc  mala  infequi  fatis  teftatur ;  &  ratio  deiumpta  a  modo  , 
quoidpoteft  contingere,  quemque  mox  explicabimus ,  uberrime  declarat.  Ex  quo 
fane  patet,  duo  hxc  Hippocratis  loca  controverfa  adhuc  &  fibi  invicem  repugnantia , 
ex  hac  Aetii  refponfione  relinqui.  Vera  autem  refponfio  erit ,  fi  dicamus ,  Hippocra- 
tem  ,  duminlibr.de  hxmorrhoidibus  fcribit ,  urendas  efle  omnes  adperfe&am  fana- 
tionem  ,  nonloqui  dediuturnis  hxmorrhoidibus :  fed  de  iis  tantum ,  qua:  recentiores 
funt ,  autinquibusjamalioNaturatentavit  expulfionem  humoris  illius ,  qui  alioquin 
pcr  hxmorrhoidas  expurgari  folebat,  five  id  per  fonticulos  factum  fit, five  per  fiftulam, 
feu  ulcus  aliquod  incrure.  Hx  enim  fanaricitra  periculum  tabis ,  vel  hydropis  quam 
optime  poffunt ,  maxime  integris  adhuc  &  fahvis  vifceribus ,  ac  imprimis  omnium,  fuc- 
cedente  bona  vi(ftus  ratione.  Nec  vero  omnes  diuturna:  hxmorrhoides  fanata:  necefi- 
lario  hydropem ,  vcl  tabem  inducunt ,  fed  utplurimum  tantum  horum  malorum  peri- 
culumintentant.  Interdum  enim  repentemateria  melancholica  in  Cerebrum  rapta  , 
Maniaoritur  ,  ut  Alcippo  contigitapud  Hippocratem,  iv,  Epidem.  Hic  enim,inquit, 
harmorrhoidas  habens  curari  vetabatur :  nam  curatus  inlanivit ,  led  acuta  tcbre  fupcr- 
veniente  fanatus  eft.  Pro  fecundo  qiujito  explicando ,  primum  Galenum  audiamus.  Is  enim 
incommentario  hujus  aphorifmi ,  ha?morrhoides  ob  farculentum  finguinem  ,  &  me-  !"J""B' 
lancholicum  ,  quem  ad  ora  quarundam  venarum  Iecur  propellit ,  fieri  inquit ,  adeoque  5 ' 
interclufa  hac  via ,  multirudinem  crafti  humoris  ag^ravarehepar ,  &  ejuscalorem  na-  1 ' 
tivum  futfocare  :  hoc  exftincto  ,  non  gencrari  amplius  ianguinem  ,  fed  aquam  tantum,  ' 1 
quampoftea  naturapropellens  in  abdomen  ,  hvdropem  facit.  Quod  fi  multitudinem  " 
humoris  melancholici  Iecur  ad  pulmones  deferat,  rupto  aliquo  vafe ,  heri  tabem.  " 

Hxc,J 


1 5  i  Adriani  Spige/ii 

*•  Hxc  interpretatio  prarter  quod  admodum  obfcura  nobis  videtur ,  nec  veritati  prorfus 
eft  confentanea.  Primum  enim  falfum  effe  judico  quod  Galenus  in  commento  itatuit , 
impoflibile  efTe ,  ut  abfque  multitudine  faeculenti  &  craffi  fanguinis  ha:morrhoides 
fiant ,  cum  &  rationibus  ,  &  authoritate  probari  polTit ,  a  bile  quoquc  ,  &  pituita  pro- 
vcnire.  Autboritate  quidem  Hippocratis,  qui  initio  libri  de  hxmorrhoidibus,  harmorrhoi- 
dnm  morbum  hoc  modo  fieri  teftatur,  cum  bilis  (cilicet,  aut  pituita  ad  venas  recti  inte- 
ftini  decubuerit ,  fanguinem  qui  in  veniseft  calefacit.  Calefactae  autem  venae  ex  vici- 
nis  venulis  fanguinem  attrahunt ,  &  ubi  replentur ,  interna  fedis  pars  intumcfcit ,  & 
capita  venarum  fupereminent.  Ratione  'vero  fic  probatur :  cum  enim  infaniam  proficifci 
apituita,  &  bile  teftetur  Hippocrateslib.  de  morbo  facro ;  &  vi  aphorifm.  xxi,  in- 
fanientibus  fi  varices ,  aut  hazmorrhoides  fupervenerint ,  infania:  folutionem  fieri  pro- 
*'  fiteatur ,  profecto  non  folveretur  infania ,  fi  tantum  melancholicus  humor  ner  harmor- 
3.  rhoidas  prodiret ,  nec  enim  caufa  morbifica  excerneretur.  Scd  &  nos  ipfi  in  Germa- 
nia  olim  vidimus ,  a  falfo  catarrho  moleftatos  fuiffe  Viros  nobiles ,  fanatos  tamen  poft- 
eaexhaemorrhoidumlargafluxione  ;  utproptereaexiftimem,  nonmodo  melancho- 
liam,  fed  falfam  etiam  pituitam  &  bilem  per  ha*morrhoidas  purgari  confuevilTe.  Qua- 
re  fi  contingat  jam  diu  harmorrhoidibus  conflictatum  poftea  fanari ,  bilis  illa ,  &  pitui- 
ta ,  vel  obftructiones  in  Iecore  aut  Liene  parit ,  vel  in  aliqua  copia  coacervata ,  diften- 
dendo  vafa  in  abdomine  contenta  perrumpit ,  vel  lua  qualitate  exedit ,  &  in  abdomi- 
ne  hydropem  facit ,  vel  in  Iecore  obftructiones  parando ,  nativumque  calorem  ex- 
ftinguendo  ,  plurimum  aqux  ,  &ferofi  humoris  ,  loco  fanguinis  generat ,  qui  per  ve- 
nas  tranfiens  Leucophlegmatiam  efficit.  Quod  fi  hic  humor  ad  pectus,  aut  pulmones 
retrocedat ,  vafa  eorum  perrumpit ,  aut  exedit :  hinc  fputum  fanguinis ,  deinde  puris 
^nfnhlldu*'  ^4u^tur  >  ex  ^110  tandem  tabes,  ut in  aphorifmo  xi  lib.  vi  docet Hippocrates.  Cceterum 
hoc  loco  imprimis  notandum  eft  ,  duplices  effe  Venarum  propagines ,  qua:  Hxmor- 
rhoidas  conftituunt.  Alia:  enim  funt  propagines  Vense  porta: ,  de  quibus  jam  egimus ; 
'  aliae  vero  Cavae ,  qux  a  ramis  Uiacis  pronafcuntur ,  de  quibus  poftea  dicendum.  Quod 
fi  per  Ven?e  portx  propagines  dicti  humores  melancholici ,  biliofi,  aut  pituitofi,  &  falfi 
fluant ,  harmorrhoides  internae  fiunt,  quibus  fanatis ,  refluit  materiain  ramos  venaj 
portxperinferioremventremdifperfos,  in  cujus  fpatium  vena: ,  humoribus  his  ag- 
gravataz ,  farcinam  fuam  deponunt ,  &  afcitim ,  primam  hydropis  fpeciem  faciunt. 
At  fi  per  ramos  Venae  Cava:  fluxerint ,  haemorrhoides  externa:  fiunt ,  &  his ,  prxter 
Hippocratis  prarceptum ,  fanatis ,  tabis  periculum  imminet ,  quod  hinc  per  venam  ca- 
Kcta.  vam  ad  pulmones,  propter  cor,  facilis  fit  materiar  peccantis  tranfitus.  Et  hoc  eft  quod 
jamdudum  obfervavimus ,  plurimos  fiftulis  ani  diu  afflictos ,  poftea  vero  Medicorum 
imprudentia  fanatos ,  in  fputum  fanguinis ,  &  inde  in  tabem  incidiffe.  Quin  imo  me- 
minimus ,  curatam  aliquando  in  Germania  d  nobis  fuiffe  puellam ,  qua:  in  media  coxa 
fiftulam  habuit ,  &  per  tres  annos  fruftra  multorum  auxilium  imploraverat ,  fed  cura- 
tam  tandem ,  poft  tres  quatuorve  menfes ,  in  fanguinis  copiolum  fputum  incidiffe. 
Ego  ,  etfi  vix  decimum  attigerat  annum ,  expedexgro,  in  quo  fiftula  laboraverat, 
fanguinem  illico  detraxi ,  corporeque  purgato ,  &  inufto  prope  locum ,  in  quo  fiftula 
fuerat ,  cauterio  ,  ipfam  a  tabe  prxfentiffima ,  facile  fic  vendicavi.  Sputum  hoc  fan- 
guinis  non  aliunde  contingebat ,  quam  ab  acri  illa ,  &  biliofa  materia,  quae  cum  nullum 
per  fiftulam  amplius  exitum  inveniret ,  adpulmones,  perramos  vena:  cavse  poftmo- 
dum  afcendit.  Signate  autem Hippocrates  inquit ,  periculum  effe  ne  fiat  hydrops,  aut 
tabes ,  quia  nonnunquamevenit ,  ut  neutrum  horum  accidat ,  fed  alius  potius  morbus 
fubfequatur ,  quemadmodum  evenit  Alcippo ,  qui  in  infaniam,  &  hinc  in  febrem  acu- 
tamincidit.  Interdumetiamdyfenteriaoritur ,  aliaquemala:  quandoque  etiam  acci- 
dit ,  ut  copiofis  mi&ionibus ,  fudoribus ,  remediis ,  &  bona  victus  ratione  pra^fer- 
ventur. 


C  A- 


I  vtttf. 


de Humani  Corporis  Falrica  ,Lib.  V.  153 

C  A  P   V   T  VI. 

Superiorcm ,  five  Afccndentem  Ven&  cava  truncum ,  tum  ramos  fer 

caput  dijperjos ,  enarrat. 

Ltera  jamvena,  quam  a  Cavam  vocari  diximus ,  confidcranda  cfT, 
qua?  latius  multo  quam  Portae  vena  patet ,  cum  per  uoiverfum  corpus 
diftribuatur.  Ejus  enim  munus  eft ,  omnes  noftri  corporis  partcs,  qux  gjj^ 
ad  alimenti  concoctionem  non  faciunt ,  enutrire  ,  qua>  cum  longe  late- 
que  pateant,  venam  quoque  Cavam  maximam  edc  longeque  dilfuiam 
necefte  eft.  Et  quia  tenuiore  quodam  magifquc  elaborato  fanguine  ali 
eas  conveniebat,  necitacraflo  aut  fxculento ,  quemadmodum  Ventriculum ,  Lie- 
nem  ,  Omentum ,  fanguis  quem  conficit ,  &  vehit  Cava ,  purior,  tenuior,  atque  fince- 
riorquoque  eft. 

In  hujus  hiftoria  tradenda ,  etfi  minime  cum  iis  fentiamus,  qui  vel  a  Iecore  dcducunt 
ipfius  principium,vel  a  Corde  ,•  quia  tamen  alicubi  principium  tractationis  quxrendum  iJ*™*' 
nobis  eft ,  communem  Anatomicorum  confuetudinem  fequendum  duximus ,  adcoquc 
quafi  a  Iecore  originem  capiat,  do&rinae  facilioris  gratia,  fic  de  ea  perpetuo  loquemur. 
Accedit ,  quod  in  Iecore  quafdam  veluti  radices  fpargit ,  haud  fecus  ac  vena  Porta  ,  in 
cujus  hiftoria  cum  propterea  initium  ab  ipfis  ceperimus ,  merito  hic  quoque  exordium 
in  Cava  quaerendum  erit.  Cxterum  Cava,quanquam  per  uni verfum corporis  truncum, 
1      red:o  progreftu  excurrnt,  & infignem  caudicem  b  conftituat,  per  medium  infimumque 
Ventrem,  recla*  inftar  linea:  continua?,vel  canalis  potiusritu  digeftum  :  /olet  tamen  1  a- 
tione  hepatis  bifariam  dividi ,  &  fic  alius  ejus  truncus  Afcendens  ,  alius  Defcendens  vo- 
cari.  Revera  enim  verum  illud  non  eft  ,  quod  multi  perfuafum  fibi  habent ,  Cavam  fuo 
ejecoreegrefTu,  quemadmodum  Arteria  magna,ubi  ex  corde  prodit,in  duos  findi  trun- 
cos  :  interim  tamen  cum  trunci  dicuntur  pofthaec  a  me ,  doclrina?  gratia  duntaxat  ij 
i <        fieri ,  credendum.  c  Afiendens  ergo,  &  Sitperior  dicitur,  qui  fupra  hepar  confiftir,  &  circa 
; .  V-    jugulum  terminatur  ,•  d  defcendens  vero  ,  qui  infra  hepar  eft ,  &  ad  crura  ufque  pertingitj 

•  >  n&q.  Vterqueenim  pofteain  ramosdifpefcitur  j  quorum  eilli,  ad  caputfurfam  fer  intur,  ut 
: .  Gki.  jugulares ;  & brachia  ,  ut f  brachiales  :  hi,  ad  crura,  & g  crurales  vocamur.  Dc  his  ercro 

omnibus  niinc  ordine  fic  dicemus ,  ut  prius  trunci  afcendentis  hiftoriam  ,  deindc  raniv  s 
,        ejus ,  partim  ad  caput ,  partim  ad  brachia  progredientes  enarremus :  hinc  defcendcn- 
tem  truncum,  ejufque  ramos  adcrura  digeftos,  aggrediemur. 
Vt  Ergo  Ex  Cava  Hepatis  parte  venulascomplures ,  veluti  radices ena-  Jl\ \ 
'  °  *•   fci  h  diximus ,  qua?  femper  in  majores  (enfim  infertar ,  tandem  circa  medium  omnibus  DHN  s- 

*-8-  fimul  cocuntibus  Truncum  conftitucbant ;  1  ita  non  diverfb  modo  ,  exambitu  con- 
.  ,  m.A.  vexar  ejufdem  partis ,  numerofa  venarum  foboles  erumpit ,  qua:  poftea  in  unum  k  trun- 
|  4.  e.  cum  confpirat.  Truncushic  1  Diaphragmatis  nervofam  partem  in  dextro  latere  per- 
forat ,  quam  tranfiens ,  indivilus  ufque  ad  jugulum  progreditur,  &  quia  verfiis  fuperio- 
ra  afcendit ,  Ascemdens  Trvncvs  communiter ab iis. ,  qui Cavam  exHepatc 
prodire  cenfent,  vocatur.  Amplior  eft  multo  Defcendente,  quod  partes  fuperiores  iolo 
hoc  nutriantur :  inferiores  autem  pleraque  omnes  in  ventre  imo  contentae,  Vena  por-  Pro  a 
ta*.  Quamvisautem  in  ramos  nullatenus  findatur  ,  ufque  dum  jugulum  attigerit ,  pro-  truuaVceD- 
I  ■       pagines  tamen  qualdam  ad  latera  (pargit ,  &  quidem  tres  infigniores.  m  Prima  eft,  qux  u 
^vena  Pbmica  dicitur ,  utrinque  una,  &  per  diaphragmatis  (quod  Qfitf  vocatur)  univer- 
fam  (edem  numerofa  fobole  diftribuitur,  ramulos  ad  pericardium  vicinum,&  mediafti- 
num  tranfmittens ,  quod  ubi  jam  fuperavit,  &  thoracem  ingrefta  eft,  modice  finiftror- 
fum  inclinat,  pericardium  ingreditur,&  e  regione  o&avre  thoracis  vertebrae  admodum 

•  c.     latefcens ,  in  n  dextrum  cordis  ventriculum  validifiime  inferitur ,  ut  non  immerito  hinc 
b.i     Ariftotclcs  oriri  ceniuerit.  Antequam  tamen  fic  implantetur,  0  alteram  propaginem 

educit,  qux  infignis  eft,  &fecundum  cordis  pofteriora,  aclatus  finiftrum,  verfus  ante- 
riora  porrigitur ,  cordis  bafin  coronas  inftar  fuccingens ,  unde  &  Coronaria  dicitur.  Ha:c 
plurimos  ramos  per  exteriorem  cordis  fuperficiem  totam  difpergens,  potilTimum  vero 
per  partem  tevam ,  ut  qua:  copiofiore  alimento  ob  continuum  &  majorem  motum  , 

V  quam 


Corcnarin. 


154  A&riani  Spigelii 

cjuam  dextra  pars,  indiguit.  Quia  vero  parenchyma  cordis  durum  eft  ac  folidum,pro- 
pterea  &  crafliore  quoque  fanguine  nutriendum  erat ,  ex  quo  facTum  ,  ut  hic  ramus , 
antequam  cor  ingreiTa  fit  vena  ,  exoriatur,  quando  fcilicet  adhuc  languis  paulo  craffior 
eft ,  nec  dumin  cordis  finibus  attenuatus  fuit.  Prope  hujus  originem  Vahula  eft  ,  qux 
fanguinis  ad  Cavam  refluxum,propter  continuum  cordis  motum  facillimum,prohibet. 
Vbi  jam  cor  fuperavit  Cava ,  gracilior  redditur,  &  pericardium  denuo  perforat,  a  ver- 
tebris  dorfi  difcedit,  &  fupervecta  cefophagum,  afperam  arteriam,  atque  aortam,  (  fibi 
mutuo  fic  incumbentia  ,  utvertebrarumcorporibuscefbphagusadjaceat,  huicinfter- 
natur  arteria  afpera  ,  eicjue  iterum  incumbat  aorta , )  per  mediam  pulmonum  divifio- 
nem  ,  quo  ioci  dextra  pars  a  laeva  diducitur ,  furfiim  contendit.  Czeterum  quia  hoc  pa- 
cto  dorfum  attingere  neutiquam  poterat ,  ramuli  autem,  fi  quos  eduxiftet,  periculo  ru- 
3-       ptionis  ( fufpenfi  fcilicet)  admodum  fuilTent  opportuni ,  a  tertiam  propaginem  fimul  at-  "  > ( 
pericardium  egrefTa  eft ,  conftituit.  Hanc  venam      v  Grseci ,  Latini fine pari ,  aut 
conjuge  carentem  appellant,  quod  in  homine  una  tantum  fit,  nec  parem,  aut  conjugem  in 
finiftro  latere ,  utalia:  vensc,  habeat :  in  ruminantibus  tamen  animalibus  gemina  eft,  & 
utrinque  confpicua.  Egreditur  vero  circa  quintam  thoracis  vertebram ,  &  quidem  ex 
Cavx  pofteriore ,  &  dextro  latere  ,  defcendenfque  non  recTo  gradu  procedit ,  led  ver- 
fus  dextram  nonnihil  inclinans ,  retrorfiim  ad  fpinam  quafi  refleclitur.  Cum  primum 
autem  ocTavam  ,  vel  nonam  coftam  attigit ,  fupra  fpinam  in  duos  ramos ,  quorum  alter 
dexter,  alter finifler  eft,  diicinditur,  qui  defcendentes  diaphragmatis  divifionem,  qua:  in- 
ter  duas  ipfius  produdtiones  eft ,  tranfeunt ,  ficque  in  infimum  ventrem  expanduntur. 
Ex  his  finifter  ,  qui  quandoque  major  eft ,  circa  tranfverfbs  vertebrarum  proceftus ,  ac 
fub  finiftra  producTione  Diaphragmatis ,  &  primi  fcemur  flecTentis  origine  latens,  in 
emulgentem  finiftrum ,  &  vel  juxta  principium  ,  vel  ( uti  frequenter  fblet )  in  medium 
inleritur.  Dexter  vero,  fimiliter  fiib  membranis  circa  tranfverfos  dextri  lateris  proceftus, 
dextraque  productione  fepti,&  ejufdem  primi  fcemur  flecTentis principio,qui  dextrum 
latus  occupat ,  progrediens ,  aliquando  ipfi  trunco  Cava?,  interdum  primse  lumbari  im- 
plantatur.  Et  hxc  obfervatio  docTifTimo  Fallopio  debetur  ,  qui  hujus  finiftri  rami  be- 
.  neficio  materias  in  thorace  collectas ,  five  aqueze  fint ,  five  purulentze ,  aut  fanguinea:, 
evacuari  voluit,  de  qua  tamen  re  fequenti  libro  breviter  aliquid  dicemus.  Cxterum  ab 
hac  Vena,  ab  utroque  latere,  tam  dextro,  quam  finiftro,in  itinere  verfus  inferiora,fiir- 
culi  egrediuntur,  ex  quibus  tamen  dextri  infigniores,  magifque  ampli  funt,quorum  de- 
cem  plerumquefempernumerari  lblent,  qui  ad  inferiorum  coftarum  totidem  inter- 
valla  excurrunt,  &  Intercoftales  venas  inferiores  conftituunt.  Dico  autem  plerumque  fem- 
per  decem  effe ,  quia  raro  valde  evenit ,  ut  ab  hac  vena  omnia  intervalla  ramis  donen- 
tur,  cum  duo  fuperiora,  primum  fcilicet,  & fecundum  fpatium,  a  quarto  ramo  jam  jam 
enarrando  ,  fijrculos  fuos  nancifcantur.  Creterum  furculi  hi  recTa  progrediuntur ,  & 
quidem  juxta  inferiorem  fedem  coftarum  ,  ubi  horum  gratia  finus  exfculptos  efTe  fe- 
^5**       cundo  libro  docuimus.  Et  hic  fane  locus  diligenter  Chirurgiae  candidatis  notandus  eft, 
propter  Thoracis  apertionem  in  empyemate ,  ut  fciant  in  fiiperiore  cofta:  loco  fectio- 
nem  faciendam  efTe ,  cum  ex  inferiore  magno  vitse  periculo  vafa  hederentur.  Non  ta- 
mcnper  coftarum  'verarum  totam  longitudinem  excurrunt  hze  venze ,  fed  cum  ofTea  parte 
una  terminantur.  Intercartilaginea  autem  fex  feptem  verarum  coftarum  fpatia,  Venae 
Mammarire  propagines  nutriunt,  quemadmodum  mox  dicemus.  Injfiuriis  tamen  co- 
ftis,  ultra  cartilagines  etiam  verfus  abdomen  pertingunt,  in  cujus  mufculos  fe  infinuant. 
Propagantur  autem  &  ab  eadem  vena  alii  quidam  exigui  ramuli ,  per  quos  alimentum 
Vertebrarum  medullze ,  &  Mufculis ,  circa  quos  fcilicet  feruntur  ,  derivatur  -}  nonnulli 
etiam  in  mediaftinum  juxta  dorfum  implantantur.  Hac  ergo  Vena  fine  pari  fic  confti- 
tuta,  Cava  ad b  jugulum  afcendit,  fufTulta  Mediaftino,  mollique  ac  glandulofb  quodam  *» D 
corpore  ,  quod  G rzeci  fypov  appellant ,  &  in  elatiflima  Thoracis  fede  pofitum  eft,  ut  ve- 
narum  divaricationes  hic  fufpenfas,  ab  omni  ruptionis  periculo  tutas  przeftaret. 
bSmn?     Atque  hic  primo  Cava  vena  in  c  duos  infignes  ramos  dirimitur,  a  quibus  oriuntur  vcnx  c> E' 
35  divifio.  ornn^s,  quie  tum  ad  caput,  tum  brachia,  aut  mufculos  quofdam  abdominis  excurrunt. 
Ex  his  alter  ad  dextram ,  alter  ad  larvam  partem  abit ,  qui  quamdiu  in  Thorace  adhuc 
fiint,  SubclaVii  appellantur ,  quiafiibclaviculisincedunt:  at  cjuam  primum  exciderunt 

ex  ipfb, 


de  Hxmam  Corporls  Tabrica,  Lib.  V.  155 

exipfo,  &  axillam  attigcrunt,  *  JxtBtmnm nomine  vocantnr .  Ex  utroque  complures 
emcrgunt  propagincs  ,  quarum  alix  cx  iuperiore  parte  ,  alix  ex  infcriore  enaicuntur. 
In  harum  enarratione  hunc  crdincm  obfervabimus ,  ut  cjux  propius  a  trunco  abfunt, 
priusa  nobis  proferantur ;  pofterius,  qux  longius  rccedunt. 

Prima  ctgo  propago ,  juxta  radicemiplius  bivaricationis  cmcrgit ,  &  h  Intcrco(lalisf(pc-  P«>p«pnH 
r/brdicitur,  utnncjueuna,  qux  exilis  admodum  delcendens  lecundum  coftarum  ra-  rore  p»«e 
dicesuiquead  tertiam  ,  in  duo  iuperiorum  coitarum  intervalla ,  Venxfinepari  inftar,  yndrm*. 
ciurculos  duos  traniverfim  propagat.  Quod  fi  Vena  fine  pari  omnibus  (ut  nonnun-  /*™/?^ 
quam  fit)  ipatiis  propagines  offerat,  dceile  ipfa  tunc  merito  iolet.  Interdum  tamcn  ca-  'f**r 
dem  vena  a  Trunco  quoque  Cavx,  priufcjuam  in  iubclavias  bipartitur,  originem  ducit. 
g-       d  Altera-vena ,  modo  ab  anteriore  biturcationis  fede :  modo  a  iubclavii  rami  radice  ae-  ,, 
mina,utrincjue  una  j  modo  etiam  e  medio  trunco,antequam  dividatur,unica  enaicitur, 
qux  ubi  fternum  demum  attigit,  in  dextrum  &  finiftrum  ramum  dirimitur.  Solet  enim 
Natura  ludere,  cum in  aliis  fuis  opcribus  nonnunquam,tum  inprimis  in  Venarum  exor- 
tu,adeout  non  eodem  modo  in  omnibus  corporibus  Venxfpargantur.  Vocatur  autem 
Mimmaria;  qux  ,  undecunque  exoriatur ,  antorium  ducta  ,  ad  elatiorem  pectoris  oiTis 
fedem  contendit ,  fecundum  ipfius  latera  defcendit ,  &  ubi  ad  cartilaginem  mucrona- 
tam  pervcnit ,  circa  ipfius  latera  thoracem  egreditur , fub  reclis  abdominis  mufculis  re- 
1!mi.k  cTaprocedit  ufqueadumbilicium,juxtaquem  pereanaftomofin  cum  fepigaftricaaicen- 
*T       dente  ,  &  fibi  occurrente  ,  conjungitur,  cujus  beneficio  infignis  llle  inter  utcrum  atque 
mammas confenfus  exoritur,  de  quo  inferius,capite  vi  1  i,ubi  hiftoriam  venx  Epigauri- 
ca?  periequcmur ,  pluribus  agemus.  Carterum  antequam  Thoracem  relinquat ,  in  de- 
fceniu  ad  iex  fuperiorum  utruique  lateris  feptem  verarum  coflarum  fpatin  intercarti- 
lagineaiingulos  ramos  tranimittit,  qux  cum  cartilaginibus  juxta  fincm  partis  cfiex  co- 
ftarum  terminantur,  quo  lccoramos  Vcnx  fine  pari  (qu:bus  cum  extremis  junguntur) 
ceiTare monuimus.  Ab  his  venis,  qux  cartilaginum  intervallis  hoc  modo  diftribuuntur, 
alix  nonnullx  notatu  digniffima?  emergunt,qux  tum  in  muiculospecftor;  incumbente«, 
t^'      tum  in  mammas  diiTeminantur.  g  Tertia  juxta  has  enafcitur  ,  quandoque  eriam  a  trun-  ?• 

co  prodit ,  qux  Mediaflina  dicitur ,  quia  in  mediaftinum  ,  five  membranam  thoracis  ca-  i,'"L^'r'M" 
vitatem  inteiiepientem,fecundum  tctam  hujuslongitudincm,cum  nervo  diaphragma- 
*L       tis  finiftro  exporrecla  ,  propagatur.  h  Cniana  ,Cervicalis  vulgo  dicta  ,  vena  utrinque  am-     - • 
pla  eft ,  qux  furfum  oblique  contcndens  verfus  pofteriora,  ad  tranfverfos  vertebrarum  en,'iUt' 
cervicis  proceftus  abit ,  perque  earundem  foramina  conicendens  ( unde  rectius  forta£ 
fe  Vertebralis  cognominaretur )  mufculis  vertebris  proxime  incumbentibus  foboles  lar- 
gitur.  Hxc  ubi  proceifum  traniverfum  feptimx  vertebrx  fuperavit ;  infignem  ramum 
ad  finum  ,  qui  in  cervice  eft  ,  per  foramen  nervorum  exortibus  dicatum  ,  derivat,-  de- 
inde?lium,  ubi  iupra  fextx  vertebrx  proceflum  venit ,  &  alium  rurfus ,  ubiaquinta 
evafit ,  ficque  porro  ,  donec  ad  primx  vertebrx  ( quam  tamen  non  attingit ,  nedum  in 
cranium  penetret ,  ut  Vefalius  voluit )  proceifum  pervenerit ,  juxta  quem  partim  ad 
eumdem  finum  fertur,part:m  in  pofteriores  colli  partes  diftribuitur.  Sunt  enim  duo fimu 
oblongi ,  fanguine  referti ,  qui  ex  dura  cerebri  membrana  conficiuntur,  utrinque  unus, 
ad latera  medullx  Cervicis  confiftentes.  Ab  his  ramuli  diftribuuntur ,  qui  fpinx  medul- 
lam ,  contcrminafque  partes  enutriunt :  initium  autem  circa  articulationem  capitis 
cum  prima  vertebra  capiunt :  finemjuxtafeptimam  colli  vertebram  reponunt.  Sinus  hi 
duo  ,  quomm  alter  dexter  eft,  alter  finifter,  communionem  quandam  inter  ie  habent ,  ■ 
per  tubulum  ,  eumque  brevem  ,  qui  ab  uno  ad  alterum,  circa  eam  fere  colli  regionem, 
it        qux  inter  (ecundam  &  tertiam  vertebram  eft ,  tranfverfim  derivatur.  Tandem  1  quin- 
ta  venaeft,.M/</a</./  inferior  vocata,  qux  a  pofteriore  parte  enafcitur,  Sc  in  mufculos  tum 
humiliorem  cervicis ,  adeoque  caput  &  cervicem  extendentes ,  unde  melius  CcflrieaBs 
diceretur  j  tum  fublimiorem  thoracis  fedem  juxta  vertebras  occupantes  ,  multis  ramis 
diftribuitur. 

A  fublimion  fcde  fubddbiorum ,  dum  adhucin  thorace  eft  vena  Cava  ,  cum  tres  pro-  Pr0p.Dws 
deant,dux  funtnotatu  digniffimx  propagines,qux  iub  muiculis  caput  fledtentibus  ver-  SnuT 
fas  (uperiora  viam  intendunt.  P/winternam  magis  partem  fpeclat ,  &  Iuguliris  intema  fl 
dicitur :  akera  ad  exteriora  vergit ,  &  Iugularis  externa  communiter  vocatur.  Vtraque 

V    1  enim 


onoficor. 


t&n*. 


Ei%f  divifu 
in  rmuan  ex 
teriorem 
inttriarem. 
Extcrur. 
Instfior 


156  Adriani  Spigclii 

enim  juxta  jugulum  oritur,  &  fecundum  hunc  ad  caput  afcendit :  ex  quibus  illa,major; 
hax  ,  minor  eft  in  Homine ;  contra  in  Brutis.  Cseterum  cum  appellationcs  pleraeque 
omnes  ,  &  optime,  non  a  loco,  per  quem  tranfeunt,  fed  ab  infertione  fint  derivatar,  re- 
luguuum-  ciius  fonatfisCepbalkce,  &  Capitales  dicerentur.  a  Iugularis  interna  ,  juxta  articulum  ,  quo  m 
clavicula  fterno  nectitur ,  orieinem  ducit ,  ftatimque  ab  exortu ,  cum  arteria  carotide 
&  nervo  fexti  paris ,  tanquam  itineris  comitibus ,  ad  afpera?  arteria?  latus  conjungitur, 
indeque  ad  fauces  viam  parans ,  circa  itineris  medium  in  duos  ramos  dirimitur ;  ex  qui- 
bus  alter  ,  exterior  dicitur ;  alter  ,  interior.  Exterior  quidem  ,  quia  capitis  interiora  non 
&  fubit ,  fed  ad  maxillse  infcrioris  angulum  bifariam  divifus ,  alterum  ramum  ad  fauces , 
&  alterum  prope  aures  &  faciem  diftribuit.  Iw^riorautem  ramus,  univerfb  ductu  Carotidi 
t^ufuMn^  arterix  ufque  ad  calvariac  bafin  commiflus  eft ,  ad  quam  ubi  appulit  fede  poftcriore,  fi- 
militer  in  duos  ramos  fcinditur  ,  fed  amplitudine  inxquales.  b  Primm  enim  major  eft  &  *• 
pofterior, cum oblique  retrorfum  ducatur  j  qui  ubi  in  rnufculos  cefophago  fubjcclos,  & 
anteriorem  cervicis  vertebrarum  fedem  occupantes  furculos  propagavit ,  per  occipitii 
foramen  fecundum  cum  arteriae  carotidis  ramo  minore  cranium  ingreditur  ,  per  quod 
idem  foramen  fextum  par  nervorum  defcendit ,  ficque  membranse  craffx  finum  cpri-  c>  j 
mum d  &  fecundum  fubit.  e  Secundm  ramus, gracilior  &  anterior,  carotide  arteria  penitus  d£ 
relicta ,  anticam  capitispartem  petit ,  &  pofteaquam  in  via  auditus  organo  furculum  p- 
non  admodum  infignem  largitus  eft,calvariam  per  cuneiformis  oflis  foramen  feptimum 
ingreditur.  fHic  per  craflse  membranre  bafin  &  latera  multiplici  ramorum  ferie  di- 
(pergitur  ,  quorum  g  veftigiain  oflium  fyncipitis  interna  fuperficie  obfervari ,  fuperius  *>  I 
lib.  11  d  iximus.  Hos  duos  ramos  ,  cum  ad  Cerebrum  vadant ,  Encepbalicos ,  quafi  dicas 
iwuUris  &  CerebraleSy  vocabimus,  &  illum  quidemmajorem  ;  hunc,  minorem.  h  luguh.ris externa  fub  h»  • 
ttm».       cute,  &  Quadrato  genas  detrahente  mulculo  afcendens,  per  colli  latera,  ubi  ad  aurem 
Dmfio      pervenit ,  1  in  duosramosfcinditur ,  quorum  alter  a  me^'o/««^«  dicitur ,  quiamufcu-  «,  r. 
trofundw.    Jos  ingreditur ,  &  ad  intimiora  penetrat  j  alter ,  cutaneus.  k  Profundus ,  in  primis  fuis  di-  *,  £ 
varicationibus  glandulas  obtinet ,  circa  fauces  confiftentes ,  &  notatu  dignas  propagi- 
nes  de  fe  mittit  ad  Laryngem ,  glandulafque  ipfi  adnatas,  tum  ad  faucium  &  offis  nyoi- 
dis  mufculos  ;  ex  quibus  ille ,  qui  fub  lingua  per  totam  longitudinem  prorepit,  infignis 
eft ,  &  in  multiplices  ramulos ,  difpergitur,  qui  elevata  lingua  etiam  citra  faucium  coar- 
ctationem  (atis  confpicue  cernuntur,  paffimque  a  Chirurgiae  fcriptoribus  RamuU  appel- 
lantur  ,  &  in  ori  vicinarum  partium  inflammationibus  non  finemagno  plerumque  fuc- 
mi  tres    ceflu  fecantur.  Ab  hoc  profundo  ramo  tres  oriuntur ,  quiinterioracapitis&calvariamfub- 
grediente*  eunt.  Primm  quidem,  poftquam  ad  fauces  &  os  ramulos  fparfit,  per  quintum  foramen 
i      ofli  temporum  infculptum  ,  cranium  ingreditur.  1  Alter ,  ex  oculi  fede  anteriore  per  cu-  1 ,  t. 

neiformis  foramen  fecundum  ,  unde  fccundum  nervorum  par  elabitur ,  tranfit ,  ac  per 
*      craflam  membranam  verfus  fuperiora  aliquot  fiirculis  excurrit.  Tertim,  ex  narium  am- 
plitudine  per  oflis  cribrofi  foramen  in  eandem  membranam  dilfeminatur.  Hx  dux  an- 
teriorem  hanc  partem  nutriunt ,  cum  finustertiusadipfam  non  pertingat,  fedjuxta 
Cutaneui.qui  feptem  procefluum  mammillarium  definat.  Cseterum  m  Cutanem  ramus ,  cutim  capitis  m- D 
twftitM.'"  perreptans,  &  fub  aure  glandulis,  quas  Parotides  vocant,  fufTultus,in  duos  ramos  difpe- 

fcitur  j  quorum  alter  n  anterior,  oblique  per  genas  furfum  fertur  ad  oculi  angulum  inter-  *t* 
num,  in  itinere  nafb  ramulos  impertiens,  &  procedens  ad  fupercilium,  jun&ufque  cum 
reliquo  alterius  lateris  ramo  in  media  fronte ,  rectam  venam  conftituit ,  quam  0  Frontis  0,  ?. 
appellant ,  &  in  infania  maxima  cum  utilitate  inciditur.  Huc  alludit  Satyricus ,  cum  de 
ineptoquodamloquensilliw&toz  jubet  pertundere  ^venam.  Alter  ramus,  poflerior,  per 
iafSirfi   pofteriorafertur,  &  ad p  tempora  atque  qoccipitis  cutim  ramos  propagat.  Tertia,  qua?  r>  j- 
Vwr-       afuperiore  fubclaviorum  ramorum  iede  enafcitur,  Mufcu/afi{periorvu\go  dicitur ,  re- 
fpedtu  illius ,  qua;  ejufdem  nominis  ex  humiliore  loco  prodit.  Erumpit  autem  juxta 
jugularem  externam  ,  &  in  pofteriores  cervicem  occupantes  mufculos ,  ipfamque 
hujus  regionis  cutim  difpergitur ,  quo  nomine  r  Cenpicalem  fuperiorem  non  inepte  voca-  r,  p, 
bimus. 

A&wim.     S  e  d  nunc  ad  eam  unde  digreffi  lumus  vense  lubclaviae  diftributionem,  revertamur. 

Harc  thoracis  cavitatem  egrena  s  Axillaris  vena  vocatur ,  atque  ubi  ad  alas  pervenit ,  in  *,  f. 
duas  infignes  propagines  dividitur ,  *  Cepbalkam  fcilicet ,  &  *  Baflkam ,  qua?  poftea  per  h  f 

totura 


de Humam  Corporis Fabrica  ,Lib.  V.  157 

totum  brachium  difleminantur.  Antequam  autem  fic  dividatur  ,  duos  producit  de  (e  ^^fif- 
urculos :    pnmum  ,  cjui  vena  Scapularts  intetva  dicitur,  &  per  muiculos  mternam  fcapu- 
\x  partem  occupantes  propagatur :  b  alterum  ,  Scapularem  externain  nominatum  ,  gran- 
diufculum ,  mufculis  ejufdem  fcapulx  externam  &  gibbam  partem  obfidentibus  im- 
plantatum.  c  Bajilica  vero  Sc  ipfa ,  antequam  brachium  ingrcdiatur  ,  duas  propagines  JS^J^ 
profert :  d  unam,  Tboracicam Jnperiorcm  vocatam,  quod  ex  elatiore,  quam  fiibfequa  parte 
oriatur ,  &,  infignis  admodum ,  per  internam  faciem  mulculi  pe&oralis  humerum  ad- 
ducentis  excurrat ;  aliis  item  mufculis  pe&us  occupantibus ,  quemadmodum  &  mam- 
marum  cuti  in  fceminis ,  ramos  diftribuat.  e  Altera  ,  Thoracica  inferior  dicitur  ,  infignis  fi- 
militer  &  grandis,  cjux  fecundum  thoracis  latus  defcendens,  per  tertium  humerum  ab- 
ducentem  latiiTimum  mufculum  imprimis  diftribuitur,plurimos  de  fe  ramulos  fpargens, 
cjui  pofteacum  ramis  vena?  finepari  extra  thoracem  procidentibus  per  anaftomofm 
junguntur.  atque  ha?c  nonnunquam  etiam  apriori ,  five  Thoracica  fuperiore  prodit. 
I  lis  fic  ramulis  conftitutis  Axillaris  in  brachium  porrigitur. 

C   A   P  V  T  VII. 

aAxillaris  Ven&  per  brachium  dislribuU  feriem  proponit. 

Ena  ergo  f  Axill  AR 1  s  ,  quam  primum  brachio  approximat,  in  5™£w|f|BM 
duos  finditur  ramos  ,  fed  eos  inaequalis  amplitudinis.  g  Superior  enim  , 
quem  Cepbalicum  vocant ,  gracilior  eft ;  at h  inferior,  qui  Bahlicm  dicitur,  D,M»r«- 
tnplorere  amphor  exiint.  Cephalica  etiam  vena  lubcutanea  cjuali  tota  ^um. 
eft  ,  nec  nifi  uno  ramo  ad  profundiores  mufculorum  receftus  penetrat, 
unde  necjue  Arteriam ,  necNervum  intimioribus  fcilicet  corporis  re- 
ceffibus  addi&os ,  comiteshabet.  Bafilica  vero  ,  partim  fub  cute  prorepit,  partim  fub  u 
mufculos  fefe  recondit,  unde  &  magnitudine  illam  merito  fuperare  debuit,ut  quae  plu» 
ribus  partibus  alendis  deftinata  erat.  Habet  eadem  &  Nervos  &  Arterias  itineris  fui 
comites ,  qua:  caufa  eife  folet ,  ut  hac  vena  incifa  ,  fanguis  cum  impetu  profiliat :  fecta  *<* 
e  contra  cephalica effluat  leniter,  quod  imperitos difTectionum  Medicos,  Vena?  fe&io- 
ni  adftantes ,  ad  animi  8c  corporis  robur ,  aut  imbeciliitatem  imprudenter  referre  cer- 
nimus.  De  utriufque  per  brachium  diftributionis  ratione  nunc  breviter  dicturi  fumus , 
initium  capientes  a  fuperiore,  tanquam  ramo  minore. 

'Cephalica  ercjo  Yefalio  Hitmeraria  ^vena  dicitur,  quod  per  humerum  ad  manurri  vena  ce- 
propagetur ;  ab  aliis  cubiti  extenor  a  fitu,  quia  in  cubito  latus  externum  occupat :  quem- 
admodumBafilicacontra,internum.  ARecentioribusquibufdam  communiter  Cepha- 
lica  appellatur,  quod  in  capitis  affectibus  fecari  jfbleat,  ob  errorem  Veterum,qni  a  jugu- 
lari  externa  eam  pronafci,  8c  propterea  a  capite  immediate  fanguinem  evacuare,impe- 
rite  credebant.  Enafcitur  autem  ab  axillaris  venar  fuperiore  parte,  tendinemque  ferra- 
ti  minoris,  qui  fcapulam  pedori  adducit,  tranfcendens,  inter  deltoidem  mufculum,  qui 
humerum  elevat ,  ac  principium  pe&oralis,  qui  eundem  adducit,  qua  parte  a  clavicula 
exoritur,  excurrit,  ficque  ad  externum  latus  primi  cubitum  fled:entis  (  quem  bicipitem 
vocant )  per  humerum  defcendit,cujus  nomine  inter  bicipitem  &  deltoidem  fonticulos 
inurcre  doctiores  Chirurgi  prudenter  confiieverunt ,  cum  femper  ad  locum  vena?  infi- 
gnioris  fonticuli  fieri  debeant ,  ut  materia  facilius  evacuetur.  Quanquam  vero  indivifa 
m  ,  dum  fic  per  humerum  deducitur  ,  graciles  tamen  nonnullos  kfurculos  utrinque  in 
mufculos  didos,&  cutem  diflcminat.  Tandem  ubi  ad  cubitum  pervenit,fub  membrana 
carnofa ,  ut  decet lubcutaneam  venam,  reconditur,  ficque  citra  difte&ionem  oculis  fcfe 
offert.  At  circa  ipfum  articulum  cubiti  ad  externum  humeri  tuberculum,in  tres  fere  ra- 
mos 1  dividi  confiievit  j  quorum  alter,  exterior  eft  ,•  alter,interior  ;  tertius,medius.  Prio-  cJEB? 
res  duo  fubcutanei  funt ;  tertius,  profundus.  "  Primus,  five  medivs,qu\  frequenter  abefTe 
fblet,  gracillimus  eft  &  profundior,  in  mufculorum,  imprimis  vero  duorum,  fecundum 
&  tertium  digitorum  articulum  flectentium,  quemadmodum  &  longi  radii  fupinatoris 
iubftantiam  fe  penetrat.  n  Secundm,  8c  mterior,  ac  prxcipuus  ex  his  tribus  ramis,  oblique  ». 
fub  cute  deducitur  ,  ac  cum  bafilicx  ramo  interno  tribus  digitis  infra  cubiti  articulum  w"r* 
coit,  cumqua  0  Medianam  -vcnam ,  Medicis  fic  didam ,  conftituit.  Ha?c  oblique  per 

V   3  mediam 


3- 

Exterior. 


Salvatella. 


VF.NA  BA- 
SILICA. 


RamiBafdi- 
M. 

I. 

Trofmdw. 


Subcutanetu. 


Dividitttr 
fubcutanettt 
in  tnteriorsm 
exteriorcm- 


Venarum  di[- 
trtbutio  non 
eadem  eft  om» 
nibtu. 


1 5  %  Adriani  Spigelii 

mediamcubiti  regionem  defcendens,  ad  radium  compluresfurculos  difpenfat,tandem- 
que  &  ipfa  in  duos  difcinditur  ramos  minores :  quorum  a  exterior ,  ad  carpi  fedem  inte-  4>  * 
riorem  verfus  pollicem  abit  ,•  alter  binterior,  ad  indicem  &  medium  excurrit.  Ille  exte-  *• « 
rior,  nonnuWis  Cepbalica  manm  dicitm ,  &  magna  cum  utilitate  in  capitis ,  dentiumque 
affectibus  aperitur.  c  Tertim  tandem  ramus,  five  exterior  cephalica,  longum  radii  fupinato- 
rem  mufculum  confcendit,  variis  in  cutim  difperfis  venulis,  ficque d  oblique  per  radium  d>  '■ 
fertur  ,  cujus  medium  longitudinis  ubi  attigit ,  externam  cubiti  fedem  ingreditur ,  ibi- 
demquecum  e  bafilicx  ramulo  jungitur.  Huic  junclus  ad  externam  carpi  fedem  pro-  *»* 
cedit,  &  illi  regioni,  quae  ante  minimum  &  annularem  digitum  eft,  quemadmodum  & 
ipfis  etiam  digitis  venas  largitur.  Hxc  vena  communiter ,  maxime  quae  minimum  di- 
gitum  fpectat  ^Sabatella  dicitur ,  &  in  finiftramanu  a  Practicis  incifa ,  in  affectibus  me- 
lancholicis,  praecipue  lienis  inflammationibus  &  quartanis  febribus  admodum  com- 
mendatur.  Dequarecumnonnunquam  difputetur,  egoque  experientiam  Practicis 
favere  obfervarim ,  caufam  indagare  conatus  fum ,  invenique  complures  anaftomofes 
hiceffevenaehujuscumarteriis,  quemadmodum  circa  extremas  partes  anaftomofes 
luculentiores  effe  fblent ,  tanquam  in  partibus  remotis  a  fonte  caloris,  &  qua?  propter- 
ea  fanguine  calidiore  fpirituofoque  indigebant.  Secta  ergo  hac  vena  ,  quia  proxims 
anaftomofes funt ,  fieri  nequit ,  quin fanguis  arteriofus  quoque  efTundatur  ,  id  quod  in 
cubiti  venis  incifis  non  ita  neri  poteft ,  ob  anaftomofes  paulo  remotiores  a  loco  in  quo 
vena  aperitur.  Et  hinc  fit,  ut  fanguis,qui  ex  manu  evacuatur,multo  fit  pulcrior  &  rubi- 
cundior  illo  ,  qui  ex  brachio  educitur  ,*  quod  femper  artcriofus  hic  fimul  evacuetur. 
Cum  autem  in  Liene  fextuplo  plures  Arteria?  fint ,  quam  Venx  ,  plurimum  profecto 
adjumenti  accidere  ipfius  affectionibus  neceffe  eft ,  quod  ex  iis  vafisfanguis ,  in  quibus 
peccavit,  evacuetur. 

Alter  ramm  axi/laris,  interior ,  fc?  amplior ,  fB  A  Si  I.IC  A  eft ,  qua?  pro  fitu brachii di-  f* 1 
verfi  diverfa  nomina  apud  Practicos  Medicinae  fcriptores  invenit.  Dextri  enim  brachii 
Hcpatica  dicitur  y  at  finiilri  Spknica :  illam  inHepatis,  hancinLienis  affectibus  pro  fe- 
ctione  eligunt.  Erumpit  autem  fub  ala  ,  &  propaginibus  pluribus  ad  copiofas  ejus  loci 
glandulas  difperfis,  per  humerum,  ad  latus  bicipitis,  inter  flectentes  &  extendentescu- 
bitummufculos  defertur,  necprocul ab egreffue  thorace  in  duosramosinfignesgdivi-  j,i 
ditur  ,  quorum  alter  profundus,  alter  fubcutaneus,  a  fitu  &  progreffu  dicitur.  h  Profun-  h,  i 
dus  ramm ,  qui  fere  crafTior  eft ,  ad  intimiores  brachii  partes  toto  ductu  fefe  penetrat, 
ubique  arteriambrachialem  comitem  afcifcens,  quemadmodum  &  nervi  tertii  ramum 
quartum.  Fertur  autem  inter  duoscubitum  flectentes  mufculos,cujus  articulum  ubi  fii- 
peravit ,  in  duos  1  fcinditur  ramos ,  quorum  k  exterior,  juxta  radium  (unde  Radiem  dici  j«  \ 
poffet)  ad  manum  defcendit,ac  verfus  pollicem  &  indicem,quemadmodum  &  medium 
digitum  ,  ramulos  difpergit :  xinterior  autem  juxtaoscubiti  (a  quo  Cw^/appellatio- ,,c 
nem  meretur)  incedens,  digito  medio  ac  minimo  ramulos,  fed  ut  ille  quidem,  mufculis 
in  externa  manusfacie ;  fic  hic ,  in  interna  fitis  largitur.  mSubcutanem  ramm  alter  eft,  «, 
qui  per  intcriorem  humeri  regionem  defertur ,  variisdeferamulis  ad  cutem  &  adja- 
centes  partes  diffeminatis ;  atubi  ad  humeri  tuberculuminternum  accefferit,  inra- 
mum  interiorem  &  exteriorem,  fimiliter  ut  Cephalica, n  dividitur.  °  Interiorinfra  cubi-  J»J 
ti  flexuram  oblique  defertur,  &  cum p  interno  Cephalica?  ramo  connexus,qMedianam  j» « 
venam,  de  qua  diximus,  conftituit.  TExterior  vero,  juxta  humeri  tuberculum  internum  f. s 
bifariam  divifus,  majore  ramo  fecundum  ulnse  regionem  ad  carpum  deorfum fertur,  & 
ad  digitum  minimum  fefe  difpergit :  altero  vero,ad  interiorem  manus  fedem  derivatur. 

Casterum  hoc  loco  operaepretium  eft  cum  aliis  doctiflimis  Anatomicis  admonere, 
credendum  non  effe ,  eandem  in  omnibus  hominibus  Venarum  feriem  &  ductumin- 
veniri ,  cum  fectio  cadaverum  demonftret ,  vix  inter  mille  duos  eandem  Venarum  dif- 
tributionem  accurate  fervare.  Quamobrem  nec  in  eligendis  locis  pro  Venas  fedtioni- 
bus  tam  fcrupulofbs  nos  ,  ut  fblent  quidam  imperiti,  effedecet,  fed  eam  potiflimum  eli- 
gere,  qua:  tutiftime  fecari  poflic,  quod  quam  optime  oculis  fefe  offerat.  Nonnunquam 
enim  Cephalica  fic  gracilis  eft ,  ut  vix  confpe&ui  pateat ;  interdum  contra  Banlica. 
Quare  ille  quam  optime  egerit ,  qui  prudens  potius  confilium ,  quam  icrupuJofam  im- 
peritorum  opinionem  fequetur. 

C  A- 


i 


de humani  Corporis Fabrica^lAh.  V.  150 

C   A  P  V  T  VIII. 

Inferiorem  3Ji<ve  Defccndentem  'venA  CavA  Tfruncum  explicat. 

Vperiorem  Venae  cavx  Truncum  &  Ramos  pcrfequuti  fumus;  jhmc*** 
reftat  ergo  nunc ,  ut  &  de  inferiore  agamus.  Nec  tamen  revera,  quod  fin*. 
fupra  cjuocjue  monuimus ,  duo  Trunci  funt ,  utGalenus  volebat j  fed 
X-5r      ^^^^^IK'  unus>  quiadivifionecirca  "quintam  lumborum  vertebram  ,  [>  ad  uf- 

que  jugulum  continuo  ductu  pertingit :  at  doctrinx  gratia  fic  a  nobis 
ratione  Hepatis  diftinguitur  ,  quod  quafi  in  medio  confiftens ,  in  fupe- 
CK.D.     riorem  ,  &  inferiorem  fcindere  videtur.  Vtergo  c  Jupcriorci\ ,  qui  ab  hepate  ad  jugu- 
jt.v.    lumexcurrit:  flc  dinferiory  cjui ab eodem inchoans ,  ados  ufque  fiicrum  terminatur. 
Sed  &  quemadmodum  Superior  indivifus  per  Thoracem  excurrebat ,  propagines  tan- 
tum  nonnullas  fpargens  ad  latera y  fic  &  Inrerior  per  abdomen  totum  integer  delabi* 
tur,  non  nifi  furculis  de  fe  quibufdam  difpenfatis.  Caeterum  ubi  quintam  lumborum 
£,cx.    vcrtebram  attigerit ,  in  e  duos  infignes  ramos Iliacos  dicStos  ,  non  fecus  ac  fuperior  in 
Subclavios  fcinditur ,  qui  poftea  in  crura  fe  penetrantes,  Crurales  ramos  conftituunt,ut 
illi  in  brachia  digefti ,  Brachiales.  Dicamus  ergo  hoc  capite  de  Trunco  ,  ejufdemque 
propaginibus,  quamdiu  adhuc  in  Ventre  inferiore  eft,  deinde  ad  Crurales  accedamus. 
/,r.v.        fj{  Trvnco  ergo  Descendente,  antequam in ramos abeat ,  quatuor  na- 

(cnntur  vena?.  Cum  enim  primum  a  pofteriore  hepatis  fede  prodiit ,  ad  dextrum  dorfi  ^rmcoam 
H  iJff  ^atus  declinat ,  ac  propaginem  ex  finiftro  fui  latere  educit ,  quam  g  Adipofam finiflram  ap-  emtfS». 
ftUm.  pellant,  quod  ad  adipem  &  exteriorem  renis  membranam  ,  a  peritonazo  enatam  ex-  Adipoj*. 
f**'  currat,  quemadmodum  &  ad  glandulam  reni  incumbentem.  Huic  in  hdextro  latere 
relpondet  alia ,  qux  tamen  raro  admodum  a  trunco  emanat ,  fed  potius  a  fuperiore  8c 
media  fede  emulgentis  ,  &  quia  eodem  ,  quo  finiftra ,  modo  diftribuitur  ,  Adipofa  dextra 
nuncupatur.  Interdum  tamen  videas  contrarium  quoque  evenire ,  &  dextram  ex  trun- 
co  ,  finiftram  ex  emulgente  prodire.  Naturae  enim  in  Venis  varios  lufus  eft  cernere, 
nec  facile  in  cadaver  incidas ,  quin  aliquid  circa  illas  novi ,  &  ab  aliis  divcrfi  reperias. 
Hinc  progreffa  Cava,  ubi  ultra  medium  dorfi  pervenit,circa  primam  lumborum  verte- 
.  vUe  bram  1  fecundum  par  venarum  perquam  infigne  educit ,  quod  redta  ad  Renes  prope- 
rat,  in  quorum  fubftantiam  totam  exhauritur.  Hinc  &  Rena/e  vocatur  ab  infertione  ,•  ab 
ufu  autem  ,  Emulgcns,  quia  quidquid  ferofi  eft  in  fanguine,  per  hoc  par  renes  emulgere,  Emt^C)lte. 
&  ad  fetrahere  videntur.  Ampliffimum  ergo  eft,fed  breve  tamen,nec  sequale,nec  e  di- 
'  recto fiii  conjugis  enatum.  Breve ,  quia  longitudo  nulla  requirebatur,  qua?  fere  ob  prx- 
viam  quandam  pr^parationem  a  Natura  vafis  concedi  fblet.  Intquale  yc[u\a  finiftram  dex- 
tra  longiorem  effe  conveniebat,quod  ab  ea  fpermaticam  educere  neceffarium  erat.  Ex- 
ordium  autem  utriufque  e  dircclo fibi  non  rcjpondcty  ne  altera  alterius  actione  impediretur. 
Siniftra  tamen  dextra  altior  eft,quia  &  ren  laevus  pre^  dextro  altiorem  locum  eft  nactus. 
Carterum  emulgentes  rami  fimul  atque  ex  trunco  emerfere  ,  nonfubito  ipfam  renum 
ravitatem  adeunt,  fed  in  duos  prius  majores  ramos  dividuntur,  arteriifque  alTociati,  fic 
concavam  partem  ingrediuntur,  ac  poftea  in  minores  dirempti,per  fubftantiam  renum 
univerfam  difperguntur,  tandem  extremis  fibellis  in  proceflus  quofclam  carneos  (  quos 
Mammillares  vocant )  terminantur.  Vena:  ha:  non  tantum  ad  deferendum  renibus  ali- 
mentum  ,  fed  etiam  ad  ferofbs  humores  deducendos  conferunt,  cum  eos  ad  mammilla- 
rcs  carneos  proceffus  deponentes ,  in  fiftulas  ureterum  percolent,  unde  in  pelvi  colligi- 
tur,  fenfimque  ad  Veficam  (utdicetur,  cum  renum  hiftoriam  aperiemus)  deftillat. 
Atque  hic  locus  notandus  eft ,  inquo  calculi  renales  generari  confueverunt ,  cumnon 
fit in  vafis  emulgentibus,  Vena,  inquam,aut  Arteria :  fed  potius  in  cavitate  ipla  renum,  imermtw. 
five  in  pelvi,  &  tubulis  illis  ureterum.  In  his  enim,  fi  quando  materia  vifcofa  fufcipitur, 
vel  ob  infignem  calorem  inibi  exficcatur,  vel  propter  frigiditatem  in  arenam  aut  calcu- 
lum  concrefcit.  Materia  autem  ha?c  non  tantum crudus  fanguis  eft  ,  qui  muci  inftar  in 
maffafanguineanonnunquam  abundare  fblet :  fed  fxpeetiam  pituita  illa  excrementi- 
tia,  qux  a  capite  per  venas  8c  arterias,  tum  in  cavam,tum  aortam,quandoque  etiam  in 
Ventriculum  &  Inteftina  defcendit.  Cujus  rei  fignum  manifeftiflimum  efte  videtur, 

quod 


(i.  10. 


1 6o  Adriani  Spigelii 

cjuod  qui  calculofis  afTecTionibus  obnoxii  funt,deftillationibus  &  Colicis  doloribus  cre- 
berrime  afflip^anrur.  Hos  cum  nonnulli  a  flatibus  oriri  fibi  perfuadeant ,  me  cottidiana 
experientia  docuit,  a  pituita  efte,  quod  eos,  qui  renum  calculo  laborant,  Colon  intefti- 
num  copia  hujusfemper  refertum  nabuiiTe  obfervarim ,  eademcjue  ablata ,  etiain  cal- 
culi  generationem  ceiTafTe.  Quamobrem  &  Clyfteres  deterforios  blandecjue  pituitam 
purgantes ,  non  folum  calculis  pracfentibus ,  fed  &  minitantibus  fui  generationem  ,  fre- 
cjuenter  maxima  cum  a:grorum  utilitate  injicio.  Vitanda  autcm  perpetuo  funt  omnia, 
qua:  calculos  pellunt,  dolore  etiam  non  praefente,  cum  quia  pleracjue  hujufmodi  calida 
funt ,  tum.  quia  materiam  crudam  copiofe  ad  renes  (unt  propellendo.  Ha?c  perfequi 
propterea  nobis  vifum  eft,  ut  anatomicum  ftudium  ad  ipfum  accommodemus  Medici- 
na:ufum,  prxfertimcum  videamus  hunc  generationis  calculi  locum  vulgo  ignorari , 
quod  celeberrimus  Fernelius ,  quem  maxima  fcre  Medicorum  pars  fequitur,  lib.  vi  Pa- 
tholog.  cap.  xi  i,  cenfuerit ,  arenularum  generationem  in  propria  renum  fubftantia 
fieri ,  hinc  fluentis  urina:  impetu  rapi ,  &  in  cavum  ferri ,  ficque  per  uretercs  in  veficam 
™£??y,*l  urinam  arenulis  rcfertam  prolabi.  Quod  fi  quis  etiam  quarrat ,  qua:  caufa  fit ,  quam 
ibS^a^0  Propter  finifter  ren  magis  ,  quam  dexter  calculo  fit  obnoxius  ,  id  ideo  evenirc  ftatuen- 
dum  eft,  quod  Colon  inteftinum  reni  finiftro  magis  incumbat,  in  cujus  cellulis  cum  pi- 
tutta  harc  ,  de  qua  diximus ,  (cateat,  vel  per  poros  ipfius  tranfudat,  &  in  renes  trahitur, 
velob  viciniamejus ,  vehementcr  renes  refrigerantur  ,  cum  fiepe  experientia  nos  do- 
cuerit ,  materiam  ejufmodi  pituitofam  revera  acTufrigidiffimam  effe  in  corpore,  quod 
perceperunt  fatis  ii,qui  per  alvum  eam  copiofe  excreverunt.  a  Tertium  hinc  fequitur^,  • 
Sfomatits.   Vem  ftermatics  ,  feu  Seminalcs  vocatar,  quod  materiam  pro  conficiendo  femine  defcrant. 
Ha:  ori^ine  interle  variant.  h  Siniftra  criim  ab  inferiore  fede  ,  &  media  emulgentis  exo- 
ritur  ,  &  peritonaro ,  qua  parte  mufculos  in  lumbis  jacentes  integit ,  eidem  iurculis  ali- 
quot  communicatis ,  adha:rensincedit ,  ac  oblique  defcendit :  at  ubi  pubis  os  attigit, 
ipfiim  fuperequitans ,  peritona:um  acforamina  obliquorum  &  tranfverforum  abdo- 
minis  mulculorum  tranfit ,  cujus  procefllbus  fuffulta ,  in  gyros  quoldam  varicofbs  abit, 
qui  c  cum  arteria  fpcrmatica  per  anaftomofes  junguntur  ,  ac  tandem  in  d  teftem  fui  la-  J'*14,1 
teris  definit.  c  Dcxtra  vero  ,  non  ex  emulgente  ,  led  ex  ipfb  trunco  ,  ejufque  anteriore  *•  m 
parte  ,  paulo  infra  emillgentem  enafcitur ,  fimilemque  poftea  progreiTum  obfervat. 
Atquc  hoc  quidem  pacto  in  maribm  fe  habent,  in  quibus  tamen  Natura:  lufus  quamplu- 
rimos  fxpius  notare  licebit :  in  mulieribm  vero  ,  etfi  eundem  exortum  habeant ,  &  eun- 
dem  ufque  ad  os  fiicrum  cum  his  progrefTum  ,  non  tamen  peritona:o  excidunt ,  neque 
ad  pubis  offa  pertingunt ,  fed  priufquam  ad  teftes  perveniant ,  in  duos  finduntur  ramos 
ina:quales,quorumw/>;orin  uteri  latera  verfus  ipfiusfundum  difTeminatur ;  mater  arterix 
4.      fpermatica:  fbciatus,  &  per  anaftomofin  juncTus,  in  fui  lateris  teftem  ingreditur. f  G}uar-  />  +4 
Lw»b«res.    Um  tandem par ,  Lumbares  funt  dua? ,  aut  tres,  quas  vena  cava  a  pofteriore  fui  parte,  qua 
corpora  vertebrarumlumborum  fpecTat  producit ,  unde  necnifi  Cava*  trunco  elevato 
in  confpecTum  fe  proferunt.  Hx  per  vertebrarum  foramina ,  per  qux  nervi  exeunt, 
ingrediuntur ,  ficque  fpinali  medulla:  alimentum  deducunt.  Ab  his  dux  ,  lateri medul- 
la:  utrinque  attenfie ,  verfus  cerebrum  afcendunt ,  quibus  poftea  duse  vena:  a  jugulari 
interna  defcendentes  per  anaftomofin  junguntur. 
vhifioTn*     His  propaginibus  ficeducTis ,  ubi  fere  facrum  os  Cava  attigit,  circa  quintam  lum- 
mosiiuKos.    borum  vertebram  ,  arteria:  magna:  fubfternitur,  ac  in  duos  infignes  ramos,  8  Iliacos  vo-  t,  x.: 
catos  difcinditur ,  qui  paululum  progrefli  iterum  finduntur  in  ^duos  inarqualis  magni-  f>.  y.s:, 
tudinis  $  ex  quibus  alter ,  interior ;  alter,  exterior  dicitur.  Interior,  gracilior ;  exterior, 
amplior  eft,  &  major.  Antequam  tamen Jic  dividantur,  alias  duas  fpargunt  propagines,qua- 
vm***c    lum  lPima »  Mufcula  fuperior  communiter  dicitur ,  qua:  tranfverfim  per  lumborum  &  '» f« 
abdominis  mufculos  dilieminatur,  unde  Mufculamlumbalem  vocarem :  k  altera^Sacra^uod  *.  <• 
offis  facri  foraminibusfuperioribus ,  aliquot  exiles  venulas  ad  fpinalem  medullam,  &  os 
facrum  nutriendum  porrigit. 
inttriori<  iii-     Prodeunt  autem  ab  utroque  ramo  plures  venae,antequam  extra  peritonsum  ad  cru- 
Z's  \r°Inn    ra  vadat,  &  ab  interiore  quidem  dua:.  1  Prima,  ab  externo  latere  exoritur,  Mufcula  media  1 ,  7\ 
pfr£Z.ex  dicTa  ,  quod  in  omnes  mufculos  natium ,  eorundemque  cutem  difpergatur.  Alimen- 
Giuua.     tum  enim  defert  omnibus  iis  mufculis ,  qui  offis  ilium  extenorem-partem  3  five  dorfiim 

occupant, 


de  Humani  Corporis  Fabrica ,  L i b .  V.  1 6 i 

occupatit ,  quemadmodum  &  ipli  coxendicis  articulo  :  ut  propter  hanc  caufam  maxi- 
me  advertenda  fit  ab  iis ,  qui  doloris  coxcndicis ,  five  Iichiadis  cauiam  paulo  curiolius 
confiderare  velint.  hanc  ego  GmUam  ab  infertione  non  male  vocari  polle  cenfuerim  , 
'r  quod  in  glutxos  muiculos  implantetur.  4  Ahcra ,  ab  interno  tatere  prodit ,  &  vena  in-  ^J^-^ 
fiqniseft,  Hypcgaftrica  dicla ,  a  iua  in  omnes  tere  hypogaftrii  partes  diftributione.  Ab 
hac  ramus  em^reit ,  Hxmorrhoidalis  cxtcnu  didus,  quod  quotiefcumque  languioe  fx-  nmmiwi 
culentiore  autfervido  ialfove  turget ,  hxmorrhoidas  ani  externas  erhciat.  Hic  facri 
oflis  foraminibus  iurculos  difpenfat ,  fed  majores  ramos  in  recti  inteftini  muiculcs ,  ui- 
r       que  ad  ani  externam  cutim  largitur.  Eft  Zcaiitis  ramws ,  qui  ab  eadem  hypogaftricaori- 

tur ,  quem  Cyfticum  vocamus ,  &  notatu  tam  in  Viris ,  quam  fceminis  digniflimus  eft.  c-fi** 
In  lr/ris  quidem  ,  quia  in  Veficam  ablumitur  :  in  Mulicribus  vero ,  quia  in  his  pinguedine 
fuftultus ,  quibufdam  furculis  veficam  adit :  fed  rrequentioribus  uteri  fundum  ,  &  evi-  p^T^ 
dentioribus  Cervicem  ,  per  quas  venas  iolas  nonnulli  Virginibus ,  quidam  etiam  Mu-  JPJ^ 
lieribus  menftruatim  fanguineas  purgationes  fluere  exiftimant.  Sed  enim  menfes,  non ' 
modo  per  hoice  ramos ,  led  &  per  eos ,  quos  a  ramo  ipermatico  tranfmitti  diximus ,  & 
qui  fundum  Vteri ,  non  Cervicem  petunt ,  effluunt.  Nec  enimper  cervicem  tantum 
five  virginibus ,  iive  fceminis  :  ledperuteri  imprimis  cotyledones  expurgari  fingulis 
menfibusfanguismenftruusconfuevit.  Id  quod  Patavii  hic  publiceinTheatro,  primo 
noftrx  Profeflionis  anno  monftravimus  in  cadavere  cujufdam  tceminx  menftruis  labo- 
rantis.  Vidimus  enim  hypogaftricos  ramos  &.  vala  fpermatica  ,  cum  teftibus  ianguine 
refertos  fuiiTe  ,  ipfumque  uterum  crafliorem  fanguinem  apertis  interna  uteri  parte  ve- 
narum  ofculis  ,  &  manifefte  patentibus,  fudiiTe.  Vidi  tamcn  bis  in  aliis,  ex  venis  cervi- 
cis  tantum ,  non  ctiam  ex  utero  prodiiiTe  :  &  in  alia  contra,  ex  iolo  utero  fluxiffe.  Fre- 
quentiflimum  tamen  eft ,  ut  ex  utrifque  purgentur,  nec  non  niii  prxter  naturam  ex  al- 
terutro,  cum  obftructiones  videantur  fluxum  impedire. 

Cxterum  quo  tempore  menfes  inftant,  uteri  os  hiare,  aliquoties  dum  ulcera  puden- 
di  ac  cervicis  uterinx  curavimus ,  obfervatum  a  nobis  eft  &  vilum.  Vidi  etiam  tunc 
madore  quodam  fcetido  relaxari  hafce  partes,  &  cervicem  ampliorem  mu!to,  quam  ef- 
fe  lolebat  alias ,  comparuiiTe.  Quamobrem  mirum  nemini  videatur ,  quod  a  nonnullis 
noftrx  xtatis  icriptoribus  obiervatum  eft  ,  tempore  menfium  ufque  adeo  laxatas  non- 
nullis  fuifle  has  partes ,  utfponfx,  quantumvis  Virgines  rerera  eflent ,  propterea  in 
jus  vocatx ,  ac  pro  defloratis  habitx  ruerint.  Quare  li  contingat ,  ut  noviter  conju- 
gium  ingrefli ,  de  fuarurn  virginitate  dubitent ,  quod  vulvam  admodum  laxam  invene- 
rint,  confiderare  oportebit,num  fortafle  menfes  ea  tempore  inftiterint.  Tandem  quod 
reliquum  eft  trunci  interioris,  ad  pubis  os contendit,  &  ab  externo  Iliaco  fobolem,qux 
cumipib  unam  venam  eftmgit,aflcifcit,ficque  peritonxum  &  oflis  pubis  foramen  tranf- 
iens ,  in  crus  fpargitur,  ac  fere  ultra  fcemoris  medium  latere  interno  protenditur. 

Ab  e xtcriore  ramo  fimiliter  venx  quxdam  prodeunt.  Et  primo  quidem  quae  ab  elatio-  ^^J^ 
h,  Tide  re  fede  pronafcitur ,  b  Epigaftrica  dicla ,  cnaod  epigaftrii  muiculos,  nempe  RecTos  abdo-  £fg£ 
"  °sfb!£  minis  vocatos  accedat.  Prxcipuo  enim  iui  ramo  extra  peritonxum  progrediens,  utrin- 
■  .rJ  fi"  que  fub  reeto  mufculo  recta  aicendit ,  donec  prope  umbilicum  pervenerit ,  ubi  cum  £/-;-^<* 
^Qr».  yenis  deicendentibus ,  per  anaftomoiin  conjungitur.  Anaftomofls  autem 

hxc  in  maribm  raro  adefle  folet :  at  m  fccmmis ,  eleganter  contpicua  eft,  unde  &  Galenus 
lib.  de  diflect.  Venar.  &  Arter.  cap.vn  i,  perharc  duo  vala  maximum  illum  Vteri  cum 
Mammis  confenium  fieri  teftatur.  Conienfum  autem  hunc  pluribus  aphorifmis  quicta  c»/!*** 
fectione  docTiflimus  Hippocrates  explicuit-  Apborijmo  enim  quinquagefmo :  Mulieri ,  in- 
quit ,  menfes  fi  cohibere  velis,  Cucurbitam  quam  maximam  ad  mammas  appone.  Tri- 
gefimoTavfeptimo :  Mulieri  Vterum  geftanti ,  ii  mammx  repente  graciles  flant  ,abortit. 
I  Et  trigejimo  oclaro :  Mulieri  uterum  geftanti ,  ii  altera  mamma  gracilis  flat,  gemellos  ge- 
ftans  ,  alterum  abortit.  Et  fiquidem  dextera  gracilis  fiat ,  mafculum :  fi  finiftra  ,  fce- 
mellam.  Sic  utero  laborante  ,  pallidx  fiuntpapillx,  dc  in  uteri  hydrope ,  exdemat- 
tolluntur.  Eft  tamen  confenfis  etiam  non  tantum  ratione  Venarum  i  ied  $c  Nervorum 
a  fexta  conjugatione  prodeuntium.  Vnde  il  mulieri  aut  virgini  mammx,  imprimis  pa- 
pillx  tradentur  manibus  blande ,  libidinem  accendi  videmus ,  ut  propter  hanc  quoque 
caufam  illx  tceminx  libidinofiores  habeantur ,  quxmammoix  funt ,  quemadmodum 

X  Afra 


UTfTZ  CMM 


i 


Pxdend*. 


Mufcid.i  in- 
fertor. 


CtutaUs  ve- 

ru  divifio  in 
Tritncum,  & 
ratnos. 


Qnatuor  pro- 
pa^mes  Tritci 
cruralit  mi- 
te  dtvifionem. 
i. 

Saphdna. 


Szphtn*  pro- 
pttgines  qiia- 
tucr. 

I. 


Ifchia. 
Mufada. 


>l:tea. 


161  Adriani  Spigelu 

Afra  apud  Martialem.  Eadem  ratio  eft  amoris  ,  quem  matrcs  vel  alumnae  Concipiunt 
exinfantium  la&atione  ,  qua  cjuanto  illis  major  voluptas  8c  prurigo  excitatur ,  tanto 
hos  tenerius  diligunt ,  &  fepius  naturx  fontibus  admovent.  Notare  autem  ,  cjuoad 
originem  hujus  venx  convenit ,  faepiftime  eam  a  Crurali  ramo  ,  jamjam  defcribervdo , 
exortum  fuum  trahere ,  fxpius  tamen  ab  Iliaco.  a  Altera  vena ,  Pudenda  eft ,  qua?  ab  in-  ">  «»• 
terna  lede  Iliaci  externi  jam  peritonxum  egretfi  enafcitur ,  &  Pudenda dicitur ,  quod  in 
pudenda  utriufque  fexus  abfumatur.  Jwwwenim,  in  krotum  &  peniscutemdiftri- 
buitur :  infxminis  autem  ,  ad  cutim  &  labrapudendi ,  ad  nymphas,  caeterafque  partes; 
tumveroin  utrifque  in  glandulas  circa  inguina  jacentes  propagatur ,  unde  tempore 
peftiferi  aut  venereibubonis  materix  in  glandulas  confluxio  oritur.  Tandem  b  mufcula  h> 
inferiorch ,  qua:  ad  coxendicis  articulum  abit ,  &  in  mufculos  ac  cutim  eo  loci  fitos  dif- 
feminatur ,  quo  nomine,  meo  judicio ,  appellatione  fbri<5tiore  melius  Coxendica  vel  Coxa- 
Iis  diceretur. 

C   A   P   V  T  IX. 

Iliaci  rami  extcrioris  per  crm  dijfeminati  propagines ,  &  ramos , 

enumerat. 

X  t  E  R I  o  R  ergo  c  lliacorum  ramus ,  ubi  dictas  propagines  emifit ,  e  pe-  « » z- 
ritonaro  excidit ,  &  ad  inguina  fertur ,  per  elatiorem  8c  interiorem  of- 
fis  coxendicis  regionem  ,  per  quam  primus  Sc  fecundus  fcemur  flecten- 
tium  mufculi  defcendunt ,  atque  d  ^venam  Crvralem  conftituit.  d>  r- 
Hujus  hiftcriam  ut  facili  methodo  tradamus,  in  Truncum  illam  &  Ra- 
mos  dividemus. 

Trvncvs  autem  ,  antequam  findatur  in  ramos  ,  cjuatuor  expandit  propagines, 
ex  quibus^vwwillaeft ,  cpiam c  Saph<enam ,  8c  venam  Malleoli  interni  appellant ,  propter- 
ea  quod  juxtahunc  excurrat.  dicitur  8c  communiter  a  Medicis  vena  tali,  fed  impro- 
prie,  ut  monuimus  fuperius  libro  primo.  Oritur  autem  ftatim  poft  egreflum  ex  perito- 
na:o  ,  ab  interiore  latere  Trunci ,  quse  arteria  comite  carens  per  foemoris  8c  tibiae  inte- 
riora  fub  cute  recta  defcendit ,  ac  ubi  jam  ad  malleolum  internum  pervenit ,  in  pedis 
elatiorem  iedem  expanditur  ,  ubi  ramum  per  tranfverfum  fpargit ,  a  quo  poftea  alii 
complures  oriuntur ,  qui  ordine  ad  fingulos  digitos  diftribuuntur.  Ab  hac  alia?  propa«- 
gines  fparguntur  in  itinere  ,  quae  tamen  raro  invicem  numero  aut  magnitudine  cor- 
refpondcre  reperiuntur,  quemadmodum  Naturae  lufiim  in  venis  ,  cumprimis  autem 
Artuum  fiepius  animadverti ,  jam  aliquoties  monuimus.  Interhas  sprima  non  procul  /» & 
ab  ipfius  vena:  exortu ,  in  fuperiorem  cutem  internae  fcemoris  regionis  duplici  ramo 
fpargitur  ,•  quorum  exterior,  qui  craflior  eft,  anteriorem  externamque  fcemoris  partem 
fub  cute  perreptat :  interior  vero,  interiora  petit,  &  in  peritonseum  fpargitur.  g  Secunda,  *' 
cum  jam  ad  medium  fcemoris  pervenit,  propagatur.  h  T<???w,circagenu  oritur,duafque  *■ '* 
producit  foboles ;  imam ,  quae  in  anterioris  genu fedis  cutem,  fecundum  patellam  difle- 
minatur  j  altera  vero ,  fpargitur  in  ejufdem  pofterioris  cutim  ,  ubi  flexura  eft ,  feu  po- 
ples ,  cui  etiam  orbiculatim  circumvolvitur.  1  G)Ufirta ,  ad  Tibia:  medium,  antorfum  8c  ** 
retrorfum  ducitur.  E  regione  fapharnae  kalia  ^vena,  ab  exteriore  fede  Trunci  educitur  ,•  *• ,4, 
at  brevior ,  quam  ipfa  faphama  eft,  8c  extrorfum  ac  tranfverfim  in  cutim  oftis  coxendi- 
cis  anteriori  regioni  obductam,  tum  in  mufculos  ejufHem  loci  porrigitur,quam  Recea- 
tiores  IJchiam  vocant.  Productis  his  propaginibus  Truncus  poftea  in  mufculos  fcemoris 
os  amplexantes  reconditur ,  ac  1  tertiam  digerit  propaginem,  quam  Mufculam  appellant,  1U 
8c  gemina  effe  confuevit.  Exterior  enim  ,  quae  mingr  eft ,  tibiam  extendentium  mufculis 
fecundo  8c  quarto  ,  fimul  8c  cuti  foboles  orTert ;  interior,  8c  ampHor ,  tibiam  extenden- 
tium  tertio  ,  &  fere  omnibus  fcemur  circumftantibus  mufculis  furculos  largitur.  Hinc 
truncus  ad  pofteriora  fe  flectens ,  fenfimque  defcendens,  alios  quofdam  in  membranas 
mufculorum  difpergit ,  8c  mox  quartam  venam  educit ,  quae  in  fcemoris  pofteriora  ex- 
currit ,  &  m Poplitea dicitur ,  celebris apud Medicinse fcriptores ,  maxime  vero eorum  »> 
Principem  Hif)pocratem  ,  qui  vi  Epidem.  fedc.  i,  text.  v,ipfius  apertionem  in  renum 
doloribus  admodum  commendavit.  Quia  tamen  non  raro  piofundius  fita  eft ,  quam 

ut  fine 


i  I. 


de  Humani  Corporis  Vabrica,  L  i  b .  V.  16 3 

ut  fine  infigni  difticultate  fecari  pofTic ,  fonticulos  in  fura  ,  ad  quam  ipfa  fpargitur ,  in- 
uftos  plurimum  adjumenti  in  pluribus  morbis  attulifle  frequenti  experientia  edoctus 
fum.  Huic  vena?  ,  ubi  propagata  eft ,  a  mufculx  interiore  ramo  foboles  nonnunquam 
accedit;  fcpeetiam  dua?a  trunco  ftatim  prodeunt  propagincs ;  quarum  altera ,  elatior 
eft  ,•  altera  ,  humilior ,  qux  deinde  in  progreflu  uniuntur.  Spargit  autem  ftatim  ab  ex- 
ortu  ramos  quofdam  in  cutem  fcemoris,  circa  elatiorem  &  pofteriorem  ipfius  partem  : 
deinde  recta  per  medium  poplitem  ,  five  flexuram  ribiae  in  luram  defcendit ,  cui  pluri- 
mos  furculos  incerto  duetu  ,  cum  alii  redta  ,  alii  tranfverfim  ,  nonnulli  oblique  progre- 
diantur,  diftribuit.  His  fic  difleminatisramulis ,  ad  talum  uique  progreditur,  ibique 
tandem  terminatur. 

Atque  hic  eft  progreflus  Trunci  cruralis ,  &  hz  ,  quas  fpargit  antequam  dividatur , 
propagines.  Fccmoris  enim  ofli  accumbens  fic  defcendit ,  acjuxta  ipfum  obliquatur, 
*  »•      ut ,  ubi  genu  attigit ,  inter  duo  fccmoris infima  &  pofteriera  capita  feratur ,  a  quo  loci 
*W    in  bduosramos,  interiorem  &  exteriorem  bitariam  fcinditur.  Sunt  autem  inarqualis  S^£?^ 

amplitudinis ,  cum  exterior  tenuior  fit ,  interior  major :  utcrque  tamen  per  tibiam  &  ■* 
f)).  infimumpedemdifpergitur.  c  Interior,  defcendens  aliquotpropagines  in  mufculos,  qui  tewir, 
in  pofleriore  tibix  parte  fiti  funt ,  ac  prarcipue  in  eos ,  quifuram  conftituunt ,  maxime 
vero  d  ad  interiorem  fedem  gafterocnemii  externi  tranfrnittit ,  ficque  poftea  deorfum 
progrediens ,  ubi  ad  Tibia?  inferiorem  appendicem  pervenit ,  &  aliquot  foboles  cuti 
impertivit , e  fub  malleolo  interno  reflectitur ,  &  ad  pollicem  ulque  excurrit.  f  Extcrioj\  Exierwr. 
in  duos  ftatim  fcinditur  ramos  minores  ,  fimiliter  ina?quales  ,•  quorum  "interior,  qui  ma- 
jor  eft  &  in  profundo  latitat ,  in  fura;  muiculos  totus  exhauritur ,  recta  inter  duo  capita 
gafterocnemii  externi ,  five  primi  pedem  moventis ,  tum  inter  gaflerocnemium  inter- 
num  ,  &  tibiarum  anticum  ,  ac  tandem  inter  dimtorum  flexores ,  fecundum  lonmtudi- 
nem  excurrens ,  &initinere  mufculis,  per  quos  tranfit ,  ubique  furculos  quofdam 
diftribuens.  Hic  ubi  ad  medium  longitudinis  Tibia?  pervenit ,  in  interiorcm  &  extmorcm 
iteriim fubdiyiditur.  Horum  interior,  lurculum  juxta  tibia?  &  tali  articulum  diftribuit,  cum 
mufculorum  tendinibus  defcendit ,  &  in  pollicem  ,  indicem  ,  ac  medium  diftribuitur. 
Exterior ,  juxta  fibulam  progreditur  ,  ac  ubi  ad  ligamentum  pervenit,  quod  tibix  os 
fibulamque  colligat ,  ramumeducit,  qui  ligamentum  perforans ,  in  pedem  excurrit, 
difperfus  in  mufculos ,  qui  pedis  digitos  extrorhim  refleclunt. 

hExterior,  i> '  minor  ramws ,  extericris  rami  ex  di^ifone  illa ,  qu<e  juxta  poplitem  fit,  ad  ela- 
tiorem  fibula:  appendicem  abit,  tum  ad  externam  &  pofteriorem  tibia?  partem  ,  ubi 
plurimos  fpargens  ramulos ,  ad  externum  malleolum  proficilcitur ,  tandemque  in  pede 
finitur. 

Atque  hzc  eft  hiftoria  univerfa  venarum  Porta?  &  Cava? ,  in  qua  diftributicnis  fe-  ^4<>  £* 
riem  omnem  abfolvimus.  Reftare  videtur,  utde  Vmbilicali  quoque,&  Vena  arteriofa 
verbafaciamus.  Sed  quia  Vmbilkalis  nihil  aliud  eft ,  quam  propago  qua:dam  infignior  wL'"**" 
a  Vena  Porta:  emergens ,  &  per  umbilicum  excurrens  ,•  tum  vero  in  adulto  homine  ii- 
gamenti  potius ,  quam  Venas  vicem  obeat,  quod  hepar  in  fuo  fitu  contineat,  ut  teftan- 
tur  hiftoria?  eorum  ,  qui  abfciflo  umbilico  aut  vulnerato  ,  fubito  interiere,  impedita  re- 
lpiratione  ob  hepatis  pondus  decidentis  e  fuo  loco  ,  &  fecum  diaphragma  detrahentis, 
operaepretium  non  duximus  quidquam  de  ea  plunbus  hic  agere.  Quod  fi  quis  obflina- 
te  peculiacem  venam  elTe  rationibus  excerebro  fuo  natis,  velit  contendere,illi  non  me- 
lius  confulere  novimus,quam  ut  fenfum  accuratius  confolat ;  aut,fi  amplius  contendere 
velit,  caput  helleboro  purget,  ut  oculorum  illa  hebetudo  nonnihil  abftergatur.  Cxte- 
nimder^^mq/^commodiusiequentilibro,  cum  Arterix  venofc  hiftoriam  expli-  r*m 
cabimus ,  quod  magna  inter  utramque  fimilitudo  fit ,  &  propterea  eadem  opera  utra- 
que  tradenda,  verba  taciemus. 


X  z 


C  A- 


Adriani  Spigelri 


C    A   P  V  T  X. 

Sanguinis  definitw  proponitur ,  &  declaratur. 

V M  de  Venis  ha&enus  egerimus ,  quas fanguinis ,  tanquam  ultimi  ali- 
menti,  receptacula  efle  diximus,  reliquum  eiTe  videtur,  ut  qua^dam  de 
fanguine  breviter  fubjiciamus.  Neque  veremur  hic ,  ut  forte  nobis 
Ariftarchus  quifoiam  propterea  dicam  fcribat ,  cjuod  methodi  legcj 
violemus ,  ad  hiftoriam  humani  corporis ,  partes  quas  vocant  contcn- 
tas  revocando  ,  quia  icilicet  plurimorum  animis  alte  infederit ,  Anato- 
miam  non  nrfi  continentium  tantum  partium  contemplationem  fibi  vendicare.  At 
enim  pertinent  ad  Anatomiam  omnia ,  quxcunque  in  corpore  noftro  fub  oculos  ca- 
jtnMtomk    dunt ,  five  partes  fint  folidx ,  five  fluidse ,  ab  aliis  comprehenfe  ;  cum  Anatomia  per- 
q    '      fecta ,  fit  totius  corporis ,  omniumque  partium  ,  ex  artificiola  feclione  acquifita  cogni- 
tio.  Caterum  cum  brevitatis  ftudium  in  omnibus  nobis  propofitum  fit ,  eahucdun- 
taxat ,  quae  maxime  necelfaria  &  fcitu  dignilfima  in  hoc  argumento  videntur  ,  in  me- 
°rdt'        dium  adducemus.  Primum  ergo  quid  fit  languis ;  deinde ,  quae  animalia fanguine  prae- 
ditafint,  qua*  eodem  careant ,  dicturi  fumus;  tum  cur  alia  fanguine  ,  alia  ichore  nu- 
triantur  inveftigabimus :  inde  videbimus ,  fanguis  homogeneus  fit ,  uniufque  naturae, 
an  ex  diverfis  conftet  partibus ;  &  ubi  demonftraverimus  ,  ex  pluribus  conflatum  effe, 
rationem  hujus  compofitionis  proponemus ,  partefque  omnes  &  earum  caufas  venabi- 
mur,  tandem  differentiastrademus. 

S  A  N  G  v  i  S  ergo ,  qui  &  fanguen  olim  ,  gencre  neutro  ( unde  Lucretius , 
Vifceribm  rvifcm  gigni ,  fanguenque  creari ) 
sangmitfy-  Graccis  eufjLo,  dicitur  j  &  fjnonymia ,  quod  ego  quidem  norim  ,  omnino  caret.  Ex  fis 
nonf,ni»n  -      m  enjm  lingUis  ?  quas  calleo  ,  nullaeft,  qua*  fanguinis  rynonymum  habeat.  Quae 
certe  res  mihi  perquam  mira  fepe  accidit,  cum  fere  ea  omnia,quae  familiaria  nobis  eife 
vmonjmi*.  confueverunt ,  pluribus  appellationibus  nobilitari  foleant.  Contra,  homonymia  in  omni- 
bus  invenitur  linguis,  &  apud  Graecos  Latinofque  rei  Medicae  fcriptores  celebratitfima 
eft.  Primo  enim,  fanguinis  voce  integra  illa  humorum  malfa,quae  in  Venis  &  Arteriis  le- 
vibus  continetur  ,  intelligitur :  In  qua  fignificatione  vulgo  fumitur,  cum  dicimus  fan- 
guinem  mittere,  elicere,purgare,  dejicere,  mingere,&  fimilia.  Sic  Poeta  quoquefum- 
pfit ,  dum  canit, 

S<£vm  amor  docuit  natorum  fanguine  matrem 
Commaculare  manus. 

Akerafignificatio  minus  communis  eft ,  &  quae  locum  habet  tantum  apud  eruditiores , 
cum  pro  certo  &  determinato  humore  accipitur ,  unoque  ex  illis  multis ,  qui  in  venis 
continentur ,  nempe  pro  eo  ,  qui  omnium  maxime  rubicundus  eft ,  purus ,  dulcis,  cali- 
dus,  &humidus.  Sic  apud  Galenum  fiepe  (umitur ,  hodieque  apud  eos ,  quiofla  non 
fanguine  ,  led  melancholia  nutriri  dicunt.  Sunt  &  aliae  acceptiones  ,  quas  libens  pr«- 
tereo ;  ut  cum ,  Poetae  prsefertim ,  pro  genere  accipiunt ,  five  familia  ;  ita  Virgilius 
1 1  /Eneidos , 

 bortamur  fari ,  quo  fanguine  cretm , 

Quidrpe  ferat ,  memoret :  qiu  fit  fiducia  capto. 
Item  pro  vi  ac  vigore ,  ut  M.  Tullius  fuccum  ac  fanguinem  Reipubl.  vocat ,  quem  alii 
praeftantiam  ac  nobilitatem  vocarent.  Nos  vero  in  prima  hic  fignificatione  fumimus , 
&  fic  definimus  ,• 

Dejinita.  S  A  N  G  v  I S ,  efi  humor  rubicundus  ,  afteclu  bomogenem,  ex  cibo potuque,  'vifcerum  Izf  'vaforum 
cpe  elaboratm ,  per  Venas  fc?  Arteri/is  animalium  fanguineorum pro  alimento  ultimo  vitaque  ad  omnes 
partes fiuens.  Definitionem  hanc ,  quia  univerfam  fanguinis  naturam  nobis  breviter  ape- 
rit ,  diligenter  noftro  more  explicabimus.  Primum  ergo  humorem  effe  dicimus,  ut  genus 
affignemus,  fimulque  diftinguamus  ab  omnibus  aliis  partibus  corporis,  quae  Contentaj 
dicuntur ,  aut  Impetum  facientes :  tum  vero  etiam  a  fanguine  concreto  ,  qui  fanguis 
amplius  dicendus  non  eft,  fed  potius  &  grumus.  Addimus  autem  humorem  ef- 

rubicundum,  quae  vox  illum  a  caeteris  omnibus  humoribus  &  contentis  noftri  corporis 

partibus 


R.vio  trccin- 

tWMS. 


de  Hitmam  Corporis  Falricx,  Lib.  V.  1 6j 

partibus  feparat ,  cum  rubicundi  non  iint :  tum  a  fanguine  etiam  non  perfecle  fano  , 
qui  omnis  ceneris  colores  fu(cipere  valet.  Vt  autem  &  ab  lllo  iancuine  diftincruamus , 
qui  quarta  pars  eft  maiia:  in  venis  arteriiique  contentar ,  &  cui  tum  humorem  ,  tum 
lubicunclum  efiecompetit ,  fubjicitur  ianguinem ,  cjuem  definimus,  ajfeclu  eiTe  komo- 
geneum.  Revera  enim  ,  ut  demonftrabimus  poftea  ,  homogeneus  non  eft  ,  fed  ex  plu- 
ribus  diverfis  partibus  conficirur :  at  alter  ille ,  &  afpectu  judicatur ,  &  revera  quoque 
eft  homcgeneus.  Quia  autem  ianguis  humor  eft  ,  ut  terminetur,  receptaculo  indiget :  S:':      .  - 
receptaculum  autem  hoc  ,  duplex  nobis  ftatuitur ,  damperVenas ,  is1  Arterun  fluere  in- 
dicamus.  In  nullo  enim  ianguineo  ,  fanguis  extra  vaia  continetur ,  nifi  in  Corde  iblo  , 
tefte  Ariftotele,  n  i  Hift.  de  anim.  cap.  1 1  :  &  i  de  part.  animal.  cap.  vi  n.  Competit 
autemfanguis  animalibus  tantum  ,  nec  tamen  omnibus ,  fed  iis  duntaxat ,  qua:  fat 
nea  dicuntur.  Animalia  enim  pro  duplici  nutrimento  gemina  lunt;  quscdam  fcilicet , 
qux  fanguine  nutriuntur  ,  8c  hwp*  dicuntur  ab  Ariftotele ,  aLatinis  Sanguinea :  non-  ' 
nulla  ,  qua:  ichcre  aluntur ,  a*cufut  vocata ,  &  Exianguia. 

Gcncratwr  autem  janguis  ex  cibo potuque ,  &  cjuidem  ope  tum  -ifcerum  ,  fcilicet  Ventricu-  aimm  .- 
li  i  tv.m  "vajonim ,  puta  Venarum  ,  qux  illum  ex  chvlo  in  Hepate  prxcipue,  3c  Liene  ela-  Tf 
borant.  Nec  vero  fruftra  generatur ,  fed  ut  Jit  aHmentum  ;  nec  quodvis ,  fed  uhmum.  Fom. 
Triplex  enim  eft  alimentum,  ut  docet  Hippocrates  lrb.  de  Alim.  Et  id  quod  hoc  nutrit, 
&  quod  velutnutrimentum  eft  ,  &  quod  nutrimentum  futurum  eft.  Sanguis  ergo  eft 
alimentum ,  quod  hoc  nutrit.  Quamobrem  quoties  cibus  non  ingeritur  ,  languis  de- 
ficit ;  quoties  ingeritur ,  augetur  :  tum  fi  alimenta  bona  aflumantur  ,  fanguis  integer 
eft;  ii  prava  ,  vitioius ,  ut  loquitur  Ariftoteles  ii  de  part.  animal.  cap.  in.  Eftautem 
alimentum  omnium panium  totim  corporis ,  qua*  verba  propter  eos  tenenda  iunt ,  qui  negant 
OiTa,  Cerebrum  ,  Vngues ,  &  Pilos  fanguine  nutriri.  Et  quo  ad  Ojjli  quidem  ,  quod 
Galenus  demonftraflfe  videatur ,  oifa  aut  medulla  ,  ut  magna  ;  aut  medullari  humore , 
ut  parva  ,  nutriri.  Quoad  Cerebrum  ,  quod  Vefalius  oftenderit ,  Venas  in  ipio  nullas  re- 
periri.  Quoad  Vngues  &  Pilos,  quia  in  mortuis  creicere  fint  viii,  ut  teftis  eft  Ariftcteles,- 
cum  tamen  in  mortuis  nutritio,  qua:  per  fanguinem  fit,  ceflet.  Galeno,  &  qui  ei  adha:- 
rent ,  fatisfecimus  opinor  iuperius  Hbro  fecundo ,  cum  de  hac  re  ex  profelTo  egimus : 
i     lio  ,  experientia  &c  inipecTio  anatomica  contradicit :  Reliquis ,  qui  ungues  &c  pilos 
nutriri  negant ,  nunc  fatisfaciamus.  Non  fequitur ,  ungues  Sc  pili  pcft  mortem  augen-  "flcT^r^ 
tur  ,  non  igitur  nutriuntur  ianguine  ,  cum  nulla  pars  fit ,  qua:  poft  obitum  au^eatur.  ^** 
Wx  enim  partes  non  ita  perfecta:  funt ,  ut  reliqux ,  unde  neque  ita  perfecTa  nutritione 
aluntur ,  ied  vivunt  in  nobis  more  plantarum  ,  quar  abiciila?  eiiam  a  luo  trunco  ,  ali- 
quamdiu  nutriri  iblent.  Sic  ergo  &  in  mortuis  excrefcere  poifunt ,  cum  eorum  attra- 
clrix  iacultas ,  quippeinfolidiorimateriaconiiftens ,  nonita  racile  poft  obitum  eva- 
nefcat.  Si  quis  dic.it ,  ungues  &  pilos  partes  non  efte ,  &  propterea  non  nutriri ,  partes 
autem  non  eile  ,  quod  ablata:  regenerentur  ;  illi  opponimus  dentes,  qui  excidentes,  ea- 
dem,  qua  ante  erant,  torma  renafcuntur,  non iecus  ac  ungues :  imo,  quod  mireris  forte  c .;:--. ... 
magis ,  alveolum  novum  (cumunacumdenteiuoalveolusperpetuopereat,)  recon- 
dunt.  Cum  crgo  dentes  regenerentur ,  nemo  tamen  propterea  noftri  corporis  partes 
ede  unquam  negavit.  Quamobrem  jam  concludimus ,  fanguinem  partium,  quotquot 
funtin  corpore  ,  omnium  alimentum  eiTe  ultimum  :  quin  nec  alimentum  aliud  ,  quod 
quidem  ultimum  fit ,  prajterfanguinem  reperiri.  Quod  fi  jemen  a  quibufdam  iperma- 
ticis  partibus  aflignetur  -y  bilis,  fellex  veficula:  ;  Clrylm ,  ventriculo ;  eos  aut  ignaros  eiTe 
dillectionum  oportet ,  qui  venas  has  per  partes  digeftas  ,  fanguine  plenas  non  viderint, 
aut  Natura:  inftitutum,  qua:  ubivis  ( iummse  id  iapientix  clanffimum  fignum )  eandem 
rationcm  coniiliumque  iequitur,  non  capiunt.  Et  qux  ifta  eiTet  tam  inlignis  providen- 
tia ,  partes  nutrire  fanguine  ,  ut  certe  ha:  omnes  nutriuntur,  alimento  in  pluribus  orga- 
nis  tam  anxie  elaborato  :  deinde  &  iemine  ,  quod  ipfis  tranfmitti  non  poteft  ;  &  bile  , 
excremento  feve  ;  6c  chvlo  ,  alimento  adhuc  crudo  r  Additur  deinde  ,  12  Vita  :  non 
enim  alimentum  tantum  eft ,  fed  &  vitam  partibus  largirur.  Vita  hxc  fpiritibus  dona- 
tur ,  qui  in  fanguine  iunt ,  eftque  illa  facultas  partium  ,  nutriendi  ie  fanguine,  Sc  ( dum 
Hcet  artatis  ratione )  au^endi.  Quanquam  autem  imprimis  hxc  vox  Arteriarum  gratia 
adjecTafit,  ut  antea  aiimenti  vox ,  caufa  Venarum :  nontamen  ille  ufus  iic  Venofb 

X    3  fanguini 


i66  Adriani  Spigelii 

fanguini  debet  tribui ,  ut  Arteriofo  prorfus  dematur :  nec  hic  ita  Arteriofo  arrogari , 
ut  venali  nullatenus  competere  credatur.  Nutrit  enim  venofus  fanguis  \  fcd  &  vitam 
tribuit.  Vitam  largitur  arteriofus ;  fed  &  nutrit.  Sic  tamen  ille  alimcntum  copiofe 
fuggerit,  utfblusnutrire:  ficifte  vitam  infundit ,  ut  fblus  vita  donare  videatur.  Hinc 
Vena  abfciffa,  tabefcit  fere  pars,  relicta  arteria :  Arteria  difTecta,pa:ne  emoritur,ill£fa 
utcunque  vena :  fi  tamen  parva  pars  fit,  tueri  fe  alterutrius  vi  poteft. 

Defnitio  ergo  hex  vera  eft;  fed  &  perfe<5ta,cum  omnes  fanguinis  caufas  contineat.  For- 
mam  enim  exprimit,  dum  dicimus  humorem  eflfe  rubicundum,  afpectu  homogeneum : 
Subjeclum,  dum  dicimus  animalibus  competere  fanguineis :  contineri  autem  his,  in  Ve- 
nis  &  Arteriis ,  tancjuam  in  proprio  conceptaculo  &  loco.  Materia  remota  ,  cibus  &  potus  eft ; 
propinquior ,  chylus.  Efficiens ,  calor  tum  vifcerum ,  tum  Venarum ,  partim  innatus,  par- 
tim  influens.  Finis,  alimentum  &  vita  omnium  partium. 

C   A  P  V  T  XI. 

oAnimaiium  qu&damfanguinea  ,  qtudam  exfanguia  ejfe ,  &  quamobrem. 

1 X I M  V  s  animalia  quaedam  fanguine  nutriri ,  quaedam  ichore ;  illaque 
fanguinea  ,  hazc  exfanguia  vocari.  Hac  occafione  moniti ,  in  prarfen- 
tiarum  duo  inveftigabimus ;  primum  ,  quae  fint  illa  animalia,-  deinde, 
quamobrem  fic  diverfo  nutrimento  alantur.  Sanguinea  ergo  animalia, 
c§j  aut  pedes  habent,  aut  pedibus  carent.  §}u<e  pedes  habent ,  vel  bipeda 
funt ,  ut  homo ,  avis ;  vel  quadrupeda ,  ut  bos  ,  afinus ,  canis ,  fimia. 
Pedibm  carcnt ,  (erpentes,  pifces,  cetse,  &  id  genus.  Exfanguium  alia  eV7o^*  five  infecla  funt, 
qux  incifuras  parte  fui  vel  prona,  vel  uapina  habent,  aut  etiam  utraque,ut  mufca,vefpa, 
papilio  ,  fcorpio :  alia  ^aXa-aU  ,  five  mollia,  qua'  fanguine  carent,  &  forismolli  carne  ob- 
ducla  ,  intus  folida  continent ,  more  fanguineorum  animalium,  ut  fepia,  polypus,  lolli- 
go  :  alia  I^^A^a  ,  ideft,  tcflata,  quibus  pars  mollis  &  carneaintus ,  folida  fcris  eft, 
fragilis  ac  ruptilis ,  ut  omne  genus  concharum  ;  alia  denique  ^aXetxs^^  >  hoc  eft,  cru- 
ftata  ,  qua?  carnofam  &  mollem  partem  intus ,  foris  folidam  ,  fed  collifilem  habent,  ut 
aftaci ,  Iquillae ,  &  omne  cancrorum  genus.  Ha?c  ergo  omnia  ichore  nutriuntur ,  qui 
pcr  carnes  eorum  partim  ope  canalium  fertur  ,  partim  ( ut  in  plerifque )  per  incon^ 
lpicuos  meatus  tranimeat ,  non  fecus  atque  panni  particula  extrema  madefacta ,  aqua 
per  reliquum  pannum  paulatim  penetrat. 
^diifJgui.     Dehis  jam  quxritur ,  cur  diverfb  alimento  nutriantur?  Cui  quxftioni  duo  habeo , 
qua?  reponam.  Primo  ,  animalia  duplicis  eflfe  generis ,  quxdam  perfectiora ,  nonnulla 
imperfecta.  Imperfecla  voco  ,  non  quae  fimpliciter  talia  funt ,  fed  aax  pauciora  organa 
refpectu  aliorum  habent ,  cum  nihil  fit  a  fapientiffimo  rerum  Opince  conditum  ,  quin 
in  fuo  genere  fummum  perfectionis  gradum  attigerit.  Perfectiora  econtra ,  qua*  plura 
habent  organa,  plurefque  obeunt  actiones,  ac  quadam  quafi  majori  fapientia  inftructa 
funt.  Harc  ergo  cum  inftrumcnto  fapientia?  indiguerint ,  fanguinem  necelfario  ,  quod 
idipfumfit,  requirebant.  Patet  hoc  ex  pulcherrimo  Hippocratis  loco ,  qui  libro  de 
flatibuscontinetur ,  ubi  eleganter  ,  Opinor,  inquit,  interomnia  qut  in  corpore  funt,  nihil 
magis  ad  prudentiam  conferre ,  quam  fanguinem.  Sed  elegantius  adhuc  probat.  Nam  cum  itt 
conftanti ,  fic  pergit ,  habituperfiftit ,  confiftit  etiam prudentia :  fanguine  ^vero  permutato ,  conci- 
dit  & prudentia.  Huic  confentit  dodiflimus  Ariftoteles ,  qui  m  de  part.  animal.  cap.  n, 
ex  fanguinis  differentiis  judicium  de  fapientia  colligit.  Eft  certe ,  inquit ,  roboris  efficacior 
fanguis ,  qui  crafior  &  calidioreft:  uim  autem  fentiendi  inteliigendique  obtinct  pleniorem,  qui  te- 
nuior ,  frigidiorque  eft.  Lib.  autem  1 1  de  Partib.  cap.  i v  :  Naturam fanguinis  caufam  ejfe,  cur 
permulta  animalibm  accidant ,  tum  per  mores ,  tum  etiam  per  fenfum ,  quod  fanguis  materia  fit  totim 
corporis.  Porro  fanguinea  omnia  lapientiora  efle  longe  exfanguibus ,  inductione  facta 
per  fingula  genera  declarari  fine  negotio  poffet ,  cum  fenfibus  aut  omnibus ,  aut  certe 
quampluribusfint  praedita  ,  ut  taceam  interim  curam ,  quam  de  victu ,  generatione , 
&futuris  adhibent.  Poteft  &  alia  ratio  aflignari ,  nempe  quibufclam  in  frigidiore  aere 
degendum  fuiffe,  ut  languineis ,  unde  calore  indigebant :  quibufdaitiincalidotan- 
tum,  &  propterea  hyberno  temporein  cavernis,  ut  exfanguibus.  Casterum  cum  & 

inter 


ne ,  aUh  icho' 
rt  nmrimtur 


dehumani  Corporis  Fabrica, hib.  V.  i6j 

interfanguineanonnulla  fint,  qua:  feie  in  latibulisablcondant  frigidioribus  tcmporibus, 
cjuemadmodum  ierpentes  &  laccrta:  faciunt ,  conlidcrandum  elt  ,  magnam  intcr  lan- 
guinea  latitudinem  ,  &  alia  aliis  calidiora  eile  ,  frigidioraque :  &  proptcrca  qua:  parvo 
calore  pra:dita  iunt ,  jam  ad  exfanguium  naturam  acccdere.  Sunt  autem  ierpentes  & 
lacertae,  interlanguineamaxime  frigida :  ex  quo  connngit ,  ut  quomagis  ad  fepten- 
trionem  accedas,  tanto  pauciores  invenias,  cum  in  calidioribus  locis  commodius 
vivant. 

C   A   P   V   T  XII. 

Sanguincm  heterogeneum  effe probatur ;  wde  quibut  ex partibu-s  conslet , 
&  qu&  harum  caufi fint ,  invesligatur. 

Angvinem  qui in venis coercetur  ,  afpectu  quidem  homo"encum  ?a'r" '■'■■" 

(T  i   r   •  •  I-  •  *  *  •_  O  guuuj. 

eiie ,  &  unius  natura: ,  m  dennitionediximus :  atii  quistamen  valculo 
exceptum  concretumcjue  inipiciat,  non  fecus  ac  ipium  lac  diverfis  con- 
ftare  partibus  animadvertet.  Sed  &  cjuemadmodum  lac  ex  butyro  con- 
U  ftat,  cjuod  fupernatat ;  &  cafeo ,  quod  in  imo  fubfidet ;  ac/tro  tandcm  , 
inter  utrumque  medio  loco  pofitum  :  fic Janguis  e  venis  extractus,  fi  a!i- 
cubi  in  va(e  fervetur ,  iuferum  ,  8c fibrofam  maffam  concreicit.  Sanguis  ergo  homogeneus 
noneft&  uniformis,  fed  exdiverfis  conftat  partibus.  Ca:terum  qui  Medicinam  nobis 
ha&enus  illuftrare  conati  funt ,  alias  adhuc  partes  in  fanguine  ponunt ,  &  minutius  ifta 
inquirunt.  Cum  fero  enim  ,  inquiunt ,  bilem  flavam  aut  atram  permifceri :  cum  hbris 
vero  ,  fanguinem  ftricte  acceptum  ,  pituitam  ,  &  melancholiam.  Et  ut  confufa  funt , 
ii  mediocriter  fe  habeant ,  ita  fi  cbpiofior  fit  pituita  ,  eam  (upernatare  ;  fi  fanguis ,  in 
medio  confiftere  ,•  fimelancholia ,  in  fundo  hxrere :  ut  adeo  quinque  fint  humorum 
genera ,  qua:  in  fanguinea  illa  venarum  mafta  continentur,  ferum  lcilicet,  bilis,  fanguis, 
pituita,  &  melancholia.  In  hanc  fententiam  inducti  funt  potiflimum  ,  quodvidentes  f '"*". 
diverfas  elfe  noftri  corporis  partes ,  quamlibet  earum  fibi  limile  alimentum  expofcere  '—^ 
crediderunt.  Partes  enim  alU ,  calida:  funt  8c  ficcsc  ;  alU ,  frigida:  8c  humida: :  nonntdl.e, 
calida;  &  humida: :  qmdam  etiam,frigida:  &  ficca?.  Exprimispanibus,  eft  Veficula  fellis  ; 
ex fecundis,  Cerebrum,  &  Ventriculus ;  ex  tertiis,  Carnes,  Mufculi,  Cor,  lecur,  8c  Paren- 
chymata  vocata ;  ex  quartis ,  Ofta ,  Cartilagines,  &  Ligamenta.  Primas  ergo  pro  nutri- 
mento,  Bilem ;  Secundas,  Pituitam  ;  tenias,  Sanguinem  ftricl:ius  acceptum  ;  quanas  deni- 
que  ,  Melancholiam  requirere.  Alterum  eft  quod  eofdem  delufit  ,  cum  in  aegrorum  fan-  - 
guine,  dum  Venas  aperuerunt,  diverfitatem  ejufmodi  partium  plurium  animadver- 
terent ,  quare  &  rationi  (jam  adducl<& )  &  experientia:  omnino  fidendum  efle  iunt  arbi- 
trati.  At^utomnespartesfanguinepropriedidonutririexiftimo,-  itain  hominibus 
perrecxe  lanis  diverlitatem  ejuimodi  dan  ,  omnino  pernego.  Nec  enimita  neceiiana 
fuit,  ut  ipfi  quidem  fibi  perfuadent,  tot  humorum  in  fanguine  congeries,  ut  unaquaique 
pars  fiio  temperamento  conveniens  inveniat  alimentum.  Sanguis  enim  ab  Omnipo- 
tente  illo  Opifice  fic  temperatus  eft ,  ut  unicuivis  parti  in  legitimum  nutrimentum  fa- 
cile  concedat.  Nec  ditficile  eft  hoc  oftendere  ad  oculum,  fi  Plantas  infpicias  ,•  qua:  cum 
diverfis  partibus  conftent,  uno  alimento  reficiuntur.  Nec  vero  partes  unius  tantum 
planta: ,  fed  &  complures ,  naturam  inter  fe  diverfiftimam  habentes,  una  eademque 
pluviali  aqua  nutriuntur ,  8c  ficpe  herba  venenata  pulcherrimo  8c  fuaveolenti  lilio  ad- 
ftat ,  utroque  luxuriante  ,  etfi  uno  rore,  eademque  pluvia  irrigentur.  Quod  fi  hanc  di-  ^dftcmd^ 
verfitatem  ,  in  vena:  inveniant  fectionibus  ,  id  huc  neutiquam  trahcndum  cft ,  cum  ab 
illo  perfecto  fanitatis  limite  ii  declinent ,  &  jam  vitiofi  humores  fuperent ,  ac  malTa  ian- 
guinea  penitus  fit  turbata.  Ca:terum  nos  in  pra:fentia ,  non  de  morboib ,  ied  quam  ia- 
niffimo  fanguine  ,  ejuique  natura  verba  inftituimus.  Non  ergo  nutriuntur  partes  di- 
verix  ,  diverfis  tota  fubftantia  humoribus ,  quia  id  opus  non  eft  :  nec  ita  diverli  humo- 
resreperiuntur.  lllud  tamen  verum  eft  ,  fanguinem  diverfum  reperiri ,  pro  varictate 
partium  qux  nutriuntur.  Vena  enim  Porta:  di&a ,  ut  fupra  monuimus ,  fanguinem  ix- 
culentiorem  vehit ,  quamCavaj  quod  partes  nutritioni  deftinatas  alat:  fiinguisetiam 
^ui  pulmones  nutrit ,  longe  fpirituofior  eft  ac  purior ,  eo  qui  in  Cava  coercetur.  Nulla 

tamen 


Caufe  fa*tiu 
fangtttnu  dt- 
ver/arum. 
Materta  fan- 
guinis. 


1 6%  Atlrianl  Spigelii 

tamen  hic  eft  difTerentia  effentialis ,  neejue  etiam  confufus  cum  aliis  fluit.  Ex  hisjarn 
condufo.  concluditur  ,  fanguinem  duplicitcr  confidcrari  pofle  ,  tum  in  homine  perfcdtc  fano  ,  & 
cjui  intra  Naturx  limitCs  continetur ,  tum  qui  a^pcrfccla  illa  &  confummata  valetudine 
ad  minus  profperam  declinat.  Sani  ergo  hominisjanguis ,  tribus  tantum  partibus  conftat, 
fero  fcilicet  aqueo  ,  rubro  liquore  ,  &  fibris  fanguineis.  At  eorum,  qui  minm  fani  funt , 
diverfis ,  pro  exmperante  uno  ,  aut  pluribus  humoribus,  bile,  pituita,  melancholia,  vel 
(ero.  Quia  tamen  plurimum  refert  nolTe ,  quae  caufa  hujus  divcrfitatis  tam  matcrialis, 
quam  efficiens  fit ,  deutraque  nunc  breviter  qua:dam  fubjiciemus.  Sanguinem  ergo 
ex  cibo  &  potu  tanquam  rcmotiore  materia ;  ex  chylo  autem  ,  ut  propinquiore,  fieri, 
•  iidem  Medici  concedunt.  Hunc  enim  in  Ventriculo  confectum  ad  Hepar  tiahi  per  me- 
faraicas  venas  ,  ibicjue  infanguinem  mutari  docent ,  qui  ex  diverfis  conftat  partibus,  & 
heterogeneus  eft ,  quod  in  chylo  totidem  partes  contineantur ,  bilis  nempe,  pituita,  fe^ 
rum  ,  melancholia,  &  fanguis.  In  qua  fane  fententia  omnium bonorum  auctorem  Hip- 
pocratem  fequi  videntur ,  qui  lib.  iv  de  morbis ;  In  omnibm ,  ait ,  cibis  isf  potibm,  <&  bi- 
liofi  quid  eft ,  <&  aquofi ,  &  fanguinei ,  & pituitofi ;  in  alio plm  ,  in  alio  minm.  Quapropter  13  qu*z 
eduntur ,  &  qu<c  bibuntur ,  alia  aliis prxftant  adfanitatcm.  Qua?  quidem  Hippocratis  fenten- 
tia  non  iu  intelligendaeft  ,  ac  fi  in  ipfis  alimentis  humores  hi  prseexiftant ,  ex  quibus 
poftea  in  venas  trahantur  ;  fed  quod  alimentain  hofce  mutentur ,  cum  quibusidcm 
temperamentum  obtinent ,  fi  calor  nofter  accedat ,  qui  caufa  eft  efficiens ,  feparans 
has  partes,  ac  diftinguens ,  five  calorem  hunc  poftea  in  Venis ,  five  in  Iecore  confi- 
ftere  dicamus.  Pars  ergo  chyli  tenuior  &  calidior,  inbilemabitj  crudior  15? frigidior ,  in  pi- 
tuitam  ;  frigidior & ficcior ,  in  melancholiam ;  temperata\ero  ,  in  fanguinem  faceffit.  Ex 
hoc  fit ,  ut  alimenta  quse  temperata  quidem  funt ,  fanguinis  plurimum  generent :  calida 
ilfjicca,  multum  bilis :  frigida  &  humida ,  plurimum  pituita? :  ficca  autem  llffiigida,  co- 
piam  melancholia? :  humidm  tandem  uiclus ,  & plurimus  potus ,  plurimum  feri  generet. 
Ca?tcrum  ut  alimenti  ratione ,  humores  varii  generantur ,  etfi  calor  unus  idemque 
fit,  &  naturaliter  fe  habeat :  itacaloredeclinantead  ftatum ,  qui  pra*ter  naturam  eft, 
tametii  alimenta  fint  optimi  fucci  &  uniformia ,  humores  nihilominus  divcrfi  procrea- 
buntur.  Si  enim  fervens  fit  calor ,  alimentum  quantumvis  temperatum  non  in fangui- 
nem  ,  fed  potius  plurimam  bilem  vertetur :  at  fi  deficiat ,  contra  in  pituitam  abibit. 
E  diverfb  ,  fi  calidi  temperamenti  fit  cibus ,  a  calido  hepate  aut  venis ,  in  bilem  pror- 
fus  abfumetur ;  a  frigido  autem ,  in  laudabilemfanguinem  redigetur.  Probari  hocpo- 
tcft  quam  optime  exemplo  mellis  ,  quod  cum  facile  in  bilem  vertatur  a  moderato  ca- 
lore,  faciliufque  ab  immodico ,  tum  vero  infrigido  corporeinfanguinem  potius  mu- 
tatur.  Quamobrem  &  fenibus  pro  fanguine  fuppeditando  alimentum  eft  aptiiTimum , 
juvenibus  autem  pro  bile  :  &  fi  quis  prsecalidum  jecur  habenti  carnes  etiam  boni  fucci 
dederit,  animadvertetfacileinbilem  traduci.  Ex  quo  conftat ,  ut  quis  de  ahmentorum 
far.o  ufu Janum  deferat  judicium ,  illi  omnino  neceffarium  ejfe  3  ut  alimenti  temperiem ,  cum  moderato 
calore  conferat  &  componat.  Alimenta  enim  intemperata ,  in  tcmperatis  naturis prafa funt :  in  internh 
pcratis  cjufdcm  ordinis ,  pejsima :  at  contrarii ,  optima  &  falubria. 

C  A  P   V   T  XIII. 

Differentias Janguinis  perfequitur. 

Ifferentije  fanguinis a variis defumuntur \ a copia, qualitate, con- 
fiftentia  ,  loco ,  &  iis  qua?  fanguini  permifcentur.  Et  ratione  copti  qui- 
dem  ,  non  modo  animalia  diverfa  inter  fe  plurimum  difFerunt ,  cum 
qua:dam  minimum  fere  habeant ,  ut  ferpentes  ;  qusedam  plus,  ut  lacer- 
ta:  i  nonnulla  multum,  ut  pennata  ac  quadrupeda :  fed  &  Homines  ipU, 
qui  inter  omnia  animalia  maxime  abundant  fanguine ,  ratione  setatis , 
regionis ,  fexus  ,  temperamenti ,  8c  temporum  anni,  mirifice  invicem  difcrepant.  Pueri 
enim  fere  fanguinem  copiofum  habent ,  qui  deficere  videtur  fenioribus,-  plufque  illis 
eft  ,  qui  calidas  &  humidas  regiones  incolunt ,  quam  qui  frigidas  ficcafque ;  itemque 
mulieribus,  quam  viris ,  quod  nonfetantum,  fed  &  (cum  utero  gerunt)  fcetum 
alere  debeant.  Temperamentum  calidura  vel  humidum ,  vei  ex  utroque  compofitura 

feraciffi- 


Uota. 


Diffcrentii 
fangi)inis. 
A  copia. 


de  Humani  Corporis  Fabrica,  L i  b .  V ,  1 6y 

feraciffimum  cft  fanrruinis :  frisndum  contra  &  ficcum  ,  fterilc.  I:x  iHo  Pk-thora  bafci- 
tur  ,  morbus in  cjuo  fupra  vires  fanguinis  copia  in  venis  congeritur  j  quemadmodum  in 
Athlctis  olim  fieri  folebat ,  quibus  eam  ,  cum  ad  fummum  pervcnillet ,  ncc  poffet  pro- 
ficere amplius  in  mclius,  in  detcrius  mox  ruituram  haud  cunctantcr  iolvere,iec"ta  vena, 
Hippocrates  monuit  Aphor.  1 1 1  lib.  i .  Sic  Vere  turgent  humores,  &  copiofiffimi  iunt, 
yEftatc  pauciores. 

Ratione  qualitatis  quoque  diverfitas  ianguinis  obfervatur.  Sic  fanguis  aliils  calidior  eft, 
frigidior ,  humidior  ,  aut  ficcior.  Et  haec  diffcrentia  fimiliter  fecundum  a?tates,  fexum, 
regiones ,  temperamentum ,  &  anni  tempora  maxime  obiervatur.  Calidior  eft  &  hu- 
midior  languispuero ,  quam  feni  ,•  &  juveni  calidior ,  quam  puero.  Vir  calidiorem  & 
ficciorem  habet  muliere.  /Ethiopibus ,  &  cjui  Africam  Afiamque  ,  aut  ca:teras  orien- 
tales  ,  &  meridiem  fpectantes  regiones  incolunt ,  calidior  eft  multo  ,  cjuam  EuropaHs, 
aut  iis  qui  occidentem  vel  (eptentrionem  inhabitant.  Iam  in  tempcramento  diverfita- 
tem  eife  tam  clarum  eft ,  ut  calidi ,  aut  frigidi  dicantur  non  alia  de  caufa ,  quam  quia 
calido  aut  frigido  fanguine  fint  prxditi.  /Eftate  etiam  fanguis  plus  fervet  j  quam  Vere, 
Autumno  ,  aut  Hyeme.  Ad  cjualitatem  videtur  pertinere  etiam  color,  m  cjuo  differen- 
tia  infignis  advertitur  :  alius  enim  alio  eft  rubicundior,  aut  flavior,  aut  nigrior. 

Efl  iyfanguis  alius  alio  craifior  ,  exquofuperiorparscorporiscuminferioredifiidet, 
&  fcemina  cum  mare ,  &  dextra  pars  cum  iiniftra  ejufdem  corporis  ,  uti  docet  Arifto- 
teles ,  1 1  de  Part.  animal.  cap.  1 1 .  Alius  fanguis  nullo  pacto  concrefcit ,  ut  damarum  , 
&  cervorum :  alius  facile ,  uttaurinus  unde  fit ,  ut  epotus  venenorum  inftar  hominem 
enecet,  intercepta  voce,  dolente  ftomacho,&  retenta  urina ;  cum  alii  tamen  fanguines, 
ut  hirci ,  capri,  cervi,  &  leporis  in  antidotorum  numerum  a  Dioicoride  referantur,  lib. 
1 1 ,  cap.  xcvi  i.  Non  enim  revera  venenum  eft,  fed  concretione  enecat,  quod  tum ipfa 
curatio  evincit ,  qux  per  ea  expeditur ,  quse  fanguinem  diffolvendi  vires  habent  ,•  tum 
quia  co&us ,  a  pauperculis  in  Italia  citra  noxam  comeditur.  Cxterum  hujufmodi  dif-  " 
ferentia  &  inter  homines  maxime  advertitur,  obfervatum  autem  ameidpraecipue 
eft,  eos  qui  rara  &  molli  cute  funt  prarditi ,  utplurimUm  fanguinem  habere  non  facile 
concrefcibilem  :  contra ,  qui  denfa  &  dura  pelle  conftant ,  iis  fubito  in  grumos  cocri. 
Illos  timidos  ,  fed  prudentes  effe  notavit  jam  olim  Ariftoteles,  loco  citato.  Omnibus 
tamen  hominibus  concreicit ,  &  fi  quando  in  peftilenti  febre  emilfus  per  Vena*  iectio- 
nem  haud  cocat ,  quemadmodum  &nosfepe  vidimus,  infignem  iemperputredinem 
denotavit. 

Eft&diverfitasfanguinispenes  vafa,  in  quibus  continetur.  In  venis  enim  proprie  Abt 
didtis  ,  atrior  eft  fimguis ,  craftior  ,  ac  terreftrior ,  copioibque  fero  prarditus  s  in  arteriis 
autem,  rubicundior  eft,  pulchrior,  &  pauciore  fero  refperfus ;  ita  ut  qui  per  arterias  dif- 
funditur ,  vere  ianguis ;  contra  qui  per  venas,  fa?x  potius  fanguinis  dici  mereatur.  Nec 
tamen  uniformis  eft  omnis  Venarum  fanguis ,  fed  fseculentior ,  craffior ,  nigerquema- 
gis  in  venae  Portx  propaginibus  obfervatur ,  quam  qui  in  Cava  eft :  rurfufque  qui  in 
hujus  eft  propaginibus ,  craifior  eft  eo  qui  in  trunco ,  &  majoribus  ramis  conipicitur , 
adeo  ,  ut  qui  continetur  in  capiilaribus  venuiis ,  maxime  omnium  rubedine  clara  efBo- 
reicat.  Et  hinc  cauiam  colligere  licet ,  qua?  multos  fane  latet  Medicos ,  cur  icilicet  per  *** 
cucurbitulas,  &  hirudines  rubicundior  fanguis,quam  per  Vena:  brachii  fectionem  eva- 
cuetur.  Eft  &  notabilior  rubedo  in  eo  fanguine ,  qui  cordis  &  pulmonum  iubftantiam , 
muicuiorum  item  carnem,  quam  alias  partes  nutrit. 

Tandem  differentia:  ab  iis  deducta? ,  qmfanguinipermifcentur ,  maxime  obiervanda?  jJjSj 
lunt.  Interdum  enim  fanguinea  maffa  pura  eft,  utin  iis  qui  perfe&a  fanitate  fruun- 
tur  :  interdum  permixtos  habet  diveribs  humores ,  &velunum,  velplures;  &  vel 
intra  Natura;  limites  adhuc  contentos  ,  aut  prajter  naturam  fe  habentes  ,•  &  hos 
vel  putricfos  ,  vel  putredine  carentes.  Sunt  autem  humores  hi  Bilis ,  Pituita ,  Me- 
lancholia. 

Carterum  antequamhuiclibro  extremam  imponam  manum  ,  cum  in  dubium  no- 
ftro  feculo  a  docliifimis  quoque  Viris  fuerit  revocatum  ,  poffetne  ianguis  inclufus  Ve- 
cis  putredine  corripi ,  quod  crediderint ,  quaicunque  res  in  iuo  loco  ialvas  integrafque 
praeftari ,  quid  farpenumero  in  tot  diife&ionibus ,  quse  a  me  adminiftrata?  fueruntj 

"V  obierva- 


1 70  Aclriani  Spigelii  de  Humani  Corporis  Fabrica,  Li  b .  V. 

obfervarim ,  in  medium  afTeram.  Vidi  enim  non  tantum  in  mortuis ,  fed  fepc  eticm 
dum  in  abfceflibus  curandis  occuparer ,  fanguinem  illum  cjui  in  Venis  eft  in  meruna 
candidumque  pus  abiirTe.  Nec  vero  pus  tantum  orTendimus ,  ied  &  vermcs  ex  putrcdi- 
ne  generatos  ,  &  potiflimum  in  trunco  vense  Portse,  qua  hepar  egreditur ;  cjui  afTectus 
Ovibus  frecjuentiftimus eft ,  fi  in  humidis  &  udohs  locis  pafcantur.  Sunt  hi  vermes  lati, 
nigrique ,  feniim  in  apicem  definentes.  Scd  &in  Cavxtruncodefcendente ,  nonlon- 
ge  ab  emulgentibus  venis  Patavii ,  in  frequentiflimo  Theatro,  infignem  alium  duorum 
tranfveribrumlongitudineinvenimus ,  fimilem  prorfus  erucx,  ciuem  multi  maxima 
cum  admiratione  infpexerunt.  Nec  refert ,  quod  fanguis  in  Venis  tanquam  in  proprio 
loco  ilt ,  cumlocus  non  diutius  rem  a  corruptione  vendicet ,  cjuam  omnia  in  Tpfo  lege 
Naturae  diipenfentur. 

F  i n i  s  L  i  b  r  i  Qv  i  n T  i. 


A  D  R  I  A 


ADRIANI  SPIGELII 


BRVXELLENSIS, 

DE  HVMANI  CORPORIS  FABRICA, 

LIBER  SEXTVS, 

Qui  Arteriarum  naturam ,  earumque  per  univerfum 
corpus  diftributionem  perfequitur. 

C  A  P  V  T  t 

Arteriarum  naturam ,  aciionem ,  &  ufm  cum  dijferentiis  explicat. 

Enas  merito  Arteria?  excipiunt ,  ob  affinitatem.  Nam  & 
tunica ,  ex  qua  conftant ,  non  admodum  diflimilis  eft  j  & Jan- 
guis,  quemvehuntafanguineillarum,  non  nifl  elaboratione 
exa<5b'ore  differt,  &  copia fpirituum.  Quod  fi  Venarum  dili-  rti!it"< *<>- 
gentiflima  cognitio  digna  eft  futuro  Medico  ,  utcerteeft,  tam.  'Ar' 
quemadmodum  diximus ,  multo  adhuc  profe&o  dignior  eft 
ha?c  ipfa ,  quam  nunc  de  Arteriis  inftituimus  tra&atio.  Harc 
enim  nos  in  plurium  abditarum  rerum  cognitioncm  fic  de- 
ducit,  ut  qua?  aliis  videntur  inperveftigabilia,  autcertenon 
nifi  maximo  ingenii  acumine  penetranda  .  facillimo  negotio 
aperiat.  Quamobrem  etfi  non  ignoremus  Anatomicam  a  nobi^hic  ne&i  hiftoriam  , 
non  videbimur  tamen  abs  re  facturi ,  fi  oblata  occafione  nonnulla  afperfenmus ,  qux 
medicinam  potius  fpectabunt ,  ut  oftendamus  vel  obiter ,  quantum  utilitati^  in  ea  arte 
Anatomix  cognitio  afferat,  8c  quo  pacto  eandem  ad  ufum  deducere  liceat. 

Eft  autem  ArterU  vox  Gra:ca  ori^ine ,  Romana  civitare  donata  ,  cum  Latini  nronrio  y-rtfu  etr 

11  1    1    /~  rv*    •  i  \     ri  mologia. 

vocabulo,  quod  delignent ,  careant.  Dicitur  ergo  ^ne/* ,  vel«a^sw  aifSt ,  quiacon- 
tinuo  motu  attollatur  femper,  &  deprimatur  j  vel,  ut  video  placere  plerifque  omnibus, 
©sy  -naity  -mpeiv ,  quod  aerem  ,  five  fpiritum  confervet.  Arteria  enim  ab  Antiquis  voca-  Ambf,!tat- 
batur  fiftulailla  cartilaginea  pulmonum,  per  quam  aer  externus  attrahitur  :  unde  apud 
Hippocratem  ,  lib.  de  Diffect.  legimus ,  Arteriam  ex  utraque  faucium  parte  originem 
<fucere.  Sic  Plato  accepit ,  fic  &  Platonis  dilcipulus  Ariftoteles.  Inter  Latinos  confue- 
tudinem  Gra:corum  imitatus  eft  Celfus ,  qui  libr.  i  v,  cap.  i,  exiguam  in  arteriis ,  fub 
ipfis  faucibus  linguam  effe  afferit ;  inteliigens  ShyhuTitia,  qua:  in  larynge  eft,  fivecapite 
afperae  arteria?.  Pofteriores  tamen  ,  cum  &  hos  de  quibus  nunc  a&uri  fumus  fanguinis 
tubulos ,  perpetuo  motu  diftendi  viderent ;  exiftimantes  non  ab  alia  caufa,  quam  aere 
inflari ,  Arterix  appellationem  ipfis  tribuerunt.  Ne  tamen  xquivocatio  obfcuritatem 
pareret,  illam  quidem  afperam  arteriam  j  hos  vero,Ia:ves  dixere  ,•  tandemque  circa  Ga- 
leni  tempora  fimpliciter  Arterias  appeliarunt ,  adeo  ut  quoties  vel  Galenus,  vel  Medici 
Galeno  pofteriores  Arteriarum  mentionem  injiciant,de  his  ipfls  nobis  fint  intelli^endi. 
Invenio  tamen  &  tmfSta-fSjptut  cpk&a ,  Venam  micantem ,  Cwepulfatilem  di&am,  ad  diftinctio-  frwyw* 
nem  reliquarum  Venarum  ,  qua?  non  pulfant ;  cum,  uti  fuperius  monuimus ,  Vena: 
voxutramque  antiquitus  complecteretur.  Ariftoteles  plerumque  -A»  sA«dor«  cp^Qa, 
Mmorem-venam  appellat,  ratione  Cava: ,  quam  majorem  vocat ,  five  ampliorem  :  ab 
aliis  tamen  d^-duu  dici,  1 1 1  Hiftor.  de  animal.  cap.  1 1 1  teftatur,  &  rationem  etymologix 
adjiciens,  6k  £ ^«xc^unquit,  x,  cv  -nlg  nOtiSot  n  nvfShs  auiyjg  u*(/of,  eo  quod  nervofa  ejm pars  con- 
(pici-vel in mortuis queat.  Sed  deeffe  mihi  videtur  vox aliqua ,  qua:  obfcuritatem  magnam 
huic  loco  afpergit ,  quam  fi  liceat  fufpicione  addere  ,  eritfortaffe  w  eufSv.  Illud  tamen 
non  ignoro,  Veteribus  Gra:cis«^T^dict.amfuiffe  vaginam  cultrorum  Macedonibus 
familiarium ,  quorummanubriumnonnihil  incurvatum  erat,  ad  quam  fane  fi^uram 
quamproxime  accedere  videtur  arteria:  magnae  truncus ,  qua  parte  ex  corde  originem 
liiam  ducit. 

Y    2  Eft 


Definitio. 


Efl  vat. 


Cavum. 


Mtmbrann 

duptex. 
Exurior. 


lnterior. 


Membr.tn* 
arteriarum 
Jcnju  carcm. 


Aclio. 
V/ttt. 
Pulftu. 


Tulfut  corat 
i.mattu. 


Pulfist  cordit 
.w:eri.\ruma-, 
Jtt  Jimd. 


171  Adriani  Spigelti 

Eft  autem  Arter  1 A ,  fi  definitionem  ipfius  requiras ,  hjm  cavum ,  di(j>lici  membra- 
na  cowflans,  diflenfone  ac  contraclione  pr<editum  ,  utfanguistenuioracjpirituoJmaCordcpro  ^vita 
omnibm  partibm  deferatur.  Dico  efle  vas ,  ut  genus  ipfius  affignem ,  quod  cum  Venis  8c 
Nervis  commune  habet.  DirTert  autem  a  Neroo ,  quia  eft  catum ;  a  Vena ,  quia  duplici 
membrana  conflat.  Membrana  tamen  non  eft ,  ut  Vena  ,  exacte ;  fed  nonnihil  ad  Ner- 
vi  naturam  propius  accedit ,  cum  facile  &  in  fe  contrahi  &  extendi  queat ,  unde  &  ab 
Ariftotelefepefepiusv£v/>to^?4>Ae;f/>  Vena  Nenpoja  vocatur.  Nec  fimplex  etiam  mem- 
brana  eft ,  (edgemina ,  quarum  altera ,  exterior  eft ;  altera  ,  interior.  Exterior,  tenuis, 
rara ,  ac  mollis ,  qualem  in  venis  cernere  eft ,  quac  re&as  quidem  fibras  complures , 
paucas  obliquas ,  tranfverfas  vero  nullas  obtinet.  Qua?  caufa  eft,  ut  ab  humorum  acre- 
dine  interiore  exefa ,  aneurifma  exoriatur  ,  extenfa  exteriore ,  quae  facile  cedit ,  cum 
tranfverfis  fibris  careat.  Interior ,  crafla  eft ,  imo  craffitie  fere  quintuplo  venarum  tuni- 
cas  fuperans ,  denfa ,  ac  dura ,  qux  tota  ex  fibris  tranfverfis  conftat ,  rectis  &  obliquis 
prorfus  deftituta.  Hanc  praeter  &  tertia  eft,  a  Galeno  lib.  vi  i  de  Admin.  anatom.  cap.v 
addita ,  quce  in  fuperficie  interiore  hxrens ,  telis  aranearum  perfimilis  eft ,  in  gran- 
dioribus  fane  arteriis  imprimis  confpicua ,  fed  maxime  eo  in  loco,  ubi  arteria  magna  ex 
corde  derivatur.  Habent  tamen  nonnunquam  &  aliam  forinfecus ,  quae  ipfas  vel  inte- 
git,  vel  vicinis  partibus  alligat ,  quodtamen  non  accidit ,  nifi  ubi  vel  nudx  incedunt , 
aut  quoque  pa&o  fufpenfx  funt ,  quod  idem  &  fupra  de  Venis  diximus.  Hanc  in  inf- 
mo  <ventre  a  Pcritona:o  mutuantur ;  in  medio ,  a  Pleura.  Sunt  autem  membranae  hae 
omnis  fenfus  expertes ,  eandem  ob  caufam ,  quam  de  venis  retulimus,  ne  fcilicet  in  ple- 
thora  extenfe ,  aut  ab  acribus  humoribus  in  cacochymia  vellicatx ,  dolore  hominem 
perpctuo  affligerent.  Reliquis  verbis  actio  &  ufus  defignantur.  Aclio  quidem,  qua?  eft 
diflenfio  &  contraclio ,  Graecis  ^s^aJj  ,  (ctn/^A^dicta.  ]^«autem,  utfanguis  tenuior  acjpiri- 
tuoJiory  aCorde  omnibmpartibm diflnbuatur ,  cujm  benefcio ^vita  confervetur.  Actio  haec  Pul- 
Jm  dicitur  Latinis ,  quamvis  apud  antiquiores  Grarcos  nullum  obtinuerit  nomen  ,  vel 
quia  animadverfa  non  fuerit ,  vel  quia  neglecta  manferit.  Pofteriores  cnpuy^ev  voca- 
runt ,  quod  vocabulum  apud  Hippocratem  non  pulfum ,  qui  naturaliter  arteriisinefle 
fblet ,  denotat  j  fed  dolorem  potius  illum ,  qui  in  inflammationibus  infignioribus  circa 
carnes,  ab  arteriarum  pulfu  excitatus ,  percipi  confuevit:  quo  pacto  Aphor.  xxi 
lib.  vn  legimus ,  a  forti  in  ulceribus  pulfu  malum  efle  fanguinis  pronuvium.  Caeterum 
motus  hic  idem  eft ,  qui  cordis  nec  differt ,  nifi  in  hoc ,  quod  Arteriis  fecundario  in- 
fit,  Cordi  primario.  Cordi  enim  innatm  eft ,  cum  a  propria  fuae  carnis  fubftantia  diften- 
datur  ,  contrahaturque ,  ut  in  animalium  quorundam  cordibus  videre  eft ,  quae  di£ 
fecta  effufbque  omni  prorfus  fanguine ,  diutiflime  nihilominus  adhuc  pulfant.  Arteriis 
contra ,  a  Corde  pulfandi  facultas  injiuit  -3  ex  quo  fit ,  ut  abfciffis  arteriis ,  aut  ligatis ,  nullus 
omnino  percipiatur  motus ,  quod  fcilicet  a  Corde  nihil  accipiant ,  cujus  vi  &  potentia 
moveantur.  Contingit  autem  fimul  cum  cordis  motu  motus  arteriarum ,  adeo  ut  dila- 
tatio  cordis  arteriarum  dilatationi ,  &  contractio  contractioni ,  temporis  momento  re- 
fpondeat.  De  qua  re  fi  quis  dubitet,  experimentum  per  feipfum  facere  non  magno  ne- 
gotio  poterit ,  fi  manu  ad  cordis  regionem  applicita ,  altera  pulfum  arteriae ,  quae  circa 
carpum  eft ,  obfervet.  Manifeftius  autem  &  ipfis  oculis  ufurpare  poterit,  in  vivi  anima- 
lis  diffectione ,  ejus  pra? fertim  quod  vitam  paulo  longius  protrahit ,  ut  erinacei ;  in  quo 
cordis  arteriarumque  pulfationes  fimul  fieri  quam  optime  notabit.  Ex  hoc  motu  ufus 
infignis  enafcitur ,  ut  fanguis  fpirituofus  per  totum  corpus  digeratur.  Dum  enim  dila- 
tantur ,  a  Corde  accipiunt :  dum  conftringuntur ,  ad  partes  pellunt.  Eft  autem  maxi- 
me  neceffaria  hxc  fanguinis  pulfio ,  cum  abfque  ea  ad  fiiperiores  partes ,  8c  tranfverfas 
fanguis  nunquam  abiret.  Qux  caufa  eft ,  ut  venis  arteria?  femper  conjungantur ,  qua- 
rum  beneficio  motus  venofi  fanguinis  perficiatur.  Imo  vero  hinc  accidit ,  ut  animalia 
quarcunque  venas  obtinuere ,  eadem  quoque  arterias  fint  nacta ;  quod  ad  venofi  fan- 
guinis  tum  confervationem,  tum  ufum,  arteriarum  prasfentia  videatur  effe  maxime  ne- 
ceflaria.  Hoc  ipfum  manifefto  experimento  difcimus,cum  venis  valide  ligatis  &  pertu- 
fis ,  fanguinem  tamen  nullatenus ,  aut  admodum  tarde ,  &  citra  impetum  fluere  vide- 
mus ,  laxatis  poftea  vinculis ,  vi  quadam  &  impulfu  fanguinem  fpargi.  Id  quod  non  alia 
profecto  de  caufa  evenit,quam  quia  Arteria:  una  cum  Venis  ligata?,motu  prorfus  defti- 

tuuntur, 


de Humani  Corporis Fabrica  ,hib.  VI.  173 

tuuntur,  laxatas  deinde  motu  fuo  impellunt ,  &  vi  quadam  fanguinem  effundunt.  Et  o^StfiiSi 
harc  quoque  ratio  eft  ,  cur  Vena  Cephalica  femper  fine  impetu  ,  at  Bafilica  vi  quadam 
fanguinem  ejiciat :  cjuia  ha?c,  arteriam  comitem  habet,-  illa,  comite  caret.  Atque  hic 
verus  uius  eft  dilatationis  &  contractionis  Arteriarum.  Eft  &  alius  ,  ut  fcilicet  per  dila- 
tationem  calor  ventiletur  ,  &  externus  aer  fufcipiatur.  Cctenm  fanguis  ,  quem  arterig 
vehunt ,  tenuior  eft,  quam  cjui  in  vena  Cava  continetur,  utpote  a  calore  in  finiftrocor- 
dis  ventriculo  co&us magis,  &  elaboratus ;  ex  quo  fit ,  ut  &  fpirituofior  fit,  cum  fpiritus 
ex  aiodiaiy  five  attenuatione  fanguinis  generetur  ,  ut  tradit  Galenus.  Spritns  autem  hi , 
Vitalcs  vocantur  ,•  quod  vitam  partibus  omnibus  largiantur  ,  cum  ligatis  aut  abfciffis  ar- 
teriis,  partem  ad  quas  languis  arteriofiis  non  vehitur,  emori,&  gangi  wna  perire  videa- 
mus.  Cum  enim  fatius  foret ,  utinunoloco  caloris  fons  conftitueretur ,  adeoque  in 
Corde  ,•  totum  autem  corpus  exunocordeconftareminimcpoftet,  hinc  expediebat 
abiplbperarteriastanquampertubulosnaturalem  omnibus  partibus  calorem  diftri- 
bui  &  communicari.  Calor  autem  in  tenuiffima  neceflario  fubftantia,  qui  fpiritus  funt, 
ftabulatur  ,  ut  diffundi  per  totum  corpustemporis  momento  poffet :  ne  tamen  in  iti- 
nere  longiore  diffiparetur,  fanguinem  illi ,  materiam  fcilicet  craftiorem  ,  in  cjua  calor 
diutius ,  quam  in  fpiritu  confervaretur ,  prudens  natura  pro  repagulo  adjunxit.  Adde, 
quod  ex  fanguine  in  fingulis  partibus ,  dum  in  vapores  diffolvitur  ,  alii  continuo fpiritus 
nafcuntur  ,  ficque  vita  indennente  refectione  protrahitur.  Ex  his  ratio  nunc  reddi  po- 
teft,  cur  Arteriarumfubftantiadenfiorcraffiorquefa&afit,  quamVenarum.  Nimi- 
rum  ratione  atlionis  fuse ,  ut  in  diflenfione  facilius  aperiatur ,  &  apta  manere  diutius  poffit: 
in  contraclione  autem  ,  non  penitus  fubfideat.  Ratione  vero  ujiu ,  ne  fanguis  tenuior  fpiri- 
tufque  fubtiliftimi  aut  exfudent ,  aut  evanefcant.  Nenoofa  autem  eft  harc  fubftantia, 
quod /W/V^fiow  arteria  abbreviari  femper  foleat ,  &  verfus  cor  trahi :  in  contraclione 
contraelongari ,  &  verfusextremaextendi;  ad  quam  actionem  non  alia  fubftantia, 
quam  nervofa  aptior  eft.  Vibrt  autem  in  interiori  tunica  tranfverfa?  funt ;  in  exteriore ,  re£tar 
obliquis  mixtx,  quod  &  accipere  fanguinem  debeant,  &  acceptum  propellere.  Non 
difficulter  accipiunt  a  corde  propulfum,  at  difficilius  ad  extimas  partes  diftribuunt. 
IranfmJ*  ergo  fibrae  interius  pofita:  funt ,  ut  adionem  adjuvarent  operofiorem :  Rctl& 
vero  ,  i?f  obliqus  foris. 

Differentias  Arteriarum  quod  fpe&at,  perinde  ac  Venarum,  quibus  admodum  rMerenri* 
refpondent,  complures  funt  j  primarias  tamen  duntaxat  hic  enumerabimus.  Ratione  Amagutu- 
ergo  magnitudinis  infignis  eft  differentia  ,  &  magni  momenti  in  Medicina.  Sunt  enim  ' 
quardam  maxim& ,  ut  Truncus  Aorta  dictus ,  five  arteria  magna  per  dorfum  excurrens : 
quardam  mcdiocres ,  ut  arteriae  carotides }  emulgentes,  &  iliaca:  :  quxdam  minores , 
qua:  per  artus  &  caput  repunt :  omnium  minim& ,  funt  capillares ,  quae  in  habitum  cor-  af°M*> 
poris ,  vifcerumque fubftantiam  difperguntur.  Qiudamrecla incedum ,  ut  jugulares :  qu<&-  Afitu. 
damtomtofefunt ,  &  capreolares ,  ut  prxparantes  arteria?  ad  teftes  accedentes.  NonnulU 
(uperficiem  corporis  accedunt ,  (ed  pauca:  admodum  funt ,  ut  Cutanee  vocata? ,  quse  ad 
tempora  ,  frontem  ,  penem  ,  fcrotum,  &  digitos  excurrunt  j  reliqua?  omnes  in  penitio- 
ribus  corporis  partibus  latent,  &  Profimd<c  vocantur.  ln  qua  re  a  Venis  quamplurimum 
dirferunt ,  quae  per  totum  corpus  fub  cute  fparguntur.  Sed  benignifllmus  opifex ,  & 
ab  externis  injuriis  fic  defendere  voluit ,  qua?  periculofe  la?derentur  ,  &  muniis  fuis  lo- 
cum  aptiorem  deftinavit ,  cum  in  profundo  confiftentes ,  Venarum  fibi  comitum  fan- 
guinem  ad  quafvis  externas  partes  promptius  impellant.  Intima  autem  omnia  fic  per- 
vadunt  Arteria: ,  ut  &inrecefiusoflium  (nonnullorum  opinione  ipfis  inacceffibiles) 
penetrent.  Nec  tantum  cavitates  illas ,  quas  medulla  occupat ,  una  cum  venis  ingre- 
diuntur:  fed  ipfam  etiam  oflium  fubftantiam  ( res  mirabilis ! )  pertundunt ,  quemad- 
modum  in  ulceribusTibia: ,  iis  qui  Chirurgix  operam  navant  farpClicebit  advertere 
fi  una  ofTium  cariesinfignis  occurrat.  DifTerentia:  qua:  ratione  connexionis  obfervantur 
facile  ex  fuperiore  libro  defumentur ,  ubi  de  venarum  connexione  egimus. 


Accnmxiane 

i 


> 


1 


C  A 


*74 


Adriani  Spigelii 


Orttu  Arte~ 
rix  magn&. 


Coronaria  xr- 
tena. 


fli-vifio  in 
dnoi  Iruncos. 


GHttt  fi.tr/rs 
utertfue  alat. 
Ordo  dken- 


TRVNCVS 

ASCF.N- 

DENS. 


Olfcrvatio. 


C   A  P   V  T  ll 

Superiorem ,  fve  afcendentem  ArterU  magna  Truncum ,  & propagines 

per  caput  dislributas  proponit. 

E  numero  Arteriarum  &  ortu ,  nulla  eft  apud  Authores  rerum  Anato- 
micarum  controverfia  ,  fed  unanimis  confenfus,  univerias  propagines, 
qua?  per  corpus  difperguntur  ab  una  ortum  ducere,  cjuam  Aortam  vo- 
cant ;  hanc  autem  ex  Corde  derivari.  Sed  cum  Cor  duobus  conftet  fi- 
nibus,  dextro,  &  finiftro  ,•  ex  a  elatiore  lede  finiftri  finus,  five  ventriculi  *» 6 
educitur ,  ubi  amplifTima  eft,  duriorque  &  cartilaginofior ,  quam  alibi. 
Simul  autem  ac  enataeft  ,  &priufquam  pericardio  excidit,  bduos  protinus  graciles*,a 
furculos ,  utrinque  unum  propagat ,  cjuos  Coronarias  arterias  appellant ,  quod  cum  Co- 
ronali  vena  ,  corona:  in  modum  cordis  bafin  amplectantur  ,  a  quibus  fecundum  cordis 
longitudinem  multar  (oboles  deorfum  fparguntur.  Sunt  autem  plures  &  infigniores  cir- 
ca  hniftrum  ,  quam  dextrum  Ventriculum ,  quemadmodum  &  de  Vena  fuperius  dixi- 
mus ,  quod  fanguine  copiohore  cor  ea  parte  indiguerit ,  cum  perpctuo  &  violentiore, 
quam  dexter  finus,  motu  agitetur,  in  quo  plus  fanguinis  digeritur :  amplior  tamen  lon- 
giorque  eft  illa  ,  qua?adextroarteria:latereena{citur.  Interdum  etiam  unica  tantum 
eft  ,  cujus  orificio  exigua  valvula  adpofita  reperitur.  His  hc  diffeminatis  propaginibus, 
fub  Vens  arteriofa?  trunco  afcendit  nonnihil ,&  pericardiurti  perforat ,  quod  ubifupe- 
ravit ,  in  duos  ramos  c  fcinditur ,  quos  ob  inhgnem  magnitudincm  Truncos  &  quia  c> B 
d  alter  afcendit ,  c  alter  deorium  progreditur  ,  illum  Afcendentcm  ,  hunc  Defcenden-  c 
tem  vocabimus.  Inhgnisautemututhtuterquc,  Defcendens  tamen  &  inferior  afcen- 
dentem  &  fuperiorem  multis  partibus  (uperat,  quod  pluribus  ille,  quam  hic  partibus  ht 
dedicatus.  Afcendcns  enim  partesduntaxat  quafdam  Thoracis ,  Caput,  &Brachia,-  at 
inferior ,  Thoracis  plurimas,  Infimum  ventrem  univerfum  ,  &Cruraadit.  De  arteria 
ergo  magna ,  ut  perfpicue  agamus ,  primo  Truncum  afcendentem ,  ejufque  per  thora- 
cem  &  caput  progreffum,  poftea  ramos  ad  brachia  digeftos  exponemus.  Hinc  defcen- 
dentem  aggrediemur,&  ejusper  thoracem,ac  infimum  ventrem,tandemquc  per  crura 
diftributionem  explicabimus. 

fAscendens  ergo  ,  five fiperior  Aort<&  Trvnc vs ,  intcr  afperam  arteriam ,  ve- /. c 
namque  cavam  ,  &  mediaftinum  fiirium  contcndit ,  ccfophago  attenfus.  Quem  fitum 
diligenter  notare  oportet  eos ,  qui  rationem  defiderant  aphorifmi ,  qui  eft  vigefimus 
quartus  quintx  fecTionis  apud  Hippocratem  :  Frigida  enim  ,  inquit ,  <veluti  nix  ,glacies,pe- 
tlori  inimica  fimt ,  tujfes  moDent ,  i3  Janguinis  eruptiones ,  ac  dejiuxiones  inducunt.  Pe&ori  qui- 
dem  inimica  funt ,  quia  dum  dcglutiuntur  per  cdophagum ,  afperam  arteriam  ipfi  ad- 
jacentem  una  cum  gula  refrigerant ;  quas  pars  cum  frigida  per  fe  fit,facile  a  frigido  tam 
vehementi  larditur  noxamque  trahit :  hinc  tuffis,  &  alia  pe&oris  mala, longo  ordine fe 
conlequuntur.  Sanguinis  autem  profluvia  accidunt ,  arteria  magna  hmiliter  refrigera- 
ta  ,  unde  fpiritus  vitales  &  fanguis  ad  cor  repelluntur ,  indequeadcaputcumimpetu 
tranfinittuntur  ,  quo  repleto,  tum  ex  naribus  ftillans,  fanguinis  eruptiones,  tum  indige- 
ftus  ad  inferiores  partes  propulfus,  catarrhos  &  deftillationes  parit.  Et  hinc  quoque  ra- 
tio  reddi  poteft,  cur  a  potu  frigida:  poft  vehementes  corporis  motus,  &  exercitia,  non- 
nulli  protinus  fuflocati  fuerint ,  cardiaca  &  fyncope  graviflima  fupervenientibus.  Ar- 
teria  enim  refrigerata  valide ,  fanguis  congelatur ,  tam  is  qui  in  Aorta  fuit ,  quam  ille 
qui  in  Corde  ftabulatur,ex  quo  horrenda  primum  iumptomata,deinde  repentina  mors 
evenit.  Vidimus  autem  fecla  venafanguinem  hiscrahum  ac  frigidum ,  necnifimaxi- 
ma  cum  difficultate  prodiiffe ,  unde  &  pra?fentius  remedium  iis  non  invenimus ,  quam 
in  his ,  qua:  ob  tenuitatem  partium  grumos  fanguinis  diffolvendi  vim  habent.  Hinc 
etiam  ratio  reddi  poteft ,  cur  in  ardentibus  febribus  lingua  nigrefcat,  &  difficulter  xgri 
deglutiant.  Etfi  enim  verum  eft  ( quae  caufa  vulgo  affertur )  ex  univerfb  corpore  va- 
pores  ad  caput  plurimos  tranfinitti ,  non  minimam  tamen  hujus  nigredinis  culpam  ar- 
teri.T  vicinitati  licebit  adfcribere,  qua:  accenfa  ac  inflammata,  Oelbphago,  &  fic  confe- 
quenter  ipfi  etiam  lingua:  gravia  mala  impertit. 

Caeterum 


Ae  humani  Corporis  Fabrica,  Li b .  V  t .  175 

Cxterum  afcerrdens  truncus  in  hoc  verfus  fupcriora  progreffu  ,  in  duas  a  fubclavias  w 
arterias  dividitur  quarum  altera ,  ad  dextram  ;  altera,  ad  liniftram  excurrit.  Vocantur  « ILtXa. 
autemquamdiu  in  thorace  Cxmt,fubd®>U ;  eadcm  ratione,  ut  fubclavia;  Vena?,quod  fub  55wn«  fub. 
claviculis  inccdant :  at  cum  primum  e  Thorace  excidcrint ,  nomcn  mutant  &  b  axilla-  chv:2 
res  vocantur.  Ab  utraque  fubclavia,  ubi  primam  coftam  attigcre  ( nam  ante  nulla  pro- 
pago  emittitur )  plures  furculi  tam  ab  inferiore ,  quam  fuperiore  partc  propagantur. 
Ab  inferiore,  c  Intercoftalis  fuperior ,  quar  coftarum  radicibus  attenfa  ,  quatuor  raperio- 
rum  coftamm  intcrvallis  fingulos  ramos  largitur ,  fub  coftis  ufque  ad  cartilagines  cum 
venis  excurrentes,  a  quibus  ad  dorfi  medullam ,  vicinofque  mufculos  foboles  fpargun-  'ff^40* 
tur.  Ab  elatiorefede  prodit  primo  d  CetfPtcdis  vttlgo  di&a ,  fedrectiuS  Venebrdlis ,  qux  re-  Jjjjjj 
tro magis  &  verfus  corpora  vcrtcbrarum  enafcitur  j obliquc  autcm  afcendens,  jnxta  fe-  "• 
ptimam  colli  vertebram  per  foramina  tranfvcrforum  proceffuum  &  fupcriorum  verte- 
brarum  colli ,  ut  Cervicalis  vena, tranfit ,  ubi  complures  propagines  producit,  qux  ad 
fpinalem  medullam  perforaminacommunia  ,  perqua:  ncrvi  exeunt,intrant.  Aliquam  v^bnOt, 
multas  etiam  ad  mufculos  in  poftcriore  cervicis  fcde  fitos  exigcns ,  afcendit  ad  occipi- 
rium  una  cum  Vena  ,  &  per  primum  ejus  infigne  foramen  ,  per  quod  fpinalis  medulla 
ex  capite  defcendit,  cranium  ingreditur.  Hinc e  fub  mcdulla  fpinali,  qua?  in  calvaria  ad- 
huc  eft,  cum  fbcia  oppofiti  lateris  f  unitur ,  g  ficque  fub  ccrebri  media  bafi  vcrfus  antc- 
riora  recta  excurrit :  at  ubi  jam  fcllam  offis  cunciformis,  cui  glandula  pituitaria  incum- 
bit ,  attigit ,  in  hduos  ramos  dividitur  ,•  alterum  dextrum  ,  alterum  (iniftrum ;  quorum 
uterque  ad  latus  fellx ,  ad  nervorum  fecundum  par  repit ,  ubi  utrinque  1  in  liirculos  infi- 
nitos  dirempti,  inter  primum  &  fecundum  ncrvorum  par  difTeminantur,ac  tenui  mcm- 
brana  complicati  k  plexum  choroidem  conftituunt.  ^Alteraeft  artcria  mammaria ,  quae  Mmfa&i 
reflexa  fub  fterno  (  comite  vena  mammaria )  fecundum  ipfius  latera  defcendit ,  &  ubi 
ad  cartilaginem  enfiformempervenit,  circalatera  ejus  thoracem  egreditur,  &  fubftra- 
ta  redtis  abdominis  mufculis ,  peripfbruminferiuslatus  re(5ta  deicendit ,  tandemque 
f,i      circa  umbilicum  cum  m  epigaftrica  arteriaafcendente  per  "anaftomofin  conjungitur. 

Prius  vero  quam  thoracem  relinquit,  ad  fex  fcptem  verarnm  coftarum  fpatia  intcrcar- 
>.  <•<;.   tilaginea  ftngulos  ramos  difTundit ,  qui  una  cum  cartilaginibus  terminantur.  °Tertia, 

Mufcula  alias ,  fed  ftri&iore  appellatione  red:ius  Cervicalis ,  cum  in  rnufculos  in  cervicis  ii^wk 
regione  pofitos  adoccipitium  ufque  diffeminetur. 

His  ramis  edu6tis,  fubclavia  ex  cavo  thoracis  exit,  &  primam  coftam  fuperans,  obli-  ar 
que  vergit  ad  alam  ,  ficque  p  Axillarem  arteriam  conftituit,  qttae  poftea  in  brachium  SjjyjjJJJ 
dirTunditur.  Ante  tamen  propagines  aliquot  fpargit ,  &  ab  infiriore  quidcm  parte  tres ,  abJ"- 
i»t      ex  quibus  prima  q  Scapularis  interna ,  quxinmufculos  fcaputacavitatemoccupant.es  va-  Ah 
•£•      dit.  r  A'tera ,  Tboracica  fuperior  y  quar  ad  pectoralem  mulculum  humerum  adducentem  g     fe  a 
h      abit ,  caeterofque  pedtori  inftratos  ,  &  fatis  ampla  cft.  s  Tenia ,  Tboracica  irferior ,  qux  &  tm>*. 

ipfa  infignis  ,  fecundum  totum  thoracis  latus  defcendcns,  per  mufculum  latifTutium  hu-  Thrracica  fu- 
''' u      merum  abducentem  potiffimum  difpergitur.  Ab  elatiore  parte  ,  una  nafcitur  c  Scapularis 

extema,  quar  fiimmum  humcrum  confcendens ,  in  mufculos  gibbam  fcapula:  fedem  Jtw""'1'"' 
obtegentes  difleminatur.  Rcliquapars  anerU  axillaris  ad  brachium,  comite  vena  bafilica, 
progreditur,  in  quodtotum  poftea  exhauritur  j  decujus  diftributione  fcquenti  capite  txtcr"a- 
dicemus. 

1  <  l  u  q^ocj  reftat  tandem  de  afcendente  trunco  ,  juxta  fuperiorem  fterni  partem  Thy-  Carodden 
■»  ]M«  mo  ruffultum  in  xduosramosdividitur ,  c\uo$  Carotides  appellant  ,  five  Soporaks ,  quod 
his  obftru&is  aut  quocunque  modo  occlufis ,  ftatim  in  fbmnum  incidamus ,  cnjus  peri- 
culum  in  adolefcente  Realdum  Columbum  in  magnahominum  frequentia  fecifte  tcfta- 
tur  Valverda in  Anatome,lib.  vi,  c.  xi.  Inarquales  funt  magnitudine,cum  dexter  mul- 
to  fit  finiftro  craftior  :  tendunt  autem  recta  verfiis  fupcriora  ,  fecundum  colli  latera  dc- 
ducti,  afperre  arterix  &  venis  jugularibus  internis  membranx  bcncficio  connexi,ac  ubi 
ad fauces  pervenerunt ,  in duos ramos  ydividuntur ;  quorum  alter,  cxtcrnus  eft;  alter,  ^oCa. 
internus.  Ille,minor ;  hic,  maior.  2  Exterior , a  ad  buccas  &  ftciei  mufculos  foboles  pro-  Ew«*r,^«i 

j.  i-i      1  •     1  •  •    r  v  1  •  r    •        h  i  ■    ■  i  ■  c    1      *****  fiuuU 

pagat ,  deinde  ubi  ad  aurem  pervenit ,  circa  lplius  radiccm  biranam  dividitur :  c  altcr 
enim  ramus  auris  pofteriora  petit ,  a  quo  dux  arterix  fub  aure  maxillam  inferiorem  per 
primum  ipfius foramen  ad  proceffus  fitum  ingrediuntur ,  &  fecundum  ejus  longitu- 

dinem 


Adriani  Spigelii 


~riia<or:m. 


dineminomniumdentiuminferiorum  radices  dilTeminantur  \  reliqua  pars  per  fora- 
mcn  fecundum ,  quod  ad  mentum  pofitum  eft ,  egrediens ,  in  labrum  difpergitur. 
haerm.Jtw  *  jfrer  per  tempora  &  frontem  repit ,  in  mufculos  faciei  abfumptus.  b  Interior  ramus 

rawtn  Lnce-  '  l  I  ,  /;•         •     r  i    r  1_*  1«  i 

phdiau.  Corotidis  arteriae  ,  iive  artena  Encepbauca ,  m  fauces  derertur ,  ac  ubi  hnguae  &  laryngi 
propaginesdiffeminavit ,  circa  Calvaria:  bafin  in  duos  inaequales  ramos  dividitur ;  mi- 
?»viLreZ '  norem  fcilicet ,  &  majorem.  c  Minor ,  &  pojlerior,  cum  vena:  jugularis  interna?  encepha- 
lico  ramo  majore  ad  cranii  pofteriora  fertur  ,  per  occipitii  foramen  fecundum  ingredi- 
tur,  accraffemembranaefinumfubit.  dMajory  &  anterioi- ,  ubi  per  foramen  proprium 
in  olTe  temporum  exfculptum  cranii  cavitatem  ingreffus  eft,  atque  ad  offis  cuneiformis 
fedem  pervenit ,  ubique  fub  dura  membrana  incedens,  primum  utrinqueramum  in  la- 
tus  crafta?  membrana:  propagat ,  deinde  in  brutis  infinitos  furculos  difpergens ,  e  Rete 
illud  mirabile  conftituit ,  quod  revera  quidem  &  inHomine  invenire  eft ,  at  refpe&u 
brutorum  exiguum ,  &  non  nifi  umbra  quaedam  videtur.  His  furculis  fic  conftitutis , 
cerebri  craflam  membranam  perforat ,  ex  qua  ubi  emerfit ,  propaginem  aliam  per  cu- 
neiformis  ofTis  foramen  (ecundum  ad  oculum  ejufque  muiculos ,  quemadmodum  8c 
ad  maxillae  inferioris  attollentem  temporalem  mufculum  extra  Calvariam  propagat : 
inde  redta  afcendens  ad  latusglanduLx  pituitaria:  in  duos  ramos  dividitur ;  quorum  al- 
ter,  interior  y-  alter,  exterior  eft.  f  Interior  cum  fua  conjuge  oppofiti  lateris  P  unitur,uni- 
txquein  h  plurimas  arteriolas  abfumuntur ,  quae  per  tenuem  membranam  ipfiufque 
Cerebri  fubftantiam  ad  principium  nervorum  opticorum  difperguntur.  1  Exterior ,  re- 
flexus  &  tenui  membrana  fuffultus ,  in  ccrebri  priorem  ventriculum  abit,  diviiusin 
multos  kfurculos,  quicum  1  arteriolis  illis  a  ,n  vertebrali  enatis  uniuntur  y-  aliiquidem 
cum  illis ,  quas  per  bafin  capitis  fub  cerebro  vertebralis  fpargit  y-  alii  vero  cum  illis,  quos 
per  tenuem  membranam  &  cerebri  fubftantiam  dillcminat,  cum  quibus "  plexum  cho- 
roidem  conftituunt. 


«,  r. 
4.P. 


C  f. 


10.1 


L.L 


Mxoru  fub- 


/,b. 
h,  d. 


*,  f. 
/,  h. 
m,  l 

n,  P 


Tihifie  m 
thtos  rc.mos. 
hxterior. 


lntirior. 


I.  m. 


r,  D. 


C   A   P   V  T  III. 

aAxillaris  ArteriA  per  brachium  digett&  feriem  enarrat. 

Rteri  a  ergo °  Axillaris ,  ubi  ad  brachium  pervenit , p  Brachialis trunci  °p\ 
nomen  afciicens ,  unico  ac  indivifb  trunco  ultra  cubiti  flexuram  per  in- 
ternam  brachii  partem  fertur  ,  utrinque  propagines  qualdam  graciles 
ad  muiculos  humeri  internam  fedem  occupantes  difteminans.  Incedit 
auteminterno  five  profundo  bafilica?  vena?  ramo  tanquam  comes  indi- 
viduus  attenfa ,  unde  ducl:um  quoque  &  leriem  illius  ubique  fequitur. 
Statim  autem  fecundum  pofteriorem  humeri  fedem  ,  qua  ipfi  cubitum  extendentes 
mufculi  adharrent ,  defcendens,  propagines  qduas,  quaruminferior  infignis  admo- ?* 
dum ,  educit  ,•  ficque  verfus  cubiti  flexuram  retorquetur ,  quam  ubi  attigit ,  r  duos  fur- 
culos ,  utrinque  unum  ,  in  articulum  exporrigit ,  adeo  detectas ,  ut  fxpe  ibi  pulfus  fatis 
evidenter  percipiantur.  Sub  cubiti  deinde  flexura  per  internam  ipfius  regionem  ince^ 
dens ,  inter  duos  mufculos  ,  fecundum  &  tertium  quatuor  digitorum  internodium  fle- 
ctentes demerfa ,  in  s  duos diffecatur  ramos infignes ;  quorumalter,  exterior;  alter,  S-G 
interior  eft.  r  Exterior ,  fecundum  radium  fertur  ( unde  Radiem  a  me  didus )  &  recl:a  1  • H 
carpum  petit ,  quo  loci  Pulfus  ipfius  a  Medicis  fblent  explorari ,  cum  manifeftus  admo- 
dum  fit ,  quod  cuti  proxime  arteria  fubjiciatur.  Non  longe  autem  a  carpi  radice  u  ra-  «,  o 
mulum  emittit ,  qui  fub  tendinibus  mufculorum  pollicem  extendentium  in  externam 
manus  regionem  excurrit ,  &  in  mufculos ,  qui  inter  primum  pollicis  os  &  metacarpi , 
quodindicemfuftinet,  fitifunt,  abfumitur.  Hocramo  propagato ,  fub  annulari  in- 
terno  carpi  ligamento  &  palmaris  mufculi  lato  tendine  incedens , x  in  tres  dfr>iditurramosy  *' p  p' 
haud  fecus  ac  Vena  &  Nervus  ipfius  comites.  Ex  his primw ,  pollicis  ,•  alter,  indicis  in- 
ternam  regionem  petit  ,•  tertim ,  internumlatusinteriorismediidigitifedis.  Primus& 
lecundus  ,  in  duos  quifque  ramos  dirimitur  \  tertius ,  indivifus  eft.  y  Interior  ramos ,  os  y,  i. 
cubiti  five  ulnam  recta  percurrit  ( Cubitem  eo  nomine  a  me  vocatus )  &  in  manus  vo- 
lam  difpergitur.  Adeo  autem  abditus  eft  in  mufculos ,  ut  ejus  pullatio  diniculter  percin 
piatur ,  nifi  in  macilentis ,  unde  Medici  digitos  in  exteriorem  ramum  femper  injiciunt, 

dum 


de  Humani  Corporis  Fabrica,  Lib.  VI.  i 
dum  pulium  in  carpo  tangunt.  Progreditur  autcm  fub  tranfverfb  ligamento  carpi ,  & 
fub  tendine  palmaris  mufculi ,  Vena  &  Nervo  comitibus  ,•  ac  duos  quidcm  ramos 
in  minimum  digitum ,  totidemcjue  in  annularem  ;  at  unum  in  cxternum  medii  latus 
diipergit. 

C  A  P  V  T  IV. 

fnferidrem  }five  defcendentem  Arteria  magn&  truncum ,  ejufque permedium 
ac  infimum  ventrem  propagationem  propontt. 

R T  E  R  i  A  M  a  magnam,  b  cum  primum  pericardium  fuperavit,  in  duos 
dividi  ramos ,  cjuorum  alter  fuperiora  petat ,  alter  ad  infernas  partes 
defcendat,  fapra  diximus.  Defuperiorejam  egimus,  reliquum  eft  ut 
alterum  quoque  explicemus. 
cDescendens  ergo  Trvncvs  arboris  caudici  proportione  trvncvs 

r       J  J  U         J  o  1  i   i  descen- 

relpondens,  ad  quintam  Thoracis  vertebram  detorquetur,  &  nonnihil  dens. 
finiftrorfum  declinans ,  vertebrarum  corporis  finiftro  lateri  adha*ret,  ficque  fenfim  de-  gSui!°' 
fcendit.  Vbi  jam  Diaphragma  fuperavit ,  quod  per  divifionem  illam  femicirculum  re- 
ferentem ,  quae  inter  fepti  tranfverfi  producliones  eft,  tranfit,  mox  per  lumborum  ver- 
tebras  excurrit ,  medio  ipfarum  corporiinnixus ,  donec  ad  ultimam  pervenerit ,  ubi 
juxta  os  facrum  d  in  duos  infignes  ramos  6  dividitur ,  cjuos  a  fitu  cum  aliis  Anatomicis 
Iliacos  dicemus.  In  hoc  itinere  complures  de  fe  fpargit  propagines ,  quae  diligenti  ob- 
lervatione  digniflima:  funt ,  quod  plurium  in  morbis  accidentium  rationem  facillime 
hincliceatreddere.  Suntautem,  octo  arteria?  Intercoftales ,  duae  Phrenica?,  una  Cae-  pr0pacines. 
liaca,  hinc  Mefenterica  fuperior,  duae  Emulgentes,  totidem  Spermatica?,  tandem  Me- 
fenterica  inferior,  &  Lumbares.  Ex  his  intercoftales,  dum  in  Thorace  adhuc  Truncus  eft, 
fparguntur  ,•  rc/iqu<e,  dum  per  Infimum  ventrem  procedit.  AlU  autem  -vem  Port<e  ramos  co- 
mitantur ,  ut  Cadiaca ,  &  utracjue  Mefenterica  :  alu  Ca"v<e ,  quemadmodum  cxteraj.  De 
his  ordine  nunc  agemus ,  initio  ducto  ab  Intercoftalibus ,  qua:  fupremum  locum  obti- 
nent.  Mox  ergo  ac f  Defcendens  truncus  emerfit,  a  poftcriore  fui  fede  ramulos  utrinque- 
ad  ocjto  inferiorum  coftarum  intervalla  tranfmittit ,  quos  g  Intercofiales  inferiores  appel-  ^ffStT 
lant  rcfpeclu  Intercoftalis  fuperioris ,  de  qua  fupra  diximus.  Ha:  Venis  &  Nervis  ejuf- 
dem  nominisaflociata: ,  recta  fecundum  humiliorem  coftarum  fedem,  ubi  ipfarum 
gratia  finus  peculiares  exfculpti  funt ,  progrediuntur.  Sed  quemadmodum  vena:  in- 
tercoftales  in legitimis  quidem  coftis ,  ad  cartilagines  tantum  ufque :  at  in  fpuriis ,  ul« 
terius  nonnihil  provehuntur ,  ad  latera  inquam  abdominis :  ita  &  Arteria»  in  illis  cum 
coftarum  oflea  parte.definunt ,  in  his  paulo  longius  excurrunt.  Caeterum  ha:  arteria: 
propagines  quaftlam  per  nervorum  foramina  ad  fpinalem  medullam  &  mufculos  dorfi 
vertebrisincumbentes  tranfmittunt,  non  fecus  atque  in  venis  intercoftalibus  propagari 
diximus.  Vfm  autem  eft, vitalem  fpiritum  &  fanguinem  mufculis  intcrcoftalibus  difrun-  vfM- 
dere ,  quem  pra?ter  &  alium  infignem  obtinent ,  aquam  fcilicet  &  pus  in  Thorace  col- 
lectum  m  artenammagnam  ,  &  ninc  per  ramos  emulgentes  ad  vehcam  deportandi. 
Tametfi  neutiquamfum  nefcius  docijiflimum  Fallopium  aliofque,  qui  ante  me  in  nobi-  ua* **Jvtp* 
liflimo  hoc  Patavino  Gymnafio  docuere ,  aliam  monftrafle  Auditoribus  fuis  viam ,  per  M  fervtniM' 
quam  vel  pus  vel  aqua ,  renum  auxilio  ,  educeretur ,  venam  nempe  fine  pari,  cujus  ra- 
mulusin  finiftro  latere  in  finiftri  renis  emulgentem  progreditur.  At  enim  ha:c  via  , 
quam  per  Intercoftales  arterias  monftramus ,  brevior  multo  eft :  ut  taceam ,  per  arte- 
rias  facilius ,  quam  venas  materiam  quamcunque  congeftam  rapi  pofle.  Neque  eft 
quod  aliquis  hic  vereatur ,  ne  ab  his  excrementofis  pravifque  humoribus ,  vitalcs  fpi- 
ritus  contaminentur ,  unde  Cor  graviflima  fymptomata  incurrat ,  cum  lubentes  id  & 
aequo  animo  largiamur :  nam  &  experientia  fxpenumero  nos  docuit ,  dum  per  urinas 
pus  evacuatur  ,  aegros  in  fyncopen  aliaque  mala  incidiffe  ,  intcrdum  etiam  in  repenti- 
nam  mortem  j  nempe  tunc,quando  aut  copia  aut  malitia  nimia  humor  peccabat,&  Na- 
turae  tantam  vim  inferebat,  ut  calor  fpiritufque  fuccumberent.  Sed  mehuc  vocat  ad 
expofitionem  locus  quidam  apud  Hippocratem,  cum  diu  animum  meum ,  ficpeque  an-  «• 
xium  tenuerit.  Locus  eft  in  Coacis  pramotionibus  \  Qujbus ,  inquit,  totmpulmoinflam- 

Z  matus 


1 7  8  Adriani  Spigelii 

matmfueritunacumCorde]  ut ad latm allabatur ,  hitotirefobuntur ,  fcf jacet <cgerfiigidm ,fenfus 
exors ,  moriturque fecunda ,  <z»f  f die.  Si  uero  etiam  fine  corde  contigerit ,  minus  diu  ^vivunt : 
quidam  autem  etiam fervantur.  Diu  cogitavi  mecum ,  quis  Cordis  &  Pulmonum  cum  Ce- 
rebro  nervifque  confenfus  ille  foret,ut  aeger  ab  harum  partium  inflammatione  totus  re- 
fblvatur,  cumidem  Hippocrates  eodem  in  loco  doceat,  ea  parte  aegros  refolvi,  &  livo- 
res  foris  circa  coftam  apparere ,  qua  Aortae  appellata?  ( fic  videtur  vocaffe  pulmonum 
lobos)  ad  latus  inflammatae  decidunt.  Si  vero  non  valde  inflammatae  fint ,  utadlatus 
non  decidant ,  dolorem  quidem  fieri  per  totum ,  non  tamen  refblvi ,  neque  livores  ap- 
parere.  Multis  tandem  apud  me  deliberationibus  habitis ,  in  hanc  deveni  fententiam  , 
non  aliam  effe  caufam ,  quam  confenfum ,  qui  inter  has  arterias  Intercoftales  eft  &  fpi- 
nalem  medullam.  Nafcitur  hic  a  propaginibus  illis,  quas  in  fpinam  fe  penetrare  per  fo- 
ramina  vertebrarum  thoracis  diximus.  Quamobrem  fi  Pulmones  &  Cor  fic  valida  in- 
flammatione  tententur ,  ut  in  arteriam  magnam  fanguinis  copia  afTatim  irruat ,  ficque 
ipfa  poftmodum  tumeat ,  tumeant  etiam  h<ec  vafa  intercoftalia ,  &  confequenter  fur- 
culi  illi ,  qui  fpinalem  medullam  adeunt ,  fieri  profeeto  nequit,  quin  &  haec  8c  Nervi  ex 
ipfa  progredientes  comprimantur,  unde  quid  aliud  quam  refolutiones  earum  partium , 
in  quas  ii  Nervi  inferuntur ,  &  movendi  facultatem  impertiunt  ?  Hanc  fententiam  mi- 
rifice  mihiconfirmare  videtur  elegans  qusedam  obfervatio,  qua?  apud  doctiflimum  Cor- 
ob/ervatia.  ne/ium  Gemmam  habetur ,  libro  de  hemitritaeo  peftilenti.  Cuidam ,  is  inquit ,  Iwvenifludiofo 
per  untverfum  morbi  curriculum finifler  oculus  contraclior  fuit.  Doluit  finiflrum  latus ,  pmfertim  per 
exajperationem  totius  circuitus y  ac  circa  crifim  inflata  aneria  cruris finiftri  fecundum  longitudinem  mo- 
"vebatur,  ut  nobis  conjpicua ,  ^velutiretfaclus  funis  quijpiam  y  ^vertifurfum  deorfumque  ^videretur. 
Quis  hic  non  libens  confiteatur ,  materiam  hanc  in  arteriis  fuilfe ,  cumcrifis  per  arte- 
rias  facta  fuerit  ?  Caeterum  ex  his  ipfis  ratio  quoque  reddi  poteft  alterius  cujufclam  ob- 
fervationis  Gaknic<c ,  quae  iv  de  locis  male  affect.  cap.  i  v  eft ,  ubi  fic  inquit :  In  quodam 
qui  a  -vehementt  peripneumonia  infeflabatur ,  brachii  tam  extern<c ,  quam  intern<e partes ,  acubito  ad 
jummos  ufque  digitos fenfm  dijficultate  laborarverunt ,  atque  motm  quoque  nonnihil  Ufus  efl.  Huic pr&- 
tcrea  nervi ,  qui  inprimo  ac fecundo  intercoflali Jpatio  irtveniuntur  y  noxam fubierunt.  Et  paulo  poft : 
Huic  homini  celeriter  fanitas  reddita  efl ,  adhibito  fcilicet  medicamento  eo  loci ,  unde  nerviprodeunt , 
juxta primum  ac fecundum  intercoflale fpatium.  Propter  cofdem  intercoftales  ramos,  Ioannes 
Valeriola  ,Filius  Medici  illius  cujus  Obiervationes  habemus,  puer  adhuc  in  gravi  pleu- 
ritide  convulfiones  palfus  eft. 

a  Phrenic*  arterU,  duse  fiint,  utrinque  una,  quae  ex  Trunco  enatae  ftatim  atque  e  Tho- 
racis  cavo  egreffus  eft ,  in  feptum  tranrverfum,  prarfertim  vero  in  humiliorem  ipfius  fe- 
dem  juxta  vertebras  dorfi ,  in  plures  ramos  fe<5he  dilfeminantur.  Nonnullos  etiam  fur- 
culosinfuperiorem  partem  fpargunt ,  qua?  poftea  ad  pericardium  abeunt,  qua  parte 
diaphragmati  adnafcitur. 

b  Cdiaca ,  una  eft ,  fic  dicta ,  quod  ad  d  eft ,  Ventriculum  ramos  tranfinittat.  h » 1 

Haec  Vena?  Portae  Splenico  ramo  fimillima,  Ventriculo,Iecori,Veficula?  fellea?,Omen- 
to,  Duodeno,  Iejuni  initio,  Coli  inteftini  parti,  Pancreati,  &  Lieni  ramos  plurimos  lar- 
gitur.  c  Oritur  autem  ex  anteriore  corpore  ipfius  Trunci ,  &  a  (uperiore  parte  inferioris  1 
membrana?  omenti ,  toto  ductu  (ufFuIta ,  in  duos  ramos  infignes  quidem ,  (ed  amplitu- 
dine  tamen  inx quales  dividitur  \  quorum  da!ter,  addextram,-  altery  ead  lsevam  abit.  ^ 
Ille,  minor  eft  y-  hic,  major. f  Dexter  ergo  in  pancreate,  fub  pofteriore  ventriculi  regione  c 
repofito ,  vense  portx  defcendenti  conjungitur ,  ac  ibi  omenti  membranis  innixus ,  ad 
hepar  vadit,  cujus  exilitas  profecto  notatu  digna  eft,  fi  hepatis  intuearis  amplitudinem, 
quod  Veteres  olim ,  hodieque  multi  fanguinis  officinam  conftituere.  Inferitur  autem 
parte  cava ,  prope  vense  portse  truncum ,  &  tam  parva  eft,  quod  majori  arteria  ea  Ieco- 
ris  pars ,  quas  Porta?  radices  fufcipit ,  non  indiguerit :  reliqua  autem  pars ,  qua?  Cavse 
propagines  habet ,  vitalem  lpiritum  copiofiflime  per  venam  Cavam  ex  Corde  trank 
miffiim  fufcipiat.  Antequam  tamen  hepar  ingrediatur ,  in  itinere  plures  furculos ,  eof» 
que  partim  ex  elatiore ,  partim  ex  humiliore  fui  fede  diffeminat.  Et  ex  elatiore  quidem , 
duos ;  primum ,  quem  Pyloricum  voco ,  &  ex  medio  ductu  pronalcitur ,  ac  in  pofterio- 
rem  (edem  dextri  orificii  ventriculi  pluribus  ramulis  divifus  fpargitur  :  alterum ,  ^Cyflicas  i>  $ 
gemellas ,  qus  duo  funt  exiles  rami,  &  in  Veficam  felleam  abeunt,  ac  protinus  in  multas 

propagines 


Phrenicx. 


Cxliaca. 


Rami  duo. 
Dexcer. 


Prop2gines 
ex  elatiore 
fede  pro- 
deuntes. 


de  Humani  Corporis  Fabrica,  Lib.  V  L  17P 

propagines  dividuntur.  Ex  inferiore  fede  iimilirer  duo  oriuntur.  Primtis ,  Epiplois  dextra ,  Eli: 
cjuar  in  dextram  iedem  inferions  membrana:  omenti ,  &  in  Coli  partem  ipli  adnexam 
inferitur.  Aher,  in  duosfcinditur  ramos;  cjuorum  utms ,  Intcftinalis ,  adDuodenum6c  m 
Iejuni  principium  progreditur :  tf/fcr ,  Gaftroepiplois  dextra ,  paulo  inilgnior ,  ad  dextrum 
fundi  ventriculi  latus  derlectit ,  &  iuperiore  omenti  membrana  iurtulta  ,  exfuperiore 
parte  fbboles  quafdam  in  Ventriculi  anteriorem  &  pofteriorem  ledem  propagat :  ex 
inferiore  autem,  in  Omenti,  cui  innititur  ,  membranam.  a  Sinifter  ramuA ,  tfwiajor,  s!n,,~ 
arteria  Sp/enica  dicituv ,  inferiori  omenti  membrana? ,  glandulilque  in  ipia  repoiitis  ad- 
haerens ,  cum  Splenica  vena  ,  cui  attenditur ,  &  cum  qua  pari  ratione  ioboles  di^erit , 
ad  Lienem  progreditur.  In  itinere  autem  fimiliter  ab  utraque  iui  parte  ramos  digerit.  S  i 
Et  exfuperioi-e  quidem ,  hGaftricam,  quae  in  medium  pofterioris  Ventriculi  partis ,  five 
ejus,  quadorfoincumbit,  porrigitur ,  inde  aicendens ,  Ventriculi  finiftrum  orihcium  ^ 
coronxinftarcingenscircumit ,  &  furculos  partim  lurium  ,  in  cefbphagi  finem,-  par- 
tim  deorfum  ,  eofque  majores  &  frecjuentiores ,  in  ventriculum  difper^it ,  ficque  Ar- 
teruim  Coronariam  conftituit ,  iimilem  V ena:  coronaria.' ,  quam  a  Port^e  vena  oriri ,  iu- 
periori  libro  diximus.  Ex  infcriore  autem  fcde ,  Epiploin  f.niflram  ea  fere  parte  educit ,  qua  Exbftfnore' 
jam  Lienem  attingit,  qux  in  inferioris  omenti  membranam,&  quidem  ipfius  finiftram 
partem  excurrit.  Wxc  protinusabexortuinduosramosicinditur  ,  qui  admodum  aie  § 
mutuo  diducuntur,  ex  quibus  alia?  arterix  plures  oriuntur,  qua?  in  dictam  Omenti 
membranam  ,  &  coloninteftinum  ipfi  adnexum  omnes  exhauriuntur.  His  venis  con- 
ftitutis  c  arteria  fplenica  Lieni  magis  approximat,  &  non  iecus  ac  Venafplenica,  quam 
toto  itinere  comitem  habuit , d  in  duos  ramos  ad  literae  Y  iimilitudinem  dirimitur,  quo- 
rum  alter  fuperior ,  alter  inferior  dici  queat ,  qui  poftea  per  cavam  ipfius  partem  in- 
grefli ,  in  infinitos  furculos  dirimuntur,  ut  Arteriarum  quintuplo  plures  fint ,  quam 
Venarum.  Ex  quo  fit ,  ut  in  inflammationibus  Lienis ,  fi  manus  finiftro  hypocmondrio 
apponatur ,  palpitare  ipfum  videatur.  Ante  tamen  ingreffum  arterix  ,  inferior  ramus 
cum  inferiore  ramo  vena:  anaftomofin  infignem  facit  ,  &  furculum  ad  inferiorem 
omenti  membranam  propagat.  Ex fuperiore autem,  unaGaftroepiplois finiftra  dicla,  qux  iu- 
periori  omenti  membranx  annexa,  in  finiftram  fundi  ventriculi  fedem  derivatur,  ante- 
riori  &  pofteriori  parti ,  vel  etiamfuperiori  omento  ramulos  largiens.  Jltera,  Vasbrete 
arteriofum  conftituit,  venx  ejuidem  nominis  in  morem  ad  finiftrum  ventriculi  latus  & 
orificium  adducTa.  Vius  dextri  rami ,  qui  ad  Iecur  vadit ,  pra?ter  communem  quem  ha- 


«4. 

Dexfri  rami. 


bet ,  ifte  eft ,  ut  bilem  quoties  fellis  veficula  obftrucla  eft ,  ad  inteftina  deponat ,  maxi-  c£  uiftZ 
me  vero  adColon,  in  quod  nonnulli  ipfius  rami  inieruntur.  Exquoht,  ut  ulcera  ln  ttTimcmm 
dyfenteriis  plerumquefemper  in  crafiis  inteftinis ,  ac  prarcipue  Colo  :  rariiTime  in  te-  f"**"****- 
nuibus  inveniantur.  Arteria  enim  hxc  ,  ubi  vel  hepar  calidius  copiolam  bilem  generat, 
aut  fellis  vefica  obftructa  eft ,  bilem  in  ie  copiofam  fulcipiens  recta  ad  Colon  transfert. 
Eodem  pacto finiftri  rami ,  five  Splenic*  arterU  uius ,  prarter  communem ,  is  eft ,  ut  Bilem,  ~;;;--'J 
Melancholiam ,  Serofofque  humores ,  fi  quando  his  Lien  abundaverit,  ad  inteftina  de- 
turbet.  Quin  &  per  eandem  hanc  viam  hydropicorum  aquas ,  nonnunquam  vel  ad  in-  u 
teftina  aut  renes ,  8c  veficam  demandantur.  Hicidemramusilleeft  ,  per  quem  potus  3. 
per  univerfum  corpus  tam  fubito  penetrat ,  &perquem  pravi  humores  vomitu  edu- 
cuntur.  Hic  idem  in  caufa  eft,  ut  cibo  repleti,  parum  :  ubi  vero  concoctio  in  ventricu-  * 
lo  facTa  fit ,  plus  minx  reddamus.  Plurimum  enim  diftento  Ventriculo  ,  premitur :  at 
vacuo  ,  munere  fuo  fungi  poteft.  Hic  idem  ramus  nos  edocet,  tenuem  victus  rationem 
praeicribendam  eife  iis ,  qui  purgantia  aiTumpturi  funt ,  ut  patula  medicamentis  fit  via, 
tum  ea,  per  quam  excrementa  ad  ventriculum  :  quam  illa,  per  quam  adinteftina  trani- 
mittuntur.  Hic  idem  quoque  ramus ,  fi  duos  mefentericos  addas ,  Melancholix  hypo-  * 
chondriacx  iedes  eft.  Cum  enim  a  Vifcerum  ,  qua?  in  imo  ventre  continentur,  obftru- 
ctione  hoc  malum  nafcatur  ,  arterias  plurimum  hic  pati  necefte  eft ,  quod  vel  fympto- 
mata  ,  quae  in  hoc  afTe&u  contingunt,  fatis  edocere  queant. 

e Mefenterica fuperior  paulo  infra  Cceliacam  enafcitur,  vena?  mefaraica:  in  modum  (qua?  ,ff  v, 
focia  ejus  eft)  numerofis  propaginibus  in  Iejunum  &  Ilium  inteftinum  ,  tum  eam  Coli  6»«*«« 
regionem  ,  qux  a  cavo  hepatis  ad  dextrum  uique  renem  pertingit ,  ficque  fere  in  fupe- 
riorem  mefenterii  partem  diftributa.  Quo  loci  obfervandum  eft ,arteriam  modo  vena^,  ci■'(T'^*^, 

Z    1  modo 


Emulgentes 


• r  j  Adriani  Spigelii 

mo Jo  contra  venam  arterise  incumbere ,  ficqueinter  utramque  membranam  mefenl 
terii  dcferri.  Habent  autem  hae  arterix  in  melenterio  multis  in  locis  Glaiklulas,  quae 
ad  vaforum ,  &  maxime  arteriarum  liberam  perfpirationem  facta:  funt ,  ex  quo  fit ,  ut 
fcirrho  laborantibus  vafacomprimantur,  &  marcor  univerfi  corporis  infequatur. 

a  Emulgentes  arterU  dux  funt  5  una ,  dextra  ;  altera  ,  finiftra.  Vtraque  fub  praedi&a  pro-  * 
dit,  ubi  prima  fecundaque  lumborum  vertebra  ligamento  copulatur.  Prodeunt  autem 
ab  utroque  trunci  latere ,  quamquam  non  e  diredto ,  quemadmodum  &  Emulgen- 
tcsvenae,  cumdextrafiniftrafithumilior.  Ha:  ubi  ad  renem  acceffere,  in  duos  ra- 
mos  finduntur,  quibus  in  finus  cavitatis  renuminferuntur,  &  non  fecus  ac  Venar  in 
rfM-  ,      ipfbrnm  fubftantiam  infinitisfurculisabfumuntur.  Harum  ufus,  praeter  communem, 

eft  ferum  ,  quod  copiofiffimum  in  arteriis  reperitur ,  expurgare. 
sftrJLtic*.  b  Spermatic<e  ,  five  feminalcs  fimiliter  dux  funt ,  quae  ex  Trunco  arteria:  magna:  parte  * 
anteriore ,  fed  contiguis  principiis  enafcuntur :  non  enim ,  ut  finiftra  fpermaiica  vena, 
fic  la?va  arteria  ab  emulgente  prodit.  Defcendentes  poftea  venis  fui  lateris  attenduntur, 
&  in  rviris  quidem  ,  per  peritonad  proceffus  ad  teftes  deferuntur  :  in  fxminis  autem  ,  ubi 
teftibus  nonnihil  approximant ,  in  duas  partes  fcinduntur ;  qnarum  altera ,  ad  teftes; 
altera  ,  ad  uteri  fundum  defertur.  Arteria:  autem  ad  uterum  fic  perveniunt,  ut  ipfum 
%  irrigenttantum  adlatera ,  nonetiamad  interiora  penetrent.  Quod  quidem  fumma 
providentia  Naturae  fapientiflimxcontigit ,  quandoquidem  haud  ita  tutum  fueritad 
internam  ufque  fupcrficiem  ipfas  deducere ,  cum  ingreffu  fcetus  maximum  fanguinis 
profluvium  ,  non  parvo  puerpera:  periculo  fuiffet  excitatum  ,  fi  interna  fuperficie  pla- 
centa:  fuiffent  adnexa:.  Hinc  &  fit ,  ut  puerperia  paulatim  fluant,  non  cum  impetu,  aut 
confertim. 

Mefenterica     c  Mefenterica  infcrior ,  paulofupra  ,  quam  arteria:  truncus  in  ramos  Iliacos  finditur,  *' 
mfcrior.     juxta  os  facrum  enafcitur,  &  in  Coli  finiftram  partem  rectumque  inteftinum  abit,  cum 
venis  hxmorrhoidalibus  ad  extremam  ufqueanum  defcendens,  &  Hasmorrhoidales 
"JZZrk!^'  artcrias  conftituens.  DcutriufqueMefentericarw/wquaeritur,  an,  prxter  communem, 
vfu*.       proprium  obtineant  ?  Galenus  enim  lib.  iv  de  Vfu  part.  alterius  cujufdam  mentionem 
videtur  injicere ,  cum  velit  nonnullam  chyli  portionem  ab  ipfis  attrahi.  Et  libro ,  an 
fanguis  in  arteriiscontineatur ,  cap.v:  Si  "ventrem  imum  ,  inquit,  iff  interiorem  membra- 
nam  diYiferimm ,  arterias  in  mejenterio plane  conjpicicmus ,  in  hccdis  quidem  nupernatis  lacle  refertas, 
in  adultis  autem  animalibus ,  alterim  cujufdam  reiplenm. 

Quibus  verbis ,  experientia  anatomica  edoctus ,  oftendit  non  Venas  tantum ,  fed  & 
Arterias  mefaraicas  chylum  ad  fe  manifefto  trahere.  Quod  fane  cum  revera  ita  fe  ha- 
beat ,  credibile  omnino  eft ,  chylum  ab  his  poftea  vel  in  venas  transferri ,  vel  ab  ipfis 
arteriis  in  fanguinem  converti.  Nec  profecto  mirabile  id  cuipiam  videbitur ,  qui  con- 
fideraverit ,  etiam  fcetui  dum  utero  adhuc  concluditur ,  maternum  fanguinem  per  ar- 
terias  umbilicales  tranfmitti.  Quod  fi  fanguis  per  venas  receptus ,  elaborandus  adhuc 
eft ,  ut  certe  quivis  Naturae  diligentior  indagator  elaborandum  effe  ftatuet,  profecto  is 
qui  per  arterias  accipitur ,  tanto  exactiori  elaboratione  indigebit ,  quanto  venofb  eft 
prxftantior.  Elaboratur  autem  in  ipfis  Arteriis ,  &Liene,  raptus  in  Cadiacam ,  &  ad 
fplenem  deductus ,  utlibro  vin  pluribus  dicemus.  Atque  hic  ufus  mefentericarum 
t.  arteriarum  praeclarus  eft,  dum  Homo  perfecta  fanitate  fungitur:  praeter  quem  nos 
alium  quoque  addimus ,  quoties  a  fanitatis  limite  declinaverit.  Sufcipiunt  enim  arteria: 
hx  excrementa  univerfi  corporis,  ut  ad  inteftina  deponant,  non  fecus  atque  Vena:,  per 
quas  &  attrahit  Chylum  Natura ,  &  expellit  fimiliter  humores  noxios  e  corpore ;  Bi- 
lem  puta ,  Pituitam ,  &  Melancholiam.  Et  bil&m  quidem,  frequenter  in  continuis  &  in- 
termittentibus  febribus  biliofis ,  quarum  crifis  per  alvi  fluxus  fuccedit.  Pituitam ,  quo- 
ties  Podagricis  dyfenteria:  accidunt ,  qua:  a  doloribus  liberant ,  fi  prudentis  Medici  au- 
xilio  Natura:  inftitutum  fuerit  adjutum.  Melancboliam  tandem,  ab  utroque,  fed  inprimis 
Haemorrhoidali  ramo :  unde  Hippocrates ,  vi  Epidem.  6}ui H<emorrboidas  innatas  habet , 
neque  dolore  lateris ,  neque pulmonum  inflammatione ,  nequefurunculis ,  aut  terminthis  ,pariter  neque 
iepra ,  cancro ,  aut  aliis  morbis  corripietur.  Pectoris  enim  maximus  cum  hxmorrhoidali  arte- 
riaconfenfus  eft ,  quodtruncus,  exquaoritur,  a  corde  defcendens  ,  inprimoftatim 
obfirvttio.  exortu  intercoftales  ramos  propagat.  Omnes  porro  atrabilares humores  ex  toto  corpore 

hinc 


de  Jmmani  Corporis  Fabrica,  Li  b .  V  1 .  1 8 1 

jhinc  expurgantur ,  ut  indc  cancri  &  lepra:  naici  nequeant.  Ex  his  fpontaneis  pur^atio- 
nibus ,  quas  Natura  ipia  molitur ,  de  iis ,  cjux  ope  Medici  perficiuntur ,  &  Artificiales 
dici  poffunt ,  judicium  jam  ferre  licet.  Invaluit  enim  noftra  xtate  opinio  quorundam  , 
purgatior.es  corporisper  Clyfteres  inftitui  non  pofle ,  fed  per  medicamenta  tantum 
ea,  Qux  per  os  allumuntur.  At  ego  ,  fi  Clylteres  medicamenta  pur^antia  in  le  con- 
tineant ,  univerium  corpus  commodillime  evacuari  non  tantum  crediderim  ,  fed  etiam 
experientia  edoctus  atteftari  pollum.  Totum  namcjue  Colon  inteftinum  cum  clyftcris 
materiam  fufcipit ,  vis  ipfa  Medicamenti  per  arterias  ex  trunco  Aortx  noxios  humores 
trahit.  Quo  pofito  ,  rationem  licebit  reddere  (  quod  iarpiflime  vidimus )  cur  ex  elle-  QZlf£^ 
boro  albo  fadaiuppofitoria  ,  eademiymptomatainducant,  qua;  fblent  inierri  iis,  qui  ^f^l 
elleborum  album  per  os  iumferunt.  Similiter  hinc  caufam  licebit  petere  ,  ob  cmam  un-  ywffi 
cTtio  fupra  umbilicalem  re[iionem  facta  medicamentis  pur^antibus ,  ventrem  non  in- 
itrenue  purget.  Per  arterias  enim  medicamenti  vis  attrahitur  ,  &perartcrias  tzdem  dvmmm* 
poftea  purgat.  Hx  arteriae  funt,  per  quas  Colici  dolores  in  Arthritidem,  &  contra  Ar-  epc*uaj* 
thritici  in  Colicos  permutantur ,  ut  apudHippocratem  habemus  vi  Epidem.  (ect.  iv.  tmmt&m- 
G:ti  articulxri  morbo ,  inquit ,  detcntus  intcflini  dolorc  dcxtra pane  -vcxabatur ,  lcYius  habcbat :  ubi  tT**vtn*n0'' 
<-jero  bk  morbus  curatusfuit ,  magis  dolcbat.  Hujus  rei  harc  erat  caula ,  quod  humor  ille  qui 
arthritidem  excitabat,  ex  articulis  ad  Colon  inteftinum  dererebatur ,  unde  Colici  dolo- 
res  aucri iunt.  Andreas  Laurentius  hujus  rei  rationem  inquirens ,  ad  occultos  nobifque 
incognitos  ductus  refert ,  ad  quos  confugiendum  mihi  minime  videtur ,  fi  dicamus,  ex 
Arteriis  cruralibus  in  Truncum ,  &  ex  hoc  in  mefentericos  ramos,  tandem  ab  his  ad  in- 
teftinahumorestranflatosefle:  hxc  enim  via  breviflima  eft  &  commodiflima.  Nec 
cft  ut  vereamur  illam ,  quam  objicient  nobis  fpirituum  vitalium  contaminationem  ,  fi 
excrementitii  humores  per  arterias  vadant :  hoc  enim  magnam  ipforum  tum  in  Anato- 
micis ,  tum  folida  Medicina  ignorantiam  prodit,  facillimumque  foret,  fi  velim  excurre- 
re  ,  hoc  loco  probare,  magnam  quafi  partem  fluxionum  in  noftro  corpore  per  arterias 
fieri.  Nam  &  in  Arteriis  Xaturx  vis  eminet,  &  robuftior  eft ,  utquamprimum  lacef-  m^p^s 
fitur ,  aptiflima  fitad  expulfiones  :  &  fanguis  continuo  puliu  agitatus ,  tum  fiaa  natura '•-•■•'■-•-' 
omnia  ad  fluxionem  aptiora  reddit.  Et  quis  non  credat  per  Arterias  excrementa  ferri , 
qui  fluxiones  a  Liene  confiderat,in  quo  cum  quintuplo  plurcs  arteria:  iint,quam  Vena?, 
neceflarium  certe  eft ,  ex  Arteriis  Lienis  illam  faburram  per  Arterias  exportari  ? 

a  Lumbarcs  quatuor  ,  a  pofteriore  fede  trunci  arterix  magn^  ,  fecundum  ipfius  lon-  Lnmb4res. 
g;itudinem,  dumcircalumborum  regionem  progreditur  ,  exoriuntur.  Hxinlumbo- 
rum  vertebras  per  communia  foramina ,  &  ad  ipibrum  medullam  ,  nec  non  in  mufcu- 
los  vicinosexcurrunt.  Quin  &  ad  medullx  latus  dum  vertebras  ingrefla:  funt,  utrin- 
que  ad  Cerebrum ,  una  cum  venis  lumbaribus  aicendunt.  Sunt  autem  omnesfibi 
xquales ,  fi  duas  demferis ,  qux  juxta  os  facrum  prodeunt ,  cum  non  iolum  ad  medul- 
Jam  in  vertebras  ,  &  ad  conterminos  muiculos  deriventur  ,  fed  etiam  tranfverfim  per 
peritonacum  &  abdominis  muiculos  tranfmittantur.  Ex  his  dua?  pofteriores  MufiuU fu- 
pericncs  a  nonnullis  vocantur  ,  &  a  Lumbaribus  diftinguuntur.  Atque  ha?  arteriar  funt , 
quas  fi  obiervemus  ,  multarum  rerum  ,  de  quibus  graviflime  difputatum  eft  hactenus 
inter  Medicos ,  facillimo  negotio  rationes  reddemus.  Sedimprimis  dirHcillimar  illius  @fc 

n  1  •  n  •  i    /*•»   i       i   i  munt  mP, 

quarltionis ,  qua*  mter  Medicos  agitata  eit ,  per  quas  vias  8c  quomodo  Colici  doiores  - 
in  Paralyfin  aut  Epilepfiam  terminentur.  Habemus  enim  obiervationem  apud  Paulum 
/Eginetam  ,  lib.  1 1  r ,  c.  xli  1 1 ;  ubi,  Colica,  inquit,  <vemt pcflifera  quadam  contagione fr.icbat , 
pkrifque  ad  morbum  comitialcm  ,  aliis  ad  artuum  rcjolutionem  ,  jerVato  jenfu :  qui  ad  Comitiakm 
cUlapfi  funt ,  plerique  pericrunt ;  qui  ~jero  ad  Rcfolutioncm ,  plcriqueferyati  funt ,  -jelut  m  judica- 
tione  caitfa  tranjlata.  Ex  Colo  enim  per  mefentericas  arterias  humor  morbificus  regreflus 
eft  ,  exquopoftcatranilatusinarteri^magnartruncum  ,  ad  lumbares  quoqueperve- 
nit ,  quae  turgeicentes  fanguine,  vicinos  compreflerunt  nervos,  ex  quibus  paraly iis  cru- 
rum.  Et  hanc  nos  faepe  obfervavimus ,  cum  in  aliis ,  tum  in  nobiimet  ipfis ,  prariertim 
annis  fuperioribus,  quibus  Patavii  Epidemii  erant.  Neque  tamen  iemper  Paraly fis  per- 
fectaeft,  ledfxpe  (ut  ego  vocare  ioleo  )  imperfecta  ,  quod  ambulandi  potentia  non 
prorius  ablata  fir ,  ied  iiimma  quadam  difficultate  cruribus  argri  infiftant.  Hanc  multi 
eo  tempore ,  hallucinantes  circa  morbi  cognitionem  ,  pro  debilitate  magna  virium  ex 

Z    3  morbo 


mm 


1 8  i  Adriani  Spigelti 

morbo  contracta  habentes ,  cibo  &  potu  copiofiore ,  fed  fruftra  tollere  conabantur. 
Dequarelib.  iv  defebrefemitertiana  ,cap.xin,  pluribus  egimus.  Hxc  quoquecau- 
fa  eft ,  cur  poft  Colicos  dolores  Epilepfiae  fiant ,  imo  etiam  Lethargi ,  ut  fape  vidimus  > 
quia  materia  a  mefentericis  arteriis  tranfmiffa  ad  Lumbares,ab  his  facile  ad  Cerebrum, 
ad  quod  ipfa  vafa  tranfmigrant,  ire  poteft. 

Cxterum  Truncus  Arteria?  magnse,  ubi  ad  ultimam  lumborum  vertebram  perverot, 
cum  toto  ductu  ,  quem  enarravimus,  fub  vena  cava  ad  latus  finiftrum  iter  habuerit,  hic 
venam  confcendit ,  ne  ab  offis  facri  duritie  in  continuo  illo  motu  atteratur.  a  Dividitur  -» 6  *. 
autem  non  fecus  ac  ipfa  Cava  in  b  duos  ramos  infignes ,  quos  Iliacas  arterias  a  fitu  Ana-  h > s 
tomix  periti  appellant ,  &  oblique  deorfum  ad  fcemur  delatx ,  Graecorum  Y  inverfiim 
cxprimunt.  Proferunt  autem  &  ipfie  antequam  fcemori  inferantur ,  non  fecus  ac  Ilia- 
cx  venx ,  quibus  exacte  omnino  refpondent ,  ramos  aliquammultos.  Etenim  ex  infe- 
s*cr*.  riore  arterti  Jede ,  antequam  Jliacd  dh>idantur  ,  c  Sacr<e  prodeunt ,  quxinfignes  funt,  deor-  '»* 
fumque  facro  offi  innitentes  delat2e,ipfius  foramina  ingrediuntur,&  ad  medullam  ipfius 
ac  pofteriora  facri  ofiis  excurrunt.  Et  per  has  quoque  via  eft  materiae  dolorem  Coli- 
Tropagtms  cum  facientis ,  ut  Paralyfin  crurum  efficiat.  Hinc  paulo  infra  dvpifionem  trwaci,  Iliacae  in 
TuZum.  duos  fubdividuntur  ramos ;  quorum  alter ,  interior  eft  ,  &  minor :  alter ,  exterior  & 
SST  major.  d  Minor,  vel  interior  Iliaca ,  duas  propagines  educit ,  unam  ab  externa  ,•  alteram,  *.  i 
mh[cuu.  ab  interna  fede.  e  Exterior  Mujcula  vulgo  dicta ,  a  nobis  ftrictiore  appellatione ,  Glut<ea ,  *,  *, 
Hypopftnca.  quodcum  venaejufdemnominis,  inter  facrum  &  coxendicis  os,  ubi  invicem  abfce- 
dunt,  defcendat,  plurefquefurculosinmufculosilium  offi  incumbentes ,  Glutseosdi- 
ctos  ,  quod  natium  fint  authores  ,  porrigat.  {Interior ,  Hypogaftric*  dicitur ,  qux  infignis  f.  i 
admodum  eft  &  ampla,  rectaque  deorfum  ad  offis  facri  inferiorem  fedem  delata,  in  ^vi- 
ris  Veficac  fundo  &  Cervici ,  tum  etiam  recto  inteftino  foboles  quafdam  largitur ,  qua* 
etiam  haemorrhoidales  arteria?  dicipoftunt.  In  Mulieribm  vero  ,  quibus  paulo  amplior 
hic  ramus  eft ,  praeter  dictas  partes ,  etiam  in  inferiorem  uteri  fundi  regionem ,  &  pa- 
riter  in  illius  cervicem  numerofam  propaginem  diftribuit.  Hinc  rationem  licet  petere ,  ob 
quam  fi  Vteri  ad  medium  coxendicis  procefferint ,  convulfiones  fiant ,  ut  teftatur  Hip- 
pocrates,  lib. denatura muliebri.  Item,  fiVterusad  coxam  decubuerit ,  cur  menfes 
fupprimantur ,  &  dolor  fiat  in  imo  ventre ,  &  in  laterum  mollitudine.  Sanguis  enim  , 
qui  ad  Vterum  a  Natura  pellitur ,  arteriis  compreflis  a  decubitu ,  in  uterum  deponi 
non  poteft ,  unde  neceflfario  regurgitans ,  vicinas  Venas  &  Arterias  replet ,  qua*  intu- 
melcentes  dolores  hos  efficiunt.  Vidimusenimfiepenumeroindiffeclionibusfictur- 
gidas  fuiffe  has  venas ,  ut  feptuplo  fefe  ampliores  fuerint.  Hinc  etiam  ratio  reddi  poteft 
aphorifmi  illius ,  qui  eft  trigefimus  fecundus  quintse  fectionisapud  eundem  Hippocra- 
tem  ,•  ubi  Mulieri  fanguinem  vomenti  erumpentibus  menfibus  folutionem  fieri  teftatur. 
Quod  fane ,  cum  omnium  confenfu  fiat  per  revulfionem ,  &  vero  Venarum  beneficio 
contingere  nequeat ,  quod  Venae  Ventriculi  a  Portae  vena ,  at  Vteri  a  Cava  oriantur, 
non  alius  confenlus  quaerendus  eft ,  quamille,  qui  fit  per  Arterias ,  maximecum  nec 
arteria  hypogaftrica  procula  Cae  liaca  diftet.  Ex  bis  /wi//t^ratioreddeturfequentis  hunc 
aphorifmi ,  ubi  menfibus  deficientibus  hxmorrhagiam  narium  falutarem  cenfet.  Reli- 
mSL lm'  quapars  Iliac<e  minoris  defcendit ,  &  sarteriam  Vmbilicalem  educit ,  quae  juxta  longitu-  g.  i| 
dinem  arteriar  magnae  defertur ,  validifque  membranis  Veficae  urinariae  lateribus  con- 
nectitur.  Cavitatem  autem  amittit  in  iis,  qui  in  has  jucundas  xitx  auras  prodiere,  quod 
quomodo  fiat,  poftmodum  libro  nono  pluribus  oftenfuri  fiimus. 

h  Caeterum  hinc  non  fecus  ac  vena  Iliaca ,  quadpfi  jungitur ,  per  foramen  offis  pubis  h,  i 
tendit ,  quod  antequam  tranfit ,  fobolem  ab  exteriore  Iliaco  ramo  enatam  accipit,  fic- 
que  foramen  exit ,  a  quo  ubi  difceflit ,  in  mufculos  partim  quibus  foramen  obturatur , 
partim  qui  ab  offe  pubis  nafcuntur,  perinde  atque  interna  Iliaca  Vena  abfumitur.  Tan- 
dem  ubi  ad  medium  fere  longitudinis  fcemoris  terminatur ,  ipfius  extremum  cum  1  ra-  »'» r 
mis  extremis  Mufculx  cruralis  internx  ,  de  qua  fequenti  capite  ,  k  coit  8c  unitur.       * » 
m%7u£.e     lMajor,  five  exterior  fimiliter  duas  producit  fbboles,  quarum  mprima  eft  Epigajlrica  i.^ 
•Efigljima.  j  &  paulo  antequam  peritonaeum  perforat ,  ab  externa  parte  oritur,  furfum  refle-  m' 

<5titur ,  ac  per  internum  latus  mufculi  redi  afcendit,  donec  circa  umbilicum  cum  mam- 
maria  arteriadefcendente  per  anaftoraofin  conjungatur.  "  Mera,  Pudenda,qux  interior  », 

propago 


Pudexda. 


de  Humani  Corporis  Fabrica,  Lib.  V  L  1 8 ^ 

propago  eft  exigua ,  cum  in  tot  ramos ,  quot  Vena ,  non  dirimatur.  Statim  autem  ,  ut 
a  pentomvo abiit,  enafcitur,  &  tranfverfim  fecundum  commiiiuram  olTium  pubis dela- 
ta,  adpudendaspartesinpeniscutimexhauritur.  Quodrelicjuumelthujus  Trunci . 
*  in  crus  abit ,  de  cjuo  nunc  agemus. 

C    A   P  V  T  V. 

Iliaci  rami  exterioris  percms  propagati feboles. 

Ostclvam  enarratos ramos  b extcrior truncus eduxit ,  e^peritonaro  ****** 
difcedit ,  &  ad  inguina  in  crus  fertur ,  per  eandem  ,  quam  Vena  crura-  Sj&E 
lisviam,  cui  fubftratus  eft ,  &  ubique  focius  jungitur  ,  ficque  artcria? 
c  Cruralis  Truncum  (  quem  ita  vocabimus  femper )  conftituit.  Statim 
autem  ac  peritonaeum  fiiperavit ,  ab  exteriore  parte  propaginem  edu-  * 
cit ,  quam  d  Mufculam  crurakm exteriorcm  vocant ,  qua;  deorfum  lata ,  in  "* 


mufculos  fcemoris  os  anteriore  fede  amplexantes  propagatur.  Huic  e  regione  inter 
dum  ,  laepius  paulo  infra ,  fed  fede  interna  tamen ,  alia  educitur  ,  c  mufcula  cruralis  interna  *W<j* 
vocata,  qux  per  tertium  fcemur  fle&entium ,  five  Tricipitem ,  &  per  eos ,  qui  interio-  ' 
rem  foemoris  regionem  tenent ,  ufque  ad  genu  pluribus  ramis  diftribuitur ,  quorum  ex- 
trema  junguntur  cum  extremis  Iliacx  interioris ,  quam  per  foramen  oflium  pubis  ad 
crus  defcendere  diximus.  His  propaginibus  edudtis ,  Cruralis  truncus  ab  inguine  cum 
Vena  crurali  defcendit,  &  juxta  fcemoris  os  ita  refle&itur,ut  ubi  ad  poplitem  pervenit, 
inter  duo  fcemoris  pofteriora  capita  confiftat.  Semper  enim  hoc  folers  Natura  obfer- 
vat ,  ut  vafa  circa  eam  articuli  partem  deducat ,  ubi  flexura  eft,  ne  fi  ea  parte  irent,  qua 
extenditur  articulus ,  ipfa  comprimerentur.  In  ipfb  autem  medio  quafi  itinere,  dum 
per  fcemur  defcendit ,  f  propaginem  educit,  qux  in  plures  furculos  dirempta ,  per  mu- 
fculos  in  pofteriore  fcemoris  regione  fitos ,  una  cum  Vena  poplitea  excurrit ,  tandem- 
que  per  poplitem  defcendens  ( unde  Poplitea  dicitur)  frequenti  fbbole  in  furam  digeri- 
tur.  In  popliteautemjamconfiftens,  utrinque  gpropaginem  ad  latera  articuli  genu  * 
educit ,  altius  fubinde  demerfam ,  quae  partim  in  articulo  ipfb ,  partim  in  duos  mufcu-  + 
los  Gafterocnemios  furam  conftituentes  exhauriuntur ,  unde  &  Surales  arterit  dicuntur. 
Poftquam  h  in  poplite  Cruralis  truncus  confiftit ,  1  ab  extemo  latere  fbbolem  profert , 
qux  juxtafibulamdefcendit ,  &  inter  abducentem  pedem ,  &  fecundum  tarfum  fle- 
Aentium  mufculos'  reconditur ,  &  in  reliquos  anteriorem  tibia?  partem  occupantes 
quoufque  carnei  funt ,  &  fecundum  exteriorem  malleolum  contorqueri  incipiunt ,  dif- 
tribuitur.  Paulo  fub  hoc  di&o  k  alia  educitur  ex  pofteriore  trunci  fede  ,  qua?  ufque  ad 
commixtionem  tendinum  Gafterocnemiorum  defcendit.  1  Alia  deinde  ex  eadem  pofte- 
riore  trunci  fede ,  fed  fub  fecunda  prodit ,  qux  defcendens  &  ligamentum  tranfverfum 
tranfiens,  per  pedis  dorfum  excurrit ,  in  digitos  abducentes  mufculos  diffufa.  mRcli- 
quum  trunci  per  tibia?  pofteriora  deorfum  fertur,  &  circa  malleolum  internum  pedi n  fur- 
culum  offert ,  qui  pollicis  mufculum  adit ,  &  pedis  deorfum  perreptat.  Ipfe  autcm  trun- 
cm  inter  tendines  mufculorum  digitorum  pedis  latens ,  in  duos  ramos  °  dilfecatur  ■> 
quorum  ?interior,  poiliciduos,  duos  indici ,  unum  medio :  q  exterior  \ero ,  duos  mini- 
mo,  duos  huic  proximis  digitis,  inferiore  fede  Iargitur.  Q&terum  etfi  arteriarum  progref-  Arterimm 
fus  magna  ex  parte  talis  fit,  qualem  defcripfimus,  quod  tamen  fupra  de  Venis  diximus,  S>^J4. 
non  (blum  pro  individuorum  diverfitate,  fed  etiam  laterum  in  eodem  homine,ipfbrum  g*"°  **• 
diftributionem  plurimum  variare ,  id  etiarn  de  arteriis  tenendum  eft,  quae  aliis  homini- 
bus  alio  modo  fe  habent. 


1S4  Adriani  Spigelii  de  Humani  Corporls  Fabrica,  Lib .  V I. 


Vena  arteria- 
lit. 


Arteria  ve~ 
nalts. 


Onut. 

lnfertio. 
Diftriiutio. 


Vftts. 


C   A  P   V  T  VI. 

Ven&  arterialis  3  &  Arterim  venalis  hisloriam  complecittur. 

T  perfe&a  omnibufque  fuis  numeris  abfoluta  fit  haecde  Venis  &  Ar- 
teriis  tra&atio,  colophonis  loco  hiftoriam  tertiae  Vena?  &  fecunda:  Ar- 
teria?  nobis  apponerelibuit.  Vocatur a  Vena,  arterialis ;  &  Vena  quidem  * 
ab  officio  ,  quod  Veteres  fanguinem  deferre  ex  dextro  cordis  ventri- 
culo  credidiflent :  at  arterialis,  a  tunica  arteriarum  membrana:  fimili , 
cum  fimplex  non  fit ,  ut  Venarum  ,  fed  gemina-  Arteria  contra,  ^venalis 
dicitur  j  &  arteria  quidem,  quod  aerem  devehere  attradum  per  pulmones  Antiqui  fta- 
tuerint :  Venalis  autem  ,  cjuod  fubftantia  corpori  venarum  refpondeat ,  cum  fimplex 
fittunica,  nec  admodum  cralfa.  Rejecimus  autem  utriufque  tractationem  in  hunc 
pra:cipue  locum ,  ut  de  utraque  fimul  ageremus ,  cum  &  ex  eodem  vi(cere  nafcantur , 
&  in  idem  inferantur  ,  praetereaque  eadem  diftributione  gaudeant.  Enafcuntur  enim  ex 
Corde;  &  Venaquidem  exeditiorefededextriventriculi,-  Arteriaautem  ex  finiftri. 
Implantatur  autem  &  exhauritur  utraque  in  Pulmonum  fubftantiam  ,  &  Vena  quidem 
per  dextrum  afperx  arteria:  latus  porrigitur,  Arteria  autem  per  finiftrum.  Mox  in  duos 
utraque fecatur  izmos ;  quorum  alter  ,  ad  dextram ;  alter,  ad  finiftram  pulmonum  par- 
tem  abit ,  utroquc  iterum  bifariam  fecto  ,  atque  his  in  ramos  alios ,  donec  in  minutif- 
fimos  furculos  difpergantur.  Rami  autem  majores  iefe  invicem  comitantur,  ut  vena 
cum  arteria  perpetuo  incedat ,  multis  anaftomofibus  jundtx  ,  in  quarum  medio  afperae 
arteria?  rami  excurrunt.  Infignia  autem  vafa  (unt,  majoraque  longe,  quam  pulmonum 
magnitudo  requirere  videtur  ,  cum  partcs  illae ,  ut  diximus  libro  fiiperiore ,  cjuse  pluri- 
mum  diftipant  alimenti ,  venas ampliores  requirant  j  nulla  autem  fit ,  qua?  pulmonibus 
ob  perpetuum  &  indefinentem  motum  plus  digerat.  Harum  ufum  omnes  fere ,  qui  ha- 
dr.enus  in  Anatomicis  aliquid  fcripferunt ,  unanimi  confenfii  prodiderunt  efle ,  ut  Vena 
quidem  pulmonibus  alimentum  arTerat ;  Arteria  autem  a  pulmonibus  hauftum  aerem 
ad  Cor  dcducat.  Qux  opinioabfurdiftimofundamento  nititur,fanguinem  fcilicet  nulla 
ratione  in  hac  arteria  contineri ,  in  quo  confutando  prolixiores  elTemus ,  nifi  anatomi- 
cam  infpectionem  ,  &  experientiam  fatis  luperque  falfitatem  demonftrare  (ciremus. 
Quare  ab  iis  potius  ftandum  exiftimo ,  qui  a  dextro  cordis  ventriculo  ad  pulmones  per 
Venam  arterialem  fanguinem  tranfmitti  credunt ,  &  hinc  in  Arteriam  venalem  per 
anaftomofes  deduci ,  a  qua  poftea  ad  Cor  tranfportatur ,  ubi  magis  elaboratur  fanguis 
ille  dextri  ventriculi ,  &  ht  fpirituofus,  ficque  per  Arteriam  magnam  in  univerfum  cor- 
pus ,  pro  vita  fingularum  partium  ,  pellitur.  Nec  verum  eft  aerem  in  Arteriam  vena- 
lem  rapi ,  cum  foramina  ibi  nulla  fint ,  fed  aer  qui  per  Laryngem  in  afperam  pulmo- 
num  arteriam  raptus  eft ,  bronchia  omnia  refrigerat ,  quod  frigus  cum  adjacentibus 
vafis  communicetur  (diximus  enim  ubique  bronchia  ferri  in  medio  Vense  arteriofae 
&  Arterise  venofx )  refrigerat  fimul  fanguinem  in  ipfis  contentum,  qui  Cor  ingrediens 
calorem  illum  nimium  attemperat ,  ut  propterea  opus  non  fit  aerem  in  fubftantia  ad 
Cor  transferri. 

Finis  Libri  Sexti. 


♦ 


A  D  R  I  A- 


4> 


ADRIANI  SPIGELII 

BRVXELLENSIS, 

DE  HVMANI  CORPORIS  FABRICA, 

%  L  I  B  E  R     S  E  P  T  I  M  V  S, 
Qiu  univerfam  Nervorum  hiftoriam  complectitur. 

C  a  p  v  T  l 

Ner-jorum  naturam ,  aclionem ,  &  differentias  explicat. 

X  vafis fapereft utde  Nervis  agamus, quos etfi in poftre- 
mum  locum  rejecimus ,  ob  caufas ,  qua:  fuperius  a  nobis  funt 
expofita: ,  primo  tamen  loco  haberi  ab  iis  debent ,  qui  vel 
ex  Philofophia:  ftudio  delectationem  ,  vel  ex  Medicina:  ufu 
fru&um  aliquem  eximium  &  prarclarum  cupiunt  percipere. 
[  Quis  enim  eft ,  cjui  nefciat  animalium  totam  naturam  in  fen- 
fu  motuque  confiftere  ,  quarum  facultatum  vecTores  funt 
Nervi  ?  fed  multo  minus  quifquam  ita  ignarus  eft  ,  quin  fa:pe 
fepiufque  cognoverit ,  maximam  morborum  partem  ,  qui 
noftrum  corpus  infeftant ,  has  ipias  vires  la:dere,  quibus  affe- 
cTis ,  Homo  omniurh  animalium  pracftantiftimum  ,  a  trunco  inutili  &  a  ftipite ,  non  nifi 
fbla  &  quam  mifere  etiam  trahit ,  vita  differre  poteft.  Quare  non  folum  jucundiftima 
«ft  Nervorum  cognirio  :  fed  &  ex  omnibus  maxime  neceifaria ,  ut  ad  unguem  tenea- 
tur:  atcumineahaudlevesfeledifficultatesofTerant,  conabimur  quantum  in  nobis 
cft ,  fumma  omnia  perfpicuitate  ac  diligentia  perfequi.  Exordiemur  autem  a  definitio- 
ne ,  quam  poftea  nobis  confueto  more  breviter  enodabimus ,  cum  primum  vocis  ho- 
monymiam ,  ne  qua  obfcuritas  nafcatur  ,  e  medio  tulerimus. 

Kttfpi  ergo  ivx  multiplici  vulgo  fignificatione  fumitur.  Vrimoproligamerttis ,  de  qui-  &m*jmk. 
bus  libro  tertio  fcripfimus  ,•  quo  pacto  accepit  Hippocrates  lib.  de  Arte  ,  cum  Kervi,  in-  *' 
quit ,  ad ojfa protenfi ,  aniculorum funt  'vincula.  Sic  &  Arift.  lib.  1 1 1  Hift.  de  anim.  dum  ofta 
omnia  ,  five  foris  viciffim  tangantur ,  five  alterum  inferatur  alteri ,  nervis  ligari  profi- 
tetur.  hinc  natum  eft,  ut  apud  Anatomicos  mtovdpamg  ea  articulationis  offium  fpecies  di- 
catur,  qua:  ligamentorum  inter  fe  connexione  perficitur.  V ocantur  &  nervi  tcndines m\  l- 
qtti  in  mulcubrum  fne  cermmtur ;  ex  quo  fadtum  deinde ,  ut  illa  mufculi  in  tendinofam  fub- 
ftantiam  degeneratio  ,  £mr<£faa$  dicatur.  Sed  &  Venas  nervos  fuilTe  nominatas  ab  Hip-  » 
pocrate,  author  eft  in  Onomaftico  Erotianus,  &  exemplum  ejus  rei  habemus  in  lib.  de 
ufu  humidorum.  Arterias  quoque  eodem  nomine  aotiquiffimis  veniiTe,  RufTi  Ephefii  te-  * 
fhmonio  conftat.  Propria  tamem  fignificatio  illa  eft ,  qua  nosutemur,  &  cui  ipfa  quo-  u 
que  nominis  ratio  maxime  convenit ,  cum  nZs(& ,  ^sTk^hv  .  a  nutando  ,  feu  fletTendo  : 
( nam  &  fic  vocatur)  z^a.  w  ra> ea  ,  atendendo,propriafcilicetnervoruma&io- 
nedicatur.  Mufculi  enim  nervorum  potiffimum  beneficio,  &  fiectere  quamcunque 
partem  ,  &  tendere  confueverunt. 

Eft  autem  Nerws,  Vas  candidum ,  duplici  conflans  membrana  ,  ad  omnem  intenfionem  D,f.x*«. 
aptifima ,  m  qua  fubflantia  qiudam  alba  ac  medullms  contmetw ,  d  Cerebro ,  unde  oritur ,  fpiritttm 
animalem pro Jenfu  & mctu fingulmim partium  -voluntario  deferens.  Dum  ~vas  dico ,  genus  ipfius  Vas  gemm 
exprimo  ,  eademque  volo  intelle&a ,  qux  in  fuperioribus  libris  hoc  nomine  intelligen- 
da  diximus :  puta  ,  elfe  longos ,  teretes,  canales,  &  fi  qua:  funt  alia.  Eft  autem  -vas  can- 
didum,  qua  voce  ftatim  a  Vena  &  Arteria,  qua:  &  ipfae  vafa  funt,  diftinguitur  ;  cumalba 
quidemfint,  pra:fertim  Arteria:  j  non  tamen  ad  eum  appulerint  gradum,  utvala  candi- 
da  dici  mereantur.  Conflat  vas  hoc  dtcplici  membrana ,  ut  vulgo  tradunt ,  quarum  utraque  Dusitxmtm. 
a  cerebri  membranis  oritur,  cum  nervus  cerebrum  compacTum  videatur.  Extetior  ergo  rWiMA,j 
craffa eft ,  &  a  craffa  meninge  nafci  dicitur ,  ad  quam  ex  vicinis  vcnulis lurculi  quidam 

A  a  impenfe  ZT  "~ 


1 8  6  Adriani  Spigelti 

impenfe  exiles  derivantur ,  iis,  qux  per  corneam  oculorum  tunicam  difperguntur,  non 
dillimiles.  Has  in  iis  nervis ,  qui  paulo  crafliores  funt,  cvidenter  confpicies :  at  maxime 
omnium  comparebunt ,  fi  qua  inflammatio  circa  nervos  fuborta  fuerit ,  quemadmo- 
dum  exdem  venuLx,  cpx  corneam  pervadunt,  cum  ob  tenuitatem  cerni  alias  non  pof 
fint ,  in  ophthalmiis  egregie  in  confpe&um  fe  proferunt.  Vanum  ergo  cft ,  quod  Aii- 
ftoteles  obfervavit,  lib.  in  Hift.  deanim.  cap.  v:  humoremcircanervosmucorifimi- 
lem  confiftere ,  albidum,  glutinofum,  ex  quo  ipfi  nervi  &  nafcantur  &  nutriantur,  cum 
xerviex  inr  alimentum  fuum  ab  his  venulis  habeant.  Interior  membrana  tenuior  eft ,  &  a  tenui  cere- 

numeris  fum-  ,  •  m  ' 

euiii  commi.  bri  membrana  profecta.  Sedrevera,  fi  accurate  advertas  animum  ,  nervos  potiusex 
infinitis  quibufdam  funiculis  contextos  ,  &  ope  harum  membranarum  invicem  conne- 
xos  obfervabis.  Id  enim  tibi ,  fi  per  tranfverfum  nervum  diftecueris ,  manifefte  clarum 
reddetur.  Vtcunque  fit ,  utraque  membrana  ad  intenfwnem  aptifima  eft ,  ut  hoc  folo  no- 
minc  ,  quxcunque  in  corpore  tendi  apta  nata  funt ,  quemadmodum  uniti  mufculorum 
tendines  &  ligamentaofIium,propterea  nervorum  appellationero  fibi  adfciverint.  Ten- 
duntur  enim  in  longitudinem  quam  maxime ,  fi  trahantur :  rurfufque  relaxati,  in  prio- 
remcontrahuntur  magnitudinem.  Quodipfum  Ariftoteleslaudato  loco  nobis  rugge- 
rere  voluit ,  dum  nervi  naturam  fiftilem  inquit ,  &  in  longitudinem  tendi ;  fcindi  autem 
per  latitudinem  non  citra  dirlicultatem  pofte.  Continct  autem  in  fe  gemina  hxc  membra- 
na  Jubftantiam  albam  ac  meduHarem,  quam  fi  alicubi ,  perquam  optime  tibi  certe  licebit 
cernere  in  nervo  optico  ,  membranis  ruis  involuto,  &  nonnihil  digitis  comprefto.  Sub- 
ftantia  hxc  nihil  aliud  eft ,  quam  ipfiflimum  cerebrum  ,  a  quo  nervi  omnes  exortum 
Qerebrum  ut  fuum  trahunt ,  11  quidem  cerebri  vocabulo  quis  intelligat ,  non  illud  tantum ,  quod  cal- 
varia  continetur ,  led  etiam  per  lpinam  univerlam  producitur.  hxortus  autem  nic  non 
tantum  ratione  ipfius  produdionis  intelligitur  j  fed  etiam  facultatis ,  cum  a  Cerebro 
nervi  &  prodeant ,  &  facultatem  nancifcantur.  Sunt  enim ,  ut  reliqua  omnia  vafa ,  ca- 
nalcs  quidam ,  in  lefe  deducentes  facultatem  ,  ad  obeundas  adiones  illas  in  fingulis  par- 
tibus ,  quibus  deftinatum  eft  id  vifcus ,  a  quo  oriuntur ,  cum  in  fingulis  partibus  ipfum 
effe  nequeat.  Vt  ergo  Cor  ,  cum  univerfum  corpus  ex  uno  corde  exftrui  neutiquam 
potuerit ,  facultatem  vitalem  per  arterias  undique  diffundit :  ita  Cerebrum  ,  quod  in 
fblo  capite  fua  fubftantia  confiftit ,  ut  viiibus  ftt  ubique,  nervos  in  omnes  partes  digerit. 
l7hfmjrvl  Vacultiu  ktCyfcnfus  cft,  & motm :  non  ita  tamen,  ut  quxvis  pars  ad  quam  nervus  pertingit, 
»^offei°-  ^ntiat  &  moveatur :  neque  ut  alius  nervus  fit  fenfus  delationi ,  alius  motui  deftinatus, 
7onof.wsm°~  quemadmodum  cenfuerunt  nonnulli :  (ed  ut  unus  idemque  nervus,  pro  partis  conftitu- 
tione  vel  utrumque  ,  vel  alterutrum  impertiat.  Clariftimum  hoc  eft  in  fexta  nervorum 
conjugatione,  qua?  laryngis  mufculis, utrumque :  Lieni  renibufque,  alterutrum  tantum 
largitur.  Et  hunc  efte  nervorum  ufum  ,  ex  eo  licet  fatis  concludere ,  quod  nervo  con- 
ftri&o  aut  difTeclo ,  protinus  lenfus  motufque  ejus  partis  auferatur,  in  quem  nervusille 
inferitur.  Hoc  in  canibus  eleganter  demonftrare  licet :  aut,  quod  melius  eft,  in  fuibus, 
dum  nervi  Recurrentes  dicti  filo  conftringuntur.  Si  enim  alterutrum  ligaveris,  mediam 
tantum  vocem  edi :  at  fi  utrumque ,  protinus  totam  auferri  obfervabis :  redire  autem 
iterum  vocem  confeftim  ,  fi  vinculum  diffolveris.  Nervi  ergo fentiendi  moDendiquefaculta- 
tcm  deferunt:  8c  horum  quidam Jolum  fenfum  ,  ut  qui  in  cutim  inferuntur  ,  &  primum  par 
Opticum  vocatum  :  nonnullimotumfimuli^ fenfum,  quemadmodum  fecundum  par,  in 
oculorum  mufculos  digeftum.  Quin  imo  nec  unum  tantum  fenfurn,  utcunque ipfe  ner- 
vus  unicus  fit ,  fed  interdum  plures  difpeniat  uni  organo  ,•  ut  dictus  Opticus  oculo  non 
-  videndi  tantum  ,  fed  &  tangendi  facultatem  offert.  Ita  fextum  par  nervorum  cerebri 
laryngi,  motum  &  (enfum  i  cordi,fenium  fblum  tacTus  j  Ventriculo  autem,pra:ter  hunc 
etiam  famis  &  fitis  fenlum  Iargitur.  Repudianda  ergo  eorum  eft  lententia ,  quiocTo 
nervorum  paria  intra  calvariam  orta  ,  fenfbriis  tantum  dicata  putant  -y  reliqua  vero  ex- 
tra  nata,motui ;  cum  clarillimum  cuivis  fit,fecundum  nervorum  par,oculorum;(extum 
autem  ,  laryngis  mufculis  motum  tribuere.  Carterum  motm  hic  ^voluntarim  eft ,  qui& 
tmuUo*  am-      cum  CUpimus ,     concitari  poteft :  facultas  ipfa  a  Galeno  animalis  dicitur ,  quod  (b- 
lis  animalibus  infit ,  &  per  eam  animalia  a  plantis  diftinguantur.  Cam  autem  nulla  fa- 
cultas ,  fi  proprie  loquamur,  ab  anima  feparabilis  fit,  dicimus  tamen  ipfam  ad  hanc  aut 
illam  partem  deduci,quod  animaimmediatumillius  facultatis  organum  eo  tranfmittat, 

fpiritum 


I 


iritm  m 

fubftmtiA 


de  humani  Corporis  Fabrica,  Lib.  VII.  187 

fpiritum  ncrhpe  animalem,  in  cerebro  ex  vitali  fpiritu  claboratum.  Revera  enim  ipfius  jjj 
fpiritus  fubftantiam  a  Cerebro  per  nervos diduci ,  ex eo  videtur  perfpicuum,  quod  par- 
tes  comprefTa*  &  ftupentes  ,  ubi  motum  recipiunt ,  aliquid  formicarum  inftar  repen-  *. 
tium  perlentire  videntur.  id  enim  profecTo  neutiquam  contingeret ,  nifi  pars  affluxio- 
nem  fpirituum  interccptam  antea  redire  ad  fe  perciperet.  Probare  hoc  conatur  '&  alio  *• 
modo,  nec  male  profecTo  Galenus,  lib.  vn  de  Placit.  cap.  iv,  cxemplo  oculorum,cjuo-  Rej.  ^  .. 
rum  uno  claufb,  alterius  pupilla  fubito  dilatari  ob  lpirituum  affluxum  ( non  certe  alia  de 
cauia)  conipicitur.  Neque  uero  eft,  ut  quifcjuam  nervorum  anguftias  accufet,  qua?  fpiri- 
tum  non  admittant,cum  cuivis  id  notorium  fit,fpirituum  animalium  tantam  elTe  fubtili- 
tatem  ,  ut  fulminis  inftar  omnia  pervadant :  &  in  vivo  fanoque  corpore  non  omnia  ita 
collapfa  efTe  ,  dum  calore  vitali  adhuc  perfufa  funt ,  quin  pori  fatis  aperti  ubique  &  evi- 
dentes ,  etiam  ipfis  in  offibus  reperiantur.  Qui  enim  de  poris  cujufque  partis  ac  dcnfi- 
tate  red:e  judicaturus  eft  ,  eum  modd  mactatorum  animalium  carnes ,  nervos,  viicera- 
que  contcmplari  oportet ,  quemadmodum  fa?pe  nos  confpicuos  noftris  oculis  poros  in 
pluribus  invenimus,  cjui  in  diu  exftinctis  prorfuslatebant.  Fruftra  quoque  nonnulli  '* 
propterea  ambigunt ,  cjuod  aegre  animo  comprehendant ,  qui  temporis  momento 
a  centrocorporisad  extimas  ufque  partes  hic  fpiritus  diffundatur.  Sed  ego  profeclo  etfi 
mirer  &  ipfe ,  &  in  hac  re  immenfam  Conditoris  noftri  potentiam  agnofcam  ,  non  pof- 
ium  tamen  non  propterea  facile ,  qui  fiat  id,  animo  concipere ,  cum  idem  in  fanguine 
videamus  contingere ,  qui  uno  i&u  oculi ,  modo  a  corde  ad  vultum  efFunditur ,  modo 
a  ficie  ad  cor  iterum  regurgitat.  Quis  enim  non  farpenumero  vidit ,  vultum  cujufpiam 
commilTo  aliquo  fcelere,temporis  momento  rubedine  fuffufum  ,•  rurfiis  rofeum  vultum 
nunciato  aliquo  defideratiflimi  amici  infperato  obitu  in  pallorem  fubito  converfum  ? 
Quod  fi  fanguis,  qui  fua  natura  terrenus  eft,fpirituum  vitalium  beneficio,indicibili  qua- 
dam  velocitate  agitur  j  quid  non  fperemus  de  animalibus  fpiritibus ,  quibus  nefcio  an 
(iibtilius  quid  alicubi  in  tota  hacrerum  univerfitate  reperiatur  ?  Quamobrem jamcon- 
cludamus ,  ufum  nerwrum  non  efte  alium,  quam  animalis  fbiritm  a  Cerebro  tranfmiJSi>  temporis  vfu5' 
momento ,  pro  fenfu  motuque  uoluntario partium ,  dedutlionem. 

Videamus  nunc  quse  differentia?  in  nervis  occurrant  :  quas  ut  ordine  inveftigemus  ^-f^ 
omnes,  ea  contemplabimur,  qux  fingulis  inftrumentis  infunt,  dedudta  a  fubftantia,for- 
ma,  magnitudine,  numero,fimilibufque.  Prima  ergo  difTerentia  eft,qua?  occurrit  ratione 
JubftantU,  cum  ii,  qui  a  cerebro  proficilcuntur,  dum  adhuc  in  cranio  eft,  molliores  fint ; 
qui  vero  ab  eodem  prodeunt,  dum  per  fpinam  dorfi  fertur,  duriores.  Rurfus  ex  iis,  qui 
a  cerebro  enafcuntur  in  cranio ,  molliores  funt  illi ,  qui  ab  anteriore  parte ,  quam  qni 
dpofteriore:  &exiis,  qui  dum  extra  calvariam  fertur ,  oriuntur,  molliores  fiint  qui 
afuperiore,  quamquiabinferiore  proveniunt.  Duri  ergo  erunt ,  qui  excervicis  me- 
dullaemergunt :  duriores ,  qui  ex  thoracis :  omnium  duriftimi ,  qui  ex  medulla  in  ver- 
tebris  lumborum  &  offis  facri  contenta  enafointur.  Omnes  autem,  fummatim  loquen- 
do  ,  quanto  breviores  funt ,  tanto  quoquefiint  molliores :  &  quanto  longiores  ,  tanto 
durioresj  curainipfbitineremagismagifque  indurefcant.  Carterum  Galenus  lib.  xvi  cur^uidam 
de  Vfu  part.  cap.  1 1  exiftimat ,  molliores  effe  facTos  ad  fenfum  ,•  cum  facilius  objecto-  SSw.  1 
rum  fpecies  admittat  quod  molle  eft :  duros,  ad  motum  ;  cum  fint  robuftiores.  At  ego 
longe  aliud  Naturae  confilium  fuifTe  ftatuo ,  cum  mollium  nervorum  quidam  mufculos 
moveant ,  ut  fecundum  par :  &  durorum  aliqui  fenfum.impertiant ,  ut  e  cervice  pro- 
deuntes  nonnulli ,  aliique  fparfi  ad  cutem  rami ,  adeoque  refpexilTe  eo  potius ,  ut  qui- 
buslongum  iter  faciendum  eft,  in  ipfo  itinere  falvos  integrofque  prarftaret.  Infgura  hoc 
dilcrimen  obfervatur  ,  quod  etfi  omnes  nervi  teretes  fint  ac  rotundi ,  circa  origines  ta- 
men  nonnulli  aliquantulum  deprefli  videantur.  In  optico  cmocme fenfbilem  meatum  no- 
tavimus  cum  Herophilo  &  Galeno  ;  in  reliquis  utcunque  magnis  nunquam  id  obferva- 
re  licuit.  Sed  magnitudo  complures  fiiggerit  differentias.  Refpondet  enim  ubique  ( ut  ju-  4*«*** 
fta  IbletefTeNaturainomnibus)  magnitudini  earum  partium  ,  quibus  diftribuunturj 
inque  primis  illorum ,  qui  motui  inferviunt.  Nam  qui  fenfum  deferunt,  potius  fentien- 
di  magis  minufve  exquifitam  facultatem  refpiciunt ,  unde  oculi  infignem  nervum  obti- 
nent,  Hepar  exiguum.  Sunt  ergo  alii  crafifimi^  ut  qui  in  brachia  &  crura  diftribuuntur : 
alii  mediocres ,  qui  ad  fenfuum  organa  digeruntur ;  oX\\ graciles ,  qui  in  raufculos  exiguos 

A  a   2  propagan- 


( 


Ab  exortu. 


1 88  Adriani  Spigclii 

propagantur.  Notatu  autem  digniflimumillud  eftdifcrimen  ,  quod  ab  exortu  petitur. 
Nonnulli  enim  uno  continuoque  principio  prodcunt ,  ut  Optici  j  alii  pluribus  &  diftin- 
ctis,  poftea  in  fe  coeuntibus,  ut  tertium,  quartum,  &  quintum  par  cerebri,  dum  in  cra- 
nio  adhuc  eft.  Vtcunque  autem  prodeant ,  alii  yfecundum  Vctcres ,  a  Cerebro  proprie  & 
ftricle  fic  diclo ;  alii  vero  ,  a  fpinali  medulla  exordiuntur ;  &  hi  iterum  ,  vel  a  principio 
ipfius  medullae ,  dum  fcilicet  adhuc  in  cranio  eft ;  vel  a  progreftu  ,  dum  in  fpina  fertur. 
At  nobis  omnes  ad  unum  ex  medulla  cerebri  oblongata  prodire  videntur,  cum  ( quem- 
admodum  ultimolibro  docebimus )  fpinalem  medullam,  non  ut  vulgus,  proceiTum  ce- 
rebelli  oblongatum  ,  fed  tam  cerebri ,  quam  cerebelli  produ&ionem  cum  doctiffimo 
Varolio  credamus.  Alii  ergo  dum  hxc  medulla  calvaria:  adhuc  incluia  eft,  enafcuntur,- 
quorum  communiter  cum  Galeno  feptem  paria  vel  conjugationes  cenfentur ,  utrinque 
enim  prodeunt :  non  incommode  tamen  octavum  par  addideris ,  quod  olfactui  infer- 
vit :  alii  vero,  poftquam  cranium  reliquit,  &  per  dorfi  vertebrarum  foramina  procedit, 
jamque  fpinalis  medulla  proprie  dicitur.  Horum  triginta paria  ftint  j  fcptem  medulla;  cervi- 
ca\\s,  duodecitn  dorfalis,  quinquc  Iumborum,  tandemque fex  medulls  oflis  facri.  Hi  omnes 
eadem  ferie  &  modo  in  utroque  latere  difperguntur ,  excepto  fblo  fexto  pari  ejus  me- 
dulla?,  qu2e  in  cranio  adhuc  eft,  cujus  dexter  nervus,  aliter  paulo  ac  finifter  diftribuitur. 
Ab  illis ,  omnibus  lenfaum  vocifquc  inftrumentis,  tum  viiceribus,  rami  tranfmittuntur : 
ab  bisy  univerfis  mufculis,  qui  fiib  capite  funt.  Carterum,  ut  breviter  loquamur,  nec  ob- 
icuritatem  tamen  inferamus  iis ,  quibus  noftra  de  cerebro  fententia  nondum  cognita 
eft  ,  quam  infra  demum  perfequemur ;  illos  nervos ,  qui  ab  oblongata  cerebri  medulla 
^uucwtui  nafcuntur  j  dum  m  cranio  adhuc  eft ,  Ccrebri  nerlpos  perpetuo  vocabimus ;  reliquos  vero, 
seniffhuiUt  qui  oriuntur,  dum  ner  fpinam  de(ccndit,«fnw  a  Ipinali  mcdulla proprie  fic  dicla profluentes  di- 
fmfict&u.  cemus.  Pnorum  omcia  nonnemo  duobus  carminibus  expreliit ,  quae  cum  digna  iint 
utmcmorix  mandentur ,  huc  dcfcripfimus: 

Optica  prima ;  oculos  movet  a/tera ;  tcnia  guflat ; 
^uanaque ,  quinta  audit ;  ^vaga  fexta  efl ;  fcptima  lingm. 
Sunt  igitur  nerVorum  in  aniverfum  triginta  oclo paria,  qua:  diligenter  unicuivis  addifcenda, 
qui  farliciter  medicinam  facturus  cft ,  ut  lciat  quo  loco  remedia  applicanda  fint ,  dum 
fenlum  aut  motum  alicujus  partis ,  vel  imminutum ,  vel  prorfus  abolitum  videt.  Sed 
nos  nunc  fingulorum  hiftoriam  aggrediamur  a  Cerebri  nervis  exordientes. 

C   A   P   V  T  II. 

De   Nernjis  Cerebri. 


Jservorum 
paria  38. 


Primum  par 
ccrebri. 


4,  7.1.  .!> 


X  oclo  conjugationibus ,  qua*  a  medulla  cerebri  oblongata  ,  dum  cra- 
nii  Iimitibus  adhuc  coercetur ,  oriri  diximus  yprimo  loco  (e  offert  ea ,  qu<e 
a  Opticos  newos  conflituit ,  fama  apud  omnes  difte&ionum  proceres  admo- 
dum  celebratos.  Hi  enim  nontantum  ,  ficraflitiem  lpec-tes ,  maximi 
funt :  fed  etiam  omnium  corporis  nervorum  facile  mollirTimi.  b  Oriuntur  hto-m 
autem  ex  medio  bafis  cerebri,  parte  anteriore,  ex  opinione  Veterum  ,• 
fed  revera,  fi  capite  inverfb  (iifle&ionem  adminiftres  (qua:  ratio  genuina  a  Varolio  pri- 
mum  oftenfa  cft )  ex  principio  truncorum  priorum  fpinalis  medullae ,  ut  quafi  in  occi- 
pitio  eorum  fit  exortus  ,  ftatimque  verfus  conjugem  lenfim  contendentes ,  fupra  ofTis 
fphsenoidis  fellam  uniuntur ,  (  non,  ut  voluerunt  quidam,  tantum  junguntur )  &  com- 
mune  corpus  quadratum  confufa  interiore  medulla  conftituunt.  Inde  protinus  iterum 
(eparati,  uterqueiniuilaterisoculumobliquefertur ,  per  cforamen,  quod  oflis  cu- 
neiformis  primum  eft ,  orbitam  ingredientes ,  &  in  ipfum  oculi  centrum  definentes. 
In  hoc  pari  commode  licebit  demonftrare  duas  illas  membranas,  quas  dixi  in  nervis 
efte,  a  duabus  cerebri  meningibus  derivatas :  tum  ipfam  etiam  (ubftantiam  interiorem 
Ty^rTm  m  me^u^arem  >  a  Cerebri  corpore  proficifcitur.  Ipfe  tamen  nervus  in  plures  ramos, 
tuuiau  ccdo'  ut  a^n» non  dilcinditur ;  fed  latefcens,  oculi  tunicas  conftituit,&  ex  crafTa  quidem  mem- 
brana,  Corneam  ,•  ex  tenui,Vveam  :  ex  medullari  autemfubftantia,Retinam  efTormat. 
Cum  primum  enim  ad  oculi  centrum  appulit,  membranae  hae  expanduntur,&  humores 
iphxra  confecla  in  fe  concludunt.  Nervi  hi  oculis  videndi  facultatem  fubminiftrant , 

unde 


Exortus 

ipfim. 

Vrogrejfui. 

Infertio. 


c,  i.f.Mi 


cr-.cTum 


de  Humam  Corporis  Fairica,  Lib.  V 1 1.  1 8p 

unde  ipfis  obftructis  vel  compreftis  carcitas  oritur.  His  Galcnus  foramina  afcripfit ,  &  vf* 
Herophilus  propterea  mftn  ftiimvs  'viforios  meatm  indigitavit ,  docentcs  ienfibilem  &  con-  *" 
fpicuam  ipfis  inefle  cavitatcm  ,  quibus  tamen  omnes  fcre  Anatomici  contradicunt.  1 
Ego  vero  in  Patavino  Gymnafio  &  frequcnri  multorum  conieilu  iuperioribus  annis 
oftendi ,  meatus  quofidam  a  principio  nervorum  ,  ulcjue  ad  illum  locum,  ubi  coeunt  in- 
vicem  ,  produetos  efTe  ,  mox  inde  verlus  oculum  evanelcere.  Ac  proinde  non  tantum 
excufari  poffe  Vetcres ,  fed  etiam  vera  fcripfillc  monftravi ,  praricrtim  cum  nullus  eo- 
rumfuerit  ,  qui  infigncs  hos  ductus  eiTe  prodiderit :  fed  tantum  mcatus  ejufmodi ,  cjui 
non  prorfus  vilum  erlugiant,  fi  quis  ad  luccm  claram  in  magno  animali ,  ftatim  poft- 
quam  mactatum  fuerit,  id  velit  expendere.  Has  enim  tres  conditiones  &  ipfe  Galenus 
lib.  vn  dePlacit.  cap.  iv,  &  libr.  de  Oculis,  ut  quis  conipiciat,  rcquirit.  Carterum  an- 
tecjuam  hinc  diicedamus ,  problemata  qua:dam  in  medium  adducam  ,  ut  praeter  ipfam  rnUnsxa. 
hiftoriam  ufum  quoque  demonftrem  eorum  ,  qux  a  mc  dicuntur  ,  inprimis  cum  noftra 
tempeftate  ab  iis  fere  tantum  diiTectionis  ftudium  colatur  ,  qui  mcdicx  arti  induftriam 
fuamlocant.  Primum  crgo  fit ,  qux  cauia  rucrit ,  ut  multi  ex  piuribus  ( prariertim  fibi 
de  induftria  concitatis )  fternutationibus  in  cxcitatem  derepente  lapii  fint.  Fit  hoc,  vel 
quia  arteriarum  carotidum  rami ,  cjui  nervis  opticis  fic  vicini  funt,  ut  tangant,  rcplcan- 
tur  &  repleti  hos  comprimant :  vel ,  quia  copioius ,  ilque  pituitofus  humor  ex  cerebro 
ad  opticos  nervos  traductus  fuit,  qui  obftruxit.  Illos,  quandoque  fetaceo  curatos  vidi : 
hos ,  quibus  ab  humoribus  pituitofis  malum  hoc  enatum  fuit ,  nunquam  convaluiire 
memini ,  nifi  quemdam  luevenerea  laborantem  ,  qui  hydrargyro  inunetus ,  liquefactis 
omnibus  humoribus,  lanitati  reftitutus  fuit.  Sed  boni  piique  Medici  non  cft,  ea  in  ufum 
rcvocare ,  qua?  periculi  plena  plus  damni  afTerant ,  fi  noxia  fint  ;  quam  boni  apportent, 
fi  proficua.  Et  fatius  eft  profecto  cxcitatem  non  pcllere ,  quam  mortem  adducere  : 
quamvis  plerumque  quos  ratio  non  juvat,  eos  temeritas  juver lt,  ut  eleganter  inquit ele- 
gantiffimus  Medicorum  Celius.  Interimin  oculorum  affectibus ,  qui  in  medica  praxi  0Vtnm*' 
verfantur,  ea  qua:  per  palatum  pituitam  educunt ,  adhibere  dilcant  potius ,  quamad 
nares  noxios  humores  attrahere.  Vt  taceam  prartcr  pcriculum  quod  evitant ,  plus 
etiam  commodi  ex  mafticatoriis  nafci ,  quod  tum  expericntia  longa  hactenus  docuit , 
tum  Anatomia  perfuadet ,  cum  nervi  optici  in  iuo  exortu  non  longe  a  palato  diftent: 
iong;ius  autem  a  fpongioio  ofte ,  &  via  fit  practer  naturam  ad  quam  humores  ducuntur , 
ut  dabitur  dicendi  occafio  inferius,  &  jam  ante  me  a  doctiftimo  Vefalio  demonftratum 
fuit.  Quarritur  deinde  ,  quo  pacto  extra  orbitam  oculus ,  non  rupto  nervo  optico  poi-  ». 
fitexcidere,  cujus  reiquamplurimas  habemus  hiftorias.  Sed  non  dirficile  eft  reipon- 
dere  ex  iis  qux  ante  dicta  funt ,  nervos  fcilicet  admodum  extendi  fecundum  longitudi- 
nempofle.  Dum  ergo  humiditatis  plurimum  hic  iuicipit  in  inflammationibus  oculo- 
rum  ,  facile  fit ,  ut  laxetur :  ipfi  autem  muiculiplurimum  intumeicentes ,  cum  amplius 
in  orbita  contineri  nequeant ,  extra  profiliunt.  Plerumque  enim  ab  inflammationibus 
oritur  oculorum  procidentia  ,  qualesiunt  hiftoria:  doctiilimi  Vega:,  qui  mulierem  qui- 
dem ,  procurato  menftruorum  fluxu :  at  juvenem  inunctionibus  digerentibus  curavit. 
Digniftima  autem  mentione  qusftio  eft ,  &  cui  explicanda:  occafionem  mihi  fuggerit  3* 
quod  legi  apud  nonnullos,  carcos  a  vulnere  traniveriim  rronti  inflicto  ,  nonnullos  vero 
a  copioio  alvi  profluvio  derepente  exorto,viium  &  quidem  iubito  recepilTe.  Cauia  non 
fuit  alia ,  quam  compreflio  horum  nervorum  a  conterminis  vafis ,  venis  puta  Sc  arteriis 
fanguine  tumidis  enata,quas  fine  mora  vulnus  tale  evacuavit.  Quamobrem  &  ego  non-  x-r* 
nunquam,  nec  fine  fructu,in  ea  ca:citatis  fpecie,quam  Barbari  G/tfta/>;  /c/v^rwappellant, 
mediam  frontis  venam  pertundo ,  ex  quoianguinem  eo  ufque  deduco,  donec  iua  ipon- 
te  fluere  ceflaverit. 

^Secvndvm  Par  a  lateribus  bafis  anterioris  cerebri ,  prope  primi  originem  Ve-  %£?*u?u 
*, 0.10.1.  teres  Anatomici  enafcidicunt :  b  at  nolta  dijjcclio  demonftrat ,  ad  pnncipii  fpinalis  mcdul- 
laeintimam  partem  prodire ,  &  iniuo  exortu  fic  unitos ,  ut  angulum  communem  efti- 
ciant,  qu<e  caufa  eft ,  cur  ad  eafdem  partes  uterque  oculus  fimul  commoveatur.  Te- 
*.s.&.K  nuiuseftmultoficumprimoconferas,  &  durius ,  cxitque  e  cranio  per  c  roramen  le- 
cundum  oifis  cuneiformis,  quod  oblongum  eft,ficque  oculi  orbitam  intrat.  Mox  in  plu- 
res  furculos  difpefcitur ,  qui  ad  mufculos  oculi  vadunt :  & prinms  quidem  fupra  primum  x. 

A  a    3  par , 


i 


3- 
4- 


i  p  o  Adriani  Spigelii 

par ,  five  opticum  afccndens ,  in  duos ,  tum  palpebrae ,  tum  oculi  levatorem  digeritur : 
alter  valde  confpicuus,  pluribus  furculis  in  adducentem  diffeminatur :  tcnim  nec  ipfe  ob- 
fcurus,  primo  in  duas,  mox  in  plures  fibras  divifus,  in  oculi  deprefforem  :  quartus,  in  ob- 
liquum  inferiorem,  five  minorem  circumagentem  oculum  verfusangulum  exteriorem. 
Tandem  fibras  quafdam  tenues  educit,qua?  juncta?  cum  primo  pari,  exterioribus  oculi 
membranis  diftribuuntur  ,  adeo  ut  ad  quatuor  tantum  mufculos  oculi  hoc  fecundnm 
rji*.        par  propagetur  ,  tum  ad  eum,  qui  palpebram  attollit.  Vfus  hujus  paris  eft,  facultatem 

motricem  mufculis  oculorum  impertire. 
Ixorm. par'     a  T  e  R  t  i  v  m  Par  ex  inferna  &  pofteriore  medulla?  cerebri  fede ,  exiguo  nervulo  *  >  m  h. 
oritur,  rectaque  fiib  cerebri  bafi  verfus  anteriora  excurrit,  fecundaeconjugationi,  cum 
quadi&um  b  fecundum  oflis  cuneiformis  foramen  oculi  orbitam  ingreditur,  atten-  fc.MlfcJ 
W*i      fum.  Mox in  quatuor  ramos  digeritur  j  exquibus  cprimm>  obliquorum  oculi fuperio-  c,7. , 
ri  &  majori ,  five  Trochleae  mufculo  vocato  ,  ramulum  offert ,  indeper  d  foramen  ofiis  d.  %. 
frontis  fupra  orbitam  exfculpto  elapfus,  in  cutem  &  c  mufculum  frontis  ( quem  potius  i]\  ^ 
ob/ervatio.  ^percilij  rnulculum  dixeris )  definit.  Ramus  hic  diligenter  notandus  eft  ,  quod  obfer- 
varim  olim ,  ipfb  Ievi  vulnere  laefb,  palpebram  prolapfam,  dum  fupercilii  mufculus  pro- 
obfirvatio.  pterea  paralyfin  incurrerit.  Vidi  etiameandemparalyfinnatam  ex  medicamentis  fri- 
gidis  8c  narcoticis ,  pro  fbmno  conciliando  importunius  adhibitis.  Sed  &  ex  his  ratio 
reddi  poteft,  cur  Hippocrates  i  prognoftic.  inter  Icthalia  figna  retulerit,  in  acutis  mor- 
bis  femiapertis  oculis  dormire.  Malum  enim  hoc  fignum  eft  propterea ,  quod  fignifi- 
cet  ficcatos  effe  admodum  nervos  ,  adeoque  &  cerebrum  ;  ex  quo  fit,  ut  aegri  tales  ple- 
N»ta.       rumque  convulfi  poftea  moriantur.  Solet  quoque  in  nonnullis  Epilepfia?  praeludium  in 
palpebris ,  facie  tota  aC  oculis  eodem  nomine  oboriri ,  cum  tertium  hoc  par  ab  hu- 
moribus  epilepfiam  generantibus  vellicetur,  ficque  convulfio  oculorum  &  faciei  nafca- 
L-      tur.  fSccundm  ramus ,  deorfum  fertur  &  per  P  quarti  maxillae  fuperioris  ollis  foramen ,  /.  7-  '■ 
quod  fub  oculi  orbita  eft ,  excidit,  ftatimque  in  faciei  anteriore  parte  in  plures  diffectus  %  '* 
propagines,  in  mufculosfuperius  Labium  &  nafi  alam  abducentes,tum  in  ipfum  labium 
acgingivasdentiumincifbriorumabfumitur.  hTenim,  per 1  foramen  fecundi  oflis  ma-  b,7.t 
xilLx  fupcrioris ,  poft  carunculam  lacrymalemin  oculi  interiore  angulo  pofitam  ,  in  na-  'L.t;'<> 
rium  amplitudinem  tranfmittitur  ,  per  tunicam  ejusdiffufus;  exquofit,  utacutifli- 
4-      mo  fcnfu  fit  prazdita ,  leviterque  tantum  attacta  fternutationem  efficiat.  k  Gjufrtu&y  per  *,  7-  '•• 
'eamrimam,  quxinterprimumiuperiorismaxilleeoseft ,  &  cuneiforme  in  externo  i.  *.  =  . 
oculi  angulo  ,  five  per  quartum  foramen  oftis  fphamoidis  egreditur ,  &  ad  interiorem 
vf»*.        temporalis  mufculi  partem  fecedit.  Vfm  hujus  eft,  didis  mufculis  vim  ac  facultatem 
movendi  adferre. 

Q^irtu  Par.     m  Qy  ARTVM  p  a  r  ex  medulla  cerebri ,  fede  pofteriore  enafcitur ,  &  per  foramen  m>7-  H 
oflis  cuneiformis n  fextum  e  cranio  egreditur,  rectaque  defcendens  tres  ramos  a  Jfe  pro-  ».  *.  d 
pagat.  °  Primm  eft  ftatim  a  tranfitu,  qui  vitis  aut  cucurbitae  capreolorum  in  morem  ali-  »%  . 
quoties  contortus ,  &  p  duobus  furculis  q  nervi  auditorii  ( de  quo  jam  dicluri  lumus)  /,n.  >. 
unitus ,  poftea  in  maxillae  inferioris  attollentem  temporalem  &  abducentem,  tum  buc-  q' m  f' 
*•      carum,  furculos  digerit.  Hinc  ulterius  defcendens ,  rfecundum  promit ,  qui  in  gingivas  r.%. 
}.      fuperiorum dentium molarium ,  ipfbs  etiam  dentes furculos feriatim propagat.  sTer-  s,k 
tim ,  a  pofteriore  parte  egreffus ,  1  maxillar  inferioris  foramen  ad  proceffuum  funda-  t,t.f. 
menta  in  fuperficie  interna  infculptum  ingrediens,  radicibus  dentium  ordinatim  ramu-  b,b* 
los  largitur,  ac  tandem  per  anterius  11  foramen  in  exteriore  fuperficie  pofitum  egre-  «.  c< 
diens ,  in  inferius  labium  ejufque  cutem  terminatur,  quod x  reliquum  ejus  eft  in  linguae  *,  7. . 
tunicam  juxta  radicem  exhauritur ,  &  fic  aptitudinem  faporis  dignofcendi  offert.  No~ 
tetur  autcm  hoc  hco ,  duo  ha? c  paria  quae  nunc  recenfuimus ,  tertium  inquam ,  &  quar- 
tum  ,  ab  Anatomicis  communiter  pro  uno  recenferi ,  eoque  tertio :  fed  hac  tamen  di- 
ftinctione ,  ut  dicant  hoc  ipfum  duplici  radice  oriri ,  altera  quidem  tenuiore ,  altera 
crafliore.  Tenuiorem  radicem  vocant,  quam  nos  tertium  par  ftatuimus:  CrafTio- 
rem,  quam  nos  quartum.  Sed  nos  diftinguimus,  quodreveranequein  exortufuo, 
neque  in  progreffu  invicem  conjungantur.  Quartum  autem  par  quod  ipfi  ftatuunt , 
a  tertio  non  videtur  diftinguendum ,  ut  Valverdaipfe  libro  vn  Anatomia?,  cap.  iv 
concedit. 

!Qvin- 


Kota 


de  Humani  Corporis  Fabrica,  Lib.  V 1 1.  191 

7Ln.     a  Qvi  NT  VM  Par  exmedullaccrebrioblongata,  ea  fede,  qua  cercbelli  portio  gjjj™ par' 
annectitur ,  prodit :  enatum  ex  duobus  nervis ,  quorum  alter  mollior ,  altcr  durior  eft. 
Egrediuntur  hi  una  membranam ,  &  per  foramen  oflis  temporum  ,  quod  in  proceflu 
ejus  petrofoinfculptum  eft ,  infignefatis  &  tortuolum ,  auditus  organa  intrant.  Indc  du*p°«;o« 
durior  '\\\i  portio  confeftim  in  priora  abit ,  per  canalcm  pcculiarem  vc<5la  ,  ac  rurfus  pcr  Dtmof- 
idem  os ,  oblique  ad  pofteriora  rccurrit ,  &  in  primam  auris  internar  cavitatcm  fecedit : 
hinc  rcflcxus  magis  duaspropagincs  educit  ,•  unam  ,  (uperne ;  alteram  ,  infcrnc:  fed 
ntrinque  per  proprium  foramen  tranfit.  bS/^r/(?rpertranfvcrfumejuidcm  oflisfora- 
men  fertur,  per  quod  vcnula  quoque  in  auditus  organum  pcrtraniit ,  &paulopoft 

f.      egrefllim  c  quarti  paris  ramo  ,  prout  nos  tradidimus ;  vel  ut  communiter  alii  paria  nu- 

a  merant ,  tertii ,  quem  caprcoli  vitis  ritu  in  orbem  agi  diximus  ,  commilcetur.  d  Inferior 
per  tertium  ejufdemoflisforamen  ,  quod  anguftum  valde  eft  ,  &  tortuofum  exit,  & 
tranfverflm  lupra  muiculum  maxilla?  inferioris  lateralem  delatus ,  in  fauces  defcendit , 

L  aliquam  multis  propaginibus  in  nares  difleminatis.  Confeftim  autem  e  quarti  paris 
propagini  capreolum  imitanti  commifcetur,  five  furculo  illi,  qui  ad  linguam  abit,  a  qua 
ad  dentium  radices ,  &  mufculos  buccarum,  uti  &  cutim  auricula?  radicem  ambientem 
abit.  Per  hunc  ramum  Anatomici  creduntfieri ,  ut  qui  furdi  naicuntur  ,  etiam  muti 
ferefiant.  Cxterum  illa  portio  ,cum  dura  portione  fertur  :  at  ubi  ad  primam  au- 
ris  illam  cavitatem  pervenit ,  membranx  in  modum  per  ipfam  expanditur ,  ficquc  me- 
rito  Ncrvus  auditorius  dici  meretur ,  cum  fpiritus  omnes  ad  auditum  ipfe  fuggerat. 

r.iu.*.     f  S  e  x  t  v  m  Par  paulo  magis  verfus  inferiorem  ac  poftcriorem  partem  ,  quam  |«™m  p*> 
quintum  exoritur:  ncc  uno ,  fedcompluribusafediremptisnervulis,  quitamenfta- 
tim  fimul  junguntur  ,  etfi  non  adeo  coalefcant,  ut  unicum  omnino  cfforment,  fed  duos 
diftinclos  femper,  una  tamen  membrana  a  dura  cerebri  meninge  enata  cocrcitos,  qua: 
res  impofuit  multis,  ut  pro  uno  habuerint.  Sicjundli  defcendunt  fimul  e  cranio  per 

il.z.  gfecundum  &  tertium  foramen  occipitii ,  per  quod  idem  minor  Carotidis  arteria?  & 
major  venx  Iugularis  ramus  calvariam  ingrediuntur.  Duo  ergo  cum  fint  nervi,  aker 
in  egreflu  magis  vergit  ad  partem  priorem  dicti  foraminis ,  ac  minor  eft :  aker,  ad  po- 
fteriorem ,  ac  major.  Ille,  mox  ab  egreflu  e  cranio  recta  deorfum  ad  lingua?  fauciumque  JJ^JJ 
mufculos  tendit,  &adpartesinorecollocatas,  in  quas  totus  abfumitur  :  hic  contra  ,  tro^imtt- 
h  primam  propaginem  ad  eos  ,  qui  pofteriorem  cervicis  partem  occupant ,  pra?cipuein  u 
primum  lcapula:  mufculum ,  five  Cucullarem  :  deinde  feptimo  pari ,  dicla:que  Arte- 
ri<e  &  Venx  membranarum  quarundam  beneficio  adha?rens,  ad  laryngislatera  de- 

*  fcendit,  cujus  mulculis ,  prxcipueinternam  cavitatem  tenentibus,  tranfverfim  'fur- 

culos  largitur.  Hiccum  plures  nervorum  propagines  inter  (e  concurrant,  iterumque  pieJ;nervo. 
disjungantur ,  plexm  quidam  conftituitur ,  in  quo  nodi  glandulis ,  vaforum  divaricatio-  ™" /««'/>*- 
nibus  attenfis ,  nonabfimilesreperiuntur ,  quod  primum  obfervavit  do<5liflimus  Ana- 
tomicoium  Fallopius,  qui  olivaris  corporis  imaginem  referre  voluit.  Cacterumipfe 
nervus  major ,  inter  eadem  ,  quse  dixi ,  vafa  medius  incedens  fenfim  a  larynge  ad  afpe- 
ram  arteriam  fertur ,  adcujuslatusdefcendens,  ad  Thoracem  tendit.  Prius  tamen  ^Z^T"1 
quam  hunc  ingrediatur ,  fupra  jugulum  in  duos  ramos  dirimitur ;  ex  quibus  alter ,  ex- 
terior  eft  &  minor  :  alter ,  interior  &  major.  De  horum  diftributione  &  propaginibus 
nunc  breviter  agemus ,  fedita,  utcum  dexter  quam  finifter  truncus  aliter  diflemine- 
tur ,  leparatim  utriufque  hiftoriam  proponamus ,  &  primum  quidem  clextri ,  deinde 
&finiftri. 

1         k D ex tri  ergo  nervi  ramm  exterior,  protinus a divifione  1  propagines  cmittit  ad  Smil^ 
flectentem  caput  Maftoideum  vocatum  mufculum  ,  tum  hyoidis ,  fternohyoideum  in-  £,h^°"a* 
quam ,  &  laryngis  ,  fternothyroideum  ;  inde  thoracis  cavitatem  ingreditur  ,  ac  ubi  ad  ^f' 
arteriam  axillarem  pervenit ,  ab  interiore  fui  latere  nunc  tres  ,  nunc  duos  educit  m  fiir- 
culos ,  unum  fub  altero  ,  qui  circa  dictam  axillarem  arteriam ,  tanquam  axem ,  aut  ( ut 
veriusdicam)  trochleam  quandam  reflectuntur ,  &  una  coeuntes  unum  conftituunt 

•  n  nervum,  qui  dextro  afperx  artcrixlateri  membrana?  beneficio  adnexus ,  abinfima 
jfede  ad  fummam  recurrit ,  ad  dextrum  laryngis  latus  feftinat ,  glandulx  incumbens  , 

»  quje  dextri  lateris  radici  appofita  eft.  Hanc  ubi  fuperavit ,  in  plures  confeftim  0  fur- 
culos  dirimitur  ,  qus  in  fui  lateris  mufculos  in  larynge  fitos ,  &  qui  capita  deorfum 

habent , 


Minor  nrr- 

VK4. 

ner- 

eim 


TifXterreficr- 

rens  nctvtu. 


i.  bi. 


3- 

■4- 


V. 


confen- 
fm  Ventriculi 
&  Cordn. 


Interioris 
trunci  pro- 
pagioes. 


Rami  tres. 
i. 


SINISTRI 
nervi  ramo- 
rumhiftoria 
hxterwrispro 
pagines. 


Recurrens  ft- 
nijler. 
4- 


lr.terioris  f>ro 
pagines. 
I. 


ipi  ■  Adriani  Spigelti 

habent,  motum  ipfis  concedentes,  abfumuntur.  Atque  hic  nervusa  progrefTu  >Rc- 
cumns  dicitur ,  eftque  celeberrimus  apud  omnes ,  afapientiffimaNatura  magna  pru- 
dentia  conditus ,  ut  in  mufculos  laryngis ,  quorum  capita  dcorfum  fpectant ,  inferatur, 
cum  omnes  nervi  motum  largientes  capitibus  inferi  debeant ,  &  verfus  finem  fpecrare, 
non  contra.  Et  quia  lary nx  vocis  inftrumentum  eft ,  vox  autem  non  nifi  motis  mufculis 
perficiatur  aut  aperientibus  laryngis  cartilagine ,  aut  claudentibus :  idcirco  conftri- 
ctis  vinculo ,  aut  abfciflis  his  nervis ,  qui  facultatem  fe  movendi  contrahcndique  mu- 
fculis  impertiunt ,  voxanimali  demitur.  Id  in  canibus  aut  porco  ,  quod  ille  latrando, 
hic  grunniendo  indefinenter  vocem  edat,  egregie  demonftrari  poteft.  Altero  enim 
nervo  refecr.o ,  dimidium  vocis  adimitur ;  at  utroqueprotinus  tota  aufertur.  Confti- 
tuta  recurrente  propagine ,  ramus  exterior  fub  jugulo  oblique  defcendens ,  poftquam 
in  itinere  h  furados  mediocris  amphtudinis mVteuram  &  Pulmonis tunicam  digeftit,  tum  *>x 
c  alios  Pericardio  &  Cordi  ipfi  largitus  eft  ,  ulterius  defcendit  intra  mediaftini  duplica-  e>  i- 
turam  ,  &  juxtavertebrasin  duos  dramos  dividitur,  qui  fiomachicum  nerrmm  dextrumd,1~ 
conftituentes  oblique  feruntur ,  &  diaphragma  inde  una  cum  cefophago  perforantes , 
cui  nullum  tamen  ramum  impertiunt ,  in  fmiftrum  Ventriculi  orificium  e  pluribus  ra-  »•  * 
mis,  reticuli  inftar,  exhauriuntur ,  id  quod  itacum  finiftro  nervo  cingunt ,  uttotum 
ex  nervis  conftare  videatur.  Hinc  tantus  non  modo  cnm  cercbro  ventriculi  confcnfus 
eft  ;  fed  etiam  cum  corde  ,  ut  ii  afTe&us  ,  qui  orificio  fuperiori  dolorem  inferunt ,  cor- 
dis  eife  videantur ,  &  revera  quoque  fmt ,  patiente  eodem  corde  dolorem  ob  dolen- 
tem  hunc  nervnm.  f  Atque  hxc  veracaufa  eft ,  nervi  fcilicet  hujus  communio  ,  non''7' 
vicinitas  utriufque  vifceris,  ut  alii  dicunt.  Interior  ramm  ad  interiorem  fedem  radicis  pri- 
ma:  cofta?  thoracis  abit ,  &  fub  pleura  vertebris  adha?rens ,  per  radiccs  reliquarum  co- 
ftarum  defcendit ,  a  fingulo  intercoftali  nervo  c  dorfifpina  prodeunte  ?  ramulum afTu- 
mens ,  inde  cum  Arteria:  magna*  trunco  defcendente  diaphragma  permeans ,  ad  os  uf- 
que  facrum  dcfertur  ,  ad  cujus  regionem  ternas  profert  propagines  ,  quxinvifcera 
naturalia  diftribuuntur.  h  Prima inferiorem  omenti  membranam  adit ,  perque  eam  de-  *' h 
fcendensinramulostresdirimitur;  quorum  'unm,  dextro  ejufdem  membranse  lateri  '»* 
diftribuitur  ,  coloquc  inteftino ,  qua  parte  ipfi  committitur  ;  k  alter,  minimus  &  exilis  *• 1 
admodum,  inteftinis  duodeno  &  jejuno  circa  principium;  1  tertim ,  ventriculi  fundo  '»* 
parte  dextra  ,  &  fuperiori  omenti  membrana? ,  qua?  tamen  paulo  amplior  eft ,  com- 
municatur.  Quod  ,nreftat  hujuspropaginisinjecoriscavam^artem  ,  & fellis  veficu-  n,r* 
lam  abfumitur.  aSecunda,  in dextrum  renem  &  ejus  membranam  abit.  °Tertia,  qux 
grandior  utraque  jam  dicla  ,  ad  primam  lumborum  vertebram  defcendens ,  in  mefen- 
terii  dextram  partem  &  inteftina  alligata  porrigitur,  mefenterii  centrum  cum  Arte- 
ria  &  Vena  comite  ingreffa.  p  Reliqua  pars  in  veficam  ,  &  in  mulieribus  in  fundi  uteri  f  >  * 
dextram  partem  facemt. 

q  S I N  i  S  T  Ri  autem  nert>i  rramm  exterior ,  ftatim  in  defcenfu  Pleura?  primum  &  Pul-  f  £ 
monis  tunica  extrorfum ,  mox  Pericardio  ac  Cordi  ipfi  furculos  introrfum  offerens ,  ad 
attefe  magnae  truncum  defcendentem  ea  fede ,  qua  primum  e  corde  prodit  &  ad  fpi— 
nam  inflectitur , s  tres  educit  furculos,  qui  ad  dicTam  arteriam  revoluti  in  unum  coeunt  '*  • 
nervum  ,  qui  fmifier  1  Recurrens  nervm  vocatur  ,  &  fimiliterut  dexter  furfum  progreditur  ^ 
&  in  laryngis  mu(culos  propagatur.  Inde  tenuem  educit  furcu/um ,  qui  per  cordis  bafin 
ejufque  tunicam  capillorum  modo  diftribuitur.  u  Reliquum  poftea  defcendit ,  &  dex-  *> x' 
trorfum  obliquefeinclinans  ad  orificium  fuperius  Ventriculi  abit,  in  cujus  partem  dex- 
tram ,  ut  dexter  ante  in  finiftram ,  difmnditur  ,  multos  in  ramulos,  retis  ih  modum,  dif- 
tributum.  Ab  hoc  fmxulm  fecundum  elatiorem  Ventriculi  regionem  ad  pylorum  de- 
fertur  ,  quem  ubi  nonnullis  furculis  quafi  implicavit ,  xincaYumjecorisproficifcitur.  * 
y  Interior  ramm  ,  primum  ab  intercoftalibus  propagines  affumit ,  deinde  diaphragma  y 
penetrans  in  tres  propagines  dividitur.  2  Prima,  quje  tranfverfim  ad a  Lienem  proficifci-  a , ,, 
tur ,  &  in  itinere  duos furculos  educit ;  b  tmum ,  qui  fimiliter  in  inferiorem  omenti  mem-  '*  *' 
branam  & coli inteftini  partem  ,  quae  ipfi  attenditur,-  c alium ,  qui  in  Ventriculi fundum  ■»* 
•finiftrum  mperioremque  omenti  membranam  mittitur.  d  Secimda,  m  mefenterii  fiui-  d,f4 
ftram  partem  ,  ejufque  Ioci  inteftinaabit.  Nonnunquam  etiam  furculos  promit ,  qui 
cum  vafis (eminariis  ad  teftes  per  proceffus  peritonaei  excurrunt.  ITertia,  finiftrum  <,«■ 

renem 


de  Hwmani Corpork Fabrica,  Lib.  VII. 
rencm  ejufque  pinguem  mcmbranam :  quod  areliquum  eft,ad  finiftram  veficaz  &  uteri 
fundi  partem  accedit.  Vjus  hujus  paris  ut  fatis  manifeftus  eft ,  ita  nobilifllmus  ;  cum  ex^  vjv. 
teriorramuj ,  vilceribus  mediis :  at  mtaior,  omnibus  inhmi  ventris  ramulos  largiatur ,  & 
dextcr  quidem  ,  dextri ;  finifter  autcm  ,  finiftri  lateris.  Ptxtet  hunc  ufum ,  Recurren- 
tibus  quoque  ramis  ad  vocem  formandam  confert ,  tacultatem  motricem  Laryngis 
mulculis  impertiendo. 

^Septimvm  P  AR  inpoftremaoccipitiifede,ubimedullacerebrijamjamcranio  s«pcmu{*k 
egrefiuraeft,  exoritur,  adeoque  omnium  in  Calvaria  nalcentium  nervorum  durilTi- 
mumhabetur.  Oritur  autem  aliquot  radicibus  inter  fe  divjunctis ,  quibus  utrinque  in  tw,. 
unum  coeuntibus,  per  c  quartum  &  quintum  occipitii  foramcn  ( qua:  inter  maximum 
illud  ,  unde  fpinali  medullx  defcendenti  via  patet ,  Sc  illud,  ex  quo  lextum  par  exit,  fita 
funt)  cranium  egreditur  ,  ftatimque  poft  egreftum  cum  fexto  pari  membrana  com- 
muni  involvitur ,  unde  quidam  non  diligenter  advertentcs  commifceri  crediderunt , 
ficque  una  defcendunt.  Vbi  ad  lingux  radicem  pervenit,in  omnes  ejus  mufculos  d  fur- 
culos  digerit,  nonnullos  etiam  ad  quofdam  ollis  hyoidis  &c  laryngis  tranlmittens , 
quemadmodum  &  eos  ,  qui  a  ftyloide  appendiceinitium  petunt.  Vjfus  hujus  conjuga- 
tionis  eft ,  facultatem  fentiendi  movendique  a  cerebro  lingua:  mufculis  deferre. 

Septem  hispanbus,  quse  vulgo  fic  recenfentur  ,  cOctav\m  addimus,  quod  ner- 
vos  olfactoriosconftituit ,  per  quos  a  cerebro  ad  externos  rerum  odores  apprchenden- 
dos  facultas  defertur.  Hosvulgo  ex  cerebri  fubftantia  medullari  in  bafi  ipfius  juxta  E  * 
primum  par  pronafci  afterunt :  at  feclio  cerebri  nova ,  quaeque  inverfo  adminiftratur 
ordine  docuit ,  ad  cerebri  extrema  latera  oriri  ea  fede,  qua?  fupra  auditus  foramina  eft  ,• 
unde  patet ,  hactenus  dimidia  tantum  lui  parte  demonftrata  fuilTe.  Sunt  autem  in  ex- 
ortu  fuo  admodum  acuti  &  a  fe  diftantes :  ca?terum  lenfim  verfus  priora  proficifcentes, 
inter  lupremam  6c  mediam  cerebri  prominentiam  crafnores  evadunt,  &  ad  fe  inclinant 
propius ,  ficquc  tandem  fupra  ofiis  fpongiofi  finus  intra  cranium  recumbunt.  Intru-  C:f^r;'. 

duntur  hi  in  cerebri  proceffus  mammillares :  at  Galenus  8c  Marinus  ^quos  fere  tota  

Anatomicorum  cohors  fequuta  eft )  Nervorum  nomine  vocare  noluerunt,  etfi  colore, 
ductu,  &  ufu  ipfis  omnino  refpondeant,  quod  nec  productiones  reliquorum  nervorum 
inftar  habeant ,  nec  cranii  cavitatem  egrediantur :  fed  mihi  non  aliud  profecto  com- 
mittere  fbphifma  videntur,  quamii,  qui  dentes  a  numero  oflium  expulerunt ,  quod 
membrana  exterius  non  inveftiantur  ,  ut  alia,  etfi  hoc  neque  ad  offium ,  neque  illud  ad 
nervorum  effentiam  quidquam  faciat. 

C   A   P   V   T  III. 

De  neirvis fyinalis  medulU  proprie fc  dictx  3  &primo  quidem 

nertebrarum  Cervicis. 

Atvra  folers  rerum  parens  quemadmodum  Nervos  condidit ,  ut  e£ 
fent  vehiculumfacultatisfpirituumquein  Cerebro  genitorum,  quod 
Cerebrum  ipfum  per  totumcorpus  ditfundi  haudquaquam  poterat :  fic 
cum  idem  minime  poftet  Nervos  univerfis  partibus  opportune  largiri 
ob  nimiam  diftantiam  ,  Spinalem  medullam  erhnxit ,  qua?  nihil  aliud  eft, 
quam  cerebri  cerebeliique  meduili per  iongum  dorfi  -vertebrarum  duclum  extenfa. 
Proinde  vifis  jam  iis  nervis  >  qui  a  Cerebri  medulla ,  dum  adhuc  in  cranio  coercetur  , 
originem  luam  ducunt :  reliquum  nunc  eft,  ut  8c  eos  infpiciamus,  qui  proficifcuntur  ab 
eadem  medullafpin^  vertebrisinclufa.  Dicitur  autem medulla ,  non  quod  affinitatem  Curj™b*Bt 
aliquam  cum  medulla  offium  ratione  fua?  fubftantia?  obtineat :  fed  quia  medulla:  inftar  *' 
vertebrarum  offibus  inclufa  eft  :  at  fubftantiam  continet  cerebro  fimilem  ,  quam  & 
ipfam  Plato  medullam  vocabat ,  &  hoc  nomine  Jpinalis  vel  dorfalis  dicitur ,  ad  differen- 
tiam  utriufque  ,  in  lpina  non  coercitce ,  fed  vel  in  calvaria  ,  ut  Cerebrum  ,  vcl  in  offium 
cavitate  ,  ut  quo?  proprie  medulla  indigitatur.  Subftantia  ha?c  duabus  tegitur  mem-  ^mKwmt. 
branis ,  non  fecus  ac  Cerebrum  iplum  ,  unde  originem  deducit ;  akera ,  crafTa ;  altera , 
teuuiore  ;  quas  involucrum  quoddam  tertium,  validum  Sc  membraneum  inveftit,quod 
Galenus  vertcbrarum  ligamentum  putavit.  Fafta  autem  in  eum  fnem  eft,  ut  motum  &  fcjgg  • 

B  b  fenfuru 


tp4  Adriani  Spigehi 

fenfiim  mufculis  &  membranis ,  ad  quas  Cerebri  illa  paria  non  pertingunt ,  diftribuat. 

Proindecum  nervorumabeanafcentiumbenemagna  fit  multitudo,  eam  tamen  ad 
%7fln*"i  certas  quafdam  clafTes  facile  reduxerimus ,  fi  dicamus  omnes  triginta  conftituere^w , 
ZHZ'ead£.  ex  quibus feptem  ad  medullam  pertinent ,  dum  per  cervicis  vertebras  vehitur ;  duodecim, 

dum  per  thoracis  ;  quinque ,  per  lumborum  ,•  &  tandem  fex  ad  eam  ,  quar  facri  oflis  fora- 
vnfoproitMt  mjnibus  continctur.  Enediuntur  autem  nervi  hi  per  foramina  vertebrarum  >■  &  velumi- 

nerviexfpina,  o  X  ........  , 

no  exortu ,  priore  ac  pofteriore  parte ,  quemadmodum  accidit  in  primis  duabus  colli  & 
quinque  facri  offis  conjugiis ,  quas  non  a  lateribus ,  hoceft,  dextra  vel  finiftra  parte 
oriuntur,  fed  anterius  &  pofterius  binos  ramos  educunt :  <vd fimplici,  per  unum  in  utro- 
que  vertebrarum  latere  exfculptum  ,  ut  in  reliquis  ad  unum  omnibus  evenire  fblet ,  in 
quibus  unus  nervus  a  dextro ,  alter  a  finiftro  latere  procedit.  Primum  autem & fecundum 
paragemino  initio  incipit ,  ne  fi  fimplici  inchoaret ,  a  vertcbrarum  commifTura  laxleretur, 
quod  craflius  foret :  aut  fi  foramen  majus  fieret ,  vertebrarum  os ,  quod  per  fe  fatis  te- 
nue  fuit,  ruptioni  obnoxium  redderetur.  Vtrumque  ergo  malum  ut  evitari  pofTet,  du- 
plex  initium  fapiens  Opifex  exftruxit :  unum  quidem,  ab  anteriore ;  alterum  vero,a  po- 
sms.  ftcriore  parte.  Csterum  ubique  dextri  rami  ad  dextrum  latus ,  finiftri  ad  tavum  abeunt, 
&  eodem  utrobique  modo  diftribuuntur. 

a  P  R I  m  v  m  ergopar,  hprimo&  prioreprincipio ,  ab  anteriore  fpinalis  medulla?  parte  \\  jllr' 


cervicis. 
Tritn  princi- 
ptum. 


exoritur,  &  inter  occipitis  os  ac  primam  cervicis  vertebram  egreditur ,  juxtalatera 


illius  ligamenti  teretis ,  cjuo  fupra  dentiformem  fecundae  vertebra?  procefTum  occipitis 
offis  anteriori  lateri  alligari  diximus,  atque  fic  in  mufculos  collo  infidentes  &  cefbphago 
SC"^"  fubftratos ,  cervicis,  inquam,  flexores  diftribuitur.  c  Altero,  & pofteriore,  fimiliter  per  fo-  f  •  ?  1 
ramen,  quod  occipitis  ofli  ac  prima:  cervicis  vertebrae  commune  eft,  juxta  pofteriorem 
partem  excidit ,  fedgemino  furculo  j  quorum  alter,  gracilis,in  rectos  minores  &  fuperiores 
obliquos  capitis  extenfbres  abfumitur  j  alter,  in  principium  mufculi  fcapulam  attollen- 
tis  exporrigitur. 

PaSn  1        d  Secvndvm  par  e  priore  principio  (  quod  gracilius  eft  pofteriore,  quamquam  f  \^ 
Ppmm^,nt"  utrumque  fat  gracile  videatur  )  ab  anteriore  medullar  parte  enato  ,  inter primam  &  fe- 
cundam  vertebram  adlatusproceifus  dentiformis  exit,  quod  in  mufculos  collo  in- 
cumbentes,  quemadmodum  &  primi  paris  ramus  prior,  qui  inter  fe  complicantur,  dif- 
tribuitur,  totumque  fere  in  faciei  cutim  exhauritur.  fPofteriore,  per  latera  pofterioris  f- i  I 
fecundx  vertebras  proceffus  elabitur ,  fed  mox  in  duos  ramos  inxqualis  amplitudinis 
finditur  y-  quorum  ille ,  qui  s  crafior  eft ,  a  priore  parte  ad  pofteriorem  contendit,  qua  in- t  >  '■ 
ter  fe  mufculi ,  utrinque  cervicis  partem  pofteriorem  occupantes ,  congrediuntur ,  ibi- 
que  hcommixtus  cum  1  tertii  paris  nervorum  furculo  tertio,  per  medium  dictorum  f1, 
mufculorum  excurrit ,  ex  pofterioribus  ad  anteriora  revertens ,  ficque  in  k  univerfam  *« 1 
capitis  cutem  ad  ufque  fummum  verticis ,  quemadmodum  &  ad  aures  diftribuitur.  Al- 
ter,  qui  tenuior  eft  ,  in  rectos  majores  &  obliquos  inferiores  capitis  extendentes  mufcu- 
losinferitur.  De  hiiceramis  Galenus  mentionem  facit  libro  iv  de  Locis  male  afFecl. 
quem  locum  non  pigebit  huc  tranfcribere ,  cum  ad  hujus  doctrinae  ufiis  illuftrationem 
plurimum  faciat.  Caput,  inquit,  cujufdam  non  ita pridem  impofitis  medicamentis  uebementer  cale- 
facientibm  ukeralperunt,  putantes  fenfum  ipfim  grayiter  Ufum  hoc  patlopo Jfe  revocari.  Nos  'vero  hunc 
ipfum  fanaVimm ,  inlpentdfede  affetla  tum  ex  reliquis  accidentibus ,  tum  ex procatar&icis  caufis.  De 
fingulis  enim  dihgenter  interrogafimus ,  atque  unam  ex  ipfis  hanc  ejfe  irivenimus ,  cumfnb  multaplu- 
Dia  a  -vento  imp'etuofo  ambulaffet ,  pallium  circa  cervicem  madefatlum ,  adeo  ut  vehementi  fe  frigore 
in  ea patte  ajfeclum  fentiret.  Itaque  fi  fcvoeris ,  ex  primis  fpinct  veitebris  quatuor  netfvos  ai  caput 
afcendere ,  a  quibus  cutis  ipfum  ambiens  fenfum  accipit ,  facile  fedem  affeclam  inipenies.  Hac  igiturfa- 
nata,  capitis  quoque  cutis  fanataeft,  utpoteqmnullaprimariaaffetlionelaborabat.  Atquehinc 
fatis  apparet ,  quanti  interfit  medendi  rationi  fedem  affectam  bene  inveftigalTe ;  ei  vero 
inquirenda? ,  Anatomes  effe  quam  peritiftimum. 
Vami?*nu-     1 T  e R T I V  M  par ,  ex  communi  &  Iaterali foramine,  quod  inter  fecundam  &  tertiam  l> 
ricr.        vertebram  eft ,  emanat,  ftatimque  ab  egreffu  in  duos  ramos  fcinditur,  ex  quibus m  ante-  n' 
«r      riorm  quatuor  propaginesfubdividitur.  aPrima,  primum  cervicem  flectentium ,  five"'H 
longum  accedit :  °Jecunda  defcendit,&  cum p  furculo  quarti  paris  unita  inmufculos  cefb-  J»  fl 
3.      phago  fubjacentes  finitur :  q  tertia,  afcendens,  cumque  r  lecundi  paris  modo  dicSti  ramo  % 

crafliore 


de  Hidmam  Corporis  Fabrica,  Lib.VII.  *  r?  5 

craffiore  coiens ,  in  cutim  capitis  pofteriorem  exhauritur.  a  Quarta ,  communicata  pri- 
mum  mu(culis  tranfverfalibus ,  five  primo  paricervicem  extendentium  &  fcapulae  le- 
vatori ;  quorum  ille ,  in  tranfverfis  procellibus  cervicis  finem  ;  hic,  initium  habet :  tan- 
dem  in  quadratum  buccas  detrahentcm,quem  i&MTua-i**  pvZStt  aGaleno  vocari  diximus, 
,  7 1.  o.  digeritur.  b  Poflerior,  in  fecundum  par  thoracem  extendentium  implantatur. 
l7na.4.     c Qv artvm  par ,  ex  communi  foramine  tertix  quartarque  vertebra:  prodit ,  ac 
,  B      perinde  ut  tertium  in  duos  ramos  inxquales  diducitur.  d  Antcrior  iy  major ,  in  tres  alios 
,c      furculosfinditur :  cjuorum  -primus  f  cumalio  tcrtii  parisramo  jungitur  ,  &adprimum 
I  p      par  &  longum  cervicem  flectentium  proficilcitur :  ^altcr,  in  traniverfalcm  cervicis  feu 
s      primum  extendentium ,  &  primum  fcapulx  mufculum  ,  Cucullarem  dictum  :  h  tertius, 
caeteris  gracilior  ,  cum  quintiparisfurculo ,  &quinti  cum  fexti  uniti  ramo  junctus, 
juxta  mediaftinum  feu  thoracem  interfepientem  membranam  ,  Sc  fupra  pericardium 
.  w<  T«  deorfum  procedit ,  utextribushiiceprincipiisnervusdiaphragmatisexftruatur.  1  Po- 
flerior ,  verfus  fpinam  commigrat  fub  mulculis  eo  loci  collocatis,  cjuibus  etiam  aliquam- 
multosramoslargitur ,  inde  inter  mufculos  utriulque  lateris  cervicis  deorfum  delatus 
ad  quadratum  buccas  detrahentem  mulculum  fertur.  Hoc  Ioco  opeupretium  efl  qiurere , 
cjux  ratio  fit ,  quod  qui  refolutione  totius  corporis  tentantur ,  nihilominus  Diaphrag- 
matis  motum  liberum  aliquamdiu  habeant.  Rejpondent  ncnnulli ,  id  fieri ,  quod  etfi  a  ce- 
rebro  nihil  fpirituum  tranfmittatur  ,  attamen  ex  fpinali  medulla  diffundi  queat.  Sed  ;!!i 
id  quod  in  principio  eft  petunt ,  cum  nosponamus  nihil.hinc  fpirituum  venire  ,  quod 
videamus  omnes  totius  corporis  mufculos ,  ad  quos  a  lpinali  medulla  nervi  mittuntur  , 
refblutos  efTe.  Guare  aliam  rejponjionem  qiurendam  duxi,  dicendumque,  Diaphragmati  duos 
motus  competere  ;  unum,  qui  eft  voluntarius,quo  utimur  dum  valide  refpiramus  ■  alte- 
rum,  naturalem,ubi  fibrx  per  fe  extenduntur  &  contrahuntur.  Hcc  ergo  naturali  motu 
Homofervatur,  cum  videamus  refpirationem  illam  parvam  efle  &  debilem,  ac  quanta 
lufficit,  ut  pulmones  moveri  aliquantulum  poftint. 

k Qv INTVM  pafi  inter  quartam  &  quintam  vertcbram  exit,  &  perindeutduo 
proxime  pra:cedentia,  in  duos  ramos  finditur.  1  Anterior,  aliquot  furculos  educit.  m  Pri- 
mus,  cervicis  flexores  petit.  n  Alter,  cum  quarti  &  fexti  paris  propaginibus ,  quandoque 
&  feptimi ,  tum  fcilicet  cum  quarti  ramus  deeft,  j uxta  latus  cefophagi  per  vertebrarum 
cervicis  anteriora  delcendit  &  diaphragmati  inferitur  ,  licque  nervum  phrenicum  con- 
ftituit.  °Tertius,  ad  fecundum  humeri  mulculum  ,  attollentem  fcilicet  &  Deltoidem 
di&um ,  per  humeri  (edeiri  fuperiorem  &  externam  fertur  ,  unde  ramuli  primo  &  fe- 
cundo,  hoceft,  Cucullari  &  levatori  fcapulae  mulculo  tranfmittuntur.  p  Quanus ,  ad 
lcapulxcerviceminduosicinditur  ,•  quorum  ^prior,  inDeltoidem,  qua  parte  a  clavi- 
cula  enaicitur ,  abit :  -poflerior,  &  craflior  in  quartum  par  oftis  hyoidis ,  quod  coraco- 
hyoideum  vocant ,  inferitur ;  inde  mufculo  fuperfcapulari  fuperiori  &  deltoidi ,  qua 
parte  a  fcapulx  fpina  oritur ,  ramulum  impertitur.  s  Poflerior ,  verfus  Ipinam  torquetur, 
&  eodem  modo  ac  pofterior  quarti  paris  ramus  diftribuitur. 

1 S  E  x T  V  M  par ,  fub  quinta  vertebra  egreditur ,  limiliter  ut  reliqua  paria  in  duos  ra- 
mosdivifum.  u  Anterior ,  &  major ,  ubijurculum  xillum  propagavit ,  quem  cum  >  quar- 
to  quintoque  pari  diximusjungi ,  ad z  nervum  phrenicum  conftituendum,  ulterius  pro- 
cedens  cum  duobus  fequentibus,  feptimo  inquam  colli  primoque  thoracis  pari  unitur , 
ruriu(que  ab  illis  disjungitur  ,  &  iterum  cum  iis  unitus ,  retiformem  quendam  plexum 
,,L  efformat ,  a  quo  nervi  prodeunt ,  qui  ad  brachium  feruntur.  a  Poflerior ,  fertur  ad  mu- 

fculos  pofticos  ,  caput  &  cervicem  extendentes. 
"•7.  ^Septimvm  par ,  a  medulla derivatur  cervicis  ,  &percommune  foramen  fextx 
feptimxque  vertebrx  prodit.  Hujus  ramus anterior ,  iy  major ,  c  cum  fexta  colli  ac  prima 
thoracis  ftatim  ab  egreffu  fuo  conjungitur  ,  &  ad  brachium  maxima  ex  parte  cum  cx- 
d,  7.  'i.n.  teris  fertur.  d  Poflerior,  £>  minorramus ,  ad  mufculos  cervici  incumbentes ,  &  quadratum 
buccas  detrahentem  abit. 


Fo{ler:ot. 

Qnartu  paf. 

Rjrr.ui  Mnte- 
rtor. 

Profagmel. 
I. 
l. 


Tcft.r:»r, 


earjESrio> 


7-  QU.f. 


j.  u  r  V. 

6C6 


Qnintil  par. 
Ratt.ui  ar.te- 
rior. 

Fropaginei. 


t.  s.  x. 


c,  m. 


T:~er::r. 


Seirom  par. 
Ratkus  ante- 
rior. 

Profarmes. 


Pjslericr. 


Septimu  par. 

Anterior  r*r 
mus. 

PcP.crier. 


B  b  i 


C  A- 


l 


Iptf 


Adriani  Spigelii 


Omnia  Tho- 
racis  conjugi* 


Prirnum  par. 


Anterior  r.t- 
mtu. 


pofierior; 


Secundum 
par. 

Ramta  mte- 


Poflerior. 


Reliqua  de- 
_ein  paria. 


AnterioreS 
rami. 


a,  7.1  a 


«•  7- 


C   A  P   V  T  IV. 

De  nervis  medull&  vertebrarum  Thoracis. 

S pinali  medulla,  dum per  dorfi  vertebras  excurrit,duodecim con- 
jugationes  prodeunt ,  utre&edoctiflimus  Vefaliuscenfuit ,  utcunque 
in  totidem  vertebris  undecim  tantum  foramina  fint  exlculpta,  quem- 
admodum  objiciebat  Columbus ,  quia  inter  extremam  cervicis  vertc- 
bram ,  &  primam  dorfi ,  primum  par  intercedit ,  cjuare  inter  thoracis 
potius  quam  colli  paria  adfcribi  debet.  Omnia  b<ec  conjugia  poft  egreiTum 
bifariam  dividuntur  -y  alterquc  ramus  ,  qui  major  eft ,  femper  antorfum  ,  altcr ,  qui  minor, 
ad  pofteriora  reflectitur ,  &  ad  mufculos  dorfb  incumbentes. 

3  P  R 1 M  v  M  ergo par  nervorum ,  qui  a  mcdulla  thoracis prodeunt ,  ex  communi  foramine 
feptima?  cervicis  vertebra. ,  primxque  thoracis  egreditur  ,  eodem  modo  atque  quin- 
que  proxime  dicta  paria ,  eademque  etiam  ratione  in  duos  ramos  confeftim  dividitur. 
b  Anterior  &  major ,  c  partim  feptimo  cervicis ,  partim  fecundo  thoracis  nervo  unitur,  eo  $»* 
modo  ,  quem  antea  expofuimus ;  d  totufque  fic  in  brachia  poftea  exhauritur,  cunica  ■»» 
propagine  excepta,  qux  ad  principium  ipfiusenatadidisconjungitur ,  &inpriora 
juxta  primce  thoracis  cofta?  longitudinem  ad  fternum  excurrit ,  fubclavio  mulculo  fur- 
culum  elargiens  ,  deinde  reflexus  furfum  in  mufculos,  qui  a  fterni  fummo  originem  du- 
cunt ,  abfumitur.  Tales  funt  flexor  capitis,  Maftoideus  di&us,  detrahens  hyoides,  five 
fternohyoideus,  &  primus  thyroidem  laryngiscartilaginem  extendentium,fivefterno- 
hyoideus.  In  hos  tamen  pofteriores  duos  nonnunquam  rami  a  fexta  cerebri  conjuga- 
tione  &  tertia  thoracis  tranfmittuntur.  Idem  etiam  ramus  ubi  alam  excefllt,  commi- 
graturus  ad  brachium  aliam  quandam  Ibbolem  a  pofteriore  fui  fede  educit,quae  ad  mu- 
fculum  fcapulae  cavitatem  occupantem  abit.  f  Pofteriorramus  fc?  minor ,  fub  mulculis,  qui  f> 
vertebris  adnati  ftint ,  Iatitat ,  &  foboles  aliquot  in  fecundum  cervicis  flexorem  mufcu- 
lum,& extendentes  Caput  ac  Cervicem  impertit :  at  ubi  feptimae  vertebrae fpinam atti- 
git,  tranfverfim  ad  humiliorem  fedem  abit,  &  in  inferiorem  partem  primi  fcapula?  mu- 
fculi  feu  Cucullaris,  &  tertii  ejufdem  five  Rhomboidis,tum  ferratum  pofticum  fiiperio- 
rem  furculos  digerit. 

8Secvndvm  par,  inter  primam  &  fecundam  thoracis  vertebram  erumpit,  &  per- t> 
inde  in  duosramosfinditur.  h  Anterior  cum  primo  thoracis  pari  unitur ,  atque  fic  cumA.c 
quinto,  fexto,  feptimoque  cervicis,primum  ac  fecundum  thoracis  nervorum  paria  uni- 
untur  in vicem ,  ut  alii  ab  aliis  non  dignofcantur ,  fed  reteefficiant ,  haud  diffimile  illis 
galeris,  qua?  ex  Cardinalium  pileis  dependent  ,•  ex  quo  poftea  omnes  nervi,  qui  ad  bra- 
chia  vadunt ,  emergunt  &  originem  trahunt.  hic  1  ramum  fpargit,  qui  per  primum  co-  »»<■' 
ftarum  intervallum  fecundum  prima?  cofta?  du6tum  ad  ufque  pectoris  os  progreditur, 
primum  intercoftalem  nervum  conftituens,  a  quo  k  furculi  in  mufculos  thoraci  incum-  *,  b. 
bentes  diftribuuntur.  1  Poftmorramm ,  eandem  quam  pra?cedentis  paris  ,  difteminatio-  l(  7,  ,J 
nem  habet. 

m  R  e  l  1  qv  A  decem paria  nerloorum  thoracis,  eandem  &  exortus  &  diftributionisratio-  n^ 
nem  obfervant.  Omnia  enim  e  communibus  vertebrarum  foraminibus  ad  latera  pro-  *c-  J 
deunt,  Sc  ab  egreffu  ftatim  in  duos  ina?quales  finduntur  ramos  ,•  quorum  alter,  anterior  einfi 
eft&major;  alter,  pofterior  &  minor.  "Anteriores,  qui  intercoftales  nervos  confti-»,y. 
tuunt ,  in  priorem  partem  feruntur  ,  &  finguli  ramulum  fecundumlongitudinem  ordi- 
ne  largiuntur  interiori  ramo  fexti  paris ,  qui  fub  pleura  ad  coftarum  radices  defcendit. 
Rami  hi  cum  venis  &  arteriis  intercoftalibus  junguntur ,  cum  quibus  fimul  tranfeunt 
fecundum  cofta?  longitudinem  ad  partem  priorem,  per  finum,  qui  ab  inferiore  &  inter- 
na  coftarum  fede  inlculptus  eft.  Casterum  qui  ad  uerm  coftm pertimnt ,  ad  fternum  ufque- 
progrediuntur :  at  qui  adjpurias ,  inabdominis  anteriora  fupra  peritonxum  feruntur. 
Ab  his  multi  rami  in  mufculos  iutercoftales  diffeminantur ,  non  tantum  internos,  fed  8c 
exteriores,  quemadmodum  &  alios  0  qui  thoraci  incumbunt ,  qualesfunt  quartus  &  *; 
quintus  fcapulx  mufculus ,  five  duo  ferrati  antici ,  tum  &  p  latiftimus  humerum  abdu-  ^ 
cens.  Similiter  s  in  primum  par  mufculorum  abdominis,  tum  cutem  thoracis  ab  inter-  ? ,  *> 

coftali 


7.  »* 


de  humani  Corporis  Fabrica,  Lib .  V  1 1.  197 

coftali  quinto  circa  coft.^  medium  propago  muiculum  intercoftalem  perforans  abit: 
&  cpadripartita  in  pedtoralem  humerum  adducentem  ,  tum  cutim  diftnbuitur ,  a  qui- 
bus  afurculi  papillas  poftea  petunt ,  &  acutiflimum  fenium  impertiunt.  b  Pofteriores  re- 
trorfum  ad  fpinam  contenduntinter  mufculos  vertebris  adnatus ,  qui  thoracis  exten- 
fioni  pra:lunt.  Nec  tamen  in  hos  toti  exhauriuntur ,  led  ubi  fpinarum  apices  jam  atti- 
gere  ,  inter  utriufque  lateris  muiculos ,  qua  parte  fibi  mutuo  junguntur ,  excidunt ;  fic- 
cjue  poftea  mufculis  omnibus ,  cjui  ab  apicibus  fpinarum  vertebrarum  exoriuntur ,  ner- 
vos  concedunt.  Tales  muiculi  iunt  primus  caput  extendentium  Triangularis  vel  Sple- 
nius  dictus ,  tertius  fcapulam  movens  five  Rhomboides ,  primus  fcapula:  Cucullaris  , 
tertius  humerum  abducens  latiffimus,  Anifcalptor  vocatus,  tum  icrratus  pofticus.  Ali- 
quammulti  quoque  furculi  in  cutem  dorfi  diftribuuntur. 

C    A   P   V  T  V. 

T>e  nervis  medull&  njertcbrarum  Lumborum. 


tr-.er  ra- 


S  pinali  medulla,  dumper  lumbosfertur,tametfi  quatuortan- 
tum  foramina  fint,  quinque  tamen  paria  oriuntur,  cum  inter  extre- 
mam  thoracis  vertebram  &  primam  lumborum  primum  par  inter- 
cedat.  Perinde  autem ,  ut  de  thoracis  nervis  diximus,  &  egrediun- 
tur  per  communia  foramina,  &  diftribuuntur  egrefTa,  cum  a  fingu- 
lis  ftatim  ab  exitu  umis  ramus ,  ijque grandior,  ad  anteriora :  a/terminor, 
ad  pofteriora  difpergatur.  Anteriores  rami ,  ad  abdominis  mufculos  ,• 
pofteriores ,  ad  eos  excurrunt,  qui  vertebrarum  fpinis,  offibufque  in- 
nominatis  incumbunt ,  unde  ramulos  nonnullos  &  cuti  lumbos  inveftienti  impertiunt. 
Eodem  autem  modo  anteriores  invicem  nectuntur,primus  cum  iecundo,(ecundus  cum 
tertio ,  tertius  cum  quarto ,  &  quartus  cum  quinto ,  quemadmodum  diximus  brachii 
nervos  inter  fe  ,  dum  plexum  retiformem  conftituunt ,  complicari. 

cPrimvm  ergo par,  quemadmodum  &  csetera,  fub  peritonxo  egrefTum  verte-  Pnmnmpar, 
brarum  commune  foramen,  quod  inter  ultimam  thoracis  &  primam  lumborum  verte- 
brameft,  protinusabegrefluinduosfinditurramos.  Antmor ,  quimajor  eft,  india-  An. 
phragmatis  carneas  portiones,  tum  principium  primi  foemur  fleclentium  mufculi ,  ifwv 
dicrti ,  abit.  d  Ab  hoc  furculus  quidam  principium  ducit,  cum  pracparante  arteria  ad 
teftem  plerumque  porrectus.  e  Pofterior ,  in  mufculos  lumborum  vertebris  a  pofteriore 
parte  incumbentibus ,  ut  funt  primus  &  tertius  thoracem  extendentium  j  quorum  ille 
dorfi  longiflimus ;  hic ,  facrolumbus  dicitur ,  cum  fit  lumborum  extenfbr :  at  ubi  a  fpi- 
narum  apicibus  prodeunt ,  qua  parte  mufculi  dicrti  fibi  junguntur ,  ad  latera  excurrunt, 
&  in  latiffimum  humeri  abdu&orem  implantantur. 

£Secvndvm  par , fub primo fcemur  fle&entium mufculo egreditur ,  inter  pri-  Secundum. 
mam  & fecundam  lumborum  vertebram.  Hujus  anieriorpropago ,  ad  fecundum  fcemur 
flectentium  oflis  ilium  cavitatem  implentem ,  &  primum  tibiam  flectentium  fafcialem, 
tum  cutim  fcemoris  digeritur.  Pofterior ,  abdomen  egrediens ,  tribus  fcemur  extenden- 
tium  ,  five  Glutxis ,  &  tibiae  extenfbri  membranoio  diftribuitur. 
.  m.     g  X  e  R  T I V  M  par ,  fimiliter  fub  primo  fcemur  flectentium  mufculo  ,  inter  fecundam  Temnm. 
&  tertiam  vertebram  prodit.  Anteriorramm  prope  ilium  offa  tranfit ,  duas  propagines 
digerens  unam ,  qux  ad  genu,  ejufque  cutem  proficifcitur :  fa  alteram,  qux  Venam  mal- 
leoli  interni ,  Saphenam  dictam  comitatur.  Pofterior,  reflectitur  &  in  mufculos  lumbis 
inftratos  diffeminatur. 

: txJ"     1  Qv  art  v  m  par, omnium lumbalium  nervorum  maximum  eft,  &  fub  dicto mufcu-  Qs*™"13- 
lo  fcemur  fle&ente,  tum  pubis  offe  delatum,  venam  &  arteriam  cruralem  comitatur. 

k  Qvr NTVM  par,  & ultimum, inter quartam  &  quintam vertebram  emergit, cujus  Quinni». 
anterior  ramus  foramen,  quod  inter  coxendicis  os,  pubis  atque  ilium  eft,  tranfit,  &  pro- 
pagines  duobusfcemur  circumagentibus ,  Obturatoribus  di&is  ,•  alias ,  flectentium  fce- 
mur  fecundo  &  tertio  ofFert ;  alias ,  ad  penis  mufculos  digerit :  pofterior ,  in  muiculos  & 
cutem  vertebris  inftratam  abit. 


C  A- 


(. 


ioff  Adriani  Sfigelii 

C  A  P  V  T  VI. 

D<?  nervif  medulla  ofiis  Sacri. 

Frimnmpar.  Medvll  A  tandem ,  quse offis facri  vertebris coercetur ,  fex  ultima 

nervorum  fpina?  paria  egrediuntur.  Ex  his  aprimumy  inter  ultimam  lum- 
borum  vertebram  &  primam  offis  facri  emergit,eodem  prorfus  modo, 
ac  reliqua  a  lumborum  vertebris  edudta ,  fimiliter  eodem  quoque  mu- 
do  in  duos  ramos  diftribuitur.  Anterior ,  etfi  nervis  cruralibus  admifcea- 
tur , b  furculum  tamen  juxta  offis  ilium  internam  regionem  tranfmittit,  *»  4* 
&  in  abdominis  mufculos  ac  fecundum  fcemur  flectentium  difpergitur.  c  Pofteriory  in  f'?- 
mufculos  ab  ilium  offe  pronatos ,  maximeque  in  primum  fcemur  extendentium  five 
Glutarum  magnum  ,  tum  cutim  natium  diffeminatur. 
qiwpS32.ain  R  E L I  Qjv  A  Quinque  paria ,  propriam  quandam  rationem  habent  -y  adeo  ut  priuf 
quam  egrediantur  ex offe,  fingula  ab  utroque  latere  gemina  fint,ficque  a  fingulis  utrin-  , 
que  geminus  nervus  feratur ;  unus,  in  anteriorem y  alter,  in  pofteriorem  partem.  Ante- 
rionm  tres Juperiores ,  veluti  &  primi  paris ,  ad  crus  abcunt :  duo  inferiores ,  in  ani  &  veficae 
mufculos :  &  infccminis  ad  uteri  ccrvicem ;  in  uiris  ,  ad  penem :  in  utroque  autcm  fexu ,  ad 
pudenda  extcrna.  Pofteriores ,  diftribuuntur  mufculis  offis  ilium  &  facri ,  pofteriorem 
fcdem  occupantibus.  Hujufmodi  funt  primus  &  tcrtius  thoracem  extendentium  ,  five 
dorfi  longiffimus  &  facrolumbus  5  flexor  lumborum  Sacer  didtus  ,  &  latififimus  hume- 
rum  abducens ,  tum  tres  fcemur  extendentcs ,  natium  authores,  ideoque  Glutari  dicli. 
Atqne  hic  eft  fpinalis  medulla:  extrcmus  finis ,  qua:  in  coccygis  os  penetrans ,  hoc  mo- 
do  terminatur:  harcque  hiftoria  triginta  parium  nervorum,  qua?  ex  fpinali  medulla 
egrediuntur ,  qux  diligenter  &  accurate  memoriae  mandanda  eft ,  ut  fciamus  cui  loco 
remedia  applicari  clebeant ,  fi  quando  ab  externa  caufa ,  puta  cafu  ab  alto  vel  contu- 
llone  ,  aut  infigni  comprcflione  pars  aliqua  vel  motum,  vel  fenfum,  aut  utrumque  ami- 
ferit.  Principio  cnim  femper  illius  nervi ,  qui  in  affe&am  partem  inferitur ,  applicanda 
funt ;  non  loco ,  in  quo  fymptoma  animadvertitur. 

C   A   P  V   T  VII. 

jDe  nervis  perBracbia  difkributis. 
onusnervo-  j^j7^^^§m.  Nvmeratis  nunc lis  nervis,qui per vifcera 8c mufculos trium  Ven- 

rum  l/rachii.  IOTCT?v\*aVSa      •  i>/"  !•  A  i   r  >i 

tnum  dilperguntur reliquum  elt ,  ut  eos  quoque  delcnbamus,  qui  per 
artus  propagantur.  Occurrunt  hic  primum^r  brachia  digefti,  quorum 
MllSf  ^x  paria  vulffo  ab  Anatomicis  conftituuntur,orta  a  quinto,fexto,fepti- 
}iS&>/}{\  moque  pan  nervorum  a  medulla  cervicis  prodeuntium  ,  &  a  pnmo  ac 
»4»!^0Nt&&«0  fecundo  illorum,  qui  e  thoraceemergunt.  Egrediuntur  hi  nervi  per  com- 
munia  vertebrarum  foramina  utrinque ,  &  protinus  ab  exitu  inter  fe  anterioribus  ma- 
joribufque  ramis  uniuntur,  mox  afe  iterum  feparantur,  rurfus  junguntur,  &  poftremo 
TUxtunervc-  leparantur ,  adeo  ut  videantur  r&tiformem  quendam plexum  efformare,  qui  non  melius 
rum  brachn.         cum  ga|erjs  jjjjg  Cardinalium  comparari  poteft.  Nervorum  hic  implexus  fub  cla- 
vicula  eo  loci ,  quo  Vena?  Arteriaeque  axillat es  thoracis  cavitatem  egrediuntur  prodit, 
&  ab  hac  omnes  brachii  nervi  originem  fuam  ducunt.  Incertus  tamen  admodum  exor- 
tus  eft  ob  nexum ;  quamobrem  nos  in  ipfis  referendis  cxterorum  veftigiis  ,  quam  no- 
ftris  oblervationibus  potius  infiftemus ,  ne  temere  &  pra^ter  neceffitatem  novarum  re- 
rum  ftudiofi  fuiffe  videamur. 
Ftirmu.        d  P  r  1  m  v  s  ergo  nervm ,  qui  ad  brachium  fcrtur ,  foboles  eft  duplex ,  tertia  nem-  *,  7. 5 
pe  &  quarta  anterioris  rami  quinti  paris  cervicis.  e  Alter  tmm  ramus,  ad  fecundum*,r. 
humeri  mulculum  deltoidem  fertur ,  &  cutem  ipfi  inftratam  :  £  alter  ,  verfus  lca-  /. b- 
pulse  cervicem  ,  ubi  in  duos  finditur  j  quorum  s  prior ,  in  deltoidem  ,  qua  partei.c. 
a  clavicula  oritur,  abit:  hpofterior,  in  quartum  par  muiculorum  offis  hyoidis,  co-*,d. 
racohyoideum  inferitur  ;  inde  fuperfcapulari  fuperiori  &  deltoidi ,  quo  loci  a  fca- 
pulx  fpina  oritur,  ramulum  largitur.  Hic,  per  humeri  elatiorem  partem  excurrit : 

at  reliqui 


mm <"ion 


DSfT{{fltm 
r.  CTM>.  .trTJ, 


de  Hurnani  Corporis  Fabrica,  Lib.  V 1 1.  ipp 

at  rehqui  qirinque  nervi,  per  alam  ad  brachium  feruntur ,  ibidemque  in  pluresdifoer- 
gunturramos. 

*  S  E  C  v  n  DVS  craflior  eft  ,  &  d  plexu  illo  retiformi ,  de  quo  diximus ,  originem  fu-  s«oadn* 
mit,  neque  tamen  a  quo  nervo  (atis  perlpicuum  elle  poteft.  Hk  per  anteriorem  &  me-  Tr^r^jm. 
diam  brachii  partem  defertur,  cjuod  lub  primo  cubitum  flectente,  five  bicipite  mufcu- 
lo  ea  fede  ingreditur ,  cjua  duo  ejus  capita  inter  fe  uniuntur ,  &  ubi  tendincsinferuntur 
tum  pectoralis  humerum  adducentis,  tum  dcltoidis  eundem  attollentis.  Sub  hoc  crgo 
mufculo  rcconditus ,  b^05_//<rt.7//o3Utrinqueunumemittit,  quiduocapita  bicipitis  in-  rropagina 
grediuntur  ;  dcinde  circa  medium  longitudinis  humeri ,  fub  eodcm  bicipite  mufculo 
incedens,  c  alium  furcidum  protert ,  quo  mediante  cum  tertio  nervo  jungitur ,  indeque  ** 
defcendens  ab externo  latere  in  progrefTu  dfurcu!um  diftribuit  capiti  longioris  radium 
pronatoris.  Vbi  jam  ad  cubiti  flexuram  pervenit ,  juxta  externum  latus  tendinis  dicti 
bicipitis  mufculi  ad  membranam  carnolam  ductus ,  in  cutem  digeritur ,  ducs  in  ramos 
divilus  ,•  cjuorum  alter,  externus  eft ;  alter,  internus :  ille,gracilior  ;  hic,craflior.  e  Exter-  UttnaK 
tws  crgo  ,  cum  venz  cephalicx  ramo  per  cubiti  fedem  externam  alictuo  ufcjue  delatus , 
ad  pollicis  internodium  fecundum  f  diftribuitur.  ?  Internus ,  in  duos  ramos  fub  com- 
numi  brachii  vena  fivc  Medianafubdividitur  ;  quorum  qui  ^txftrnreft,  oblique  fub 
cute  procedens,  relicla  vena  verfus  radium  abit  u(que  ad  carpum  :  1  rnterior  vero,  bafili- 
c.r  ramo  interiori,  cum  obliquius  incedat,  attenfus,in  cubiti  regione  in  duos  ramos  prx- 
cipuos  finditur ;  quorum  k  umis,  per  radii ;  1  altcr,  per  cubiti  regionem  ad  carpum,  inde- 
que  hoc  (uperato,  in  manus  internae  cutim  diftribuitur. 

m  T  E  R  T  i  V  s  bnchii  nerVus ,  five  tertius ,  qui  ad  brachium  fertur  ,  proxime  fecundo  TerTinJ- 
fubjacet ,  &  perinde  ut  ipfe  a  plexu illo  retiformi  oritur.  Hic  dum  per  alam  progredi- 
tur,  antequam  adhuc  brachium  attigit ,  cfobolem  expromit,  qui  inter  pectoralem  hu 
merum  abducentem  &  deltoidem  eundem  elevantem  fub  cute  difpergitur.  Cum  pri-  C 
mum  autem  brachium  attigit,fub  Bicipitem  mufculum  five  primum  cubiti  flexorem  fe 
recondit,  ac  deorfum  unacum  fecundo  nervo  procedens ,  °ramulum  m  caputfecundi  ' 
cubitum  flectentis  expromit.  Hinc  defcendens  a  fecundo  nervo  ?  ramum  accipit ,  quo 
medianteinvicem  junguntur ,  indeqne  ulterius  perbrachii  anteriora  in  cubiti  flexu- 
ram  contendit,  arquali  femper  intervallo  d  fecundo  nervo  diftans,interni  humeri  tuber- 
culo  ejufque  anteriore  fede  invectus.  Vbi  hoc  fuperavit ,  complures  °  propagines 
educit ,  qux  una  cum  ramis  a  quinto  nervo,  qui  per  ejufdem  tuberculi  pofticam  regio- 
nem  vehitur,  diductis  in  mufculos,internam  cubiti  fedem  occupantes  &  ab  interno  hu- 
meri  tuberculo  enatos  diftribuuntur.  Tales  lunt  duo  quatuor  digitorum  extrema  in- 
ternodia  fleftentes  ,  &  ille  qui  tertium  pollicis  articulum  curvat.  Inde  aliam  expromit 
propaginem  ,  qus  inter  dictos  hos  mufculos  per  radium  una  cum  Vena  arteriaque  ad 
carpum  defertur,  &  fub  tranfverfo  ligamento  tranfiens,  tenues  quofdamfurculos  dilfe- 
minat  in  abdudorem  pollicis  mufculum  &  duos  primum  ejufdem  articulum  flectentes. 
Pofthsc  ubi  ad  volam  manus  pervenit ,  in  tres  ramos  r  dirimitur  ,•  quarum frima,  furcu- 
los  duos  pollici  \feamda ,  duos  indici ;  tertia  denique,  unum  medio  digito  circa  internum 
latus  communicat. 

s  Q\'  A  R  T  v  s  nerVus ,  omnium  qui  ad  brachium  fenintur  ampliftimns  eft,  cum  triplo  Qnamu. 
fere  csteros  craflitie  vincat.  Oritur  hic  non  minus  ac  reliqui  d  plexu  retiformi,  indeque 
per  brachium  fimiliter  ac  tertius ,  ubique  inter  mufculos  in  profundis  latitans ,  vena 
bafilica  arteriaque  axillari  fociis  defertur.  Protinus  autem  ac  brachium  ingreffuseft,  w»iin 
lplures ,  fed  exiguos  furculos  in  capita  mufculomm  cubitum  extendentium  derivat ,  8c  an- 
tequam  ad  dimidium  longitudinis  humeri  pervenerit ,  oblique  deorfum  ad  os  humeri 
contorquetur ,  interque  hoc  &  mufculos  cubitum  extendentes  progreditur.  Prius  ta- 
men  quam  totus  refleclatur ,  ab  interno  fui  latere  u  furculum  educit,  qui  inter  dictos  mu-  u 
fculos,  tum  fecundum  cubitum  flectentium  incedit,&  in  cutim  internam  brachii  ledem 
inveftientem  abfumitur  ,  furfum  deorfumquefibris  nonnullis  propagatis.  Sobole  hac 
difTeminata  ,  fenfimproperat  per  pofteriorem  fedem  ad  externum  brachii  latus,  per 
finum  externi  humeri  oflis  tuberculi  in  poftica  ipfius  regione  cxlculptum  invectus ,  ubi 
fimiliter  x furcuhm  promit ,  qui  cutem  accedit  humiliori  fedi  exterm  !a:^ris  brachii  ob- 
du(5tam;deindeyalium,quiincutimufqueincarpumdigeritur.  Inc:juxta  cubiti  arri-  * 

culum 


Rnni  dno. 

Exterwu. 


Irrinnm. 


Qaintus. 


Sextuj. 


S. 


n. 


»  3>- 
7-i.ni 


200  Adriani  Spigelti 

culum  in  duos  ramos  dhiditur ,  externum  &  internum  \  qui  in  profundo  &  intcr  mufculos 
abditi ,  quemadmodum  &  totus  truncus,  ad  carpum  defccndunt.  a  Externm,  fccundum  * 
radii  longitudinem  incedit ,  &  ubi  ad  carpum  pervenerit ,  tranfverfum  ligamentum  ab 
exteriore  parte  tranfit ,  moxcjue  in  duos  ramos  b  fubdividitur  ;  quorum  utius  ,  duplici h 
furculo  in  externampollicisfedem  ;  alter,  partim  in  indicem,  partimmedium  abfumi- 
tur.  c  Intcrnm  vero  fecundum  cubiti  longitudincm  porrectus ,  foboles  exigit  plures ;  8c  c 
dprimam  quidem  ,  in  mufculum  primum  digitorum  extenforem ;  efecundam ,  in  exten-  £  * 
dentium  digitos  fecundum  :  Hertiam  ,  in  extendentem  carpum  interiorem.  In  ipfo  au-  f>  *■ 
tem  e  progreffu  tribus  mufculorum  principiis  ab  ulna  five  cubitiofle  originem  ducenti-  *■  n- 
bus  propagines  largitur.  h  Reliquum  quod  eft ,  in  carpum  terminatur.  * 

'QviNTVS  nerpm ,  inferius  quam  quifquam  commemoratorum  ex  eodem  plexu  «', 
retiformi  produ&us ,  quartoque  jun&us ,  per  brachii  internam  fedem  inter  flectentes 
&  extendentes  cubitum  mufculos  defcendit.  Nullam  hic  fobolem  de  fe  fpargit ,  fed  in- 
teger  remanet  eo  ufque,  dum  ad  internum  humeri  tuberculum  devenerit,  ad  cujus  po- 
fteriorem  finum  refle&itur  ,  &  pari  poftea  ferie  cum  tertio  nervo  ,  qui  per  anteriorcm 
regionem  ejufdem  tuberculi  procedit ,  diftribuitur.  Vterque  enim  kpropagincs  largitur  *•  & 
mufculis,  qui  ab  interno  humeri  tuberculo  enalcuntur,  &  cubiti  internam  fedcm  occu- 
pant.  1  Surculum  quoque  educit ,  qui  per  radium  veclus ,  inter  mufculos  fecundum  ac  34. 
tertium  digitorum  internodia  flectentes  incedit,ficque  ad  volam  manus  abit,&  ramum 
educit  primum,  qui  bipartitus  minimi  digiti  interiori  parti  inferitur :  dcinde  alium,  qui 
&  ipfe  bifariam  fe&us,  in  annularem  j  ac  tandem  alium,  qui  ad  externam  fedem  interni 
lateris  medii  digiti  proficifcitur.  Cxtcrum  ex  eodem  hoc  quinto  nervo  ,  &  ab  externo 
latere  juxta  medium  longitudinis  radii  m  alim  quidam  furculus  enalcitur,  qui  divifus  in  tres  m>  v> 
ramos,  in  externam  partem  medii,  annularis,  ac  minimi  digiti  dilTcminatur. 

11 S  e  x T  v  S  nerpm,  ab  infima  lede  plexus  retiformis  emergit,  &  per  axillam,  humeri-  n.i*& 
que  Sc  cubiti  interiorem  fedem  fub  cute  inccdens ,  ad  intcrnam  humeri  oflis  tubcrcu- 
lum  properat ,  pluribus  in  hocitinere  furculis  ad  0  cutim  vicinam  difperfis.  Cum  pri-  37.3 
mum  autem  tuberculum  hcc  attigit,  in  multas propagines  fcinditur ;  quarum  A,bafilic2e 
Vena?  ramis  fubjiciuntur alia? ,  incumbunt,  ficque  fub  cute  delata?  ubi  ad  carpum  de- 
venerint ,  p  terminantur.  . 


primus. 


Sccundns. 


C   A   P  V  T  VIII. 

De  nervis per  Crura  digeslis. 

Ervorvm,  quiper  crurapropagantur,quatuoriuntparia.  Oriun- 
tur  ha?c  a  tribus  inierioribus  lumborum  ,  &  quatuor  fuperioribus  oflis 
facri  conjugiis ,  qux  ubi  per  communia  vertebrarum  foramina  egreffa 
funt ,  non  lecus  ac  nervi ,  qui  ad  brachium  diftribuuntur ,  retiformem 
quendam  plexum  ,  illo  tamen  longe  majorem  efformant.  Nec  tamen 
a?quali  magnitudine  praediti  funt,  fed q primm  8cTtertim  tenuis  eft,  unde  f-7£Di 
&  ac        ar  tantum  perveniunt  j  'fecundus ,  paulo  craflior,  etiam  tibiam  attingit :  at*.V 
r  quarttu  ,  tres  reliquos  etiam  jun&os  folus  craflitie  fuperat ,  &  ufque  ad  extremos  digi-  /,  0. 
torum  apices  defertur. 

11 P  R 1  m  v  s  ergo ,  ex  elatiore  plexus  retiformis  parte ,  x  qua  tertius  lumborum  ner-  ^7^' 
vus  cum  quarto  coit ,  exoritur.  Fertur  autem  deorfum  ftatim  fub  peritonseo  ad  fce- 
mur,  externo  lateri  tendinis  primi  fcemur  flectentium  mufculi  incumbens,  ad  quod  ubi 
pervenit ,  y  fobolem  educit ,  qua*  per  cutem  anteriorem  fcemoris  ufque  ad  genu  articu-  y,  4». 
lum  excurrit ,  ibique  terminatur  ,  & 2  primo  tibiam  fledtentium  mufculo ,  tum  fecundo  49. 
Sc  tertio  eandem  extendentium  furculos  offert. 

'Secvndvs  nerpm,  ex  eodem  plexu  nafcitur,  8c  quidem  infra  primum,  e  regione 
connexionis  tertiae  8c  quarta?  lumborum  vertebra:.  Hic  cum  vena  8c  arteria  crurali 
(  quae  funt  rami  iliaci  exteriores )  in  fcemur  per  inguina  defcendit ,  quod  ubi  attigit , 
ftatim  hpropaginem  injignem  a  latere  interno  exigit,  Venxfaphsnsefeumalleoliinterni  h>^' 
toto  dud:u  ,  quo  fub  cute  per  interiora  cruris  ad  magnum  pedis  digitum  fertur ,  ab 
anteriore  parte  incumbens.  Vt  autem  ipfa  faphama  in  itinere  nonnullos  lurculos  ad 

proximam 


de  humani  Corporis  Fabrica,  Lib.  VII.  20 r 

proximam  cutim  digerit ,  ita  &  nervus  hic  compluxes  propagines  educit ,  quas  inter 
•  •■      apr£cipua  illa  eft,  quam  anteriori  genu  regioni  ofTert.  Cxterumipfe  btruncus,  ubi  JSjJ 

hanc  fobolem  eduxit ,  una  cum  trunco  Vena:  &  Arterix  cruralis  in  fcemur  penetrat,  8c  * 
c  1      in  mufculos  difpergitur  interiorem  fcemoris  partem  occupantes ,  c  pnclertim  in  ter- 

tium  fcemur  fleCtentium  &  quartum  tibiam  extendentium ,  iicque  poftca  fupra  genu 

terminatur., 

d.-au.se.     d  T ER ti  v S ,  fub  iccundo  ex  plexu  nafcitur,  e  regione  commifTurarquarta:  &  quin-  -rCTtiau 
tx  vertebrae  lumborum.  Hic  lupraiecundum  icemur  flectentium  five  iliacum  inter- 
num  delatus,  pubis  ofTis  foramen  tranfit,  &  duobusfcemur  circumagentibus,  quos Ob- 
turatores  vocant,  puta  hujus  iftius  foraminis,  tum  duobus  penem  erigentibus  mufculis, 

?j  «      qui  a  coxendicis  ofTe  enafcuntur , c  propagines  largitur.  Inde,  non  fecus  ac  duo  prxce- 

f.  y  dcntes  nervi ,  deicendit ,  &  fin  cutem,  fcemoris  interiora  inveftientem,  nervulos  dige- 
rit :  g  reliqua pars  in  alto  permanet,  cujus h  praecipua  foboles  partim  in  fecundum,  par- 
tim  in  tertium  tibiam  flecSentium  abfumitur. 
a.«i.  'Qvartvs  neflus ,  ex  oifisiacriquatuor  fuperiorum  parium  anterioribus  ramis 
unitis  invicem  conftituitur.  Quo  nomine  &  reliquos ,  imo  omnes  totiuscorporis  ner- 
vos,  non  craflitie  duntaxat,fed  &  duritie,  quod  ab  extremisin  fpina  prodeuntibus  con- 
ficiatur ,  vincit.  Hic  per  finum  in  pofteriori  oflis  coxendicis  fede  infculptum  fcemo- 
ris  pofteriora  iubit.  Protinus  autem  k  infignem  propaginem  ex  pofteriore  iede  exigit , 
qua:  fab  primo  fcemur  extendentium  five  Glutaro  magno  aliquamdiu  hsret,inde  in  cu- 
tim  nates  &  fcemoris  pofteriora  ad  mediam  uique  longitudinem  tegentem  difpergitur. 

,  «3     'Aliasdeindeutrinque  &  quidemfere  tres  ad  capitamuiculorum  tertii,quarti,& quin- 

ti  tibiam  ,  tum  tertium  fcemur  flectentium  dimittit.  Inde  truncus  nerpi  inter  mufculos  t£q**"" 
pofteriorem  fcemoris  partem  occupantes  juxta  os  deicendit  ufque  ad  dimidium  longi-  " 

»»«  tudinisipfius  j  m  ramumque  alium  diftribuit  carnoik  illi  moli  quinti  tibiam  flectentis 
muiculi ,  Bicipitis  di<5t,i ,  quae  ipfi  ,  poftquam  ultra  fcemoris  medium  progreifus  eft ,  in- 
terna  parte  adnafcitur.  Prodeunt  &  hinc  alii  iurculi ,  qui  in  cutim  pofteriorem  fcemo- 
ris  digeruntur.  Vlterius  autem  provectus  ipfe  truncus ,  tandem  ad  genu  pervenit  inter 

,  «1  duo  capita  oflis  fcemoris  ,  &  utrinqe  n  ramulum  impertit  in  primum  pedem  extenden- 
tium  &  plantarem  muiculum  ,  moxque  in  finu  pofteriore  ipfius  genu  five  poplite  in 

- «     duos  insequales  ramos  0  dividitur  ,  qui  per  tibiam  &  pedem  ibli  diftribuuntur.  Nec  Divif». 
enim  ullus  eft,  qui  per  tibiam  excurrat  nervus ,  prseterhosduosramosquarti,-  fiex- 
cipias  iolam  illam  infignem  propaginem  ,  qux  a  fecundo  nervo  derivata ,  ut  diximus, 

■ 67  comes  faphamse  vense  per  interiora  cruris  deicendit.  p  Exteriorramus ,  gracilioreft,  & 
verfus  eam  partem  abit ,  quafibular  appendixfupcriorcumtibia  committitur,  initi- 
nere  q  iobolem  fpargens ,  quse  fub  cute  ad  malleolum  externum  abit ,  interea  plurimos 

■  «*  furculosad  cutim  digerens.  rRamusautem  ipie  inter  muiculos  anteriorem  tibise  fe- 
dem  occupantes  tranfit ,  &  ligamentum  tibise  fibulseque  longum  permeans ,  una  cum 
tendinibus  muiculorum  digitos  extendentium ,  iub  tranfverio  ligamento  abit ,  &  ad 

■71.     latera  (uperioris  digitorum  fedis  ramulos  difFundit.  *Inteiior,  per  pofteriorem  cruris 
fedem  defertur ,  latens  inter  plantarem  &  primum  oblique  pedem  moventium  mufcu- 
lum  ,  tumlongos  digitorum  flexores  ,  junctufque  poftea  cum  ramo  externi ,  qui  liga- 
mentum  permeat ,  ad  plantam  pedis  abit ,  &  in  utrumque  inferius  digitorum  latus  fb-  • 
bolem  difpefcit. 

FlNIS  Libri  Septimi. 


Cc  A  D  R  I  A- 


7.02 


ADRIANI  SPIGELII 

BRVXELLENSIS, 

DE  HVMANI  CORPORIS  FABRICA, 

LIBER  OCTAVVS, 
Qui  hiftoriam  Infimi  ventris  continet. 

✓ 

C  A   P  V  T  I. 

De  Cute. 


RAtio  ordinis. 


Partcs  infimi 
Ventrit. 


Actenvs  fimilares noftri corporis partes vidimus  :  rmnc 
ad  diffimilares  accedamus ,  ad  quarum  conftitutionem  ipfse 
concurrunt.  Haemerito  ratione  trium  Ventrium  dividuntur, 
ex  quibus  de  infimo  primum  agendum  eft ,  cjuod  fectionis 
quoque  initium  ab  hoc  fieri  foleat ,  tefte  Galeno  ,  lib.  v  de 
admin.  Anatom.cap.  vi  $  fiquidemfacillimeomniumobin- 
teftina  &  his  inclufas  firces  putredine  corripiatur.  Cseterum 
cum  hujus  appellationes  libro  primo  ,  ftatimque  ab  initio 
perfequuti  fimus,  nunc  partes  ipfas  infpiciamus,  quas  optime 
in  externas  &  intcrnas  dividemus.  Externt,  Abdominis  no- 
mi  le  vulgo  &  quidem  proprie  veniunt,  quia  abdunt  conteguntque  vifcera  imi  ventris : 
&  i  .erum  vel  communes  liint ,  vel  propriae.  Communcs  dico ,  quae  caeteris  quoque  Ven- 
tribus  competunt ,  cum  univerfum  corpus  involvant ,  quales  funt  illae,  quas  communia 
noftri  corporis  integumenta  vocant ;  Cuticula  inquam,  Cutis,  Pinguedo,  &  Membrana 
carncfa.  ProprU  funt,  quas  (blurn  Abdomen  habet,  ut  decem  abdominis  muiculi,  &  pe- 
ritonacum.  Harum  partium  fitus  in  corpore  ille  eft  ,  ut  dilfecantibus  primum  Commu- 
nes  occurrant ,  his  Propriae  rubjaceant ,  &  eo  quidem  ordine  quo  ipias  nunc  enumera- 
vimus.  De  externis  primum  dicamus,  deinde  &  internas  perfequamur. 

Primum  igitur  integumentum  ex  communibus  Cutis  eft ,  quam  Graeci  fypa,  vocant ; 
Hippocrates,  liy.v  j  Herodotus ,  uv^uvnvlw :  Latini,  Cutcm,  Pelkm,  Corium,  &  in  quadrupe- 
dibus ,  Alutam.  Dicitur  li^<t  &  ,  vel  % Sl^dzq ,  quod  facile  excorietur ;  vel  certe, 
quali  ti^ol,  cum  terminus  fit  &  fuperficies  totius  corporis.  Figura  Cutis,  membranarum 
in  modum  plana  &  deprelfa  eft  j  omnium  tamen  quae  in  corpore  funt  craifiiTima  & 
ampliffima,  quod  fola  univerfum  corpus  involvat  &  tegat.  Subflantia  conftat  duplici; 
una,  externa  &  qua:  fuperficialis  eft ;  altera,  interna.  Externam  Gra?ci  Sh^^ti*  vocant, 
cvticvl4.  Latini  Cvticvlam,  Cutis  opcrculum  ,  &  fummitatem.  Interna ,  totius  nomine  gaudet , 
quod  refpedu  externa?  maxima  mole  fitpraedita,  &  quafi  totam  cutis  fubftantiam  con- 
ftituere  videatur.  Dicitur  autem  externa  dhfyt**  &  cifoSi^ct-ns  >  'in  &n  ™  liqut.  tt^tk/  ,  quia 
cuti  incumbit ;  quafi  dicas  ,  quid  fiipra  cutim  pofitum ;  non  ( ut  quidam  male  interpre- 
tatiiunt)  Cuticuladiminutive.  Vocabula  enim  inv<s  definentia ,  nonfant  diminutiva 
apud  Grarcos ,  fed  quid  fimile  referunt  ei ,  a  quo  denominationem  habent.  Sic  twmfut 
mufculus,  quo  nomine  dicitur  Deltoides  humeri  os  attollens,  non  parvum  aut  exi- 
lem  humerum ,  fed  potius  mufculum  humero  impofitum  fignificat.  Subftantia  hujus 
tenuifTima  eft ,  &  qua^dam  quafi  cutis  verae  efflorefcentia,  quam  tuniciscseparum  Ana- 
tomici  non  inepte  affimilarunt.  Exfanguis  etiam  8c  fcnfm  cxpersy  denfior  tamen  cute, 
unde  fit  ut  ecthymata  Sc  puftula*  fub  ea  nafcantur,  cum  humores  aquei  a  centro  ad  cir- 
cumferentiam  pulfi ,  cutim  quidem  penetrare,  fed  cuticula?  cancellos  egredi  nequeant. 
Sic  tamen  dcnfa  eft,  ne  tranfpirationem  impediat.  Oritur  autem,  non  ut  quidam  noftras 
setatis  crediderunt ,  ex  recrementis  tertise  coctionis ,  cum  tenue  per  poros  infenfibili- 
ter  evanelcat ,  craflum  autem  fordium  fpecie  cuti  forinfecus  adhsereat ,  &  facile  in  bal- 
neisabfcedat :  fed  potius  a  viicoib  vapore  fanguinis  a  calore  interno  elevato  ,  &  tum 
aeris  ambientis ,  tum  cutis  refpe&u  partium  internarum  frigiditate  condenfato.  Simiie 

quid 


CVTIS. 

Sjnonymta. 

"Figurd. 


Nota, 


Subftantja. 


Crtiu, 


de  Humani  Corpom  Fabrica,  Lib.VIII.  »03 

quid  enim  hic  accidit  illi ,  quod  videmus  in  pultibus  fieri ,  in  quibus  fi  oleofi  &  vifcidi 
plurimum  abundet ,  concreicit  in  iuperiore  parte  levis  qnxrtam  cuticula.  Eft  autem 
necellario  vapor  hic  viicidus ,  quia  llmplex  tacile  digeritur ,  &  in  halitus  inlenlibiles 
abit:  at  vilcolus  adharret  externis  partibus ,  ibique  condeniatur.  Sunt  ergo  tres  caulx  . 
ad  cuticula:  generationem  concurrentes  ;  MaterUIis  quidem  ,  vapor,  &  is  oleofus  ac  vi-  c*&> 
jcidus  :  Effkiens  ,  mUrna  ,  hunc  ipfum  elevans  calor  viicerum  &c  ca?terarum  partium  ;  cv*,xm 
Extcraa  autem ,  eundem  condenians  frigus.  Ha:  prout  intenkores  fuerint  aut  remiffio- 
res ,  ita  craflior  aut  tenuior  Cuticula  reddetur.  Adnafcitur  autem  <ienerata  cuti  tam 
valide  ,  ut  dimculter  novacula  aut  cultro  feparetur :  vi  tamen  ignis  aut  ferventis  aqua: 
nullo  negotio  decedit  in  cadavere  j  in  vivo  homine  attritione  etiam  &  velicatoriis  me- 
dicamentis.  Obfervarunt  autem  nonnulii ,  Velicantibus  adhibitis ,  cuticulam  hanc 
duplicem  fuiiTe  ,  prioreque  ablata ,  aliamfubtus  fuperiore  longe  cralTiorem  compa- 
ruiiTe.  Hujus  ujiis  eft ,  ut  fubjectam  fibi  cutem  ,  qua:  exactiiT.mi  cft  fenius ,  ab  externo 
frigore  autintenfb  calore  defendat.  Frigido  enim  tempore  nimium  conftricra  cutis 
tranfipiraticnem  pra:pediret ,  nifi  cuticula  frigoris  ambientis,  immediato  contaclu 
prohibiti  vim  hebetaret.  Contra  calido  nimium  attenuata  ,  omnem  diflipailet  inter- 
numcalorem,  nifi  denfitate  fua  Cuticula  caloris  exitum  interciperet.  Sunt  Sc  nonnulli,  1» 
inter  quos  Galenus  eft,  qui  ftatuunt,  cuti,  quatenus  tactus  inftrumentum  eft,  infervire  i 
cum  medii  cujufdam  orhcio  fungatur.  Tcrttus  ufuseft,  ne  Ichor  ex  Venis  &  Arteriis  y 
emanet ;  quem  ufum  facile  ipfa  Natura  oftendit ,  ubi  cuticula  deceffit  ex  attritione  aut 
aliis  cauffis.  Exfudat  enim  continuus  quidam  magno  cum  dolore  humor. 

Cvtis  Vera,  Cuticula:,  qua  iextuplo  cralTior  eft ,  iubjicitur.  Hujus  Jubftantia  cvtis 
nonex  Vena  &  Arteria  conftat ,  ut  hactenus  plurimi  crediderunt ,  pcrftraii  fortaffis  ERA' 
a  principePhiloibphorum  Ariftotele  ,  libro  de  fpirit.  capit.  iv,  ubi ,  Cutis ,  inquit ,  tn~  >  > 
bus  hijcey  *venay  arteria,  iif  nervo  ccnftat.  Vcna  quidcm ;  ruim  dum pun^itur Janiuincm  cmittit :  nert>o  >  > 
autem,  quia  tendipotefl :  arteria  dcnique,  quiaperjfirationem  habet ;  tiam  JoU  arterir  ftiriturr,  Jufctpit.  >  > 
Sed  enim  fi  in  propriafignificatione  Philofophus  horum  nomina  accepit,  vera  ha:c  ien- 
tentia  omnino  effe  nequit.  Ex  fcna  enim  ccmftare  non  potcft  ,  quod  cactera  animalia ,  quas 
ex'arguiafunt,  cute  carerent,  cum  tamen  cutim  &  polypus,  &  iepia,  8c  lolligo  habeat. 
Quod  fi  vena  alicubi  cutim  ingredi  videatur  ,  id  non  tam  generationis ,  quam  nutritio- 
Bis  gratia  accidit.  Sed  nec  arteria  ad  ejusconftitutionem  quidquam  facit ,  cum  non  nifi 
tnbus  in  locis  arteria:  cutim  accedant ,  cxterx  per  totum  fere  corpus  in  profundo  la- 
teant.  Kec  tandem  neffus  ad  cutis  compofaionem  concurrit,  cum  pauci  admodum  ner vi  fub  ipfa 
cute  appareant,  potiufque  in  partes  interiores  difieminentur.  Quod  fi  per  nervum  cor- 
pus  intelligat ,  quod  diftendi  &  contrahi  nervi  in  modum  queat ,  ab  Ariftotelis  parti- 
bus  jam  merito  lim  ,  qui  cutis  fubitantiam  fui  generis  efte  ,  nec  ipfi  fimilem  in  univerio 
corpore  reperiri  pofle  ,  adeoque  vere  ab  Anatomicis  nervum  carne  pra:ditum  vocari 
ftatuo.  Et  neffum  quidem  ,  vocabulo  in  communi  fignificatione  accepto ;  at  carwm^  fui 
generis.  Conftat  enim  ex  fibri^  quibufdam  nerveis ,  quarum  beneficio  8c  diftenditur  , 
&  iterum  ftringitur.  Caro  autem  vocari  poteft  quarcunque  lubftantia,qua:  hbris  hujuf- 
modi  intertexitur.  Eft  autem  iubftantia  ha:c  ,  in  Cute  glutinofa  8c  fpermatica  :  8c  glu- 
fiw/rfquidem  ,  quod  ,  uti  Ariftoteles  libro  111  Hift.  de  anim.  ipfaque  experientia  apud 
eos  qui  e  pellibus  animalium  gluten  conficiunt,  teftatur,  in  omni  cute  mucofus  quidam 
humor  fit ,  fed  in  quibufdam  paucus,  in  aliis  uberior,  ut  in  bubulo  corio.  Spem.atica  au- 
tem  dicitur,  quia  femen  lua:  conftitutionis  materiam  habet.  Ex  quo  ht,  ut  cutis  coalitus 
accidat  xat»  «5^7««»  <nu™  &  per  medium  heterogeneum  ,  quod  cicatricem  Chirur^i  vo- 
cant,  qua:  femper  reliqua  cute  durior  eft  Sc  poris  caret,  unde  nec  pilis  unquam  tegitur : 
contra  cuticulaetfi  deperdatur  ,  facile  reftituitur.  Iu  pueris  tamen  ,  propter  cutis  tum 
humiditatem,  tum  humoris glutinofi  copiam,  obiervatum  eft  confolidationem  vulneris 
per  cutem  veram  faclam  fuiiTe.  Sunt  autem  Cutis  complures  differentia: ,  quas  icire  &  gg-* 
ad  perfec^am  ipfius  cutis  cognitionem  ,  &  ufum  in  medica  arte  plurimum  intereft.  Ac  f°Zf*  & 
cum ,  Ariftotele  tefte  lib.  v  de  Generat.  anim.  cap.  1 1  ,  cutem  prx  cxteris  animalibus 
Homo  fuapte  natura pro  magnitudine  corporis  tenuiffimam  habeat ,  maximum  tamen 
ratione  xtatis ,  fexus ,  regionis  ,  temperamenti ,  partium  ,  8c  morborum  ,  difcrimen  in 
craffitie  &  denfitate  obfervatur.  Ratione  tftitis  quidem  ,  cum  pueristenuis  fit  cutis  & 

C  c    x  poroiior ; 


204  Adriani  Spigelii 

porofior adultis ,  craffior  &  denfior.  Ratione  vero  fexns ,  cum  Fceminis  tenuior  ac  ra- 
rior ,  quam  Viris.  Totum  enim  corpus  fceminis  fpongiofum  eft ,  ut  inquit  Hippocra- 
teslibro  demorbis.  In  frigidis  quoque  regionibus  cutis  &  craffior  multo  eft  &  denfior, 
quam  in  calidioribus ,  in  quibus  rarior  ac  tenuior,  ut  yEthiopibus.  Etha?cquoque 
caufa  eft  inter  alias ,  ut  qui  ex  frigidioribus  plagis  ad  ea  accedunt  loca ,  qua:  circa  aequi- 
noclialem  lineam  fita  funt,  facillime  febribus  corripiantur.  Cum  enim  denfior  fit  cutis, 
fit  ut  calor  ille  infignis  ab  externo  excitatus  aere,  libere  perlpirare,  ut  conveniebat,non 
poftit ,  unde  retentus  calorem  praeternaturalem  ,  adeoque  febrem  inducit.  Sic  contra, 
quiexcalidioribusregionibusadfeptentrionalesaccedunt,  deimmenfb  frigore  con- 
queruntur  ,  a  quo  tueri  fe  vix  veftimentis  etiam  queunt ,  quod  rarior  cutis  aerem  frigi- 
dum  nimium  admittat.  Si  temperamenta  fpectes ,  frigidioribus  denfior  eft  cutis  ,  minori- 
bufque  pertufa  poris ;  contra  calidioribus  fpongiofa  nonnihil.  Ratione partium  quoque 
differentia  obfervatur.  In  fronte  enim  ac  lateribus  tenuis  eft,tenuior  adhuc  in  vola  ma- 
nus,  at  tenuiflima  omnium  in  labiis  ac  fcroto.  E  contra  in  capite  &  fub  calcaneo  tam 
craffa ,  utcuticulam  folam  fub  calce  palea?  hordei  latitudinem  craflitie  adxquaffe  ali- 
quoties  obfervarim  :  tam  duram  autem,  ut  eadem  cuticula  primo  ictu  cultri  quantum- 
vis  acuti  aciem  eluferit.  Dorfi  etiam  cutis  infigni  duritie ,  denntate ,  &  craflitie  prae  aliis 

pw^^m  prae(j jta  efl-#  Quod  fi  qUis  interroget ,  cum  cutis  crafliflima  capitis  fit ,  qui  fiat  tamen ut 
cnticula  tenuimma  tegatur  ,  qua?  fere  cutis  fibi  fubjectae  craffitiem  aut  tenuitatem  ob- 
fervare  fblet,  &  pro  fui  generatione  copiofam  in  capite  materiam  habeat.  Elevantur 
enim  ex  infernis  partibus  ad  caput  crafli  &  vifcidi  humores ,  quse  cralfam  potius ,  quam 
tenuem  erficiant.  E  contra,  pedum  calx ,  quae  tenui  cute  tegitur ,  &  pauca  excremen- 
ta  crafla  generat,  crafliffima  tamen  cuticula  obducatur  ?  Ad  ha?c  refpondeo,cuticulam 
capitis  propterea  exiguam  efle,quod  pili,qui  hac  corporis  parte  longiflimi  proveniunt, 
excrementa  omnia  pro  fui  materia  aut  nutrimento  rapiant.  Nec  tamen  calvis  cuticula: 
craflities  propterea  adaugetur,  quod  ipfis  materia  illa  in  pilos  non  abfumatur ,  cum 
per  eam  cutis  p^artem,  quae  calvaeft,  excrementa  vixtranfpirent,  utpote  quaejara 
denfatos  &  occlufbs  poros  habeat.  Carterum  fub  calce  denfior  eft  cuticula ,  etn  excrc- 
menta  vifcida  eo  pauciflima  confluant ,  quia  nempe  tenuior  pars  eorum  excremento- 
rum  ,  qua*  ad  ipfam  pertingunt ,  ob  motum  in  deambulando  diflipatur ,  remanente 
parte  crafliore ,  quse  per  poros  cutis  pulfa  callorum  modo  indurefcit ,  ut  re&ius  forta£ 
fiscallum,  quam  Cuticulamdixeris.  Hoc  nomine  qui  manibus  dura  tractant,  callo- 
famcuticulamin  vola  contrahunt.  In  morbis  calidis  denfior  fit  Cutis  :  in  ficcis  autem, 
quam  humidis  tenuior.  ^Eftivo,  quam  hyberno  tempore ,  rarior  eft  cutis ;  exquofit, 
ut  pelles  animalium  ,  quibus  nos  adverfiis  frigora  munimus ,  fi  arftate  excorientur ,  mi- 
nus  noftrum  calorem  fervent ,  ac  eorum  quibus  hyeme  detractae  pelles  fuerint.  Cutis 

Acokre.  autem  cohr etfi  naturaliter  albicat ,  magna  tamen  coloris  ratione  dirferentia  notatur. 
In  rvvpo  enim  homine  &  qui  inculpata  corporis  fanitate  fruitur ,  tum  in  temperata  vel 
frigidioreorbisZonadegit ,  luffufo  albedini  rubeo  colore  ,  rofea  apparet:  in  mortuo 
vero  pallida  eft  ,  quod  fanguis ,  qui  cutem  tingit ,  adinteriora  repens  externas  partes 
deferat.  Differt  etiam  ratione  Atatis ,  cum  pueris  rubicundior  fit ,  adultisalbidior.  Te- 
naiorenim  eftfanguis  pueris ,  adultis  vero  craflior :  at  qui  tenuiorem  habent  fangui- 
nem ,  rubicundiores  funt ;  qui  craffiorem ,  pallidiores,  quia  craffus  fanguis  ad  externas 
partesnon  ita  facile  pellitur.  Ratione fexus  difcrimen  magnum  eft ,  cum  fceminiscan- 
didior  fit  ob  vitam  fedentariam ,  qua?  Sc  ipfa  praepedit ,  ne  fanguis  ad  extrema  feratur : 
at  Viris ,  qui  corpus  continuis  exercitiis  defatigant ,  rubet  magis ,  nifi  forte  pinguedi- 
nis  copia  prohibeat.  Ratione  regionis  color  quoque  valde  differens  eft.  Scytharum 
enim  gens ,  tefte  Hippocrate  libro de  aere ,  aquis ,  &  locis ,  fulvi  coloris  eft  j  cujus  cau- 
fam  fubjicit ,  intenfum  effe  frigus.  Nec  enim  ad  eos  fbl  propius  accedit ,  ex  quo  fitut 
a  frigore  albedo  exuratur ,  &  fulva  fiat.  Phafiani  flavum  habent  colorem  ,  fimilem 
illis ,  qui  i&ero  detinentur  ,  eodem  tefte.  Cum  enim  ftagnantibus  utantur  aquis  & 
frudibus  non  bene  maturis ,  fit  ut  obftruftiones  in  vifceribus  cumulent.  Verfantnr 
praeterea  toto  vita?  fuae  temporein  paluftri  aere ,  humidis  crailifque  vaporibus  inqui- 
iaato.  E  diverfb  Afiani ,  tum  quoad  corporis  colorem ,  tum  quoad  formam  pulcherri- 
rm  funt,  &quidemobcontrariascaufas,  nempe  aeristemperiem&omnium  ,  qua?in 

alimentum 


de  Humani  Corporis  Fabrica,  Lib.  VIII.  2oy 

alimcntumipfis  cedunt,  perfe&am  maturitatem.  Qui  fab  /Equino&iali  linea  habi- 
tant,  nigri  funt,  a  qua  qui  diftant  magis ,  albidiores  vidcntur.  Vnde  duplex  genus 
•   /tthiopumnafcitur ,  unum  cjuod  nigerrimum  eft  ,  quale  eft  quod  Nigritarum  rcana 
magnamque  Abyifinorum  partem  incolit :  akcrum  vero ,  quod  intcr  fulvum,  nigrum, 
&  rubrum  quodammodo  ambigit,  qualesfunt  Mauritani,  &  qui  fdfv  rcgnaoccupanr. 
Hifpani  qui  non  procul  a  Freto  Herculeo  habitant,  nigriorcs  (unr  Gallis  &  Italis  ,•  hi  rur- 
fus,  Germanis  &  Belgis.  Peruviana  autcm  regio  quantumvis  iub  /Hcjuinodtiali  linca 
fita  fit ,  formoibs  tamen  &  candidos  alit  homines ,  cjuod  a  montibus  &  vcntis,  maxi- 
meque  a  terrx  vaporibus  aer  apprime  temperctur  ibi.  Caterum  /i.thiopes  nigri  iunt, 
cum  cutim  &  cuticulam  habeant  molliorem  ,  porofque  amplos  &  valde  laxos.  Ex  quo 
evenit ,  ut  ipfis  ,  dum  calidilfimo  in  acre  verfantur ,  una  cum  fudoribus  aduftorum  hu- 
morum  vapores,  quibus  ob  continuum  iftum  abundant,  exij>ircnt,  cx  quorum  craffio- 
re  fubftantia  ficcata  &  veluti  torrefacta  cuticula  nigra  generatur.  Nam  &  fanguinem 
ealore  exficcatum  atrum  fieri ,  &carnem,  qux  ex  ianguine  conftat ,  nigreicere  fi  ibli 
exponatur,  nemo  eft  qui  non  viderit  aliquando.  Sunt  autem  yF.thiopes,  infantes  adhuc 
&  recenter  nati ,  non  nigri ,  fed  rubicundi  ,•  quod  ideo  fit ,  quia  cuticula  ipfis  ,  ut  nobis 
quoque  progrefTu  tantum  temporis  cum  augeicere  incipiunt,  creicat  :  atque  ha?c  qui- 
dem  mca  eft  de  nigredine  /Ethiopum  iententia.  Temperamcnti  autem  ratione  color  cutis  fic 
variat.  Frigidis  isf  humidis  albo  colore  cutis  candicat  >  at  calidistf ficcis ,  fubflava  eft  &  ro- 
fea  i  ficcis  iff  frigidis ,  fufca,-  calidislf  bumidisy  rubicunda.  Vt  e"nim  quifque  in  corpore 
humor  abundat ,  tefte  Hippocrate  libro  de  humoribus  j  ita  diverfus  in  cute  color  efflo- 
refcit:  qua?  tamen  fententia  de  ea  tantum  cute  intelligenda  eft,  qua:  alba  cuticula  tegi- 
tur,-  non  de  yEthiopum  ,  qua?  nigra  velfulva.  Sic  ergo  pituitofis,  pallet  vel  albicat; 
biliofis ,  flavefcit ;  melancholicis ,  fufca  eft  ;  at  fanguineis ,  rubet,  Partes  quoque  diver- 
fbs  colores  monftrant.  In  Genis  rubedo  plerumque  eft  ,  quoxl  venar  a  jugularibus  orta? 
complures  ibi  excurrant,  &  cuticula  tenuior  fit ,  quamalibi ;  unde  facili  negotio  ve- 
narum  ille  calor  tranfparet ,  &  ex  rubeo  illo  fanguinis  &  candido  cuticula?  divinus  qui- 
dnmrofeufquecoloremergit.  Quod  fi  velrariores  ibi  vena?  fint ,  vel  cuticula  craffior, 
allor  faciem  perpetuus  occupat.  Rubedo  enim  illa  perpes  non  eft ,  fed  pro  varietate 
umorum  &  paffionibus  animi  vehementer  mutabilis.  Circulus  mammillas  ambiens  , 
quem  Aream  fupra  vocavimus ,  in  Virginibus  quidem  pallet  ;  at  in  Gravidis  &  Lactan- 
tibus ,  fufcus  eft  ;  in  Vetulis,  niger  ;  &  iis,  qui  antiquo  aliquo  affe&u  laborant,  croceus. 
In  morbis  quoque  diverfis ,  diverib  colore  cutis  iubfunditur.  In  I&ero  enim  ,  flavefcit ; 
in  Virgineo  morbo,  pallida  redditur.  In  magnis  Lienibus,  arquatoque  morbo,  &  fcor- 
buto  ,  nigreicit :  in  alfo  ,  maculis ,  iifque  nigris  ,  ferrugineis,  vel  flavis  confpergitur.  In 
malignis  quibufclam  febribus ,  quas  Peticulares  noftri  Medici  appellant ,  maculis  affici- 
tur,  qua?  pulicum  morfibus  non  abfimiles  funt :  in  iis  autem,  qui  Veneno  pefteque  ex-  ob^»'^ 
ftincn  funt ,  dorfi  cutem  pra?  caeteris  partibuscontaminatam  fuiiTe  fiepe  obfervavimus. 
Cujus  quidem  rei  caulam  fuifteexiftimo,  quod  paulo  ante  mortem  dejectis  ob  vim  ve- 
neni  omnibus  viribus ,  fuftinere  fe  &  tueri  in  latere  a?gri  nequierint,  adeoque  in  dorfum 
devolverint,  unde  quicquid  fanguinisin  corpore  fuit ,  ad  partem  declivem  per  venas 
&  arterias ,  a  vena?  Cava?&  Aorta?  trunco  per  dorfum  excurrentes ,  repente  ad  cutim 
decubuerit,  unde  nigroipfacolore  poftea  fuffufa  fuit.  Habet  autemcutis  temperamen-  ^rm^ 
tum  ,  in  pHmis  quidem  qua/itatibus ,  inter  calorem  &  frigus  ,  inter  humidum  &  ficcum 
temperatum  :  in fecundis  autem  ,  inter  durum  &  molle  ,  medium.  Cum  enim  ta&ui  in- 
ferviat,  ut  cxternas  injurias,  antequam  ab  ipfis  interna?  partes  lardantur,  perfentiat  ,me- 
dium  inter  tangibiles  qualitates  temperamentum  habere  debuit,  cujus  beneficio  omnia 
extrema  quam  exac-tiflime  cognofceret.  Cutis  tamen,  qua?  internam  manus  fedem  in- 
Yeftit,  exa&e  mediam  temperiem  na<5ta  eft ;  quod  manus ,  qua?  apprehendendi  orga- 
numeft,  pra?aliisomnibuspartibusexternismalisoppc>rtunafuit.  Senfu  quoque  om-  ^M»* 
nis  cutis  praedita  eft ;  in  aliis  tamen  aliiique  partibus  magis.  ExquifitifTimus  fenfus  illi 
eft ,  in  quam  vel  plures  nervi  inferuntur ,  vel  qua?  cum  membranis  immediate  conne- 
elitur,  maxime  fi  tenuitas  accedat.  Hinc  obefi  valde,  quibuspinguedo  copiofa  inter  cu- 
tem  &  membranam  carnofam  intercedit ,  minus  fentiunt :  at  circa  lumbos  a  levi  taCtu 
ttdilatio  molefta  percipitur ,  quod  ibi  mufculorum  membrana?  copiofa;  ftatim  fubfint , 

C  c   3  &  cutis 


« 


A  fuperfUie. 


A  foramini- 
ito,  &  Porn. 


A  motu. 


AftH. 


A  pilif. 


A  Venis. 


Ab  Arteriu. 
A  Nervif. 


ACTIO 

Cutis. 
PriveUA. 


Pttbliai. 


206  Adriani  Spigelti 

&  cutis  tcnuior  fit.  L^rpis  eft  tota  cutis ,  extrinfecus ;  intus  ob  connexum  cum  aliis  par- 
tibus ,  afpera  &  inaequalis.  In  quibufdam  tamen  partibus  rugis  &  fe&ionibus  infignita, 
ut  in  fronte  ex  quibus  nonnullae  tranfverfae  funt ,  quaedam  rectae.  Sunt  etiam  in  vola 
manus,  tum  planta  pedis,  quas  Chiromanta*  contemplantur.  Mulieribus  quoque  a  par- 
tu  rugae  in  abdominis  cute  nafcuntur  ,  quas  propterea  nonnullar,  quae  turpiter  virgt- 
nitatem  perdiderunt ,  ut  factum  diflimulent ,  certis  remediis  tollere  conantur.  Eft 
etiam  continua  cutis ,  nifi  ubi  meatibus  quibufdam  ,  partim  manifeftis ,  quos  Foramina 
vocabimus  partim  obfcuris ,  quos  Poros  dicemus  ,  donata  eft.  Sunt  autem  pori  infi- 
niti  illi  meatus  exigui ,  quos  extrema  venarum  &  arteriarum  ofcula  conftituunt ,  in 
cute  ,  quam  cuticula ,  majores,  quiparvitate  oculorum  obtutum  fugiunt ,  nonnihil 
tamen  ubi  craffior  eft  ,  ut  in  plantls  pedum  ,  confpicui.  Ob  hos  poros ,  cum  innumeri 
fint,  cutem  naffae  pifcatoriae  do&iffimus  Plato  aiTimilavit.  Hi  in  cadavere  facile  vifiii 
fe  offerunt ,  fi  candela  aut  fervente  aqua  cutis  amburatur.  Solent  quoque  in  Vivis  hy- 
berno  tempore  confpici ,  cum  derepente  corpus  denudatur  ,  ubi  cuticula  anferis  de- 
plumati  cutcm  aemulatur.  fcumina ,  grandia  funt  &  maxime  confpicua ;  qualia  in  ocu- 
lis ,  naribus ,  ore  ,  auribus ,  umbilico  ,  pudcndis ,  &  ano  reperiuntur :  quae  a  poris  non 
tantum  magnitudine ,  fed  &  forma  ipfa  dirTerunt ,  qua?  poris  rotunda  eft  ,  propter  ve- 
narum  &  arteriarum  teretem  figuram,  caeteris  vero  varia,  pro  ufu  fingularum  partium, 
quibus  infunt ,  commodiore.  Eft  autem  tota  cutis  immobilis  in  homine ,  excepta  illa, 
quar  frontem  inveftit.  In  nonnullis  tamen,  fed  rarum  admodum  id  invenitur,  occipitii 
cutis  movetur  ,  quibus  peculiares  propterea  mufculi  funt  tributi.  Sitm ,  &  fedem  cutis 
&  connexionem  denotat.  Sedes  eft  in  extrema  corporis  parte ,  quod  univerfi  corporis 
tegumenfit,  &  munimentum.  Connexio  autem ,  eadem  non  ubivis  cernitur.  In  quibufi- 
dam  enim  partibus  major  eft,  adeo  ut  difficulter  &  vix  feparari  queat,  quemadmodum 
in  plantis  pedum  &  volis  manuum  ,  in  quibus  firmioris  apprehenfionis  gratia  connafci- 
tur  fubjedtis  partibus  :  in  quibufdam  minor  8c  facile  feparabilis ,  ut  in  infimo  ventre , 
brachiis ,  &  cruribus.  In  nonnullis  locis  ccnneclimrTendinihm ,  ut  in  vola  manus ;  in  aliis 
cum  Vcnis ,  ut  in  brachio  j  in  quibufdam  cum  Mujculis  &  Carne ,  ut  in  fronte ;  in  plerifque 
omnibus  cum  Pingucdine ;  in  nonnullis  etiam  cum  Membrana  carnoja ,  ut  in  collo.  In  bru- 
tis  animalibuscontextu  perpetuo  pilis  munitur,  in  Homine  autem  interpolata  admo- 
dum  eft  ,  adeo  ut  paucisin  locis  pilofaappareat.  Et  quamquam  per  univerfum  pazne 
corpus  ,  fed  rari  valde  pili  nafcantur ,  vola  tamen  manus  &  planta  pedis  prorfus  ab om- 
nibusimmunis  eft.  Venashabet,  quasC^w^ vocant ,  quae inter cutem  &  membra- 
nam  carnofam  feruntur.  Sunt  nutem  dudalugularibtu ,  per  caput  &  collum  diffemina- 
tx :  dux  ab  Axillaribm ,  per  brachia  ,  pectus ,  ac  dorfum  propagata? :  una  denique  ad 
kguina ,  a  ramo  venx  Cava?  epigaftrico.  In  pede  Sapharna  eft ,  five  Malleoli  interni 
vena  ,  per  totam  cruris  internam  fedem  reclo  itinere  excurrens.  Harum  dextra?  cum 
finiftris ,  inferiores  cum  fupericribus  junguntur.  Dextrae  quidem  cum  finiftris ,  ut  Iu- 
gulares  circa  frontem ,  ubi  in  unam  venam  coeunt ,  quae  Frontis  dicitur ;  itemque  circa 
mentum.  Superiores  cum  inferioribus  in  lateribus  abdominis  &  thoracis ,  ubi  vena  ab 
epigaftrica  afcendens  cum  mammaria  defcendente,  eodem  modo  ac  fub  abdominis 
recTis  mufculis ,  quemadmodum  diximus  libro  quarto ,  jungitur.  Atterias  paucas  obti- 
net ,  eafque  exiles ,  ad  tempora  &  frontem  ,  penem  ,  fcrotum ,  &  digitos  fitas.  Nenpos 
nulloshabetproprios,  fedfibrastantumexnervis,  quaeadfubjedaspartes  tranfmit- 
tuntur,  propagatas. 

Quod  aclioncm  cutis  fpeclat ,  nullam  ipfi  diffecTionum  Profeffores  affignant ,  quod 
pars  fit  fimplex  &  fimilaris ,  nonorganica  &  inftrumentalis.  Id  tamen  de  communi 
tantum  intelligendum  volunt ,  cum  privatas  neceffario  habeat  ob  fui  nutritionem. 
Attrahit  enim  alimentum  ,  idemque  retinet ,  concoquit  deinde ,  tX  fi  quid  tandem 
excrementofi  relicTum  eft ,  id  etiam  expellit.  Sed  revera  &  Communem  nabet  actio- 
nem ,  fenfum  nempe  tactus ;  cujus  utilitas  ad  univerfum,  quod  inveftit  corpus,  redun- 
dat ,  dum  de  quorumvis,  quae  extrinfecus  occurrunt ,  caliditate  vel  frigiditate ,  duri- 
tie ,  mollitie ,  afj^eritate  aut  levitate ,  caeterifque  tum  primis ,  tum  fecundis  qualitati- 
bus  dijudicat.  Non  enim  fenfu  tadus  per  fe  ad  fui  confervationem  tam  exacto  indiget: 
fed  ob  partes  internas;  quae  facile  ab  externis  injuriis  confumptaj  forent,  nifi  fenfiis  ope 

animal 


de  Humani  Corporis  Fabrica,  Lib.  VIII.  1 07 

animal  eas  evitaret.  Quis  enim  ignem  fugeret ,  aut  corpus  adverfas  frigora  muniret , 
nifi  cutis ,  utrumque  deteftans  ,  noftri  defenfionem  injungeret  ?  Caeterum  ufus  habet  vf«- 
multiplices ,  qui  tamen  omnes  eo  refpiciunt ,  ut  cutis  &  tegumentum  fit ,  &  optimum 
munimentum.  Hinc  Hippocrates  lib.  de  OlT.  nat.  Cutim  ait  omnibus  partibus  wvjimv 
sviletfyv  largiri ,  omnia  inter  fe  nectere  8c  colligare.  Quatenus  ergo  tegumentum  eft, 
omnia  involvit :  cjuatenus  munimentum  ,  ab  omnibus  injuriis  tam  externis ,  quam  in- 
tcrnis  defendit.  Id  quomodo  praeftet  operx  erit  pretium  nunc  paucis  explicare.  Primo 
igitur  temperamentum  accepitmcdiuminteromnesomniumcjualitatum  exceflus,  utde 
omnibus  tanto  rectius  judicaret ,  &  eas  ,  qux  media:  funt  ac  propterca  gratse  ,  ample- 
cteretur  ,•  quar  extremae  &  ideo  ingratx  ,  fugeret.  Habet  prarter  hoc  temperamentum 
&  aliud ,  cujus  beneficio  omnem  acris  incurfum  innoxie  fuftinet ,  quod  fane  nulli  alteri 
totius  corporis  parti ,  prarterquam  Cuti  fbli  conceflum  cft.  Nam  five  carnem  feu  ofta 
externo  exponas  aeri ,  calido  frigidove ,  ita  alterari  fubito  videbis ,  ut  putredinem  mi- 
nentur:  cum  Cutis  innoxia  omnes  toto  vitas  curriculo  acris  injurias  conftanter  fufti- 
neat  perferatque.  Ac  certe  idem  hic  evenire  mihi  videtur ,  cjuod  videmus  vulgo  acci- 
dereinfructibusarborum ,  pomis  fcilicet  &  pyris,  quae  putamine  fuo  inveftita  diu 
a  putredine  illxfa  confervantur  ;  at  detecta  vel  brevis  femihoruL-c  fpatio  colorem  ,  & 
cum  colore  temperamentum  immutant ,  ficque  corrumpuntur.  Qua?  caufa  eft,  cur  in 
Vulneribus  fubito  partium  actio  tadatur ,  ut  necjue  alimentum  recte  concoquant  car- 
nes ,  neque  recrementa  expellant.  Signo  pus  eft  &  fanies ,  quae  in  vulneribus  col- 
liguntur ;  8c  illud  quidem  ,  ex  craffioribus ;  hoc  vero  ,  ex  tenuioribus  excrementis : 
quod  per  infenfibilem  tranfpirationem ,  ut  in  partibus  fanis  fieri  fblet ,  dum  calore  ro- 
bufto  ,  nec  debilitato  fruuntur ,  minime  digerantur.  Aer  namque  externus  fubito  at- 
que  detectam  aliquam  internam  partem  attigerit ,  temperamentum  nativum  corrum- 
pit  &  deftruit.  Bguram  etiam  habet  eamdem  ,  quam  univerfiim  corpus  ,  cui  obduci- 
tur  ,•  quemadmodum  &  magnitudinem.  Vt  tamen ,  quatenus  corpus  modo  augetur , 
ob  vicius  rationem  lautiorem  &  crefcentem  aetatem ;  modo imminuitur ,  ob jejunia  & 
fenectutem  ,  aequabiliter  undique  corpus  contegeret ,  nervofam  naturam ,  qua*  8c  ex- 
tendi  &  contrahi  poftit ,  nactaeft;  ut  propterea  cuiem ,  quam  extrema  obefitas  ad 
ruptura?  periculum  extenderat ,  marcor  in  arctam  contrahat  anguftiam.  Eft  etiam 
crajfa  ac  denfa ,  ne  apungentibus  aut  incidentibus  facile  pertundatur,  8c  fic  pericu- 
lofe  vafa  lubjacentium  partium  lxderentur.  Fecit  quoque  Natura  debilem ,  utfacile 
excrementa  reciperet ,  nec  ad  internas  partes  cum  vitae  difcrimine  repelleret.  Meati- 
bm  autem  quamplurimis  pertudit ,  iifque  tum  magnis ,  tum  parvis ;  tam  ut  neceffaria 
in  corpus  reciperentur ,  quam  inutilia  extra  pellerentur.  Namperforamen ,  quod  ocu- 
lorum  commiftse  palpebrx  claudunt ,  rerum  fimulacra ,  qua?  oculus  excipit ,  intrant : 
at  lachryma?  8c  reliqua ,  quae  oculi  expurgant ,  recrementa  egrediuntur.  Per  nares  ad 
refrigerium  cordis ,  aer  attrahitur :  emanat  autem  mucus  ecerebro  fenfim  deftillans. 
Ex  ore  egreditur  fputum ,  &  alia  qux  a  cerebro  orique  vicinis  partibus ,  ftomacho  in- 
quam  ,  &  pulmonibus  tranfmittuntur.  Ingreditur  contra  cibus  potufque ,  &  aer  ad 
refrigerium  cordis.  Aures  flavam  &  cralfam  cerebri  bilem  expurgant :  contra  (bnum 
ab  aere  externo  excipiunt.  Pudendum  muliebre  virile  femen  fufcipit :  emittit  autem  men- 
ftruas  purgationes,  tum  urinam,&  fcetum.  Anw  in  utroque  fexu,&  in  Viris  pudendi  fo- 
ramen  ,  nihil  externi  excipiendo ,  fed  excrementis  tantum  exonerandis  funt  deftinata. 
¥crumbilicum>  dum  adhuc  uteri  cancellis  fcetus  includitur ,  fanguis  maternus  per  vafii 
umbilicalia  recipitur,  caeterum  nihil  expellitur.  Per  infnitos  autem  il/oscutisporospn- 
motenuior  acferofiorfanguinispars  evaporat,  qua?  ubi  copiofe  prodit  aut  concre- 
fcit,  fudorem  generat:  finparce,  aut  noncoeat,  infenfibiliter  evanefcit.  Prodit& 
pars  craflior  8c  fuliginofior ,  ex  qua  pili  :  tum  tertiae  concoctionis  excrementa ,  £ 
quibus  cutis  Ibrdes :  &  oleofi  tandem  ac  vifcidi  vaporcs  ,  unde  Cuticula  generatur. 
Tranfpirant  autem  haec  tum  beneficio  caloris  innati ,  tum  Medicamentorum  difcu- 
tientium  :  quam  tranfpirationem  Grxci  adriXov  o^7nolu> ,  infenfibilem  appellant j  quia 
externis  fenfibus  inveftigabilis  non  eft  ,  ratione  tamen  colligitur ,  cum  vidcamus  fpon- 
te  vel  ope  medicamentorum  tumores  prasternaturales  fic  difcuti ,  ut  tota  materia  in 
ipfis  in  halitus  inconlpicuos  abforbeatur.  Quare  cum  per  tot  foramina  &  infinitos 

cutis 


i  o  8  Adriani  Spigelii 

cutis  meatus  partes  corporis  interiores  expurgentur ,  non  mirum  eft  quod  fcripfit  Hip- 
pocrates ,  eos  qui  cutem  rariorem  &  frequentioribus  poris  perviam  habent ,  ab  inter- 
nis  minime  la:di ;  denfam  autem  &  duram  cutem  habentes  facile  offendi ,  quod  excre- 
mentisin  corpore  contentis  non  pateat  liber  per  cutem  exitus.  Praeclaram  quoque 
aliam  apnd  eundem  legimus  lcntentiam  vi  Epidem.  fect.  m,  text.  i,  his  verbis :  Cutis 
raritas,  Ventris  conftipatio :  Cutis  conflriclio ,  carniumincrementum.  Quae  certe  fententia  etfi 
prima  fronte  apprime  mira  videatur ,  ita  tamen  vera  eft ,  ut  merito  oraculi  loco  fit  ha- 
benda.  Raritas  enim  cutisfacit  copiofam  humiditatis  per  habitum  corporis  diflipatio- 
Humiditate  vero  excrementorum  ad  cutem  converfa  &  profufa  ,  ficca  necefla- 


An  cutis  orgn- 
num  taclm 
Arift  lo.US 
objCUTUS. 


Ga!<>ni  fen- 
tentta. 


nem. 


rio  alvi  recrementa  ,  &  per  confequens  alvus  etiam  ipfa  dura  redditur.  Per  haec  cutis 
fpiracula  infigne  quoque  refrigerium  corpori  accedit ;  non  tantum ,  quia  fic  a  calidis 
excrementis  liberatur ;  verum  quia  nonnihil  etiam  externi  aeris  per  ea  recipiat ;  cum 
&  per  hxc  virtutes  medicamentorum  exterius  vix  corpus  attingentium  ufque  ad  intima 
vifcera  penetrent ,  utabiis,  quae  periaptadicuntur,  fieri  videmus.  Quod  fi  cutis  haec 
fpiracula  occludantur  ,  nonfblumprohibeturcorporisdiflipatio,  &  detinetur  mate- 
ria  ,  a  qua  incrementum  carnes  capiunt ;  fed  etiam  calor  internus  augetur ,  auctufque 
potentior  evadit  ad  coquendum  &  apponendum  alimentum  ultimum  corpori  quidem 
toti ,  fed  inprimis  carnibus ;  haud  aliter  ac  fieri  fblet  tempore  coctionis  ciborum  in 
ventriculo  ,  quo  revocatis  ad  interna  (piritibus  &  fanguine ,  pori  cutis  occlufi  a  retro- 
ceflione  caloris ,  qua:  in  multis  fefe  ,  imbecillioribus  prsefertim  &  a  morbis  graviori- 
bus  convalefcentibus  levi  horrore  manifeftat ,  retinent  intus  calorem  &  muneri  fuo 
obeundo  promtiorem  reddunt.  Atque  ifta  caufla  eft  ,  cur  mulieres  plerumque  carno- 
fioresfint,  quamviri;  quia  (cilicet  earum  corpora  minus  digeruntur  ob  cutis  majo- 
rem  denfitatem.  Eamdem  ob  caufam  evenit  ut  plerumque  etiam  fint  laxiori  alvo ,  re- 
tentis  fa^cum  humiditatibus  :  ut  &  viri  fint  plerumque  graciliores  &  alvo  aftrictiorL 
Obtinuit  autem  cutis  ,  qua  parte  craflior  eft,  poros  evidentiores ,  quod  inde  plura 
e  fubjectis  partibus  craflioraque  excrementa  ad  cutim  eleventur ;  tum  etiam  quiain 
crafla  cute  ,  cum  ductus  longiores  efle  debebant ,  merito  ampliores  conditi  funt ,  ne 
levi  facta  mora ,  in  via  haereant  &  obftructiones  facilius  pariant.  In  faciei  nonnullis 
partibus  &  in  vola  manus ,  tenuiflima  eft  &  aegre  a  mufculis  fubjacentibus  leparatur , 
qucd  ex  partes ,  autexquifitiori  tactui  fint  deftinatae ;  autfirmiorem  apprehenfionem 
prxftare  debeant.  Propter  hanc  cutis  tenuitatem  in  vola  manuum  calor  major ,  quam 
aliis  partibus  percipitur  ,  fi  quando  in  Iecore  aut  Corde  nimius  eft.  In  facie  vero ,  ira , 
triftitia ,  &  alia?  animi  perturbationes  ftatim  (e  produnt ,  mutato  variis  modis  colore. 
Dum  enim  commoveturin  affectibus  animifanguis ,  &veladcor  recedit  ab  externis 
partibus ,  aut  a  corde  in  has  effunditur  ,  ejus  perturbationem  cutis  tenuiflima  ftatim 
per  coloris  mutationem  indicat.  Movetur  autem  cutis  in  fronte ,  quia  mufculis  arctifc 
fimeconnectitur ,  qui  voluntarii  motus  funt  organa.  Voluit  enim  Natura  ut  Homo 
ipfo  vultu  omnem  animi  voluntatem  defideriaque  exprimat ,  fi  quando  verbis  aperire 
non  liceret. 

Reftant  adhuc  duo  in  Cute  confideranda ,  quorum  alterum  apud  Recentiores  con- 
troverfum  eft,  alterumame  proponetur.  Quamtur  enim  paflim,  an  cutis  Tactus 
fit  organum ,  quod  mmmus  Philofbphorum  Ariftoteles  infenfibilem  efle  fcribat.  Li- 
bro  enim  in  Hift.  de  animal.  cap.  xi  aXou^ov,  inquit,  -n  li^a.  -npvc/Jkov  i$i  «un. 
fAct,xit&  c)\  jdi'^7iv ,  7z  a>  Ty  xitpaAri ,  2^  piQ-jrv  am^&G-Tiv  Hvajf  >srz9s  tvoWSv.  Qua;  verba  quia 
doctiflimusaliasTheodorus  Gaza  haudfatis  fideliter  expreflit,  fic  interpretari  libet: 
Senfu  cutis ,  cumfecatur>  per  fe  ipfa  caret ;  pr<zfertim  in  capite  quod  inter  eam  &  os}  nihil  Jit  caiyns. 
Contra  lib.  i  Hift.  animal.  cap.  i v,  tactum  in  corporis  parte  fimilari  ponit ,  ut  in  car- 
ne  ,  aut  aliqua  hujus  generis.  Opinionem  hanc  Ariftotelis  ratio  videtur  ftabilire , 
cum  videamus  carnem  detectam  cute  dolere  magis ,  quam  cutem ,  adeoque  fenfii 
pollere  acutiore.  Prseterea  cum  cutis  xqualiter  omnia  non  fentiat ,  exAvicennxau- 
thoritate ,  tactus  organum  minime  cenfebitur ,  quod  omne  Senfbrium  &  extrema 
&  mediaobjedasequaliterfentiat ,  uti  oculus,  qui  medios  &  extremos  colores  fii- 
fcipit.  Galenus  tamen  contra ,  quem  multi  (  &  pradertim  Medici )  fequuntur,  Cu- 
tem  tactus  organum  ftatuit ,  motus  temperamento ,  quod  moderatiflimum  accepit ; 

tum  nervis, 


de  Humani  Cvrporif  Fabnca,  Lib  .VIII.  r  op 

tum  nervis  ,  qui  cumfpirituum  lenfibilium  latores  fint  ,  infinitis  extrcmitaribus  in  cutc 
finiantur.  Accedit,  quod  cutis  tangibilibus  objectis  vicinior  eft,quam  caro,  cum  totius 
corporis  quidam  fit  ojuafi  terminus.  Sed  enim  utraquc  fcntentia  ccnciliari  tacili  riego- 
rio  poteft ,  tametfi  Philofbphi  &  Medici  tantopere  inter  le  decerrcnr.  Id  tamen  nccef- 
farium  eft ,  utprius  recte  Ariftotehs  mens  accipatur  ,  qure  a  quibufdam  nimis  mali^ne  gfrifii* 
torquetur.  Plerique  enim  qui  eam  animo  imbibere  fenrentiam ,  Ariftor.elem  pror/us ' 
Anatomia:  rudem  fuifte,  dum  unum  atque  alterum  ejus  textum  vix  lcgerunt,milcro  iic 
malitiofe  infultant,  ut  neque  quid  velit  Philoiophus  ,  necjue  quo?  loquacur  ,  fi  d  Galeno 
diffentire ipfis  videatur ,  confiderare  cupiant.  Hinc  indicta  caufa  condemnafle  iurhcit, 
quia  pra?judicium  fatuum  (ano?  menti  nullum  relinquit  locum.  Idem  certe  &  hic  opti- 
mo  Viro  &  de  ftudiomedico,nedum  philofbphico  optime  merito  contigit,ut  cxigno- 
rantiavocum,  quibusaliterpauloquam  Galenus  u(us  eft ,  quod  alio  fcilicet  tempofe 
fcripferit,  graves  calumnias  audiat.  Per  Cutem  enim,curiculam  intclligit :  per  Carnem  ^"^'x' 
autem,  quicquid  quocunque  modo  fibris  nerveis  intertextum  eft.  Quamobrem  &  per 
carnem  non  tantum  veram  &  primario  dictam  intelligit,  qualis  eft  illa  mufculorum; 
fed  etiam  qux  Cutis  Galeno  dicitur,  tum  membranas  nervofque  ,  &  fic  revera  tadtus 
lenformm  quam  optime  exprimit ,  cum  illud  certum  fit ,  unum  &  immediatum  effe 
conftituendum.  Quodcunque  autem  exhis  ponas ,  alterum  objicietur,  cuinonqua- 
drabit ,  quod  a  te  ftatutum  fit.  Galenus  autem  per  Cutim  ,  veram  cutim  cum  cuticula 
jundam  intellexit :  &  Cutim  ,  ad  fimpliciter ;  Cuticulam  vero  ,  ad  bene  fentiendum 
conditam  efle  ftatuit.  Caeterum  ut  conftat,  Galenus  re<5te  quidem  cutim  ipfam  fcntire 
crediditj  atimmediatum  tamen  tangendi  organum  nonitabene  ,  ut  Ariftoteles ,  ex- 
prefTc.  Si  cnim  verum  eft,  cutim  proximum  tactus  inftrumentum  efte  j  quse  caufa  erit, 
cur  membrans  remota  cute  fuprajacente  fentiant ,  &  vifcera ,  qux  cute  carent ,  item- 
que  nervi  ?  Caro  ergo  immediatum  inftrumentum  eft ;  non  quidem  illa  mufculofa  ,  fed 
qua:  pars  eft  flmilaris ,  fibris  nerveis  intertexta ,  qua-  &  mulculis,  &  membranis  ac  cuti 
competat,  etfi  fui  quxque  poftea  fit  generis.  Sed  de  hac  re  inrerius  plura  dicemus,cum 
deinftrumento  tactus  agendum  erit.  Cxterum,  quod  dixi,cuticulam  ad  bene  recteque 
fentiendum  datam  elTe  ,  ex  Galeni  dogmate,-  facit  ut  hoc  loco  moneam,  multum  refcr- 
re  diligenter  hoc  annotaffe.  Videmus  enim  faepenumero  graviter  eos,  qui  medicinam  Mfiiv*» 
faciunt,  errare,  dum  in  quibufdam  tumoribus  internisfrigidos  humores  8c  pituitam 
caufam  conftituunt,  quod  a?gri  de  frigiditate  quadam  conquerantur,  cum  potius  calidi 
humores  fint  &  bilion,  qui  peccant.  Nam  quod  frigiditatem  pcrfentiant,  non  fit,  quia 
frigidus  humor  fit ,  fed  quia  cutis  ab  interna  fua  facie ,  &  caro  qux  cuticula  caret ,  len- 
tiendiquidem  ,  atfenfibilia  dignofcendi  &  dijudicandi  perfe&um  inftrumentum  non 
funt ,  nec  percipere  objecta  fub  propria  forma  queunt ,  hcc  eft ,  calidum  iub  fpecie  ca- 
lidi ,  fed  potius  fub  forma  frigiditatis.  Nunc  videamus ,  qua?  caufa  fit ,  quarn  propter  ^fj^JJ"" 
Homo  non  quavis  fui  parte  ,  ut  cxtera  quadrupeda  animalia  pilis  tegatur ,  fed  in  aliis 
tantum  atque  aliis  partibus  nonnihil  pilorum  habeat.  De  hac  re  ut  judicium  feramus, 
caufas  pilorum  prius  explicare  neceile  eft.  Communis  crgo  &  recepta  hactenus  ab 
omnibus  fententia  eft ,  materiakm  pilorum  caufam  effe  tertia?  coctionis  excrementa, 
hoc  eft,  fuliginolbs  vapores  per  cutis  fpiracula  &  poros  tranfeuntes :  probabo  tamen  li- 
bro  ultimo  ,  fanguinis  potius  efTe  crafTorem  partem.  Efficientetn ,  calorem  qui  pilorurh 
materiam,  tum  ad  cutim  propellit,  tum  ficcat  &  in  pili  formam  reducit.  Fir.cm  tandem, 
ut  cutem  &  ei  lubjectas  partes  tueantur  ,  ornent,  &  d  fuliginolis  excrementis  corpus  li- 
berent.  Cxterum  homo,  ut  brevibus  agamus ,  prona fui  parte  pilofior  eft  ,  quam  fupi- 
na.  Pectus  enim  habet,  fiquidem  mas  fit,dorfb  pilofius,  &  ventrem  ab  umbilico  ulque 
ad  peritonxum  denfllTmis  pilis  horridum.  Infcemore  item  &  tibia  pili  frequentiorcs 
longe  antica  parte  ,  quam  pofteriore  videntur  :  at  fblum  caputin  poftica  pilofum  cft. 
Contra  evenit  in  canibus  plurimifque  aliis  quadrupedibus ,  qu^  fupina  parte  piloliora 
multofunt,  quamprona;  caputtamen  minus ,  quamcollum  dorfumve  pilis  horret. 
Homoergo  pilofifTimum  habet  caput  parte  pofteriore  8c  circa  verticem  ,  quodcum 
ere&us  corpore  incedat,  has  partes  habcat  externis  injuriis ,  prxfertim  ex  alto  caden- 
tibus ,  quales  fiint  pluviae  grandinefque ,  magis  obnoxias.   Prona  autem  parte  ca- 
piti  febjectafexus  mafculeusin  hominepilis  abundat  prae  fupina ,  quod  recta  ince- 

Dd  dens 


i  r  o  Adriani  Spigelii 

dens  inter  progrediendum  currendumque  recto  corpore  hanc  partem  plurimis  expo- 
nat  malis.  Si  quis  enim  per  pluvias  nivefque  &  ventos  obambulet ,  anteriorem  partem 
majores  pluviarum  injurias  perpeti,quam  pofteriorem  viderit.Ex  quo  fit,ut  cjui  fepten- 
trionales  plagas  incolunt ,  &  Germani  adeo  ipfi  anteriorem  partem  prae  pofteriore  ve- 
ftibus  craffioribus  aut  pluribus  muniant.  Fceminae  glabro  magis  pe&ore  funt  &  prona 
parte ,  cjuod  carnofiores  ibidem  ,  cjuam  Viri.  Canes  contra  ,  caeteraque  animalia  qua- 
drupeda  cum  prona  incedant ,  prona  parte  minus  caeli  &  tempeftatum  injuriis  expofita 
luntj  fupina  magis ,  unde  in  hac  pilis  craffioribus,  longioribus  ac  denfioribus  armantur. 
Et  hi  ipfi  pili  a  dorfb  paulatim  verfus  latera  inclinant ,  utcutis,  quantum  fieripoteft, 
minimum  madefiat ,  fed  acjua  inftillans  protinus  ad  latera  declinet ,  &  inferior  pilus  fii- 
perioris  du&um  excipiat  ac  fequatur.  Caeterum  quo  magis  Omnipotentis  illius  noftri 
Opificis  fapientiam  admiremur ,  filentio  hoc  minime  involvendum  eft  ,  pilos  denfiores 
longiorefve  efte  animalibus ,  pro  caeli  in  quo  verfantur  aut  nafcuntur  temperie  ,  item- 
que  pro  morum  varietate.  Quo  ergo  frigidior  regio  eft  aut  ventofior,  eo  animalia  pilis 
longioribus  denfioribufque  funt  veftita.  Hinc  fit  ut  Irlandia ,  quae  una  eft  ex  Septen- 
trionalibus  regionibus  frigidiffima ,  canes  producat,  quorum  pili  ob  prolixitatem  Leo- 
nis  jubas  aemulantur.  Sed  &  Canes,  quorum  opera  in  aquis  ad  venationes  utimur,den- 
fiffimis  pilis  donati  funt ,  ne  vis  aquae  aut  frigoris  ipfis  noceat.  At  venaticis  canibus,  qui 
fylvas  campofque  incolunt ,  breves pauciorefque  largita  eft  fapientiffima  parens  pilos, 
ne  c.um  ad  curfum  deftinati  fint ,  pilorum  copia  &  longitudine  impediantur.  Allatum 
etiameft  fuperiore  aetate  exlndianovum  quoddam  canumgenus,  pilisundiquenu- 
dum,  fi  mentum  duntaxat  excipias.  Summa  enim  caeli  temperies,&  perpetua  nullis  nu- 
bibus  tentata  (erenitas  pilorum  tegumenta  repudiat.  Ethanccaufameffereor,  quod 
fuesinltaliaquoque  rariores  habeant  fetas  pilofque ,  quamin  Germania  aut  Belgio. 
Quinimo  huc  pertinet,  quod  aNavigatoribus  accepimus,  qui  novam  Semblam  perlu- 
ftrati  funt ,  quae  rcgio  ob  intolerabile  frigus  perpetualque  nives  &  ventos  inhabitabilis 
eft,  albos  ibi  urfos  reperiri,  tam  denfis  &  prolixis  pilis  obfitos,  ut  tormentis  bellicis  laedi 
autoccidiminimepotuerint.  Contra  i£thiopes  &  qui  Africam  incolunt,  capillosha- 
bent  breves,  crifpos  &  raros ,  barbam  fimiliter  crifpam  &  raram :  at  Europad ,  &  fi  qui 
in  aliis  frigidioribus  locis  habitant ,  prolixiores  comas  barbamque  alunt ,  &  quo  frigi- 
dior  quaeque  regio  eft ,  eo  uberiore  proventu  &  laetiore  barbam  profert.  Vnde  fit ,  ut 
Germani  Italis  prolixiorem  ferant,  &  vifi  fint  nonnulli ,  qui  barbam  pedibus  tenus  lon- 
gamin  finureconditam  geftaverint.  Sic  unicuique  animali  clementiftimum  illud  ac 
omniprovidum  Numen  profpexit ,  ut  quam  commodiffime  hoc ,  quidquid  habet  ju- 
cundiflimae  hujus  aurae  beneficio  fruatur. 

C   A  P  V  T  II. 

De  Tinguedine. 

I  Ngve D l N E M ,  quam  Grxci  mpixlw,  8c  mvnl» »  Latini  Pinguedinem 
&  Pinguetudinem  appellant,  Author  lib.definit.  Medicar.  definit,  affu- 
fionem  effe  alimenti,  fenfus  expertem,  maxime  circa  membranas  con- 
crefcentem.  Nos  humorem  dicimus  oleofum  noflri  corporis ,  acalore  moderato  ^ 
elevatum ,  &  circa  frigidiores  denfiorefque  partes  concretum.  Sunt  autem  dux 
pinguedinis  fpecies :  una,  quam  Adipem  fimpliciter  vocant;  altera,c^uzm 
Sevum:  illam  Graeci,  n<^A^,-hoc,  *e«j>  appellant.  DifFerunt  autem  pluribusinterfe  J^J 
modis.  Primo,  quod  in  diverfis  animalibus  generentur;  cum  adeps  in  iis  nafcatur ,  qua;  u 
ab  utraque  parte  dentata  fiint ,  cornuum  expertia ,  ac  multifida.  Sevum  autem  in  illis, 
quae  ab  utraque  parte  dentes  non  habent ,  &  cornua  gerunt ,  tum  fanguinem  craflio- 
remobtinent.  Praeterea  fevumconcretumfrangituri  adepsnon  frangitur.  Adepsfa- 
cile  ab  igne  liquefcit ,  non  autem  facile  congelatur ,  mollior ,  &  humidior  remanet :  at  3. 
levurri  non  ita  facile  liquefcit ,  fed  liquefa<5tum  celerrime  coit.  Hanc  differentiam  dili- 
genter  obfervatam  fuifte  a  Celfo  videre  licet ,  dum  adipem  vocat  bovinum ,  urfinum, 
caninum ,  felinum :  Sevum  autem  bubulum ,  hircinum ,  caprinum.  Nonnulli  tamen 
funtMedici,  qui  promifcue  utuntur ,  &quamcumque  oleofamfubftantiamcujufque 

animalis 


de  Humani  Corporis  Fabrtca,  Lib.VIII.  2 1  r 

animalis  adipem  aut  fevum  pro  lubitu  appellant ,  ut  monuit  Galenus,  qui  tamen  &  ipfe 
proprietatcmhanc  vocumlxpe  neglexit.  Quinimolib.  n  limpl.  cap.  de  pinguedine; 
Si  uoles,  inquit,  okojam  ispir.guem  in  animahbtis jubftantiam  omncm  adipem  appellato :  jed  irpin- 
guedinemappellaretotumhocgenuslicet.  Sternitur  autem  pinguedo  harc,  de  qua  nunc  agi- 
mus  ,  inter  cutim  &  membranam  carnoiam  in  homine  :  ln  brutis  vero  mcmbranae  fub« 
jicitur ,  unde  fit ,  ut  cutem  univerfam  moveant.  Matcria  pingucdinis  fanguis  eft ,  ut  te-  ififrft 
ftatur  Galenus ,  lib.  nde  temperam.  cap.  1 1 1  :  &  Anftoteles  lib.  n  de  Part.  cap.v. 
Id  quod  rarione  ctiam  confirmare  licet ,  cum  nullum  ex  iis ,  qua:  languine  carent ,  vel 
adipem  habeat ,  vel  fevum  ,  fiquidem  fanguis  deeft.  Non  tamen  quivis  fanguis  eft,  fed 
optime  tantum  elaboratus  &  concoctus.  Vnde  quibus  concoctio  lnudabilis  non  eft, 
pinguedine  deftituuntur  j  &  cjnae  pinguia  funt ,  ianguinem  purum  ac  paucum  habent : 
macri  autem  omnes  atricolorem,  crudum,ac  copioium,  cum  latis  venis.  Nec  tamen  & 
concodtus  omnis  pro  pinguedine  aptus  ent ,  fed  qui  oleoius  eft.  Vnde  Galenus  cum  ex 
fanguine pinguedinem gigni docuiffet ,  lib.  n  detemperam.  cap.  iii,  &lib.xvi  de 
VI-  part.  cap.  n,addit,  gigni exfanguinis  portione  cleoiafive  pingui,  per  tenues  venas 
erruia.  Oleofum  autem  hocex  aerea  maximeque  laudabili  alimenti  parte  coctione 
conficitur  ,  quxque  in  fanguine  perquam  bene  reipondeat  butyrofe,  uri  in  tade  voca- 
tur,  fubftantia:.  Vnde  &  videmus  animalia  pinguia  butyri  plus  in  lacle  continere  j  mi- 
nus,  macra.  Gignitur  autcm  maxime  poft  tertiam  concochonem  Medicis  fic  vocatam, 
quodtunc  mxxime  aptus  fit  &  elaboratus  fanguis.  Vnde  &  Philofophus  lib.  in  de 
Part.  animal.  cap.  ix  ,  finem  probx  concoctionis  fanguinea?  adipem  &  ievum  efle  te- 
ftatur.Loquitur  autem  de  co&ione  fanguinis,qua*  in  renibus  fit,in  quibus  cum  alia  non 
fiat  quam  tertia illa  dicta,  recte  colligitur  ea  fecundum  Ariftotelem  in  illa  tertia  coetio- 
ne  fieri.  Accedit,quod  in  quavis  parte  tum  temporis  demum  exianguine  eleventur  va- 
pores  illi  oleoii ,  quiallidentesadmembranasinpinguedinem,  quemadmodum  craf- 
iiores  reliqui  in  carnem  mutantur.  Cum  erao  fanguis  materia  ht  pinauedinis ,  fed  lan-  cr^  :- 
guis  maxime  oleoius  &  concocrus,patet  inrantes,quibus  ianguis  tum  m  alimentum  par- 
tium  abiumitur  totum ,  quod  adhuc  creicant ,  tum  ierofus  admodum  eft ,  non  pingue- 
lcere,  verumque  efte  quod  lib.  iii  Hiftor.  deanimal.  cap.  xvin  prodidit  Ariftoteles, 
omnia  artate  proveeta  potius ,  quam  novella  pinguefcere  :  fed  prarcipue  ,  cum  jam  dut 
longitudinis  &  latitudinis  modum  adepta,  augeri  in  profundum  incipiunt.  Patet  etiam 
eos,  qui  obefi  valde  funt,fcecundos  minime  effe  aut  lalaces,cum  materiafeminis  in  pin- 
guedinem  abfumatur.  Efficiens  duplexeft,  proutduplex  eftactus  generationis  ipfius 
pinguedinis.  Debetenim&  materiaipfa  attolli ,  &  deinde  concrelcere.  Elevat  igitur 
ianguinem  oleofumin  vapores  reiolvendo  Calor;  fedcalornon  quivis  ,  fed  rnoderatusi 
cum  nimim  materiam  adurat ,  &  in  bilem  vertat ;  moderato  minor,  nec  concoquat  bene 
ianguinem ,  nec  in  vapores  refolvat.  Qui  ergo  calidi  nimium  iunt ,  pingues  effe  noa 
poflunt :  neque  qui  frigidum  nimium  temperamentum  funtnacli.  Vt  autem  concre- 
Icat,debetalicubi  appellere,ne  diflipetur  :  appellere  autem  debet  ad  corpus  non  quod- 
vis,fed  frigidum.  Maxime  ergo  accommodatas  funt  membrana? ,  qua?  utramque  hanc 
conditionem  obiervant,  cum  &  ob  denfitatem  fuam  non  facile  oleoium  hunc  vaporem 
amittant,&  ob  frigiditatem  facile  condenfent.  Voco  autem  frigiditatem  non  illam,quz 
pofitiva  a  Philofbphis  appellatur  ,  cum  talis  vita  remanente  nulla  in  corporis  parte  de- 
tur  :  fed  calorem  qui  minor  eft,  quam  ille,  a  quo  vapor  elevatus  eft.  Nec  mirum  videri 
debet,  quomodo  minorcalor  concrctionem  efticiat ,  cum  videamus  plumbum  liqua- 
tum ,  ubi  abigne  removetur  moxcogi ,  etfi  in  locum  fatis  calidum  ,  igne  tamen  paulo 
frigidiorem  pervenerit.Hinc  fit,ut  animalia  hyeme  pinguiora  fiant,cum  &  obftrufta  fit 
cutis,  &  frigidiores  externae  partes ,  interna?  autem  calidiores,  ut  &  concoquere  melius 
alimentum  &  coctum  elevare  ac  in  vaporem  lolvere  queant.  Iis  etiam  qui  verfantur  in 
calidioribus  locis  &  excrciriis  dediti  funt ,  nulla  aut  perquam  pauca  pinguedo  eft,  quod 
confumatur  materiailla;  at  iis,  qui  otiofam  vitam  agunt,  copiofa  provenit.  Circa  mem- 
branas  igitur  quam  optime  gignitur,quod  nulla  pars  fit  aptior  ad concretioncm  facien- 
dam,  neque  denfior.  Concrefcit  autcm  fic,ut  ipfas  membranas  undique  involvat,  &  in 
minimos  quofque  poros  lefe  infinuet ,  adeoque  per  univeriam  membranam  pinguedo 
difpergatur^quod  quivis,fi  quam  in  hac  re  vel  obiter  collocare  velit  operam,adver:erit, 

D  d    i  Et  ex 


An  pinguedo 
fentiat. 


Dnbitatid. 


Temperamen- 
tum. 


Differentia  a 
ping  -tediriu 
copia. 


GpU4  rtCjui' 
rantur  ad 
pinguediriu 
generattonim. 


Vfiis. 

Generdu. 


Vartietdares. 


i  1 1  Adriani  Spigelii 

Et  ex  his  facile  refponderi  poteft  ad  vulgatam  illam  quaeftionem,  an  pinguedo  fcntiat  ? 
fentire  enim  pinguedinem  dicas ,  fi  quis  hac  voce  intelligat  pinguedinem  ,  quo  pacto 
Anatomici  crafla  minerva  loquentes  fumunt ,  ut  dum  pinguedinem  dicunt  totum  hoc> 
quod  ex  pinguedine  ftri&e  accepta  &  membrana,  circa  quam  concrevit,conftat.  Nor* 
fentire  inquies  ,  fi  pinguedinem  intelligat  a  membrana  illa  feparatam  ,  ut  eft  illa ,  qux 
proprie  &  a  Medicis  fic  dicitur.  Caeterum  hoc  loco  dubium  occurrit,cum  dictum  a  no- 
bis  fit  elevari  a  calore  vapores  oleofos ,  itemque  eofdem  concrefcere  a  calore  partis 
unius  &  ejufdem,  quo  padto  ab  eadem  caufa  duo  diverfi  effectus  fequantur,  ab  uno  fci- 
licet  calore.  Sed  refpondeo,haud  fimplicem  efle  calorem  noftri  corporis,fed  duplicem; 
unum,  influentem ;  alterum,  innatum.  Influentem  conftituunt  fpiritus ;  innatum,  tem- 
peramentum  ipfius  partis.  Ille,  major  eft  ;  hic,minor :  ille,  elevat; hic,  cogit;  ille,  calor 
vere  dici  poteft,-  hic,  relpec~tu  illius  frigus.  l)e  Temperamento  adipis  quanquam  plurimum 
concertant  inter  fe  artis  proceres,  ex  caufa  tamen  materiali ,  aux  concocl:us  eft  fanguis 
&  aereus;  ex  efticiente,qui  calor  eft;  ex  forma  ejus,  qux  oleofa :  ex  fine  tandem,  qui  eft 
concoftionem  juvarc  partium,  unde  in  copia  omento  accrefcit,  facile  judicatur  calidus 
effe.  Sed  imprimis  &  Galeni  authoritas  notanda  eft ,  qui  lib.  iv  de  Vfu  part.  cap.  ix; 
pinguedoy  inquit ,  quod  calida  res fit ,  cognojdtur fenfu  ipfo ,  utentibus  ea  "vice  olei.  Indicat  autem  id 
non  minimum,  quodfacile  in flammam  tranjmutetur,tanquam  ad  flammam proxime  accedat,  nihil  enint 
frigidi prompte  comburitur.  Alba  eft  in  omnibus  animalibusj  in  homine  tamen  minus,  quam 
incxteris:  animalibus  fenioribus  etiamflavafit.  Dijfert  pinguedo  copia,  ratione  fexus, 
jctatis,  temperamenti,  regionis,  partium,  vita?  generis,  temporis  anni,  &  tandcm  mor- 
borum.  Copiofior  enim  fccminis  eft,  quam  Viris.  In  recenter  natis,  nulla  eft;  at  in  iis, 
qui  juftam  artatem  attigere  ,  copiofior.  Calidis  &  ficcis ,  nulla  aut  exigua  ;  at  calidis  & 
humidis  moderate  ,  copiofa :  frigidis  item  moderate  &;  humidis.  Qui  calidas  incolunt 
regiones,  aut  calido  anni  tempore  degunt ,  minus  pinguefcunt:  at  qui  in/rigidis  &  fri- 
gido  tempore  vivunt,  copiofam  habent.  Vita?  genus  fedentarium  etiam  obefos  red- 
dit;  at  valida  &  continua  exercitia,  maximeque  hominum  carnifices  curse,  macros  red- 
dunt.  Inedia  etiam  &  morbi  longi ,  prorfus  abfumunt.  Sed  8c  partes  non  omnes  ha- 
bent,  neque  omni  tempore :  fed  eae  tantum,  qua:  indigebant.  Sic  clunes  habent  copio- 
fam ,  ut  commodius  fedeamus :  fic  omentum,ut  foveat  calorem  internum  vifcerum :  fic 
eadem  de  caufa  abdomen.  At  cerebrum,  palpebrae,  &  aures ,  manufque  carent ,  quod 
ipfbrum  a&ioni  nimium  incornmodaffet.  Vtautem  partesipfae  pinguedinem  gene- 
rent,  prarter  materiam ,  fanguinem  inquam  oleofum ,  qui  in  corpore  redundare  debet, 
vafa  primlim  requirunt;magna ,  unde  fit ,  ut  circa  palpebras  &  caput  pinguedo  nulla 
nafcatur,  atcopiofiflima  circa  collum  ,  nates  &  lumbos.  Deindeut  membrana  adfit 
craffa,  qua:  prohibeat  evaporationem,  unde  pulmones  carent,qui  tenuiffima  inveftiun- 
tur  membrana.  Tandem ,  ut  calida  fit  pars ,  quse  bene  coquat  fanguinem ,  &  attollat, 
unde  partes  externa?  &  cerebrum  non  habent,  reliqua  autem  vifcera  omnia  ,  ipfumquc 
adeo  etiam  Cor ,  etfi  Ariftoteles  negarit.  Caeterum  non  uniformis  eft  pinguedo ,  quac 
in  humano  corpore  reperitur :  fed  fub  cute  quidem  adeps  at  fevum  circa  omentum  , 
renes ,  cor ,  oculos  ,  &  offium  articulos.  Vfm  pinguedinis  multiplex  eft ,  quatenus  tum 
univerfum  corpusinveftit ,  tumquibufdam  partibus  adnafcitur.  Vtenim  totumcor- 
pus  contegit ,  Sc  adverfus  cxternas  injurias  protegit ,  &  calorem  naturalem  confervat. 
Protegit  quidem  ,  tum  contra  frigus ,  tum  calorem ,  adeoque  &  xftivo  &  hyberno  tem- 
pore.  Et  tefthw  quidem ,  adverfus  calorem  ;  quia  cum  aer  tum  tenuis  fit ,  &  pori  aperti, 
quatenus  oleofa  eft  pinguedo  ,  ejus  in  corpus  ingreffum  prohibet ,  non  fecus  ac  vide- 
mus  Seplafiarios,  dum  fuccos  confervare  ftudent  ab  aere ,  oleum  fuperfundere :  deinde 
quatenus  aer  omnes  partes  exficcat ,  rurfus  humiditate  innata  confervat.  Hyberno,  con- 
tra  frigus ,  ne  penetret  &  laedat  vifcera  fiia  qualitate ,  quia  pinguedo  a  levi  frigore  con- 
ftringitur ,  &  quafi  coit,  unde  fit  ut  nequeat  aer  penetrare.  Confert>at  autem  calorem  mter- 
num  pariter  tempore  calido ;  quia ,  ut  modo  di&um ,  quatenus  oleofum  eft ,  exire  &  difli- 
pari  non  patitur :  frigido  autem,  quatenus  lua  caliclitate  fovet.  Particulares  autem  ufus> 
quos  diverfis  partibus  praeftat,  plures  funt.  In  clunibm  pulvinaris  vicem  gerit ;  in  mufculis 
explet  loca  inania ;  Vafis  fubfternitur ,  ut  tuto  eant ;  in  Vifceribm ,  coctionem  juvat.  His 
nonnulli  alium  adlxuc  ufum  affignant ,  nempe  ut  inediae  tempore  fit  loco  alimenti. 

Exiftimant 


_    de  Hnmani  Corporis  Fabrica,  Li  b.  V 1 1 1.  i  1 3 

Exiftimant  cnim  pinguedinem  cjuo  pa&o  antea  vaporis  fpecie  ex  venis  excidit,  ita 
poftea  in  venas  redire  ac  in  fanguinem  mutari ,  cjuod  tamen  faifum  cfTe  credo  ,  cjuan- 
doquidem  pars  nulla  nutrire  partem  alteram  cjueat,  aut  alia  alii  fieri  nutrimentum. 
Quod  vero  per  inediam  &  penuriam  alimenti  ac  fanguinis  tum  fanis  tum  aegrotantibus 
imminuatur,  id  evenire  propterea  credendum  eft  ,  cjuod  a?cjue  ac  partes  reliqua?  ,  illa 
digeratur  ,  diflipetur ,  atcjue  abfumatur  a  calore  interno  depopulante  partes ,  cjuia  de- 
ficit  alimentum  in  cjuod  agat.  At  vero  quod  pne  carnibus  aliifque  fblidioribus  partibus 
citius  defeciffe  pinguedo  deprehendatur ,  caufa  eft  mollitudo  ejus  &  Ieviiffima  concre- 
tione  compa&io ,  tum  &  promte  liquabilis  natura. 

C   A   P    V    T     I  I  t. 

De  membrana  carnofa. 


V  B  Pinguedine  membrana  reperitur ,  pinguedinem  ita  undique  com- 
plectens ,  ut  cum  ipfa  multifariam  dividi  cjueat.  Hanc  Gvxci ,  vffya. 
aa^Kc^lw  ,  Barbari ,  panniculum  carnofum  ;  Recentiores  Iatinse  linguae 
ftudio  magis  addicti ,  Membranam  carnoiam  appellant.  Vocatur  au- 
tem carnofa ,  non  quod  carnofa  fit  in  homine ;  fed  quod  in  brutis,  quo- 
rum  corpora  prius  diffecuerunt  primi  Anatomici ,  carnofis  fibris  con- 
fperfa  fuerit  reperta,  ut  nonnulli  propterea  mufculum  afleruerint ,  cjuamcjuam  certe 
&  in  multis  animalibus  mufculi fungatur  actione ,  cum  hujus  beneflcio  cutis  reddatur 
mobilis ,  in  canibus ,  equis ,  aliifque.  Retentum  ergo  fuit  hoc  nomen  poftea  in  homi- 
ne  ,  &  impofitum  membrana?  illi ,  quae  cum  ipfa  habuit  analogiam.  Sic  fupra  mulculos 
vocatos  effe  diximus  omnes  eas  partes ,  quae  analogiam  ullam  obtinuere  cum  mufculo, 
cui  merito  illud  nomen  tributum  a  principio  fuerat.  Eft  tamen  &  in  quibufHam  locis  iri 
homine  carnofa ,  ut  in  fronte  &  collo  ,  quamvis  utrobique  mufculus  dicatur  effe.  Ad- 
ha?ret  autem  cuti  ufque  adeo  valide  ,  ut  difficulter  ab  ipfa  leparetur.  In  recens  natis> 
rubra  eft ;  at  in  adultioribus  ,  alba.  Oblita  eft  interius  mucofo  &  lcnto  quodam  humo- 
re  ,  procul  dubio  ad  faciliorem  mufculorum  motum  ,  neobfrequentem  motummu- 
fculorum  fuperficies  exficcetur.  Senfam  exquifitiflimum  obtinet  aliarum  mcmbrana- 
rum  in  morem  ,  ufque  adeo ,  ut  vellicata  ab  acribus  humoribus  aut  puncta ,  motum 
concuflivum  &  horrores  excitet ,  quales  in  febribus  adverti  lolent.  Vfus  ejus  eft ,  ut  tP* 
(ua  denfitate  vapores  elevatos  a  fanguine  excipiat ,  &  frigidirate  refpectiva  condcnfet , 
ficque  firmusfit  paries  cui  pinguedo  adha?reat ;  tum  calcrem  foveat  internarum  par- 
tium,  ne  aut  diffipetur  is  nimium  aut  laedatur  ab  externisinjuiiis.  His  addunt  non- 
nulli ,  utcutim  adeuntia  vafa  fulciat ,  cum  inter  hanc  &  cutim  ferantur  omnes  illa?  ar- 
teriar  vel  vena* ,  quas  (ubcutaneas  appellant.  Sed  revera  membrana  carnofa  a  pingue- 
dine  non  ita  jure  diftinguitur ,  cum  ejus  gratia  potiflimum  facT:a  fit ,  ut  fcilicet  oleofbs 
vapores  &  pingues  excipiat,  tum  &  ipia  membrana  ad  pinguedinem  ita  fe  habeat, 
quemadmodum  fibrae  in  carnibus  &  mufculis ,  ut  cuivis  patebit ,  qui  tractare  pinguedi- 
nem  voluerit.  Vbique  enim  difperfa  quafi  filamenta  membranae  per  ipfam  confpiciet » 
plenamque  veluti  fibrarum  effe.  Accedit ,  quod  in  obefis  a  pingucdine  diftincta  neuti- 
quam  reperiatur. 

C  A  P  V  T    I  V\ 

De  Peritonxo. 

Blatis  *quatuor  tegumentis  communibus,  de  quibus  nunc  dixi- 
mus ,  b  Mufculi  abdominis  occurrunt ;  quorum  quinque  fiint  paria ,  ut 
fupra  libro  quarto  docuimus.  Primum  ,  Obliqui  funt  Defcendentes ; 
fecundo  ,  Afcendentes -y  hinc ,  Re&i ,  &  Pyramidales ,-  quibus  poftea 
omnibus  Tranfverfales  fubjacent.  His  ergo  &  ipfis  remotis  una  cum 
tendinibus  c  Membrana  qutdam  occmrittot&mmnmiVentris  cavitatem  Apptiuie. 
(uccingens  ,  quae  Grarcis  v&4mcu&- %#th  >  hoc  eft ,  tunkaprttcnfa ;  aut  ■s&meuov  ms*$*pm , 
ideft,  operimenttmpr<etenfum  -y  interdum  etiam  fimpliciter  *Mrm*  dicitur.  Hippocrates 

Dd    3  lib.  vii 


Jigwra. 
iuftrficUt. 

fttt/lanM. 


Conntxso. 


1 1 4  Adriani  Spigelii 

lib.  vi  i  Epidem.  etiam  i£tnrcu*.\t\  plurali  numero  nominavit.  Arabes  Zipbach  appel- 
lant,communi  membranarum  nomine ,  xaftfyxUu.  Latini  Graecam  vocem  Romana 
civitate  donarunt ,  &  Peritonmm  vocant.  Non  defiint  tamen ,  qui  vocibus  magis  cjuam 
tymoiogi*.   rebus  addicti ,  Abdominis  membranam  nominant.  Dicitur  autem  peritonaeum  -s?^  ft> 

T&n&ui ,  ab  officio  (cilicet  cjuo  fungitur.  Praetenditur  enim  non  tantum  infimo  ventri 
univerfo ,  fed  etiam  omnibus  ipfi  inclufis  vifceribus ,  quibus  membranam  largitur. 
Comparatur  a  plerifque  ob  figuram  ,  facco  ,  qui  fphaericae  figurae  fit ,  &  ovalis ,  oblongus, 
ac  nonnihil  depreflus.  Interior fuperfcies ,  qua  vifcera  refpicit ,  laevis ,  sequalis  ac  lubrica 
eft,  humore  quodam  aqueo  in  abdomine  contento  irrigata  :  exterior  vero  ,  quamu- 
fculis  abdominis  adhaeret ,  afpera  &  inaequalis.  Subftantiam  habet  membraneam  ,  te- 
nuem  quidem ,  at  validam  &  denfam ,  fibris  quibufdam  exiguis  praeditam ,  quae  exten- 
fo  8c  diftracto  leviter  peritonazo  ( obfcure  tamen )  comparent ,  ut  propter  hanc  cau- 
fam  aranearum  telis  fit  a  nonnullis  Anatomicis  aflimilata.  Non  tamen  ubique  eadem 
efttenuitas ,  fed  fub  umbilico  craflior,  ufqueadeoutmanifefteibiduplicata  videatur: 
fupra  umbilicum  vero  ,  &  alateribusitatenuis ,  ut  fimplex  omnino  appareat.  Quin 
lmo  neque  aequalem  craftitiem  in  omnibus  vifceribus,  quibus  circumtenditur  (ervari 
confpicies :  fed  in  quibulclam ,  tefte  etiam  Galeno  lib.  vi  de  adminiftrat.  anatom. 
cap.  v,  feipfb  craftiore  conftare  fubftantia ,  in  nonnullis  tenuiore.  Hac  ratione  in  Ieco- 
re  tenuiftimum  vifitur ,  itemque  in  Liene ,  minus  in  Renibus :  craffum  contra  in  Ven- 
triculo  ,  Inteftinis ,  &  Vefica  ,  ita  ut  quibufdam  impofuerit ,  credentibus  efle  partem 
peculiarem  prsedictorum  vifcerum.  Andreas  Laurentius  in  Viris  a  cartilagine  enfifor- 
mi  ad  umbilicum  ufque  crafliorem  effe  hanc  membranam  notavit ;  contra ,  in  fceminis 
ab  umbilico  ad  pubem  efte  validiorem.  Egotamen,  utverum  fatear,  nunquam  tale 
quid  obfervare  potui ,  nec  Naturas  in  hac  re  confilium  intelligo.  AnncElitur ,  fupcrius 
quidem  Diaphragmati:  inferius ,  oftibus  pubis  &  ilium :  anterius,  validiflime  tranfver- 
hs  abdominis  mufculis ,  &  imprimis  tendinibus ,  ac  circa  lineam  candidam  :  retro,  ca- 
pitibus*  eorundem  mufculorum ,  &  membranae  nervorum  e  lumborum  vertebris  pro- 
deuntium.  Anatomici  autem  unanimi  confenfu  in  ea  fententia  funt ,  nullum  efte  vifcus 
infimi  ventris ,  nec  ullam  ejufdem  arteriam  aut  venam  ,  quae  citra  vifcerum  infertio- 
nem  libera  incedit ,  quin  ab  hoc  membranam  accipiat.  De  exortu  autem  lis  eft ,  cum 
nonnulii  peritonadoriginemaligamentisillisrepetant,  quibufcum  vertebrae  lumbo- 
rum  &  os facrum  connectuntur.  Doctiflimus  Fallopius  a  validiftimo  nervorum  plexu , 
a  quo  mefenterium  oriri  dicitur ,  pronafci  credit :  at  Picolhomineus  Ferrarienfis,  cum 
quo  &  ego  facio  ,  duplex  peritonari  principiumconftituit  ;  unum ,  quod  vocat  princi- 
pium  ex  quo ;  alterum ,  quod  appellat  a  quo.  Illud  geminum  effe  vult ,  primum  a  pri- 
ma  ,  &  fecundum  a  tertia  lumborum  vertebra ;  quia  hic  craffiflimum ,  &  non  nifi  di£> 
ruptum  feparari  poteft  ,  ficvalide  adnectitur :  hoc  a  dura  &  tenui  membrana  cerebri 
derivat.  Prodeunt  enim  circa  diclas  vertebras  nervi,  qui  colligati  inter  fe  utraque  me- 
ninge ,  dum  ulterius  provehuntur  ,  membranam  hanc  conftituunt.  Nec  immerito 
propterea  hic  adeo  craffum  eft ,  cum  poftea  in  plurimas  membranas ,  tanquam  pro- 
du&iones  quafdam  dividi  &  extenuari  debeat.  Ex  qua  opinione  non  male  fortaffe 
confenfus  illius  infignis ,  qua*  inteftinorum  &  quorundam  imi  ventris  vifcerum  cum  ca- 
pite  eft ,  rationem  reddemus.  Obfervatione  autem  omnino  digniftimum  videtur ,  Pe- 
ritomum  ubique  duplex  cfte ,  fed  prarfertim  circa  lumborum  vertebras ,  ubi  Vena  Cava , 
Arteria  magna ,  &  Renes  utrique  interjacent.  Sed  &  in  hypogaftrio  manifefto  in  duas 
tunicas  difpefcitur ,  in  quarum  amplo  intervallo  Vefica  continetur ,  &  Vterus.  Quan- 
quam  igitur  ex  Galeni  omniumque  Anatomicorum  dogmate  conftet ,  univer/a  infimi 
ventris  vifcera  peritonaeo  includi ,  revera  tamen  diftinguendum  eft ,  &  alia  quidem  in 
ipfa  cavitate ,  alia  vero  extra  hanc  in  fpatio ,  quod  ex  duplicatione  oritur ,  fita  effe  di- 
cendum.  Etincavitatequidemomniailla,  quaea  Venae  Portas  ramis  nutriuntur,  ut 
fiint  illa ,  quae  nutritioni  &  coctioni  ciborum  famulantur :  in  duplicatura  autem ,  quse 
3  Cava  alimentum  accipiunt ,  utfuntea,  quaemodo  enumeravimus.  *Vafa  quoque 
umbilicalia  duplicato  peritonaeo  ,  nt  tutius  incedant ,  fulciuntur.  Foramina  quoque  na- 
bet,  quidem ,  qua  Diaphragmati  jungitur ,  tria.  Primum  in  dextra  parte^ 

ut  Venae  cavs  truncus  afcendensj  fecundum,  in  finiftra,  ut  Oefbphagus  cum  nervis 

orificio 


Exortm 


Vtflicatiff. 


Isramin». 


de  Humani  Corporis-  Fabrica,  Lib.VIII.  215- 

orificio  ftomachi  infcrtis  j  tcnium  ,  ut  Aorta  ,  Vena  iine  pari,  &  nervus  fexti  paris  tranf- 
eat.  Infcrius  circa  anum  &  inguina,ubi  vaforum  tria  genera  ad  crura  tranfmittit.  *  Ante- 
Nt   rim ,  ut  umbilicalia  vafa  ,  b  Vena  inquam  ,  c  dux  arterix  & d  urachus  exeant.  c  Proceffus  trtctfa. 
•>?-     etiam  obtinet  duos  ,  in  anteriore  facie  juxta  pubis  os  iitos ,  utrinque  unum  ,  cjui  non 
minus  in  maribus ,  quam  fceminis  reperiuntur.  Sunt  autcm  oblongx  productiones  ex- 
terioris  peritonxi  membranx  ,  Cucurbitx  ,  cjuibus  Chymici  utuntur  ,  perquam  11  mi- 
les ,  arclx  luperius ,  inferius  laxx.  Hi  foramina  tendinum  muiculorum  obliquorum 
Sc  traniverforum  egredientes ,  in  Viris ,  ad  lcrotum  abcunt ,  &iicextra  ventns  cavi- 
tatem  dependent :  in  Mulieribus  autem  ,  ad  inguina  producuntur ,  &  in  Vulvx  elatio- 
rem  fedem  terminantur.  Delcendunt  autem  cum  illis  Venx  &  Arterixfpermaticx  una 
cum  cremafteribus  muiculis ,  &  remeant  contra  a  teftibus ,  fimiliter  proceflibus  iftis 
inclufi  cum  paraftatis ,  vafa  deferentia  :  in  bis  vero  uteri  Iigamentum  rotundum  ,  cjuod 
in  latam  ac  nervofam  exilitatem  fupra  pubis  os  degenerat ,  cui  Clitoris  alligatur.  Ad- 
hxret  autem  a  principio  interior  peritonazi  membrana  exactiflime  ,  qux  foramen,  per 
quod  egrediuntur  dieta  vafa  ex  infimo  ventre  ,  conftringit  &  claudit ,  qua  difrupta  , 
cxterior  laxatur ,  &  fic  herniafit ,  defccndente  poftea  vel  omento  ,  vel  inteftino  ,  aut 
etiam  utroque.  Veniu  &  Anerias  a  vicinis  partibus  obtinet :  Kerloos  autem  exiles  ab  iis ,  r*>*- 
qui  ad  abdominis  mulculos  propagantur.  V  s  v  s  peritmxi primus  at  prtapuus  efl ,  ut  fit  vsv  s. 
operimento  omnibus  partibus ,  quas  inveftit,  non  iolum  quo  ab  externis  injuriis  liberx 
fint ,  fed  etiam  ne  ipforum  calor  aut  humores  exfpirent  vel  effluant.  Nifi  enim  Iecur  , 
Lien  ,  Renes,  Sc  Ventriculusinvolutamembranahacforent,  externa  vaforum  ofcu- 
la  ,  qux  in  nonnullis  valde  funt  patentia  ,  prxfertim  arteriarum  ,  fanguinem  effudif- 
fent.  Hinc  factum  eft ,  ut  folers  Natura  iis  vifceribus ,  inquibus  plures  arterix  funt, 
&  adeo  diicrimen  imminet  majus ,  craffiorem  largita  fit  tunicam ,  ut  ab  omni  effufione 
tutam  prxftaret.  Secundus  vJus  cfl ,  ut  viicera  omnia  iuis  fedibus  alliget.  Sic  Hepatis  li-  ». 
gamentum  a  peritonxo  eft ,  &  omnes  membranx  ,  qux  ab  ipfb  oriuntur  ,  reliqua  vin- 
ciunt.  His  ufibus  ut  fatisfaceret ,  primo figw\:m  dedit  ovalem  ,  fed  depreffam  ,  quia  ta- 
lis  erat  ipfius  inrimi  Ventris  figura.  Decuit  enim  veftem  aut  fepimentum  partis  inve- 
ftiendx.  aut  obvallandx  figurx  coaptare.  Quare  &  in  aliis  vifceribus ,  quibus  portio 
aliqua  ipfius  obducitur ,  figuram  eandem  obiervat.  Porro  imerr.am Juperfickm  Ixvam  fe- 
cit ,  ut  viicera  in  abdominis  compreflione  citra  oftenfam  premerentur:  &  quo  mol- 
lior  adhuc  contacl^is  illefieret,  lubricam  reddidit  aquolo  humore  ,  in  abdominis  ca-  - 
vitate  circainteftina  natante  ,  quineunquam  deficeret,  ex  vaporibus  a  ventriculo  & 
cxteris  viiceribus  exhalantibus  continuo  regenerari  voluit.  Externa  fuperficies  contra 
afpera  eft  ,  ut  tranfverfis  abdominis  mufculis  validius  adnecteretur.  Subflantiam  autem 
largita  eft  membraneam ,  ut  facile  diftendi  citra  ruptionem ,  8c  in  fefe  contrahi  fine 
complicatione  poffet.  Partes  enim  imi  ventris  modo  alimentis  turgent ,  ut  Ventricu- 
lus  i  modo  flatibus ,  ut  Inteftina ;  modo  fcetu ,  ut  Vterus ;  modo  etiam  urina ,  ut  Vefi- 
ca :  modo  etiam  evacuata  in  fe  concidunt.  Hanc  autem  membranam firrnam  effe  volu- 
it ,  quia  non  nifi  magno  cum  detrimento  &  incommodo  peritonxum  rumpitur  ;  tum 
quia  robore  quoque  indiget ,  ut  vifcera  in  fuis  fedibus  alligata  coniervet.  Nihilominus 
tamen  ,  ne  nimis  pondere  premat ,  tenuis  eft  ubique  ,  prxterquam  fub  umbilico ,  quod 
magno  confilio  factum  eft  ,  cum  hac  parte  maxime  omnium  ruptioni  opportunum  fc- 
ret.  Sedentibus  enim  aut  ftantibus  viicera  ad  imam  partem  devolvuntur,  quorum 
pondus  ut  innoxie  peritonxum  iuftineat ,  hanc  ejus  partemmunire  ac  firmare  debuir. 
Ethincfit,  utquibus  tenuius  peritonxum  a  primo  ortu  contigit ,  in  magna  ipiritus 
cohibitione  ,  vehementi  faltu  aut  clamore,  in  quibus  verius  interiora  deciduntinte* 
ftina ,  facili  negotio  peritonxum  rumpatur.  Eft  &  circa  vifcera  quxdam,  tcnuius  ,•  circa 
alia,  crafsiiis.  Nam  in  quibus  copiofx  funt  arterix  &  fpiritus,ne  diflipentur,ut  in  Liene  : 
authumores,  ut  in  Ventriculo  ,  ne  effluant,  iis  crafliorem  membranam  conceflit. 
Craflior  etiam  iis  eft ,  qux  repletx  valde  intumefcunt ,  ut  Veficx  ,  utero  ,  &  ventricu- 
lo ,  uc  fimul  cum  his  extendi  queat ,  quod  fieri  non  potuiflet ,  fi  tenuior  his  tunica  ob- 
tigiflet.  Connexionem  tanderlTcum  muiculis  abdominis  tranfverfis  validiflimam  habet , 
ad  xqualem  ventris  compreflionem  in  refpiratione  &  txcum  expulfione  faciendam. 
Nequeeniminteriplafpatiumlicebatintercedere,  quod  muiculis  contradis  peritc- 

nium 


Hatio  Ordiriu 
in  feqmrUt- 
Itu. 


fio. 


zi6  Adriani  Spigelii 

nseum  in  rugas  iviflet.  Connexio  autem  hzc  validior  eft  circa  tendines ,  quam  carno- 
fam  partem,  quod  cum  caro  mufculorum  in  abdominis  compre{Iione  contrahatur,im- 
pedita  fuiffet,  nifi  laxius  carnibus  connecteretur.  Exortm  caufam  nunc  nullam  inquiro, 
cum  de  origine  adhuc  fub  judice  lis  fit ,  &  ego  omnes  partes  fimul  &  formari  &  gene- 
rari  credam ,  quamvis  de  peritonaei  principio  ,  fi  quod  eft ,  maxime  omnium  Picolho- 
minei  fententia  mihi  arrideat. 

C   A   P  V  T  V. 

*De  fitu  3  tam  naturali ,  quam  eo  quipr&ter  naturam  esl ,  omnium  qm 
in  imo  ventre  continentur ,  vijcerum. 

1 1 X I M  V  S  ab  initio  hujus  libri ,  partes  inflmi  ventris  effe  duplices ,  con- 
tinentes  &  contentas ,  five  externas  alias ,  alias  internas.  De  illis  abun- 
de  hactenus  egimus ,  reftat  nunc  ut  &  harum  hiftoriam  perfequamur. 
Sunt  autem  duplicis  generis :  qusedam  enim  confiderari  queunt ,  qua- 
tenus  ad  foetum  pertinent  in  utero  adhuc  conclufum ,  quales  funt  Se- 
cundinx  &  Vafa  umbilicalia,  de  quibus  in  libro  de  Formato  fcetu  com- 
plura  diximus ;  quxdam  quatenus  tum  embryoni ,  tum  nato  homini  fiint  communes , 
quarum  tractationem  nunc  aggrediemur.  Antequam  tamen  membratim  de  fingulis 
agamus ,  prius  omnium  fitum  explicabimus,  nec  tantum  eum  qui  homini  competit 
dum  inculpata  fanitate  fruitur ,  fed  etiam  dum  ab  exquifita  illa  valetudine  declinat. 
Argumentum  non  tantum  utile ,  fed  &  maxime  neceflarium  omnibus  cognitu  ,  qui 
animum  ad  Medicinam  appellunt ,  ut  tum  affectas  partes  ex  fitu  cognofcere ,  tum  me- 
^ImTdivL  dicamenta  applicare  norint.  F//cm2  ergo  quann  imo  ventre  coercentur ,  velindividui 
confervationi ,  adeoque  Nutritioni  inferviunt  j  velfpeciei,  &  propterea  Generationi. 
Quae  ad  nutritionem  faciunt ,  vel  ad  codionem  alimenti  conferunt ,  vel  ad  excremento- 
rum  in  co&ione  genitorum  expulfionem.  Quse  ad  coctionem  conferunt ,  vel  primam 
faciunt ,  ut  Ventriculus ,  qui  cibum  in  ore  mafticatum  in  chylum  convertit,  cujus  pro- 
pterea  actio  eft  x^mg,  &  Chylificatio  dicitur :  velfecundam,  utVenae,  praefertim 
quae  in  Hepate  funt  &  Liene,  ad  qua*  duo  vifcera  chylum  ex  inteftinis  Venae  mefaraicae 
mefenterio  deductae  ferunt.  Primam  coctionem  adjuvant  Omentum  &  Pancreas :  fe- 
cundam,  dictorum  vifcerum  parenchymata.  Excrementa  autem  fufcipiunt,prim£  qui- 
dem  coctionis,  Inteftina :  at  fecundae ,  Veficula  fellis.  Serum  vero ,  quod  extip*  ^  t$oQn 
Hippocrati  vocatur,  Renesj  aquibusad  Veficam  demandatur  per  Vreteres.  Genera- 
tioni  infervientespanes ,  pro  fexus  diverfitate  duplices  funt ;  Vtriles  Sc  Muliebres ,  de  quibus 
poftea  dicturi  fumus ,  dum  huic  tractationi  colophonem  fupremum  impofiierimus. 
Omnes  ergo  hx  partes  infimo  ventri  includuntur ,  qui fuperim  quidem  fepto  tranfverfb 
&  cartilagine  enfiformi ;  inferim ,  offibus  pubis;  anterim ,  abdomine  proprie  fic  di&o ; 
poflerim ,  lumborum  vertebris  &  offe  facro  ->  ad  latera  utrinque  fiiperius  quidem ,  coftis 
fpuriis  i  at  inferius ,  oflibus  ilium  &  coxendicis  circumfcribitur. 

Caeterum  a H  ep  A R  in dextro  hypochondrio  fitum  eft,  concava  fui  parte  b  Ven- 
triculum  ,•  convexa  vero  ,  diaphragma  tangens.  Hoc  in  medio  c  fiffuram  habet ,  in 
quam  vena  umbilicalis  inferitur,^  qua  ind  duas  partes  (quas  Lobos  pofthac  femper  voca- 
bimus )  dirimitur.  Earum  dextra ,  dextrum  hypochondrium  totum  occupat ,  ad  renem 
ufque  ejufdem  lateris  pertingens ,  cui  fsepe  etiam  incumbit.  Siniflra  brevior  eft,  ad  mu- 
cronatam  cartilaginem  extenfa ,  qua?  anteriorem  ventriculi  partem  ac  pylorum  ambit. 
Situs  hic ,  qui  Hepati  naturalis  eft ,  non  raro  mutatur ,  fic  tamen  ut  nullam  quandoque 
ipfius  aut  vicinorum  vifcerum  actioni  noxam  inferat ;  interdum  vero,ut  graviter  laedat. 
Illum,  nonnaturalem  fitum  vocabimus ;  hunc ,  prarter  naturam.  Nonnaturalis  ergo  fitus 
quadruplici  potiflimum  occafione  contingit ,  dum  vel  decumbimus,  fedemus,  ambula- 
mus ,  aut  refpiramus.  In  decubitu  enim ,  fiquidem fupini  jaceamus ,  intra  prsecordia  fe  re- 
condit ,  &  Diaphragma  premit ,  unde  fit ,  ut  qui  obefi  funt  difficilius  refpirent  decum- 
bentes,  cum  fe  ptum  tranfverfum  magna  hepatis  mole  nimium  afficiatur :  at  fi  in  alteru- 
trum  latus  volvantur ,  a  ventriculo  vel  abfcedit ,  vel  eidem  circumvolvitur.  Abfcedit 
quidem,  fidextroinnitantur:  at  ample&itur  undique ,  fifiniftro.  Hinc  caufam  licet 

petere, 


HEPATIS 
fims  natura- 
iii. 


«,  t 

b.  G. 
e.  * 

d.l 


Honnaturn- 
lis  Jttm. 
l. 


G. 


x.  3.  \. 


de  Humani  Corporis  Fabrtca,  Lib .  V 1 1 1.  217 
petere,quampropter  in  jecoris  inflammatione  a?gri  de  dolorc  in  dextro  hypochondrio 
conquerantur  decumbentes  in  latere  \x\o :  contra  mkius  dolcant ,  jacentes  in  dextro. 
Trahitur  enim  tum  ligamentum  hepatis  pendentis  quafi,quod  &  ipfum  cum  fit  inflam- 
matum,  non  poteft  non  graves  dolores  excitare.  Patet  autem  ex  his ,  eos  qui  cubitum 
ituri  primum  in  finiftro  latere  dormiunt ,  multo  re&ius  ciborum  concoctioni  confule- 
re ,  quam  faciunt  ii ,  cjui  in  dextro  recumbunt.  Hepar  enim  ventriculum  undique  am- 
biens  mirum  in  modum  chylificationem  adjuvat ,  propriumquc  ftomachi  calorem  fo- 
vetac  tuetur-  Infedentibm  aut  ambulantibm ,  adumbilicum  magis  vergit.  Inrejpiratione 
autem,  quemadmodum  &  cxtera  infimi  ventris  vifcera ,  dum  diaphragma  contrahitur 
&  infpiratio  fit ,  verfus  inferiora  defcendit :  at  dum  relaxatur ,  &  exfpiratio  contingit, 
fuperiora  petit.  Ex  quo  fit ,  ut  in  cadaveribus  Iecur  fub  fpuriis  cartilaginibus  &  in  prae- 
cordiis  reconditum  femper  inveniatur,  cum  exfpirando  moriamur ,  &  propterea  limul 
cum  Diaphragmate  afcendat.  Pr<eternaturalem  quoquefitum  Hepar  interdum  occupat,  jjj^JJ*" 
quod  evenit  ubi  prargrande  eft,  &  magnitudine  laborat.  Solct  enim  quibufdam  in  ma-  *  «•  ' 
ximam  molem  accrefcere,  ututrumque  hypochondrium  impleat,  quod  plerunque  ni- 
mium  obefis  obtigiffe  vidimus.  Obfervatum  autem  a  me  hujufmodi  voraces  fuiffe, 
cjuod  propterea  evenifTe  crediderim ,  quod  eorum  ventriculus  plurimo  calore  fic  cir- 
cumdatus  plus  digerat  concoquatque.  Ita  memini  legiffe  meolimapud  dodrjffimum 
Gemmam  Frifium  hiftoriam  mulieris ,  qua?  cum  prodigiofx  fuiffet  ingluviei ,  poft 
mortem  hepar  habuiffe  tanta  mole  praeditum ,  ut  membra  fpiritalia  vicinafque  omnes 
partes  comprefferit.  Poffe  vero  hepar  mire  increfcere ,  in  anferibus  jam  olim  obferva- 
tum,quibus  opipara  faginatione  tantum  aliquando  redditum  eft,ut  Hbram  unam,etiam 
duas  quandoque  penderet.  Nonnunquam  ab  infigni  inflammatione  fic  tumet  hepar, 
ut  notaverim  naturali  Ioco  non  contentum,&  ventriculum  &  magnam  tenuium  intefti- 
norum  partem  cooperuiffet.  Quod  fi  umbilicalis  vena  laxetur  rumpaturve,  jecurad 
Diaphragma  furfiim  trahitur ,  cujus  motus  cum  impediatur  ob  compreftionem  ,  fit  ut 
una  cum  refpiratione  vita  tollatur. 
h.  a  L 1  e  N  alterum  Hepar  eft ,  ex  Ariftotelis  opinione  lib.  1 1 1  de  part.  anim.  cap  1 1 1  [^JutJil 
ideoque  in  finiftro  hypochondrio  ex  hepatis  regione  fitum.  Hic  can>a  fui  parte,  ventri- 
Culum  tangit ;  gibba  Scfuperiore,  Diaphragma;  at  inferiore, reni  finiftro  incumbit.  Mutat  &  n« 
hic  fitum,  partim  a  cauffis  naturae  vim  nullam  inferentibus ,  dum  fedemus,  refpiramus, 
aut  decumbimus ,  quod  tamen  admodum  exiguum  eft :  partim  ab  aliis ,  quae  deftruunt 
naturam.  Evenit  hoc  potiffimum  laxatis  ligamentis  ab  humorum  affluxu,aut  abingenti  kg»  **+ 
aliquo  tumore,quod  faepius  contingit. Oblervatum  autem  eft  ufque  adeo  nonnunquam  i.  *. 
extenfum  fuifTe,  ut  umbilicum  attigerit  ,•  nonnunquam  etiam  ulterius  porre&um  ,  non 
parvam  dextri  lateris  partem  occupaffe.NarratFe/A*  lib.v  deHum.corp.fabr.  cap.ix, 
hiftoriam  adolefcentis ,  cujus  cadaver  Patavii  aperuit ,  in  quo  Lien  in  eam  magnitudi- 
riem  erat  profe£tus,ut  vix  hepati  cefferit,cujus  anteriori  parti  adnatus  etiam,  ventricu- 
lum  comprefferat.  Notavit  &  Georgim  Garnerim  vidiffe  fe  Lienem  cujufdam  Nautac  vi- 
ginti  tres  libras  pendentem,  &  in  abdomine  tam  late  protenfum ,  ut  totam  ejus  cavita- 
tem  implere  videretur.  Vidi  &  ego  frequenter  maximos  Lienes :  fed  &  in  Cuniculo  ali- 
quando  Lienem  in  dextro ,  Hepar  autem  in  finiftro  hypochondrio  pofitum  fuiffe.  Id 
quod  idem  Cornelim  Gemma  in  humano  cadavere  vidit ,  &  Arifloteles  in  aliis  animalibus, 
ut  teftatur  lib.  1  Hiftor.  de  animal.  cap.  xvi  1.  Cxterum  quibus  de  fuo  loco  movetur 
Lien,  aut  quibus  aliquo  morbo  laborat ,  &  pracfertim  fcirrho ,  iis  neceffario  Ventricu- 
lus  imbecillior  eft ,  quia  ad  fundum  calore  illo  ,  quem  Lien  fanus  impertire  folet ,  non 
fovetur,  fed  frigiditate  potius  extranea  afficitur. 

Inter tuec duo  vifcera  ^Ventricvlvs  medio loco pofitus eft ,  ollarinftarinter  J^™!, 
carbones  circumcongeftos.  Superim  hujus  orificium  ,  quod  ftomachus  dicitur ,  Lieni  nataraiis, 
proximum  eft ,  &  finiftrum  hypochondrium  tenet  ,  a  fuo  fitu  immobile  :  at  infe- 
rim  ,  quod  Pylorus  vocatur  ,  contra  dextrum  hypochondrium  fpectat.   Fundus  in 
horum  medio  pofitus  eft ,  qui  nonnihil  fitum  fuum  mutat.  Dectimbentibus  enim ,  ad  *• 
Diaphragma  magis  afcendit ,  cui  ratione  fuperioris  orificii  adneclitur  :  flantibm  &  l 
fedentibm,  ad  umbilicum  cum  pyloro  defcendit.  Ventriculo  etiam  cibis  rcpleto  nonnihil  3. 
ad  inferiora  &  abdomen  antorfum  vergit.  Quod  diligenter  notandum  eft  vel  ideo, 

E  e  ut  pro 


lituj 


1 1 8  Adriani  Spigelii 

ut  pro  ftillicidiis  alium  atque  alium  locum  eligamus  ,  fi  a?ger  decumbat  aut  fedeat. 
Satiustamenelfecrediderim ,  utfedentibus  fiant,  cum  vcrfus  abdomen  Ventriculus 
his  volvatur :  decumbentibus  autem  fupine,  ad  fpinam  retrorfum  trahatur.  Eligendus 

*r<ter  nntu-  vero  tunc  erit  locus ,  qui  fub  mucronata  cartilagine  in  medio  eft.  Porro  in  -vulnerato 
diaphragmate ,  ad  fuperiora  Ventriculus  afcendit ,  cujus  rei  hiftoriam  Pareus  lib.  ix 
Chirurg.  cap.  lxxxi,  refert.  Cum  enim  quidam  in  nervofa  Diaphragmatis  parte  trans- 
fofTuseffet,  poft  obitum  Ventriculus ,  quemanxiein  fuo  loco  Pareus  quxfiCrat,  in 
Thorace  repertuseft ,  etfi  vulnus ,  per  cjuod  afcenderat ,  vix  pollicem  latum  xquaret. 
Notavit  &  Vefalius  lib.  v,  cap.  iv,  Omentum  ita  praeter  naturam  auctum  fuiffe  cui- 
dam  ,  ut  Ventriculum  ex  fua  fcde  fic  deorfum  diftraxerit ,  ut  ejus  munere  deficiente, 
variifquefingultibusobortis,  occafiomortisindenatafuerit. 

^ancrea-  Pancreas  naturakm  Juum  fitum  non  mutat ,  cum  Ventriculi  pofteriori  parti ,  ejuf- 
quefundo  adnatum  fit ,  qucmadmodum  &  duodeno  inteftino  &  Venx  porta* ,  quam 
intra  fe  comprehendit.  Vbi  admodum  intumuerit ,  id  latus  Ventriculi  comprimit ,  ac 
coctionem  turbat. 

dvodeni     Exinteftinis  a D vodenvm  fimiliter perpetuo  eundem  locum  obfervat.  Ortum*,* 
enim  ducit  a  pyloro  ,  &  ad  pofteriora  fub  ventriculo  reflectitur  ,  ut  lumborum  ver- 
tebris  ligamentis  membraneis  adneclatur ,  cjuo  recta  abfque  ulla  circumvolatione  de- 

ieivni  &  orfum  feratur.  ^Ieivnvm  inteflinum  totum fere umbilicalem  remonem  occupat:  at*-'- 

I  L  F  1  f tus 

naturaiis!'    Ileon  in  iliis  fitum  ,  qua?  inde  nomen  acceperunt.  Harc  duolocum  non  naturaliter 
xmn*twr*-  mutant  ^  rjj^triculo  cibis  referto  ,  a  quo  comprimuntur.  Sic  in  -valida  Jpiritm  retentione  & 
J*      clamore  a  Diaphragmate  preffa  defccndunt.  Contra  dum  utermplenm  eft ,  verfus  fupe- 
3-      riora  aicendunt  &  ardtantur,  ex  quo  fit,  ut  de  alvi  duritie  gravida?  tam  frequenter  con- 
*.      querantur.  In  flantibm,  aut fcdentibm  verms  inferiora  nonnihil  devolvuntur,  unde  hernia; 
5.      ftantibus  magis,  quam  decumbcntibus  contingunt.  Validiorevidekenduntinc«r/«, 
faltu,  aut  equitatione,  a  quibus  hoc  ma^m  mirum  in  modum  incrementa  fumit.  In  decum- 
6-      bcntibmfupine  verfus  umbilicum  fe  rerrp  ant  ;  at  iis,  qui  in  alterutro  latere  jacent,ad  illud 
Pr.tter  nam-  cui  incumbunt.  Pra:ter  naturam  fitum  mutant  diftcniis  inteflinis  a  flatibus  ,  ut  in  Colicis 
doloribus ,  multoque  magis  /axatonvnnihilme/cnterio  ab  humoribus ,  ut  in  obefis,  propter 
nimiam  humiditatem.  In  hydrope,  in  umbilicum  labuntur,  quod  diligenter  iis  notandum 
eft,  qui  paracentefin  exercent.  In  hernia ,  fimiliter  ad  umbilicum  ,  inguina  aut  lcrotum 
delcendunt.  In  -vobulo  autem,  una  pars  intra  alteram  reconditur,  unde  Chordaplus  na- 
cff.cifims.  fcitur.  cCjecvm  in  dextro  ilio  fitum  eft,  &  naturalitervixlocum  mutat,quod  dextro  c' 
rZ°.       lumbo  alligetur :  vidi  tamen  pra?ter  naturam  in  (uipenfb  quodam,  quem  Patavii  iecui- 
mus ,  carcum  totum  cum  parte  ilei  &coli,  qua  libiinvicem  nectuntur ,  infcrotum 
prolapfum  fuiffe.  Id  tamen  an  ex  violentia  mortis  ,  in  qua  valide  ob  fpiritum  retentum 
imi  ventris  vifcera  deorfum  preffa  funt,  an  ex  hernia  antiquacontigerit ,  fcirenon 
uanuaV™  ?otuL  ^Colon  in  dextro  ileo  ,  ubi  vacuus  &  commodus  locus  eft ,  exoritur  ac  re-  <t, 
ni  dextro  incumbens ,  ope  peritonxi  alligatum  lateri  afcendit ,  lub  hepate  fellis  ve- 
ficulam  contingens.  Hincfit,  ut  bile  tranlfudante ,  luteo  colore ,  quilemperincolo 
vifitur ,  inficiat  &  fiepe  ulccra  excitet ,  qua?  in  craftis  inteftinis  frequentiora  multo 
fimt  hac  quoque  de  caula ,  quam  in  tenuibus.  Indefubfundo  ventriculi  per  medium 
ventris  tranlverfim  incedens ,  annexum  inferiori  omenti  portioni ,  ad  finiftrum  renem 
refle&itur ,  cui  peritonan  beneficio  alligatum  per  inania  ejus  lateris  deorfum  ados 
lacrum  fertur.  Ad  hoc  ubi  pervenit  ,  in  nonnullis  dextrorfum  refledtitur ,  deinde 
rurmm  adosfacrum  volvitur ,  ubitandemin  rectum  inteftinum  termiriatur.  In  qui- 
bufdam  tamen  citra  hanc  circumvolutionem  recta  ,  ubi  prima  vice  ad  regionem  oflis 
lacri  circa  initium  recti  inteftini  pervenit ,  finire  fblet.  Ex  quo  vel  nullo  monente  pa- 
Konmturx-  tet  obiter ,  Colon  inteftinum  in  aliis  atque  aliis  longius  elfe  aut  brevius.  Huncfitum 
lls  i.      mutat  ventriculo  alimentis  referto  ,  cum  quo  defcendit  verfus  umbilicum  nonnihil, 
quemadmodum  &  rurius  luperiora  petit  expleto  &  vacuo.  Sed  &  naturaliter  de- 
3-      fcendit  aut  afcendit ,  pro  motu  corporis.  Nam  ambulantibus  &  fedentibus  magis 
defcendit  ,  quam  decumbentibus.  Sic  gravidis  ultimis  menfibus  afcendit ,  utero 
aucto  &  comprimente.  Laterales  tamen  partes  non  mutant  fitum  ,  quia  valide 
lumbis  annectuntur ,  nifi  fi  forte  contingat ,  ut  copia  humorum  laxetur  ligamentum. 

Vmer 


ralis, 

i 

% 
3 
4 
5 


■r.a&t* 


I. 


Humani  Corporis  Fabrica,  Lib.  VIII.  2 1  o 

Prycttr  naturam  in  colicis  doloribus ,  dum  flatibus  diftenditur  c  fua  iedc  naturali  abit.  jjg» 
u  f •    'Omentv  M  iub peritonxo  immediate in  anteriore  parte  fitum  eft ,  ad  6  Ventri-  <    :  n  ■  1 
ui    culifundum,  &  deorfum  iupra  inteftina  ad c  umbilicum  ufqueexpanditur.  Situm  ergo  b  5 

tt.  -i-  n-    1  1    .  &  Jb 

pro  ventricuh  ,  aut  lnteitinorum  repletione  ,  aut  manitione  mutat,  tum  pro  eorun- 1* 
dem  motu.  Dum  igitur  ftamus ,  currimus ,  aut  equitamus ,  deorium  cum  utrocjue  ver- 
git :  dum  decumbimus ,  cum  iiidem  afcendit.  Interdum  fuperior  membrana  locum 
mutat ,  permanente  in  f  tu  inferiore  ,  &  quod  fit  ventriculo  vacuo  :  interdum  inferior 
defcendit,  ut  cum  inteftinum  a  Ventriculo  premitur.  Obefis  quinetiam  totum  omen-  *• 
tum  fic  deicendit  ob  pondus,ut  uteri  os  comprimat,unde  Hippocrates  v  Aphor.  xlvi  : 
EUucunque  pr<cter  naturam  crajfe  non  concipiunt ,  us  omcntum  os  uteri  cotnprimit ,  isf  prhtjquam  ex- 
tcmicntnr  non  concipiunt.  Et  lib.  de  natura  muliebri ;  Omcntum prxpingue fupcrincumbcns  utcros  3. 
comprimit ,  nequc  gcnituram Jufcipcrefnit.  Gravidis  fic  attollitur  ,  ut  inter  uterum  &  perito- 
mvum  nihilomenti  intercedat.  Pr.tter  naturam  inteftinis  flatibus  repletis  verius  fuperiora 
convolvitur  ,  quemadmodum  id  toties  in  diffe&ionibus  vidimus.  Labitur  autem  peni- 
tus  extracorpus  in  vulneribus  abdominis  penetrantibus ,  &  in  hernia  tum  qux  fcroti 
eft,  tum  qux  inguinis  aut  umbilici. 
tP.     dVESiCA  urwaria  ,  in  hypogaftrii  cavitate,  quam  facrum,  ilium  &  pubis  offa  efTor-  vBicefi. 
mant,  fita  eft ,  una  cum  re&o  inteftino.  Ha:c  in  iuo  femper  loco  permanet ,  prster- 
quam  diftenta  &  repleta ,  ubi  fundus  verfus  tenuia  inteftina  pertingit. 
z.     cVtervs  ineademhvpogaftriicavitateinter  fveficam  urinariam-rectumouein-  TORifai 
teftinum  jacet-ex  quibus  illa,priorem-hoc,pofteriorem  fedem  obtinet :  adeo  ut  in  non  £«■  ^»»- 
gravidis  fundus  uteri  facri  offis  initium  haud  iuperet.  Mutat  tamen  hunc  fitum  tum  in  •  - 
^  rennbus ,  in  quibus  una  cum  fcetu  crefcit  &  augetur  ,  ficque  facro  cfti  longe  fupere- 
minet :  tum  prarter  naturam  etiam  obffructicnibus  affedus ,  laxarifque  ligamentis ,  in 
quibuspartimfurfumfertur,  ut  contingitHyftericis  dictis  mulieribus:  tum  extra  fi- 
num  cadit ,  &  vel  totus ,  vel  pars  ejus  duntax.-.t ,  turpiterque  fic  dependet.  Sed  de  hoc 
motu  prolixiorem  inftituemus  fermonem  inferius ,  cum  uteri  traclationem  perfieque- 
mur  i  hic  nonnulla  tantum  dixiffe ,  occaiione  fic  data ,  furnciat. 

C   A   P  V   T  VI. 

De  Omento. 

Vod  Latinis  hOmentum  eft,  id  Grarcis  &  contracle  finAin  sjpuwtm*. 

dicitur.  Hippocrates  lib.  de  Glandulis ,  c^^.sain  plurali  numero  vo- 
cavit ,  &  lib.  v  Epidem.  Nonnullis  yccy/xuu.v  &  sxy!wr\  appellatur, 

a  fimilitudine  retis  pifcatorix  ,  quam  dencminaticnem  plures  retinue- 
re,  ut  Germani,  Belga?,  &  Itali,  qui  Rcticello  five  rete  nuncupant.  Arabi- 
bus  Zirbm  adpofh&i  interdum  etiam  fimpliciter  Zirbws vocatur.  Dicitur 
autem  c^msAsev ,  7j  Zh-rzr.ini ,  quafi  fupernatans ,  quod  fuperioribus  inteftinis  veluti  ^yww^ 
innatet.  Eft  autem  mcmbrana  denia  ac  tenuis ,  ex  plurimis  venis  arteriifque  cum  pin-  -lt«  ... 
guedine  copiofa  in  formam  retis  contexta.  Qua  enim  parte  pinguedo  cernitur  vafs 
adnata ,  filum  retis  exprimit ,  qua?  errabundo  duchi  varie  inter  fe  excurruct  ,•  qua  vero 
parte  membranea  eft  ,  cancellos  ieu  vacua  illa  ipatia ,  qux  retium  chordis  interjacent. 
Porro  quo  quifque  obefior  eft ,  eo  copiofior  pinguedo  in  omento  reperitur  ,  ut  non- 
nunquam  obfervatum  fit ,  copia  &  pondere  fuo  peritonxum  rupiffe  aut  valde  laxafTe. 
xMta*iw2<w;auteminterca?teraanimantiaHomineshabent,  unde  &  ,  quafi 

cmentum  gerentesi  Poetis  dicuntur.  Reliquis  enim  umbilicum  vix  attingit  :  at  homini 
fa?pe  ad  oiTa  ufque  pubis  porrigitur.  Mulieribus  tamen  magis ,  quam  Viris  ,•  -i^obe- 
fis ,  quam  macris,  unde  in  illis  quidem  uteri  os  comprimendo  ,  fterilitatem  :  in  his , 
peritonceumlaxando ,  herniam  caufatur.  Fi^ura  marfupium  aucuparium  retert,  ut 
Galenuslib.  vi  deanatom.  adminiftr.  teftatur  ,  cum  e  gen^.ina  membrana  conftet  in 
fundo  connexa,  &  orbiculatum  orificium  habeat.  Id  eleganrer  videre  iicebit,  fi  ex 
ejuiclem  confilio  aqua  repleveris.  ConneFtitur  femper ,  tefte  Galeno  lib.  cit.  de  adm.  c™**** 
\_2  D'  anat.  cap.  v,  tribus  partibus ,  1  Ventriculo  ,  k  Lieni ,  &  'Colo.  Superior  enim  pars 
Omenti,  fundo  ventriculi  feu  gibbac  ejus  parti  iecundum  longitudinem  adnaicitur, 

E  e   z  &  paula- 


• 


no  Adriani  Spigelii 

&  paulatim  defcendens  ad  ilium  &  pubis  fere  offa  protenditur ,  mox  fubtus  regrcditur, 
&  ad  Coli  inteftini  dextram  partem,  qua?  Ventriculo  proxime  eft  fubje&a,  refle&itur, 
cui  pauculis  quibufdam  ligamentis,tum  etiam  ventriculi  fimis  alligatur.  Nonnunquam, 

ntmbrnns.    eodem  tefte,  Iecinoris  fibra?,  &  fpurix  cuidam  cofbe  adne&itur.  Componitur  ex  membra- 

nis  duabus  ,•  quarum  altera ,  fuperior ;  altera ,  inferior  eft.  a  Superior ,  ad  Ventriculi  fun-  \  jj 
dum  ,  a  tertia  ipfius  tunica  &  communi  oritur ,  ac  hepatis  &  Lieni  cavo  committitur. 
b  Inferior,  a  peritonaro  ftatim  fub  fepto  tranfverfo  ad  dorium  enafcitur,  &  hepatis  cavo,  *• 1 
diaphragmati  ac  duodeno  inteftino  ,  tum  lienis  fimo ,  ac  tandemcoli  inteftini  totiilli 
parti,  qua  fub  ventriculo  incedit,  annectitur.  Exortm  ergo  omenti  ex  iifdem  eft  fedibus, 

v*f*-  cjuibus  adnafcitur.  Habet  &  vafa  omnis  generis.  Venas ,  a  fbla  vena  Porta? :  &  fuperior 
cjuidem  membrana ,  utramque  Gaftroepiploidem ,  dextram  &  finiftram :  inferior  au- 
tem ,  epiploidem  dextram  &  pofticam.  Anerias  totidem ,  a  Cadiaco  &  Mefenterico  ra- 
mo.  At  netfpos  exiguos ,  a  fexti  paris  ramo  coftali. 

vsvs.  V  s  v  s  Omenti  pra?cipuus  eft ,  ut  Ventriculi  &  Inteftinorum  nativum  calorem  pin- 
guedine  fua  foveat  & coclionem  juvet.  Hunc  Galenus  lib.  1  v  de  Vfa  part.  cap.  ix,  ele- 
ganter  probat,  adductis  in  medium  exemplis  eorum,  cjuibus  ob  vulnus  in  abdomine  in- 
fliclum  excidit ,  &  poftea  abfcifTum  eft.  His  enim  omnibus  Ventriculi  cocl:io  lae(a  fuit, 
plurimifque  tegumentis  eguere,  ut  calorem  imi  ventris  tuerentur.  Contra  tamen  apud 
Foreftum  legimus ,  fuiffe  juvenem,  cjui  omento  ablato  nihilominus  commode  vixerit : 
fed  huc  trahendum  non  eft ,  cum  videamus  cjuandoque  in  Natura  plurima  praster  ra- 
tionemfieri.  Aflignat & aliumufum  Galenuslib.  iv de  Vfupart. cap.  xi ,  qui  ftatuit, 
tempore  inediae  calori  nativo  alimentum  fua  pinguedine  fuggerere :  verum  illud  nobis 
$•  verofimilefupra  vifum  non  fuit.  Hippocrates  verolib.  deglandul.  adhuc  alium  ufiim 
omento  tribuit ,  humorem  videlicet  ab  inteftinis  copiofe  influentem  ,  fi  a  glandulis  ex- 
cipi  &  abfiimi  una  vice  non  cjueat ,  in  fe  veluti  in  aeftuario  quodam  affervandi.  Glanduk 
enim ,  inquit ,  in  inteflinis  majores  funt ,  quam  alihi  in  corpore ,  & pafcuntur  humeclationem  nimiam 
cx  inteftinis  exprimcntcs  :  intcflina  ^vero  ex  uafis  in  omentum  Jufcipiunt ,  ac  remittunt  bumidi- 
tatcm.  Omentum  autcm  inglandulns  diflribuit.  Caeterum  quia  Author  hujus  libri  mea  fenten- 
tia  Hippocrates  non  eft ,  cum  Galenus  in  i  comm.  de  Art.  text.  xlvi,  expreffe  fcribat , 
HippocratislibrumdeGlandulisinjuriatemporisperiifte,  non  multum  in  hujus  loci 
declaratione  laborabo  :  pradertim  cum  Sc  abfurda  doceat,  utpote  Glandulas  in  omen- 
to  reperiri,  quod  a  nemine  unquam  Anatomicorum  ftatutum  eft.  Nifi  fi  forte  Omenti 
nomine  abufus  eft  ,  &  Mefenterium  intellexit.  Quicquidfit,  quia  praecipuus ,  utdi- 
xi ,  ufus  eft ,  Ventriculi  &  Inteftinorum  coctionem  juvare ,  videamus  nunc  quomodo 
huic  ufui  Natura  fatisfecerit.  Primum  ergo  figura  cavitati  inferioris  ventris  accom- 
modata  fuit,  ut  commodiiTime  omnes  ipfius  partes  contegeret.  Magnitudinem  autem 
obtinnit ,  quantum  erat  fpatium  tegendorum  vifcerum  :  fed  homini  tamen  ,  quam  re- 
liquis  animalibus  majus ,  quod  cum  erecto  corpore  incedat ,  nullifque  munitus  fit 
pilis,  facile  ab  externis  injuriis  laedatur,  &  tam  afrigore,  quam  nimio  calore.  At 
enimcxteraanimantiacumpronocorporeambulent,  tot  caeli  aerifque  injuriis  non 
funt  opportuna :  uttaceam,  quod  extremis  cruribus  foveant  abdomen.  Hincfit,  ut 
animalia,  quse  omento  deftituuntur,  quemadmodum  funtLepores  &  Cuniculi ,  ab- 
dominiscaloremcontradlispedibusfoveant,  maximeque  poft  cibum  aflumtum,  ut 
quod  ingefferunt,  felicius  concoquant.  Subftantia  membranea  eft ,  ut  commode  dif- 
tendi  &  laxari  poffet ,  ventre  repleto  aut  inanito  :  ad  quam  rem  tenuitm  ipfius  pluri- 
mum  facit,  quantumvis  &  ne  onerifit  fubjecTis  partibus  prohibeat.  Eftautem^«/rif, 
quo  rginus  internus  calor  diflipetur ,  aut  externus  aer  ingrediatur.  Illo  enim  exfpiran- 
te ,  debilitas  omnium  vifcerum  :  hoc  infpirante ,  corruptio  fequeretur.  Hoc  nomine 
&  pinguedo  copiofa  intertexta  eft  ,  quas  hic  egregie  olei  officio  fungitur ,  quod  noftri 
Seplafiarii  expreffis  plantarum  luccis  affundunt,  ut  ab  externi  aeris  ingreffu  vendi- 
centur.  Non  mirum  ergo ,  fi  minus  commode  vivant,  quibus  omentum  in  magnis 
abd^minis  vulneribus  ablatum  eft.  Non  tamen  totum  omentum  ex  pinguedine  pro- 
pterea  conftat ,  fed  quibufdam  locis  membrana  fingulari  Opificis  providentia  inter- 
polata  eft.  Debuit  enim  dilatari  &  conftringi  quoque ,  quod  munus  membraneaj 
fubftantia:  maxime  omnium  competit.  Pinguedo  autem  ha?c  prope  vtnas  &  arterias 

confiftit , 


t 


de  Humani  Corporis  Tabrica,  Li  b.  V 1 1 1.  i  i  i 

confiftit ,  ad  tutelam  vafbrum  ,  qua:  extcmis  quamplurimis  periculis  erant  obnoxiar, 
fedmaxime  comprcffioni  inventris  replctione  &pluribus  corporis  motibus.  Eftau- 
tem  membrana,  ex  cjua  Omentum  conhcitur,  gemina,  ut  modo  Vcntriculo,  modo  Intefti- 
nis ,  quorum  actio  alterna  eft ,  inferviat.  Stomacho  cnim  rcpleto  cibis  ,  at  vacuis  intc- 
ftinis ,  fuperior  membrana  attollitur  ,  reli&a  in  fuo  loco  infcriore  :  contra  rcpletis  inte- 
ftinis  ,  infcrior  afcendit.  Conncclitur autem  cum  fuperioribus  partibus  abdominis ,  quod 
infimis  annexum,  dum  homo  erecTus  incedit,  in  fe  convolutum  fuiflct.  Infcrius  liberum 
eft,ut  modo  fuperior,modo  inferior  membrana  afcendcret.  Imprimis  tamcn  ventricu- 
lo  alligatur,  tanquam  medix  inter  colon  &  licnem  parti,a  qua  arqualiter  depcndct.  Ne 
tamen  in  decubitu  ad  latus  hinc  inde  volveretur ,  a  lateribus ,  lieni  quidem  in  finiftro, 
coloautem&  hepati  in  dextro  adnexum  eft.  Quo  ad  exortum ,  eo  loco  pronafci  con- 
vcnicbat,  cui  jungitur,  quod  inde  venas  &  arterias  pro  fanguine  &  vita  hauriat. 

Cxterum  fub  finem  hujus  capitis  corollarii  loco  adjicere  libuit  cxplicationcm  apho- 
rifmi  Hippocratis ,  qui  eft  quinquagefimus  quintus  feptima:  fecTionis  ,  huc  maxime  fa- 
cientis,  &  qui  fine  anatomica  fcientia  declarari  neutiquam  poteft.  Inquit  ergo  Hippo- 

CrateS  ;  cftammv  av  ivrj7rK^  v$ctl{&h  -tsXri&iv  elc  to  cVrnxkxv  ,  THTioKnv  jjjoiAijj  v$al@«  i^7ms\£-tttj\  , 

y&f  *ot^»jW<77v"  Quibm  Hepar  aqua  plenum  in  omentum  inuperit ,  iis  -venter  aqua  repletur ,  &  mo- 
riuntur.  In  hujus  explicatione  duo  qua?runtur ; primo ,  per  quas  vias  Iecur  aqua  plenum 
in  omentum  irrumpat ;  deinde ,  an  ,  &  cur  ncceilario  moriantur.  Videndum  tamen  pri- 
mum  eft  ,  quid  per  fi^rintelligat ,  tum  per  aquam ,  inde  Omentum ,  &  tandem  per  ver- 
bum  irruperit.  Per  Heparenim  duo  intelligere  licet ,  veltotum  jecoris  corpus ,  vel  unam  HeP*r- 
tantum  ipfius  particulam.  Galenus  exteriorem  ipfius  partem  intcllcxifTe  videtur ,  cum 
in  commento  inquiat  ,  hepar  aptiftimum  efTe  ad  generandas  veficas  aqua  plenas, 
v^ct-n^  di&as ,  &  quidem  in  ea  ,  qux  ipfiim  exterius  ambit ,  membrana.  Meo  tamen 
judicio  non  inepte  totum  vifcus  hac  voce  fumi  poteft  ,  quatenusex  venis  &  parenchy- 
mate  conftat ,  cum  univerfum  venofum  genus,  quod  in  jecore  eft ,  aqua  impleri  &  dif- 
tendi  poftit.  Sed  &  ipfum  verbum  ^S-tv ,  id  nobis  tacite  videtur  infinuare,  cum  jecur 
aqua  plenum  dici  non  poflit  ,  fi  una  tantum  ipfiuspars  nonnihil  aqua?  contineat.  Per 
Aquam  autem  ,  fimiliter  duo  commode  intelligimus.  Primo  quidem  humorem  ferofum  a^. 
ac  frigidum  inftar  aqua? :  quomodo  accepiffe  videtur  idem  Hippocrates,  lib.i  de  morb. 
mulier.  ubi  hydropem  mulieribus  abaquofo  liene  fierifcribit ,  cum  mulier  infigni  fe- 
bre  laborans  plurimum  biberit,  nec  revomuerit,  aut  per  urinas ,  fudores  vel  alvum  red- 
diderit.  Tunc  enim  Lienem  aqua  repleri ,  qua?  poftea  in  Ventrem  ,  aliafque  partes 
fluat.  Deinde  8c  humor  biliofus ,  tenuis,  &  aquae  inftar  fluidus,  qualis  plerumque  iis,  qui 
afcite  laborant,  in  ventris  cavitate  continetur.  Talis  enim  copiofiftime  in  fervido  jeco- 
re  generari  poteft ,  praefertim  ex  ufii  vini  generofi  aut  alimentorum  ,  qua?  hepatis  cali- 
dam  intemperiem  augeant.  Cumulari  autem  poteft  tum  in  ipfo ,  tum  in  toto  corpore 
&  venoio  genere,indeque  ad  jecur  ob  partis  debilitatem  transferri.  Mea  ergo  fententia 
per  aquam  hoc  loco  uterque  humor,  &  calidus,  &  frigidus,  dummodo  fluidus  fit  inftar 
aqua: ,  fumi  poteft.  Aquam  hanc  in  Omentum  ,  «V  cVnsuXoov  irrumpere  ait :  qua?  verba  in-  omtmnm. 
telligi  pofTunt ,  primo  quafi  dixerit ,  cVn  -ncVn^oov  ,fupra  omentum ,  in  cavitatem  abdomi- 
nis ,  quae  fcilicet  inter  peritonxum  &  inteftina  continetur.  Et  in  hac  fignificatione  vi- 
detur  accepifTe  Galenus  in  commento  ,  dum  inquit,  ex  veficis  hydatidibus  dietis ,  qux 
fub  cute  jecoris  funt ,  fi  perrumpantur ,  aquam  effundi  ad  locum  membrana2  abdomi- 
nis  interioris  epigaftrio  refpondentem  ,  in  quo  aqua?  hydropicorum  congregari  lolent. 
Sumi  etiam  poteft  pro  fubftantiaomenti ,  qua?  ex  venis  &  arteriis  conftat :  inquano- 
tationefumferuntnonnulliRecentiorum  ,  authoritate  Hippocratis  fulti ,  quilib.  i  de 
Morb.  mulier.Slpenem  aqua  tumidum  excrementa  fua  in  corpus,  &  maxime  in  Omen- 
tum  per  venas  deponere  fcribit.  Sed  &  interna  tandem  illa  cavitas ,  quam  omenti  du- 
plicatio  conftituit,  intellicri  poteft.  Nec  ex  his  una  tantum  eft  expofitio  qux  mihi  arri- 
deat ,  fed  ,  fi  quod  res  eft  fateri  debeo  ,  omnes  fanx  vera?que  videntur.  Nec  enim  mo- 
veor  authoritate  Galeni ,  qui  negat  in  cavitatem  omenti  ex  hepate  quidquam  inflnere, 
nifi  prius  exedatur ,  cum  Anatomica  infpe&io  me  longe  aliud  docuerit,  ut  poftea  diee- 
mus.  Hxc  autem  aqua  non  deftillat  fenfim  ,  ut  volucrunt  quidam  declarare  vcrbum 
f*y«f>  fedirrumpit&  magna  vi  ac  confertim  illabitur.  Tuyn  enim  impetum  fluxionis  lnur,^. 

E  e    3  denotat, 


Tres  vitper 
quai  aqua  in 
omentum  tr- 
rumptt. 


Aittrg. 


m  Adriani  Spigelii 

denotat,  ut  patet  clare  ex  Aphor.  xxxi  i ,  lib.  v :  Vbi  ywjou%\ ,  inquit ,  «^*  tjuew-p ,  t 
pJwtm  ftffprm  hvnt.  Mulieri  janguinem  *vomenti,  menftruis  confertim  erumpentibm  >  folutio  accidit. 
Galenus  enim  in  comm.  teftatur,  Hippocrati  in  more  effe  pofitum,  ut  confertim  fa&as 
evacuationes  fivearte,  five  natura ,  perverbum  \&y*n  defignet,  adeoque  &inhoc 
aphorifmo  r  *&u.lmm  pet$rm ,  idem  efle  atque  aB-ooat  itxyPivnm.  Et  fane  proprium 
eft  menfium  in  fanis  mulieribus  cum  impetu  fluere ,  non  paulatim.  Sic  Ariftoteles 
lib.  vn  Hiftor.  de  anim  ,cap.  i ,  7»  Kd&ptu>t+  vu^yym  fcribit ,  cum  primum  virginibus 
decimo  quarto  anno  erumpunt.  Irrumpere  ergo  hic  fluxionem  confertim  fadtam  fi- 
gnificat :  priorque  aphorifmi  parsextoto  jecore  ferofum  &  biliofum  humorem  con- 
fertim  excerni  poffe  teftatur ,  &  quidem  vel  in  omenti  partem  fuperiorem ,  quae  eft  in 
abdominis  cavitate  circumfepta  a  peritonaeo  &  inteftinis :  vel  in  venas,  qux  per  omen- 
tum  difperguntur :  vel  denique  in  partem  interiorem ,  quae  eft  cavitas ,  quam  duplica- 
tum  peritonxum  conftituit. 

Si  c|u.Tratur  nunc  per  quas  partes  harc  fluxio  fiat  j  ut  tres  funt  partes ,  aus  per  omen- 
tiim  intelliguntur ,  ita  tres  quoque  vias  efTe  dixero.  Prima ,  eft  exterior  illa  pars  Iecoris, 
cjuamtegitmembranaaperitonsoprofecla,  &  quae  nullo  modo  omento  includitur, 
aut  eidem  etiam  alligatur.  Hanc  ipfam  quoque  viam  agnoviffe  videtur  Galenus ,  cum 
in  commento  hujus  aphorifmiinquit,  ruptis  veficulis  aqua  plenisin  jecoris  fuperficie 
contentis ,  aquam  in  abdominis  cavitatem ,  cuiOmentumincIuditur ,  efFundi.  Sed& 
citra  veficulas  evenire  poteft ,  ut  aqua  confertim  ex  hac  jecoris  parte  effluat ,  perrupta 
illa  membrana  a  magna  fcrofi  humoris  copia,  vel  exefa  etiam  a  nimia  biliofi  acrimonia. 
Non  minus  hanc  viam  docTilfimus  Fernelius  fciviffe  videtur ,  qui  lib.  videmorb.  & 
fymptom.  part.  cap.  v  1 1 1  ,  cauflam  Hydropis  afcitis  non  aliam  efTe  teftatur  ,  quam  vi- 
fcerum,  Iecoris  inquam,  Lienis,  &  Mefenterii  five  fifluram,  five  erofionem :  eos  autem 
graviflime  hallucinari ,  qui  caxos  quofdam  dudus  fibi  imaginantur ,  per  quos  in  abdo- 
minisfpatiumconfluat ,  cum  afcites  perarque  omnesinvaderet,  &  natura  humoribus 
diftribuendis  inutiliter  tot  vias  paraffe  videatur.  Adde ,  inquit ,  quod  iis ,  quos  ex  urina 
dies  viginti  fuppreffa ,  exftinctos  novimus ,  aquae  nil  quicquam  deprehenfum  eft  ,  per 
cajcos  illos  ducius  in  abdominis  fpatium  refluxiffe ,  quoniam  integra  his ,  non  pertufa 
erant  fanguinis  ferique  conceptacula.  Hinc  fit ,  ut  afcites  iis  fere  fuperveniat,  qui  rupta 
vel  exefa  vifcerum  venacruentis  vomitionibus ,  autdejectionibus  opportuni  funt.  Li- 
cet  enim  fuppreffus  fanguis  fit ,  ferofus  tamen  humor  per  derelicTam  fiffuran:  praeter- 
fluit,  inciditque  in  fpatium  abdominis.  Ego  tamen  hanc  Fernelii  opinionen:  haudqua- 
quam  femper  veram  exiftimo  ,  cum  ex  jecore  aquam  etiam  fine  manifefta  contir/^i  fb- 
lutione,  five  tunicar  &  membrana?  exterioris ,  five  etiam  ipfius  fubftantiseefflueie  fta- 
tuam:  fed  per  ca?cos  membrana?  ductus ,  qui  ampliores  reddi  poffunt ,  quandomem- 
brana  copia  humoris  nimium  dilatata  attenuataque  fuerit ,  utmediante  noftro  calore 
per  ipfam  aqua  tranffudare ,  ac  fic  paulatim  ftillare  queat.  Caeterum  hoc  modo  paula- 
tim  tantum  humorcs  a  jecore  excidunt,  nonconfertim  fluunt.  Afcites  ergoutpluri- 
mum  fic  oriturrhoc  eft,  citra  aliquam  membranse  deperditionem  aut  fiffuram,fi  quan- 
do  ab  Hepatis  vitio  originem  trahit.  Si  enim  omnis  hydrops  ex  manifefta  continui 
folutione  accideret,  derepente  in  omnibus  generaretur ,  cum  plerunque  tamen  femper 
paulatim  aqua  in  abdomine  colligatur.  Quin  imo  cum  omnis  continui  fblutio  in  eju£ 
modi  vifceribus  lethalis  fere  fit ,  nullus  omnino  convalefceret ,  cum  multos  tamen  in 
principio  curatos  viderimus.  Altera  ~via  per  quam  aqua  in  Omentum  confertim  irrum- 
pit,  venarfunt.  Ex  jecore  enim  pervenam  Portas  in  ramum  Splenicum&  Lienem 
ipfum  humor  deponitur ,  qui  deinde  in  ramos  Ventriculum  adeuntes ,  a  quibus  propa- 
gines  ad  Omentum  diffeminantur,  influit  ;  quarum  tunicas  vel  copia  dilacerat,vel  acri- 
monia  exedit ,  &  fic  in  fpatium  abdominis  vel  omenti  cavitatem  fluit.  Sunt  &  qui  fta- 
tuant ,  citra  vaforum  fblutionem ,  qua?  difficulter  hic  contingere  queat ,  cum  vafa 
omenti  undique  copiofa  pinguedine  cingantur,  per  ca?cos  ductus  humorem  tranffuda- 
re,  ubi  omenti  venar  aqua  repletx  fuerint.  Qua?  fententia  mihi  profecto  non  difplicet, 
cum  fciam  ex  Hippocrate  per  tunicas  arteriarum  venarumque  ex  abdominis  capacita- 
te  ad  renes  etiam  craffos  humores  pelli,  quicerte  nonaliam  viam,  quamcaxoshos 
du&us  fequuntur.  Quin  imo  aquam  in  abdomine  contentam  quandoque  confertira 

ad  inteftina 


de  Humam  Corporis  Fabrica,  Lib.VIII.  i  i  3 

ad  inteftina  confluere  &  per  alvum  expurgari  videmus ,  quotl  non  riifi  raptis  in  venas 
mefaraicas  humoribus  contingere  poteft.  Tertia  tandem  <via ,  &c  quam  omnirto  Gale-  V"!*^'' 
.M.  nus  ac  Recentiores  quoque  ignorafle  videntur ,  eft a  Lobus  exkims  in  cava  Hepatis  parte  **** 
juxtaPortas  vocatas  litus ,  quiiniplam  Omenti  cavitatem  totus  reconditur ,  abalns 
Anatomicis  nondum  defcriptus.  Hic  enim  longe  tcnuiore  mcmbrana ,  quam  reliquum 
hepar  tegitur  ,  ut  omnino  credibile  fit ,  alevi  injuria,  facillime  pcrrumpi.  Accedit, 
quod  &  ipfa  fubftantia  molliflima  fit,  ut  cuivis  patcbit ,  qui  parenchyma  a  vcnis  libera- 
re  voluerit ,  cum  vel  levi  affricatione  digitorum  difcedat.  Vt  taceam  in  hoc  loco  com- 
plures  vena:  cava:  propagines  ,  &  ipfum  vena*  Porta:  truncum  efle  fitum,  in  quibus  ma- 
jor  (erofi  humoris  copia,quam  in  aliis  jecoris  partibus  contineri  poteft.Per  lobum  ergo 
hunc,aut  partes  ei  conterminas,  qua:  tenui  omenti  portione  circumfcpiuntur,in  omcn- 
ti  cavitatem  commodiflime  ferofum  humorem  ex  jecore  erumpere  pronunciamus. 

Qumtur  autem ,  an  quibus  ita  in  omentum  irruperit  aqua ,  moriantur  ?  deinde ,  an  ne-  Mmtri** 
ceflario  moriantur  ?  Contrarinm  enim  hoc  videtur  Hippocrati  lib.  vi  Aphorifm.  xiv 

llbi  ,  t'ot  V(fyu7r<&>  'txcffijju  ,  £  k£  iag  tyxi&ca;  \g  tIjj  whilw  vc)cQ(&jviv](&>,  Xvoig.  Hydrcpe,  inquit,  &Mm'efi*. 

detento  ,fi qiu  in  ^venis  efl ,  in ^ventrem  aqua  confluxerit ,  Jolutiojit.  Eandem  fententiam  re-  rm' 
petitin  Goacis  pramotionibus ,  ut  videatur  omnino  magni  cfte  momenti.  Seddicatis, 
in  noftro  aphorifmo  per  Ventrem ,  abdominis  capacitatem  ,•  in  laudato  modo  ,  alvum 
&  inteftina  intelligi ,  ut  adeo  uterque  fit  verus.  Aqua  enim  fi  ad  alvum  abeat ,  morbus 
fblvkur :  at  fi  in  Ventre  remaneat ,  partium  naturalium  calorem  dcbilitat  primum, 
dcinde  exftinguit ,  unde  mors  fequitur.  Non  tamen  neceftario ,  fed  ut  plurimum,-  cum 
fieri  poflit ,  ut fponte  natura:  aqua  in  ventre  collecta  per  urinas  aut  alvum  expurgetur. 
Hinc  illud  in  Coacis  prxnotionibus  oraculum  :  In  aqua  intercute  incipiente,  abiprofluYium 
aquofum  oboriens  citra  cruditatem ,  morbum fobit.  Carterum  ut  judices ,  an  aliqua  falutis  fpes 
reliqua  fit ,  pra?  cxteris  urinas  infpice ,  qua:  fi  pauca:  reddantur  ,  fintque  rubicunda:  ac 
craflx,  &  febris  valida  detineat,  de  a:gro  conclamatum  effe  dixeris. 

Sed  reflat  dubitatio ,  quomodo  jecur  ita  repleri  aqua  queat ,  ut  fi  aqua  illa  in  omentum 
irrumpat ,  venter  inde  diftendatur ,  &  a:gri  moriantur  ?  Videtur  enim  fieri  non  poffe, 
ut  tanta  aqua:  copia  in  jecore  contineatur ,  quod  triplo  minus  eft  abdominis  cavitate. 
Scdvero  jecur  poftquamaquam  illam  exoneravit ,  tum  dcmum  propter  imbecillita- 
tem  &  vaforum  dilatationem  nimiam  factam  &  ^enerat ,  &  facile  ex  univerfo  venofo 
genere  fufcipit  novam  materiam  ,  qua:  continuo  deinceps  in  cavitatem  imi  ventris  ex- 
ftillat.  Et  hoc  illud  ipfiim  eft ,  quod  Hippocrates  dicebat ,  fi  fcilicct  hydropico  fucce- 
dat  alvi  profluvium,  ita  ut  aqua,  qua:  in  venis  eft,  ad  alvum  convertatur ,  morbi  fit  folu- 
tio.  Quod  enim  reliquum  eft  aqua:  in  abdomine  contentx  ,  Natura  fa:pe  diflipare 
ac  difcutere  confuevit,  prxfertim  fibona  vi&us  ratio  &  medicamenta  accedantin 
auxilium. 

C  A  P  V  T  VII. 

De  Gula. 

Vm  Ventriculus  Gulae  five  Oefophago  continuctur,  deutroque  hoc 
libro  agemus ,  quantumvis  Gula  in  medio  potius ,  quam  infimo  ventre 
fit  fita.  Pars  ergo  illa  teres ,  qua:  ab  ore  ad  Ventricutum  defcendit, 
Grxcis  clov<pa,y(&>  dicitur ,  &  proprie  &i*eix®'>      $        w  woT>fi@>,  9*«9*«* 
a  longitudine  iff  angufliafua,  utteftatur  Ariftotclesiplelib.  i  Hiftor.  de 

anim.  Cap.  XVI 1 1  :  ubi  ,  oviig  tt  ,  inquit  ,  sF  cwxw&>  ,  o  ,  -n  cln<pcty(&  KaXts-  Ztymebgti. 

fijjcs  \w  >  "ixw  liw  'fTTuvvfjtiew  £  ^  ^  &,'cTy\(&.  Quem  locum  docliiflimus  Gaza  fic 
intcrpretatur ,  Gula  intra  collum  efl,  ab  anguflia  &  Iongitudine  nuncu.pata.  Cum  ita  potius  ver- 
tendus  eflet ;  Intra  collum  xfophagus  -vocatus  efl ,  cognomen  babens  h  Iongitudine  l?  anguflia.  Scd 
locustamcnipfenihilominusob(curusmanet,  cum  elnOay^  ab  antiquo  potius  verbo 
«i«v  <$<xyi\\jLtt ,  h.  c.fercndo  intro  quod  efculentum  efl :  at  vp&x®'  •  quafi  rsvk  ^  ^aKolg  dicatur. 
Ex  quo  fit ,  ut  locum  illum  paulo  aliter  legendum  cenfeam  ,  pra'fcrtim  cum  capite  xi  i 
dixerit ,  ^axo.  intra  collum  afperamque  arteriam  fitum  eiTc.  Vcra  ergo  leclio  fortaf- 

iis  ha:C  eft  :  brng  l\  $  cwxw(§h  t'HmQcly<&>  aa.)\k^JJcg  i<nv ,  o ,  tt  Xj  <&i>iotx<&  ,  txu>  "dw  tTrmvptct*  >ot  ? 


grejftti. 


Subflmtia. 


114  Adridni  Spigelii 

fjunKaq  x,  mvjt®*  Intra  collutn  cefophagm  ^vocatm  eft,  qui  etiam  ftomachm  a  longitudine  tet  anguftia 
dicitur.  Latini  Gulam  vocant ,  Arabes  Meri  8c  Vefcet.  Dixi  autem  hanc  partem  proprie 
Stomachum  Graecis  vocari ,  quod  apud  Latinos  hxc  vox  pro  Ventriculo  quoque  fuma- 
tur  ,  ut  cum  Celfus  inquit  ;  Imbecilles ftomacho ,  quales  maxima pars  literatorum ,  omnefquefere 
orif»,&frt-  cupidi literarumfunt.  Eft  autempars  organica,  cujusinitium  afaucibusad  linguaeradi- 
cem ,  ftatimque  inter  afperam  arteriam ,  cui  fubfternitur ,  tum  corpora  vertebrarum 
colli  &  quatuor  priorum  thoracis ,  quibus  infidet ,  re<5ta  defcendit.  At  ubi  ad  quintam 
thoracis  vertebram  pervenit ,  trunco  arteriae  magnae  defcendenti  cedens ,  nonnihil  ad 
dextrum  latus  flectitur  ,•  deinde  cum  eadem  ad  nonam  ufque  deductus,  paululum  a  cor- 
pore  vertebne  membranarum  beneficio  elevatur,  arteriamque  fupergrediens ,  Dia- 
phragmatis  nervofum  corpus  a  laevo  latere  pertranfit ,  &  circa  undecimam  Thoracis 
vertebram  ventriculi  finiftro  orificio  inferitur.  Conftat  autem  ex  tribm  membranis ;  qua- 
rum  una,  communis  eft ;  duae,  proprix.  Communis  membrana  proprias  involvit  &  coope- 
rit,  quam  nonnulli  a  Peritonaeo  ,  alii  a  ligamentis  vertebrarum,  quibus  adhaeret,  dedu- 
cunt.  Propriarum  prima,  five  externa,  carnofa  &  crafta  eft,  tranfverfis  tantum  fibris  do- 
nata :  altera  8c  interna ,  membranofa ,  fibris  redtis  8c  tenuiftimis  conftans ,  membrana: 
illi ,  quse  palatum ,  os ,  fauces  &  labia  tegit  continuata ;  ex  quo  fit ,  ut  in  labiisiigna  fu- 
turi  vomitus  appareant.  Venas  habet ,  tum  a  Cava ,  tum  vena  Ports.  A  Cava?  quidem 
ramo  fine  pari,  dum  in  Thorace  adhuc  eft;  a  Portae  autem  vena,  ubi  Ventriculo  jungi- 
tur,  fparfis  verfus  fuperiora  a  coronario  ramo  (urculis.  ArterU  ab  Intercoftalibus  8c  C*e- 
liacze  ramo  Coronario  accedunt.  Neriv  autem  infignes ,  a  (exto  pari ,  qui  oblique  (ecu- 
ritatis  gratia  deferuntur,  ut  inquit  Gal.  lib.  vi  de  Vfu  part.  cap.  vi  $  &  copiofi  funt,  un- 
de  tam  exactus  circa  fiiperius  ventriculi  orificium  fenfus.  Habet  8cglandulas :  duasqw-* 
dem  in  faucibus,  gula?  &  laryngi  communes,  quae  falivalem  humorem,  ne  exficcentur, 
prxparant ,  8c  Latinis  Tonfillae  vocantur:  alias-veroduasin  medio  ftomachi  du&u ,  a 
pofteriore  ipfius  (ede,  qua  is  afpera?  arteria?  in  duos  truncos  divifx  fubjicitur. 

Vlus  Oefophagi  eft ,  ut  infundibuli  loco  ferviat,  per  quod  cibus  ac  potus  in  ore  non- 
nihil  confedtus  ad  ventriculum  tranfmittatur.  Sed  praeter  hunc  8c  Atlioncm  habet,cum 
cibum  excipiat  per  dilatationem  membranae  propriae  interioris ,  &  exceptum  detrudat 
in  ventriculum  per  conftridtionem  externae  tunicae  propriae  8c  mufculorum,  quos  Pha- 
ryngis  vocavimus,  fupraque  libro  quarto  defcripfimus. 

C  A  P  V  T  VIII. 

*De  Ventriculo. 


Veru. 

Arterit. 
Uervi. 

Glmdult. 


Vfus. 


Synonymia. 
ft°um. 


Sutu. 


MagtiitutU. 


Nota. 


|Esophago  Venter  continuus  eft,  qui  Grsecis  y*^/> ,  8c  kuxU  dicitur 
a  cavitate :  at  Latinis  Ventriculm,  ad  difcrimen  ventrium  majorum.  Hic 
figura  utriculari  paftorum  tibia?  perquam  fimilis  eft ,  cum  oblongus  fit 
8c  rotundus  fupra  gulam ;  inferius  duodenum  connexum  habens ,  qui- 
|  bus  duas  illas  fiftulas  eleganter  exprimit.  A  finiftris ,  8c  in  fundo  am- 
pliorpaulo:  at  dextrorlum  (enfim  attenuatur.  Sitm  autem  eft  in  fiipe- 
riore  infimi  Ventris  parte ,  interprimas  lumborum  vertebras  8c  cartilaginem  rnucro- 
natam,  fundoque  ad  umbilicum  ufque ,  prxfertim  dum  fedemus  aut  ambulamus ,  por- 
rigitur :  quod  fi  cibo  potuque  repletus  fit,  ulterius  etiam  nonnihil  defcendit.  Elatiore fui 
parte,  qua  fuperius  orificium  eft,in  finiftram  partem  paululum  declinat :  inferiore  autem, 
indextrum  latus.  Proxime  ergo  Diaphragmati  fubjacet,  quodmajore  etiamparte 
contingit,  undeadmodum  alimentis  diftentus ,  Diaphragmatis  motum  impediendo, 
Dyfpnxam  concitat.  Anterim  t$  a  dextris,  hepatis  cavo  tegitur  ,•  a  Utis,  Liene  ;pofleriw, 
Arteria  magna ,  Venaque  cava ,  &  pancreas  fita fiint ,  a  quibus  veluti  foculis  quibuf- 
dam  incalefcit.  Quamobrem  fi  hujulmodi  vifcera  affe<5ta  fint,  praefertim  fi  fcirrho  aut 
aliqua  frigida  intemperie  laborent  concoclionem  neceffario  \xdi ,  facile  ex  his  colli- 
gitur.  Magnitudo  ipfius ,  etfi  ab  Hippocrate  quinque  palmorum  longitudine  definita  fit, 
admodum  tamen  variat.  Communiter  fceminis ,  quam  maribus  minorem  contigiffe 
obfervavimus ,  quod  propter  uterum  ,  ut  commodius  in  gravidis  diftenderetur ,  eve- 
nire  crediderim.  Notavi  etiamin  Viri  cadavere  ventriculi  amplitudinem  quatuor- 

decim 


de Humani Corpcru Fabrica>  Lib .  VI t  L  i i y 

decim  aquae  libras  cepifle ,  &  magnitudinem  etiam  in  vivis  ex  oris  longitudine  defumi 
pofle,  cum  grandiorem  habeant  ventriculum  ,  quibusos  majuseft.  Conneclitur  finiftro  vonm™. 
orificio ,  cum  gula ;  dextro ,  cum  inteftino  duodeno.  Fundo ,  cum  omenti  parte  fuperiore : 
fima  vero,  cum  portione  partis  ejufiiem  inferiori.  Conftat  autem  ex  tribus  membranisj  SHbjiami*. 
quarump?ima,  communis  eft,  a  peritonzeo  enata  ea  parte,c[ua  feptum  tranfverfum  cir- 
ca  fuperius  orificium  fuccingit.  Rectas  ha:c  habet  fibras ,  &  omnium  qua:  a  peritona?o 
prodeunt,  crafliflima  eft.  Altera,  qux  exterior  propriarum,tota  carnola  eft,  tranfverfis 
conftans  fibris,  quibus  pauca?  quxdam ,  (ed  carnofaeoblique  fubjacent.  Tertia,  five 
interior  nervola  eft ,  cefbphagi ,  labiorum  ,  &  omnium  quae  in  ore  funt  partium  tunica» 
continua ,  &  triplici  fibraruiii  genere  mire  intertexta :  inter  quas  re€tx  copiofiores 
fimt,  &  magis  confpicuse.  Habet  prseterea  duooiificia  in  elatiflima  fuiregione:  unum>  vrfotdM. 
quod  finiftrum  dicitur ,  &  dextro  majuseft,  cui  Oefophagus  continuatur.  Vocatur 
Grarcis,  Latinis  quoque  Cor  (unde  &  doloresin  iplo  facti ,  K*q<ha?,ylcq  &  x^- 

JiayiKt  dicuntur)  quod  maximus  inter  cor  &  ipfum  fit  confenfus,  non  quidem ,  ut  Vulgo 
creditur,  ob  vicinitatem,  fed  potius  ob  nervos,qui  ex  eodem  ramo  fexti  paris  in  utrum- 
que  vifcus  difleminantur;  unde  fit,  ut  uno  laborante,  alterum  fimiliter  afficiatur.  Con- 
ftat  hoc  fibris  carnofis  orbicularibus ,  utalimeiito  intra  ventriculum  recepto ,  exacte 
claudatur ,  cum  plurimum  in  coctione  referat ,  ne  fumi  a  cibis  elevati  &  cum  his  calor 
diflipetur.  Akerum ,  dextrum  dicitur  &  inferius ,  quamvis  nori  minus  in  elatiflima  quo- 
que  lede  fit  pofitum ,  quod  Veteres ,  a  quibus  hxc  appellatio  fluxit ,  male  crediderint 
in  inferiore  loco  reponi.  A  Grsecis  swA»^  dicitur,  quafi  Ianitor,  quod  cibis  ex  Ventri- 
culo  ad  inteftina  viam  aperiat.  Huic  prater  tranfverfaS ,  quas  habet,  fibras,  intrinfecus 
craflior  fpifliorque  circulus  circumjectus  eft,  (phinc"teris  mufculi  in  modum,  ut  &  clau- 
di  &  aperiri  queat.  Venns  complures  habet ,  quae  tamen  omnes  a  Portae  vena  originem  Vtru' 
trahunt,  &  vel  a  Trunco  vel  Ramis,ii(que  Splenico  aut  Mefenterico.  A  Trunco  quidem, 
Pyloricus  ramus.  A  Sp/enico  autem,  Gaftrica  vena,  a  qua  Coronaria  nafcitur,Gaftroepi- 
plois  finiftra  &  Vas  breve.  A  ramo  Mefenterico  antequam  dividatur ,  Gaftroepiplois  dex- 
tra.  Arterias  habet  ab  arteriae  magnae  ramo  Caeliaco  ,  <\ux  fingulas  venas  comitantur,  ***** 
de  ^uibusfupralibro  fextodidum  eft.  Nertos  complures & infignes  afextopari,  qui  tfen* 
unacum  celbphago  Diaphragma  tranfeuntes  fefe  interfecant  ;  8c  dexter  <\uidem ,  fini- 
ftram  &  anteriorem :  finifter  vero  ,  dextram  &  pofteriorem  ventriculi  partem  cingit; 
unde  fit ,  ut  exactiflimo  (enfii  orificium  fuperius  fit  donatum.  Voluit  enim  Natura,  ut 
eflet  ledes  appetitus  animalis  &  defectum  alimenti  in  corpore  quam  celerrime  perlen- 
tiret ,  cum  deficiente  in  Venis  naturali  fanguinis  copia ,  exhaufti  nonnihil  in  corporis 
nutritione ,  Ventriculus  &  potiflimum  ejus  interior  tunica  conftringatur ,  unde  tractis 
nervis  dolor  ille,  quem  famem  appellamus ,  nafcitur.  Incedunt  autem  tria  hxc  vafbrum  *$j£m/*' 
generainter  tunicas  ventriculi,  &quidem  communem  &  proprias  3  ficque  extremis 
ofcillis  in  internam  propriam  terminantur. 

Actio  Ventrku/iy  eftciborum  inchylum  converfio,  quam  Graeci  %uXum  appel-  actio. 
lant.  Eft  autem  Chyfos  fliccus  albus  &  mediocriter  craflus ,  cremori  hordei  non  abfimi-  cfcfc* 
lis ,  a  Ventriculo  ex  alimentis  per  concoctionem  elaboratus.  Coctio  autem  hxc  per 
calorem  fit,  nec  tantum  illum,  qui  lubftantise  Ventriculi  innatus  eft ,  aut  a  Corde  inde- 
finentefluxu  fuppeditatur :  fed  &  quem  circumftantes  partes  fuo  fotu  fiiggerunt ,  cu- 
juftnodi  funt  in  dextra parte  jecur  ,  infiniftra  lien  ,  fuperius  diaphragma ,  inferius  inteftina, 
ante  omentum ,  retro  arteriae  &  venae  cavae  trunci.  Calor  autem  hic  non  eft  nimius ,  ne 
adurat  ,•  fed  moderatus  &  blandus ,  humiditatis  cujufdam  non  expers ,  ut  elixationi  fi- 
milis  fit  illa  coctio.  Vt  autem  quamplurimum  ipfe  in  fe  reciperet ,  nec  tamen  multum 
loci  occuparet ,  figuram  rotundam  nactuseft,  utpote  capaciflimam  ,•  longam  tamen, 
ut  duo  orificia  contineret,quorum  utrumque  in  elatiflima  regione  eft  fitum,ne  fi  in  fun-» 
do  alterutrum  fuiflet ,  ftimulatum  cibi  pondere  incoctum  adhuc  alimentum  exegiflet. 
Magnitudo  autem  tanta  eft,  ut  cibi  una  vice  recipiat ,  quantum  ad  nutritionem  eft  opus. 
Fecit  etiam fubftantiam  ex  membrana,  ut  &  extendi,  dum  cibum,  prxfertim  in  copia  fii- 
mimus,&  contrahi  iterum  poflit,  dum  munere  fiio  peracto  exinanitur.  Ne  autem  con^ 
feftim  elaboretur,  cum  coctioni  certum  debitumque  tempus  fit  definitum  ,  interiorem 
membranam  omni  fibrarum  genere  intertexuit ,  quibus  conftrictis ,  undique  cibum 

ff  amplecta- 


TLxpVuatio 
aphorifmi 
H,fe8.  7- 


Quidper  ca- 
■vitatem  in- 
tclligat  Hip- 
pocratcs ,  opi- 
monei  Ma- 
rmt. 


Galeni. 


AuthorU. 


n*>  Adriani  Spigehi 

ample&atur  &  contineat.  Contra  ut  perfe&o  abfolutoque  opere  chylo  libcraretur,ex- 
teriori  tranfverfas  fibras  largita  eft ,  quibus  ad  inteftina  protrudit.  Vnde  &  duo  orificia 
nadus  eft ;  unum  ,  cjuo  excipit ;  alterum ,  per  quod  expellit.  Et  illud  quidem  hoc  am- 
plius  cft  ,  utcibus  leviter  tantum  a  dentibus  prxparatus,  neque  fatis  bene  comminutus, 
prompte  tamen  in  Ventriculum  tranfiret ,  ne  helluonibus  &  famelicis  facile  in  via  ha> 
rendo  furTocationis  aut  quod  aliud  periculum  crearet  ;  quod  metuendum  non  erat ,  ut 
in  inferiore  fieret ,  perquod  jamillenifi  coctus&  elaboratus  inchylum  nontranfit. 
Vcnas  etiam  habet ,  ut  nutriatur ,  cum  non  minus  ac  omnes  alix  partes  fanguinem  pro 
alimento  habeat.  Jrterias,  ut  vivat  j  &  Nervos ,  ut  fentiat.  Alios  ufus  horum  vaforum  li- 
bris  pnecedentibus  quarto  &  fexto  exfequuti  fumus ,  quos  brevitatis  ftudio  nunc  non 
repetemus. 

Scd  enim  cum  hactenus  complures  Hippocratis  aphorifmos,qui  citra  hifk>riam  ana- 
tomicam  intelligi  non  queunt,  expofuerimus,  quam  rem  ut  utilem,  fic  quoque  gratifli- 
mam  ftudiofis  futuram  judicavimus  ,  merito  laboris  pretium  facturi  nobis  vifi  fumus,  fi 
huc  dimcillimi  illius  explicationem  conjecerimus ,  quem  nefcio  an  quifquam  adhuc  an- 
te  nos  recte  intellexerit.  Aphorifmus  eft  quinquagefimus  quartus  ultimae  fe&ionis, 
in  quo  ita  pronunciavit  Hippocrates  ,•  o'^m<n  fuh£v  ?  cp^tvuv  £    y&spGg  cpxlypci  ^ctdxAhi- 

lof  ,  x-  ocfiulw  7iapixi  xK  IX0V  ^ii^ov      xSi-nplw  r  wiXiuv  ,  ns-noicri  xctlct  iug  QAiQag  \g  tIuj  kv^iv  Tytmr- 

r&  £  cpxlyptuji^ ,  Xvcng  yivi)  $  vocm.  ^ujbm  inter  ^ventriculum  l5>  Jeptum  tranfperfum pituita  con- 
cluditur,  dolorcmqe  infcrt ,  ad  alterutram  cavitatem  exitum  non  habens ,  iis per  uenas  ad  ^veficam  con- 
iperfa pituita,  morbm Johitur.  Controverfia  eft  quid  per  ca~vitatcm  illam  intelligat,  quam  in- 
ter  ventriculum  &  feptum  tranfverfum  conclufam  ait.  Marinm  antiquusMedicus  & 
qui  dudum  ante  Galeni  tempora  floruit ,  &  aphorifinos  commentariis  illuftravit ,  fta- 
tuitcavitatem  hancinter  carnofam  fepti  tranfverfi  partem&  peritonarum  effe  ,  quo 
feptum  inferiore  fui  parte  tegitur.  Negat  enim  fieri  pofTe,  ut  inter  ventriculum  &  Dia- 
phragma  humor  concludatur,  cum  neceffario  defluat  8c  in  abdominis  cavitatem  efFun- 
datur.  Sedimproprianimishxc  loquendi  ratioforet,  fi  pro  peritonaeo  Ventriculum 
Hippocrates  dixiflet ,  qui  alias  ab  omni  verborum  abufu  mirifice  abftinuit.  Hanc  cum 
Galenm  advertiflet ,  aliud  fpatium  oftendit ,  illud  ncmpe  ,  quod  ,  ut  ipfe  loquitur ,  infra 
feptum  tranfverfum  eft,  fed  intra  eam  membrana?  abdominis  interioris  partem,qua?  ad 
epigaftrium  attinet.  Sedcum&  ficimpropria  qusedam  dicendi  ratioforet,  illam^o 
merito  cavitatem  ftatuerim ,  qux  ad  finiftrum  orificium  ventriculi  fiib  Diaphragmate 
membranis  inclufa  occurrit,  in  qua  aquam,  flatus,  &  pituitam  coacervari  faepenumero 
obfervavimus.  Vu  autem pcr quas  Pituita  ad  banc  cat>itatem pervenit ,  pori  funt  &  infenfiles 
illi  meatus  membranarum  ventriculi,  per  quos  tranffudat,  cum  totum  corpus  fit  tranf. 
fpirabile.  Qux  fane  vix  pluribus  a  me  excogitatae  parebunt ,  noftroque  efficta?  cere- 
bro ,  cum  nec  ipfe  negem  prima  fronte  vix  credibile  quid  videri :  at  iis ,  qui  in  Natura; 
operibus ,  tum  eorum  ,  qui  ex  morbis  obierunt ,  difTecliionibus  diligenter  verfati  funt, 
nihil  omnino  quod  mcntem  in  admirationem  poflit  trahere ,  digni  seftimabitur.  Quin 
imo  hoc  loco  exoptcm,  uti  omnes  qui  Medicinae  navantoperam ,  hanc  corporis  tran£ 
jpirationem  bene  animo  fuo  comprehendant ,  cum  ex  hac  multarum  graviflimarum 
quxftionum  folutiones  promptiflime  petantur.  Cseterum  abundat  in  Ventriculo  pitui- 
ta ,  vel  ob  deftillationem  a  capite  ,  vel  propter  crudos  humores  ex  craflis  cibis  genitos; 
quo  pacto  mcmini  a  me  curatum,qui  ab  efu  anguillae  in  hunc  afFectum  incidit,-  &  alium 
quendam  ,  qui  admodum  huic  malo  opportunus  erat ,  fi  quando  crudos  cibos  vel  de- 
guftaverat.  Colle&a  autemfic  pituita  dolores  concitat ,  quod  finiftrum  ventriculi  orifi- 
cium  tum  frigiditate  pituita? ,  tum  flatibus  inde  obortis  afficiatur.  Dolor  autem  hic 
nonnunquam  adeo  exacerbari  confiievit ,  ut  aegri  animi  deliquio  corripiantur.  Tenetur 
zutem  conclufa  y  quodneque  admedii  ventris  cavitatem  obfolidiorem  diaphragmatis 
fubftantiam :  neque  ad  imi,  ob  di£tam  membranam  tranfludare  queat.  Hos  enim  ven- 
tres  per  xh-nplw  witiav  intelligit,  quamquam  non  defint,qui  credant  Hippocratem  Tho- 
racem  &  ventriculum  denotaffe;  qui  tamen  errant,  cum  hosfrequenter  fic  ,•  &  Thora- 
cem  quidem  ,  rlu)  uva  i  at  imum  ventrem ,     adru  appellitet.  Accedit ,  quod  expreffe 
in  hoc  aphorifino  Ventriculum  ptvyt  vocet.  Quodfitandeminquirat,^r^«o^  duclus 
pituita  hxc  in  njeficam  transfiuat  j  illi  refpondeo ,  Venas  effe  ex  Hippocratis  fententia : 

intelligi 


dt  Humani  Corporis  Fahrica,  Lib.  V I II.  n? 

irttelligi  autem  venam  Cavam  &  Arteriam  magnam,  in  cujus  ramos  illi  cavitati  vieinos 
attenuata  a  noftro  calore  pituita  rapitur,  &  poftea  per  emulgentes  propagines  in  renes 
tranfmittitur ,  a"  quibus  ad  veficam  tandem  derivatur ,  cum  via  fit  ed  re&iffima.  Quo 
loco  nota ,  non  fblum  diviniffimo  Hippocrati  hanc  de  qua  diximus  ,  tranfpirationem 
corporum  fuiffe  cognitiffimam ,  ut  ex  diverfis  ipfius  oraculis ,  prarcipue  libro  de  Ali- 
mento  patet,  fed  &  eandem  hic  ad  ufum  revocatam ,  cum  dicat  pituitam  hanc  in  venis 
ex  illo  fpatio  rapi,  inde  ad  urinae  vias  tranfmitti. 

C  A  P  V  T  IX. 

De  Inteslinis. 

T  Gula*  Ventriculus ,  fic  ventriculo  continua  fiint  Inteflina ,  qua?  Gra> 
cis  w-n^c  dicuntur,  -n  cvjes  wai  >  quod  in  intimiscorporis  partibus 
confiftant.  Fuere  nonnulli,  qui  xoAaoV  dixerunt,  quod  biJem,  ^oA^  ap- 
pellatam  excipiant.  Latini  communiter  Inteflina ,  &  nonnulli  Interanea 
vocant,  quae  tamen  vox  in  latiore  fignificationeufurpata  qua*visinte- 
rioravifcera  peritonaeo  inclufa  denotat.  Hinc  plirans  illa  apud  Lati- 
nos  vulgaris ,  qua  exenterare  dicunt  animalia,  cum  interiora  vifcera  eximuntur.  Barbari 
Cbordm  nuncuparunt ,  qua?  appellatio  poftea  fldibus  celfit ,  quaeex  inteftinis  fiunt  & 
teftudinibus  obducuntur.  Fuit  tamen  haec  vox  &  Grxcix  olim  familiaris ,  quod  patet 
ex  Athenxilib.  vn  AwTWfloafp.  ubi  hcedorum  inteftina  appellat.  SitaJuS  in  «*' 

infimo  ventre,cujus  amplitudinem  fere  univerfam  occupant,&  cum  longiffima  efte  de- 
buerint ,  quo  facilius  caperentur ,  plurimismodisinvicemfuntconvoluta*  Connetluntur  amntm 
autem  beneficio  mefenterii,  cujus  interVentu,quemadmodum  &  omenti,dorfb  alligan- 
tur,  carterum  ab  ilium  offibus  magna  ex  parte  fuftentata.  Initium  ipfbrum,a  dextro  ven-  lnit,um- 
triculi  orificio  five  pyloro  eft,cum  quo  continuantur :  at  finis,in  podice  terminatur.  B-  r*** 
guram  nadta  funt  teretem ,  quar  quibufdam  locis  deprimitur ,  aliis  recta  eft ,  nonnullis  in 
finus  implicita.  hongttudinem  autem  tantam  habent,  ut  quatuordecim  fere  ulnas  Patavi- 
nasxquent,  vel  fi  mavis  cum  caeteris  Anatomicis  efferre ,  fumpta  menfiira  acorporis 
proportione  ,  fexies  longiora  fint  eo  homine ,  cujus  funt  inteftina.  Crajiities  tamen  inae- 
qualis  eft ;  cum  alia ,  craffiora  fint  alia,  tenuiora.  Subflantia,  Ventriculi  fubftantix  non  su^t^ 
abfimilis ,  cum  tribus  conftent  tunicis;  una,  communi,-  &  duabus ,  propriis.  Com- 
munis  quidem ,  mediate  a  Peritonazo  derivatur:  atimmediate,  in  Duodeno  &  ea  coli 
parte,  qua?  ventriculo  adhaeret ,  abinferiore  omenti  membrana  exoritux,  injejuno 
autem ,  ileo  &  reliqua  coli  parte ,  &  craffis  inteftinis ,  a  Mefenterii  membranis.  Prima 
propriarum,  fiveexterior,  membranofii  eft :  Jecunda,  &interior,  nervea;  quamvisob 
cruftam,qua  intrinfecus  fuccingitur,  &  ex  tertia:  co&ionis  excrementis  ipfbrum  intefti- 
norum  enata  eft,  carnofa  videatur.  Inter  communem  &  proprias ,  quemadmodum  & 
in  Ventriculo,  vafa  difcurrunt ,  Venae  &  Arteriae  Mefaraicae  vulgo  nuncupatae.  Oriun- 
tur  Ven<c  a  Vena  portae ,  tametfi  non  ab  uno  &  eodem  ramo  ad  fingula  difpergantur.  r«* 
Ad  inteflinum  enim  Duodenum ,  duodena  mittitur ;  ad  Iejunum ,  Ileum ,  Ctcum  &  Coli  dextram 
pancm,  Dextra  mefenterica  :  adjiniflram  autem  Coli ,  totumque  Retlum ,  Ha?morrhoida- 
lis :  admediam  -vero  Coli  partem ,  qux  fub  ventriculo  tranfverfim  incedit ,  Epiplois  pofti- 
ca.  Ad  reclum  tamen  inteflinum ,  etiam  a  Cavas  ramo  hypogaftrico  vena  mittitur,  quse 
Haemorrhoidalem  externam  conftituit,  dequibus  omnibus  fiipra  libro  quinto  egi- 
mus.  ArterU ,  partem  a  Cceliaco  ramo ,  partim  ab  utraque  Mefenterica  oriuntur.  Ad 
Duodenum  quidem  &  Iejuni  initium ,  propago  a  dextro  Cxliaca:  ramo  mittitur :  ad  Icjtmi 
autem  reliquum,  Ileum>  Cmim  &  Coli  partem  dextram ,  Mefenterica  fuperior:  ad  Coli 
rvcro  partem  fniflram  ac  Reclum  inteflinum  ,  Mefenterica  inferior  ,  qua:  cum  venis  ad 
extremum  podicem  defcendens ,  Haemorrhoidalem  arteriam  conftituit.  Tandem^i 
Coli  partem  mediam ,  quae  Ventriculo  fubeft,  Epiplois  poftica  vadit,  quac  ab  inferio- 
re  parte  Arteriae  Splenicx ,  qux  Cadiacae  finifter  ramus  eft  ,  enafcitur.  NerTws  ha-  Kervi- 
bent ,  a  fexto  nervorum  pari :  Et  Duodenum  quidem ,  exiguos  a  ftomachicis ,  qui  py- 
lorum  adeunt :  reliqua  quamplurimos ,  utrinque  a  ramo  ,  qui  coftarum  radicibus  ex- 
porrigitur:  Recii  autem  fnis  five  Podex,  quatuor  aquinta  conjugatione  offis  facri. 

F  f  2  Hinc 


iiS  Adriani  Spigelii 

.  Hinc  tam  exa&us  inteftinorum  fenfus ,  gravifTimique  dolores  in  colo  8c  rc&o  male  nf- 
piniued».  feclis  perfentiuntur.  Foris pinguedinem  adnatum  habent ,  quod  diligenter  notandum  eft 
contra  Medicos  complures,  qui  ftatuunt  pinguedinem  in  dy  fenteriae  initio  ab  inteftir.is 
abradi.  Quam  prorfus  ineptam  fententiam  ineptius  adhuc  probare  conantur  ex  intefti- 
nis  animalium  domefticorum  ,  quae  menfis  quotidie  inferuntur,  in  quibus  pinguedo  in- 
ternam  faperficiem  occupat,ignari  aLanionibus  inteftina  ad  defaecandum  commodins 
Sf&ftmti*    jnverti.  Intrinfecm  mucofa  quadam  fubftantia  obducuntur  ,  quae  pituita  quaedam  eft 

mucefa.  ...  .  i. .  r     •        •  rr  r      •        A  •  r  • 

excrementitia ,  in  pnmaco&ione  nata,  quaiapientiflimusOpitexinteltina  qualunvi- 
travit ,  ut  alvi  faeces  lubricitate  promotae  ex  corpore  promptius  depellantur.  Hujus  uti- 
litas  quanta  fit ,  tum  demum  intelligimus ,  cum  poft  diuturnas  alvi  fluxiones,  in  quibus 
XHtrm»*.  pituita  ha?c  una  excreta  eft,ventris  beneficium  defideramus.  Vtcumque  autem  intefti- 
norum  unus  continuufque  fit  duclus ,  adeoque  unum  inteftinum  dici  poftit ,  quidquid 
ab  infimo  Ventriculi  orificio  ad  extremum  ufque  anum  porrigitur  ;  fblent  tamen  com- 
plura  numerari  ob  diverfitatem,  qua?  occurrit  circa  fubftantiam,figuram,fitum,magni- 
pigkmu  tudinem,  vafa ,  &  officium.  Ratione  enim JubflantU  ,  craftiora  vel  tenuiora  dicuntur :  a 
mefiirmum.  jj^^  ^  ^  ^ft^  ut  duodenum  &  re<5tum  j  alia,  anfractuofa ,  ut  Colon  ;  item  levia ,  aut 
afpera.  Vxofitu,  vel  mediam  abdominis  fedem  occupant ,  ut  tenuiora  ,•  vel  lateralem, 
ut  crafta.  A  magnitudine,  quaz dam  ampliora  dicuntur ,  ut  colon  ,•  qusedam  anguftiora,  ut 
caecum.  Alia  longiora,  ut  ileum;  alia  breviora,  ut  duodenum.  Ratione  ^vajomm  notatu 
dignaeftdifferentia.  Quaedamenim  plurarecipiunt,  utjejunum&  ileum ;  qua?dam 
paiiciora,  ut  duodenum  &  rectum.  Ab  oJficio,Quxdam  chylo  perficiendo  &  diftribuen- 
do  dicata  funt,  ut  tenuia;  qusedam  faecibus  colfigendis  &  excernendis,  ut  craffa.  Cazte- 
rum  utcunque  fit,  recepta  eft  hucufque  ab  Anatomicis  divifio,  petita  cx  diverfitate Jub- 
flantU,  adeoqueinteftinain  tenuiora,  M-xlic  trnyi,  ^  wd,  8c  in  craftiora  five  mxeuet 
dividuntur.  Numerantur  autem  tria  tenuium,  totidemque  crafforum. 
tfnjta.  T  E  N  V I  v  M  primum,  ab  Herophilo  iukxeiieuclv/w ,  a  noftris  Duodenum  dicitur ,  quod 
longitudine  duodecim  tranfverfbs  digitos  exaequet.  Oritur  hoc  a  dextro  Ventriculi 
orificio  five  pyloro ,  quo  nomine  a  Galeno  tKQvms  dicitur :  recta  deinde  fub  ventriculo 
ad  pofteriora  defcendit ,  quoufque  inteftina  caetera  in  gyros  &  anfractus  cum  mefente- 
rio  involvi  incipiunt,  cum  fblum  hoc  cum  mefenterio  non  connectatur. 
setwtdum.  Secundum  tenuium ,  vn&v  five  Iejunum  diclum  ,  quod  in  cadaveribus  femper  fere  vacuum 
reperiatur,  ob  vaforum  multitudinem,  &  flava?  bilis  vim  acrem  ,  quam  ab  hepate  reci- 
pit  adhuc  puram.  Hujus principium  a  dextris  eft  fub  colo ,  ubi  duodenum  definit  8c  inte- 
ftina  torqueri  incipiunt  ;  ac  circa  umbilicalem  regionem ,  quam  fere  totam  occupat,  in 
orbes  quamplurimos  convolutum  in  ileum  terminatur.  Habet  autem  Venas  i5?  Arteruu 
tum  majores,  tum  frequentiores,quam  cxtera  inteftina,ut  nihil  omnino  pra*terlabatur 
chyli,  quin  ad  hepar  quam  celerrime  traducatur.  Eft  autem  tanta  harum  copia ,  ut  ve! 
ex  hac  fola  totius  jejuni  circumfcriptionem  Anatomici  nobis  defignent.  In  hujus  prin- 
cipium, Meatus  bilarim  inferitur,  per  quem  ab  hepate  bilis  evacuatur,qua?  poftea  intefti- 
.  na  ad  expulfionem  ftimulat ,  acunacum  faecibus  extra  corpus  deturbatur.  Longitudo 
ejus  duodecim  palmorum  eft ,  triumque  digitorum :  at  latitudo  digiti  annularis  tran£ 
verfi.  Cum  autem  duae  membranse  fint  propria* ,  ex  quibus  conftat ,  interior  externa 
longior  eft,  quod plicis  innumerabilibus  fit  corrugata  ,  quae  tranfverfim  &  orbiculariter 
inteftinum  cingunt,  ut  chylum  praeterlabentem  morentur  &  sequaliter  extendant. 

Tertium  tenuium,  Graece  m-^ov  dicitur,  five  Tenue,  kat  k£oxlu),  a  membranarum  quam 
prae  reliquis  habet ,  tenuitate.  Nonnulli  &  bAw»  vocant,  &ab  hoc  Ileummorbum 
denominari  ftatuunt,  cumHippocrates  ca*terique  omnes  elegantiores  hoc  nomine 
pro  morbo  utantur.  Quin  8c  Galenus  expreffe  lib.  n  meth.med.cap.  n,nomen  Ileos 
non  a  parte  Iaborante,  fed  a  fymptomate  deductum  effe  teftatur ,  fiquidem  «a«^  idem 
fit,quod  circumvolvi.  Latini  horum  errorem  fequuti  Ileum  communiter  appellant.  Ini- 
tium  ducit,ubi  minores  pauciorefque  Vena*  reperiuntur :  at  finit  circa  dextrum  renem, 
ubi  tum  cxco,  tum  colo  jungitur.  Totum  autem lubter  umbilicum,  ad  ilia  utrinque  & 
coxas  fitum  eft ,  omnium  inteftinorum  longiflimum ,  cum  viginti  &  unum  palmum  exse- 
quet.  Caeterum  ut  longitudine  reliqua  fuperat,  ita  ab  iifdem  latitudine  fuperatur ,  cum 
anguftiflimum  fit,  ll  cascum  excipias,&  vix  tranfverfura  digitum  aequet.  Plicas  habet  in 

tunica 


Tertiupt. 


de  humani  Corporis  Fabrica,  Lib.VIII.  229 

tunica  interiore  rariores  8c  minores,  quam  jejunum,  quae  circa  flnem  fenfim  obliteran- 
tur.  Eft  autem  fubflantia  tenuium  inteftinorum  eadem  fere,ut  diximus,  qua?  Ventriculi,  s"j/l'm'"'*- 
cum  conftent  ex  tribus  tunicis ;  tma ,  communi ,  qua?  a  peritonaro  nata  eft  \  8c  duabus pro- 
priis ,  primum  extcrna ,  quae  interna  tenuior  eft  ,  &carnofior,  tranfverfis  atque  orbfCtt- 
Jaribus  fibris ,  ut  ego  quidem  reor ,  infignita  ,  &  paucis  quibufdam  rectis ,  ad  tranfver- 
(arum  tantum  tutelam.  Deinde/wfmw ,  redtis  partim  ,  partim  obliquis ,  paucioribus 
tamen  re&is ,  quam  crafforum  inteftinorum  tunica  donata. 

C R A SS  A  deinde fcquuntur ,  quae  Ileo  inteftino  adnectuntur,  ex  quibus  primum  eft  rR^SA. 
•  ,  51.0.  2  Cdcurn  y  TO^Acy  Grxcis ,  &ficdictum,  quod  alter  ejus  terminus  claulus  fit  &  foramine  nTr'um' 
careat ,  adeocjuepef  idem  forameningrediatur  chylus ,  exeatque.  Hinc  barbaris  Or- 
bum  ,  &  Monoculum  vocatum  fuit.  Figura  in  homine,  craflum  ac  teretem  lumbricum 
in  orbes  convolutum  armulatur ,  cum  tenue  admodum  fit ,  quo  nomine  &  inter  tenuia 
potius,  cjuam  craffa  referendum  videatur.  Quia  tamen  quadrupedibus,  fimia  inquam, 
cane  ,  aliifque  (in  quibus  prifci  Anatomici  exercebantur  ,  qui  primi  partibus  appclla- 
tiones  tribuere  antequam  humani  corporis  diffe&iones  aggrefii  fiint )  craflius  eft  te- 
nuibus ,  vel  quia  ejus  iubftantia  in  homine  quoque  paulo  craflior.  eft  ea  ,  ex  qua  tenuia 
inteftina  conftant ,  propterea  in  crafforum  numerum  relatum  fuit.  Majus  eft  in  fcetu  ,• 
cjuam  adulto  ,  fi  corporis  proportionem  infpicias  ;  8c  inhoc  longitudinem  quatuor  di- 
gitorum  tranlverfbrum  ,  atlatitudinem  pollicis  habet.  Melenterio  non  adnectitur  ,  ut 
castera  inteftina  ,  fed  quibufdam  quafi  fibris  in  orbem  convolutum ,  reni  dextro  me- 
diante  peritonaeo  adharret.  In  homine/<#wfemperinaneeft ;  reperi  tamen  in  quodam 
cadavere  Patavii  Lumbricum  rotundum  continuifTe :  in  quadrupedibus  contra  ,  ple- 
num  femper  eft  excrementis.  Hoc  fimiae  majus  habent ,  quam  Homo ;  Sc  illa  canes  ad- 
huc  majus ,  fed  longe  maximum  cuniculi,  fciuri,  &  glires. 
►     c     Secundum  crafforum  ,  b  Colon  eft ;  xuXcv ,  «^y  7»  *u a^«k  ,  a  retardando  dictum ,  quia  fcili-  setwuben. 
cet  in  eo  excrementa  alvi  remorentur.  Abfyrtus  antiquus  fcriptor  in  Hippiatricis , 
«  xv\Uc%  c»  iewl»  derivat ,  quod  in  feipfum  contorqueatur.  Hippocrateslib.  vi  Epidem- 
%»-nw  appellat  *at  «|6^/^,  hoc  eft,  fimpliciter  inteftinum.  Abfyrtus  etiam  yxivm^,  quafi 
dicas,  quod  fblum  inteftinum  eft.  Oritur  fuperius,  ab  ileo  &  cazco ;  8c  inferius,ad  initium 
recti  circa  primam  offis  facri  vertebram  terminatur.  Ortum  enim  ftatim  per  dextrum 
ilium  afcendit,  ac  ubi  ad  hepar  pervenit,  flexum  fub  Ventriculi  fundo  tranfverfim  ad  fi- 
niftrum  ilium  abit ,  in  quo  iterum  viam  fledens ,  deorfum  ufque  ad  oflis  facri  initium 
cxcurrit.  Alhgatur  autem  primum  in  dextro  latere  reni  dextro  ,  opemembrana?  exter- 
nae ;  deinde  in  medio  ventriculi  fundo  ;  ac  tandem  in  finiftro  latere  reni  lazvo.  Longitido 
ejus  palmarum  feptem  eft ,  totidemque  digitorum ;  at  latitudo  pugnum  arquat.  Eft 
enim  ampliflimum  ,  ut  quidquid  chyli  inutilioris  remanfit ,  in  fe  recipiat  8c  aliquamdiu 
complectatur  ,  ne  Homo ,  animal  fapientiae  ftudio  Mufifque  dicatum  ,  egerendis  fect- 
bus  continuo  interpellatur.  Figuram  teretem  fervat ,  ut  castera  inteftina;  inarqualiter 
tamen  variis  extuberantiis  modo  intumefcit,  modo  fubfidet ,  idquepropterCV/«//75 , 
quas  intus  habet.  Nafcuntur  hx  CelluU  ex  interiore  tunica,  in  quas  ruga?  ipfius  expanfe  aMtt 
funt,  qux  a  lateribus  evidentius  comparent :  at  quo  viciniores  funt  ipfi  recto,  eo  magis 
obliterantur,  adeoque  ipliim  colon  arqualius  redditur.  Ne  autem  cellula:  hx  diffolvan- 
tur  ,  provida  Natura  ligamento  quodam  &  vinculo  profpexit ,  quod  per  hujus  elatiorem 
&  mediam  fedem  fecundum  inteftini  longitudinem  excurrit ,  fed  medii  digiti  latitudine 
eft,  quo  rupto  aut  laxato  protinus  evanefcunt.  Sunt  8c  appendicv.U  quxdam  pingues , 
quaeadnafcunturubipropiusabinteftinoredoabeft,  evidentiflimae  in  valde  obefis. 
Habet  &  Venai  8c  Arterias,  quamvis  pauciores  &  minores  quam  gracilia,  delatas  a  ramis 
venaePortx  &  Arterias  ma^nar.  Kerpos  autem  a  fexta  conjugatione  frequentes ,  unde 
i,t.7M  tam  exaftus in ipfo fenfiis  eft.  Carterum  hoc loco  minime  prstereunda  ceft  ^vahula,  utt 
a  Recentioribus  Anatomicis  in  exortu  hujus  inteftini,  ubi  Ileo  jungitur,  inventa,  mem- 
branofa,  orbicularis,  furfum  fpedans,  unoque  verbo,  fimilis  illis  figmiformibus,  quae  in 
cordis  finibus  continentur.  Magnum  profe&o  8c  egregium  divina:  providentis  fpeci- 
men ,  cujus  veftigia  cum  per  totam  hanc  rerum  univerfitatem  fumma  folertia  dirrufa 
fint ,  in  quibufdam  rebus  fingulariter  eminent.  Quia  enim  in  alvi  excretione,  quae  per 
ventris  compreffionem  fit ,  a  mufculis  abdominis  feptoque  tranfverfo  fsces  in  Colo 

F  f  3  contentae? 


Liritment^Ts 

uL 


»4 


230  Adriani  Spigelii 

contenta? ,  iti  tenuiora  inteftina  regurgitare  poterant,  &  hinc  vomitus  ftercoracei  con- 
fequi ,  regreffum  illum  Valvula  haec  egregie  coercet  &  impedit.  Aperta  enim  tam  exa- 
Cte  foramen  illud ,  quod  ileo  coloque  commune  eft ,  occludit ,  ut  ne  flatus  quidem  in 
ileum  poflit  afcendere.  Hanc  valvulam  fi  quis  videre  cupiat ,  rettum  inteftinum  aqua 
repleat ,  &  dependente  Colo  amanu  fufpendat.  Aqua  enim  ubi  ad  valvulam  pervene- 
rit,  confiftet,  nec  ulterius  ne  vi  quidem  adacta  progredietur,nifi  valvulailla  prius  rupta 

obftrv*  h.  ipfi  cefferit.  Et  hoc  eft  ,  quod  Galenus  lib.  xi  1 1  meth.  med.  cap.  xvi  1 ,  obfervavit, 
quamvis  caufam  ignoraverit ,  Clyfteres  per  fedem  infufas  ad  jejunum  ufque  inteftinum 
afcendere neutiquam  poffe.  Quod  tamen  ipfiim  de  fanis  tantum ,  iifque  quibus  fecun- 
dum  naturam  fe  habet  Valvula  intelligendum  eft ,  cum  faepenumero  in  diffectionibus 
it  me  obfervatum  fit ,  Valvulam  hanc  laxiorem  quibufdam  a  morbo  fuiffe  ,  ita  ut  aqua 
vel  aer  inflatus  per  colon  in  ileum  pertranfierint.  Rarius  tamen  id  contingit ,  nec  nifi 
praeter  naturam  in  iis ,  qui  ileo  &  colicis  doloribus  vexantur ,  quibus  interdum  clyfte- 
res  ad  Ventriculum  ufque  una  cum  excrementis  fic  afcendunt ,  ut  vomitu  reddantur. 
Etin  hujufmodicafibus  Valvulam  hanc  ruptam  aut  male  affectam  fuiffe  credendum 
eft:  velmuco  pituitaque  craffa  ita  oblitam  ( quodfacilius  mihi  perfuaferim)  ut  carcoac 
colo  quafi  agglutinata  aperiri  haudquaquam  potuerit.  Atque  hoc  eft  quod  idem  Ga- 
lenus  lib.  1 1 1  de  fympt.  cauff.  notavit ,  aliquibus  clyfteres  injectos  fic  afcendiffe ,  ut  vo- 
mitu  rejecti  fint ,  non  fecus  ac  fxces,  quae  per  lethales  volvulos  nonnunquam  evomun- 
tur.  Illud  autem  notatu  digniifimum  eft,tenuium  inteftinorum  membranis  propriis  co- 
li  proprias  effe  crafliores  &  nervofiores ,  quantoque  propius  ab  inteftino  recto  abfunt, 
eo  magis  craffefcere ;  &  interiorem  tunicam  tranfverfis  circularibufque  fibris  plurimis 
donari ,  paucis  rectis ,  nec  iis  valde  confpicuis ,  cum  tenuium  inteftinorum  tunica  interior,  ob- 
liquas  habeat ,  paucas  rectas :  exterior  vero,  tranfverfas. 

icrtimn.  Tertium  8c  ultimum  crafforum ,  Reclum  eft ,  Graecis  dmvjva-f^ct  dietum  ,  quod  a  prin- 
cipio  ad  finem  recta  femper  fine  fpiris  aut  protuberantiis  procedat.  Vocatur  etiam 
rt^cv,  vel  quafi  Vfxn  >  quod  principium  videatur  omnium  inteftinorum,  vel  quia  a^x^  fit 
&  Princeps,  fummam  in  nos  poteftatem  gerens,  cumcogatnosvelinmaximeferiis 
negotiis  onera ,  quibus  premitur ,  deponere.  Colo  inteftino  magnitudine  admodum  ce- 
dit ,  cum  nec  ita  amplum  fit  &  longe  brevius,  utpote  fpithama?  longitudinem  non  fupe- 
rans.  Subftantia  tamen  eadem  eft  quae  Coli ,  praeterquam  quod  in  extremitate  mufcu- 
lum  habeat  orbicularem ,  quem<r<p»yx7?e*Hippocratesvocat,  de  quo  libro  quarto  di- 
ctum  eft.  Tunic<e  autem  paulo  craffiores  funt  &  carnofiores ;  ex  quo  fit ,  ut  vulneratum 
conlblidetur ,  prarter  carterorum  naturam.  Hae  plurimas  tranfverfas ,  &  nonnullas  re- 
ctas  fibras ,  paucitfimas  obliquas  obtinent.  Venas  etiam  non  tantum  ut  reliqua  a  Vena 
Porta?,  fed  etiam  a  Cava  habet ,  oux  ex  magno  ramo  iliaco  prodeunt ,  &  Haemorrhoi- 
dales  externasconftituunt.  Oritur  ftatim  a  Colo,cui  continuatur  in  fummitate  oflis  facri, 
&  pertingit  ad  extremum  coccygem ,  ubi  anum  conftituit. 

actio.  Actio  inteftinorum  triplex eft,  meo j udicio.  Primm, chy li a  Ventriculo  tranfmiffi 
uberior  coctio ;  alter ,  ejufdem  digeftio  ;  tertius ,  expulfio.  Vberior  quidem  coclio ,  cum  in- 
terna  inteftinorum  tunica  fi  quid  in  Ventriculo  non  bene  elaboratum  fit,  in  horum  lon- 
go  tranfitu  perficiat,  utnotatGalenuslib.  ivde  Vfu  part.cap.xvii  &xvm;  item- 
que  introduct.  cap.  x  1 .  Hunc  ufiim  quarcunque  inteftina  praeftant ,  cum  benigniflima 
Natura  quam  maxime  fbllicita  fuerit ,  utprima  alimenti  coctio  quam  perfectiflima 
foret ,  quod  fciret  errores  ejus  in  coctione  fecunda  emendari  neutiquam  poffe.  Digeftio 
autem,  cum  ex  his  fiiccus  qui  in  chylo  eft  optimus,d  venis  &  arteriis  mefaraicis  attraha- 
tur ,  8c  ad  hepar  totumque  venofum  ac  arteriofiim  genus  diftribuatur.  Vfus  hic  fimili- 
ter  omnibus  competit,  praecipue  tamen  tenuibus  ,•  exquofit,  utvafa  &  majorafre- 
quentioraque  obtinuerint.  Receptio  tandem  &  expuljio  eorum  quaj  inutilia  funt ,  potifli- 
mum  crafforum  eft,  quae  primum  quidemreceptaculimunerefunguntur&retinent, 
ne  continuis  excretionibus  Homo  in  rerum  divinarum  contemplatione  interpelletur , 
mox  ubi  aut  copia  fua,  aut  qualitate  molefta  fiunt,  cxcernunt,  pelluntque. 

Ad  hazc  praeftanda  maxime  opportuna  fuit  Inteftinorum  naturalis  conftitutio.  Nam 
quoad/ftfcw ,  perquam  commodeinimo  Ventre,  &  quidem  inter  Ventriculi  inferius 
orificium  extremumque  podicem  fita  funt ,  ut  ab  illo  prompte  fufcipere,  per  hunc  quae 

fuperfunt, 


de  Humani  Corporis  Fabrica,  Lib.  V  1 1 1.  2  3 t 

faperfunt ,  detrudere  pofient :  quidquid  autem  utile  eft ,  pcr  venas  mefaraicas  &  arte- 
rias  rapi  ad  hepar  ,  &  ad  arteriolum  gcnus  deduci  queat.  Ex  his  primum  locum  habet 
Duoder.um ,  quod  fub  ventriculo  ad  pofteriora  rerlcctitur,  ut  lumborum  vertcbris  adne- 
ctatur,-  minimeque  flexuofum  eft  ,  ne  chyli  ingreffus  prarpcdiatur.  Iejunnm  poftea  & 
Ileum,  mediam  regionem  &  proximam  mefcntcrii  ccntro  occupant,  ut  ubique  a  ccntro 
jequaliter  abeffent,  ex  quo  Vcna:  Porta:  8c  Arterix  magna?  truncus ,  aquoinfinitas 
propagines  diftributas  habcnt ,  emergit.  Cohn  autem  circa  inania  loca  five  wnSku  ,  & 
iiib  ventriculo  fitum  eft  ,  undique  tenuia ambiens ,  ut  quia  farcibus  primum  continen- 
dis ,  mox  excernendis  dcftinatum  erat ,  eo  in  loco  jaceret ,  ubi  tum  a  mufculis  oblique 
afcendentibus ,  tum  a  Diaphragmate  commodius  comprimeretur ,  &  excrctio  fircum 
voluntaria  fieret.  Laterales  enim  partcs ,  dextram  finiftramque  oblique  dcfcendentes 
abdominis  comprimunt  ;  mediam  ,  &  qua:  tranfverfim  fub  ventriculo  excurrit ,  ex  fu- 
periore  fui  parte  Diaphragma,  ex  inferiore  tenuia  inteftina  ,  qua*colon  ambit.  Cum 
autem  Valvula  impediat,  quo  minus  ad  ileum  regurgitent  frces,  neceflario  per  rcctum 
intcftinum,  ubinullum,  quo quiefcant  locum  invencrint ,  detruduntur.  Reclum,eam 
potiflimum  ledem  obtinuit,  unde  quam  celerrime  qua:  excernenda  lunt,  expellere  pof- 
fit.  Situm  hunc  ut  perpetuo  inter  fe  fervent ,  nec  confundantur  unquam  ,  vicinis  par- 
tibus  annectuntur  j  primum  quidem  mefenterii  beneficio  ,  quod  per  hoc  vafa  mefaraica 
ad  inteftina  deducantur ,  deinde  &  omenti ,  quod  coli  media:  parti  melenterii  loco  in- 
ferviat.  Vt  autem  una  vice  ,  quantum  ad  corporis  nutritionem  reftaurandam  fufficit, 
fuicipere  apta  fint ,  figuram  accepere  cavam  &  quidem  teretem  ,  utpote  qua:  capacifti- 
ma.  Rurlus  ut  acceptum  alimentum  debito  tempore  retineant,  &  xqualiter  per  omnia 
extendant,  longa  ^mtj  maxime  tenuia  ,  quibusid  muneris  peculiariter  tributum  eft. 
Crafta  autem  ,  quod  tantum  inutile  colligant ,  breviora  &  ampliorafuntfadta.  Hinc 
&  tenuia  interiorem  tunicam  plenam  r/igwobtinent ,  ut  tranfeuntem  chylum  remoren- 
tur  &  intercipiant:  craffa  autem,  anfradus  &  celhdas;nz  in  unum  forte  locum  fa:ces  co!- 
ligantur  &  vicinas  partes  comprimant,  fed  potius  per  cellulas  difperfa:  a:qualitatem  coli 
oblervarent.  Cum  enim  ex  ventriculo  cibus  defcendit ,  inteftina  copia  irritata  proti- 
nus ,  quam  fieri  poteft ,  a  fe  conantur  propellere  ,  unde  femper  verfus  inferiora  detru- 
dunt.  Nc  ergo  illapfus  fubito  iterum  excidat ,  rugis  plicifque  lblers  Opifex  prarcavit , 
qux  prsterlabentem  intercipiunt  &  aequaliter  extendunt.  Subftantia  autem  membra- 
nea  eft,  ventriculi  fubftantia:  non  abfimilis ,  tum  quia  extendi  dum  recipiunt ,  tum 
quia  fubfidere  in  fe  dum  inaniuntur ,  debebant.  ^Habent  autem  duas  membranas  pro- 
prias ,  ut  actio  retinendi  vel  expellendi  reclius  perficiatur.  Temmmt  quippe  interna,  ob- 
liquas  habet ;  externa ,  tranfverfas  ;  quod  horum  potior  adio  retentio  fit  &  diftribu- 
tio  chyli :  crafiiorum  vero  interna ,  traniverfas  externa ,  obliquas  &  rectas ;  quod  ma- 
jore  vi  indigeant  in  fa:cum  expulfione.  Membrana:  autem  ha:  in  illis  tenuiores  funt, 
quod  liquidiorem  materiam  mollioremque  fufcipiant :  in  his  craftiores ,  quod  ficcam 
duramque.  Venis  &  Arterm  donata ,  utfanguinem  pro  nutritione  ,  &  lpiritum  pro  vita 
continuo  affluentem  accipiant:  tum  etiam  utid,  quod  in  chylo  utilis  liicci  eft ,  abiif- 
dem  arteriis  exfugatur  ,  tefte  Galeno  lib.  iv  de  Vfupart.  c.  xvn  :  ubi  inquit ,  arteria- 
rum  orihciaad  inteftina  pertingentia  modicum  quiddam  cibi  aiTumere  ,  plurimum  au- 
tem  Venas-  XerVos  habent,  non  tantum  ob  fenfum,  quo  tum  grata  arripiant,tum  noxia 
moleftaque  expellant  :  fed  etiam  motum.  Eft  enim  motus  quidam  oblcurus  intefti- 
norum  tenuium  ,  quo  chylum  afupernis  ad  inferiores  fedes  promovent,  quuminno- 
ftro  arbitrio  non  fit  illum ,  ut  frces  crafTorum ,  depellere.  Hunc  elegantius  demonftra- 
re  quam  in  lumbricis  terreftribus  &  hirudinibus  non  licet ,  dum  in  fe  contrahuntur  : 
nec  dari  verius  probare  ,  quam  in  herniis  illis  maximis ,  in  quibus  univerfum  aut  ma- 
xima  pars  ilei  in  fcrotum  incidit.  Quo  enim  detruderentur  fa:ces ,  nifi  hoc  ipfo  modo ; 
cumnihilfit,  quod  afe  motum  habeat ,  prxter  illum  qui  compctit  ratione  prardomi- 
nantis  elementi.  Et  ex  hoc  motu  rationem  licet  reddere  Ilei  fi ve  Volvuli ,  in  quo  fupe- 
rior  inteftini  pars  inferiori  involvitur ,  qui  morbus  proinde  Sc  folis  tenuibus  comperit , 
quod  cralfa  hoc  motu  careant» 


C  A- 


Adriani  SpigeUi 


C   A   P  V  T  X. 

T>e  ^Dtiejenterlo. 

IxiMVS  prarcedenti  capite  Inteftina  Mefenterii beneficio quafi liga- 
mento  ac  vinculo  quodam  invicem  jungi  :  merito  ergo  utriufque  ni- 
ftoria  connectenda  eft ,  ut  eodem  quafi  loco  eorum  tradatio  abfolva- 
tur,  quseNaturainvicemjunclaefte  voluit.  Mesenterivm,  p*« 
ttymohgtA.   gg  Wi$^jQm         &  ptciviucv ,  a  fitu  dicitur ,  quafi ^im  r  ujifett ,  hoc  eft ,  medium  inter 

inteflina.  Cicero  lib.  1 1 1  de  Nat.  Deorum,  Medium  inteflinum  vertit,  non 
citramultoruminiquamreprehenfionem.  Veteres  enim  Romani  non  inteftina  tan- 
tum  a  nobis  hodie  fic  dicta  vocabant ,  fed  quaecunque  imi  ventris  vifcera ,  &eaquar 
fupra  Interanea  nominari  diximus.  Medium  ergo  inteflinum  Tullius  pro  medio  vifcere 
dixit ,  quia  mediam  inter  caetera  fedem  fit  nadtum.  Theodorus  Gaza ,  Vir  Grasce  La- 
tineque  dodtiffimus ,  licentius  paulo  quam  boni  Interpretis  eft,  pafTim  Lacles  apud  Ari- 
ftotelem  tranftulit ,  cum  Lactes  non  mefenterium ,  fed  proprie  inteftina  tenuia  mefen- 
vMf».      terio  annexa  fignificet-  Nonnulli  ^oKecuov  appellant ,  unde  venae  mefaraicae  di&x :  at 
alii  qui  in  duas  partes  dividunt ,  in  eam  nempe  quae  inteftina  tenuia  colligat ,  &  eam 
cpx  craffa ,  ^uuftun  proprie  vocari  ftatuunt  partem  eam  quae  tenuium  inteftinorum 
vinculum  eft ,  quod  fit  pinv  r  a^cuuv ,  fubintellige        •  hoc  eft ,  medium  inter  tenuia 
&  angufta  inteftina :  funn^hn  vero  ,  quae  crafla  continet ,  quafi  plmv  $ x«a«.  Pofterioris 
mentionem  Hippocrates  lib.vi  Epidem.  injecit,  &  Galenus  iv  aphor.  vi.  Palladius 
Sophifta  quiin  eofdem  libros  commentatus  eft ,  per  x«A«t  Hippocratem  inteftina  intel- 
Iigere  ftatuit ,  &  fic  mefbcolon  ab  ipfb  mefenterium  vocari.  Galenm  autem  in  lib.  de 
duTedt.  Venar.  &  Arter.  cap.  ix,  mefenterium  in  tres partes  dividit ;  w      ,  qua?  tenuium 
inteftinorum  eft  ,  &  media  ;  in  dextram ,  qua?  coli  dextram  partem  alligat  ;  &  jiniflram, 
qua?  laevam ;  ac  prope  fedem  pertingens ,  rectum  inteftinum  lumbis  anne6tit.  Etfi 
enim  unum  videatur  &  continuum ,  ratione  tamen  gemini  exortus  &  inteftinorum ,  ad 
TigurM.      qUa,  abk  ,  merito  dividitur.  Figura  tam  mefaraeo  ,  quam  mefbcolo  plana  eft.  Illud  ta- 
men  in  plicas  totum  contractum  eft ,  &  circulari  ambitu  cingitur :  hoc,  curvum  &  ob- 
Magmtudo.  longum  (ecundum  coli  inteftini  proceftus.  Crafifimum  quoque  eft  mefaraeum  :  latitudi- 
ne  ,  a  centro  ad  peripheriam ,  fpithamae :  longitudine  autem  &  circumferentia  ,  trium 
ulnarum.  Errat  enim  Picolhomineus ,  qui  ambitum  horum  a?qualem  cenfet  longitu- 
subfimtu.         jntcftinorum  dum  expanfa  extrarcorpus  demonftrantur.  Membranas  habet  duas , 
fibi  invicem  incumbentes  &  validas  fatis ,  inter  quas  vafa  ad  inteftina ,  ut  tuto  &  citra 
nnt.       periculum  incedant ,  excurrunt.  Venas  etiam  obtinuit ,  Mefaraicas  wulgo  diclas ,  innume- 
ras,  qua?  cum  arteriis  &  nervis  Mefenterii  centrum  ingrediuntur ,  acpofteainnume- 
rosinramosdifperfaeinteftinaadeunt,  inter  communem  &  proprias  tunicas  delatar. 
jrttru.     Oriuntur  autem  hx  a  venas  Porta?  ramis  Mefentericis ,  dextro  &  finiftro.  Arterias  fimi- 
liter  duas ,  a  Mefenterica  duplici ,  fuperiore  &  inferiore  propagatas ,  qua?  eodem  ac 
Ner*i.      Vena?  modo  diftribuuntur  &  incedunt.  Neryi  pluribus  (urculis  propagantur.  Duo  qui- 
dem  ,  utrinque  unus ,  ab  iis  oriuntur ,  qui  a  /exto  pari  coftarum  radicibus  ofFeruntur : 
aliivero,  a  (urculisprodeuntibusanervismedullxipinalisinter  primam,  fecundam, 
tertiam ,  &  quartam  vertebram  lumborum.  Ne  vero  ruptioni  opportuna  forent  vafa, 
Gixiddt.    arteriarum  venarumque  divavicationibus  glandulas  interjecit ,  quae  in  magnitudine  cum 
propaginibus  fuis  proportionem  fervant.  Maxima  harum  eft  ad  mefenterii  centrum, 
ubi  prima  fit  vaforum  diftributio  ,  qua  (cirrho  laborante  totius  corporis  marcor ,  ob 
cemaao.    impeditam  chyli  tranfmiflionem  fequitur.  Conneclitur  Me(ara?um  anterius ,  inteftinis 
tenuibus ;  pofterius ,  iis  lumborum  vertebris ,  a  quibus  nafcitur  fuo  centro.  Mefoco- 
lon ,  in  dextra  parte  dextro  ileo  ;  in  finiftra  laevo ,  mufculoque  primo  foemur  flecten- 
txomi.     tium  ,  quem  Hippocrates      appellat ;  ante ,  Colo  inteftino  &  Recto  utrinque.  Oritur 
autem  ex  omnium  Anatomicorum  (ententia ,  a  ligamentis  vertebrarum  lumborum , 
quibus validiftime alligatur ,  gemina quafiradice j  una,  majore,quaprima?,-  altera, 
minori ,  qua  tertia?  adnafcitur.  Id  inteftinis  omnibus  &  peritonan  membrana ,  renibus 
Adeft.      incumbente ,  ablata  quam  optime  patebit.  Pinguedine  quamplurima  furTulum  eft ,  quac 

utramque 


de  Humani  Corporis  Fabrica,  Lib.  VIII.  733 
utramque  membranam  intercedit ,  ianguine  ex  vafis  tranHudante ,  &  membranarum 
refpeetiva  frigiditate  concreto. 

Vsvs  Mejenteru  verus  prxcipuuique  eft  ,  vaia  ad  inteftinacxcurrentia  tuto  dedu-  ir*** 
cere,  &  ab  omni  difruptionis  periculo  falva  integraque  prxftarc.  Vt  enim  plantx  ali- 
mentum  ex  tcrra  radicibdl  trahunt :  fie  animalia  ianguine  donata  ex  in tcltiiiis  ope  va- 
fbrum  ,  qux  ne  obnoxia  forent  tot  dilcriminibus ,  ubi  vcl  falit  Homo ,  autcibis  plcna 
inteftina  diftenduntur ,  fagax  Natura  membranis  incluias  propagare  voluit.  Yaia  hxc 
non  tantum  Venae  ront ,  utcommunis  eftopinio  j  fed  &  Arterix,  ut  Galcnus  clarii- 
fimelib.  ivde  Vfu  part.  oftendit ,  &  nos  quoque  fupra  cum  dc  artcriis  mcfcntericis 
ageremus.  Exdem  tamen  Venx  &  nutrimcntum  rurius  etiam  affcrunt,  ut  idcm  lib.  1 1 1 
de  facult.natur.  cap.  xm  ;  &  lib.  iv  de  Vfu  part.  cap.  xix,  docet ,  ilcut  Arterix  fpiri- 
tum.  Cum  enim,  inquit,in  vcnis,qux  multum  fpatium  inter  hepar  &  partes  circa  vcn- 
trem  occupant ,  abundantia  fuerit  alimenti ,  iurfum  tcrtur  in  hepar  :  cum  autcm  vacua 
funt ,  &  nutriri  avent,  per  eafUem  ipfas  ex  hepate  rurius  trahitur.  Per  eafdem  ergo  ve- 
nas  fimul  &  alimentum  in  hcpar  dcfertur ,  &  rurfus  ab  eo  in  ventriculum  trahitur ,  fed 
non  eodem  temporc:  quemadmodum  alio  tempore  fpiritum  rccipimus ,  aliorurfus 
fbras  mittimus :  ita  alio  tempore  jecur  cx  ventre  ,  alio  venter  ex  jecore  trahit.  Vfum 
hunc  adeo  eximium  ut  opportune  prxftaret,  figuram  primo  circularcm  largita  eft.  Jn- 
t-eftina  enim,  qux  annexa,longim*ma  funt,quibus  ut  mefenterii  longitudo  refpondcret* 
nec  tamen  propterea  non  in  exiguo  &  angufto  fpatio  continerenttir  ,  rotundum  ambi- 
tum  ,  qui  capacuTimus  eft,  indepta  fuere.  Rurfus  ne  diftenfio  quoque  eorundcm  impe- 
diretur,  de  quadiximus,  dum  ic  contrahunt  ad  chyli  digeftionem,plurimis  plicis  corru- 
gavit.  Latitudimm  autemlargitaeft  fpithamx ,  ut  venx  portx  truncus  in  mefenterium 
propagatus  fpatium  juftum  haberet ,  in  quo  in  alios  atque  aliosminores  ramulos  diicin* 
dcrctur.  Subflantia  autem  ipfa  iummo  confilio  dura  membraneaquc  eft  ,  tumquiara- 
tione  fibrarum  ,  ubiopus  eftextendi  contrahique  in  omnes  dimenfioncs  poteft,-  tum 
cruia  levitate  prxdita ,  quo  minus  inclufa  vafa  comprimantur.  Accedit,  quod  denfitate 
vapores  intercipiat ,  ne  quid  utilioris  chyli  temere  ex  mefaraicis  vaiis  in  ventris  cavita- 
temexhalct,  fed  frigiditate  potius  membranarum  in  pinguedinem  cogatur.  Et  hxc 
ipfa  quoque pingucdo  ,  cum  media  vafbrum  fpatia  expleat ,  non  parum  poftea  idem  prx- 
pedit ,  nec  minimum  etiam  momenti  prxvix  prxparationi  afpergit ,  innatum  vafbrum 
calorem  fovendo  &  conicryando.  Glanduiis  vaiorum  divaricationcs  obfidcntur,  tum  ne 
vafa  comprimantur ,  fi  quando  inteftina  &  ventriculus  alimentis  diftenduntur ,  ficque 
chyli  tranfitus  intercipiatur :  tum  quia  fagax  Natura  non  ignorabat ,  vafa  fufcipiendis 
noxiis  perquam  opportuna  fore  ubi  in  ramos  diducuntur.  Proinde  ad  meienterii  cen- 
trum  ,  ubi  prima  vaibrum  diftributio  eft  ,  grandiufculam  fubftruxit  :  cxteris  vcro  ju- 
ftiifima  ratione  pro  magnitudine  cujuique  elargitafuit.  Sunt  nonnulli  Recentiorum  , 
qui  8c  alium  prxter  hos  ufum  affignant ,  ut  fcilicet  co&ionem  qux in  inteftinis  eft  ,  eli- 
xatione  potius ,  quam  affatione  perficerent.  Ad  hancenim  maxime  commodam  glan- 
dularum  naturam  inquiunt ,  cum  humiditatemcopiofiffimam  ad  fe  trahant ,  exfen- 
tentia  magni  illius  Hippocratis ,  qui  glandulas  coenofo  humido  pafci  ac  quafi  nutriri 
credebat.  Exhisergocopiofisvaporibuselevatis&infpatiainteftinorum  media  erfu- 
fis,  veluti  in  duplici  vafecibi  potufquemateriacoquitur.  Mihi  tamen  hic  ufus  a  Na-  ' 
turxconfilio  nonnihil alienus  videtur  ,  quod fciam  quamplurima  efte  animalia,  qux  . 
glandulis  in  mefenterio  deftituuntur ;  &exiisetiam,  qux  fua  natura  obtinent ,  non- 
nulla  glandulis  plena  efie ,  ut  qux  macilenta  funt :  alia  oppido  quam  exiguas  habere  , 
utpinguia,  cum  inhis  adeps  vafbrum  divifiones  defendat.  Pinguedo  ergo  cum  opti- 
mx  cocfaonis  fignum  fit ,  coctioque  hxc  citra  glandularum  uium  abiolvatur ,  crcdibile 
omnino  eft ,  nihil  ad  hanc  ab  illis  conferri.  Conncclitur  autem  merito  anterius  inteftinis, 
cum  ad  hxc  deducat  vafa ,  ex  quibus  chylus  attrahatur :  pofterius ,  lumborum  primae 
&  tertix  vcrtebrx  ligamentis  validiifimis ,  ne  in  violento  corporis  motu  ,  qui  in  faltii 
prxiertim  fit  aut  curiu  ,  a  pondere  cibo  turgentium  inteftinorum  detractum  difrumpa- 
tur.  Onum  autem  a  lumbis  habet ,  quod  tutiushinclongc ,  quam  aliunde  Venx  >  Ar- 
terix ,  &  Nervi  in  ipfum  inferantur. 


C  A< 


*34 


Airiani  Spigelii 


C  A  P  V  T  XI. 


Etymologia, 


Figura. 


Sttw. 


Membrana. 


VS  VS. 
i. 
i. 


Etymologia, 


Sittu, 

Cennexio, 


Frzura. 


ProtuberantU 


Loltu  Uefa- 
tis. 


Sinm. 
Frjfura. 

Magnitudo, 


^De  Pancreate. 

A  NCREAS ,  -TmyK^cts  &  **»S»ptBs  Grxcis  diclum ,  a omnium  eft  noftri  *,  u g. 
corporis  glandularum  maxima  &  rubicundiflima ,  proptereaque  carni  G' 
molliori ,  a  qua  appellationem  traxit ,  admodum  fimilis.  Figuram,  ut 
reliqua? ,  ovalem  non  fervat ,  fed  informe  ac  laxum  corpus  eft,  tres  aut 
quatuor  digitos  longum  :  in  finiftra  parte  prope  b lienem  fitum,  cui  fu-  a, 
perius  ventriculus  incumbit,inferius  peritonari  membranar,quibus  va- 
lide  adnectitur,  iubjacent.  Inmedio  c  Splenicam  venam  ad  lienem  tranfeuntem,  fimul C,B- 
& d  cadiaca?  arteriae  ramum  finiftrum,  ac  nervos  lexti  paris,  qui  ad  ventriculum  &  Duo- c 
denum  migrant ,  quemadmodum  &  meatum  bilarium  in  le  complectitur  &  fuffulcit. 
Membranam  quoque  habet  tenuem,  a  peritonaeo  profectam,  qua  inveftitur  &  velutiiuf- 
penfum  tenetur. 

Hoc  nonnulli  dilTectionum  Profeffores  pulvinaris  cujufdam  vices  obire  &  ventriculo 
lubfterni  credunt ,  ne  repletus  is  duritie  vertebrarum  laedatur.  Meo  tamen  judicio  po- 
tior  ufus  ille ,  qui  glandulis  quoque  cxteris  communis  eft ,  ut  attendatur  vafis ,  ne  illa , 
cum  incumbere  alteri  corpori  minimepoiTent,  periculoruptionisopportuna  redderen- 
tur ;  uti  neque  compreffionis ,  a  ventriculo  ciborum  copia  diftento,  quod  fblers  Opifex 
facile  hac  carne  praecavit ,  quae  neque  tam  mollis  eft ,  ut  prementi  cedat  nimium ;  ne- 
que  tam  dura ,  ut  obeffe  poflit. 

C   A   P  V   T  XII. 

T>e  Hepate. 

V  o  d  Grarci  >?wk£  dicunt     $  ri-mneu;  t  t&kvv  £ <ruf*al(&'  ftc^Jiuv ,  ab  inopia 
caeterarum  partium  ,  cui  fuccurrit ;  Latinilecur  appellant,  quafi juxta 
cor ,  aut  viiibus  aut  fitu  collocatum.  Tam  nobilem  enim  hanc  partem 
omnes  paene  Philofbphi  pariter  &  Medici  a?ftimarunt ,  ut  in  ea  anima?, 
quam  naturalem  vocarunt ,  ledem  ac  domicilium  pofuerint.  Obtinuit 
tamen  confuetudo ,  ut  Grxca  vox  communiter  quoque  ulurparetur. 
e  Poftum  eft  in  infimi  ventris  dextro  hypochondrio ,  totum  fub  coftis  demerfum ,  tan-  !  ,c' 
quam  inloco  tutiflimo,{uperiusDiaphragma,inferius  Ventriculumreipiciens.Cow^/rar 
autem  non  uni  conterminarum  partium,fed  corftexa  quidemfc5  elatiorefui  fede  cum  Dia- 
phragmatc,a  quo  tranfverfi  digiti  intervallo  diftat,beneficio  ligamenti  membranei,lati, 
nervofi,ac  impenie  validi,quod  a  peritona?o,qua  leptum  inferiore  fede  iuccingit,ena(ci- 
tur  &  tranfverfim  per  hepar  ad  pofteriora  excurrit.  Anteriore parte  duobus  vinculis  alliga- 
tur,-  uno  quidem,  cartilagini  enfiformi,  quod  robuftiflimum  eft,  latum  ac  duplicatum, 
a  membrana,  qua  hepar  fuccingitur  profeclum  :  f altero,  umbilico,eftque  Vena  umbili-  1 
calis,qua:  fcetu  in  lucem  edito  cavitatem  fuam  amittit  ac  ligamenti  officium  fubit.  Sima 
connectitur  Mefenterio,  -vena  Port<e :  Coftis,C^:  at  Omento,  lobo  illo  exiguo,per  quem 
aquam  a  Iecore  inomentum  transfundilupra  ftatuimus.f^wr^habetpasnerotundam, 
fupra  convexam,  infra  concavam.  ?  ConDexa pars,  \xvis  eft  &  aequalis :  hcaT>a,  qua?  &  fima  f;  c'a. 
dicitur,variis  protuberantiisfinibulqueexau^erata.Inter^rof/^raw^j  digna?iiintnotatu  AJ 
1  dux  i\\x  cxigua:  eminentia; ,  in  dextra  parte  circa  k  venx  poitx  egreiTum  locatae,  quas  »■  *j 
Galenus  cum  tota  Aiclepiadarum familia  twXc^  five  Portas  vocavit.  Imprimis  vero 1  Lo-  l-M 
bm  exigum,  cujus  (upra  quoque  mentionem  fecimus,  cum  de  Omento  loqueremur.  Hic 
molliore  conftat  carne  &  tenuiore,  quam  reliquum  hepar,membrana  luccincl:us  eft,de 
quo  lane  a  nemine  quod  fciam  Anatomicorum  hactenus  quicquam  memoriae  eft  pro- 
ditum.  Sunt  &  duo finm ;  aker,  a  dextris  infculptus ,  qui  veficulae  biliarix  dimidium  cor- 
pus  cxcipit :  alter ,  tavis ,  ut  tranfeunti  ftomacho  cedat.  m  Fijfuratandem  quaedam  an-  «.  m 
teriore  fede  cernitur ,  per  quam  n  umbilicalis  vena  egreditur ,  o^o-pa^  Herophilo  ap- »,  l 
peliata.  Magnit udo  jecoris  tantaeft,  ut  univedum  dextrum  hypochondrium  impieat , 
&  nonnunquam  extendat  fefe  ufque  ad  regionem  umbilicalem.  C*eterum  plurimum 

pro  (ub- 


de  humani  Corporis  Fabrica,  Lib.  VIII.  2  3  j 

pro  fubje&orum  diverfitate  variat :  obfervataque  a  me  plerunque  hxc  fuit  proportio, 
utquibus  magnum  jecur  eft  ,  iis  quoquc  magnus  fit  Ventriculus ,  &contra.  Obtinet 
autem  Homo  jecur  omnium  animalium  maximum  ,  proportione  fui  corporis  habita. 
Vidi  enim  fa?penumero  tam  vaftam  ejus  molem  ,  ut  ad  Lienis  regionem  validis  liga- 
mentis  annetteretur  diaphragmati.  Ipfa  autem  magnitudo  penes  artatem  cjuocjue  mul- 
tumvariat:  nam  pueris  maximum  eft ,  ut  plus  fanguinis  conficiatur  pro  augmento 
corporis ;  adultis,  minus  ;  adhuc  minus,  fenibus,  ut  fic  juxta  a:tatem  jecur  paulatim  de- 
crelcat.  Numero  utucum  eft ,  neque  ut  in  reliquis  animalibus  brutis  in  lobos  divifum  ,  fed  Km*nm- 
intcgrum  folidumque.  Subft<wTh<m  habet  rubram  ac  mollem  ,  concreto  fanguini  per- 

si\iT7s  S113"1  ^m^em  >  S11^  ainnumeris  venarum  Portx  &  Cava?  radicibus  circumjecta  eft  , 

fig.  olim  mtwv-o-  Erafiftrato  dicta.  Tegitur  hxc  membrana  tenuiffima  ac  fimplici,  a  li- 
gamentis  hepatis  enata,  qux  arcTiffime  parenchymati  jungitur.  Quod  fi  feparetur  ali- 
cubi ,  excidente  e  vafis  aquofa  materia  &  collecta  inter  ipfam  &  carnem  ,  il*nin  Gra> 
cis  appellata:  generantur ,  quibus  ruptis  effufaque  in  abdominis  cavitatem  aqua,  Hy- 
drops  afcites  nafcitur.  Venai  habet  tam  a  Cava  quam  Porta:  vena  ,  quod  nulli ,  prarter  em. 
%*>  huic  ,  vifceri  aut  parti  totius  corporis  contigit.  Diftribuuntur  bpropagmes  C4P4  magna 

c  F.- e  ex  parte  in  convexa  fede ;  at  cport* ,  in  fima  ;  fic  tamen  ,  ut  utrxque  per  d  anaftomofes 
fivecommunia  qua:dam  ofcula ,  de  quibus  fuperius  libro  quinto  multa  diximns  ,  invi- 
cem  committantur.  Plures  autem  multo  funt  vena?  porta?  furculi,  quam  cava?,  adeo  ut, 
fi  definire  numerum  etiam  libeat ,  triplo  plures  efle  non  male  dicturi  fimus.  Inter  has, 
tenues  qua?dam  gracilefque  propagines deducuntur  ,  venis  oppido  quam  fimiks ,  qux 
cum  Porta?  radicibus  fimiliter  per  anaftomofes  junftx  fenfimque  in  majores  collecta? , 
tandem  in  unum  caudicem  abeunt ,  per  quem  bilis  ab  hepate  in  veficulam  fellis  depo- 

t,  s-i.H.  nitur.  e  ArterU  paucx  funt,  a  dextro  Cxliacs  ramo  exortae,  qua:  in  fimam  hepatis  par-  *rmu. 

f.L      tem,  quo  loco  vena  porta?  egreditur ,  diffeminantur.  flktlri  duo  fiint ,  iique  exigui ,  m 
afextaconjugationederivati ,  qui  per  ipfius  tunicam  ,  qux  cavam  fuccingit ,  difper- 
guntur.  Horum  alter,  a  ramo  qui  fuperius  ventriculi  orificium  adit ,  tranfmittitur : 
alter ,  aramoillo,  quiradicibuscoftarumdextrilaterisexpanditur. 

Actio  lecorisefl,  chyli  a  venis  mefaraicis  ex  inteftinis  attra&i  &  ad  radices  porta?  actio. 
in  cavam  partem  delati  coclionem  in  venis  adjuvare ,  ut  optimus  &  nutritioni  corporis 
opportuniffimus  fanguis  eiaboretur.  Nec  enim  crediderim  veram  efie  corumfenten- 
tiam,  qui  ftatuunt  chylum  hunc  ad  hepar  deductum,  e  porta?  venis  in  ipfum  parenchy- 
ma  excidere ,  in  quo  perfecTionem  ac  rubrum  colorem  indipiicatur ,  inde  a  Cava?  radi- 
cibus  attrahi  &  per  totum  corpus  diffundi.  Nec  enim  unquam  id  reperire  mihi  in  ullo 
animaliumlicuit,  quse  propterea  poft  paftum  aperui ,  ut  taceam  abfurdam  hanc  effe 
opinionem,  &  a  Natura*  confuetudine  alienifTimam,qux  nullibi  extra  vafa  five  chylum 
five  fanguinem  ,  prarterquam  in  corde  ,  in  quo  caloris  fontem  conftituit,  &  finus  ac  ca- 
vitates  peculiares  propterea  exftruxit ,  erTundit.  Vena*  ergo  funt ,  qua?  fanguinem  co-  r<n**hep*tu 
quunt  Sc  infe  vim  ac  facultatem  fanguificandi  infitam  habent ,  quod  nec  ipfe  quidem  SjK" 
Gakmu  negare  potuit,  quilib.  1  de  Vfu  part.  cap.  xvi,  fanguinis  generandi  &  in  omnes 
partes  ferendi  gratia  venas  factas  teftatur.  Et  lib.  iv  de  Vfu  part.  cap.xvi  1 ,  hanc  facul- 
tatem  ipfis  tributam  inquit ,  ne  dum  per  eas  fertur  fanguis  tempus  ipfi  abmento  fruftra 
pereat.  Quin  imo  lib.  de  dirTer.  morbor.  cap.  v  1 1 ,  validiftimo  etiam  argumento  com- 
probat,  cum  venarum  affecTus  obftare  inquit,quo  minus  fanguis  utilis gignatur.  Si  ergo 
recTe  concludimus cerebrum  rationis  efte  domicilium  ,  quod  eo  lxio  &  laborante  men- 
tem  noftram  minus  valerecernimus ,  recTe  profecto  8c  venas  fanguinis  officinam  voca- 
bimus,  quod  iis  afTe&is  protinus  pravum  ac  deterioremfanguinem  generari  videamus. 
Coclionem  tamen  hanc  plurimum  adjuvat  hepatis  parenchyma  ,  quod  &  Venas  ipfas  *j*j£>mt' 
ftabilit,  neconcidant  aut  confundantur  j  &  calorem  fovet ,  ne  exfpiret  vel  dilTipetur, 
tumdefuoetiamnonnihilimpertit.  Atque  ut  exemplo  illuftrem  qua:jam  dico  ,  non  ^«^». 
novi  prxclarius  Sc  quod  parenchymatis  ulum  rectius  exprimat ,  quam  ipfe  ventricu- 
lus ,  qui  cum  in  fe  propriam  habeat  ac  infitam  facultatem  convertendi  alimentum  ia 
chylum,  nihilominus  citra  circumftantium  vifcerum  operam  ,  ut  teftatur  Galenus, 
probatque  ex  hiftoria illius  cui  omentum  exemptum  fuit,  chylum  vei  crudum  vel  certe 
femicodum  rehnquit.  Sic  Vena?  utcunque  vim  fanguinem  generandi  in  fe  habeant , 

G  g   2  nifi  tamen 


x  j  6  Adriani  Spigelii 

nifi  tamen  facultas  quaedam  externa  quoque  ab  hepatis  calore  accedat ,  illa  quam  pri- 
mumdiflblvitur  &  perit.  Rurfusut  eorundem  vifccrum  arTe&us  in  ventriculi  detrimen- 
tum  concedunt ,  videmus  enim  Liene  refrigerato  aut  fcirrho  affecto  coaffici  ventricu- 
lum ;  ita  quoque  hepatis  parenchymate  kefo  fanguificatio  protinus  laeditur.  Nam  five 
calida  laboret  intemperie,five  frigidam  fufcipiat>mirandum  non  eft  eandem  venis  e  ve- 
ftigio  communicari,  quse  ita  ipfius  parenchymati  permixtae  funt,  ut  vix  quifquam  Ana- 
tomicorum  hactenus  fuerit ,  quin  fibi  perfiiaferit  ideo  ab  hepate  enafci.  Non  ergo  ve- 
nis  tantum  hepar  auxilio  eft ,  led  &  Ventriculo ,  cujus  co&ionem  eodem  quo  diximus 
de  venis  pacto ,  auget  fervatque. 

Quam  commode  autem  huic  a&ioni  ufibufque  omnia  inferviant ,  nunc  breviter  tra- 
damus.  Primum  in  infimo^ventre  jitum  eft,  ne  ab  aliis  vilceribus  quse  alimenti  elaboratio- 
ni  fubveniunt,  difparatum  eflet,  maxime  cum  ex  iis  fit,  quae  familiam  in  hoc  genere  du- 
cunt.  Situm  autem  eft  in  elatiore parte ,  cum  inferior  ab  inteftinis  impleatur,  ut  fuperflua 
prima?  coctionis  fine  aliarum  partium  incommodo  extra  corpus  quam  citiflime  pelle- 
rentur.  Accedit  quod  in  medio  trunci  fic  fitum  fit,  ut  sequaliter  ad  fupernas  infernafquc 
partes  fanguinem  dilpefcat.  Tenet  autem  bypochondrium ,  ut  Ventriculus  utrinque  ab  iplb 
&  Liene  foveatur :  quia  tamen  Liene  nobilius  eft ,  propterea  &  dextrum  locum  8c  no- 
biliorem  occupavit lub  coftis  ipuriis  reconditum,  ut  illis  pro  vallo  objedis  tutum  fe  ab 
omnibus  externisinjuriis  praeftaret.  Conneclitur  autem  merito  vicinis  partibus,  utubique 
alligetur,  nec  pondere  fuo  moleque  ruat.  Et  diaphragmati  quidem,  ne  deorfum  cadat : 
umbilico  ,  ne  ad  (uperna  rapiatur :  cartilagini  enfiformi,  ne,  dum  extendimus  dorfum, 
ad  pofteriora  declinet :  coftis  ,  ne  nimium  ad  anticam  partem ,  flexo  corpore,  excidat. 
ftguram  autem  variam  habet,  cum  peculiarem  non  exigat,  fed  vel  vicinis  partibus  ne  in- 
commodet,  vel  aliis  ut  accommodet ,  conformatum  fit.  Superior  ergo  pars  convexa 
cft ,  la?vis  acasqualis ,  quo  diaphragmati  cedat ,  ejufque  cavitati  congruat :  inferior  fi- 
ma  ,  ut  ventriculum  amplectatur,  qui  cum  Ipharricus  fit,  rotundum  ambitum  accepit , 
ut  ubique  a^qualiter  tegat.  Hinc  factum  eft  ,  ut  omnibus  animalibus  eadem  hepatis  fi- 
gura  non  fit,  fed  iis  quibus  Ventriculus  eft  oblongus,  jecur  qhoque  oblongum  contige- 
ritj  quibusrotundus,  rotundum.  Homini  autem  maximum  obtigit ,  utjplus  fenguinis 
reciperet ,  quo ,  fi  a  corde  difcedas ,  omnium  vifcerum  refertiffimum  effe  fcribit  Arift. 
hb.  1 1 1  de  part.  anim.  cap.  xi  i ,  cum  Homo  ex  omnibus  fanguineis  plurimo  abundet, 
ne  deficiant  fpiritus  in  tot  obeundis  animx  functionibus ,  quas  plures  prae  caeteris  ani- 
mantibus  accepit.  Et  propterea  unkum  quoque  eft ,  cum  numerum  magnitudo  com- 
penfet.  Subftantia  autem,  ut  reliquorum  vifcerum ,  parenchymatis  j  qua?  fit  in  prima 
icetu;  generatione  ,  excidente  e  venis  fanguine  &  concrefcente.  Venis  enim ,  arteriif. 
que  undique  intexitur ,  ut  &  aperta  ipfa  conferventur ,  nec  concidant  ,•  &  decente  or- 
dine ,  nec  confundantur ,  quae  ratio  communis  eft  omnium  parenchymatum.  Decuit 
enim  alicubi  congeriem  elfe  venarum ,  in  qua  potiflimum  concodio  celebraretur,  ma- 
xime  cum  non  una ,  fed  gemina  vena  requirebatur ,  quod  fupra  demonftravimus,  qua* 
per  anaftomofesinvicemconjungerentur.  Venas  autem  cum  nullibi  tutas  fciret  (agax 
Natura ,  nifi  ubi  alicui  fblidiori  corpori  inniterentur ,  ideo  carneam  maflam  circumje- 
cit ,  fpatiaque  omnia  fic  explevit ,  ut  ab  omni  periculo  tuta  liberaque  forent.  Tegitur 
autem  hxc  lubftantia  membrana  tenuiore  ,  quam  lienis  eft,  quod  arteriarum  copia  tanta 
non  eflet,  quae  cogeret  diligentius  vafa  ftipare.  Prsecavit  enim  Natura  ubivis,  ne  quid- 
quam  inutile  aut  non  neceflarium  conderet.  Venm  autem  habet  tum  3  Cava,  tum  Por- 
ta ,  ut  ex  porta*  vena  reciperet  chyli  tenuiorem  partem  Cava,  ut  complexi  fumus  in  fu- 
perioribus ,  libro  quinto :  Portse  autem  vena  crafliorem  retineret ,  hcque  poftea  fan- 
guis  defa^catior  vitales  animalefque  partes  nutriret  ,•  craflior  vero ,  naturales.  Hoc  no- 
mine  anaftomojes  condidit ,  quae-  viam  tranfeunti  chylo,  aut  fanguini  elargiuntur.  In  me- 
dio  autem  ramorum  porta?  excurrunt  tenues  quaedam  venulx,  qua?  pofteain  caudicem 
colleclias  in  fellis  veficulam  definunt ,  ut  quidquid  biliofi  eft  in  chylo,  antequam  ad  Ca- 
vam  tranfmittatur ,  in  Porta  exfugatur.  Pauca?  fiint  ArterU,  eseque  tantum  in  fima  par- 
te ,  cum  ad  convexam  plurimum  vitalium  fpirituum  a  corde  per  venam  Cavam  tranf- 
feratur.  Nervos  habet ,  ne  fenfo  omnino  deftituatur  :  fenfus  tamen  hic  obtuuis  admo- 
dum  eft ,  quod  &  exiles  fint  nervi ,  nec  altius  fe  penetrent. 

CAterum 


de Humant  Corporis Fabrica, Lib.VIII.  237 
C<ctcrum  cum  dc  fanguinis  generatione  diverfae  extent  Authorum  fententia? ,  apud  ^ff3^ 
omnes  tamen  receptum  fit ,  in  iis  potiffimum  venis  ,  quae  per  hepar  difperguntur  pera- 
gi ,  anfam  nobis  hic  locupletiflimam  datam  exiftimavimus ,  noftram  de  fanguinis  gene- 
ratione  fententiam  hoc  loco  brevibus  explicandi.  Alimenta  ergo  ,  five  folida  fint  five 
liquida,  primam  quandam  ac  prseviam  pra?parationem  in  ore  accipiunt  per  mafticatio- 
nem  ,  qua?  dentium  opera  fit.  Hinc  deglutita ,  ad  ventriculum  tranlmittuntur ,  qui un- 
dique  ea  circumample&ens  ac  debito  tempore  retinensin  chylum,  beneficio  tum  ca- 
loris  innati ,  quem  habet ,  tum  vifcerum  adjacentium  ,  prarcipue  autem  hepatis  &  lie- 
nis ,  ut  &  omenti ,  convcrtit.  Inde  ubi  quamoptime  elaboratus  c(l ,  levior  redditur ,  a 
fundo  alfurgit,  &  fuperna  petit ,  ficque  pylorum  ftimulando,  quo  referatur  efficit.  Vi- 
demus  enim  excrementa  alvi  cjuocjue ,  qud  magis  concocta  funt ,  eo  leviora  effe  ,•  gra- 
viora  contra ,  cjuanto  minus  paffa  a  noftro  calore  fuerint.  Hoc  ergo  aperto ,  ventricu- 
lus  ipfe  tranfverfis  fibris  fe  ftringens ,  ad  inteftina  propellit ,  inque  via,  f  1  qua  portio  mi- 
nus  exacte  prarparata  fuerit,  ulteriore  codtioneabfblvitur.  Inteftina  Chylumacce- 
ptum  protinus  copia  ipfius  irritata  a  fe  detrudere  conantur,  proindequeadinferiora 
pellunt :  at  plica* ,  quo  minus  totus  elabatur  impediunt,  feu  potius  ut  xqualiter  exten- 
datur  efficiunt.  Hinc  Vena?  &  Arteria?  mefaraica?  quicquid  utilis  eft  materia?  hauriuntj 
illx  quidem,  plusj  har>  minus :  illxque,  ad  Hepar  tranferunt ;  h*e,  ad  Lienem.  Tenuius 
enim  eft,  quod  arteria?  accipiunt;  craffius,  quod  venae.  Caeterum  dum  chylus  ad  hepar 
fic  contendit ,  &  jam  ad  vense  portx  divaricationem  pervenit ,  Lien  ingenita  facultate 
per  ramum  Splenicum  crafliorem  ac  terreftriorem  ejus  partem  ad  fe  allicit ,  ut  ad  he- 
par,  non  nifilaudabiliores  partes  deferantur.  Inhocitinere  chylusaliquamprxpara- 
tionem  fufcipit,  elaboratur  autem  ulterius,  tum  in  hepate,  tum  liene.  Nec  tamsn  om- 
nia  vafa  in  jecore  concoquunt ,  fed  tantum  venx  porta? ,  in  qua  fi  quid  biliofi  occurrat, 
protinus  per  meatus  bilarios,partim  per  cyfticum  ad  fellis  veficulam,  partim  per  hepa- 
ticum  fubito  ad  jejunum  inteftinum,demandatur.  Vbi  perfeclus  eft  fanguis,ejus  tenuior 
pars  per  anaftomofes  in  Cavas  radices  deponitur ,  &  partim  per  truncum  afcendentem, 
partim  per  defcendentem  abit.  Per  illum  ad  fuperiora  &  ad  cor  defertur ,  &  quidem 
in  dextrum  ipfius  ventriculum ,  in  quo  attenuatur ,  poftea  in  venam  arteriofam  diftri- 
buitur,  tumad  pulmonum  nutritionem,  tumut  perarteriam  venalem  ad  finiftrum 
cordis  finum  abeat,  in  quo  extremus  colophon  (ut  ita  dicam)  imponitur,  cum  attenue- 
tur  ulterius  &  in  fanguinem  arteriofum  vertatur ,  qui  poftea  per  Aortam  pro  vita  fin- 
gularum  partium  dirfunditur.  Per  defcendentem  autem  truncum  vena:  cava? ,  ad  reli- 
quas  omnes  partes  nutritioni  non  dicatas  digeritur.  Crajfa  contra ,  ad  mefenterii  nutri- 
tionem  defcendit.  Illa  pars ,  qua?  ad  Lienem  abiit ,  ubi  jam  elaborata  &  confecta  eft, 
partim  lienem  ipfum ,  partim  vifcera  omnia ,  ad  qux  Splenica  vena  pertingit  enutrit, 
puta  ventriculum ,  omentum ,  &  coli  finiftram  partem ,  acrectuminteftinum.  Quia 
tamen  pars  quoque  ferofa ,  una  cum  chylo  vecta  eft ,  quo  per  anguftiflimos  quofque 
anaftomofium  meatus  fanguis  penetraret  ad  Cavam  ,•  ea  autem  nutritioni  poftea  pror- 
fus  inutilis  fit,  ut  &  illa  ex  corpore  quamprimum  amandetur,  per  emulgentia  vafa,  tarri 
venas ,  quam  arterias  a  Renibus  attrahitur ,  a  fanguine  feparatur,  &  per  carunculas  pa- 
pillares  tranfcolatur  in  fiftulas ,  in  quarum  pelvi  collecta  ,  fenfim  per  canales  ureterum 
in  veficam  deftillat. 


C   A   P  V  T  XIII. 

De  Veficula  bilaria. 

^jp^g  N  hepatis  cava  parte ,  qua  dextrum  ventriculi  latus  amplectitur ,  fi- 
"  num  infculpi  oblongum  pro  vefica  bilaria ,  praecedenti  capite  diximus. 
De  hac  ergo  cum  nobis  fit  agendum ,  a  nomine ,  noftro  more ,  exor- 
diumpetemus.  Vocatur  Graecis  xu<ns  x^^n  &  xo^ox©*  >  LatinisVe-  &jr*»h«. 
fica,  aut  folliculus  felleus ,  quia  conceptaculum  fit  ,in  quo  biliofum  ve- 
nae  portae  excrementum  colligitur.  Conneclitur  fuperiore  mediaque  fiii 
portione  cum  hepate ,  cui  fecundum  latitudinem  in  finu  proprio  innafcitur :  inferiore 
autem  reliqua ,  extra  fubftantiam  jecoris  libera  propendente ,  ventriculi  dextro  lateri, 

G  g   ^  coloque 


lAagnitudo, 


Tifura. 
Subjlantia. 


Vent. 

Arterit. 

Hervi. 


Partes<liflT- 
rmlarrs  vefi- 
cul.r  fcllex. 

Titndui. 
Qervix. 


MtatUf  bi- 


Commttnii 
{onaUs. 


VSVS. 


Adriani  Spigelii 

coloque  inteftino  incumbens ,  faepenumero  utrumque  flavitie  tingit.  Parva  eft ,  &  vix 
duos  ongitudine  tranfverfos  digitos  aequat :  variat  tamen  haec  magnitudo  pro  tempe- 
ramento  &  copia  bilis,  qua  impletur.  Calidioribus  enim  majorem  efle  deprehendi ,  & 
in  Dyfentericis  difleCtis  ufque  adeo  grandem  fepe  vidi ,  ut  naturalem  magnitudinem 
multis  modis  fuperaret.  Formam  refert  fubrotundam  ,  a  latiore  bafi  in  anguftum  api- 
cem  pyri  inftar  definens.  Duplici  membrana  conflat ;  una,  exteriore,  tenui,  &  communi,  fi- 
brisomnibus  deftituta  ,  fed  nonnunquam  pinguedine  obducta.  Ha:c  a  jecoris  tunica 
enata,dimidiam  tantum  partem  fuccingit,eam  fcilicet,  qua:  extra  jecoris  finum  promi- 
net.  Altera  membrana,  propria,  crafta  validaque  eft  ,  triplici  fibrarum  genere  intertexta  $ 
ex  cjuibus  extims ,  tranfverfe  lunt ;  intim<e,  recta: ;  medU ,  inter  utrafque,  obliqua: ,  rectis 
longe  pauciores.  Interius  mucofa  quadam fubflantiay  ab  excrementis  tertia:  coclionis  ena- 
ta  obtenditur,  qua:  prohibet,  quo  minus  a  bilis  acrimonia  lardatur.  Generat  enim  qua:- 
vis  membrana  mucorum  excrementum  &  vifcidum ,  cujufmodi  &  pus  effe  fblet ,  quod 
fiveulceribus  feuvulnere  adfecta  conficit.  Ipfaautem  membrana  inaequalem  craffi- 
tiem  nacta  eft ,  cum  in  fundo  tenuior  fit ;  in  cervice,  durior  craftiorque.  Habet  &  Vafa 
omnis  generis  :  Venas  quidem  duas  capillares ,  a  vena:  porta:  trunco  utrinque  ,  ante- 
quam  in  ramos  dividitur,  enafcentes ,  quas  cyfticas  vocant.  Anerias  fimiliter  duasim- 
penle  graciles ,  a  dextro  Cadiaca:  arteria:  ramo ,  ejufque  fiiperiorefede  ,  ubi  hepatisca- 
vum  ingreditur ,  enatas ,  quse  eandem  cum  venis  appellationem  habent.  NerVim  tan- 
dem  exilem  &  vix  confpicuum,  a  fexta:  conjugationis  ramulo,  qui  jecoris  tunicam  per- 
reptat.  Inferuntur  hxc  vafa  ,  primum  in  cervicem  veficula: ,  deinde  ad  fundum  in  infi- 
nitos  ramulos  difperfa:  prcpagantur. 

Dividitur  vcficula  fellis  a  dilfectionum  Profefforibus  trifariam ,  infundum  fcilicet, 
cervicem,  &  meatus  bilarios.  a  Fundum  appellant  illam  partem ,  quae  latior  eft,  &  extra 
hepar  prominet ,  membrana  communi  tecta.  bCenpiccmy  ftrictiorem ,  qua:  fenfim  in  an- 
guftiorem  meatum  definit ,  unde  c  cyfticus  meatus  exftruitur,  ubiValvula:  tresbilis 
regreffum  pra:pedientes ,  fitaeiunt.  Has  fi  videre  cupias ,  exprelfam  ex  veficula  bilem 
in  meatum  digitis  reprime.  nam  circa  Valvulas  immobilem  confiftere  advertes.  Mea- 
tus  tandcm  duo ,  ™?oi  ^eAe^et  didi ,  meatmvcl  pori  bilarii  Latinis ;  quorum  dprimusc{^y 
quem  modo  ex  elongata  Veficula:  cervice  pronafci  diximus :  e  alter ,  ex  hepate  egredi- 
tur  ,  interdum  uno,  interdum  gemino  ramo ,  at  ftatim  coeunte  in  fimplicem ,  qui  infe- 
riore  omenti  membrana  fuffultus ,  venasque  (ubftantiam  mentitus  defcendit ,  ac  cum 
primo  meatu f  coiens  s  communem  canalem  conftituit :  ulterius  deinde  progreffus,  in  Iejuni 
inteftini  principium  h  inferitur.  Infertio  autem  ha:c  non  recta  eft ,  cum  obliqueinter 
utramque  inteftini  tunicam  duorum  quafi  tranfverfbrum  pollicum  longitudine  dedu- 
catur,  interiorem  vero  perforat.  Vocatur  prior  meatus  cyflicus  ,  alter  bepaticus,  uterque 
a  parte  unde  originem  trahit.  Ille  enim  ex  vefica,  hic  ex  hepate  bilem  ad  inteftina  pur- 
gat.  Vt  autem  ad  veficulam  ab  hepate  transferatur ,  innumera:  qusedam  exiles  venuke 
funt,  inter  radices  vena:  porta:  difperfa:,  qua:  poftea  collecta:  fenfim ,  in  ruperiorem  ve- 
ficula:  partem  eam ,  qua:  finui  hepatis  adha:ret ,  &  ubi  longus  quidam  ductus  valvula: 
oblongae  inftar  eft ,  terminantur.  Altcr  autem  meatus  fimiliter  infinitis  ramulis  in  he- 
pate  inter  Cava:  radices  excurrit ,  &  poftea  in  unum  caudicem ,  undique  omnibus  pro- 
paginibus  colie&is,  tranfit. 

V  s  v  s  VeficuU  felle<e  eft ,  dum  fanguis  in  vena:  porta:  radicibus  coqnitur ,  quidquid 
calidi  &  ficci  eft  in  chylo,  quod  in  alimentum  commodum  homini  cedere  nequit,  ad  fe 
trahere,  &  poftea  ad  inteftina  demandare,  ut  ipfa  irritata  acrimonia  bilis,  quidquid  fz- 
cum  8c  inutilis  excrementi  reliquum  eft,  ecorpore  depellant.  Sapienter  ergo/agax 
Natura  hepati  adjunxity  ne  longius  fcilicet  aberTet  ab  officina,  ubi  excrementa,  quorum 
receptaculum  eft ,  colliguntur.  Pofuit  autem  in  cava  regione ,  cum  in  hac  fanguinis  co- 
ctio  celebretur,  ut  quam  proxime  fcilicet  a  vena:  porta:  radicibus  venula:,  quibus  bilem 
allicit,  abeffent.  Figuram  etiam  largita  eft  rotundam,  ut  capaciftima  foret :  led  cum  glo- 
bi  modo  adamurTim  (pha:rica  non  polfet  effe ,  ne  fcilicet  a  Colo  fubjecto  aut  Ventriat- 
lo  cibis  repleto  premeretur ,  rotunditatem  ipfius  longitudine  compenfavit.  RuHus  ut 
eadem  impleta  extenderetur ,  &  iterum  inanita  fiibfideret,  membraneam fubflantiam,  om- 
nis  generis  fibris  donatam ,  nacta  eft :  at  ne  eadem  a  bjlis  acrimonia  noxam  fubiret, 

mucofo 


a,  8  u 

b,  b 

c,  ¥ 


de  Humani  Corporis  Fabrica,  Lib.VIII.  239 

wucofo  quodam  acvifcido  bumore  interiore  parte  oblita  ,  quxliberam  innoxiamque  pra:- 
ftat.  Trahunt  autem  bilem  exiles  \\\x  venula:  ,  quxinmedio  radicum  porta:  difper- 
guntur ,  feruntque  ad  fuperiorem  partem  in  canalem  oblongum  ,  ut  feniim  cxftillet  in 
cavitatcm.  Vahulam  autem  hic  exprimit ,  ut  ii  quando  (cjuemadmodum  forpiffime  fit) 
veficula  obftruatur ,  totaque  turgeat  bile,  nihil  tamenad  hcpar  regurgitare  queat. 
Quod  h  venarum  ofcula  liberein  cavitatem  hialTent,  impcdiri  regreflus  neutiquam 
potuiffet :  at  fic  ,  dumincanalem  huncpatent,  folliculo  pleno  valvula  comprimitur, 
iicque  clauduntur.  Trahit  autem  mea  fententia ,  atque  in  hunc  ufiim  prxter  alterum  vfm  rjaL 
meatum  condita  eft ,  quando  vel  copiofa  bilis  in  corpore  abundat ,  aut  rccto  tramite, 
replcto  Ventriculo  vel  inteftinis  ,  expurgari  nequit.  Hinc  rationem  petas ,  cur  fameli- 
cis  promptius  quam  iis ,  qui  alimentis  plenum  habent  ftomachum  ,  Ventriculus  bile- 
fcat.  Vacuo  enim  ftomacho  in  jejunum  recto  itinere  fertur ,  &  fi  biliofi  fint ,  copioie 
rcfunditur,  unde  pyloro  prarter  natura:  leges  laxius  patente,facili  negotio  aliquid  Vcn- 
triculum  fubit.  Ex  eodem  quoque  fonte  licebit  refpondere ,  cur  quibus  duris  fsecibus 
colon  inteftinum  turget,  &  dura  funt  al vo,  capitis  doloribus  fint  opportuni.  Non  cnim 
hi  excitantur  ,  qua:  vulgo  adfertur  ratio  ,  a  fcetidis  vaporibus  ad  caput  exhalantibus 
(nam  quo  duriora  funt  ea  excrementa,  ed  vaporis  fcetoriique  magis  expertia)  fed  quod 
preffa  a  colo  veficula  fellea  &  immemor  fui  officii  reddita  ,  biliolum  recrementum  ex 
hepatis  vafis  in  languinis  generatione  non  elicit  purgatque  ,  unde  retentum  in  venis  & 
digeftum  per  corpus,quamcumque  partem  imbecilliorem  in  venerit  (folet  autem  elTe  ut 
plurimum  caput)  eam  afficit  &  labefactat.  Evacuatur  autem  abfoluta  fanguificatione, 
cum  plena  fere  facta  eft,  &  jam  univerfum  id  ,  quod  utile  erat  in  chylo,  ex  inteftinis  at- 
tractum  fuit.  Mittit  autem  ad  in.teftina  ,  &  quidem  per  meatum  cyfticum  ,  cujus  initio 
tres  -vahuh  foris  fpectantes  appofita:  fiint ,  qudminus  regrediatur.  Ethicipfe  meatus 
inprincipium jejuni  inteflim  infertm  efl ,  quod  inteftinum  hoc  primum  fit ,  in  quo  chylus  pa- 
rietibus  adhxret ,  obplicas,  per  quas  chylus  quafi  diftenditur,  utfepejam  diximus. 
Quia  autem  frequentiores  hoc  ,  quam  ileum  habet  plicas ,  tum  majores  etiam  ,  ideo 
Natura  fagaciffima  effecit ,  ut  bilis  fincera  adhuc ,  nec  chyli  moderata  temperie  ,  jeju- 
num  acrius  irritaret.  Sapienter  autem  hoc  excremento  abufa  eft ,  cum  acrimonia  qui- 
demfua  ftimulare  inteftina  officii  fui  immemora  poffet :  deinde  tenuitate  quashabet 
partium ,  pituitam  qua:  in  gracilibus  cumulatur ,  incidere,  detergere  &  expurgare  :  fic- 
citate  tandcm  ,  quo  minus  in  inteftinis  putredines  fiant ,  prohibere.  Altermeatus ,  hepati-  ' 
cm  diclus ,  qui  in  iis  quoque  femper  animalibus  reperitur  ,  qua:  Veficula  carent ,  eo  tra- 
hittempore,  quo  Ventriculus  cibis  deftituitur ,  fimiliterque  ad  inteftina  percommu- 
nem  canalem  fubito  deportat.  Fit  ut  interdum  meatus  hi  obftruantur ,  imprimis  vero 
fellis  Veficula,  ex  quo  deinceps  bile  non  expurgata,  plurima  incommoda  longo  ordine 
fe  confequuntur.  Nec  tamen  alterutro  tantum  obftructo,  ut  quidam  ignari  Anatomia: 
blaterant,  Icterus  nafcitur ,  qui  protinus  atque  hunc  viderint ,  vefica:  fellex  obftru- 
ctiones  crepant :  fed  aut  utroque,  aut  communi  canali,cum  alter  alterius  offkium  mox 
lubeat.  Habet  tandem  Venas ,  ut  alatur :  arterias ,  ut  vivat :  nefPos ,  ut  fentiat.  Eft  enim 
inepta  explodendaque  eorum  opinio,  qui  bile  five  nutriri  five  delectari  exiftimant.  Ec- 
cur  enim  Natura,  quxnihil  unquam  fruftra  condidit ,  tanto  artihcio  per  univerfum 
veficula:  corpus  tot  exiles  venulas  deduxerit ,  fanguinemque  largita  fuerit ,  nifi  &  illas 
&  hunc  officio  fuo  deftinaffet? 

C   A  P  V  T  XIV. 
De  Ltene. 

I E  N  ,  Grxcis  ca-xLZ  dicitur ,  5  car*v ,  quod  trahere  fignificat,  quia,  tit  e^w^ 
loquitur  Ariftoteles ,  lib.  111  de  Part.  animal.  cap.  vn  ,  rnimnS 
K9iA<»;«  rxg  \KfjLa2ot4  -mq  v&c&ciq ,  ex  'ventre  fuperfiuos  bumores  ad  je  trabit.  Latini 
grxca  voce  fiepiffime  Splenem ,  fua  Liencm  vocant ,  qux  vox  unde  fit  de- 
ducta,  abAuthoribus  nontraditur.  aSitus  eft  in  infimi  ventrishypo- 
chondrio  finiftro ,  e  regione  hepatis ;  fed  paulo  depreffius ,  non  tamen 
ufque  adeo ,  quin  adhuc  fub  fpuriis  coftis  contineatur ,  quod  propterea  notandum  eft, 

ne  erremus 


Nnmerm. 
Conaexio. 


240  Adriani  Spigelii 

ne  erremus  cum  Medicis  quibufdam ,  qui  etiam  in  fanis  lienem  tactu  cleprehendi  fibi 
aliifque  temere  perfuadent.  Eft  tamen  unus  tantum  ,  quamvis  pra'ter  nnturam  duplex 
quoque  nonnunc]uam  oblervatus  fit.  Conncclitur  elatiore  quidem parte,  diaphragmati  j  tnfe- 
riore,  renis  finiftri  membrana?  extermx,  utrinque  exiguis  gracilibufque  membranis.  Sima 
parte,  primo  fuperiori  membranx  omenti,  deinde  ope  valbrum  Ventriculo :  convcxa  ve- 
ro,  dorfo.  Hinceft,  utfcirrholaborantesde  refpirationis  difficultate  conquerantur, 
quod  diaphragma  mole  lienis  deorfum  trahatur.  Quin  etfi  vincula  hxc  rumpantur, 
Mtgnittuk.   oblervatum  a  nonnullis  eft ,  herniam  natam  fuifTe.  Magnitudinem  quod  fpectat ,  homini 
ex  caeteris  animalibus  proportione  corporis  maximus  contigit,  minor  tamen  eft  multo, 
quam  hepar,  ut  cjui  longitudine  quafi  fex  digitorum,  latitudine  trium,craftitie  fit  unius. 
Fittamenutinfummam  molemabeat,  mireque  intumefcat ,  fa?pequead  abdominis 
ufque  medium  porrigatur  ex  concitato  affluxu  humorum  ,  quos  facile  ob  carnis  laxita- 
tem  admittit.  Semper  tamen  minor  majore  melior  eft ,  niii  admodum  parvitate  pec- 
cet ,  quod  &  ipfe  annuit  Ariftotek s  lib.  1 1 1  Hiftor.  de  animal.  cap.  xvi .  Sic  Laniones 
noftri  ex  vifcerum  parvitate ,  prarfertim  hepatis  &  lienis  ,  carnium  bonitatem  dijudi- 
cant.  Obfervavi  autem  eos,  qui  in  paluftribus  habitant  locis ,  majorem  habere,  quam 
qui  ficca  incolunt :  &  qui  amplis  funt  prxditi  venis ,  majorem  ,  quam  qui  parvas  ha- 
bent.  Exinde  contingit ,  ut  macilenti  pinguioribus  facilius  in  tumidos  lienes  incurrant. 
•FigHT».      • Figwa  ipfius  eft  oblonga ,  lingux  bubula? ,  fecundum  Hippocratem  ;  fuillo  lieni ,  juxta  *. »,  % 
Ariftotelem  ,  fimilis.  Eft  ergo  oblonga  ,  Geomctrarum  &  Euclidis  in^^Kig ,  fivequa-  u 
drilateram  figuram ,  altera  parte  longiorem  exprimens.  hinc  Splcnia  apud  Antiquos 
dicebantur  linteola  oblonga:  figura?,  quibus  cerata  aut  emplaftra  oblinebantur;inde  ad 
omnis  generis  linteola  tranilatum,  eft&  cmplaftra.  hinc  Martialis  Spleniatum  mentum 
vocat,  quod  fplenio  obvolutum.  Sic  enim  libro  decimo  ait : 
Cur  jpkniato  J<epc  prodeam  mcnto, 
Albafc  paclus  fana  labra  ccrufia , 
PhiUni ,  qiuris  ?  bajiare  te  nolo. 
Superficiem  habet,  unam  exteriorem ,  qua  coftas  refpicit,  Bcgibba  dicitur  ,•  alteram b  inte-  * 
riorem,  qua  fpectat  ventriculum  ,  &  concccva  vocatur.  Vtraque  laevis  eft  8c  aequalis,  nifi 
ubi  linea  recta, c       dicla,  in  fima  confiftit,  quo  loci d  Splenica  vala  lienem  ingrediun-  $•  \ 
tur.  RufTus  8c  Hippocrates  aliam  quoque  diviftonem  habent.  Summam  enim  par- 
tem ,  Caput :  infimam,  Caudam  appellant.  Qiiod  11  ab  hac  flgura  difcedat,  fit  Triangula- 
ris  nonnunquam,  quandoque  globola  ;  interdum variis  extuberantiis  exafperatur.  Ali- 
quandoin  capite  eftcraftus;  incauda  gracilis,-  interdum  contra.  Illum  Hippocrates 
licncm  acclrpem  \  hunc  dcclmm  appellat ,  &  mentionem  injicit  lib.  vi  Epidem.  fecl;.  1 1 1, 
text.  33.  Subftantia  ejus  eft  impty%v)Mt,  fed  laxum  &  fpongiofum  valde,  finnumeris  vena-  j  JS 
rum  arteriarumque  propaginibus  refertum;  ex  quo  fit,ut  ubi  humorem  imbibit,in  ma-  /« 8 
ximam  molem  fe  tollat.  HxcE  mcmbrana  undique  tegitur,qua?  tenuis  quidem  eft  fi  in    t> « v 
confideres ;  at  fi  contendas  cum  hepatis  membrana  ,  craffiufcula  apparebit.  Oritur  ex 
membrana  pcritonari  ,  &  Iineae  redta^ienis  inferitur  ,  totumque  poftea  vifcus  fuccingit. 
Hanc  obfervavimus  nonraroin  fenibus  quibufdam  inofTeam  naturam  degenerafTe. 
Color  in  embryone  rubeus  plerumque  femper  cernitur ,  fi  fana  habeat  vilcera :  in  adultis 
ad  nigredinem  nonnihil  declinat.  Monftravimus  tamen  non  femel  in  publico  Theatro 
Patavii ,  Lienem  latis  magnum  ,  Iecori  rubedine  non  cefiifle  ,  ut  propterea  exiftimem, 
lienem  nigriorem  multo  hepatis  parenchymate ,  non  benefani  hominis  effe,  utcunque 
magnitudinem  naturalem  non  valde  fuperet.  Quod  fi  praeter  naturam  fe  habeat ,  hu- 
moris  quem  in  fe  traxit  colorem  exprimit ,  &vellividus,  plumbeus,  aut  cinereus  eft. 
Vafi  habet  omnis  generis :  8c  h  Venas  quidem,a  ramo  fplenico,qui  ubi  ad  ventriculum  &  fci'h 
omentum  propagines  plures  difTeminavit ,  totus  poftea  in  lienem  abiiimitur ,  1  cavam  /l' 
ipiius  partem  ,  ubi  k  linea  redta  eft  ,  ingreiTus.  Vtcunque  autem  ramus  ipfe  amplus  eft  *•  ff 
8c  iniignis , 1  rami  tamen  primum  quidem  in  parenchyma  abforpti ,  in  tenuiftimas  de-  ^j^' 
inde  8c  capillares  fibras ,  eafque  innumeras  degenerant.  Antequam  etiam  ingrediatur,  JJjjJ, 
eximia  quadam  8c  infio;ni In  anaftornoh"  cum  arteria  comite  coniungitur.  DArterias  habet  ^"^- 
a  Cxliaca?  ramo  finiftro  ,  qua?  quintuplo  plures  funt ,  quam  venae ;  ut  omnino  credibile  ».}  ; 
fit,  in  lienis  tumoribus  aliifque  affeclibusfcirrhofis  materiatn  copiofiorem  in  arteriis,  c'< 

quam 


■Snftrficits. 


Suhjlantia. 


idembrana. 


Color. 


Yent. 


Artm*. 


de  Hvimani  Corporis  Fabrica,  Lib.VIII.  *4* 

quam  venis  contineri ,  &  propterea  per  arterias  quoque  farpius  ,  quam  venas  evacuari. 
Qnod  8c  defignat  viae  brevitas,  quam  Natura  iemper  in  recrementorum  expurgatione 
fequi  folet ,  qua:  per  arterias  potius  ,  quam  venas  eiTe  videtur.  Sunt  enim  quatuor  loci  Jjjjj 
per  quos  Lien  expurgat  humores  pravos ,  ut  teftatur  Hippocrates ,  lib.  iv  de  morbis.  ******* 
Os  puta,  nares,  urina:  meatus,  &  podex ,  ad  quas  omnes,  li  primam  exceperis,  breviiTi- 
ma  via  per  arterias ,  longa  nimis  eft  per  venas.  Ad  Ventrktihm  enim  ,  unde  ad  os  poftea 
demandatur  tranfmifla  matcria  ,  arterix  copiofiflima;  a  fplenico  caeliaca?  ramo  abeunt, 
Gaftrica  prazfertim  ,  Gaftroepiplois  finiftra  ,  &  Vas  breve  arteriofum.  Quamquam  8c 
pcr  venas  hic  eadem  brevitas  fit ,  cognomines  comitefque  arteriarum  ;  fed  imprimis 
per  vas  breve  dicTum ,  dequonotatu  digna  eft  hiftoria  Cardinalis  Cibonis  apud  Val- 
verdam  in  Anatome ,  libro  vi ,  cap.  v.  ExftincTushic  erat  fanguinis  per  vomitum  reje-  otfinmk, 
clione ,  cumque  a  Medicis  aperto  cadavere  cau(a  tanti  fluxus  inquireretur  ,  compreffo 
ventriculo  viderunt  Lienem  turgefcere,-  rurfus  hoc  compreflo  ,  ad  ventriculum  copio- 
lum  fanguinem  per  vas  breve  efTundi.  Ad  nares ,  in  iis  qui  Iplenetici  per  haemorrhagias 
fanantur  ,  ut  Bion  apud  Hippocratem  in  Epidem.  lib.  1 1 ,  fecT.  1 1  ,  text.  27  ,  facilis  via 
eft  ex  arteria  fplenica  in  Carliacam,  exhacin  Aortam,  aquaincaput  certiflimus  eft 
ducTus.  Pcr  urnua  fimiliter  a  cadiaca  ftatim  via  ad  emulgentes  eft  ,«ex  his  per  renes  6c 
ureteres  ad  veficam.  VndeHippocrateslib.  delnternis  afTectibus,  Lienofis  diuretica 
jubet  prxfcribere  ,•  &  lib.  de  AfTecTionib.  biliofis,  qui  magnum  lienem  habent ,  ac  ideo 
pravi  ac  fcedi  coloris  funt ,  malignaque  contrahunt  ulcera  ,  urinas  vult  fubduci.  Ad po- 
dicemiper  arterias&  venas  hxmorrnoidales  a*quaviaeft.  Neriritaadaa  fiint  exiles ,  a  s™- 
fexti  paris  ramo  ,  qui  in  ipfius  membranam  exporriguntur ;  in  fubftantiam  autem  non 
penetrant. 

DeLienis  adtione  plurimarfunt  dubitationes  &  controverfia? ,  quas  nos  brevitatis 
ftudio  neattingemus  quidem.  Plerique  tamen  ftatuunt ,  receptaculum  effe  humoris 
melancholici ,  qui  in  hepatis  fanguificatione ,  tanquam  craffum  excrementum  fepara- 
tur  (cum  tenue  per  veficulam  bilis  purgetur )  &  ab  hepate  ad  lienem  demandatur. 
Quam  fententiam ,  ut  omnino  falfam  demonftremus  elTe,  fingula  verba  accuratius 
confiderabimus.  Etreceptaculum  quidem  ejfe  non poteft ,  cumnullam  obfervet  conditio-  £222, 
nem  earum ,  quse  conceptaculis  excrementorum  propriae  funt.  Nec  enim  cavitatem 
habet,  ut  bilis  veficula,  inteftina,  &  cerebri  ventriculi  ,•  nec  humorem  continet  ejufmo- 
di ,  cujus  receptaculum  efTe  dicitur ,  cum  in  fanis  lien  puriflimo  fanguine  femper  fca- 
teat;  nec  prope  eft  ad  locum,  a  quo  excrementum  haurire  dicitur,  fed  potius  e  re^ione 
fitum :  nectandem  locuseft,  perquem  commode  extracorpus  excrementum  illud 
pellat ,  cum  potius  in  fuprema  imi  ventris  regione  ,  ubi  nobiliflimorum  vifcerum  fedes 
eft  ,  fit  locatum.  Ou}  autem  humoris  melancholici  conceptaculum fit ,  quod  nullam  cum  ipfo  ^JJ; 
obfervet  proportionem  ?  Omnium  enimconfenfu  Melancholiain  minima  quantitate  dL-^-u 
gignitur,&  tamen  lien  veficula  fellis,ca:terifque  excrementorum  receptaculis  multo  eft 
major.  G}upd fi  melancholia  illa  in  hepate generetur,  qui  fit  ut  non  pariter  ftatim  ex  hepate  tra-  f^^e 
hat,ut  fellis  folliculus,aut  per  quas  vias  immediate  ad  lienem  ducitur.  Quod  fi  per  fple- 
nicum  ramum  dicatur  ferri ,  quam  abfurdum  id  erit ,  Naturam  non  ftatim  ad  inteftina 
deduxiffe,  fed  prius  ad  lienem,  ut  in  ipfb  confervetur ,  cum  via  utraque  ejufdem  fit  bre- 
vitatis ,  &  hoc  incommodum  praeterea  inde  futurum  fit ,  ut  melancholicus  hic  humor 
omnem  fanguinem  fplenicorum  vafbrum  contaminet.  Quare  omnino  ftatuerim  ,  ve- 
rifT.mam  efle  Ariftotelis  fententiam  ,  lib.  1 1 1  de  Partib.  animal.  cap.  vi  1 ,  hepar  &  lie-  ^tau 
nem cibi concocTionem juvare,  &  lienem ipfum  quafi  jecur  adulteratum  efte.  Hoc pa-  w"*^ 
tct ,  quia  conditiones  omnes  habet ,  qua;  ad  eam  rem  requiruntur :  habet  enim  Venas 
&  Arterias ,  habet  anguftifTimos  meatus  ,  habet  parenchyma ;  quas  omnes  Galenus  di- 
verfisin  locistradit,  &maxime  necefiarias  ac  quafi  proprias  effe  teftatur.  Accedit, 
quod  la:fo  liene  iidem  morbi  contingant ,  qui  hepar  affecTum  fequuntur.  Eft  &  ratio 
anatomica  maximi  momenti ,  quod  cum  cartera  vifcera ,  partefque  bipartita:  fint ,  Na- 
tura  quoque  hepar  bipartitum  condere  voluerit.  Cum  ergo  hepar  unum  non  fuftecif. 
fet,  fiquidcm  optimum  fanguinem  refpicias ,  Lienem  condidit,  qui  alium  claboraret  8c  ^.^. 
minuslaudabilem.  ^TZ^ 

Differt  enim  hepatis  fanguificatio  duobus  potiftimum  a  lienis :  primo ,  materia ;  dcinde,  *f- 

.        Hh  flne/<r,• 


2'4i  Adriani  Spigelii 

fine.  Materia  quidem  ,  cum  craflior  fit  &  terreftrior  chyli  pars,  ex  qua  fanguincm  facit 
lien  j  tenuior  &  benignior ,  exquahepar.  Antequam  enim  ad  Iecur  pervenire  poflit 
chylus,  per  mefentericas  Venas  attractus,  quidquid  in  eo  eft  crafhus  ac  terreftrius ,  lien 
per  fplenicum  ramum  trahit ,  ibidemquc  beneficio  caloris ,  tum  qui  in  venis  eft ,  tum 
potiflimum  qui  in  arteriis ,  quarum  maximam  copiam  hic  effe  diximus  ,  in  laudabilem 
&optimum,  fed  crafliorem  paulo  fanguinem  tranfmutat.  Exiftimo  autem  &  quod  a 
mefaraicis  arteriis  chyli  attra&um  eft  ex  inteftinis  (de  qua  re  fupra  lib.  vi  ex  Gal.  dixi- 
mus)  ad  lienem  a  ramo  cadiaco  finiftro,  five  fplenica  arteria  deduci ,  cum  abfurdum  fit 
arterias  illas  ,  qua?  copiofiores  funt  venis  in  illo  vifcere ,  fic  otiofas  effe.  Fir.e  deinde  dif- 
fert ,  cum  fanguis ,  qui  ab  hepate  conficitur ,  tum  pro  corde  ,  tum  cxteris  animalibus, 
vitalibufque  partibus  generetur.  Elaboratus  enim  in  hepate  ,  partim  ad  cor  abit  per 
afcendentem  venae  cava?  truncum,  ut  ex  ipfb  fiat  arteriofus  fanguis :  partim  ad  reliquas 
partes  animales  vitalefque  ,  ut  eas  nutriat.  Naturalibus  cnim  omnibus  folifque  vena» 
porta*  truncus  &  rami  alimentum  deferunt.  Voluit  enimNatura  has  partes  crafliore 
fanguine  nutriri ,  ut  calor  ipfarum  effet  validior  ;  cum  idem  calor  in  craffiore  fubftantia 
femper  fit  fortior.  Accedit ,  quod  &  ipfa  fubftantia  harum  partium  crafTior  fit ,  quam 
cxterarum  ;  ex  qu«  conveniebat,  ut  fimili  fanguine  nutrirentur,  quemadmodum  vide- 
mus  Naturx  hunc  effe  ordinem ,  ut  tenuiores  partes ,  tenuiore  alantur ;  crafliore ,  craf- 
flores. 

vfoi.  Nunc videamusquam  beneomniaada&ionemhancinliene  confpirent.  Situmhz- 

bet  in  infimo  ventre,  ut  in  eodem  cum  cxteris  nutritioni  dicatis  jaceret.  In  hypochon- 
drio  finiftro,  ut  hepar  nobilius  vifcus  nobiliorem  locum  teneret;  e  regione  jecoris,quia 
efte7oi/  vfyvrmuf,  ut  loquitur  Ariftoteles  lib.  in  dePart.  cap.  vi  i,utHippocrateslib.  vi 
Epidem.  v,im$  a^/^oov :  ut  Plato  in  Timaeo  ,  Jf?ra7©-  6*.(xctyucv.  Paulo  tamen  depreflius, 
quia  debet  dvltova» ,  &  antequam  chylus  ad  hepar  perveniat ,  terreftriorem  partem  at- 
trahere.  Subcoftis  nothis  reconditus,  uttutum  haberetab  externis  injuriis  Iocum. 
Vnw  eft,  quia  «^cpcTj^,  ut  loquitur  Philofophus,  cum  hepate.  Conneclitur  diverfis  par- 
tibus ,  ut  ubique  fubfternaculum  habeat.  Superius  diaphragmati ,  ne  decidat :  inferius 
reni,  ne  corruat :  pofterius  dorfo  ,  ne  pronus :  anterius  ventriculo,  ne  fupinus  fiat.  Ma- 
gnitudo  hominimaxima  proportione  fui  corporis ,  utdefaecari  fanguis  felicius  queat  & 
craflis  humoribus ,  cum  Homo  animal  fit  fapientia?  ftudio  addictum.  At  fanguisquo 
tenuior  eft  &  purior,  eo  fapientiores  reddere  dicitur  Arift.  lib.n  dePart.  anim.cap.n. 
Figuram  autem  cum  Natura  tribuat  femper,  quaz  eft  convenientiflima  actioni  cujufque, 
&  loco  ubi  fita  eft ;  actio  autem  lienis  peculiarem  nullam  requirat,benigniflima  parens 
hic  folum  locum  refpexit.  Quia  ergo  dorfum  erat  concavum  ,  merito  pars  pofterior 
lienis ,  qua?  illud  refpicit ,  convexa  eft :  Ventriculus  autem  ,  quia  eft  convexus ,  merito 
pars  anterior,  quas  eum  intuetur,  concava  facta  eft.  Subftantia  eft  tzaoiyx^^a,,  quia  vifcus 
eft.  Viicera  autemomniafunt  mt^yx^^  >  quia  omnium  ufus  communis  eft ,  Vena- 
rum  neceffariam  ad  coctiones  congeriem  fulcire  &  fovere.  Propterea  &  membrana  te- 
gitur,-  ut  cxtera  vifcera.  Protegmine  enim  opus  fuit,  quo  illa?fa  ferventur :  cum  autem 
id  denfum  requireretur  &  leve,  non  melius  erat,  quam  membrana.  Efl  autem  craflior 
hepatis  membrana,  quod  plures  contineat  arterias ,  qua?  adeo  protegmine  firmiorein- 
digent ,  tum  quia  laxior  quoque  ipfa  eft  fubftantia.  Vafa  obtinuit  eadem  quae  caetera 
vifcera ,  &  ob  eafdem  caufas.  Venas  &  arterias ,  ut  materiam  coclioni  aptam  deferrent 
&  concoquerent :  Nen>um,  ut  membrana  fenfum  habeat,  &  quia  non  ingreditur  paren- 
chyma ,  hinc  fit ,  ut  lien  obtufb  admodum  fenfu  fit  praeditus.  Neque  enim  dolet  ipfe, 
cum  aegri  de  ejus  doloribus  conqueruntur :  led  partes  funt  adjacentes ,  quas  Iege  con- 
lortii  ab  ipfo  afficiuntur.  Non  negligenda  tamen  hic  efl  anaftomojium  confideratio ,  fi- 
quidem  cum  craffus  valde  fit  humor  qui  concoquendus  eft  in  liene ,  voluit  Natura  ar- 
terias  juneere  venis ,  utquod  attractum  ab  utroque  effet ,  incommodum  utriufque 
conjungeretur,  ficque  re&ius  co&io  fieret,  &  obftructiones  praepedirentur. 


C  A- 


de  Humani  Corporis  Fabrica,  Li  b .  V 1 1 1.  243 

C  A  P   V   T  XV. 

De  Renibns  3  &  his  Succenturiatis  glandulis ,  itemquc  canalibus 
urin&  tranfitum  conccdentibus. 

fffi££§9£@£*£^l  E  n  E  s ,  Gnecis  vt<p^o\  ,  ^  $f  m<p«v,  a  mingcndo  dicti ,  quod  ferofus  hu-  EtymAop*. 

mor  per  hos  in  veficam  tranfcoletur.  a  Duo  junt  numero ,  utnnque  unus, 

nonnihil  fub  jecore  &  liene  poft  inteftina  &  ventriculum  in  lumbis  ,  in- 

ter  ultimam  coftarum  lpuriarum  ,  tum  ofta  coxse  ,  quo  loco  corpus 

cingimus  ad  veftes  conftringendas,/f/.  Incumbunt  autcm  fima  fui  par- 

te  mufculorum ,  quos  ^cacg  1  lippocrates  vocavit  &  primi  funt  foemur 

fk&entes,  capitibus ,  fub  quibus  maximi  nervi  reconduntur,  cjuo  nominc  &  vdjpo^rvptg 

didtiamde  fit  ut  calculo  in  renibus  exiftentc,ftupor  in  cjus  latcris  crure  perfentiatur.  At- 

cjuc  his  membranse  externse  beneficio  conne&untur :  led  dextcr  pra?ter  ha?c  cxco  ,  fi-  aw"«** 

nifter  colo  &  lieni  fibi  incumbentibus.  Inazqualis  etiam  utriufcjue  pofitio  eft ,  cum  la> 

vus  dcxtro  elatior  fit ,  non  tamen  dimidia  fiii  parte.  Figura  phafeolum  tam  exacle  refc-  rfan. 

runt ,  ut  nefciam  fi  quid  fit  in  tota  hac  rerum  univerfitate ,  cjuod  fit  fimilius.  Longitudo 

k«ki.  cnim  latitudinem  fuperat ,  cralfities  autem  ubique  a*qualitereft  depreffa.  b  Exterim 

D.D).&     ....  £   .,  , 7      r    .       ...         „7     .  ■*     .   r     .     f      ..  .. 

s.  11  c.c.  gibbi,  cjuo  nomine  &  gibbam  faciem  dicimus : c  interim  cavi :  fupenm  nonnihil ,  quam  in- 

6.6'    ferne  htiores.  Ingibbaparte  a?quales :  atcava,  ut  hepar,  inarquales  ,cum  in  hanc  alia  vafa 

ingrediantur,  alia  exeant.  Longitudine  ,  quinque  traniverfbs  digitos ;  latitudine  ,  tres ;  at  a^wv«*. 

craffitie,  pollicem  xquant.  Dexter  tamen  finiftro  fempermajoreft. 

In  i)is confiderandcc funt partes ,  tum  externze ,  tum  internx.  Extemas  voco  ,  membranas  J^™- 

quibus  veftiuntur,  pinguedinem,  glandulas  qua:  incumbunt,  &  vafa,  qua?  vel  egrediun- 

tur,ut  ureteres;  aut  intrant,ut  vena?  &  arteria?  emulgentes,  J«fcrww,(ubftantiam  ipfam, 

&  hujus  colorem,  vafa,  &  carunculas. 

Membrana  renum  duplex  eft ,  una  communis  &  externa ,  a  peritonxo  dedu&a,  qua  Mcmiran*. 

tota  ejus  fubftantia  involvitur ,  &  Renisfajcia  dicitur  ,  a  me  vt<p^o^r^c ,  quod  in  ea  veluti 

matrice  renes  contineantur,  pro  ligamento  inferviens,  qua  diaphragmati  &  lumbis  ne- 

4*«-  clitur.  A  Ar^ro/)rweft  &i^r^,immediate  parenchyma  ambiens,  a  communi  tunica 

vafbrum  renum  ingredientium  exorta  ac  validiffime  connata  ,  ut  vix  fcparari  nifi  cum 

difficultate  queat.  Cingitur  externa  muhapinguedine,  adeo  ut  renes  ex  vifceribus  maxi-  v-rgutd». 

me  pingues  fint,  tefte  Ariftotele,  lib.  1  n  Hiftor.  de  animal.  cap.  xv  1 1 ,  &  nonnunquam 

in  obefis  penitus  fub  adipe  recondantur.  Dexter  tamen  minus  lemper  quam  finifter;  Sc 

utcunque  vehementer  pingues  fuerint,  aliquid  fcmper  mediis  deeft. 

11      cGLANDVLiE(quarumnoftratempeftateprimusmentionemfecitBartholoma?us  cumMt, 

Euftachius  Sanctofeverinas,  Medicus  Romanus, )  dux  funt,  utrinque  una,  elatiori  renis 

parti  fupra  pinguedinem  incumbens,  externa?  ejufdem  membrana? ,  fed  imprimis  fepto 

tranfverlb  validiffima?  adnexae.  Figuram  habentfemilunarem,  &  fere  renibus  fimilcm 

(unde  Rencs fuccenturiati  dicti)  in  aliis  aliifque  locis  magis  aut  minus  depreffam :  fubftantia  sutjiamia. 

h*i  tamen  paulo  laxior  eft.  Vcnas  habent  &  arteria* ,  f  ex  mediis  emulgentibus  :  sinterdum  vj*. 

tamen  dc  a  rehe  vena  tranfmittitur.  Nervos,  a  plexu  retiformi  nervorum,  quem  coftalis 

&  ftomachici  aliquammulti  furculi  efformant.  Facla  funt ,  ut  ego  quidem  arbitror ,  ad  ty*. 

implendum  vacuum  ,  quod  inter  renes  &  diaphragmainterftat ,  &ad  fulcimentum 

Ventriculi  eo  loco,  qui  cft  fupra  Venas  &  Arterias  emulgentes. 

Vreteres,  xpfnjptg ,  abofficio  dicti,  -cry  -nipm ,  o.  mingendo,  mpct  tpteGwi ,  8cmea-  ^||TE- 

tus  urinarii  Latinis.  Vafa  enim  duo  funt,  teretia  venarum  inftar,  nifi  quod  alba  fint  (un-  suifmti*. 

■  J  •     de  Celfo  Ven* albi)  craffiora  ac  nervofiora  ,  utrinque  unum.  Hxc  h  ex  renum  fima  par-  oum. 

«« f.    te  ubi  finus  ex(culpti, 1  poftquam  interiorem  ipfbrum  cavitatem  fuccinxerunt ,  Sc  tubu- 

los  octo  aut  decem  efrinxerunt  (de  quibus  poftea  loquemur)  egredientes  ac  per  lum-  Trogrttfu*. 

borum  regionem  vec~be  (in  qua  mediante  membrana  a  peritonxo  delata,  undique  alli- 

gantur  mufculis  tyue  didis)  in  veficam  implantantur.  Hinc  eft  quod  dupki  n:cmbrana  Aumtm*. 

conftant:  unacommunikveexterna ,  a  qua  &  venulas  &  arterias  fulcipiunt  capillarcs ,  a 

partibus  vicinis  cum  mcmbrana  profe&as :  alterapropria  five  intcrna ,  quae  priore  candi- 

dior  8c  venarum  tunica  durior ,  paucionbus  obliquis  fibris  donata  eft.  Injcruntur  autem  Mm». 

Hh   z  inpofte- 


244  Adriani  Spigelii 

in  pofleriorem  &  humiliorem  veCicx  partem  ,  nonprocul  afphin&erc  mufculocirca 
cervicem ,  inter  duas  membranas  proprias  deiata ,  in  cavitatem  penetrantia.  Infertio 
autem  obliqua  admodum  eft  ,  cjua  folersNatura  cavit ,  quominus  aut  in  compreffione 
ipfius,  aut  nimia  ab  urina  diftenfione  quicquam  in  Vreteres  regurgitet,  cum  potius  his 
ipfis  meatusoccludantur  ,  ut  videmus  quotidie  ,  dum  a  pueris  veficae  porcorum  inflan- 
Mfignimdo.   tur,  ne  flatum  cjuidem  exire.  Magnitudo  eorum  tanta  eft,quantus  progreffus  per  lumbos, 
longi  palmum ,  &  latitudine  palea?.  In  iis  tamen ,  qui  nephriticis  doloribus  funt  obno- 
xii,  dum  calculus  defcendit  ad  inteftini  ufque  craftitiem  dilatantur. 
vasa.        Venas  &  Arterias  a  vicinis partibus habent  ;fedNERVOS  ,  afextopari& 
venaf.       lumborum  medulla ,  unde  exquifititfimo  fenfu  funt  praedita.  Venai  habent  a  Cava  pfo- 
Mfdfk.     deuntes,  ex  quibus  dux  Adipojt  dicuntur,  quod  in  membranam  exteriorem  difteminen- 
tur  ,&totaadipeinvolvantur,  quemadmodum  &  adipis  materiam  fuppeditant.  Ha- 
EmHigent».  rum a  dextra,  ab  emulgente  oritur :  at  b fcniftra  ,  a  Cava.  AlU  dus  c  emulgentes  ab  officio,  j^- j  *■ 
ampliftimx ,  exiplb  trunco  Cavx  defccndente  inter  primam  &  fecundam  lumborum  jfaw' 
vertebrarumoriunda? ,  qux  tranfverfim  delataein  dfimam  renumpartem,  incduosJvT<" 
prius  deducfce  ramos ,  inferuntur.  In hacdivifione  membrana communi  vafa haecin-  s'.,V,l 
volvuntur,  quae  prxter  pinguedinem  ,  quam  habere  folent  copiofam ,  ut  plurimum  le.'' 
glandulofis  quibufllam  corporibus  fulciuntur.  Exhis  {finiflra  paululum  fublimius  ,ut  e!e' 
ipfe  etiam  ren  laevus ,  fita  cft :  at  s  dextra  longior  effe  folet.  Valiulam  etiam  intra  fe  ha-  )\  \  t  i 
?rcp*p a  vt*  bent ,  qua:  feri  in  Cava?  truncum  regrefTum  imnedit.  Notatu  quoque  boc loco  diwifiimum  cfl, 

aVena  iine  pan  ( quam         Gxxci  appellant)  furculum  ethorace  tranimitti,  per^* 
quem  infignis  fit  thoracis  cum  rene  finiftro  ex  Fallopii  (qui  primus  hunc  obfervavit) 
fententia  confenfus ,  cum  &  pus  &  aquam  ,  aliafque  materias  in  thorace  collectas  hujus 
rami  beneficio  per  urinas  expurgari  crediderit ,  ut  fuperius  quoque  libro  fexto  mentio- 
nem  fecimus.  Quamquam  mihi  alia  videatur  via,  utrique  lateri  dextro  &  finiftro  com- 
munior,  nempe  Arteria  magna ,  per  quam  (rapto  per  ejus  poros  infenfibiles  pure)  pro- 
pinquiore  viaad  emulgentes  arterias  &renes  deducitur.  Atque  ut  hanc  fententiam 
veriorem  effe mihi  perfiiadeam,  imprimis  me movet  quod  videam,  non  iis  tantum,qui- 
bus  in  finiftro  latere,  fed  &  in  dextro  pus  colligitur,  per  urinas  excerni,  a  quo  tamen  la- 
tere  \enx  ramulus  nullus,  vel  eodem  tefte ,  defcendit.  Ergo  via  aflignanda  alia  eft,  qua: 
utrique  lateri  fit  communis,  ut  eft  quam  prseftant  Arteriae. 
Arteru.         Arterias  habet  duas,  utrinque  unam  ,  nomine,  magnitudine ,  progreffu,  infertione,  & 
denique  oftkio  diclis  Venis  refpondentes.  Dicuntur  enimh  Emulgentes ,  &  ex  trunco  *• 
Arterix  magna:  enatas  infignes ,  tranfverfim  ad  renes 1  venis  (ocix  abeunt ,  ad  quas  ubi d.i- 
devenere,  in  k  dubs  ramos  diducuntur  ;  quorum  alter,  in  fuperiorem  ;  alter,  inferiorem  *• d- 
1  Cimx  partis  fedem  inplantantur.  &E 
Nervi.         Nertvos  utrincnie,  paitim  a  fcxtx  conjugarionis  ramo  ftomachico  unum,qui  gracilis  efl 
&  in  renum  membranam  propriam  difleminatur :  partim  ab  iis ,  qui  circa  mefenterium 
egrediuntur,  &  in  ipfam  fubftantiam  diftribuuntur. 
intenores       Infpiciamus  nunc  Interiores  Partes,  inter  quas  occurrit primum  ablata 
Dum.        membrana  utraque  CtVjrconfiderandus  ,  qui  rubicundiflimus  eft  :  dcinde Jubflantia ,  feu 
stJftantiA.    parenchyma,  quod  Iecoris&  Lienis  parenchymate  muko  eft  durius  ,'cordi  nonni- 
J^SbT  hilaccedens  denfitate.  Inhoc  plura  occurrunt  videnda,-  &  primum  quidem,  mVa- 
rtZ"/7£e%c.  fbrum  Emulgentium  per  ipfam  digeftio,  qux  ubi  bipartita  fimam  partem  ingreffa  fiint, 

uterque  ramus  fubito  in  quatuor  aut  quinque  minores  fubdividitur  ,  qui  rurfus  in  fmti 
"    aliosminores  dirempti,  tandemin  capillares  minimafque  venulas  refolvuntur,  qua: 
variis  modisper  fubftantiam  renum  ufque  adgibbam  partem  difperfa? ,  ad  ncapita 
h^&pli-  caruncularum  papillarium  dehnunt,  in  qux  ferum  transfundunt ,  utad  °Vreterum 
w'        tubulos  diftillet.  Eodem  modo  p  Vreteres ,  qui  circa  fimam  partem  anguftiores  funt, e. 
ftatimacinrenumcavitateconfiftunt,  ampliores fiunt  & q fmum  quendam  membra-j.i- 
neum  ehingunt ,  quem  Anatomici  Pefoim  &  Infundibulum  appellant ,  qui  poftea  in  duas, 
quandoque  in  tres  etiam  partes ,  tanquam  ramos  quofdam  dirimitur ;  quarum  una ,  ad 
renisfedem  elatiorem  ,•  altera  ,  adinferiorem  tendit :  utraque  poftea  iteruminqua* 
tuor ,  vel  (quod  pluries  evenit)  in  quinque  fubdividitur ,  quos r  Tubulos  dcfiflulas  Vretcrum  f* 
vocamus,  &  ocl:o  fiint  numero ,  aut  decem.  Non  tamen ,  ut  emulgentes ,  in  capillares 

venulas 


de  Humani  Corporis  Fainca,  Li  b.  V 1 1 1.  i  4  j 

venuhas  fcinduntur ;  fed  a?quali  fere  craffitie ,  nifi  quod  in  progrefTii  paululum  late*- 
fcunt ,  &  ubi  ad  gibbam  pame  partem  pervenerint,  in  finem  latum  &  rotundum  termi- 
nantur  ,  a  papillares  carunculasin  fe  recipientes ,  i  ciuibus  tancjuam  operculis  eorum 
extremitates  obturantur. 
Suatantcm  CaruncuU  /j.e  exicma  corpufcula  carnofa ,  parenchvmate  reniim  nonnihil  c*™"^ 

r~  ^  papillarr*. 

duriora ,  &  papillis  mammarum  quam  fimillima  ,  a  quibus  etiam papiilares  caruncuU  de-  A  CT  1 1  >■ 
nominantur.  Pili  funt  magnitudine ;  fuperius  latiulculx,  inferius  convexa* ;  quxfi 
difiecenturvulnerefecundumlongitudinemfacto  ,  \c\emcanaliculum  ,  capilli  craflltie  >  r*»*'mku 
a  fumma  parte  ad  infimam  per  medium  habere  videntur.  Sike  funt  in  gibbra  fere  renum  *>* 
regione  ,  &  in  ureterum  (  quibus  etiam  propterea  numero  refpondent ,  ut  adeo  de- 
cem  fint )  tubulos  fupremos  dehiicunt. 

Atque  harc  Renum ,  partiumque  eis  adharrentium  fabrica  eft  ;  eorumque  actio,  quic-  AC TI  °- 
quid  ferofi  eft  &  aquei  in  vafis,  tam  Venis  quam  Arteriis,  ad  fe  trahere,  feparare,  tranf- 
colare,&  per  Vreteres  ad  Veficam  mittere,ut  inde  extracorpus pellatur.  Cum  enim  cx 
vena  Porta?  per  anguftiffimos  meatus  anaftomofium  ad  Cavam  in  hepate  fanguis  dedu- 
cendus  erat ,  ut  oftendimus,  cjuo  tenuiffimus  tantum  in  Cavam  deferretur,  craftior  au- 
tem  in  portx  vena  remaneret,  pro  nutritione  partium  alimenti  coclioni  infervientium  j 
&  vero  vel  tenuiilimus  argre  tranfiret ,  Natura  vehiculum  addidit,  quo  nomine  Hippo- 
crates  appellat ,  aquofum  ferum  ,  quod  ne  poftea  ,  cum  ineptum  fit  ad  nutritionem  ,  itl 
Cava  &  Aoita  redundaret  nimium ,  Renum  beneficio  expurgavit.  Primum  ergo  ad  fe 
trahunt  renes ,  ut  oftendit  Galenus  ex  Hippocratis  etiam  fententia ,  iib.  1  denatur. 
facult.  cap.  v,  Venis  non  mittentibus ,  lib.  1 1  de  Nat  fac.  cap.  1 ,  iib.  vi ,  de  Locis  male 
arTect.  cap.  m,  &  lib.  de  ren.  afTeet.  cap.  1,  fed  quo  pacto  fellis  veficula  bilem  allicit», 
Attrahit  autem  non  folum  ferum  :  fcd  una  modicum  fanguinem ,  qui  poftea in  renibus 
afero  feparatur.  Sanguis  hic  deinde  in  nutrimentum  cedit  parenchymati :  at  ferum 
acapillaribus  venis  emulgentium  ad  fummitatem  caruncularum  deponitur  ,  dquibus 
poftea,  veluti  lac  e  papilla  ,  intubulos  ureteris  exfudat ,  fenfimque  collectum  in  pel- 
vim  ,  quo  loci  omnes  tubuli  concurrunt ,  ubi  guttula  conftiterint,  per  ureteres  ad  vefi- 
cam  deftillat. 

Merito  ergo  duofaclifunt  renes ,  ob  corporis  xquilibritatem  ,•  ne  unus  faclus ,  aut  m 
medio  ,  cum  grandior  neceftario  effet ,  reliqua  vifcera  comprimeret :  aut  in  latere  cor- 
poris ,  tolleret  sequabilitatem.  Iacent  autem fub  jecm  iy  licne  eo  loco  ,  qui  in  trunco  cor- 
poris  exade  quaii  medius  eft  ,  ut  undique  ad  fe  quam  commodiffime  traherent.  Dex- 
tro autem  finifter  fuperior  eft,  utille  jecori  cedat,  quod  defcendit  demiftius  liene.  Non 
funt  autem  penitus  ex  adverfb  ,  nealter  alterius  acTionem  impediret.  Figuram  habent 
phafeoli,  ab  interna  parte,  qua  fe  refpiciunt,  finuati  1  ab  externa,  qua  dorfum  fpectant , 
gibbi,  ut  illic  quidem  vafa  tutius  implantarentur;  iftic,loco,  in  quo  fiti,accommodaren- 
tur.  Subftantia  autem  eft  dura ,  denfa  ,  accompacla,  tumutivafa  tenuiffima  recTius  fulci- 
ret :  tum  ,  ut  prohiberet ,  quia  inteftinis,  coloque  prxfertim  fubjacent,  ne  ipfis  aut  fae- 
cibus  aut  flatibus  turgidis nimium  comprimantur.  Etquiatenuiflimas  venas  arteriafc 
que  recipiunt ,  quxque  ad  extremitatesufqueproducuntur,  hinc  adeo  fit,  ut  duplki 
wembra-m  te^antur. 

C   A   P  V   T  XVI. 

T>e  Vefica  Vrinaria. 

E  s  I  c  a  urinaria,  Graecis  i?o}cz(&,  ab  officio  fuo  dicitur.  b  Sita  eft  in  gj* 
imo  ventre ,  fede  extima  ,  nempe  in  hypogaftrio ,  in  ea  cavitate,  quam 
.  Pelvim  vocari  fspe  jam  numero  diximus.  Conneclitur  infoiore  fuiparte  csmmzi* 
1?  c  re&o  inteftino  ,  cui  incumbit ;  dfupcriore ,  offi  pubis ;  at  efundo  ( me- 
^fr^  diante  uracho)  umbilico.  Hinc  eximium  inter  ipfam  &  huncconfen- 
-^^0  fum  in  quibufdam  notavimus ,  qui  graodiore  veficae  caknk)  labora- 
bant,  cum  de  gravicirca  umbilicum  dolore  eoque  continuo  conquererentur ,  quera 
non  aliunde  accidilTe  nobis  perfiiafimus,  quam  aburacho  ,  a  vehca  ob  calculum  ex- 
panfa  aut  detracta  fimul  revulfo ;  unde  partes  circa  umbilicum  fenfu  acriore  prsditx , 

H  h    3  fimui 


Figura. 


Mufculws. 

Veruu 
i  Artcru. 


Hervi. 


146  Adriani  Spigelii 

fimui  veilicatanmpendio  quam moleftum  fenfum  perceperunt.  Ttguram  habet  ovalcm, 
cum  fuperiorpars  amplior  fit :  injerior ,  anguftior ,  ficque  pyrum  exaclie  refcrat ;  ex  quo 
PMrt*  dif-  a|)  Anatomicis  in  a  Corpm  & b  Cerlpicem  dividitur.  Comprehcndit  fub  fe  corpus c  Fioidum, 
quae  iatior  ilia  pars  eft ,  ex  cujus  centro  d  Vrachus  pronafcitur ,  &  lurfum  vectus  in  um- 
saifiMtia.  bilicum  definit.  Subflantia  autem  conftat partim  membranea ,  ut  Corpus  ;  partim  carno- 
fa  ,  utCervix,  quas  vulnerata  propterea  coalefcit ,  cumcaetera  vefica?  vulnerafint  lc- 
thaiia  ,  ut  teftatur  Gal.  comm.  ad  Aphor.  xvin  lib.  vi.  Membrana  autem  triplcx  eft , 
una  communis ,  &  diu  propriae :  illa ,  exterior  eft  ,  a  peritonaeo  deducta,  qua  contermi- 
nis  partibus  alligatur ;  h<c ,  interiores ,  quae  folidae  ac  durx  ,  fed  cralTaz  magis  minufque 
prout  diftenduntur  aut  relaxantur.  ePrima,  quae  mediaeftinter  communem  &  pro- 
priam,  crafliufcula  eft  prse  reliquis ,  ffibris  rectis  coniperfa ,  quae  affluente  fanguine 
admodum  comparent ,  &  a  nobis  lupra  inter  mufculos  Vefica: ,  authoritate  Excellen- 
titfimi  Aquapendentis  relata  ;  cujus  officium  ftatuimus ,  urinam  e  vefica  fe  contrahen- 
doexpellcre.  Altera,  quaeintima,  lucida  ac  aiba ,  exquifititfimi  fenius ,  ut  norunt ,  qui 
calculo  veficae  laborant ,  omni  fibrarum  genere  donata.  Intus  crufta  quadam  mucofa, 
quae  tertiae  coclionisexcrementum  eft,  in  ipla  vefica  excretum  obducitur.  Foramina  tria 
obtinet:  primum  eft  in  cervice  ,  per  quodurina  excernitur  :  duo  alia  in  poftica  fcde  & 
inreriore ,  non  longe  ab  ejus  cervice  ,  a  fe  invicem  duorum  digitorum  iatitudine  diftan- 
tia,  per  qua?  ferumexureteribusinftillat.  Obliqua  funt  admodum ,  ne  urina  in  vefica 
collecta ,  regu.pgitare  ad  ureteres  queat.  Habet  &  s  mufculum  ,  Sphinclera  appellatum ,  qui 
ad  hcervicem  fitus  ,  cujus  hiftoriam  lupra  libro  quarto  exiecuti  fumus.  1  Venas  etiam  & 
k  Arterias  obtinet ,  Hypogaflricas  diCtas ,  utrinque  ad  ccrvicis  latera  implantatas ,  qua?  fta- 
tim  in  duos  ramos  dividuntur ;  quorum  alter,  per  veficam  ;  altcr,  per  ccrvicem,&  hincin 
maribus  per  colem  diftribuitur.  Nerioos  infignes ,  nec  ut  fellis  vefica  parvos ,  qui  xpanim 
abillisfextae  conjugationis  nervorumcerebri,  qui  per  coftarum  radices  exporriguntur: 
partim  ab  iliis  tranimittuntur ,  qui  poftremi  afpinali  medullaoiTis  facri  originem  tra- 
hunt. 

Conflkuit  autem  lolers  Natura  veficam  tanquam  receptaculum  &  cifternam  ferofi  hu- 
moris ,  qui  a  renibus  allectus  per  uretcres  tranfmittitur  ,  &  retinetur  donec  infigni  ejus 
copiacollecta  pro  noftro  arbitrio  depellatur.  Sapienter  ergo  m  imo  ^ventre  collocavit, 
ubi  renes  fiti  mnt ,  &  quidem  in  infimo  loco ,  ut  deftillantem  humorem  opportunjus  exci- 
piat ,  &  promptius  circa  corporis  extrcma  haerens  iterum  ubi  opus  eft  ,  dcponat.  Figu- 
ram  rotundam ,  ut  quam  plurimum  caperet ,  ne  homo  urina  aflidue  urgente  a  negotiis 
&  rerum  divinarumcontemplatione  averteretur.  Ne  tamen  a  vicinis  partibus  nimium 
forte  premeretur  ,  pra?lertim  afarcibus  durioribus  recti  inteftini  dum  alvus  redditur, 
oblongior  facta  eft ,  non  exacte  globofa.  Qua?  caufa  eft ,  cur  &  fic  ,  dum  faxes  detru- 
dimus,  urinamfepe,  fereque  femper  fimul  mittamus,  quod  fcilicet  vcfica  nonnihil 
unaafarcibusegredientibus  comprimatur.  Subflantia  autem  opportuniftima  eft ,  quae 
&  extendatur  in  molem  ,  &  iterum  contrahatur ,  fimulabiisquxrecipiuntur,  quia 
acria  lunt ,  non  facile  oftendatur ,  cum  mucofa  crufta  ipfi  intrinfecus  obtendatur.  Vt 
autem  pro  noftro  arbitrio  retineretur  urina ,  Sphinclerem  mufculum  nacta  eft,  quo  contra- 
cto  aut  in  media  fua  figura  relicto  ,  ne  guttula  quidem  exftillat :  aperto  autem  effluit. 
Quia  tamen  &  vi  quadam  expellere  convcniebat ,  totum  veficae  corpus  prima propria- 
rum  membranarum  ( quam  fiipra  mufculum  ftatuimus )  cingit,  qua  contracta  cum  impe- 
tu  exprimitur.  In  quod  fane  munus  &  tranfverfbs  abdominis  mufculos ,  &imprimis 
pyramidaies  habet  confpirantes ,  unde  videmusurinam  pro  noftro  arbitrio  &  in  altum 
propelli  poffe.  lam  ut  nutriretur  ,  Venas  habet  ;  &  ut  viveret ,  Arterias ;  utque  fentiret 
quae  moleftafunt ,  fiveacrimoniamurinae,  ne  corrodatur  ,  five  copiam  ejus  prxfer- 
tim  ubi  plenaeft  ,  Nen>os  quoque  accepit.  Inferuntur  autem  hxc  vafa  ad  Cervicem, 
quod  iocus  is  maxime  tum  commodus  fit ,  tum  validus  ac  carnofus ,  nec  fuipenlaipfa 
vala  incedere  cogantur. 


M. 
b,  h 

c  8..0. 

prm  g, 

M 


t ,  s. 

M.] 


|.  «■  1. 
O.i 

h,  > 

i,  (•'n.t 


l,  7. . 


C  A- 


de  Humani  Corporu  Fabnca,  Lib.  V 1 1 L 


CAPVT  XVII. 

De partibus gcnitahbus  tn  mare ,  &  prtmum  cjutdem  dc  us ,  qu& 
femtnis  generatiojit  tnfrvtunt. 

Artes,  qux  infimi  ventris  cavitatc  coerccntur  ,  geminas  effc ,  fe 
alias  quidem  nutritioni  dicatas ,  alias  vero  generationi  infervire,  ab  ini- 
tio  hujus  libri  ftatim  monuimus.  Voluit  cnim  bcnigna  parcns,  ne  Ho- 
mo  omnium  conditarum  rerum  nobilifTimus  vita:  hujus  ulura  commo- 
de  (quantumlicuit)  duntaxat  frueretur :  fed  &  ,  quia  fatalis  tandem 
terminus  ipfi  impendet ,  ad  sternitatem  fefe  in  nova  fobolc  provehe- 
ret.  Illas  quam  affabre  exftruxerit ,  quamque  ipfarum  ufus  &  a&ionis  gratia  fitum  ,  fi- 
guram  ,  fubftantiam ,  ac  magnitudinem  tribuerit ,  non  perfundtorie  ,  opinor,  explicui- 
mus.  Reliquum  eft  proindc  ,  ut  8c  has  nunc  brcvitcr  pcrfecjuamur  ,  in  quibus ,  fi  alicu- 
bi ,  magnum  certe  non  folum  provida:  mentis  ,  fed  &  mirabilis  cujufdam  fapientia:  tc- 
ftimonium  reliquit.  Sunt  autem  hx  partes  ,  ut  fe#cus ,  duplices,  quod  neque  in'  uno,  nc- 
que  ab  uno  folo  generari  fcetum  voluerit,  fed  unum  quidem  matcriam  cxporrigere,  al- 
terum  vero  fufcipere  &  fovere.  Vir  ergo  ea  organa  acccpit ,  qux  partim  lemen  oppor- 
tunegenerant ,  partim  confectum  in  uterum  prompte  cxpeliunt.  Mulicr  contra ,  quai 
a  mare  concipiunt ,  &  in  hominem  efformant.  Agemus  nunc  de  Virilibus,  quarum  hi- 
ftoriam  primo,  deinde  adionem  &  ufus,  ut  confuevimus,  perfequemur. 

V  a  s  A  ergo  Prjeparantia  ,  a  Galeno  dyySct  ^^.int^a^Ku  di&a,  dux  funt  vena:,  Vara.  p»t*-  # 
totidemque  arteria: ,  qua:  idcirco  a  diffedtionum  Profefforibus ,  Vcm ,  8c  Artcrk pr<cpa-  a^v<^i4 
rantcs  vocantur ,  cx  quibus  arteriae  venis  funt  ampliores.  In  his  potiflimum  origo ,  pro- 
\lixM.  greffus  ,  8c  infertio  obfervanda  funt.  a  Vcnarum  enim  dcxtra  paulo  fub  emulgente  e  trun- 
co  defcendente  vena:  Cava: ,  non  tamen  adextroipfius  latere  ,  fed  antica  fcde  enafci- 
tur  ;  &  vel  fimplici  initio ,  utplerumque  j  velgemino,  utnonraro.  Quandoque  ab 
emulgente  propaginem  exiguam  afcifcit,  id  quod  a  Galcno  quoque  jamdiu  obferva- 
r*i\*-  tumfuit.  b5/'»{^mexmedia&inferiorefedeemulgentisla:viIaterisoritur  ,  quamquam 
(r,4c.    &  pluries  vifum  fit ,  utramque  venam  exinde  enatam.  Contra  c  Artcfu  ex  ipfb  trunco, 
fed  longius  &  parne  duorum  tranfverforum  digitorum  intervallo  fub  emulgentibus , 
a  priore parte  egrediuntur.  Caeterum  oblique  deorfum  ad  venas  feruntur ,  quibus  non 
procul  ab  exortu  ope  membrana:  a  peritona?o  profecta:  copulata: ,  inde  per  lumborum 
regionemfupra  primumfcemur  fleclentium  mufculum  ,  dcxtra  a  dextro  latere  ,  flniflra 
a  finiftro  fuper  Vreteres  vecta:  excurrunt ,  in  itincre  tenues  peritonaro  furculos  imper- 
tientcs.  Cum  primum  autem  ad  proceffus  ipfius  pervenerint,  cavitatcm  abdominis  re- 
Iinquunt ,  &  comite  nervo  graciliafextaconjugatione  ,  tum  Cremaftere  mufculo  in 
4,  8  i.y.  fcrotum.defcendunt.  Ingrefli  vero  ,  variis  fubito  d  plexibus  ita  inter  fe  coeunt  &  com- 
x.  *' I+  mifcentur,  ut  corpus  quoddam  efficiant,pyramidis  formam  refirens,  plenum  infinitis  venis  8c  ar- 
teriis ,  vario  modo  fibi  per  anaftomofes  mutuas  implicitis  ,  cujus  bafis  in  paraftatas  ad 
fuperioremteftisfedemimplantatur.  Vocatur plexus hic anonnullis pampiniformis ;  ab  lnftrt-^s% 
aliis,  cotpus  -varicofum. 

Ipfcautem  Parastatje  ficdicta:,  ^ra  ?  ^e/W^  tjT?  c^etn,  corpora  funt  alba ,  & 
fere  teretia ,  nonnihil  tamen  depreffa.  Oriuntur  hxc  a  plexu  vafbrum  prxparantium,  te~  omd. 
flibm  (  unde  Shhhptits  dicta: )  incumbcntia ,  quorum  intima:  tunica:  illigantur ,  oblique  sttt!n 
pofterius  verfus  inferiora  &  teftis  fundum  excurrunt ,  indeque  in  vas  deferens ,  cum 
quo  nonnihil  refle<5tuntur ,  definunt.  Subflantiam  habent  omnino  teftis  inftar  glandu-  ffiff^ 
lofam :  duriorem  tamcn  ,  fed  nullacavitate  donatam  ,  in  quam  ex  teftibus ,  quo  loco 
conjunguntur ,  quamplurimxtenuiflima:^^  notatu  dignifiima:  tcrminantur.  Habet  s*r 
&  tenuem  quandam ,  qua  fuccingitur ,  membranam ,  interiori  tcftis  tunica?propria:  per-  "mif*** 
quam  fimilem. 

cTestes  vero,  qui  cum  his  conjunguntur ,  fubflantiam  reliquis  glandulis  fimi-  ]V. 
lem  obtinent ,  albam ,  mollem  8c  fpongiofam  *,  plurimis  venulis  Sc  arteriolis  refer- 
tam,  unde  ab  humorum  affluxu  nonnunquamin  magnam  molem  abeunt.  Horum  t*t+  h 
(uperior  pars  caput  teflis  dicitur ,  inferior  fundiu :  illud ,  anguftius  eft :  hic ,  obtufior 

rtonnihil) 


v. . 


14S  Adriani  Spigelii 

M»piti4o.  nonnihil ,  ampliorque.  Magnitudo  8c  figura ,  ovi  columbini  eft ,  quod  nomen  a  pleri£ 
que ,  fed  praecipue  Arabibus  poftea  tributum  fuit  :  non  tamen  aequalis  utrique ,  fed 
itMfudMt.    perpetua  quafi  Naturae  Iege  finiftro  majore.  a  Mujculum  quoque  habent ,  quem  ^t^.*- «,  t. , b, 
«e*  vocant ,  ab  ofTe  ilium  enatum  &  capiti  infertum ,  quem  fupra  libro  quarto  in  reli- 
quorum  hiftoriacomplexifumus.  Involvuntur  autem  tunicis,  quas  quaternas  ftatui- 
mus ,  etfi  varie  inter  fe  de  numero  earum  difceptent  Anatomici.  Harum  bina?  ambos 
coercent,  reliquas  uterque  proprias  habet :  unde  illae  commuues ,  hxpropri*  dicuntur. 
«  Communium prima  atque  externa  ,  o%tov  vocatur ,  five  burja Jcroti,  quse  nihil  eft  aliud,  quam 
cutis  cuticula  tecta,  &  quia  membranse  carnofae  fibi  fubje&ae  validiflime  adne&itur,  ut 
quafi  in  unam  videantur  tunicam  coire  ,  fit  ut  quam  promptifTime  contrahatur  &  ru- 
gofa  fiat,  prselertim  fi  quando  fanus  homo  in  aere  frigidiore  obambulet.  In  infima  fede 
lineam  habet  fecundum  longitudinem  excurrentem,  qua  in  dextram  finiftramque  par- 
*•    1  tem  dividitur  ,  &  futura  vocatur.  Altera  &  interna ,  quam  Veteres  i^u^o«^  vocarunt , 
quafi  dicas  rubicundam  ,  a  colore  rubro  quem  habet  a  fibris  carneis ,  quibus  varie  con- 
fpergitur.  Ruffb  ict(lk  dicitur ,  hoc  efl; ,  excoriabilis ,  quod  ab  aliis  nullo  negotio  divel- 
latur  (epareturque.  Hxc  a  carnola  membrana  nafcitur ,  quae  hic  quam  alibi  multo  eft 
tenuior  fubtiliorque  :  venis  tamen  arteriifque  plurimis  referta.  Propriarum  tunicarum 
3-    i  hprima ,  %hv^M^  nuncupatur ,  quod  teftem  lw  c*        ,  tanquam  in  vagina  contineat ,  h,  %.  s 
unde  &  latina  lingua  opportune  -vaginakm  dixeris.  Paulus  ^Egineta  iA<x9«£e*,  hoc  eft,  ca-  ,c 
preolarem  vocat ,  quod  vaforum  praeparantium  plexum  in  modum  capreolorum  hedeac 
contortorum  (quos  Grxci  tAi*«$  appellant )  in  fe  coerceat.  Membrana  eft  valida  ac 
denfa  ,  abunde  venis  praedita ,  cujus  extima  fuperficies  afpera  eft ,  ob  fibras  quibus  cum 
Darto  adha*ret :  interior ,  laevis ;  eftque  non  alia ,  quam  ipfe  proceffus  peritonad3  quos 
*  (  fupra  teftes  involvere  diximus.  c  Altera ,  quae  hac  aperta  ftatim  in  confpectum  fe  ofFert  Vb  * 
8c  proxime  teftes  complectitur ,  alba  eft ,  cralfa  &  valida ,  a  praeparantium  vafbrum  tu- 
nica  enata,  quam  RufTus  propterea  if&p*  t&fmlt ,  noftri  albugineam  appellant.  Vafa  habent 
omnis  generis ,  Venm  8c  Aiterim  a  prajparantibus  propagatas,  quae  &  in  proprias  tunicas 
difperguntur:  at  Nery>um  gracilem  afextae  conjugationisfurculo  coftali ,  quiunacum 
Etymohgia.  f  vafis  &  Cremaftere  mulculo  peritonad  cavitatem  egreditur.Cxterum  vocantur  teftes, 
vel  quod  virilitatis  teftimonium  prsebeant ,  cum  ex  his  virum  agnofcamus  prae  mulie- 
•  re :  vel ,  quod  nulli  apud  Romanos  teftari  licuerit ,  nifi  cui  teftes  effent ,  8c  fexus  foret 
mafculini.  Graecis  tihpoi,  cpiaCigemelli,  quod  quemadmodum  hi  in  utero  uno  nafcuntur, 
fic  iftiin  uno  fcroto  femper  gemini,  modo  naturse  ordinem  refpicias,  continentur.  Vo- 
cantur  8c  'o\x«s  8c  igpJtet,  itemque  Y.Uy.oi,fab<e,  ex  qua  appellatione  decantatum  illud  Py- 
'  thagorx  praeceptum  enatum  mihi  perfuadeo ,  d-mxa  Kvdpuv,  Abjiine  afabis,  hoc  eft,  a  Ve- 
f  neris  illecebris,  quanquam  non  defint  doctifTimi  viri  qui  aliter  explicent. 

Paraftatis  autem  ,  ut  diximus,  circa  teftis  fundum  inferiore  fede  continuantur  d  V  A-  & 
sa  Deferentia  dida,  &ingIandulasproftatasin(eruntur,ideoquepartimextra  x. 
abdomen  in  fcroto  fitum  obtinent ,  partim  in  ipfo  imo  ventre.  Vafa  fiint  colore  can- 
dida  ,  fubjiantid  nervofa ,  perobfcura  quadam  cavitate  praedita ,  quo  nomine*^**  <r^. 
pnpeffM  *  fM^s *  r^eatus  feminales  Herophilus  vocavit.  Oriuntur  autem  a  paraftatis  inferiore  fe- 
de,  furfumque  prarparantibus  vafisin  peritonaeiproceffibusconnexaferuntur ,  quos 
ubi  fuperarunt  8c  jam  abdominis  amplitudinem  ingrelfa  fiint ,  reflectuntur  &  pofterio- 
rem  vefica*  regionem  petunt ,  inter  quam  8c  rectum  inteftinum  incedunt , e  donec  jux-  *» 
ta  cervicem  nonnihil  prius  dilatata ,  mox  unita  in  glandulas  proftatas  utrinque  termi- 
nentur. 

vedcui*  fe-     Paulo  tamen  antequam dilatentur    coeant, Iateribus ipforum  ^VESicVLJEqua»--^! 
dam  adnafcuntur,  Seminales  di&x ,  infignes  8c  magnx ,  quas  non  re&ius  quam  fi8-l  H* 
uvx  racemo  ,  cum  plures  fibiadh^reant,  comparaveris.  Nec  tamen  aliarum  inftar 
fingularem  cavitatem  inlculptam  obtinent ,  fed  anfraduofe  granorum  mali  punici  cel- 

JE**  ^as  OI*dine  &  figura  eleganter  semulantur ,  plenae  humore  oleaginofb  8c  nonnihil  fla- 
vo  ,  qui  per  foramen  proprium  caruncula  obturatum  in  urinarium  meatum  effundi  (b- 
let ,  ut  fequenti  capite  dicetur. 

luSuifk.  autem  ^Prostatje,  five  GlanduU  feminales ,  in  quas  deferentia  vafa  infe-^;8E''?' 

mmaies.     runtur ,  glandulofa  funt  corpora,  inter  cervicem  veficae  8c  reclum  inteftinum  fita.  fis-lX 

*  Per 


\'afa  defe- 

re.itia. 

Suifantia, 


de  Humani  Corporls  Fabrica,  Lib.  VIII.  240 
t^Ol  'Perharummediumincedit  Vrethra,  qux  minx  juxta  ac  femini  communem  viam 
Jargitur:  infertio  tamen  nulla  comparet,  nec  manifeftus  ductus  eft ,  per  quem  ex  glan- 
dulisinipfamfemendeponatur,  ied  cum  membrana  fatis  denfa  obvolvantur  profta- 
tx ,  ne  quoniam  ipongiofx  funt ,  femen  fponte  ab  illis  defluat  ,•  ea  fede  ,  qua  commu- 
nis  ductus  eft,  tenuior  rrftiorque  videtur,  poris  plurimis  peryia ,  qui  tempore  coitus  p' 
rarefa<5ta  membrana  ab  affluente  calore  aperiuntur  aliquantulum  &  evidentes  fiunt.  ' 
Poroshos&meatusfa?pemihi  fat  commode  videre  contigit  in  iis ,  qui  gonorrhsa 
admodum  laborarunt ,  cum  ipfis  patentiores  fint ;  cujus  etiam  mali  propria  fedes  func 
ipia?  hx  glandula:.  Sed  &  in  canibus  juvenis  quandoque  deprehendi ,  quos  una  cum 
meis  commilitonibus  ftrangulavimus.  Sa?pe  enim  evenit ,  ut  compreffis  nimium  a  dia- 
phragmate  intercepto  fpiritu  vifceribus  ,  duroque  ftercore  in  reCto  inteftino  hxrente, 
glandulis  his  preiTis  femen  largius  effuderint ,  ficque  meatus  hos  apertos  poftea  videri- 
mus.  Subftantia  dura  eft  &  (pongiofa  ,  magnitudine  juglandis  fere. 

CAPVT  XVIII. 

De  iis partibus  ,  quA  virilis Jeminis  excretionijunt  dicatA. 

L  vre  s  partes fiint ,  qua?  ad  feminis generationem  faciunt ,  a fe  diflin- 
m  dcx ,  ut  nunc  oftendimus :  at  una  tantum ,  excretioni  deftinata  eife  di- 
2-^||M  citur,  Penis  fcilicet,-  quamquamrevera&ipfefimplexnonfit,fed  pesis. 
y^i^S  ex  mu^is  partim  fimilaribus,  partim  difTimilis  natura?  compofitus,  qua? 
tamen  omnes  affabre  in  hanc  actionem  confpirant.  Hujus  appeliatio- 
nes  diverfos  libro  primo  cum  externarum  partium  nomina  traderemus, 
abunde  recenfiiimus :  nunc  quem  fitum  habeat ,  quam  nguram ,  magnitudinem ,  & 
connexum  perfequemur. 

In  primis  tamen  monendum  eft ,  P^««vocabulumutcommuniterfumitur,  nonto-  iw,^, 
tum  id  defignare  ,  quod  nunc  eo  ipfb  intellectum  volumus  ,  cum penis  dm jint paftes ;  una 
&  quidem  prarcipua ,  qusinfracommiffuramoiTiumpubisinperinxo  fita  eft;  akera, 
qux  ab  elatiore  eorundem  oiTium  fede  propendet ,  &  vulgo  penis  dicitur.  Illam  ,  <szs*- 
Pipa,  Grxci   hanc  ,  ^><*  appellant.  Situs  eft  ad  externam  imi  ventris  partem ,  ad  radi- 
ces  oflium  pubis :  figura  exacle  teres ,  nifi  in  fuperiore  parte ,  quae  dorium  dicitur ,  la-  **** 
tiufculus  foret.  Longitudinem  habet  in  corpore  ad  Natura:  leges  conformato  &  artate  ju-  ^patuu. 
fta  fpithama: ,  ubi  erigitur  :  quanquam  plurimum  variet ,  pro  familia:  &  vitx  ratione. 
Vidimus  enim  familias ,  qua:  hoc  nomine  melius  pejufve  audierunt :  quantum  autem 
frequens  coitus  ad  augmenturn  accefTionis  faciat,  quotidieilli  advertunt ,  quiinVe- 
neris  pradia  vel  frequentiores  vel  alacriores  defcendunt.  Ineptum  autem  illud  eft  quod 
quidam  produnt ,  futurum  efTe  penem  majorem  fi  vafa  umbilicalia  non  proxime  ad 
umbilicum  ligentur  abfcindanturque  in  recens  natis,  ob  urachum,qui  inter  vafa  umbi- 
licalia  continetur  &  vefica:  fundo  adneditur ,  unde  putant  retro  penem  cum  vefica  tra- 
hi.  Id  enim  quomodo  fiat ,  non  fatisanimo  meo  apprehenderevaleo. 

Ca:terum  ipfe  penis  ex  compluribus  conftat  partibus,  quas  commode  in  externas  Dirifi°  p«- 
five  continentes ,  &  internas  feu  contentas  dividemus.  Extern<e  ilint  ,  quatuor  illa  e^m. 
communia  noftri  corporis  tegumenta  ,  dummodo  pinguedinem  excipias,  qua?  hic  nuf- 
quam  eftinveniri ,  ne  penis  erectioni  incommodet ,  aut  liquefacta  indicibilem  illam 
voluptateminterpellet.  Cuticula  ergo  hic  mediocris  eft :  cutis  crarTiufcula ,  in  flacci- 
do  pene  laxa  ,  in  rigido  tenfa :  membrana  carnofa  nonnihil  nervea.  Intcrn.e  paitcs  fiint  inrera*. 
plures,  duofcilicetpenisnervofa  corpora,  feptum,  canalis ,  glans,  quatuor  mufculi  duo/oervofr 
&  vafa.  Conftat  enim  ex  b  duobm  corporibus ,  oblongis ,  nervofis ,  ac  duris  ut  ligamen-  £m5corP0" 
tum  ,  non  tamen  ita  denfis  ut  illa ,  qua:  partes  inter  fe  vinciunt.  Hxc  intus c  raritatem 
habentfpongia»  fimilem ,  atraque  materia  &  velutifonguinenigricanteoppletam.  Vi- 
D     denturenim  exinnumeris  arteriarum  venarumque  furculis  quam  tenuifTimis  inter  fe 
'  complicatis  retiaquxdam  eiformari ,  qux  inter  infinitas  quafHam  d  fibras  a  nobis, 
cruia  feriatim  iepto  nerveo  attenfic  iunt  Pecliniformes  diclas  difperfa  ,  &  quafiinter-  T,br*Peami- 
texta  funt.  Per  hanc  fubftantia:  raritatem  ,  ne  fpiritus  difTufi  confeftim  diflipentur  ^™"' 
&:  oenis  ante  tempus  flacceicat ,  Natura  tunicis  quibuidam  membranofis ,  nerveis  ac 

I  i  denfifTimis 


8.1  D. 
«.17. 


1. 

'Septutn  pel- 
lucidum. 


3- 

Canalis. 


Ortus. 


Forttmina. 
I. 


t.  3. 
Subftantia- 


4- 

MufcuH. 
ColUterales. 


Inferiom. 


1. 

Vafa. 

Cutcme*. 

Trofunda. 


g. 

Glans  penis. 


Senflf-t. 

Subftantia. 

Foramen. 

Frtputittm. 


Frmum. 


ACTlQfr 
VSVS. 


150  Adriani  Spigelti 

dcnfiffimis  corpora  haec  tanquam  involucro  quodam  obduxit.  In  mcdio  autem  utriuf- 
cjue  corpus  aliud  interje&um  eft,  quod  &Septum  pellucidum  vocamus,  ac  utrumque  -«D-D-J 
conjungit,  &  nerveum  eft  atquecandidum.  Caeterum  ha?c  duocorpora  ab  infcriore 
oflium  pubis  fede  ubi  craffiora  funt  &  teretia ,  oriunturdiftinctaafemutuo  ,  inftar 
duorum  cornuum  literae  Pythagoricae ,  ut  urcthrae  interjutrumque  locum  medium 
concedant.  Mox  autem  ut  ad  commhTuram  eorundem  offium  pervenerint ,  interven- 
tu  modo  dicrti  fepti  invicem  conjunguntur  ,  ficque  unita  ufque  adglandem  ,  cum  qua 
priore  fuiparte  junguntur  ,  excurrunt.  His  fubjicitur  hCanaiis}  ^^di^tus,  ejufdem  *•  «■  «■ 
cum  corporibus  fubftantiae  nervofae,  laxae,  denfa?,  ac  mollis.  Teres  hic  eft  &  cavus,ean-  a.  a.u 
dem  a  principio  ad  finem  amplitudinem  obtinens ,  unde  &  Celfo  fiflu/a  urinaria  voca- 
tur.  Incipit  autem  a  cervice  ipfius  veficse  ,  a  qua  tamen  non  nafcitur  ,  nec  continuatur, 
ut  cjuidam  volunt  j  fed  conjungitur  duntaxat ,  cum  facile  vefica  cocta  a  canali  recedat, 
ficque  adglandem  ufque  porrigitur.  Ad  hujus  initium  tria  Cuntforamina ;  unum ,  in  me- 
dio  majus  &  amplius  caeteris ,  quod  ab  ipfo  efFormatur  &  cervici  vefica?  adnectitur: 
duo  minora  ad  latera  utrinque  anguftiora  ,  a  ductu ,  qui  a  feminalibus  veficulis  in  cana- 
lem  patet.  Conftat  autem  jubflantia  ejus  ex  duplici  mcmbrana :  unainterna,  qua&glans 
tegitur ,  ex  membrana  tenui  penis  nervos  inveftiente  pronata ,  qua*  fenfu  perquam 
exquifito  praedita  eft ,  ut  feminis  acrimoniam,  prarfertim  qua  parteinter  glandulas 
proftatas  confiftit ,  perfentiat,  voluptatemque  excitet :  altera extcrna ,  carnea  &  pluri- 
bus  tranfverfis  fibris  afperfa.  c  Mufculos  habent  haec  corpora  duos ,  quos  libro  quarto  <,  Mti 
d  collaterales penis  mufculos  vocavimus ,  &  breviores  funt  ac  craffiores  caeteris.  Hi  a  coxen-  J>  g.q 
dicis  appendice  infra  principium  duorum  corporum  nervoforum  enati  &  oblique 
afcendentes ,  non  procul  a  principio  iifdem  inferuntur.  e  Alios  duos  habct  Canalis ,  qui  lon-  F,F" 
gioresfunt,  at  graciliores ,  ab  fani  fphindereprodeuntes ,  qui  invicem  internis  gla-{;^ 
teribus  juncti ,  recto  gradu  fub  canale  excurrunt ,  &  in  medio  longitudinis  fu.x  ad  la- 
tera  Mnieruntur.  Hi  mufculi  etfi  carnei  funt,  fubftantiam  tamen  habent  plurimum  f>,d 
cum  penis  fubftantia  convenientem ,  cum  eo  erecto  ftatim  ad  fua  principia  contrahan- 
tur ,  &  cum  eodem  flaccefcente  rcmittantur.  Vafa  habet  omnis  generis  j  quorum '  alia  0*J 
cutanea  funt,  nec  penis  fubftantiam  ingrediuntur   k  alia^veroprofunda ,  &in  intima  cor-  *j4vi^j 
pora  penetrant.  Ven&  iff  Arteru cutanea  ,  a  Pudenda  defcendunt ,  quae  ad  radicem  penis 
ingreffa  per  latera  dorfi  excurrunt ,  Sc  fatis  evidentes  funt.  Profund<&  gemint  ab  Hypo- 
gaftricis  enatae,  ad  bifurcatum  penis  exortum  infertae ,  quae  per  penislongitudinem 
difieminantur.  Imprimis  veroinfignesfunt  Arteria:,  per  totam  penis  fubftantiam  mi- 
rifice  difperfae,  ita  ut  dextra  in  finiftrum ,  &  finiftra  in  dextrum  diffundatur.  lNen>il.°- 
quoque  duo  magnitudine  eximii  fiint ,  ab  offis  facri  medulla  pronati ,  quorum  alter  cu- 
taneus  &  minor :  alter  profundus  eft  &  infignior ,  fub  oflibus  pubis  ad  penis  radicem 
per  mediam  bifurcationem  afcendens,  indeque  ad  mufculos,  totum  corpus  &  glan- 
dem  diffeminatus.  mGIansy  ultima  penis  pars  eft ,  duobus nervofis  corporibus priore  m^lu 
fede  obnata  ,  qux  nonnihil  nambitu  quoque  excedit ,  cum  coronae  modo  circulocin-  *>Ll- 
gatur ,  anterius  tamen  acuta  eft.  Exquifitum  haec fenfum  habet  ,fubflantiamque  fpongio- 
fam ,  ut  penis,  fed  folidiorem  ,•  in  mcdioforamina  pertufa,  &  tenuiffima  membrana  inve- 
ftita.  Obtegitur  autem  cute  a  penis  cute  producta  6c  reflexa ,  quam  mS-Lv ,  8c pr^putium 
vocant ,  quae  ab  Hebrads  &  Turcis  olim  hodieque  refecatur ,  unde  Recutiti  8c  Apellae 
dicuntur.  Inferiore  parte  membranam  vel  vinculum ,  quod  ^*A<yoy ,  frarnum  appellant, 
&  cum  fumma  glande  ligatur. 

Atque  harc  omnium  qua:  ad  generationem  faciunt ,  viro  conceffarum  partium  ftru- 
ctura  eft,qux  quam  afTabre  fit  facta,  ex  functionibus  nunc  videamus.  Cum  enim  in  ge- 
neratione  hominis  requirebatur  fexus,  neque  unus  in  fe  generare  pofTet,  ut  demonftrat 
Ariftoteles  lib.  1  de  Gener.  anim.  fed  per  venereum  congreffum  in  alteroj  Viro  quidem 
elargita  eft  providain  omnibusNatura ,  ut  femen  in  uterum  muliebrem  exporrige- 
ret.  Carterum  cum  id  minimepoffet  fieri,  nifi  femen  prius  confedtum  &  elaboratum 
quam  optime  foret,  ipromdc  duplicesfunt  e<epartes ,  quas  baclcnus  perfecuti  fumm ;  8calk 
quidem,  ad  folam  generationem  extruto ;  alu  autem,  ad  excretionem.  Videamuspri- 
mum  illas ,  quas  generationi  incumbunt,-  ex  quibus  imprimis  Vafa  occmxuntpupa^ 
rmtia  dicta  ^  auxduxfunt  Vense  totidemqae  Arteria? ,  a  Cavx  &  Aortx  trunco  de- 

fcendente' 


de  Humani  Corporis  Fabrica,  Lib.  VIII.  2  5 1 

fcendente  pronata.  Vafa  hxc  materiam  feminis  transferunt ,  quam  Natura  effe  vo- 
luit  fanguinem,  quod  hic  animae,  qua:in  femine  erat  collocanda  ,  fedes  maxime  fit 
propria.  Sanguinem  autem  hunc  non  quemvis  efTc  conveniebat  :  fed  quam  optime 
elaboratum  &  perfectum :  qui  cum  duplex  efiet  in  corpore ,  tam  ille  qui  in  Cavai vehi- 
tur,  quam  quiin  Aortacontinetur,  non  ex  Vense  porta:  trunco  fed  ex  his  &  quidcm 
utraque  canales  deduxit ,  ut  ^venojus  quidem  feminis  ( quod  fic  dicitur)  craflamentum  : 
arteriojm  autem,  fpiritus  fuppeditaret.  Semen  enim  Virilecorporis  noftri  materia  ex 
cjua  partes  conformentur  non  eft :  fed  fanguis  maternus  a  femine  virili  attradtus  in  ute- 
rum,  tumfemen  muliebreincoitu  effufum.  Virile  autem  cum  utroque  mixtum ,  cali- 
dumprimum  nattpum  in  fingulis  partibus ,  deinde  in  corde  injiuens  illud  conftituit.  Quarc 
ex  fpiritibus  conftat,  qui  cum  citra  crafliorem  materiam  in  cjua  refideant  prompte  fane 
evanefcerent ,  in  corpore  quodam  maxime  opportuno  Natura  firmavit.  Hoc  elccranti 
exemplo  docuit  fummus  Philofbphorum  Ariftoteles,  lib.  1  de  Generatione  animalium 
cap.  1 1 ,  ubi  ilfos  ts  mi^ut  n  tyv%txn  >  femen  principii  anima :  hoc  ,  -n  $  o-uua,  [emi- 
nis  corpm  appellat ,  quod  mox  ^At/ee^-  inquit  8c  m^ixaj^  ,Joh>iac  in  JJiritum  -verti.  Qua: 
fane  verba  male  a  quibufclam  intelledia  occafionem  dederunt  doclitfimum  &  quam 
optime  de  humana  fbcietate  meritum  virum  acerbe  ac  contumeliofe  reprehendendi. 
Nec  enim  ( ut  ajunt  ipfi )  in  inanes  auras  &  vaporem  diffolvi  voluit ,  ficque  evanefcere 
ex  utero :  fed  quia  <pvmv  habeat  vy&v  £  vSajcZh,  bumidam  iy  aqueam  naturamy  ratione  craffa- 
menti  24#Xve^ ,  dijjbbi  :  ratione  verofpirituum  -m&^x^  x  Jpiritejcere ,  &  quidem  (ut 
eleganti  exemplo  verborum  oblcuritatem  explicat )  ucw^  $o(Bp  \  Imv ,  r  w  ytKa.  mmrw&, 
quemadmodum  ^videmm  coagulum  lac  cogens.  Solvitur  enim  &  in  omnes  partes  cum  quibus 
commifcetur  fic  difrunditur ,  qualiter  coagulum  &  fermentum  abfumi  videmtis ,  etfi 
revera  commiftum  fit  illud  cumlacte,  hoccumpane,  utnequeasullamparticulam 
oftendere,  qua:  ex  coagulo  aut  fermento  fit  effigurata  :  neque  tamen  etiam ,  qux 
non  coagulum  aut  fermenti  aliquid  habeat.  Sic  in  embryone  haudcjuaquam  monftra- 
re  licuerit,  quse  pars  ex  femine  virili  conditafit,  cum  neque  vena ,  nequenervus, 
nequecaro,  neccutis  exfemineconftet ,  fed  univerfum  diffolutum  fuerit  ac  in  fpiri- 
tus  verfum ,  qui  poftea  per  totum  corpus  diffufi  ,  ut  ficcum  ubique  fit  nullibi  tamen 
monftrari  digitis  queat  :  &  cum  omnibus  partibus  infit,  nullam  tamen  earum  efFor- 
met.  Materia  ergo feminis  fanguis  eft  :  fed  fanguis  purus  &  elaboratus ,  maximeque  fpi- 
ritibus  refertus,  cum  femen  ipfum  non  fere  aliud  quam  fpiritus  fit ,  jun&us  modi- 
co  humido  in  quo  fubfifteret.  Deduxit  autem  merito  ex  Arteria  magna  1$  ^vena  caDa  ^vaja 
pr<eparantia ,  ex  quibus  arterias  ampliores  fecit  venis  ,  quia  plus  fcilicet  fpirituum  quam 
corporis  feminalis  requirebatur.  Venam  tamen  fniftram  nequaquam  ut  dextram  ex  ipfo 
trunco  educlam  ^voluit;  fed  ex  emulgente  potius  ramo  ,  ejufquemediafede,  necontra 
juftitia?legesquastamfanc1:eubiqueacreligiofe  obfervat,  hic  temere  peccaret.  Ex- 
pediebatenim  ututrumque  vas  aequalis  effet  longitudinis ,  adeoqueprarparatio  femi- 
nis  ab  utroquc  xque  fieret.  Cum  ergo  truncus  cavx  ad  dextram  nonnihil  fedem  ne- 
ceffario  declinet,  ut  cedat  Aorta:  finiftram  occupanti ,  futnrum  omnino  eratutfi 
ex  eodem  loco  prodiret  finiftra  e  quo  dextra  nafcitur ,  hac  multo  longior  fieret.  Sed 
&  ferum  fanguini  mifcere  in  finiftro  voluit ,  non  quidem  (  ut  plerique  omnes  cen- 
fent)  quo  a  finiftro  tefte  generarentur  fcemina:,  a  dextro  mares  ,•  femen  enim  quod 
in  coitu  emittitur  ,  in  glandulis  proftatis  eft  ,  &  ex  utraque  effufum  in  canalem 
urinarium  confunditur :  verum  ut  acredine  nonnihil  femen  profunderetur  ,  quavo- 
luptatem  illam  in  coitu  five  augeret  feu  perficeret.  Quod  fi  ex  utraque  emulgen- 
te  duxiffet ,  nimium  feri  femeninfcecundaffet.  Ineptum  autem  eft  ,  quod  ab  aliis  fere 
omnibus  tradi  vidcmus  Anatomicis ,  caviffe  Naturam  prudenter  hoc  invento ,  ne 
arteriam  magnam  finiftra  vena  fuperequitaret  ,  a  cujus  continuo  motu  ruptionis 
periculum  prarfentaneum  imminebat ,  cum  videamus  per  univerfum  fere  corpus  ar- 
terias  venis  fubfterni ,  nec  unquam  obfervemus  ullam  hoc  nomine  ruptam  detri- 
tamve. 

Cseterum  ha?c  vafa  merito  longiflima  funt,ut  diligens  quxdam  pra:cedat  prarparatio, 
quam  facile  in  his  fieri  obfervabis  fi  fanguinis  duntaxat  advertas  albedinem,quam  auge- 
ri  cum  itineris  longitudinc  indubitatam  fidem  oculorum  a:ftimatio  pra:ftat.  Hazc  caula 

Ii    2  quoque 


Varaftatarum 
ufu*  invefti- 
gatur. 


Teftesin  fe 
femen  non 
generant. 


Teftes  neque 
in  alio  femen 
gtnerant- 


Paraftatarum 
-jcrtu  uftu. 


Teftium  ve- 
-.-.'«  uftu. 


Adriani  Spigelti 

quoqueeft,  cur  m  tot plexus  coeant ,  ut  fcilicet  quemadmodum  inteftina  cum  longiora 
fintfutura,  in  anguftiore  (patio  promptius  continerentur.  Arteria?  autem  longiits  fub 
emulgentibus  quam  Vem  oriuntur,  ut  breviores  fint  ,•  quia  fpiritus  praeparatione  tam  exqui- 
fita  uffanguis,  non  indigebant.  Conjunguntur  quoque  per anaftomofes ,  ut  Arteria;  qui- 
dem  prarparatosfpiritus ,  Venae  autem  fanguinem  conferrent,  &  quxdam  exa&a  com- 
mixtio  fieret  antequam  Paraflatm  materia  feminalis  ingrederetur.  Inde  ad  has  utriuf» 
que  fanguinis  mixtura  transfunditur ,  &  meaquoquefententiainhisinfcmenperfe- 
clum  propria  vi  elaboratur."  Dico  ,  in  his  elaborari ;  quod  plenas  femine  non  ego  tan- 
tum  fed  &  alii  quam  plures  doctiffimi  Viri  mecum  invenerint ;  tum  quia  haud  temere 
Naturam  huc  materiam  feminis  depofuiffe,  fed  potius  ut  coqucretur,  crediderim.  Ad- 
de  autem  ,  ^vipropria ;  ut  demonftrem  me  cum  iis  non  facere  ,  qui  cum  teftes  nunquam 
in  fe  femen  continere  inveniant ,  adeoque  officinam  (eminis  non  efte  vel  oculorum  te- 
ftimonio  convincantur ,  irradiatione  tamen  in  paraftatis  generare  profitentur.  Atque 
nunc  antequam  ulterius  provehamur,  utomniaclariorafintqua:diciinhocnegotio 
poftint,  duo  quidem  imprimis  mihi  agenda  videntur.  Primo  ,  demonftrandum  qui- 
busex  caufis  hanc  facultatem  tum  generandi  in  fe ,  tum  in  alio  per  irradiationem  tefti- 
busderogem:  deinde  inveftigandapropria  ipfbrum  a6tio ,  &fiquid  erit  quod  polTit 
objici  diluendum.  Nec  enim  ita  temere  a  Galeni  opinione  unquam  difcedendum  aut 
aliorum  Clarifllmorum  Virorum  fententiis  contradicendum  putavi,  nifi  quoties  caufas 
habui  admodum  graves  experientiamque  ipfam  contrariam  viderem.  Tefles  igitur  in  fe 
nongenerant ,  quod  materia  feminis  teftes  non  ingrediatur ,  fed  in  paraftatis  remanet ,  ut 
&  alii  obfervarunt ,  inter  quos  imprimis  doctifiimos  duos ,  Fallopium  inquam  &  Fer- 
nelium  nomino.  Et  quam  ineptum  foret  hoc  Naturse  confilium  ,  quae  cum  breviffima 
femper  utatur  ubicunque  licet  via  nihilque  fruftra  tentet,  fi  materiam  hanc  a  paraftatis 
ad  teftcs ,  iterumque  ab  his  ad  illas  traduxiffet ,  8c  in  tam  anxio  itinere  difficilique  nihil 
a  paraftatis  beneficii  quxfiiffet.  Taceo  nunc  in  teftibus  femen  nunquam ,  interdum 
ferofum  tantum  humorem  reperiri.  Sed  nec peritradiationem  teftes  femen  generant ,  cum 
hxc  ope  fpirituum  neceffario  accidat ,  quod  prseparatio  feminis  fit  coc^io  j  omnis  au- 
tem  coctio  ope  calidi  fpirituumque  perficiatur.  Spiritus  autem  cum  in  tcftibus  non  fint 
ut  in  fonte  caloris ,  aliunde  ergo  ipfis  accedunt ,  quemadmodum  Cerebro  a  Corde : 
atcertequodteftibusaffluitnontantieft,  ut  aliis  partibus  poffit  fuppeditari  poftea: 
ut  nihil  jamdicamnequearteriasnecvenasatcftibusadparaftatasdefinere,  quxvi- 
cem  poffint  obire  canalium  per  quos  influant.  Qupd fi  objiciat  quijpiam ,  viciniae  beneficio 
irradiationem  hanc  fieri ,  id  mihi  quidem  ex  iis  effe  videbitur ,  quae  inter  impoffibilia 
referuntur,  quxque  aNaturarinftitutismaximealiena  fiint,  cum  nullibi  fpiritus  ob 
tenuitatem  fuam  nifi  per  crafliores  fiftulas  traducat  &  communicet  aliis  partibus ,  ut 
videmus  in  arteriis •&  nervis  contingere.  Quod  fi  a  corde  influat  vis  generandi  feminis, 
quid  opus  eft  a  teftium  arteriis  fpiritum  advocare ,  cum  paraftata?  copiofioribus  irri- 
gentur  arteriis  ,  &  per  quas  a  corde  rectiffima  via  eft ,  qua  affiduo  ac  indefinenter  fpi- 
ritusinfluant.  Necveropeculiarem  credendum  eft  requiri  hic  calorem,  qui  femea 
confecl;um  primum  ,  deinde  fcecundum  reddat ,  qualem  nonnulli  vana  certe  opinione 
confinxerunt  fibi ,  qui  fpiritus  quofiiam  fingulares  in  teftibus  generari  ftatuere ,  diver- 
fbs  ab  illo  triplici  fpirituum  genere  quod  vulgo  ftatuitur ,  cum  in  nulla  univerfi  corpo- 
ris  coctione  diftinctum  effe  videamus  genus :  fed  omnibus,  ut  ventriculo,  hepati,  Iieni, 
mammillis,  ca:terifque  a  Corde  influere.  Quod  fi  inde  Ventriculus  chylum ,  Hepar 
(anguinem  ,  Mammilla*  Iac  generant ,  id  non  ideo  evenire  putandum ,  quod  a  diverfb 
calore  influente  coctio  fit  inftituta :  fed  quia  temperamentum  illius  partis  diverfum 
longeeftabaliarum  temperie,  quemadmodum  neque  in  oculo  alius  animalis  fpiritus 
eft  ab  eo  qui  ad  aures  tranfmittitur ,  etfi  in  illo  videat ,  in  hoc  audiat :  fed  quia  illa  par- 
tis  illius  conformatio  eft,aliudque  temperamentum.  Calor  enim  non  nifi  fblam  coctio- 
nem  efficit :  at  formam  aliam  atque  aliam  temperamentum  partis  materia:  conco- 
quenda:  inducit.  Paraftat<e  crgo  femen generant ,  &  quideminfe  atque  afe ,  propria  8c  infita 
facultate ,  ob  temperamentum ,  quo  prxditx  funt ,  coadjuvante  tamen  quampluri- 
mum  &  excitante  hoc  ipfum  calore  a  corde  influente.  Teftes  autem  coclionem feminis  fecuth 
dario  adjutant ,  quatenusfcilicetferumadfetrahuntdigeruntque,  illudinquam,  quod 

neceffario 


de  Humani  Corporis  Tabrica,  Lib.VIII.  2  5  3 1 

necefTario  una  cum  fanguine  ad  paraftatas  vadit ,  ut  per  tenuiffimos  arteriarum  vena- 
rumque  plexus,  tum  anaftomofes  tranfeat.  Si  enim  hoc  confilio  Natura  ut  diximus  fu- 
perius  fanguini  fero  providit ,  utinhepatis  parenchymate  ex  radicibus  PortxadCa- 
vam  traduceretur,  in  quo  fatis  evidentes  adhuc  funt  anaftomofes :  multo  profecto  ma- 
gis  erat  neceffiarium  ut  in  his  profpiceret,  qux  ita  anguftx  funt,  ut  omnino  fenfum  om- 
nem  efrugiant.  At  revera  id  rieri  vel  ipfe  nosfenfus  edocere  poteft ,  cum  videamus  in 
Teftibus  nonnunquam  ferofum  humorem  coacervari ,  &  finiftrum  teftem  multo  ma- 
joremdextroreddi,  cjuod  fcilicet  per  venam  emulgentem  laevi  lateris  lerofior  fan^uis 
traducatur.  Accedit ,  quod  teftis  fubftantia  glandulofa  eft ,  qua  Natura  per  totum  fere 
corpus  ad  ferofitates  hujufmodi  abfumendas  abufaeft,  vel  ipfius  magni  Hippocratis 
teftimonio.  Ethocnomine  fibrxilla;  tenuesad  paraftatas  a  teftibus  ca  parte  qua  in- 
vicem  coha?rent  digeruntur ,  utpereas  commode  attrahant.  Quod  fi  quis  hanc  fen- 
tentiamnon  omnino  quidem  a  veritate  alienam  effe  ftatuat ,  atinterim  urgeatur  vul- 
gari  illo  dubio,  qua:  caufa  fit,  fi  teftibus  feminis  geheratio  proprie  non  competat ,  ut  iis 
tamen  ablatis  vel  quocunque  morbo  caulave  externa  &  imprimis  frigore  larfis ,  animal 
femen  aut  non  cogficiat  aut  certe  generet  infcecundum.  Illi  ego  refpondeo,me  fic  nihil 
hac  ratione  urgen  ut  haud  videam  cjuid  facilius  fit  quam  huic  fcrupulo  fatisfacere.Nec 
enim  vel  frigore  teftis  afficitur ,  vel cultro  dum  caftramus  lxditur ,  quin  una  afficiantur 
&  Ixdantur  ipfi  adnata?  paraftatsr,  in  quibus  feminis  officinam  ponimus.  Quod  G  jam 
illudere  quis  refponfionem  hanc  voluerit  dicatque  infcecundum  quoque  futurumeffe 
animal,  fi  abfciflo  tefte  paraftata?  relinquantur  ,  nec  illi  ego  valde  contrarius  propterea 
fuero.  Infcecundum  enim  merito  erit,  cum  codio  perfecta  in  paraftatis  tum  haudqua- 
quam  futura  fit ,  quod  ferum  illud  fuperfluum  non  abfumatur,  aquofemen  aquofum 
nimis  efficitur.  At  inde  non  magis  fequitur  paraftatis  fcecunditatem  feminis  accedere 
a  teftibus :  ac  hepatis  venis  a  liene  vis  fanguificandi ,  quod  la:fo  liene  videamus  fangui- 
nis  generationem  in  jecore  corrumpi ,  cum  craffior  chyli  pars  non  attrahatur.  Vide- 
bimus  tamen  nihilominus  hoc,  materiam  fcilicet  feminalem  confici,qua:  nonnunquam 
&  Eunuchos  quibus  relicta?  paraftata?  ad  venerem  excitat  &  effunditur,  quamvisob 
dicTam  caufamfcetum  haudquaquam  generet.  Csterum  teftesne  frigoris  tempore 
plurimum  paterentur ,  Natura  mujcuhs  tribuit  &  complures  tunicas ,  ut  illi  quidem  con- 
tradti  abdomini  admoverent  a  quo  foverentur :  hx  autem  ,  tegerent.  Hoc  idem  pra:- 
ftant  &  ipfe  communes  membram^  qua?  attacTa:  leviter  a  f  rigiditate  protinus  contrahun- 
tur  in  rugas  ,  quo  nomine  cuti  tam  valide  Natura  membranam  cai  nolam  fibris  carneis 
confperfam  junxit.  Siti  autem  funt  extra  abdomen  ,  propter  paraftatas  connexas :  at  ha?, 
utlongior  elTetviavafbrumpramarantium  ,  ficque  melius  feminis  materia  pra?parare- 
tur.  Elaboratum  hoc  modo  femen  in  paraftatis  per  deferentia -vafa  ad  glandulas  tranf* 
mittitur.  Vafchxcperobfcura  caDitate prtdita  fiint ,  quodfemen  facilecum  totum  fitfpi- 
rituofum  permeet:  nerl^ea  autcm  crajfatunica  conftant ,  quod  minus  idem  diffipetur. 
Hx  in  glandulas proftatas  defnunt,  in  quibus  colligitur  &  tanquam  in  promptuario  aifer- 
vatur.  Antequam  autem  ed  perveniant,  Vefculis  quibufciam  armecluntur,<^\i£  quod  oleo- 
fum  &  pingue  eft  in  femine  ad  fe  attrahunt ,  a  quibus  poftea  fenfim  in  communem  uri- 
nz  feminifque  du&um  five  uretbram  ^trforamen  carimcula  obturatum  elabitur ,  ut  is  conti- 
nuo  irrigetur  nec  urina;  acrimonia  erodatur  vel  exhccatus  in  fe  confidat.  Idem  fit ,  & 
potiffimum  coitus  tempore,  ubi  compreffis  his  una  cum  glandulis  copiofius  effunditur, 
ne  feminis  acior  vis  damni  quid  invehat ,  proptereaque  hujushumoris  dereetu  non- 
nunquam  ftranguriam  nafci  Galenus  nobis  auctor  eft.  Sunt  autem  complures ,  ne  fi  una 
duntaxat  foret  cum  impetu  efflueret ;  fic  cum  multa:  fint ,  ex  una  in  alteram  paulatim 
derivatur.  Intus  anfraclus  habet ,  ut  fenfim  ac  fenfim  diftribuant  ad  inhmam  ,  ex  qua  in 
meatum  paulatim  tranfmittitur  :  ne  autem  regurgitet,  caruncula  ductus  ille  obturatur. 
De proftatis  poftea  dicturus  fum,  cum  penis  actionem  inveftigabimus. 

Eftautem  Penis  Actio  erectio ,  cum  aNaturaconditus  fit  ut  femen  optime  Powaaw. 
elaboratuminuterum  transferat.  Vterushic  cumincorpons  cavitate  necelTario  re- 
conderetur  ,  quo  tur.ior  foret  ab  externo  frigore  ,  ne  feminis  calor  dum  ipfum  exporri- 
gitur  evanefceret,  canalcm  longum  Natura  efTecit ,  per  quem  ad  uterum  excurreret.  Ca- 

alem  huncut  reconderein  vaginam  uteri  Vir  potfet,  durum  effe  conveniebat& 

Ii    3  tenfum; 


254  Adriani  Spigelii 

tenfum  :  at  fi  perpetuo  talem  fervaret  homo  non  minus  moleftum  incommodumque 
illi  foret ,  ac  fi  manum  perpetuo  tenfam  ere&amque  fecum  circumferret.  Proinde  fic 
folers  Opifex  condidit,  ututrique  fanetempori  inferviret,  &  ubi  opus  fuitin  coitu 
quam  facile  erigeretur,  reliquo  autem  flaccidus  a  corpore  dependeret.  SubJUntiam 
ergo  ipfi  concerfit,  qua?  facile  tenditur ;  &  materiam,  qux  admodum  inflat.  Talis  fub- 
ftantia  eft  corporum  nervoiorum  &  urinarii  meatus ,  ex  porofb  ncrvo  &  fungofo  con- 
ftans,  ad  quam  arteriofus  fanguis  &  fpiritus  imaginatione  venerea  concepta  copiofiffi- 
meaffluunt&  tendunt.  Id  iplum  videmusvenis  nonnunquam  contingere  ,  utfpiriti- 
bus  turgidulas  fiant  calidiore  tempore  in  manu ,  brachiove.  Caeterum  ut  &  quam  citif 
fime  &  maxima  copia  affluerent ,  calore  profpexit ,  confricatione  &  finju  infigni  glandis, 
qua*  attrahunt  fpiritus  &  fanguinem  :  at  ne  facile  difliparentur  ,/epto  iff  tunica  nern>ea  un- 
diquemunivit  &  prohibuit.  Hocnomineper  univerfam  penis  fubftantiam  omnisge- 
nerisvafafed  imprimis  arterias  fparfit ,  quodabhis  quidem  maxime  omnium  tendere- 
tur.  Nectamen  corpora  tantum  nervofa  dicta ,  fed&  canalis  ipfe&  fimul  mufculi, 
quod  ejufdem  fere  cum  his  fubftantia:  fint,  inflantur.  Ex  quo  fit  ut  canalis  viam  quidem 
aperiat :  at  mujculi  collateralcs  penem  detineant ,  ut  quam  rectiflimus  J:aret ,  ne  forte  ad 
latus  declinans  meatum  clauderet.  Ne  quoque  idem  preflus  a  corporibus  nervofis  fiib- 
fideat ,  mferiores  mufculi  inflati  &  proinde  contracti  deorfum  trahentes  ipfurn  impediunt. 
Sed  &  aliud  infigne  officium  prarftant  quatenus  breviores  adeoque  crafliores  fa&i, 
dum  omnia  cxtera  fictument  proftratas  glandulas  comprimunt,  Cicqueperan^uflifi- 
mos  il/os  mcntm  &  inconjpicuos ,  in  urethram  granulatim  femen  (non  fecus  ac  argentum  vi- 
vum  in  corio  arcte  conclufum  folemus)  exprimunt,  adeoque  fumma  coitus  voluptas 
exoritur,  quod  membranainteriorquaurethrainveftirur  ,  prsefertim  ubi  mediainter 
glandulas  incedit ,  acutifllmi  fenfus  fit  &  gratifllmus  quidam  ac  indicibilis  pruritus  ex- 
citetur.  Rarefiunt  enim  tum  poriilli  anguftiffimi  acalore  affluente,  patentiorefque 
fiunt:  quoautem  anguftiores  funt ,  eomajor  delectatio  percipitur.  Exquofitutqui 
raro  Veneri  indulgent ,  majore  perfruantur  voluptate :  qui  fiepius ,  minore :  fed  inter- 
4um  nec  cogitantibus  quidem  effluat,  ubi  laxiores  poriilli  redduntur.  Sicexclufum 
ex  glandulis  femcn  a  meatu  urinario  contractis  tranfperfis  extimt  memhram ,  ex  qua  con- 
ftat ,  fibris  propellitur. 

pempiiZ™  Du.xergo  funtpartes,  in  quibus  maxime  voluptas  percipitur  in  emiffione  feminis, 
Vrethra  &  prarfertim  illaipfius  parsquae  intercedit  duas  Proftatas ;  inipfa  autem  pu- 
gna  ,  Glars penis.  Hoc  nomine  reliqua  pcnis  corpora  ambitu  nonnibil excedit ,  &  maxime  circa 
Coronam,  ut  undique  arCtius  ab  uteri  vagina  &  tranfverfis  ejus  rugis  conftringatur.  Acu- 
ta  vero  nnterius  eftut  ipfum  internum  ofculum  fefe  penetret.  Vtenim  uterusfemen 
felicius  &  caiens  bene  hauriat  ,  glandem  uterum  ingredi  conveniebat.  Subftantia 
fpongiofa  &  folidiore  quam  corpora  conftat,  utquam  plurimos  fpiritus  fufciperet, 
eoque  diutius  tenfa  maneret ,  cum  ipfa  &  Hymenem  perrumpere ,  &  denique  omnia 
agere  debeat.  Exquifiti  fenfus,  ut  tanto  major  hacc  delectatio  fit ,  quam  Lucretius  de- 
fcribens  libro  i,  hominum  Divumque  (fcediffime ! )  voluptatem  appellat.  Quamquam 
autem  exquifitiiTimi  fenfus  fit ,  mirabilis  tamen  in  omnibus  Natura  praecavit ,  ut  com- 
prelTa  aut  trufa  fuavem  quandam  potius  delectationem  quam  dolorem percipiat,  quod 
ideo  contigit  ut  dum  in  pugna  comprimitur  ob  fuavitatem  potius  incredibilis  illius  vo- 
luptatis  afiurgeret,  quam  ob  dolorem  fubfideret.  Reliquorum  ufus  facile  ex  dictis  qui- 


vis  colli^et. 


C   A   P    V    T  XIX. 

De  partibm genitalibus  in  foeminis ,  & primo  quidem  de  Pudendo  muliebri. 

N  a  r  r  a  t  1  s  partibus  genitalibus  Virorum ,  nunc  Muliebres  infpicia- 
mus,  quas  commode  in  Pudenda,  Vterum,  &  Teftes,  ipfifqueannexa 
p  v  den-  ||gj  "^^^S        prxparantia  &  deferentia  dividemus.  Dicuntur 3  Pudenda,  Graecis  * 

ouloiw  jvvoakouov  ,  quicquid  nobis  de  obfccenis  partibus  citra  diffectionem 
in  oculos  incurrit.  Latinis  antiquioribus  Natura  vocabantur ,  unde  do- 
diflimus  Romanorum  Varro,  Slutrices,  inquit ,  naturam,  quafcemint  fmty 

Porcum 


9 


t 

r ' 

I»- 

I 


de  Humani  Corporis  Fabrica,  Lib.  V 1 1 1.  255 
Porcum  appellant.  Gbfcceniore  vocabulo  Cunr.um  nonnulli  dicunt :  at  qui  ftudent  hondtis 
a.a.  aunbus  placcre  ,  locos  mulkbrcs  nuncupant.  Ex  his  primo  omnium  occui  nt b  pars  illa  ex 
qua  pili  primis  adolefcentia:  annis  crumpunt ,  c|uam^w,  Gra?ci  ^L>  appellaot  j  an-  *yJ* 
nos  autem  ipibs  cjuibus  prodeunt,  pubertatis.  Vocatur  &  «'.'«s ,  ptam ;  &  a  pilis  r^x^m. 
j,         Ariftoteli  ffiww ,       Shur&Qg ,  quou  in  congreflu  mutuo  bxc  pars  prxcipue  concutia- 
tur.  In  hac ,  fiiperior  pars  pra*  reliquis  nonnihil  eminentior  eft  &  pilofior ,  quam  ideo 
Vcneris  montem  appellant.  Erumpunt  autem  pili  circa  decimumquartum  annum  ,  qui  in 
1   c.c  niulicribus  quidcm  quam  virginibuscrifpiores  funt.  Rjma magM qnae iqtet * tabta cott- 
4,       fiftit,  major  eft  quam  d  foramen  colli  uteri  fcu  cervicis,  qua:  virilc  membrum  admittit, 
cum  ab  ofle  pubis  incipiat  &  fere  ad  anum  ufquc  pertingat,  ut  inter  hanc  &  iftam  peri- 
na'um  tranlverfi  digiti  latitudinem  vix  excedat.  Gr.xcis  ^'07**  vocaturfive  fijjhra,ad 
^icc  cujus  lateralunt c  duo  labia ,  c^a  Hippocrati  dicta  ,  quibus  interiores  pudendi  partes 
clauduntur,  non  fecus  ut  dentes  &  lingua  labiis  oris.  Conftantex  communi  corporis 
integumento  cute  ,  qux  adipem  non  paucam  &:  fungofam  continct.  Diductis  his  non- 
ID     nihil f  aU  in  conlpectum  prodeunt,  quas  Grxcis  «fywjrf*,  quibufdam  &  7Jfyt/y»/**<£  dicun-  M"- 
tur.  Galeno  vvpQai,  quod  prima:  fint  qux  fponfum  admittant,  vel  certe  quod  fcaturien- 
ti  urinarum  fonti  prxefte  videantur.  Productiones  enim  funt  dux ,  utrinque  una  ,  oux 
ex  molli  &  fpongiofa  carne,  tum  ex  reduplicatione  cutis  ad  latera  externi  cervicis  ofculi 
1      oriuntur  &  lub  labiis  tecta:  ad  commifluram  oflium  pubis  alcendunt,  junctzeque  %Cli- 
toridem  amplectuntur  5  unde  quibus  ha?c  magna  eft,  iis  &  ala;  majores  efle  fblent.  Eigu- 
ra  &  colore  galli  criftam  ncmulantur,  unde  Crifla  fortaflis  Iuvenali  Poetx,  dum  fcribit , 
CalHdas  isf  crifl*  digitos  imprcfiit  Aliptes , 
Ad  fummum  Domintfcmur ,  exclamare  coegit. 
Hae  quoties  collabuntur  ad  fe  invicem  externum  cervicis  ofculum  exacte  claudunt.  In 

'« *7-fo  harum  ergo  apice  bC//fo?7^eft,  caroquxdam  nervofa,  dura,intus  ni£ricante  &  fpongio-  ^*"'*- 
.        r         . &  ,  r     r   ...  ..7.  ,  1  0         r    r  .  6 

««•■  la  matena  plena  ,  limilis  omnino  1II1  ex  qua  prarcedenti  capite  duo  nervola  penis  cor- 

wi».  pora  exftrui  diximus.  Sed  ut  fubftantiam  eandem  cum  vinli  pene  obtinuit,  ita  quoque 

■Z"  ufumfere&  figuram.  Erigitur  enim nonfecus ac penis  unacum  circumftantibus  alis 

'  **  fi  quando  lafcive  manibus  tractatur ,  copiofb  fpiritu  inrluente ;  ac  rurfus  hoc  diflipato, 

flaccefcit.  Hoc  nomine  ab  Albucafe  tentigo ,  ab  Avicenna  -virga,  a  Laurentio  mentula  mu- 

•  *      Iiebris  dicitur.  Conftat  autem  ex  tribus  corporibus ,  quorum  1  duo  lateralia ,  a  nonnullis  *mrt*4'+ 

ligamentay  aliis  Critra  vocata  ,  quod  ipfis  erecta  inniti  videatur ,  &  ab  oflis  ifchii  tubere 

E     interno  diftincto  principio  enafcantur  :  k  tertium  ac  inter  harc  medium  e  fuperiore  parte 

commifTurx  offium  pubis  prodit ,  in  cujus  extremitate  1  glins  eft,  aVeteribus  ^rcy 

1     dicta ,  ut  puto  ob  fimilitudinem  cjua*  ipfi  eft  cum  baccis  myrti  ^  qua;  etiam  m  tenuifima 

cutetegttur  tanquam  prxputio  quodam ,  enataex  nympharum  coitu.  Huic  nonnulli 

mufcidos  quoque  aflcribunt.  Vocatur  a  Grsecis  KX^^g ,  ab  obfcceno  verbo  xA«7zi^«y , 

quod  hanc  partem  digitis  petulanter  fricare  fignificat.  Polluci  lib.  1 1  Sh^g ,  qui  de- 

finit  w  c#  jues-fi  %rput2i  cntcupov  <ra%x.icv ,  carunculam  qua;  in  media  muliebris  pudendi  fiflura 

lubfukat.  Harc  interdum  ad  tantam  magnitudinem  intumefcit  ,  ut  farpe  anatomiar 

ignaris  imponat ,  qui  credunt  mulieres  in  viros  commigrafle  ,  quod  extra  pudendum 

propendeatinftar  mentuLr  virilis.  Atquehoc  quidem  f ceminarum  genus  eo  fa?pe  in- 

fania;  devenit ,  ut  cum  aliis  mulieribus  iliicite  cocat,  in  quas  elegans  eft  carmen  Martia- 

lis  ad  Bafcam , 

Intei' fe  geminos  audct  committcre  cunnos , 

Mcntiturque  -virum  prodigiofa  Vcntts. 

Vocantur  a  Grarcis  antiquis  T&Zahg ,  Launisfricatriccs,  quas  frequentiflimas  in  ^tgypro  M*M 

dc  Africa  Nauta:  qui  orientales  plagas  peragrati  funt,  referunt  reperiri.   Carterum  do- 

ctifTimus  Hippocrates  libro  de  Natura  muliebri  morbi  cujufdam  memmit ,  quem  x*o* 

appellat ,  &  Interpres  vetus  recte  Columncllam  traduxit :  at  cum  ignoretur  ab  aliis  hoc  ^^7' 

morbi  genus ,  plures  varias  lectiones  excogitarunt ,  plerique  tamen  legunt      ,  inter 

quos  prarcipue  familiam  ducit  Hieronymus  Mercurialis,  Vir  fui  feculi  doctilTimus.  Ego 

nihil  immutandum  cenfeo  cum  videam  duo  efle  morborum  i;enera  ,  qua:  xi^v ,  hoc  eft, 

columna  appellari  queant,  deducta  fimilitudine  ab  uvula  in  faucibus  dependente.  Pri- 

mum  eft  de  qua  nunc  locuti  fumus ,  Clitoridis  prominehtia  <S;  aucta  prarter  naturam 

magnitudo 


2  j  6  Adriani  Spigelii 

magnitudo  :  alterum ,  quam  fa?pe  deprehendi ,  carnea  qua?dam  &  callofa  excrefcentia 
circaofculumcervicis.  Etdehac  pofterioreut  imprimis  Hippocratem  laudato  loco 
verba  fecifle  ftatuo  ,  fic  reor  etiam  non  alteri  magis ,  quam  huic  convenire  curationis 
modumquem  ibidem  propofuit ,  puta  refecTionem.  In  haec  corpora  *Ven<e8c  ArterU 
pudendae  numerofa  fobole  propagantur ;  tum  Nen>m  ^yoctaconjugatione ,  vafaqua? 
omnia  infigniora  funt,  quam  corporis  ratio  exigit. 
Torameo  Yc     Sub  ipla  autem  Clitoride  fupra  cervices  externum  ofculum  quod  Nymphar  circum- 

ftant,  bforamen  quoddam  reperitur  mediocris  magnitudinis ,  per  quod  fcemininus  fexus  «■  •>. 
urinam  reddit.  Diligentius  hoc  propterea  notandum  eft  ,  ne  fiipprefla  urina  erremus 
cumiis,  qui  anatomiae  ignari  funt  &  catheteremin  vulvx  vaginam  injiciunt,  cre- 
dentes  exilla  urinam  reddi.  Inhoc  fmu  quatuor  caruncuk  obfervantur  ,  quasa  forma 
quam  fimilem  habent  cum  myrti  baccis  ,  myrtiformes  appellant :  in  Virginibus  rotun- 
dx  ,  in  defloratis  attrita?  &  flaccida?.  Hx  in  quatuor  quafi  angulis  fitae  fimt ,  dtu  a  late- 
ribus  fecundum  longitudinem ;  una  in  clatiore  parte  ,  qua?  cxteris  major  ac  bifida  ut  di- 
ctum  urethrx foramen  obturet occludatque :  aliaininferiore,  verfus  interiora.  Has 
carunculas  conjungit  membrana  cjuxdam  partim  carnofa ,  partim  nervofa,  medio- 
criter  crafla ,  in  medio  inftar  oblongioris  annuli  foramine  pertufa ,  ut  in  adultis  mini- 
mum  digitum  facile  admittat.  Per  hoc  Virginibus  menfes  effluunt  &  urina :  at  mem- 
brana  decantatiflima  illa  eft  ,  quxHymen  dicTa  ,  »plw  xar  ifyxlw,  &  virginitatis  lignum 
ftatuitur ,  reveraque  eft  quoties  reperitur.  De  hac  cum  plures  fint  Anatomicorum  in- 
ter  fe  controverfia?  quas  nunc  in  medium  afferre  pra:ter  noftri  propofiti  rationem  cen- 
femus  ,  hocunum  monendum  duximus  ,  in  rebus  Anatomicis  audiendos  neuticjuam 
efle,  utcunque  in  aliis  medicina*  partibus  docTi  fuerint,  qui  experientia  &  ob/ervationi- 
bus  carent.  Ridendi  ergo  inprimis  illi  qui  nunquam  ,•  poft  hos  ,  qui  raro  admodum  in- 
veniri  nec  nifi  praster  naturam  exiftimant.  Hanc  enim  in  omnibus  quas  fecui  virginibus 
me  deprehendilfe  &  in  publico  Theatro  farpenumero  demonftrafle  teftor ,  nec  defuif. 
fe  unam  notavi  nifi  pra*ter  naturam  ,  vel  quia  petulanti  manu  (ut  interdum  evenire  fb- 
let)  rupta  fit ,  vel  quia  ab  affluxione  humorum  (quod  etiam  quandoque  accidit)  erofa 
fuerit.  At  enim  in  maturis  Virginibuu  crafliorem  reperi :  in junioribus  debiliorem  mol- 
lioremque ,  rariflime  imperforatam  ,  necnififemel  dumhic  Patavii  adolefcens  Mc- 
dicinfe  ftudio  incumberem ,  quam  nulli  propterea  quanturavis  omnes  animi  nervosin- 
tenderent ,  perrumpere  potuerunt ,  Chirurgia  tamen  curata  eft  ab  Excellentiflimo 
Prxceptore  meo  Hieronymo  ab  Aquapendente.  Aliis  enim  in  primo  congrefTu  facile 
rumpitur  ,  exquo  fitut  virginibus  fereomnibus  fanguisin  coitu  maritali  efTundatur. 
Dixi  fere ,  quod  non  ignorem  contingere  nonnunquam  pofTe ,  ut  foramen  fit  amplius 
penifque  anguftior ,  fioque  promptecitra  vimingrediatur  uterum.  Et  hinc  confuetu- 
do  nata  eft  tefte  Leone  Africano  ,  ut  qui  Feflam  incolunt  in  nuptiis  dum  novi  conjuges 
amori  indulgent ,  pra?  foribus  adftent,  quibus  fi  monftretur  fanguis  effufus  in  coitu  Ixti 
ad  convivia  parata  fe  conferunt ,  de  virginitate  fponfse  fibi  mutuo  gratulantes  5  fin  mi- 
nus ,  impranfi  difcedunt.  Casterum  eos  hic  qui  Medicinam  faciunt  velim  admonitos, 
ut  cautiores  efTe  difcant ,  nec  Virginibus  fi  quando  ex  utero  laborent ,  temere  pefTaria 
intrudant ,  cum  ea  ad  uterum  nequeant  pertingere  nifi  prius  virginale  clauftrum  rum- 
patur.  Hymen  autem  membrana  cum  carunculis  myrtiformibus  corrugata  formani 
calicis  parvae  ro(x  femiexpanfe  refert ,  unde  &  fortaflis  ab  Antiquis flos  di&a ,  &  hinc 
nata  phrafis  deflorare  ^virginem ,  quod  pudicitiam  expugnare  fignificat.  De  hoc  flore 
virgineo  elegantiflimum  carmen  eftapud  Catullum,  quodcura  dignum  fit  utalibi 
quoque  legatur,  huc  tranfTcripfimus : 

Vt  flos  in  feptis  fecretus  najcitur  hortis, 

Ignotm  pecori ,  nuilo  contufus  aratro : 

Quem  mulcent  aum  ,firmat  Sol,  educat  imber, 

Muhi  Hlum pueri ,  mulu  optayewpuelU.  ^ 

Idem  cum  tenui  carptus  defloruit  ungui, 

Nulli  illum pueri,  nulU  optalpere puelU : 

Sic  ^virgo  dum  intacla  manet ,  tum  chara  fuis  :fed 

Cum  cajlum  amifit  ,poIIuto  corpore  ,florem ; 

Nec  pu  erisjucunda  manet ,  nec  chara  puellis.  Poft 


de  Humani  Corporis  Fa  brica  ,  Li  b .  V 1 1 1 .  257 
17.*  Poft  carunculas  has  &  hymenem  arimaoccurrit  fubvefica?  foramine  rugofa  ,»inter 
*g' "  duas  alas  fub  magna  rima  conclula.  V ocatur  hxc  cefpkis  ojculum ,  Galeno  <?.\ml  t^x^h, 
nonnunquam  externumorijicium.  Per  hoc  primoin  vaginam  penis  virilis  ingreditur,quod 
in  quibufdam  pra:ter  naturam  fed  raro  tamen  imperforatum  eft ,  unde  dipfrq  dicuntur. 
Vltimo  tandem  loco,  necrliqenda  non  lunt  duo  cxca  foramina ,  qux  ftatim  apparent  didu- 
ctis  labns,  led  rere  tantum  m  vivis,  cum  admodum  parva  lint,  in  quibus  lerolus  quidam 
humor  non  parva  quantitate  prodit,  qui  maris  pubem  in  coitu  madefacit. 

C    A    P   V   T     X  X. 

T)e  Vtero. 

Tervs  a  figurautris  vel  utriculi,  qua  voce  Plinius  lib.xi,cap.xxxvn,  l^tt"m*m 
^  quoque  non  inepte  appellavit ,  didus  videtur.  Hujus  enim  ritu  cavus 
ett  &  fcetum  coercet.  Hippocrates  &  Galenus  utplurimum  Cv&v  8c 
(Ar,?feu ,  aliqui  ctiam  yx&&  appellant ,  ex  quo  etiam  facris  literis  ufitata 
j  .        phralis  nata  eft ,  c*  yx^  t^«»  pro  eo  quod  nos  dicimus  uterofirre  8c  gra- 
$sfr5&j&^&£i  yidam  cfje .  Latinis  matrix  dicitur.  Vtcunque  autem  unus  continuufque 
du&usfit  ,  a  hindo  ufque  ad  pudenda  ,  quiatamen  diverfcineo  reperiuntur  partes, 
t.  .4-  bcommode  trifariam  diYiditur  m  cerpiccm  uteri ,  ofculum,8c  c  fundum.  Dicitur  d  C  er  vi  X  CERVlX 

f. T    tota  illa  pars ,  qux  virile  membrum  in  coitu  fufcipit ,  unde  8c  -jagina  penis  quibufdam,  ^ff3^ 

quanquamcommuniterio//ww  nominetur ,  quam  appellationem  8c  Grarci  retinuerunt, 
cwyj\,a&C7eJt,ys,Xcv  f  pn-^Zs  vocantes.  Soranus  Ephefius  honeftiftimum  vocabulum  indi- 
e.^  dit,quir?>^y  y>icux£oi  finum  muliebrcm  appellat.  Eft  autem  meatus  teres ,  ab  c  externo 

g.  orificioad  'internum  uteriolculum  pertinens.  ^Sitm  ergo  eftin  imi  ventris  cavitate  S;-™ 
Qi    illa ,  qua?  pelvis  dicitur  ,  inter h  veficam  & 're&um  inteftinum  ,  quibus  membranaa 

peritonxo  enata  alligatur.  Exftruitur  autem  exmcmbrana  duplici ,  quam  fi  per  tranfver- 
fumieces ,  fpon^iofa  quardam  caro  intercedit,  hmilis  omnino  illi  qua;  in  duobus  nervo- 
lis  penis  corporibus  reperitur.  Hujus  beneficio  alibidine&:  incoitu  a  penis  frictione 
erigiturac  intumelcit,  infinitis  venarum  arteriarumque  furculis  copiofam  fpirituum 
vim  fuggerentibus.  Voluit  enim  fapientiflimus  Opifexut  penem  undique  amplexu 
luo  comprimeret ,  quo  fuavior  majorque  fexus  utriufque  dele&atio  foret ,  eoque  mo- 
do  in  coitu  pro  ratione  penis  nunc  latior  nunc  anguftior ,  modo  brevior  aut  prolixior 
redderetur.  Hocnomine  internam  quoque  tunicam  frequentibus k  rugis  tranfrerfaly 
erbict'.L:ribt!4  intertexuit ,  utarclius  retineant ,  quxin  Vnjinibus  duriores  funt  ac  emi- 
nent,-  inVetuIis  aciisqu<e  Jxpe-cmim  admijere ,  fenfim  quafi  pereunt.  Ipfa  autem  cervix 
in  juvenculis  mollifTima  eft ;  atiisqux  fxpe  conceperunt  indies  fit  durior.  Connedi-  ccmex». 
Cfc,  tur  cervix  cum  vicinis  partibus  :  antcrws ,  !cervici  veficae  urinarias,-  8c  quia  nonni- 
hil  latior  eft  ,  etiam  ofhbus  pubis  ope  membranarum  a  peritonxo  prodeuntium  :  po- 
fterius m  reclo  inteftino ,  cui  toto  ductu  incumbit.  Hoc  quoque  diligenter  notandum  ,  Cer- 
vicem  cum  nec  virilem  penem  fufcipit  nec  menfes  fluunt ,  contortam  efte  &  in  fe  plu- 
ribusrugis  concidere,  utinternas  partesab  externo  aerefive  calidofive  frigidode- 
fendat ,  quo  nomine  menftruo  tempore  mulieres,  nifi  fibi  profpiciant ,  impenfe  refri- 
gerantur. 

*  1  s.     nOs  Vteri ,  w  sifi*  $        ,  8c  Galeno  interdum  Ccrvicis  intcmum  nificium ,  foramen  eft  os ^«t 
a. |    quod  oris  modo  dilatari  8c  conftringi  poteft.  Situm  eftinter  °cervicem&  pfundum,  -  sut- 
ex  cujus  infima  fede  protuberat  corptu  refircns  quafi  glandem  obtufam  perforatam  tranf^ 
verfa  linea,  quod  tamen  cum  hiat  exacte  rotundum  efticitur.  Hoc  perpetuo  conni vet :  ^mmzmi* 
at  conceptionis  tcmpore primijque  dum  utero  gerunt  mcnfabu-s  fic  conftringitur,  ut  ne  anguftif-  ^A^Tr^. 
fimum  quidem  admittat  ftylum  :  m  coitu  contra  adeo  dilatatur ,  ur  peois  glandem  fulci-  " 
piat ,  quemdumfuaviter  ampleclitur  multa  voluptate  utrumquelexumperfundit.  In 
patru  adeo  extenditur,  ut  commodum  egredienti  utcunque  magno  fcetui  aperiat  viam, 
quamrem  confiderans  Galenus  fe  admirari  quidem  at  intelligere  nonpofte  ingenue 
confitetur.  Quod  fi  forte  inverfum  fit,  induratum  ,  exulceratum  ,  cicatrice  obductum 
aut  nimis  humidum ,  fterilitasfequitur.  Inycrfum  enim  glandi  virili  non  opponitur ,  ut 
femen  recta  injiciatur  in  uterum ,  unde  refrigeratur,  atque  adeo  infcecundum  fit :  indu- 

K  k  r.-tum 


C.( 


dem. 


Connexio. 


Ljqamenttt 
(upgriora. 


2  5  S  Adriani  Spigelii 

ratun\  veronon  admittit  glandem  ,  nec  ingreffuro  cedit:  exukeratum ,  pcn\s  atta&um 
refugit :  cicatrice fi  obduclum fit ,  obftruitur  via  femini :  humidum  vero  ,  nimis  laxatur  ,  nec 
infufum  femen  retinet  ;  nec  bene  clauditur.  Sic  quibus  »i«Mo  coitu  laxatum  plus.xquo 
apertum  eft,  Hippocrate  tefte,  lib.  i  de  Morb.  muliebr.  non  concipiunt.  Figura  ipfius  fi 
quando  extra  vulvam  procidit  aut  invertitur ,  os  tinca?  pifcis  exacte  refert.  Vt  enim 
illud,  fic  hoc  oblongum  eft  quando  connivet. 

Vteri  tandem  a  Fvndvs  fequitur,  qui  proprie  uterm  dicitur ,  cum  omnium 
partium  uterum  conftituentium  nobilitfima  fit ,  &incujus  aclionem  omnes  reliqua? 
confpirant.  Vocatur  &  Matrix ,  quod  matris  officio  fungatur ,  generando  &  fovendo 
fcetum.  Hxc  elatiffima  uteri  pars  eft  ,  infupremadicti  ofculiregione/ta:  cujusmagni- 
tudo  ommbus  asqualis  noneft.  Virginibm  enim  quantumvis  adultis  nucem  juglandem 
non  multo  excedit :  non  item  Vetulis ,  quia  exficcata?..  Mulieribm  autem  &  iis  qua?  virum 
expertae  funt ,  pra?/ertim  fi  fa?pius  concepennt ,  amplior  evadit :  quemadmodum  &  iis 
quibm  mmfes  effuunt ,  cum  eo  tempore  venae  omnes  fanguine  turgeant.  Grrtvidis  contra 
in  tantam  affurgit  molem ,  quanta  pro  commodo  fcetus  habitaculo  fufficiat.  Figura  cu- 
curbitulx  Chirurgorum  perquam  fimilis  ,  cum  exlatiore  fundo  inanguftum  oscoar- 
ctetur.  Hanc  tamen  non  fcmper  fervat ,  fed  nonnihil  in  gravidis  immutat ,  undique  in 
rotundam  fphxram  Cc  conglobando  ,  ex  quo  Galenus  vefica?  urinaria*  aflimilabat.  Con- 
neclitur  fundus  conterminis  partibus ,  non  tamen  quavis  fui  fede ,  fed  ad  latera  tantum; 
cum  ante,  retro,  &  fupra  fe  partem  non  habeat ,  cui  adnafcatur ,  fed  liber  fit,  ut  in  coi- 
tu  nunc  afcendere  ad  fuperiora,  nunc  dcfcendere  verfiis  inferiora  queat. 

Sunt  autem  ligamenta  quatuon  ex  quibus  b  duo fupcriora  funt ,  lata  ac  membranofa,  a  pe- 
ritonaro  enata  ,  quibus  oflis  ilium  lateribus  uterus  alligatur.  Laxa  fiint  &  mollia ,  ut 
cum  utero  dum  gravidus  cft ,  &  extendi  &  iterum  ,  dum  fubfidet  poftea  a  fcetu  libera- 
tus,  contrahi  poftint.  Deducunt  haec  c  vafa  prxparantia  &  d  deferentia  utero ,  quem- 
admodum&  eteftes  continent :  &quialata  admodumfunt,  abAretxo  vefpertilio- 
num  alis  fuere  non  inepte  afiimilata;.  Hxc  ligamenta  uteri  fundum  in  fuo  loco  de- 
tinent ,  ne  a  quavis  caufa  inde  dimoveatur ;  quemadmodum  uidemus  interdum  afcen- 
dere ,  &  diaphragma  ac  hepar  comprimendo  furTocationis  periculum  inducere  ;  non- 
nunquam  prorfiis  in  finum  decidere  j  interdum  etiam  una  cum  cervice ,  eaque  inver* 
faextra  pudendumpropendcre  \  fxpead  lumbos&coxas  declinare.  Neque  verodum  uteri 
hunc  fundum  fic  locum  mutare  dicimus ,  fblum  ipfum ,  fed  uterum  una  cum  tefti- 
bus  &  vafis  intelligimus.  Et  quamvis  dubitatum  iit  a  multis  de  hac  re  noftro  feculo, 
-  quibus  res  vifa  fuit  rifu  potius ,  quam  fide  digna :  merito  tamen  ridendi  illi  ipfi  funt 
potius ,  ut  qui  nequein  Anatomicis  quicquam,  neque  in  rerum  Natura  experien- 
tia?  habeant.  Revera  enim  multiplicem  loci  mutationem  ,  non  tantum  in  iis ,  quae  ute- 
ro  non  gerunt  :  fed  &  in  ipfis  gravidis  fepenumero  animadverti ,  ut  vel  propterea 
cenfeam ,  nonfruftra  doctifTimum  Hippocratem  ,  in  librode  Mulierummorbis  ,  tam 
crebram  hujus  morbi  feciffe  mentionem,  tamque  fbllicite  fymptomata  ipfius  om- 
nia  afTignaiTe.  Nec  Plato  certe ,  quem^divinum  vulgo  appellant ,  uterum  fruftra  ap- 
pellatanimal  vagabundumac  generandi  avidum ,  quod  paffim  percorpus  oberrat, 
meatus  aeris  intercludit,  refpirare  non  finit ,  extremis  denique  vexat  anguftiis,  ac  mor- 
bisomnibus  premit.  Male  tamen  propterea  aGaleno,  lib.  vi  delocis  male  affedt. 
cap.  v,  reprehenditur ,  quaTi  animal  quoddam  ftatuerit ;  cum  Platoeoloci  perfimi- 
litudinem  loquatur ,  &  cum  de  pene  virili  dixiffct ,  animal  effe  veluti  imperiofum ,  ra- 
tionis  expers ,  voluitidemde  muliebri  utero  per  comparationem  efferre.  Vterusta- 
t  men  per  fe  non  movetur  ;  fed  ab  aliis  trahitur  ,  aut  pellitur;  idque  fit,  fi  prxter  modum 
diftentusfit  aquavel  molaaut  (quod  frequentiflime  evenit)  copiofb  flatu:  quoties 
Iecurnimium  tumefa&um  ad  finiftram  partem  protrudit ,  aut  Lien  ad  dextram :  in- 
xyfiericusaf-  teftina  plena  flatibus  aut  excrementis ,  anterius  vel  deorfum.  Hyflcricm  zutcm  affeclut, 
mrMurf'  meo  judicio ,  fic  generatur :  inflatur  uterus  &  ligamenta  ipfius  a  copiofis  flatibus ,  plu- 
ribus  de  caufis  excitatis ,  unde  furfum  trahitur,  &  hepar  ac  diaphragma  premit,  ficque 
refpirationem  intercipit.  Non  tamen  ideo  gravidse  uteri  pra?focationem  patiuntur, 
autquando  molauterus  diftenditur.  Vergit  enimtunc  potius  pondere  fuodeorfum 
aut  ad  pofteriora ,  &  fic  tantum  inteftina  premit.  At  flatibus  repletus ,  ob  levitatem 

afcendit, 


*,  8 

CC 
ti.fi 
fig.i. 


d.g.  i 
0.& 
XX. 


c.  8- 

d,  Y. 
t,  V. 


Vteri  afcen- 
ftu. 


Vteripro 
lapfui. 
Vteri  inclinx 
tu>. 

An  utertu 
•vere  locomo 
•veatttr 


He Hwnani Corporis  Vabrica, Li  b.  VIII.  2  j  9 

afcendit  ,interinteftinafe  infinuat,  &  ventriculum  ac  diaphragma  petit.  Ethoceft 
quod  Hippocrates  dicit ,  vacuos  &  Ieves  uteros  facilius  mulieribus  afcendere  &osea- 
u  8.1 :.fce.  rum  intorqueri.  a  Ligamenta  inferioray  proceffus  funt  nervei,  teretes,  ac  cavi.  b  Oriuntur  fjgW* 
a  lateribus  fundi  uteri  prope c  vafa  defercntia,  qua*  contingunt ,  ad  inguinaque  deicen- 
dunt  per d  productiones  peritonad  (de  quibus  jam  a<5tum  eft)  ac  fupra  pubis  os  in  latam 
ac  nerveam  exilitatem  degenerant ,  cui  Clitoris  alligatur :  reliqua  pars  ufque  ad  genu 
poftea  in  interni  femoris  membranam  excurrit.  Hujufmodi  ligamenta  in  inguine  infra 
fiipraque  glandulis  fulciuntur ,  ut  propterea  huc  nonnullis  ,  cum  concava  fint ,  excre- 
mentitios  uteri  humores  transferre  videantur.Ego  quoque  anno  fupra  millefimum  fex-  °¥*™ti 
centefimum  vigefimo,  pridie  Nonarum  Februarii,  fccminam  Patavii  aperui,  quae  a  ni- 
mio  coitu  mortua  dicebatur,  reperique  ligamenta  ha?c ,  quaparte  vicinafunt  utero, 
plena  femine  fuilfe. 

Subftantia  uteri  ex  plurimis  conftat  membranis ,  iifque  nerveis  ,  infinitos  tubulos  am-  s*kfl**t** 
plofque  cuniculos  conftituentibus  ,  quae  anfractuofb  tranfitu  invicem  cohazrent.  Fa- 
cile  hi  comparent  in  utero  gravidae ,  cum  omnia  diftenfa  funt :  at  in  non  praegnante, 
dum  membranae  funt  corruptse  &  contra&ae ,  nec  foramina  haec  confpicua  funt ,  nec 
tubuli :  ipfa  quoque  fubftantia  dura  eft  ,•  ut  in  illa ,  mollis.  Vtcunque  autem  plures  fint  jwm»*. 
membranae ,  omnes  tamen  a  duabus  tantum  conteguntur  j  una ,  externa ,  quam  a  peri- 
tonaeo  deducunt  anatomes  periti  y-  altera  vero,  interna.  Externa,  lubrica  eft  ac  laevis ,  nifi 
qua  fede  intrant  vafa  fpermatica  aut  exeunt  ligamenta ;  omnium  tamen  qua»  a  perito- 
nxo  oriuntur ,  craffiffima.  Interna  vero ,  plena  meatibus  exiguis ,  maxime  fiib  fundo  ea 
fede ,  qua  uterus  tegit  inteftinum  rectum.  Meatus  hi  ubi  mulier  a  menftruis  purgatio- 
nibus  vacat ,  vix  confpicui  fiint :  quotempore  verolaborat,  evidentes  fiunt:  quippe 
cum  per  hos  purgetur  menftruus  fanguis  ex  corpore.  Hos  Veteres  venarum  arteria- 
rumque  ora  crediderunt ,  &  quia  in  utero  ovillo ,  tum  etiam  vaccino  (quem  propterea 
velim  tyrones  ante  humani  uteri  diffectionem  infpiciant)  cavitatem  habent  inftar  ace- 
tabuli  (eft  hoc  menfurx  genus,  quo  acetum  antiquitus  vendebatur)  idcirco  i&lvhiMnig  otfjkA 
appellaverunt,  nec  modo  in  praedictis  quadrupedum  uteris,fed  etiam  in  muliebri.  Cae- 
terum  fundi  externa  fuperficies  fuperne  ad  latera  obtufbs  duos  emittit procejfus ,  qui  in 
non  gravidis  prominentias  illas  nonnihil  exprimunt,  quse  in  vitulis  confpiciuntur ,  ubi 
primum  cornua  erumpunt,  quos  ideo  Diocles  m&fati  Cornua  uteri  vocavit,  fed  in  prse-  c*»*t*ttri. 
gnante  uteri  forma  in  veficx  figuram  mutata  pereunt. 

e  CaYitatem  habet  fi  diffecetur  unicam  ,•  in  qua  nulU  obfervantur  celluU ,  quas  quidam  cwtofc 
fibi  finxerunt ,  decepti  fortaffis  libro  de  anatome  parva ,  qui  male  ad  Galenum  autho- 
rem  refertur,  cum  fpurius  fit :  beneficio  tamen  {linea,  futuram  referentis  fecundum  lon-  Sutur*- 
gitudinem  in  dextram  finiftramque  partem  dividitur.  Eft  autem  exigua  admodum  jjjjjjf 
hiec  cavitas  &  vix  vulgaris  fabje  magnitudine ,  ut  facile  tota  repleatur  in  coitu  ,  cum 
etiam  in  quolibet  feminis  minimo  formatrix  vis  univerfa  lateat. 

Habet  tandem  uterus  g  Vafa  omnis  generis ,  quae  exterius  uterum  ingrediuntur  ,  &  W4- 
diligenter  confiderandafunt,  utrationem  multorum  arfectuum  liceatreddere ,  qui 
ob  confenfum  uteri  enafcuntur.  Sunt  enim  vafa  infignia  8c  frequentia ,  prsefertim  Ve- 
nae,  quae  arteriis  multo  majores  a  Cava  originem  trahunt ,  ut  cum  univerfb  corpore 
propterea  uterus  confbrtium  habeat.  Oriuntur  hae  a  duplici  ramoexutroquelatere, 
uno  prseparantium  vafbrum ,  altero  hypogaftricse.  Vena ,  qud  apr^parantibm  oritur ,  a  fu-  Veni* 
perioribus  defcendit ,  &  per  univerfum  uterum  difpergitur,  maxime  tamenper  fun- 
dum  ,  &  cum  utrinque  implantetur  ,  dextrae  cum  finiftris  per  anaftomofes  invicem  co- 
pulantur.  Altera,  qm  a  ramo  hypogaftrico  mittitur,  ab  inferioribus  afcendit,  &  partim  per 
cervicem  ,  partim  per  fundum  diffeminatur.  Ex  his  quas  ab  hypogaftrico  ramo  pro- 
deunt ,  majores  funt  iis ,  quae  a  prsparantibus  defcendunt ;  utrxque  autem  per  ipfam 
fubftantiam  uteri  difpercnmtur,  multisintus  unitae  anaftomofibus.  Per  illas  putant  non-  ^  *«* 
nullimenlesHuere ,  cumforte  gravidis  prodeunt,  quodcredant  exuten  hindo  ninil  »»«-/.._w. 
his  egredi  poffe,  perfuafi  authoritate  Hippocratis,  qui  os  uteri  gravidis  claufum,  lib.  v, 
Aphor.  Li ,  pronnnciat.  At  illi  mi hi  non  recte  intellexiffe  videntur,  cum  eo  aphorifmo 
fic  inquiat ,  exsVaf  c*  j«.t£/  ixx<n ,  Tsfliav  7»  fCfAct,  t  v&ptav  trviAptfAVKiv ,  hoc  eft  ,  ut  ego  verten- 
dumcenfeo,  qu<euterumferunt ,  iis  os  uteri  conniipet  \  *pi*kJB£  enim ,  non  fignincat  (ut  ipfi 

K  k    2  explicant) 


Artiri*. 

SServi. 


160  .  Adriani  Spigelii 

explicant)  prorfus  claufum  efle ,  ut  ftylum  ne  minimum  admittat :  fed  connivcre  ,  ut 
nos  palpebris ,  cum  dormimus.  Aiterim  fimiliter  duas  habet  apr<eparantibm  arteriis& 
hypogaftricis  derivatas ,  aceodemcum  venismodo  propagatas.  Neflws  quoquehabet, 
primum  a  fexta  conjugatione  cerebri ,  qui  uteri  fundum  accedunt ,  funtque  exiles  ;  alios 
deinde  per  cervicem  difperfos ,  &  humiliorern  ejus  fedem  ac  pudenda ;  plures  &  majo- 
res,  ab  oflis  facri  nervorum  paribus ,  quod  hx  partes  fenlurn  exquifitiorem  in  coitu  ve- 
nereo  requirebant.  Per  hos  nervos ,  qui  fane  exigui  funt ,  Anatomici  fibi  maximum 
cum  cerebro  confenfum  ,  prxcipue  in  hyftericis  affe&ibus  imaginantur.  Ego  vero  ut 
non  negem  confentire  per  hos  poffe  quamplurimum  ,  ita  certe  non  facile  patiar  per- 
fuaderi  mihi ,  per  Venas  &  Arterias  non  longe  plus  confortii  obtinere.  Vtcunque 
enim  hxc  vafa  in  iis  quae  pra?gnantes  non  fiint  cxilia  vidcantur ,  ad  eam  tamen  magni- 
tudinem  ac  molem  ab  affluxu  fanguinis  poftea  excrefcunt ,  ut  interdum  quoque  digiti 
craffitiem  in  gravidis  indepta  mcmincrim  me  obfervaffc  Hic  ergo  fanguis  ad  uterum 
fluens  refluenfque  per  arterias  &  venas  ,  ccrebrumque  pctens  aut  cor ,  horribilium  ac- 
cidentium  author  eft ,  praefertim  fi  qualitate  maligna  fit  prxditus ,  ut  confuevit  reten- 
tus  aliquamdiu  &  corruptus  in  hyftericis.  Quam  cerebrum  autem  &  craffa  tenuifque 
ipfius  membrana  venis  &  arteriisfcateat,  iifque  ampliflimis,  nemo  eft  qui  ignoret. 


TESTES. 

Differentia 
teftium  viri- 
lium  &  mu- 
licbrium. 
A  Situ. 


ASubflantia. 


A  fiptra. 

A  tunicarum 
numero. 


A  Mngnitu- 
dine. 


VASA  pr*- 
parantia. 


VASA  DE- 

FEREN- 

TIA. 


CAPVT  XXI. 

De  teHibus ,  ipfifque  annexis  vafis  prAparantibus  3  deferentibus ,  0*  c&cif. 

Abent  &  focmina?  teftes  ,  fed  qui  longe  aliter  in  hisfint  conftituti, 
ac  in  maribus.  Nam  quod  *fitum  attinet ,  non  ut  Viris  extra  abdomen 
dependent,  fed  infimo  Ventri  inclufifunt,  &  uteri  lateribus  ope b  li- 
gamentorum  fuperiorum  ;  qua?  laxa  funt  ac  membrano/a ,  adnedun- 
tur.  In  non  prxgnantibus  fupra  fundum  duorum  digitorum  latitu- 
dine  remoti  jacent  in  gravidis ,  qua  ilium  ofTa  lacro  junguntur :  quan- 
to  enim  magis  uterus  extcnditur ,  tanto  inferiores  ipfius  fundo  deprehenduntur.  Sub~ 
ftantia  mollior  eft ,  laxior  ac  humidior ,  &  fi  a  membrana  lepares ,  tota  ex  pluribus 
glandulisac  veficulis  coagmentata ,  qux  apertae  aqueum  humorem  autfero  lac5tis> 
fed  paulo  craftioris,  fimilem  in  fe  continent.  Sunt  hx  veficula?  vero  aliis  plures, 
aliis  pauciorcs ,  nec  uniformiter  fibi  junda?.  Hinc  eft  quod  oblervarim  ,  vix  cer- 
tamefleac  unicam  ipfis  figuram,  fedplurimum  interfepro  fubjeclorum  ratione  dif- 
ferre.  Deprefli  tamenomnes  funt&lati,  nonovales,  utmarium.  Simplici  etiamin- 
veftiuntur  membrana ,  a  peritonaro  deducla  ;  at  virorum  teftes ,  quatuor  integuntur. 
Magnitudine  quoque  admodum  cedunt ,  &  temperamento  multis  modis  frigidiore  lunt 
praediti. 

Conveniunt  tamen ,  quod  vafis  prarparantibus  &  deferentibus  utrique  donentur, 
etfi  &inhis  non leve occurrat  difcrimen.  Vasa  enim  Prjeparantia,  utcum- 
quenumero non difcrcpant ,  cum  dus  fint c  \cnx ,  dux  quoque d  arteriae :  nec  exortu  ,  fiqui- 
dem e  vena  dextra  fimiliter  ut  in  maribus  a  trunco  Cavae  infra  emulgentem  f finiftra 
e  medio  emulgente  fui  lateris ;  at  utraque g  arteria  ab  ipfb  trunco  exoriatur :  necprogreffu 
denique.  Hoctamenpeculiareobtinent ,  quod  nec  imi  ventris  cavitatem  egrediuntur ,  nec 
antequam  ad  teftes  veniant ,  inter  fe  commifcentur  ,  fed  in  duos  ramos  dividuntur , 
quorum  major  poftea  ligamento  membraneo  uteri  luffultus ,  ad  teftem  abit :  minoria 
uteri  fundum  definit ,  cum  in  Viris  totain  paraftatas  abfumantur. 0 

h Vas A  Deferentia  a teftium extremitate inferna oriuntur, duraque, candida 
ac  nervea  fiint ,  &  per  ligamentum  uteri  latum  ac  membranolum  ,  quod  fuperius  liga- 
mentum  vocavimus ,  excurrunt,  non  tamen  recta  ut  in  Viris ,  ied  flexuofe ,  quod  via 
brevior  fit.  Amplitudinem  quoque  eandem  ubique ,  ut  in  his ,  non  fervant :  fed  circa  te- 
ftes  lata  admodum  ,  inde  ubi  nonnihil  recelTerunt ,  anguftiora  fiunt ,  ac  tandem  circa 
uterum  rurfus  latefcunt ,  incujuscornua  &capacitatem  inferuntur.  Parte  autem  ali- 
qua  in  uteri  cervicem  implantari,  quod  Andr.  Laurentius  le  invenilTe  gloriatur,nec  nos 
unquam  reperire  potuimus,  &  aperte  a  Galeno  negatur,  qui  libro  1 1  de  Sem.  cap.  1 1 1, 
non  modo ,  inquit,  in  nullo  foemineifexus  animali  hujulmodi  meatus  deferentes  ad  ve- 

ficae 


«,  8.1  . 
b.&8  . 
N. 

b,  d.< 


c ',  i.  > 
1. 

d,  K 

e,  (j. 

f,  l. 
|.H. 


io.  Y. 


de  Humani  Corporis  Vabrka,  Lib.VIll.  i(Jr 

fica?cervicem  inferi ,  fed  ne  ad  cervicem  quidem  uteri  pervenirc.  Quod  fi  aliquando 
Laurentius  invenit ,  lufiim  Naturx  fuiffe  credimus ,  nec  inde  quid  univerfale  aftrucn- 
I  .     dum ,  quomodo  Natura  tum  in  his  nonnunquam  locis ,  tum  in  pra:parantibus  vafis  & 

renibus  ,  ac  vena  fine  pari  &  aliis  ludere  confuevit. 
'Vp  ^  &  aliud  vas ,  quod  a  C  &  C  v  M  ,  quia  unicum  tantum  habet  orificium  ;  8c  a  Fal-  tat» 
&.zz.  lopio inventore  ,  qui Tuba:  extremo  orificio  affimilavit ,  Tuba  Fa/opiar.a  dicitur  ,  non  fc- 
cus  utero  ac  inteftinum  carcum  colo  connexum.  Hoc  a  cornibus  fundi  oritur ,  furfum- 
que  oblique  e  teftium  regione  fertur  ,  luffultum  ligamento  membraneo  fuperiore  ute- 
ri ,  ficque  teftes  circumdat ,  nec  tamen  autab  iis  nafcitur,  aut  ipfis  ullo  modo  inferitur, 
quemadmodum  nec  vas  apparet ,  quod  huc  a  teftibus  perveniat.  Pervium  hoc  cftab 
ortu  luo  circa  fundum  uteri :  at  in  fine  ca:cum  claufumque. 

CAPVT  XXII. 

Traditur aclio  &  ufus  fngularum  partium ,  qm  adgemtalia  mulierum 

referuntur. 

Vemadmodvm  partes,  c\ux in  Viro  generationi famulantur  ,  eo 
omnes  conlpirant,  utrcecundum  beneque  elaboratum  lemen  oppor-  j^r^  t* 
tune  in  uterum  conjiciatur :  ita  qua*  foemineo  fexui  tributa?  funt,  ad  ho-  ^™'™' 
minis  procreationem  omnes  tanquam  fummum  ultimumque  fcopum 
collimant.  Sed  ut  illa  actio  non  ita  fimplex  cfb  &  unica  ,  quinaliasfiib 
fe  comprehendat ,  cum  femen  neutiquam  expelli  poffit,  nifi  prius  gene- 
retur;  necgenerari ,  nifi  materia  aliunde  accedat :  fic  ad  hominis  generationem  ,  qua? 
fit  in  utero  ,  complura  concurrant  neceffe  eft  ,  ut  adeo  fblertiffimus  noftri  corporis  Ar- 
chitechis,  non  temere  tot  partes  in  fequiore  fexu  conftruxerit,  qua:  humano:  fbcietatis 
propagationi  inlervirent.  Primum  namque  ut  generetur  fcetus ,  feminis  utriufque  con- 
ceptio  requiritur  ;  deinde  ejufdem  confervatio  ;  binc  opportuna  maturatio  ,•  zctandem  iri 
fcetum  redacl:i  exclufio.  Recipi  (emen  non  poteft ,  nifi  injiciatur  in  uterum :  injiciau- 
tem  nequit,  nifi  per  coitum ;  qui  ut  fiat,  rigiditas  utriufque  membri  Sc  infignis  qua:dam 
voluptas  requiritur,cum  Homo  omnium  animalium  fapientiffimum  ad  fceditatem  coi- 
tus,  nifi  maxima  delectatione  quafi  compulfus,  nunquam  defcenderet. 

Sed  videamus  nunc  quam  fapienter  omnes  quas  expofuimus  partes ,  his  aclionibus 
inferviant.  Primum  enim  fe  offert  foimfccus  pudendum ,  quod  ex  labiis ,  nymphis,  ca-  Fudmdw». 
runculis  myrtiformibus ,  &  clitoride  conftruitur :  tum  cen>ix  £>f  ofculum  internum ,  qux 
omnia  ad  delectationem  vel  utriufque ,  vel  certe  alterutrius  fexus  mirifice  faciunt.  Hx 
enim  partes  cum  ex  fubftantia  quadam  fpongiofa  c&clx  fint ,  pra:cipueque  Cervix  8c 
Clitoris ,  non  fecus  ac  penis ,  ita  omnes  in  coitu  eriguntur  &  iritumefcunt.  Labia  ergo, 
nympb* ,  ac  myrtifomes  caruncuU ,  dum  inflantur  valide  penem  amplectuntur  8c  premunt, 
pra*fertim  in  juvenculis ,  unde  Viroinfignis  voluptas  accedit.  Clitoris  vero  ,  cujus  pro- 
pria  a&io  eft  ere&io ,  foeminisprarcipuumtitillationiseftinftrumentum,  undelafci- 
vientibusindurari  &  prominere  folet.  Erectaautem  fic  pubi  virili  opponitur  ,  a  qua 
cum  concutiatur  in  coitu  ,  uterum  movet  &  femen  quod  paulo  remotius  eft ,  in  fiiis 
receptaculis  excitat  prolicitque.  Inde  rationem  licet  haud  difficulter  petere ,  quam 
propter  fitum  circa  pubis  oifa  obtineat  &  fubftantiam  eandem  cum  pene,  tum  arte- 
rias  venafque  majores ,  quam  fui  corporis  ratio  exigebat :  nervos  quoque  infigniores 
&  frequentiores.  Cenix  zutcm    intemm  ofcu/um,  utriciuc  fcxui  voluptatem  confert,  Sc  0--«. 
illius  quidem  aclio  fimiliter  erectio  eft ;  hujus ,  apertio.  Erigi  enim  conveniebat ,  ut  & 
prompte  exciperet  penem ,  cum  in  corrugatam  recla  via  non  penetraffet,  &  exceptum 
commode  amplecteretur.  Vndique  ergo  penem  ftringit ,  & fecundum  omnes  infius 
dimenfiones  fefe  erigit ,  ficque  breyi  occurrit ,  longo  cedit ,  craffo  dilatatur,  tcnui  conftrin- 
gitur.  Natura  enim  ita  omnibus  penis  difTerentiisconfuluit ,  ut  non  opus  fitfollicite 
vaginam  cultello  arquam  qua:rere,fed  ubique  Opificis  beneficio  inveniatur.  Id  quoque 
utilitatis  hxc  ratio  attulit ,  ut  dum  flaccefcit  penis ,  cum  eodem  cervix  \\xc  concidat , 
ficque  uteri  ofculum  dum  extrahitur ,  non  refrigeretur.  Fit  autem  hxc  ereclio  eodem 
modo ,  ut  in  pene,  repletione  j  quia  tum  fubftantia  fic  adaptata  cft ,  ut  prompte  fpiritus 

K  k    3  excipiat 


i6t  Adriani  Spigelii 

cxcipiat  copiofbs  ]  &  arteriis  tam  copiofis  ac  grandibus  referta ,  ut  plurima  materia 
(iippeditetur.  Os  quoque  uteri  internum  dum  inflatur  aperitur ,  ut  glandem  penis  in  fe  reci- 
piat ,  quam  ftringendo ,  cum  in  Viro  potiffima  fit  voluptatis  fedes ,  immenfam  dele- 
ctationem  exhibet.  Sed  &  ipfis  fceminis  voluptatem  affert ,  quod  norunt  nonnulli,  qui 
certo  quodam  fitu  mulieris  in  coitu  ( quem  aperire  quamvis  honeftus  fit ,  multis  de 
caufis  hic  nolumus )  membrum  ad  uteri  orificium  intimius  protrudunt ,  unde  fegnem 
uterum  femenque  proritant,  qui  coeundi  modusdigniffimus  eft  ut  ab  iis  obfervetur 
maritis ,  qui  fbbolis  gratia  matrimonium  iniere,caeterum  conjuges  habent  ad  Venerem 
&  feminis  ejectionem  tardiufculas.  At  enim  ha?  partes  ubi  libidine  non  turgent ,  col- 
lapfie  in  fe  omnes  refident  prohibentque  ,  quo  minus  aer  externus  ad  uteri  fundum  pe- 
netret.  Et  labia  quidem  ,  rimam  magnam :  nymph* ,  externum  uteri  ofculum  claudunt : 
cenpix  autem  in  fe  concidit ,  &  quemadmodum  penis  flaccidus  rectitudinem  non  obfer- 
vat ,  fic  ipfa  flaccida  incurvatur.  OJculum  autem  &  ipfum  internum ,  praefertim  dum  con-' 
ceperint,  ita  ftringitur ,  utvixfpecillumtenueprimisgeftationis  menfibus  admittat. 
Hoc  officio  &  membrana  ipfa  fungitur ,  quam  hymenem  vocari  diximus ,  qua?  in  virgini- 
bus  externo  ofculo  a  Natura  praefixa  eft. 

Atquehaefuntpartes,  quae  feminis  virilis  ejectionem ,  penifque  amplexum  adju- 
vant :  funt  &  alia? ,  quae  muliebris  expulfioni  inferviunt.  At  enim  cum  id  prius  ex  fan- 
guine  &  fpiritibus  vitalibus  elaborandum  fuerit  in  teftibus ,  elaboratum  deinde  deti- 
nendum ,  donec  opportuno  tempore  in  uterum  porrigeretur ,  a  Venis  &  Arteriis  pra?- 
parantibus  idonea  materia  defertur  ad  teftes,  led  breviore  longe  ductu  quam  in  Viris 
quod  minus  coeTiionis  requirebat ,  ut  liquidius  ipfum  fit  &  frigidius.  Antequam  autem 
inferantur  in  teftes,  capreolorum  injlar  torquentur  inter  fe ,  quo  longiora  nonnihil  fierent , 
quamvis  &  hoc  ipfb  modo  prudentiflime  (eminis  praeparationi  Natura  providit.  Nam 
cum  praeparantia  vafa  in  duos  diducantur  ramos ,  quorum  alter  ad  uterum  tendit ,  al- 
teradteftes:  illequetemporegeftationisuteri  aut  menfium  ad  infignem  magnitudi- 
nem  excrefcat ,  ne  impetu  quodam  magnaque  copia fanguis in  teftes irrueret,  capreo- 
laribus  his  vafbrum  praeparantium  duclibus  effecit ,  ut  materia  femini  conficiendo  de- 
ftinata  fenfim  &  paulatim  teftem  ingrederetur.  Teftes  autem  una  tantum  circumdedit 
membrana ,  quod  extra  corpus  non  propenderent ,  ut  Viris ;  quibus  contra  externas  in- 
jurias  muniendi  erant.  Deferentia  autem  -vaja  breipia funt  &  lata ,  ut  cito  ad  uterum  fera- 
tur  ,  quod  minus  mobile  (ua  natura  videbatur.  Comportatum  in  uterum  femen  reti- 
neri  debuit ,  unde  interior Juperfcies  ajpera  facta  eft ,  cui  adhsreat  femen ,  &  ofculum  vali- 
diflime  ftatim  a  coitu  concluditur. 

Facl:a  conceptione ,  fcetus  alimento  pro  nutritione  &  augmento  egebat ,  undema- 
gna  ^vaforum  copia  uterum  accedit ,  &  cotyledonesm  uterum  pertufi  funt,  quibus  cum  pla- 
centa^  carnex  vafa  cohaerent.  Vbi  jam  conceptus  augendi  tempus  adeft ,  nullumin 
utero  obftaculum  eft ,  quo  non  poftit  in  magnam  molem  excrefcere ,  cum  ex  membrana 
conftet,  quann  immenfumdilatari  poteft.  Iamcumfcetus  ad  maturitatem  pervene- 
rit ,  exitum  fibi  quaerens  non  difficulter  invenit  vias  aptiffimas  admodum ,  latas  &  am- 
plas ,  cum  &  cervix  ex  membrana  conftructa  fit ,  quae  mirifice  dilatari  poteft.  Ipfiim 
autem pudendum  ne  fiia  anguftia  obftare  poffet ,  cum  undique  cute  denfa ,  8c  non  valde 
dilatabili  fit  circumcirca  in  extremitatibus  &  labiis  obvallata ,  fecit  multo grandius ,  quam 
ejl  cerYicis ,  qui  penem  admittit ,  amplitudo ,  quam  per  filTuram  claudi  voluit  labiis ,  ne 
frigidus  aer  ad  uterum  poflet  penetrare.  Ipfi  quin  etiam  uteri  fundo fibras  dedit  omnis 
generis,  ut  in  partu  vel  menftruis  fluxionibus  expelleret  fcetum  vel  fanguinem :  in  con- 
ceptione  feminisvel  retentione  fe  conftringeret.  Reliquos  ufiis  &GaIenus  accxteri 
diligentiffime  perfequuti  fiint,  &  facillime  a  quovis  poffunt  indagari,  cum  fapientiffima 
Natura  non  ita  obfcura  hxc  noftro  intellectui  eflc  voluerit,  fi  quis  animum  faltem  velic 
advertere. 


C  A 


de  Humani  Vorpom  Fabrica,  Lib.  V 1 1 1. 


CAPVT  XXIII. 

Exponit  differentias ,  qm  in  partibus gcnitalibm grdvidx ,  £f  ejus  qu& 

utero  nongerit ,  obfervantur. 

V  M  partes  generationi  famulantes  in  iis ,  qua?  utero  gerunt ,  nonnihil 
W^M^&^I  'mrnutentur  >  cujus  cognitio  non  tantum  mirifice  animum  dele&at  eo- 
JB  WW^MlA  rum,qui  Naturar  opera  fbllicite  inquirunt :  fed  &  ad  Medicinam  fclicius 
faciendam  plurimum  adfert  auxilii  ,•  vifum  eft  nunc  ea  fubjicere ,  qua: 
in  plurium  gravidarum  diffe&ionibus  fa?pe  a  nobis  funt  animadverfa. 
Ac  in pudendis  quidem  nihil  unquam  reperi  difcriminis  eo  tempore ,  Puden& 
cjuo  gerunt  adhuc  :  carterum  ubi  vel  tempus  pariendi  inffat  aut  abortus  eveniat  pluries 
notavi,  pudendilabiaafanguineadillaspartes  confluentc  nonnihil  tumefacla  fuiffe. 
Interdum  fupervenit  inflammatio  ,  ex  qua  mater  cum  fcetu  non  leve  periculum  tulerc, 
Accidunt  hi  tumores  Venis  &  Arteriis  hypogaftricis  comprefTis ,  dum  uterus  fua  mole 
ad  inferiora  ruit ,  unde  fanguinis  aliorumque  ,  cjuibus  abundant,  humorum  ad  conter- 
mina  ioca  affluxio  excitatur. 

Cemx  quoqueinfigniter  abbreviatur  ,  ut  haud  difficile  fit  uteri  os  digito  attingere,  cnn*fc 
pra^fertim  fi  pedibus  gravidannfiftant.  Vtero  enim  in  omnem  dimenfionem  au&o  , 
nonnihil  de  longitudine  cervicis  demitur :  premente  etiam  ob  molem,  cervix  aliquan- 
tulum  fubfidere  cogitur.  Non  inepte  igitur  a  quibufdam  dubitatum  mihi  videtur  ,  fit- 
ne  proflcuus  nocuufve  coitus ,  qui  ultimis  menfibus  exercetur  ,•  cum  prompte  ob  bre- 
vitatem  cervicis ,  ad  interiora  ufque  uteri  penis  penetret ,  pra^fertim  aperto  ofculo  , 
dum  voluptuofo  tangitur  impulfu,  unde  difcrimen  eft,ne  rumpantur  membranae.  Con- 
tra  fcemina?  plurimum  commendant  coitum ,  partumque  ( fi  frequentior  fit  extremis 
menfibus)  facilitari  afferunt ,  dilatari  os  cervicis ,  &  lubricari  femine ,  quod ipfe prx 
omnibus  unguentis  &  oleis  emollientibus  aut laxantibus  velint  adhibitum.  Ego tamen, 
cum  experientia  probet  effe  proficuum ,  ut  admittam  :  ita  nihil  temere  agendum  effe 
cenfeam  ,  fi  mulier  ftatura?  parva?  fit,  primum  gerat  fcetum,  dolores  lumborum  aliquo- 
ties  paffa  fuerit ,  aut  antea  fine  manifefta  caufa  facile  abortierit. 

Vteri  os  interius  gravidis  hiat ,  tantoque  magis ,  quantofunt  partui  viciniores,  quid-  osntai, 
quid  etiam  alii  crepent  ex  Hippocrate ,  cum  ipfi  ( ut  demonftravimus )  nec  recte  Hip- 
pocratemintelligant,neque  experientiam,  qua:  V eterumfcriptorum,in  primis  autem 
divini  Hippocratis  fideliffimus  eft  interpres ,  confalant.  Ego  vero  non  tantum  centies 
id  tetigi ,  fed  &  obftetrices  inveftigare  docui ,  ut  cognofcerent  revera  stavida?  effent 
mulieres ,  an  molam  tantum  gererent ,  cum  facile  digito  id  explorare  liceat.  Docui 
quoque  eafclem  ,  cumtemporepartusmaximehiet ,  inveftigare  ,  fcetufhe  verfus  ter- 
ram  capite  fitconvolutus ,  an  proprium  adhuc  fitum  teneat ,  ex  quo  colligant  jam  jam 
inftare  partum,  aut  longius  adhuc  abeffe.  Vidi  enim  in  hac  re  graviffimos  fuiffe  fepius 
commiffos  errores,  quod  cum  primum  obftetrices  os  uteri  hiare  percepiffent,  gravidas 
(ella:  impofuerint,  &  ad  conatusparturientium  adegerint.  Qua?  res  quantum  afferat  in- 
commodi ,  quivis  peritior  ex  fe  prompte  noverit,  cum  uteri  ofculum  refrigeretur,  ma- 
ximeque  fi  hyems  fit,  unde  fcetus  tenellus  adhuc  ab  aere non  raediocriter  LTditur.  Vte- 
ri  autem  ofculum  hoc  cum  hiet  in  gravidis ,  obturatur  craffa&lenta  materia,  quam 
quidem  ego  femperftatui  effe  feminalem.  Servit  hxc  mucofa  fubftantia  ,  primo  ut  ae- 
rem  externum  ne  ingrediaturin  uterum  impediat,cum  &  fubftantia  fua  flatus  generan- 
do ,  &  frigore  plurimum  nocere  poftit :  deinde ,  ut  vifciditate  partus  tempore ,  uteri 
finum  &  pudendumlubricet. 

Cxterum  ipfe  uterus ,  dumgerunt,  plurimum  variat.  Nam  magnitndmem  quod  fpe-  vtitm 
ctat ,  in  immenfum  femper  crefcit :  neutiquam  tamen  femper  xqualis  eft ,  fed  ratione 
fexus  &  numeriipforum  fcetuum  ,  major  vel  minor  obfervatur.  Fcemineus  cnim  ,  ma- 
jorem  reddit  quam  mafculeus  ,•  &  gemelli  aut  tergemini,  quam  fcetus  fingularis.  Yigur.i 
quoque  non  amplius  cucurbitula:  medica?,  fed  veficx  potius,flatibus  aut  urina  diftcnta? 
aflimilatur :  fitus  autem  in  medio  eft  utplurimum  ,  nifi  vifcus  aliquod  au&um  ex  mor- 
bo ,  in  alterutrum  latus  compellat.  Vltimis  tamen  menfibus  anterius  fic  devolvitur,  ut 

ipfum 


164         Adriani  Spigelii  de  Humarii  Corporis  Tabrica,  Lib.  VIII. 

ipfum  peritonaeum  attingat,  omento  &  inteftinis  cedentibus  verfus  pofteriora.  Primis 
enim  verfus  fuperiora  adigit ,  &  fimul  ventriculum  ac  eam  coli  inteftini  partem  ,  qux 
ventriculo  fubjacet  premit  ,•  unde  vomitusaccidunt,  &  naturalesfacultateslanguent. 
Sulftantia  autem  tunic*  uteri ,  ftatim  ac  concepit  mulier ,  craflior  fit  ac  mollior ,  ut  fal- 
fum  fit  quod  a  nonnullis  proditum  eft ,  quo  magis  diftenditur ,  tanto  fieri  tenuiorem  , 
cum  poftremis  fnenfibus  duorum  pame  digitorum  craffitiem ,  maximecirca  fuperio- 
rem  fundi  partem ,  cui  placenta  carnea  adnectitur ,  adaequet.  Conftat  enim  uteri  fub- 
ftantia  ex  pluribus  nervaceis  membranis,  inter  cjuas  obliquo  dudtu  procedunt  Vena» 
&  Arteriae,  exiguis  ramulis  fanguine  repletis,  fic  ut  fubftantia  intumefcat  a  repletis  ej us 
ipatiolis  fanguine,  quae  rurfus  corrugatur  a  partu  brevi  fpatio,  ut  fedecim  dierum  inter- 
vallo  ad  naturalem  feremagnitudinem  redeat. 

ra&I"pa'  Vafapmparantia  funt  multo  majora ,  quam  in  non  gravidis  ,  cum  per  ea  nutriatur  in- 
fans.  Minores  tamen  funt  Arteria? ,  quam  Vena? ,  quae  nonnunquam  ad  minimi  digiti 
craflitiem  elevantur. 

Tefles.         Teftes  kt  Vafa  deferentia  una  cum  cms ,  quod  (ciam  ,  non  mutantur. 

Ligamtnta.  Ligamenta  autem  itteri  inferiora ,  fextuplo  crafliora  videntur ,  quam  in  non  gravidis,  ob 
fanguinem.  Sinus  horum  ligamentorum  implentur,  non  fecus  ac  alterius  uteri  fubftan- 
tia? ,  cum  qua  habent  fimilitudinem ,  cum  cava  fint,  finuoia,  membranola  &  mollia. 

FlNIS  LlBRI  OCTAVI. 


1 


ADRIA< 


ADRIANI  SPIGELII 


MEDIVS 

nirii 


S::H!. 


BRVXELLENSIS, 

DE  HVMANI  CORPORIS  F  A  B  R I C  A, 

LIBER  NONVS. 
Qui  medii  ventris  hiftoriam  complectitur. 

C  A   P   V  T  L 

De  quatuor  communibus  medit  veniris  tntegumentis. 

V  E  M  A  D  M  O  D  V  M  imus  venter  iis  partibus  ab  immenfb  no- 
ftri  corporis  Architecto  deftinatus  eft,quarum  beneficio  non 
tantum  calorem  indefinenter  effluentem  :  fed  etiam  feipfum 
in  nova  (obole  Homo  quam  diutitlime  lalvum  integrumque 
pra?ftaret :  fic  medium ,  de  quo  nunc  di(fhiri  fiimus,  iis  dedi- 
fi  cavit  partibus,  qua?  idem  calidum  fovere,  per  corpus  digere- 
re,  ac  fi  quando  calor  fuperet,  circumfufi  aeris  frigiditate  at- 
temperare  queat.  Venter  hic  inter  lupremum  imumque fitus 
eft  j  ab  illo  cervice  ,  ab  hoc  diaphragmate  feparatus ;  anteiim 
offe  pectoris  &  cartilaginibus :  ad  uhu ,  coftis  poficrim  au- 
tem  ,  vertebris  fcapulifque  circumfeptus.  Voluit  enim  prudens  Natura  ut  medium  ob- 
tineret  locum  ,  quo  calidum  illud  omnia  permeans  vitaque  perfundens,  per  univerfum 
corpus  arqualfter  diftribueretur.  Figuratn  nactus  eft  ovalem,  ante  retroque  nonnihil  de- 
preffam ;  cujus  fubftantia,neque  offea  tota  facta  eft,neque  carnea :  led  partim  offe  con-  5a4yWfc 
ftat,  partim  carne,  ut  &  motu  effet  prarditus,  nec  tamen mollitie  in  fe  concideret. 

Ca:terum  cum  plures  coerceat  partes ,  eas  omnes  opportune  meo  judicio  ,  fimiliter 
ut  fuperiusimi  ventris ,  in  duos  dividemus  ordines  ,  continentium  fcilicet,  contenta- 
rumque.  Voco  continentcs ,  qua?cunque  exterius  fiint ,  Sc  reliquas  includunt :  hafque  ^1"^ 
iterum  communes,  vel  proprias  facio  ,•  cum  nonnulla?  csteris  quoque  Ventribus,  quae- 
dam  huic  tantum  conveniant.  Communium  lunt  quatuor ;  cuticula  ,  cutis ,  pinguedo  ,  r     »  \ 
membrana  carnofa  ,  eadem  quarecenfuimusferieinvicemincumbentes.  htpropiarum  *nfru. 
plures  numerantur,  primumque  mamma?  utriufque  fexus  ,  qux  anteriorem  fedem  in 
pectore  occupant ;  deinde  mufculi ,  quorum  bene  magnus  eft  numerus ,  partim  ante 
retroqut,  partim  interipfascoftas  fitorum.  Hinc  membrana  duplex ;  quarumaltera 
totum  ventrem  fuccingit ,  ut  pleura ;  altera  bifariam  dirimit ,  ut  mediaftinum  :  poft 
hax  offa,  qua?  vel  anterius  jacent,  ut  fternum,  five  pe&oris  os,  &  duae  Clavicula?,utrin- 
que  una,  in  elatiore  fede ;  vel  ad  latera,  ut  duodecim  cofta? ;  vel  pofterius ,  quemadmo- 
dum  fcapula?  &  vertebra?.  Tandem  funt  cartilagines ,  qua?  feptem  illas  coftas,  quas  ve- 
ras  vocari  diximus ,  fterno  adnedunt ,  &  reliquas  quinquefpuriasfive  junguntinterfe, 
five  efformant.  Ca:terum  contcntarum partium  dux  funt  duntaxat,  Cor  fcilicet  &  Pulmo; 
&  ad  Cor  quidem  Capfula  pertinet,  Pericardium  di&a,  qux  humorem  quendam  lerofum 
continet :  ad  Pulmones  autem ,  afpera  arteria.  De  harum  quibufdam  antea  diximus,  pu- 
ta  de  mufculis ,  libro  quarto  :  de  ofiibus  ,  fecundo :  de  cartilaginibus  ,  tertio.  Decom- 
munibus  quocjue  integumentis  abunde  quzedam  exfecuti  lumus  fuperiori  libro :  quam- 
obrem  cum  nolimus  faftidiofe  hic  ruminare  eadem  ,  non  nifi  quo  pado  ratione  ven- 
trium  dirferant,  levites*attingemus. 

CuticuLi  ergo  &  cutis  ab  infimi  ventris  cuticula  cuteque  in  eo  differunt,quod  fiib  alis  & 
in  quibufdam  etiam  paulo  fiipra  cordis  fcrobiculum  ,  cui  ventriculi  fuperius  orificium 
fiibj acet*  pilofa  eft :  dorfi  autem  cutis,  durior  multo  ac  denfior,  unde  &  pilis  vacat  ,•  fen- 
fum  tamen  habet  acutiffimum  ,  tum  ob  nervos ,  qui  eo  rrequentes  appellunt  ex  pofte- 
rioribus  nervorum  dorfalisfpina?  fiirculis ;  tum  ob  mufculos  thoracem  moventes  fubje- 
dos,  qui  tendinofi,  adeoque  admodum  fenfibiles  funt. 

L 1  Pinguedo 


CntjcaU. 


Carnofa 
mtmhrana. 


UAMMJ&, 


266  Adriani  Spigelii 

Pinguedo  hic  multo  minore  copia ,  quam  in  abdomine  cernitur ,  quod  ncc  opus  fuerit 
ita  defendere  calorem ,  ut  in  imo  Ventre  vifcerum ,  &  plurimum  impedimenti  attuli£ 
fet  Thoracis  continuo  motui.  Ipfa  autem  pinguedo  cum  alias  alba  fit ,  in  thorace  fla- 
vior  nonnihil  apparere  fblet,  forte  propter  tenuiorem  &  calidiorem  fanguinem,  ex  quo 
fit,  &  majorem  concoquentem  inibi  calorem. 

Cxterum  carnofa  membrana  nihil  peculiare  obtinet ,  nifi  quod  circa  colli  anteriorem 
regionem  carnofior  efle  videatur  &  mufculi  naturam  aflumere ,  ubi  quadratus  ille  mu- 
fculus  effbrmatur ,  qui  detrahit  buccas  &  labia. 

C   A  P   V  T  II. 

De  mammis  utriujque fexus* 

Ammillarvm  externas  partes ,  eanimque appellationes libro pri- 
mo  copiofe  tradidimus ,  ut  operae  pretium  non  videatur  eas  denuo  hic 
repetere.  Nunc  qux  fubftantiam ,  flguram  ,  magnitudinem  ,  aliaque 
partibus  organicis  neceffaria  concernunt ,  breviter  exfequemur ,  dum 
prius  monuerimus ,  Mammas  utrique  fexui  communes  quidem  ,  at  fe- 
quiori  tamen  inprimis  convenire ,  propriafque  velut  effe  ,  cuminma- 
fculis  fimilitudinis  potius  quandam  rationem,quam  ipfam  rem  videantur  exprimere.  Et 
hoc  illud  eft ,  cur  a  Latinis  nomine  diminutivo  in  Viris ,  adeoque  mammilU  vocentur :  in 
mulkribm  autem  ,  mamm<e.  His  enim  propter  alendum  nuper  natum  foetum  conceffae 
funt  ,•  illis  ufum  fere  nullum  ,  aut  certe  minimi  admodum  momenti  praeftant.  Id  tamen 
obfervatum  eft  a  nobis  fiepius ,  fi  quibus  viris  paulo  majores  contigere ,  eofdem  frigi- 
diores  fua  natura  fuiffe ,  &  adeo  depili  pectore,  ut  propterea  mihi  perfiiaferim,  confilio 
certo  id  a  fummo  Conditore  obtigiffe  ,  qui  hoc  quafi  tegumento  calorem  cordis  exi- 
guum  fovere  ac  confervare  voluit. 

Infident  autem  Vwis  fimiliter  ac  Mulieribus  pectorali  humerum  adducente  mufculo , 
numeroque  duae  fiint  ;  at  non  attolluntur ,  cum  glandulis  careant ;  nec  lac  generant ,  cum 
fcetum  non  alant.  Quod  fi  quid  lacti  fimile  interdum  in  ipfis  vifiim  eft,  ut  teftem  habe- 
mus  Arift.  lib.  iHift.  deanimal.  cap.xn,id  humorfuit  albus  &  prorfus  ad alendumin- 
utilis.  Conftantergo  tantum  ex  cute,  membrana  carnofa,  papillis  in  centro,  &  pingue- 
dine ,  qux  quoties  prominent  totam  quafi  magnitudinem  ipfis  largitur.  At  fccminantm, 
non  ex  his  tantum  conficiuntur ,  fed  &  ex  vafis ,  &  imprimis  glandulis  pluribus  ac  can- 
didis,  thoracis  mufculis  adha?rentibus,quibus  omnibusin  medio  una  fiiperjecta  eft  ma- 
jufcula,  in  ipfb  quafi  caeterarum  centro,& fub  ipfa  papilla  confiftens.  His  innumera  va- 
fa  intertexta  funt  omnis  generis,  venae  inquam,  arterise  &  nervi,circa  qux  alia  quaedam 
confiftunt  veluti  canales  quidam ,  candida,  &  ab  inferiore  parte  toto  ambitu  enata, 
qua?  in  mammillarum  centro  femper  anguftiora  facta  coeunt ,  in  quibus  lac  confectum 
inglandulisadufum  affervatur.  Vocamushxcvafa  candidos  laclis  tubulos  y  vel,  fimagis 
hxc  appellatio  alicui  arrideat,  Licliferas  ^venas.  Ven<e  autem  ipfie  duplices  funt,  externas  & 
internse :  ilky  a a  ramo  axillari  proficifcuntur,  & b  Thoracica;  fuperiores  vocantur,  qua?  J; 
cutem  mammas  obtegentem,  fub  qua  excurrunt,  nutriunt :  b<ey  a c  fubclaviis,ut  diximus  *  • 
libro  quinto  ,  &  d  Mammarise  vocantur ,  qux  recta  ad  latera  fterni  five  offis  ped:oris  rf. 
utrinque  una  defcendunt ,  &  ubi  ad  mucronatam  cartilaginem  pervenerint ,  thoracem 
egrediuntur,  deorfumque  per  rectorum  mufculorum  internam  faciem  procedunt,  do- 
nec  fere  ad  umbilici  regionem  appulerunt ,  ubi  pluribus  e  anaftomofibus  cum  f  epiga-  <> 
ftricis  venis  ibidem  obviam  factis  uniuntur  coeuntque.  Oriuntur  autem  g  Epigaftricse  g\ 
venasab  h  externo  ramo  Iliaco ,  redtaque  per  eofdem  mufculos  afcendunt ,  &quiaab  f>, 
eodem  ramo  nafcuntur  a  quo 1  hypogaftricae  venas,  quae  ad  cervicem  uteri  fundumque  i, 
feruntur ,  fit  ut  in  iis ,  quse  recenter  enixa?  lunt ,  in  magnam  attollantur  molem  &  fiepe 
fOmru.     rninimi  digiti  craffitiem  adsequent.  Arterk  fimiliter  kmammarUy  fimtaramis  ^fubcla-  *; 
viis  eodem  pacto  enata?  &  diftributse ,  quibus  eadem  quoque  ratione  m  Epigaftrica?  ar-  m' 
,   terix  afcendentes  circa  umbilicum  n  ofculis  fiiis  conjunguntur.  Caeterum  ubi  venx  ar-  »• 
teri^quehsemammariaeinitinereverfusinferiora  ad  intervallum  quarta?  quinta?que 
cofta?  pervenerunt ,  per  medium  fpatium  intercartilagine jm ,  propagines  quafdam 

emittunt, 


Mammillje 
tirormn. 


Mammaefae- 
minarum. 


Ctmalet  la- 
ftiferi. 
Vafa. 
Ven*. 


de  Humani  Corpbris  Fabrka,  Lib .  I X.  1 6? 

emitttunt,  qua:  per  intercoftales  mufculos  penetrantes,  in  -vfris  quidem  in  mufculos  pe«- 
cTori  incumbentes  ,•  at  infeeminis,  Sc  in  hos  &  fimiliter  in  mammarum  glandulas  infinitis 
furculis  diftribuuntur  ,  diverlbicpe  veluti  plexus  erTormant.  Nefpos  quoquc  habent  or- 

«(7.y.i.  tosa  a  quartointercoftali  nervo  ex  thoracis  medulla  egrelTo  ,  qui  circa medium  coftx 
mufculum  intercoftalem  perforans ,  in  quatuor  ramos  divifus ,  poftea  in  muiculum  pc- 

fr.  r  cToralem  &  per  cutim  difleminatur  ,  crafliore  ramo  b  papillam  adeuntc.  Vafis  his  Sc 
glandulis pinguedo copiofa  intertexta  eft  ubivis ,  ut  aequalitatem  quandam  mammis  afper- 
gat ,  unde  quibus  aut  vi  morbi  ablata  eft  aut  vitio  artatis  increfccntis,  iis  flaccida:  mam- 
nrx  turpiter  dependent.  Ipfa  autem  glandulofa  fubftantia  interna  parte  membrana: 
carnofx  fuperjecTa  eft,  cujus  beneficio  mufculo  pecTorali  humcrum  adducenti  adncdti* 
tur,  extra  vero  a  cute  nonnihil  crafliore  tegitur. 

k  j u  In  medio  ipfarum  c  mammarum  foris  tanquam  in  Centro  dpapi/!a  confiftit ,  corpus  t»\ 
teres ,  fubftantia  conftans  fungofa  &  rara,  aliquammultis  foraminulis  priorc  partc  per- 
tufa,  quajacontacTuaffluentefpiritunoniecusac  penis  virilis  fubito  attollitur,  mox 
iterum  eo  difperfo  flaccida  fubfidet.  Exquifitiflimo  autem  fenuT  pra?dita  eft  ,  cutcque 
obducTa  tenuiore ,  fed  nonnihil  rugofa ,  magifque  afpera ,  quam  in  aliis  mammarum 
partibus.  Cxterum  ipfe  mamrnar  in  humano  genere fitum fuum  in  pecTore  five  anterio- 
re  thoracis  parte  obtinent ,  cum  cartera  animantia  rationis  expertia  vel  in  ventrc  ,  aut 
inter  femora  recondita  habeant.  Na»tfrt> quoque  duxtantumfunt,  &  utrinqucuna, 
figura  fubrotunda ,  dimidiam  nphaeram  conficientia ,  in  quorum  centro  velut  axis  qua> 
dam  papilla  non  indecore  prominet.  Magnitudo  autem  nec  artati  cuivis ,  nec  omni  con- 
ditioni  squalis  eft.  Puellis  enim  antcquam  Veneris  ufui  apu funt ,  prarter  papillas  fere  nihii 
apparet:  ubi  pubefcunt ,  leviter  attolluntur ;  cum y erq  menjcs primum  erumpunt ,  ad  duos 
fere  tranfverfos  digitos  excrelcunt.  Rurfus  Virginibm  jam  uiro  aptis ,  in  eam  elevantur 
magnitydinem ,  ut  manu  opportune  contegant :  mulieribm  autem  ,  dum  uterogerunt,  una 
cum  utero  &  fcetu  augentur.  Gjtye-  obefefunt ,  iisquoque  ob  pinguedinem  in  majorem 
molem  ,  quam  naturas  leges  ferunt ,  elevantur. 

Vfus  mammarum  maxime  necefTarius  eft,  cum  infanti  poftquam  ex  utero  in  lucem  pro-  vfi* 
diit,  commodum  alimentum  prasparet  fuppeditetque.  PerquamenimaNatursead- 
mirabili  in  aliis  providentia  alienum  erat ,  n  quem  tot  menlibus  in  utero  per  umbilica- 
les  venas  materno  fanguine ,  adeoque  alimento  concocTu  minime  difficili  nutriiflet, 
editum  protinus  ad  folidos  duxiflet  cibos ,  quos  neque  confeciflet  unquam  ,  &  tam 
gravi  mutatione derepente  facTa  graviter  offenfus  fuiflet.  Quare  haud  diflimile  ab  illo 
prazparavit ,  &  ex  eadem  materia  •>  fed  multo,  quia  per  os  ad  ventriculum  guftatus  fen- 
fii  donatam  partem  deducendum  erat ,  dulcius  jucundiufque.  Tale  Iac  eft  ,  quod  et 
fanguine  ab  utero  refluente  in  mamrais  generatur ,  8c  omnes  optimi  alimenti  conditio- 
nes  obtinet ,  cum  &  palato  arrideat ,  facile  a  ventriculo  coquatur ,  &  quam  citiflime 
ac  optime  nutriat. 

Videamus  autem  quanta fblertia ipfa  clementiflima  Parens  ufa  fit ,  &  quam  oppor- 
tunam  fabricam  mammis  ad  hoc  munus  exfequendum  largitafuerit.  Primo ,  ex  glan- 
dulofa  fubftantia  exftruxit ,  qua  nihil  ad  cocTionem  omnibus  numeris  abfolutam  ma* 
gis  idoneum  eft  :  nec  tamen  unam  tantum  glandulam  effe  voluit ,  fed  plures ,  ut 
tanto  perfecTius  in  pluribus  conficeretur ;  imo  ne  abiceflu  ex  lacTis  concretione  ob- 
orto  mox  periculum  eflet  non  amplius  fruendi  bencficio  iftius  mammx.  His  inter- 
texuit  -vafa ,  Venas  Sc  Arterias ,  qua?  canales  funt  materiam  advehentes ,  &  qui- 
demnonquamvis,  fed  fanguinem  ;  necundecunque  ,  fedabVtero,  ut  eodem  pror- 
fus  nutriretur  alimento ,  quo  antea  cum  adhuc  obfcuris  alvi  carceribus  includere- 
tur.  Sanguishicnon  tantum  venofus  eft,  fed  &  arteriofus,  quo  nobilius  fit  ipfum 
alimentum  &  infanti  a  matre  vita  quafi  fpiritufque  infunderentur.  Sanguis  autem  hic 
ad  mammas  non  folum  fua  fponte  affluit ,  &quidem  co  ftatim  tcmpore,  quo  foetus 
jam  plane  abfolutus  eft  :  fed  multo  copiofior  poftea ,  tum  trahcnte  lucTu  infante,  tum 
pellente  utero  inutilem  illam  copiam  ,  affluente  adhuc  femper  aliquid  etiam  f cetu  edi- 
toobconfuetudinem.  Poftquam  ergo  venas  omnesimpleverit ,  a  glandulis,  perquas 
magno  numero  pluribufque  plexibus  fparfa?  funt ,  conficitur  :  confecTus  poftea  tranf- 
fertur  ad  canales  lacTiferos,in  quibus  ad  ufum  tanquam  in  penuario  quodam  aflcrvatur. 

L 1    2  Carterum 


i£8  Adriani  Spigelii 

Cxterum  hi  tuhuli  ad  tpfum  mammarum  centrum  dejinunt ,  &  in  papillam ,  ex  qua  lac  infans 
exfugit. 

pfiiiamm  yt  ergo  mammse  ad  gignendum  aptae  natse  funt ,  ita  P  a  p  i  l  l  m  maxime  idoneae  > 
*Jt"  ex  quibus  infans  eliciat.  Vnmo  eri\m  in  medio  confiflunt  [iphus  mzmmx  >  quoterminan- 
tur  venae  la&iferse ,  ut  ex  his  fiibito  exfugat.  Corpm  autem  efl  teres ,  &  nonnihil  eminens , 
ut ,  quod  manibus  infans  apprehendere  premereque  haud  poffet,  labiis  comprehende- 
ret.  Subftantiafungofa,  ut  fubito  cum  opus  eft  erigatur,  &  fic  canales,  per  quos  lac  prom- 
ptius  exeat ,  diducantur :  rurfus  ,  ubi  opus  non  fit ,  fubfideat,  iterumque  concidant  illi, 
ne,  priefertim  turgentibus  aliquando  mammis  ladtis  copia,  inutiliter  aliquid  de  tam  no- 
bili  alimento  effluat.  Hoc  nomine  etiam  z\i(]uammu\t\s  foraninuhspenuja  eft  ,  quae  facile 
cum  nutrices  lac  exprimunt ,  Iicebit  cuivis  afpicere.  Cute  autem  tegitur  rugofa ,  ut  labia 
apprehendant  melius ;  at  ne  hxc  laedantur  viciffim  ,  quia  tenera  funt,  tenuior  eft  multo, 
quam  aliis  in  locis.  Exquifttifimum  autem  fenjum  papillae  obtinent ,  &  tra&atae  labiis  de- 
lectationem  fuaviorem  fceminis  afferunt ,  ut  invitent  nutrices  ad  porrigendas  kepius  in- 
fantibus,  ne,  fi  dolore  afficerentur,  detredarent  ,•  aut  fi  carerent  omni  prorfus  volupta- 
te ,  invitae  &  rarius  fugendas  darent.  Occupant  autem pcclm  in  homine ,  ut  dum  infans  la- 
<5tat,  foemina  afpedtu  charse  fobolis ,  jucunditate  quadam  gaudioque  incredibili  per- 
funderetur ,  cum  benigna  Parens  fic  fere  omnia  inftituerit ,  ut  quxcunque  tota  hxc  re- 
rum  univerfitas  complec~titur ,  in  humanae  miferiaz  fblatium  concedant.  Adde  &  hoc , 
quod  fortaffe  non  poftremum  eft ,  ut  cum  Homo  animalium  fapientiflimum  futurum 
effet ,  &  propterea  admodum  careret  omni  rationis  ufu  ,  unde  intelle&um  noftrum 
(ummus  Philofophorum  rafietabulae  comparavit ,  cui  nihil  infcriptum  fit ,  infcribi  au- 
tem  omnia  poflint :  hac  ratione  cum  ofculis  fermonem  ,  cum  fermone  verorationem 
mater  foetui  infunderet.  Sunt  quoque  bim  ,  ne  una  aut  minor  ,  quam  requirebat  necef- 
fitas ,  foret :  aut  nimis  magna  exifteret ,  ficque  plurimum  incommodaret.  Cura  au- 
temduaefint,  utrique  lateri  unam  affixit ,  ut  arquilibritas  corporis  diligenter  fervare- 
tur.  Eorm&  fubrotunda ,  tum  ut  plus  contineant ,  tumutornentdecentius,  &minuspe- 
riculis  obnoxiae  reddantur ,  cum  eo  loco  alias  praefertim  prominentes  collocata*  fint , 
qui  faepius  tunditur  alliditurque.  Cxtera  qux  de  mammis  &  papilla  dici  poflint ,  tum 
de  circulo  papillae  circuraje&o  ,  ea  omnia  fuperius  libro  primo  non  perfun&orie  com- 
plexi  fumus. 

C   A  P  V  T  III. 

JDe  Pleura ,  Jfoe  coftas Juccingente  membrana. 

Riplicem  membranam in medio  ventre reperiri eft  :  unam,  qux  co- 
ftas  inveftit ,  &  pleura  dicitur  j  alteram ,  quse  interftinguit  thoracem , 
mediaftinum  vocata  ;tertiam ,  qux  cor  includit,  &pericardium  appella- 
tur.  De  his  ordine  nunc  verba  facturi  fumus ,  fumpto  initio  a  pleura , 
Atfeiiatw.    f^g^gj  a  qua  &  reliquae  originem  ducunt.  Dicitur  Pleura  ,  quae  vox  Grxca  eft, 

"iw  t  <nk<£>tw ,  a  coftis ,  quibus  fubtenditur,  unde  &  v\du>  \zm£uKus  ab  ufu, 
quafi  dicas fuccingens  membrana  nonnullis  vocatur.  Latine  fi  Graecam  appellationem  velis 
sttbjiantia.  exprimere,  non  inepte  coflalem  tunicam  dixeris.  Eft  enim  membrana,  cum  univerfam  Tho- 
racis  cavitatem ,  tum  imprimis  coftas  obcingens ,  ex  quo  fubftantia  ipfius  fiibito  patet, 
qux  aliarummembranarum  inftar  dura  eft,  alba,  tenuis,  denique peritonadfubftantise 
admodum  fimilis ,  nifi  quod  robore  &  craffitie  nonnihil  pra:ftet.  Eft  &  ubique  duplex , 
ex  quibusillaparscraflior  eft ,  quae  thoracis  cavitatem  refpicit :  tenuior  vero,  coftis 
vaftu  alligatur.  Inter  utramque  Vafa  omnis  generis  excurrunt ,  ex  quibus  Vem  fiint  duodecim 
utrinque  ,  quae  partim  ab  a  intercoftali  ramo  elatiore  derivantur ,  ut  dux  fuperiores , 4 
partim  a  b  vena  fine  pari ,  utdecem  inferiores.  Totidem  quoque  fiint  Jrterite,  qua- 
xumfuperiores  quatuor  ab  c  intercoftali  fuperiore  coftarum  radicibus  attenfa  nafcuntur : ' • 6' 
d  inferiores  oclo  ,  a  pofteriore  fede  trunci  defcendentis  arteriae  magnae.  Nerlpi  fimiliter 
e  duodecim  funt ,  &  quidem  anteriores  rami ,  qui  a  fpinali  medulla ,  dum  per  thoracis 
vertebras  fertur ,  prodeunt ,  cum  pofteriores  in  dorfb  incumbentes  mufculos  digeran- 
tur.  Vafahaec  ffub  coftis  ea  fede ,  qua peculiaris ipfbrum gratia finus  exfculptus  eft,/, 

sequali 


b,  c 


d,  n.  0. 

10.  i  w. 
ufqni  d 


; 


de  Humam  Corporis  Fabrica,  Lib.  IX.  169 
«qualiinterfefpatiodiftin&a:  diftribuuntur :  Venx  tamen  &  Arteria?per  totamco- 
ftam  non  excurrunt ,  fedcumoffea  parte  terminantur :  netamen  intercoftalia  fpatia 
vafis  deftituantur ,  eo  a  mammariis  furculi  fecundum  longitudinem  feriarim  enati  dige- 
runtur.  Quia  autem  plurima  ha?c  vafa  funt ,  propterea  &  frequens  admodum  mem- 
brana:  hujus  lnflammatio  nafcitur  ,  qua:  a  Medicis  Plenritidis  nomcn  ab  affecta  parte 
accepit.  Neque  tamen  inter  pleuram  tantum  &  mufculos  intercoftales,  quos  una  cum 
coftis  pleura  fuccingit ,  fi  quando  inflammatio  hxc  in  abfceftum  verfa  fuerit,  pus  ipfum 
coacervatur :  fed  pluries  fere  inter  duplicaturam  lrujus  membrana? ,  per  quam  vala  in- 
cedunt,  &  qua  ftabiliuntur. 

figuram  ergo  Thoracis  quoque  habet,  hoc  eft,  variam  :  flperim ,  anguftam  nonnihil  ; 
tnferiiiS)  latam;  latiorem  adhuc  a  lateribiu ;  foris,  gibbam  ;  mflw,  cavam.  Svperficiem  autem  *w 
mterimm  Ixvem,  ne  pulmonibus  afperitate  incommodet :  cxteriorcm  afperam,ut  validius 
alligetur.  Illa  etiam  aquofo  humore  feinper  illita  eft,  qui  nafcirur  ex  vaporibus  elevatis 
a  fanguine,  &-poftea  condenfatis  refpediva  hujus  membranx  frigiditate.  Prodeunt  ta- 
men  ab  ipfi  nervex  quxdam flbra:,  quibus  pulmo  pleura:  alligatur ,  qua:  fi  nimis  ftricta: 
fint ,  cnm  pulmo  libere  moveri  non  pofTit ,  Dyfpnccam  perpetuam  ,  eamque  incurabi- 
leminfert.  Magnitudo  quoque  thoracis  interna:  magnitudini  refpondet,  quemadmo- 
dum  peritonxum  cavitati  imi  ventris.  Foramina  quoque  funt  complura.  Sifperne  quidem, 
ut  tranfitum  largiatur  vena:  cava*  &  arteria:  magna:,  tum  gula? ,  afpera:  arteria:,  ac  ner- 
vis  fexti  paris :  mfirius ,  qua  diaphragma  tegit ,  terna  ,  adeoque  toridem  ac  ipfiim  dia- 
phragma,  habent,  eodemque  modo  pofita :  unum,  pro  vena  cava ;  alterum  ,  pro  gula; 
tertium ,  pro  magna  arteria.  Cseterum  ipfius  exonum  a  meningibus  cerebri  fpinalem  z**™- 
medullam  inveftientibus  quamplurimi  diffectionum  proceres  repetunt :  ha:  enim  cum 
nervis  in  thorace  deduclar-  &  latefcentes,  in  pleuram  degenerare  videntur. 

Vfits  autem  ipfius  fimilis  eft  ufui  peritonan ,  ut  fcilicet  tegat  &  alliget  tum  totum  me-  f::  ■ 
dium  ventrem,tum  vilcera  &  vafa.  Huic  ului  quomodo  Natura  folertiffimarfatisfecerit, 
&  quam  opportunam  fubftantiam,  figuram,magnitudinemque  concefferit,  promptum 
erit  cuivis  perfe  videre  ,  cum  nihil  facilius  fit  quam  in  laudes  Naturae  excurrere,  utille 
ajebat  de  Hercule,-  cum  iis  immenfa  ha:c  rerum  machina  tota  plena  &  perfufa  fit. 

C   A   P   V   T  IV. 

De  AlediaslinOjJive  membranis  cavitatem  tboracis  interjepientibus. 

Lter  A  membrana^ux  in  medio  ventre  reperitur,ab  illa  jam  dicla  pro- 
nafcitur.  Cum  enim  primum  pleura  a  nervis  circa  dorfi  vertebras  exor- 
ta  eft ,  ad  fternum  per  latera  contendit ,  indeque  iterum  ab  hoc  verfus 
fpinam  per  medium  longitudinis  thoracis  ad  principium  redit.  Vt  ergo 
pleuramedium  ventrem  totumintus  fuccingebat :  fic  harc  fecunda  in- 
terftinguit ,  &  in  dextram  finiftramque  partem  five  cavitatem  dirimit. 
Hinc  nomen  accepit ,  ut  a  Grscis  C^lw  otypiyftt» ,  mcmbrana  interfepiens  ;  a  Latinis  autem,  n&AMi 
Mediaflinum  ,  quafi  quod  per  medium  ftet ,  appellatur.  Reveratamen  membranauna 
non  eft ;  fed  dux  potius :  nec  quemadmodum  pleura  ,  ob  duplicationem  ,•  fed  quia  di- 
ftincta:  dua:  funt ,  adeoque  una  dextra ,  altera  finiftra.  Sunt  autem  fecundum  longitu- 
dinem  Vertebrarum  dorfi  contingua:  ,•  at  circa  fternum,  pro  ipfius  latitudine  ,  a  fe  invi- 
cem  diftantes.  Quod  fi  ut  fa?pe  accidit ,  circahanc  partem  inflammatio  oboriatur, 
eadem  qua:  in  pleuritide,  contingunt  fymptomata ,  &  febris  ac  dolores  acuti  nafcuntur 
&  pungentes  argrum  ,  non  tamen  in  latere  ,  ut  in  vera  pleuritide ;  fed  in  parte  pectoris 
anteriore,  qua  fternum  eft.  Ha:c  materia  fi  fuppurctur  forte,  perforatione  fada  in  fter- 
no  vel  fpatio  cartilagineo  ,  facili  negotio  evacuatur.  Sed  &  hoc  loco  iis,  qui  Chirurgia: 
operam  navant ,  notandum  eft  ,  fieri  poffe  ut  vulnus  in  hac  parte  tranfverfim  faetum, 
propter  hanc  cavitatem  videatur  profundiffimum  ,  imponatque  Medicis,  quodfiepe 
vidi ,  credentibus  penetrare  ad  pulmonem  ,  cum  tamen  in  hanc  duntaxat  pertingat  ca- 
vitatem.  Quarecaute  hic  agendum  ,  accurateque  videndum  eft  ,  ne  prarcipiti  pro- 
gnoftico  (efe  artemque  fuam  quifque  proftituat.  Subflantia  ergo  Mediaftini  membranea  smijUmiM. 
eft,  fed  pleura  tenuior  molliorcjue;  cujus  fupnficies  extcrior,  qua  puJmones  fpe&at,  larvis, 

Ll    3  multoque 


t.Hgnitudo. 
Vafa. 


Vfttt. 


Syrumyma. 


iyo  Adriani  Spigehi 

multoque  interdum  adipe  circavafa  perfufa:  interior ,  afpera  propter  fibras ,  quibus 
membranae  junguntur.  Magnitudo  autem  ipfius  tanta  eft,  ut  a  jugulo  ufque  ad  diaphra- 
gma ,  &  a  vertebris  ad  os  thoracis  pertingat.  Venas  habet  &  arterias  exiles ,  a  mamma- 
riis  &  a  vena  fine  pari.  Praeterea  venam  aliam  ,  quam  Mediaftinam  fupra  ideo  vocavi- 
mus ,  quod  in  hanc  membranam  tota  abfumatur.  Oritur  haec  a  fubclavii  rami  inferiore 
fede  ,  interdum  etiam  ex  ipfo  trunco  afcendente  antequam  ad  jugulum  dividatur ;  ac 
modo  vena  una  eft  craffa  fatis ,  qua:  fecundum  utriufque  membrange  longitudinem  cum 
nervo  ad  Diaphragma  abeunte  fupra  pericardium  defcendit ,  per  mediaftinum  difper- 
fa  modo  propagines  du*e ,  quse  per  mediaftinum  deferuntur.  Nem  quoque  funt  Sto- 
machici  dicti ,  qui  in  duplicatura  hac  mediaftini  feruntur.  Vfm  ipfius  eft,  ut  non  modo 
dextram  thoracis  cavitatem  a  finiftra  dividat ;  fed  &  ut  pericardium ,  in  quo  cor  con- 
tinetur ,  luriumfuipenfum  detineat ,  ne  vel  ad  lpinam  concidat ,  dum  lupini  jacemus; 
vcl  anterius  procumbat ,  dum  verfas  terram  fle&imur ;  aut  ad  alterutrum  latus  provol- 
vatur ,  dum  dormientes  ipfisinnitimur.  Praeterea  vafis  quibufdam  tutum  iterprarpa- 
rat ,  prohibetque  cum  pulmones  repleti  multo  aere  totam  cavitatem  replent ,  ne  pars 
pulmonis  dextra  ad  finiftram  pertingat  &  premat ,  quod  Natura  hoc  interfepimento 
facile  cavit,  quod  non  ofTeum  nec  cartilagineum  fa&um  eft ,  fed  membrancum ,  ut  ali- 
quo  padto  cederet ,  nec  duritie  pulmones  offenderet ,  fi  quando  ultra  confuetudinem 
pulmones  extenderentur. 

C  A  P  V  T  V. 

Dc  Pericardw  3  £tf  humore  in  ipfo  contento. 
E  rti  A  membrana  eft ,  qua?  z&k*^ov  dicitur ,  quod  ^ iiu) ku^cm  pofita 


Humor  in 
pericardio 
contcntus. 


Differentia 
hujm  humo- 
ris. 

A  topi*. 


§}J§M  fit,  hoc  eft,  circa  cor  ,  unde  &  interdum  ^**^^- #luv  a"  Graecis  nomi- 
£4?&g  natur.  Hippocrates  vocat  xxtelvfixe-vaginam:  atAriftoteles  ?n/*e- 
Xullw  ^  -mx^ ,  membranampinguem  isf  craffam.  Latini  ut  plurimum  Grae- 
j&g^fj  cam  appellationemretinent,  vocantes  pericardium:  alii  quam  optime 
corcHs  in-polucrum ,  capfulamyaut  indumentum  indigitant.  Membranaenim 
eft  ampla ,  univerfum  cor  involvens ,  a  Mediaftino  producta :  vel  potius ,  fi  primam 
inde  origenem  repetas>a  qua  &  ipfum  Mediaftinum  nafcitur,  a  pleura ,  cui  parte  an- 
teriore  &  pofteriore  nedlitur :  at  inferius ,  diaphragmatis  circulo  nerveo  tam  valide, 
ut  citra  dilacerationem  feparari  haudquaquam  pofiit.  Magis  autem  ad  finiftrum  latus 
fpectat ,  quam  ad  dextrum  ;  &  ad  priorem  partem ,  quam  pofteriorem.  Subftantiam 
habet  fatis  craffam ,  qusecommode  diftendi  &  dilatari  poteft,  exquofit,  utaegri  in 
cordis  palpitatione  vix  lentiant  dolorem ,  nifi  forte  tam  valida  fit ,  ut  valide  cor  ad  co- 
ftas  impingat.  Figuram  habet  pyramidalem ,  cum  fuperius  latiusfit,  inferius  angu- 
ftius,  ficque  cordis  quod  comple&itur  in  (e  figuram  aftabre  exprimit.  Diftantia  etiam, 
intercor  &  pericardium  xqualis  eft ,  adeoque  ipfum  pericardium  majus,  utinfuo 
motu  naturali  commode  diftenderetur ,  nec  tamen  in  pericardium  allideret.  Tantum 
ergo  intervallum  inter  cor  &  hoc  ipium  intcrcedit ,  quantum  requirebat  commoda 
cordis  dilatatio.  Eftautem  continua  omni  fuiparte,  exceptaban,  in  qua  quinque 
foramina  ob  vafa  cordis  obtinct  :  duo  quidem ,  propter  vense  Cavse  partim  introi- 
tum,  partim  egreffum :  alia  vero  tria,  ob  vena:  arteriofa?  &  arteriae  venofae ,  tum  Aorta; 
exitum. 

In  hac  membrana  continetur  aqua ,  quam  Galenus  lib.  v  de  Locor.  male  afTecl:. 
cap.  n  ,  minx  fimilem  ftatuit ;  ea  non  tantum  in  mortuis  reperitur ,  fed&in  viventi- 
bus,  quanquam  in  illis  femper  copiofior  fit ,  &  praeiertim  fi  diutius  a  morte  aperiantur. 
Differt  hxc  aqua  &  copia,  &  a  colore.  Copia  quidem,  pro  ratione  aetatis,  temperamenti, 
lexus ,  &  morborum.  Pueris  enim  uberior  eft ,  quam  juvenibus ;  &  iis  qui  tempera- 
menti  fiint  valde  humidi ,  quam  qui  ficco  praediti :  fceminis  quoque  ac  maribus  copio- 
fior  colligitur  ,  &  qui  ferofo  admodum  fanguine  abundant.  Hinc  eft  quod  obfervemus 
eos ,  qui  ex  obftru&ionibus  vifcerum ,  lienis ,  jecoris  &  mefenterii  laborant ,  adeoque 
copiam  aquofi  humoris  in  Venis  coacervant,  quia  propter  has  ipfas  obftru<5tiones  chyli 
tantum  tenuior  aquofiorque  pars  per  melaraicas  venas  aicendere  queat ,  fi  quando 

nimio 


de  Humani  Corpom  Fabrica,  Lib . I X.  2*7 1 

nimio  animi  affectu  &  potiffimum  mcerore  afficiantur ,  Cordis  palpitatione  corripi, 
quod  in  his  ad  cor  illico  effundatur  ,  ficque  copiofum  humorem  hunc  generet.  ®up  ad  Acdm. 
colorem,  in  fanis  limpidiffima  eft;  in  hydropicis,  urinx  turbata:  fimilis;  in  quibufdam  aliis, 
lotura?  carnium  fimilem  vidimus.  ^ 

Vftts pericardii  ejl primo ,  ut  Cor  in  loco  naturali  contineat ,  quoties  vel  fupini  vel  proni  vfb* 
jacemus  ,  aut  ad  alterutrum  latus  volvimur  ,  in  qua  re  quam  proficuum  quoque  fit  me- 
diaftinum  capite  prxcedente  oftendimus.  Colligit  dcinde  &  afTervat  in  fe  hanc  aquam  * 
five  ferofiim  humorem ,  qui  multis  nominibus  utiliffimus  eft.  Cor enim  nimio  motu  <eftu- 
ans,  refrigcrat :  exficcatum ,  humectat  &  madefacit ;  ajperum ,  Iubricat :  nudum,  contra  ex- 
ternas  injurias  munit  &  quafi  loricat.  Hinceftquod  videamuseos,  quibus  abfumpta 
eft ,  in  hecticas  febres  ac  tabes  incidere ,  quod  cor  habitualem  calorem  hac  deftitutum 
prompte  fufcipiat,  &  fufceptum  fervet.  Sed  &  digna  memoratu  videtur  hiftoria,  quam 
refert  Reaidus  Columbus  de  difcipulo  quodamfuo  Roma*mortuo,  cui  pericardium 
prorfiis  defuiffe  inventum  eft.  Subinde  is  dum  vivebat,  in  fyncopen  incidit ,  &  fubinde 
mortuo  fimilis  videbatur,ex  qua  &  extremum  tandem  diem  claufit.  Ca?terum  de  ipfius 
generatione  diverfa?  admodum  fiint  authorum  fententia?.  Quidam  connatum  a  pri- 
mordiis  vitae  primoque  natali  ftatuunt ,  non  fecus  ac  aerem  implantatum  in  auribus : 
fed  quia  tamen  experientia  comprobatum  eft ,  alio  atque  alio  tempore  plus  aquas  con- 
tineri ,  aut  minus ,  generari  ipfam  plures  poftea  ftatuerunt.  In  vivis  enim  animantibus 
fectio  docuit,  modicum  contineri  humoris  :  at  in  iis ,  qui  a  cordis  palpitatione  vel  mor- 
tui  funt,  vel  fiepe  vivi  infeftati  fuere,  copiofiorem  inventum  efTe ,  quam  naturalis  quan- 
titas  requirebat»  Non  defuerunt  autcrn  qui  ex  potu  generari  crediderunt,  tranfTudan- 
te  ex  Oefbphago  dum  defcendit,  quae  opinio  rifu  potius,  quam  refutatione  digna  mihi 
videtur.  Eorum  ergo  fententia  aut  veriffima ,  aut  certe  a  vero  non  longe  aliena  vide- 
tur,  qui  arbitrantur  aquam  hanc  ex  vaporibus  generari,  elevatis  exfanguine  &  fero  qui 
in  venis  arteriifque  cordis  continetur ,  &poftea  refpectiva  pericardii  frigiditate  con- 
denfatis.  Sic  videmus  in  iis etiam  ,  qui  inculpatiffima  fruunturfanitate,  peritonad  in- 
ternam  fuperficiem  femper  madere,  pleuramque  perpetuo  humidam,non  aliunde  cer- 
te ,  quam  ab  iftis  vaporibus  condenfatis ,  cum  fblers  Opifex  praepedire  fic  conatus  fit, 
cjuo  minus  membrana?,  quod  prompte  alias  fieret,  exficcarentur. 

C   A  P   V   T  VI. 

~De  Corde,  ejufque  partibus  externis. 

O  R ,  Latinis  a  Graeco  vocabulo        dicitur :  ku^o,  autem ,  vel  quafi  *y*&t!* 
K&ritt ,  ab  imperio ,  ut  voluit  Chryfippus  apud  Gal.  lib.  1 1  de  Placit. 
Hippocr.  &  Plat»  cap.  v ,  quod  habet  in  alias  partes ;  vel  certe  quafi 
K&tict,  perliterarum  tranfpofitionem ,        ^lcunc^,  quodvibrare 
fignificat,  acfiperpetuo  motu  vibretur.  Gra?ci  veteres&  prajcipue 
Poetae ,  excellentias  gratia  cnrAay^m ,  five  ^vifcm  appellarunt ,  unde  Me- 
dea  fit}**cazr*a<yxv@>  dicta ,  cordata  &  magnanima:  hinc  elegantiffimum  verbum  cw*.*y- 
w^tcSg ,  quo  Gra?ci  fummum  cordolium  denotant,  quafi  dicas,  imo  corde  dolorem  per- 
lentire.  Situm  eft  cor  in  medio  ventre  :  apterim ,  fterno  &  in  fceminis  quoque  mammis,-  sim. 
1 4  adlatera,  coftis ; pofterim,  fcapula  &  vertebris  munitum.  Hujus a  J3^fecundum  omnem 
1 1.    locorum  differentiam  exa&e  medium  locum  obtinet :  at b  mucro  finiftrorfum  nonnihil 
&  antorfum  infra  laevam  papillam  exporrigitur ,  cujus  &  motum  in  finiftro  latere  per- 
cipimus ,  unde  nonnulli  anatomiae  imperiti ,  totum  corin  finiftro  latere  jacere  credide- 
runt.  In  quadrupedibus  cohtra  non  bafis  tantum ,  fed  &  mucro  mediam  fedem  tenet. 
Tiguram  habet  pyramidalemjquo  fit  ut  nuci  pineae  a  prifcis  difTectionum  proceribus  fue-  f%*« 
rit  affimilatum :  fed  haec  figura  quadrupedum  potius ,  quam  hominis  cordi  convenit, 
quod  illorum  cor  ex  bafi  ampla  &  rotunda  fenfim  in  mucronem  acuminatum  termine- 
tur;  at  hujus  latius  fit,&  nonnihil  deprelTum.Quamvis  crediderim  &  cor  in  vivo  homi- 
ne  rotundius  efTe,quam  poft  mortem  apparetj  &  rotunditatem  illam  amittere  tantum, 
p.  g    concidente  ob  mollitiem  &  ventriculorum  magnitudinem  ipfius  carne.  c  Extcrna  cordis 

Juperficies  a  bafi  ufque  ad  mucronis  fummum  lsevis  eft  &  a:qualis }  pra?terquam  in  locis,  s^Um 

ubi  adipe 


Mai»itudc. 


Sulflanti*. 


Cornon  ejl 
mufculu*. 


Tibrt. 


Connexic. 


PARTES 
C  O  RDIS. 
I, 

Diffirailares. 


Sioulares. 

Adeps. 


Membrana. 
Vaft. 


Astrkult. 


ipi  Adriani  Spigelti 

ubi  adipe  perfunditur ,  aut a  vafa  difcurrunt :  interior ,  maxime  inaequalis.  Quoad  magni- 
tudinem ,  ratione  corporis  majus  homini ,  cjuam  cacterorum  animalium  ulli  contigit ,  & 
in  longitudine  quidemfex  transverfbs  digitos  aequat:  in  latitudine  vero  &  altitudine, 
quatuor.  Totum  autem  carneum  efo  craflum ,  rubrum  ,  ac  denfum :  in  mucrone  tamen 
quam  bafinonnihil  fpiflius,fibrifque  multis  intertextum,  quo  nomine  Hippocratesnon 
veritus  eft  libro,  quem  de  Corde  infcripfit ,  mufculum  vocare.  Plurimum  tamen  inter 
utrumque  difcriminis  occurrit,  ut  haud  fciam  qua  ratione  defendi  poflit,  (i  carnis  colo- 
rem ,  denfitatem ,  fibrarumdiverfitatem ,  ipfamque  a&ionem  refpicias.  Color  enimin 
mufculorum  carne  multo  rubicundior  eft ,  ipfaque  caro  mollior ,  quam  in  corde.  Fibr* 
autem  fimplices  ,  cum  recta  cun&x  a  principio  ad  finem  excurrant :  at  Cor  ex  omni  fi- 
brarum  genere  contexitur  :  nec  loco  inter  fe  difFerunt ,  qnemadmodum  videmus  in  in- 
teftinis  aliifque  quibufdam  partibus;  in  quibus  tranfverfae  fibrar  exteriorem  partem  ob- 
tinent  j  rectx  &  obliquae ,  internam  ,  aut  contra  :  fed  invicem  inibi  omnes  implicitaj 
fiint  ac  confufa?.  Iam  fi  aclionem  fpectes,mufculorum  a&io  contractio  eft  ad  fuum  prin- 
cipium,  dependens  a  voluntatis  noftrse  imperio ,  adeoque  delaflatur  ac  fatigatur ,  fi  ni- 
mia  fit :  cordis  contra  fubftantia  motum  habet  a  naturae  inftindtu  infitum  ac  innatum, 
qui  neque  fifti  a  voluntate  noftra  neque  concitari  poteft ,  &  (res  di&u  mirabilis)  inde- 
finenter  multorum  annorum  fpatio  fine  ulla  fatigatione  aut  noxa  cietur.  Conneclitur  ope 
pericardii  fuperius,  mediaftino;  inferius,  diaphragmati  per  vafa  autem ,  aliis  partibus : 
cstera  liberum  eft  ubique,  ut  libero  motu  perpetuo  agitetur. 

Caeterum  ut  partes  omnesinfpiciamus,  dividi  cor  poteft  in  partes  diflimilares  8c  fim- 
plices.  Diftimilarium  dux  funt;  una,  fuperior,-  altera,  inferior  :  illa, b  Bafs  dicitur,  6c  Caput 
cordis ,  eftque  Iata  &  orbicularis ,  ex  qua  quatuor  illa  vafa ,  de  quibus  poftea  dicturi  fu- 
mus,  originem  fuam  deducunt :  ha?c, c  Mucro  &  Apex  vocatur ,  eftque  acuminata.  Simi- 
larium  alise  fiint  externx,  aliic  internse.  Extern<e,  Adeps,  Membrana  integens ,  Vafa  om- 
nis  generis,  &  Auriculx.  Intem<c>  Ventriculi  &  Valvulae. 

Incipiamus^  dadipe,  quam  circacor  inveniri  negavit  Philofophus ,  in  Hiftoria  de 
animalibus :  qua:  tamen  in  homine  copiofior  quam  brutis,  maxime  ad  bafin ,  ubi  vafb- 
rum  eft  egreflus,  invenitur.  Quin  imo  cor  nonnunquam  adeo  adipe  involvitur,  ut  mi- 
nus  peritis  anatomicis  impofuerit,  cor  abfuifle :  pnefertim  cum  &  ego  ex  diflectionibus 
obfervarim  ,  animalia  fanguinea  quo  pinguiora  mnt ,  eo  minus  cor  habere.  Et  hoc  efle 
reor  quod  legimus  in  hiftoriis ,  immolante  C.  Csefare  in  tauri  opimi  extis  cor  abfuifle. 
Quis  enim  credat  bovem  excordem  vixifle  unquam ,  cum  animalium  fanguineorura 
principium  cor  fit ,  a  quo  omnia  dependent  ?  Et  mihi  certe  ipfi  fuperioribus  annis  obti- 
git,utdumintheatro  publico ftruthiocamelum  diflecarem,  cortantaadipisquanti- 
tate  obfitum  invenirem,  utfacilemultis  prsefentibus  fidem  fecerit,cor  huic  avi  defuifle. 
Membrana,  qua  obvolvitur,  tenuis  eft,  afubje&a  carne ,  cui  validiflime  adnafcitur,  infe- 
parabilis.  Vafa  habet  omnis  generis  per  fuam  fubftantiam  difperfa  ,  venas ,  arterias ,  & 
nervos.  e  Vena>  a  cavar  trunco  afcendente  oritur  paulo  antequam  in  dextrum  ventricu- 
lum  implantatur ,  &  Coronaria  dicitur ,  quod  coronam  antiquorum  regum  imitetur. 
Cingit  enim  undique  bafin ,  multofque  ramos  per  exteriorem  cordis  luperficiem  in  to- 
tam  ejus  fubftantiam  ad  mucronem  ufque  difpergit,  qui  per  finiftram  partem  frequen- 
tiores  majorefque  ,•  rariores  &  exiliores  ad  dextram  digeruntur.  Huic  ad  exortum  ne 
fanguis  ad  cavam  refluat ,  Vahula  appofita  eft ,  lunam  dimidiatam  referens.  Arteriam 
modo  unam  habet  modo  duas ,  ab  Aorta  derivatas ,  ubi  ad  finiftrum  cordis  ventricu- 
lum  enafcitur ,  ftatim  in  exortu ,  antequam  pericardio  excidat.  Vocantur  hx  arteria? 
fimiliter  CoronarU ,  quod  eodem  cum  vena  modo  bafin  cingant ,  &  per  longitudinem 
cordis,  potiflimum  in  finiftro  latere,  furculos  transfundant.  Nefpos,  a  fexta  cerebri  con- 
jugationeexileshabet,  inbafinjuxta  venam  arteriofam  difleminatos.  HosPicoIho- 
mineus  vim  ac  facultatem  motoriam  prxter  fenfum  cordi  fuppeditare  cenfuit ,  adeo- 
que  fi  derepente  obftruantur  laedanturve ,  mortem  improvifam  inferre.  Ego  tamen 
hxc  falfa  efle  experientia  didici ,  cum  plurium  animalium  corda  exempta  e  corpore, 
abfciflo  penitus  nervo  aliquamdiu  commota  fuifle  obfervarim. 

Sunt  tandem  in  bafi  cordis  utrinque  dux  partes  veluti  appendices ,  quas  £aurkulas 
Veteres  vocarunt  :  non  tantum  ut  quidam  voluerunt ,  a  forma  quam  habent  cum 

auribus 


b.9. 
i,  b. 


de  Humani  Corporis  Fabrica,  Li b .  I  X.  273 
auribus  canum  communem :  fed  &  £  connexione  ,  cum  cordi  utrinque  ,  ut  capiti  aures 
adncxa?  ,  eodemque  modo  ab  ipfo  dependeant.  Dtnt  ergo  funt,  una  dextra,  altera  lini  - 
ftra,  ad  orificia  eorum  vaforum  qux  cordi  materiam  invehunt ,  hoc  eft,  ad  Venat  cavae 
Sc  Arteriae  venalis.  Viguram  habent  pyramidalem  ,  Jed  vertice  nonnihil  acuto  prxdi- 
tam  :  Jupcrjick  autcm  funt  inaccjuali  tam  foris  ,  quam  intus ;  oppletae  tamen  &  cxtenfir 
fanguine ,  foris  arqualcs  apparent.  Subftantia  etiam  utraque  conftat  nervofa  ex  triplici 
fibrarum  gencre  conflata  ,  &  tenui  adco  ut  cutis  craffitiem  haud  multum  fuperet.  Dif- 
firunt  autem  inter  (cprimo,  fituj  cjuod  dcxtra  vena:  cava:  oftiolo  pra:jaccat,cum  qua  vel- 
uti  commune  corpus  cfficit  ,•  finiftra ,  arteria:  vcnali :  deindc  magnitudine  ;  quod  dextra 
finiftra  altero  tanto  fit  amplior :  tertio ,  duritie  ;  c]uia  finiftra  durior  pauloque  carnofior 
fit  8c  craffior.  Gnumo  tandem,  figura ,  la*va  acuminatiore.magifque  in  latus  cxporre&a. 
Hx  motu  perpetuo  &  indefinente  juxtacum.corde  moventur,  (ed  contrario.  Dum 
enim  cor  dilatatur,  ipfsc  contrahuntur,  8c  matcrias  efFundunt :  dum  conftringitur  illud, 
dilatantur  &  fefb  expandunt.  Motum  hunc  docliiffimus  Hippocrates  quoque  obferva- 
vit,  qui  libro  de  Corde  ,  tota  fua  natura  cor  agitari  fcribit ;  at  aurcs  privatim  tum  intu- 
mefcere,  tum  flaccefccre. 

C   A  P  V   T  VII. 

De  Cordis  partibm  internis ,  Ventriculis  inquam,  &  Vahulis. 

Ontinet  Cor  omnium  animalium  cavitates ,  cjuas  Hippocrates  corduvt*. 
F&&&f>  id  eft,  uentres :  Galenus  &  Ariftoteles  j©«a^  Iulius  Pollux  ^Att^?, 
five/?w/«,  Latini ,  Ventrkulos  cordis  appellant.  De  horum«//^/omagna  Kum^ 
liseftinter  diffectionum  Profeffores ,  cum  GalenuscxteriqueMedici 
duos  tantum  ajmofcant :  at  Peripatetici  fecuti  Ariftotelem ,  tres  velint  An  lres["* 

rr  •  •        1  •  1  TT-n-1  •!  •  ventnculi 

efie.  Hic  enim  hb.  n  1  Hiltonsede  animal.  cap.  m,  tres  mveniri  tirdisbmn* 
ventriculos  in  maximis  animalibus  j  duos  in  mediocribus  j  at  unum  tantum  in  minimis 
tradidit.  Quin  &  lib.  1  Hiftoria:  de  animal.  cap.  xvi  1 ,  ordinem  cpocjue  &  fitum  cu- 
jufque  explicans,  maximum  quidem,  in  dcxtro  latere;  minimum,in  finiftro;  atmcdium 
magnitudine  inter  finiftrum  &  dextrum  locatum  fcribit.  Et  ne  quid  defit  tandcm, 
lib.  1 1 1  de  Part.  animalium,  cap.  iv  ,  laudat  quoque  hoc  Natura:  inftitutum  ,  &  fatius 
effe  judicat  tres  fuilTe  conftitutos  ventriculos ,  quam  duos  ,•  ut  unus  quidem  commune 
fit  utriufque  principium,  medium  enim  &  impar  principium  eft.  Hunc  ternarium  cum 
Ariftoteles  mediocribus  animalibus  aftignarit ,  non  demerunt  quamplurimi  qui  in  ho- 
mine  tres  finus  conati  funt  oftendere  ,  quos  cum  ego  minime  unquam  obfervare  po- 
tuerim,  necvero  Ariftotelem  ita  temere  erroris  accufandum  cenfeam  :  crediderim 
equidem  inter  maxima  animalia  ,  elephantos  ,  rhinocerotem  &  balenas  retulilTe ;  ho- 
minem  autem  ,  equum  &  bovem  inter  mediocria ,  quas  duos  tantum  habent.  Nullibi 
enim  ,  de  hominis  corde  quod  fciam  ,  loquens  ,  ternos  in  eo  ventriculos  ftatuit :  at  cla- 
riffimus  locus  eft  lib.  iv  de  Generatione  animalium,cap.  ultimo,ubi  hominem  refpectu 
elephanti  Ixa-P.ova  vocat  8c  parvum :  quo  eodem  fane  loco  eandem  illam  divifionem 
animalium,  qua  in  majora,  mediocria,  8c  minima  dirimuntur,  infmuat.  Duo  crgo  funt 
in  humano  corde  ventriculi;  unus,  dexter;  altcr,  finifter. 

DifFerunt  hi  vcntriculi  primo  magnitudine  inter  fe ;  cum  dexter  hniftro  multo  fit  ma-  gggg 
jor,  utquidbafiad  mucronem  ufque  pertingat,  unde&ab  Ariftotele  lib.  1  Hifto-  rlL 
risE  de  animal.  cap.  xvi  1 ,  %s^U  pwpi  > major,  illc  dicitur ;  hic,  thafiuv ,  minor.  Deinde,  Jan-  a™5"""' 
guinc ;  cum  dexter  crafcorcm  panlo  contineat ,  & ,  ut  mclius  cxprimam  ,  vcnofum ;  qux  AJ*ngmne- 
caufi  eft  ,  cur  Galenus  vsixioui  cpxiQuSlw  £  cup*\uSlw ,  i-entrkulum  -venojum  & Janguineumap- 
pellet.  Sifiifler contra fpirituofum  obtinet,  omninoque  talem,  qualis  per  arterias  in  uni- 
verfum  corpus  digeritnr.  Fcrma  quoque  difTerunt  ,•  cum  fi  per  tranfverlum  cor  diffeccs,  Jfc™*. 
dextrum  quidem  figuram  crelccntis  lunx  femicircularem  exprimerc  invcnias:  Uvum, 
orbicularem.  Septumenim  quodutrumque  ventriculum  interjacet ,  qua  dcxtrum  fi- 
num  refpicit ,  gibbum  eft :  qua  lxvum  ,  cavitatem  habet.  Ex  quo  fiz ,  ut  figura  dexti  i 
a  bafi  cordis  ufque  ad  cavitatis  finem  femicircularis  fcryctur :  imiftri  vero  cavitas  orbi- 
cularis,  paulatim  inftar  coni  a  latiori  bafi  in  anguftum  tendens.  OjifVto, Jmijlcr  -jentrkulus  Af.ru. 

M  m  in  cordis 


A  craffitie. 


Septimcordn 


lnterna  fa~ 
fies  ventri- 
culorum. 


Caruncula 
cordu. 


Vafic  auatuor 
circa  corihs 
laf:n  conft' 
fl.ntia. 
VtM. 

I. 


Arterit. 
I. 


VALWLJE. 


"Differentia. 

Trif.du. 

Semilunares. 


274  Adriani  Spigeltt 

in  cordis  medio  exacle  exfculptus  effe  videtur ,  fi  portionem  illam ,  qux  dextrum  con- 
ftituit ,  aufcras :  dexter  autem  quodammodo  a  latere  tantum  appofitus.  §}uinto ,  carne 
finifter  tnplo  quam  dexter  craffiore  conftat,  multoque  folidiore  ac  compacliore. 

Dividuntur  autem  ventriculi  hi  ne  fanguis  uterque  confundatur,  pariete  dextro  fini- 
ftri  ventriculi ,  c^uem  feptum  cordis  Anatomici  vocaruot.  Hocpropterea  adextrisgib- 
bum,  a  Ixva  concavum  eft,  &  cum  finiftro  finiftri  ventriculi  pariete  acqualis  craffitiei. 

*Apertis  ventriculis  abafiad  mucronem  fectiooe  fecundum  longitudinem  ducta, 
b  interna  fuperficies  ioxqualis  admodum  cernitur,  multifque  velut  ccavernulis  referta, 
quae  carni  ejus  imprimuntur  cum  in  parietibus  reliquis ,  tumiofepto.  HosGalcnusin 
fepto  pervias  putat,  fed  obliquo  tortuofoque  ductu  non  recto,  ut  faoguis  a  dextro  ven- 
triculo  in  finiftrum  feofim  feratur,  non  cum  impetu  irruat.  Ego  cum  doctiflimo  Vefa- 
lio  fum  ,  qui  cenfuit ,  nullatenus  penetrare.  Cajterum  ex  ventriculis  finifter  ioaequalior 
eft,  &  foveis  pluribus  ac  iofigoioribus  refertus ,  quod  etiam  notavit  magnus  Hippocra- 
tes  libro  de  Corde;  qui  ambo ,  inquit  ,finus  interiore parte  afperifunt ,  -veluti  erofi  aliquantulum : 
fed  finiftermagis ,  quam  dexter.  Obfervare  prxterealicct  carneas  quafdam  fibras  in  utro- 
que  ventriculo,teretes  &  graciles,  a  ventriculorum  mucrone  prodeuotes,qua;  in  mem- 
braoeas  fibras  defiouot ,  ioferna:  parti  valvularum  ,  de  quibus  jam  dicemus ,  infertas. 
Ha?  in  dextro  quinque  vel  fex  quandoque :  in  finiftro  tantum  bina?,  at  craffiores  ac  fbli- 
diores  occurrunt,  quibus  fi  quis  nomen  velit  imponere,  Carunculai  teretes  cordis  vel p.ipilla- 
res  non  male  credo  vocabit. 

Porro  hi  duo  ventriculi  circa  bafin  cordis  in  quatuor  vafa  definunt  ;  quorum  duo 
funt  Vemx ,  totidemque  Arteriae.  Vem ,  io  dextrum  ventriculum :  AnerU ,  in  finiftrum 
terminantur,  aut  prodeunt.  Venarum pfma, d  Caya  J icitur,  Ariftoteli  magna;  quia  omnium 
venarum  maxima  eft,  qua:  Galeno  rcliquifque  Medicis  a  Iecore  originem  trahere  vide- 
tur.  Hujus  orificium  aorta:  orificio  triplo  majus  in  totum  dextrum  ventriculum  ex- 
panditur  ,  exccptum  primo  a  dextra  auricula.  Altcra  Vena ,  Anerialis  vocatur ,  ^vena  qui- 
dem  (ut  fuperius  libro  quinto  complexi  fumus)  quod  fanguinem  craftiufculum  pro  nu- 
tritione  pulmonibus  deferat ,  cum  fanguis  in  dextro  cordis  finu  contentus  fibrofior  fit: 
aneria  autem ,  quia  corpus  arteria?  obtineat ,  hoc  eft ,  ex  duriore  membrana  &  duplici, 
ut  alias  arteria?  omnes,  confecta.  Ha?c ,  vena  cava  longe  minor,  in  duos  divifa  truncos 
ad  pulmones  tendit,  dexterque  in  dextram ,  at  finifter  in  Ixvam  partem  in  ramos  innu- 
meros  iterum  difperfi  diiTeminantur.  Aneriarum ,  quae  ex  finiftro  ventriculo  prodeunt, 
prima  dicitur e  magna,  Ariftoteli  ^-nj.  Ha?c  ex  bafis  ipfius  ceotro  craffa  membrana  ena- 
fcitur ,  &  in  duos  divifa  truncos  ,  unum  furfum  ,  alterum  deorfum  mittit  ,•  uode  illum 
truncum  afceodeotcm ,  hunc  defcendentem  vocavimus.  f Aneria  ^venofa  altera  eft,  arte- 
rU  oomeo  ab  officio  obtioeos  quia  fanguioem  fcilicet  fpirituofum  &  vitalem  pulmoni 
tranfportat :  fed  -vcna ,  ob  tunicam  fimplicem  veoarum  tuoicae  fimilem.  Hasc  fimiliter 
bifariam  divifa  ftatim  ab  egrcffu  e  corde ,  alterum  ramum  io  dextrum ,  alterum  in  fini- 
ftrum  lobum  digerit. 

Ad  horum  vaforum  orificia  uodecim  membraoa?  reperiuntur,  quas  Hippocrates 
libro  de  Corde pelliculas  cordis  appellat :  Galenus ,  lib.  vi  de  Vfu  part.  cap.  xi  v ,  membra- 
tms  generali  voce :  Anatomici  Recentiores  Vahulas  &  Oftiola,  ab  ufii.  Videotur  enim  in- 
ftar  valvarum  aut  porta?  aperiri  aut  claudi,  ut  materia  affluens  aut  affumatur,  aut  inter- 
cipiatur.  Sunt  autem  duplicis  generis :  alU  enim  ex  ampla  bafi  in  obtufum  mucronem 
definunt,  atque  ubi  clauduntur  telorum  triangularium  eminentiis  fimiles  funt,  undefri- 
fnkaz  aut  tricafpides  vocantur :  alU  iis  fimiles ,  qu&  in  reliquis  venis ,  prarfertim  artuum 
cernuntur ,  femilunae  aut  Grxcorum  C  fimiles  ,  uode femilunares  vel figmiformes  appellan- 
tur.  Jlk  intro  fipectaot ,  quod  vafis  intromittentibus  appofitae  fint ,  ut  cito  admittant 
materianr, fed 000 emittaot :  has,extra;&  vafiseduceotibusappofitae.  Trifiilcarum 
ergo  tres,  Veoa:  cavx  orificio,-  8c  dux,  Arteriae  venofk  appofitse :  figmiformium  autem 
tres  juxta  arteria?  magoa? ,  quamveoa?  arteriofa?.  Valvula^ha?,  fedimprimis  trifulcx 
plurimis  fibris  &  quafi  filameotis,  iifque  fortibus  ad  feptum  cordis,  maxime  verfiis  mu- 
crooem  caruoculis  teretibus  adoafcuotur.  Has  omoes  qui  videre  velit ,  veotriculos 
traofverfim  iocidat  prope  bafin,  cum  omoes  io  fitu  egregie  tuoc  fefe  monftrent. 


a,  9.f, 


u 


A.  \, 

A. 

f.D.  \ 
D. 


d,9. 


C 


de  Humani  Corporis  Fabrica,  Lib.  I  X 


C   A   P  V   T  VIII. 

De  aclione ,  f$  ufu  Cordis  ,  partiumque  tpfus, 

Vjenam  propriacordisfitacTio  ,  &  qux  foli  competat ,  nemini  med  actic 
judicio  obfcurum  effepoteft,  cui  unquam  vivi  alicujus  animalis  diffe-  foT  ' 
ctioni  intereffe  licuit.  Vidit  enim  haud  dubio  cor  indefinente  quodam 
perpetuoque  motu  modo  latius  ampliufquefieri ,  modo  rurfus  angu- 
ftius  ftrictiuique.  Motus  hic  a  Galeno  lib.vi  de  Placit.Hippoc.  &  Plat. 
itemque  ab  Ariftotele  libro  de  Refpiratione ,  r$vypk  vel  ryife  dicitur, 
5" <r$v?M ,  quod  puliare  vel  falire  fignificat.  Latini  Pulfutn  appellant.  Conftatque  hic  Pmup*[m. 
motus  duabus  partibus  ;  quarum  altera ,  %\&<r<>n  dicitur  ,  dilatatio :  altera  ,  n««fej ,  con-  imumA 
traclio-  Eft  autem  dilatatio  cordis,  mucronis  iplius  ad  bafim  attractio  ,  qua  amplius  ipfum 
fit ,  &  fiquidem  longitudo  comprimitur,  lphamcum  :  contraclio aotem ,  cjufiiemmu-  c****- 
cronis  a  bafi  difceiTus ,  aquocor  anguftius  redditur.  Inter  utramquehanc  acTionem 
neceftario  quies  quardam  quafi  media  intercedit,  cum  nulla  res  fit,  qua*  contrariis  moti- 
bus  citra  hanc  agitari  poflit,  quod,  ut  fummus Philofophorum  demonftravit  lib.  vi  1 1  jjte'"** 
Phyficor.  text.  62  &  63  ,  duobus  fimul  oppofitis  motibus  res  illa  agitaretur.  Eft  igitur 
duplex;  aut  interna,  quae  intercedit  contracTionem  &  dilatationem :  aut  externa,  quae  in- 
ter  dilatationem  &  conftricTionem  interjicitur.  Perficiuntur  hi  motus  &  gemina  quies 
beneficio  fibrarum  ,  quas  diximus  omnis  generis  cordi  tributas  effe.  Cum  ergo  recTas 
contrahuntur  relaxatis  tranlverfis,  cor  dilatatur;  cui  quod  de  longitudine  decedit,  in  la- 
titudinem  additur :  ubi  contrahuntur  tranfverfie  relaxatis  recTis,  conftringitur;  &  quod 
demitur  de  latitudine ,  in  longitudinem  accedit.  Quod  fi  obliqux  contrahantur,  in  fe 
coacTum  cor  manet ,  &  intermediam  illam  quietem  inter  dilatationem  &  conftricTio- 
nem  perficit.  Carterum  cum  duos  efTe  cordis  ventriculos  dixerimus ,  dextrum  fcilicet 
&  finiftrum  ,  &  hunc  altero  multo  nobiliorem ,  merito  ambigere  videmur ,  uterque 
an  vero  hic  tantum  moveatur :  &  fi  uterque,  an  aequaliter,  &  an  hujus  motus  illius  mo- 
tum  fequatur.  Huic  dubitationi  fic  fatisfaciendum  efTe  cenfeo  ,  utrumque  pulfare ,  fed 
magis  finiftrum  quam  dextrum  ,  quod  viva  difTecTio  edocet :  utrumque  autem  per  fe, 
quia  in  utroque  principium  hujus  motus  eft ,  etfi  in  finiftro  prasftare  videatur.  Ipfe  ta- 
men  hic  motus  voluntarius  non  eft  ,  &  qui  ex  noftro  dependeat  arbitrio ,  quemadmo- 
dum  muiculorum  contracTio,  quam  &  fiftere  cum  volumus  &  concitare  poftumus :  fed 
naturalis  prorfiis  eft  ,  qui  abfque  voluntate  &  nobis  nihil  tale  cogitantibus  perficitur. 
Eft  ergo  internum  quoddam  &  naturale  principium ,  unde  pendet :  quale  autem  fit,  %%sw™" 
graviter  Philofbphi  Medicique  inter  fe  certant.  Arifloteles  enim  Peripateticorum  prin- 
ceps  libro  de  Relpiratione  ftatuit,  pulfum  a  fervore  fanguinis  fieri  dum  in  ipiritum  con- 
vertitur,  adeoque  dilatari  cum  bullae  elevantur;  rurfiis  contrahi,  dum  lubfidunt.  Qua? 
fententiautcunque  primumaudita  veroimpenie  fimilis  videatur,  experientiatamen 
Anatomica  falfimma  deprehenditur,  cum  farpe  adverterim  cor  quorundam  animalium 
extracTum  &  difciiTum  ,  omni  quoque  fanguine  exhaufto  adhuc  fortes  validofque 
pulfas  edidifTe.  Magis  ergo  mihiarridet  Gaiem '  fententia ,  ftatuentis  a  peculiari  facultate 
cordiinfita,  profluente  aforma  ejuiciem  proficifci:  quam  ipfam  abeneficio,  quod 
univerfis  noftri corporis  partibus confert,  vitalem  5  amunere  autem,  pulfificam  ap- 
pellavit. 

Vsvs  />*</)/«  commodegeminusftatuitur :  unm ,  qui cordi  convenit  quatenus  pars 
eft  principalis ,  toti  humana;  fabrica?  inferviens  ,•  alius ,  qui  cordi  infervit  quatenus  pri-  *. 
vatam  a&ionem  habet.  Communis  ergo  &  generalis       eft  ,  utfanguisfpirituofusperuni-  Commmii*, 
verfum  corpusindefinenti  motu  diffundatur  acpellatur.  Pellitur  autemfanguis  per 
conflticlionem ,  dum  cor  anguftius  redditum  contracTis  fibris  tranfverfis  non  fecus  exigit 
ea  ,  qux  fuis  finibus  continentur ,  ac  nos  manu  farcimine  prefTo  quicquid  intus  eft  ,  fu- 
pra  infraque  pellimus.  At  enim  cum  fanguis  hic  digeri  per  corpus  non  poftet,  nifi  prius 
in  corde  generaretur ;  necgenerari,  nifi  prius  materia  fuppeditaretur ;  prartercon- 
tracTionem  etiam  dilatatio  maxime  erat  neceffaria ,  cujus  ope  dum  cor  latius  fit,  &  cavi-  vi*mim*. 
tatem  ampliorem  nancifcitur ,  vi  vacui  validiffime  venofum  fanguinem  e  czyz  trunco 

Mm    z  adfe 


17$  Adriani  Spigclti 

ojetu.  ad  fe  trahit.  Ipfa  autem  quies  ad  motum  cordis  per  fe  non  pertinet ,  nec  quidquam  crn- 
cit :  fed  tanquam  id ,  quod  contrarium  motum  confequitur ,  accedit ,  &  id  tcfte  Gale- 

cw  fanguu  qo  ,  lib.  i  de  Cognit.  pulf  cap.  x.  Ctfterum  fanguis  hic  ex  corde  duplicis  ufus  gratia 

un7uJeU  pelli  debuit  yprimo ,  ne  cum  ad  putredinem  perquam  aptus  fit  fui  temperamenti  culpa, 
i.  quod  calidum  humidumque  eft ,  quiefcens  prompte  admodum  putrelceret :  deinde ,  ad 
partes  alendas  minime  fecederet;  quae  caufa  eft ,  ut  fiipra  quoque  diximus ,  cur  Natura 
venis  ubique  arterias  adjunxerit,  nec  a  latere  fed  inferius  pofuerit ,  ut  fcilicet  motu  Ve- 

Vita-  narum  fanguinem  indefinenter  propellerent :  tandem  maxime  neceffarius ,  ut  vitam  fin- 
3-  gulis  partibus  largiretur.  Cum  enim  Vita  nihil  aliud  fit ,  quam  calidi  in  corpore  perma- 
nentia ,  &  calidum  hoc  ipfum  aut  infitum  fit  aut  influens :  utrumque  fane  neceffariura 
elTe  facilc  patebit ,  fi  cogitaverimus  omnes  animae ,  fed  imprimis  naturalis  &  vegetati- 

cur  infueme  v3c  a6tiones  caloris  beneficio  obiri.  Cumautem  ea  animalia  pra*  aliis  calore  abundare 

lUmt°pHi  aequumfit,  qua?  aeris  frigidi  injuriis  expofita  erant  (unde  fupra  divifionem in fangui- 
nea ,  &  exfanguia  attulimus)  Homini  profe&o ,  qui  omnium  animalium  calidiflimum 
maximeque  fanguineum  eft,  neque  ut  cxtera  bruta  in  latibulis  alicubi  latitare,fed  quo- 
cunque  tempore  aptum  ad  aeris  quafcumque  injurias  elTe  debebat ,  ut  contemplationi 
rerum  divinarum  fingulis  momentis  &  ubique  locorum  ,  ubi  ea  fe  difTufa  undiquaque 
offerunt,  incumberet,  praereliquis  influente  calore  eratopus,  nefiper  totum  cor- 
pus  unus  fuilTet  difperfus ,  facile  a  frigore  vi&us  exfpiraffet.  Quod  fane  fic  impeditum 
quam  fapientiflime  fuit ,  dum  frigore  extrinfecus  accedente  influens  repercutitur ,  in- 
tufque  efTervefcens  magis  cum  opuseft,  opportune  externis  partibus  inde  fuggeri- 
tur.  Similiter  calidis  temporibus  quidfacilius  erat,  quamexfolvi  &diflipari:  atita 
interioribus  adhxrens  omnes  caloris  ambientis  ac  diflipantis  vires  eludit ,  dummodo 
(quia  femper  quod  ad  externas  partes  digeritur ,  in  auras  abit  diffipatum )  fuo  tem- 

c^mfnou-  pore  alimentis  reftituatur.  Similiter  infito  erat  opus  quam  maxime  ,  utfacileinfluens 

lore  oj>tu  fue-  *  .      ~-   .  r  r  •  r  l  1  rr    •    •    i  • 

»*  ob  amnitatem  luiciperetur.  Cum  ergo  ionte  quodam  calons  necellario  indigeret  Na- 
tura ,  Corexftruxit ,  inquo  calor  ficabundat,  utquiin  corde  exiftimatur  minimus 
effe  ,  in  aliis  partibus  maximus  fit :  imo  talis ,  ut  fi  vivente  adhuc  homine  in  finiftrum 
ventriculum  demittatur  digitus ,  fervens  calor  percipiatur ;  quod  teftats  funt  hiftoriae 

rrjprius.  eorum ,  qui  a  carnifice  vivi  funt  diffecti.  Proprim  ujm  ac prbatm  ejl ,  ut  fibi  ipfi  lerviat, 
refpiratione  fcilicet  pulmonum  mediante ,  quse  fimiliter  infpiratione  8c  exfpiratione 
conftat.  Infpiratio  cordi  neceffaria  eft,  ut  aer  attrahatur  frigidus,  qui  fanguinem  in  cor- 
de  ferventem  &  calorem  attemperet :  exJpiratio,ut  fuligines  genita?  expellantur.  Indila- 
tatione  ergo  aer  advenit ;  in  contraclione ,  fuligines  pelluntur.  Non  tamen  aer  lua  fiibftan- 
tia  ingreditur,  ut  poftea  monftrabimus :  fed  refrigeratur  tantum  fanguis  ab  aere,  qui  in 
arteria  venofa  eft,  &  fic  viciflim  infufus  in  cor  eum  frigefacit }  qui  in  finiftro  ventriculo 
continetur. 

Sed  age ,  videamus  quomodo  fabrica  cordis  a&ionibus  his  &  ufibus  fatisfaciat. 
Primum  ergo faum  ejl ,  in  medio  ventre ,  ut  ad  utrumque  reliquorum ,  fupremum  in- 
quam  &  imum ,  tum  ipfos  quoque  artus  xqualitcr  fanguinem  &  cum  hoc  fpiritus  dif- 
funderet.  Ex  quo  fit ,  ut  &  ipfa  bajis  exacle  medium  in  hoc  ipfb  teneat  fccundum  omnem  loco- 
rum  dijfcrcntiam ,  fed  imprimis  juxta  fuperiorem  &  imam :  nam  a  dextra  &  finiftra ,  a 
priore  &pofteriore  parte,  propterea  potiusremota  sequaliter  videbiturquo  com- 
modius  fefe  dilatare  poflit ,  nec  ullibi  allidat ,  quod  accideret  prompte  fi  ad  alter- 
SLTpu-  utram  declinaret.  Mucro  autem  ncnnibil ad  latus  <vergb  in  bomine ,  quia  thoracem  parte  in- 
ftnutenfi-  ferna  depreflum  habet  &  brevem :  at  brutis  ad  diaphragma ,  quod  pectus  acutum  ob- 
tineant&  longius.  Abfque  hocergo  foret  utriufque  motus,  cordis  inquam  &dia- 
phragmatis  fe  mutuo  impediiiTent ,  qaod  Naturafblers  evitare  cupiens  mucronem  in 
latus  nonnihil  repofuit ;  nec  tamen  in  dextrum  fed  Ifinm  collocayit  ob  venam  cavam ,  qux 
Reftstanm  in  thoracem  per  fepti  tranfverfi  dextram  partem  afcendit.  Sunt  ergo  nugx ,  quas  qui- 
damafferunt,  factum  hoc  effe  propterea  ut  finiftram  partem  calefaceret,  qua?alias 
frigidior  eft  dextra.  Quid  enim  qua:fb  commodi  a  fitu  cordis  quarvis  pars  confeque- 
tur,  cum  cor  tranfmiflione  fanguinis  fpirituumque,  non  pofitu  vel  connexionecalorem 
largiatur  ?  Figura  oblonga  ejl  ,fed fuperim  latiufcula ,  adeoquepyramidalis  -3  oblonga  quidem  ,  quia 
hac  ratione  attracto  mucrone  adbafim  quam  commodiflimein  fpha?ram  globatur, 

&fic 


de  Humani  Corporis  Fahrtca,  Li  b.  I X.  277 
Sc  fic  in  dilatatione  plurimum  fanguinis  trahit  :  rurfus  difcedente  mucrone  ab  cadem 
quam  opportune  ftringitur.  Supcrim  autem  lata  eft  nonnibii  8c  ainpla  ,  ut  quatuor  vafis 
partimingredientibus,  partim  c  cordc  emergentibus  fedem  praeparet.  Majus  autcm 
cor  eft  homini  quam  aliis  animantibus ,  cjuia  homo  omnium  animalium  maximc  fanguincum 
e(t.  Vt  ergo  hepar  quoque  maximum  obtinuit ,  a  quo  confectus  fanguis  in  venis  por- 
tx  ad  cor  tranfmittitur  :  ita  Sc  jam  cor  ipfum  merito  maximum  habet ,  quod  copiam 
illius  finguinis  fufcipiat.  Subftantia  dura  eft  ac  denja ,  ut  fpiritus  cjui  calorem  infiuentem 
conftituunt ,  ne  dimpentur  confcrvet :  cjucmadmodum  arteria:  eadcm  de caufa  venis 
craffiores  fpiftioreique  funt  facTa:.  Carterum  cum  fons  fit  caloris  ac  vcluti cifterna  qua> 
dnm  fanguinis  ,  cjuem  attenuat ,  merito  cay>um  efle  debuit.  Sufhciebat  autem  huic  mu* 
ncri  una  cavitas ,  unde  unum  tantum  ventriculum  habere  vidcmus  pifccs  aliaque  mul- 
ta  animalia :  fed  cjuia  Homo  puimonibus  prarditus  eft  atque  refpirat ,  dextrum  finiftro 
fummus  Natura:  opifex  adjecit.  Et  hoc  eft  cjuod  diximus ,  finiftrum  fcilicet  (inum  Cor 
totum  conftituere ,  adeocjue  &  in  ejus  medio  exacTe  exiculptum  ;  dextrum  ,  tantum 
appendicem  quandam  efTe.  Voluit  enim  fummus  Parens  ut  Pulmo  peculiari  nutriretur  vuimo  r.utru 
(anguine ;  non  venolb  ,  quod  nimis  efTet  craflus  :  neque  arteriofo  ,  quia  nimis  tenuis  :  /S«2^ 
fed  medio  inter  utrumque ,  adeoque  tali ,  qui  in  dextro  ventriculo  nonnihil  attenuatus 
foret.  Decebat  enimpulmoneseiTelevifTimos ,  &  propterea  ex  tenui  &  rara  carne 
conftare  ,  unde  etiam  fanguine  diverfo  a  fanguine  quo  aliae  partcs  nutriuntur  ali  con- 
veniebat.  Hoc  quam  verum  flt  nonmeliuslicebitintelligere,  quam  fi  experientiam 
me  imitatus  confulas.  In  fcetu  enim  dum  adhuc  utcro  conclufus  coccetur,  crafTo  8c  ve- 
nofb  fanguine  nutritur ,  quemadmodum  fequenti  capite  dicemus ;  undc  duplo  gravior 
eft,  &  qu#vis  particula  pulmonum  aquseinjecTaprotinusfubmergitur ,  curr^pulmo 
hominis  adulti  veltotusinfummo  natet.  Dexter  ergo  uentriculus  ea  ratione  conditus 
eft ,  ut  pulmonibus  opportunum  conficiat  alimentum ;  unde  qua:  pulmonibus  carent , 
eadem  &  hoc  deftituuntur.  Sinifter  autem ,  ut  fit  cifterna  caloris  fanguinifque ,  ex  qua 
univerfb  corpori  (uppeditetur.  Ex  his jam  cauias  licebit  reddere  differentiarum  utriufc 
que.  Dexter  enim  finiftro majoreft,  quia plurimum  fanguinisapulmonibus digeritur y 
tum  quia  fanguis  admodum  tenuis  neceffario  eft  quialit ,  &  fic  facile  diflipatur ;  tum 
quia  pulmones  ipfi  in  perpetuo  funt  motu,  &  valde  quoque  a  vicino  cordc  incalefcunt ; 
calor  autem  digerit  diffipatque.  Continet  quoque  crafiorem  fawiiinem  quam  fniftcr^  quia  iile 
nutrire  debet  ,•  hic  vero  in  fpiritus  converti ,  qui ,  tenuifTimi  cum  fint,  materiam  fubti- 
lem  requirunt.  Sinifter  in  medio  quafi  corde  exiculptus  eft  ,  quia  eft  cavitas  primaria : 
ztdcxter,  appendix  tantum,  unde  lateri  adhaeret.  Tandem  ille  &  triplo  ferecraffior  eft, 
quiafpirituofus  fanguis  facile  difliparetur ,  nifi  optime  munitus  foret ,  quodindextro 
non  eft  verendum,  qui  craffiorcm  continet.  Hxc  ergo  cum  ita  fe  habeant,  merito  qua- 
tuor-vafacircacorconjpiciuntur;  duo  circa  dextrum  finum ,  8c  duo  circa  finiftrum  ,  utin 
utroque  fint  &  inferentia  &  educentia.  Vena  quidem  cOPa ,  ut  materiam  pro  fpirituofo 
fanguine  (uggereret :  Arteria  autem  magna ,  ut  eundem  per  totum  corpus  diftribueret. 
Rurfus  Vena  arteriofa,  ut  pulmonibus  fanguinem  :  Atteria  venofa ,  utcalorem  &  vitam 
fuppeditaret.  Vena  autem  cava  &  arteriofa  juncta:  funt  in  dextro  ,  ut  prius  in  hoc  pro 
pulmonibus  fanguis  elaboraretur :  arteria  vero  magna  &  venofa  ,  ut  ex  eodem  optime 
pra:paratus  per  illam  omnes  partes,  at  per  hanc  ad  pulmones  difpefceretur.  Sed  8c  alia 
caufa  eft,  quia  dum  vena  arteriofii  nutrimentum  pulmonibus  fuggerit,  partem  aliquam 
arteria:  venofa:  per  anaftomofes  quibus  invicem  junguntur ,  infundit ;  ficque  cx  dextro 

ventriculo  ad  finiftrum  fanguis ,  materia  fpirituum  ,  in  dilatatione  tranfportatur.  Fal-  .  „ 
r  n        r  &-  1  r  i  u  c  •  r  ^nPhh 

lum  enim  eit  per  feptum  quidquam  exludare ,  cum  lllaroramina  pervia  non  lint:  in-M^«<¥«» 

eptum  autem  ,  quod  laudant  Natura:  quoque  in  hac  re  providentiam,  qua:  per  feptum 

voluit  traducere  ut  fcnfim  inftillaret ,  non  vi  aut  impetu  irrueret ,  quod  fieret  fi  pcr  ar- 

teriam  venofam ,  utpote  vas  magnum  ac  infigne  ,  accederet ,  unde  calor  fuffocaretur  : 

quafi  vero  Vena  cava  non  multo  major  fit ,  per  quam  in  dextrum  finum  fanguis  effun- 

ditur.  Quod  fi  quis  qua:rat  quo  nomine  foramina  ea  fadta  fint ,  promptum  mihi  erit 

refpondere  propter  nutritionem  efte  condita  ,  cum  vena:  per  cordis  intimos  receftus 

haud  difpergantur  ,  nutritio  tamen  necelTaria  fit ,  unde  confuluit  cordi  Natura  forami- 

nibus  his  interim ,  qua:  venarum  dudibus  refpondent.  Id  vcrum  dfe  facile  licebit  coU 

M  m    3  ligerc, 


Vdvult. 


% 7  8  Adriani  Spigelii 

ligere ,  cum  videamus  non  in  fepto  tantum  haec  comparere  fed  in  univerfo  corde  ,  id 
quod  mihi  quidem  magni  argumenti  loco  eft ,  alio  quam  dicuntipfi  fine  crcata  e{fe. 
Bft  tandem  &  alius  ufus ,  cum  circa  bronchia  afoerae  arteriae  vafa  hxc  confiftant ,  unde 
ipfis  refrigeratis  ab  externo  aere  attracto  necehario  &  ipfa  frigus  concipiunt ,  ipfeque 
fanguis  in  iis  contentus ,  qui  poftea  infufas  in  finiftrum  ventriculum  reiiquum  attempe- 
rat.  Nec  enim  verum  eft ,  fiibftantiam  ipfius  aeris  cor  accedere ,  cujus  fubftantia  cor 
non  indigeat,  Sc  nec  via  ulla  fit  per  cjuam  ingrediatur  :  uttaceammaximamNaturs 
imprudentiam ,  quae  castera  tam  provide  tantoque  confilio  omnia  perfecit,  fi  Cor  vita* 
fontemexterniaerisinjuriistamtemereobjeciftet,  aquotam  fedulo  omnes  relicjuas 
vel  minimi  quoque  momenti  partcsdefendit.  Taceam  quoque  refrigerari  fatis  ebul- 
lientem  fanguinem  ubi  frigidus  arterix  venalis  affunditur ,  cumvideamusalevihalitu 
ebullientem  in  magno  aheno  ad  ignem  aquam  componi ,  dum  carnes  noftras  cocjui- 
mus.  Vterque  ergo  ventriculus  duo  vafa  continet  $  unum,  quod  infert ;  alterum,  quod 
exportat :  infert ,  dum  cor  dilatatur  j  exportat,  dum  conftringitur.  Caeterum  quia  fu- 
turum  erat  ut  illatum  modo  fubito  reflueret ,  nifi  impediretur  j  Natura  fane  ingenio- 
fiftimum  quid  commenta  eft,  dum  vafbrum  orificiis  membranulm  quafdam  praefixit, 
quas  alternatim  aperiuntur  &  clauduntur.  In  dilatatione  quidem  aperiuntur  omnes  firve  exten- 
dtmtur ,  adeoque  trifulcA  veluti  fiifuras  efficiunt  inter  fe ,  per  quas  materia  intromittitur : 
figmiformes  vero  extrema  fuorum  vafbrum  claudunt  8c  fanguinem  egreffum  remeare 
prohibent.  In  contratlione  contra  omnes  clauduntur  &  laxantur ,  ficque  trifulu  fpatia  illa  8c  fif 
luras  claudunt ,  ne  quid  regrediatur :  figmiformes  vero  flaccefcunt ,  ut  (anguis  libere  effe- 
ratur.  Omnes  namque  eam  conformationem  adeptae  funt ,  ut  fimul  tenfe  totum  ori- 
ficium  ^tacte  tegant  &  occludant.  Vt  autem  quam  optime  tendantur  &  vim  fangui- 
nis  irruentis  fuftineant  fortius ,  plurimum  fibr<e  ilU  a  carunculis  teretibm  enau  juvant ,  quae 
contrahuntur  &  valvulas  refupinant.  Tres  autem  tantum  funt  creatae ,  quia  ut  Galenus 
prarclare  philolbphatur,  pauciores  adeoque  majores  neque  tam  exacte  claufiffent,  ne- 
que  tam  celeriter :  plures  adeoque  minores  multo  quidem  citius  8c  exactius ,  at  imbe- 
cilliores  fuiffent.  Du<c  tamen  tantum  arterix-venofieprincipio  affix<efunt ,  ut  non  tantum  per 
ipfam  ingrederetur  cor  fanguis  ille ,  qui  per  venam  arteriofam  a  dextro  ventriculo  fup- 
peditatur :  fed  &  femper  aliquid  vicitfim  ex  finiftro  ventriculo  ad  pulmones  tranfmit- 
XgmMi.  tatur }  fpatj0  aliquo  reli&o  quod  vitam  ut  reliqua?  arteriae  ipfis  offerret.  Caeterum  ele- 
ganter  dubitari  hoc  loco  poteft ,  quaecaufa  fitquam  propter  Omnipotens  illud  Nu- 
men  in  dextro  quidem  ventriculo  ,  venae  arteriofam  fubftantiam  craffamque  mem- 
branam  ;  atinfiniftro  ,  arteriae  venofam  8c  fimplicem  tenuemque  fit  largitum.  Nec 
enim  temere ,  fed  fummo  id  feciffe  videtur  confilio ,  partim  ut  fcetui ,  partim  utadulto 
homini  inferviret.  Et  i> cn<e  quidem  aneriofe  crafiities  fcetui  id  utilitatis  defert ,  ne  fanguis 
fpirituofior ,  qui  ab  arteria  magna  in  venam  arteriofam  refunditur,  quemadmodum 
nunc  dicturi  fumus ,  nimium  diffipetur :  adulto  autem  &  exclufb  ab  utero  ,  ut  quia  te- 
nuiorem  fanguinem  in  dextro  fcilicet  ventriculo  elaboratum,  quam  vena?  aliae  ferat, 
cujus  pars  una  pulmonibus ;  altera ,  arteriae  venofa?  offertur ,  ne  in  itinere  longiore  in- 
terim  pereat  profundaturque.  Contra  artem  ^venofe  tunica fimplex  eft ,  utfistui  venae  loco 
effet ,  &  fanguis  craffus  per  eam  poffet  excidere ,  cum  craffum  fanguinem  &  venofum 
a  cava  accipiat ,  antequam  dextrum  cordis  ventriculum  ingreditur :  adulto  autem ,  ut, 
quia  plurimo  fanguine  pulmoindiget ,  copiofe  is  excideret ,  qui  tamen  non  nimium  ut 
in  vena  arteriofa  diflipari  poteft ,  quin  aliqua  portio  ad  cor  perveniat,  cum  brevior  jam 
AuricuU.  multo  ad  cor  fit  via.  A  t  enim  duobm  -vafis  qua  materiam  important ,  AurkuU  appofitA  funt ,' 
nefanguisquemmajoriconatucorallicitquamexpellit,  maxima  vi  in  dilatatione  ir- 
rueret ,  8c  fic  vel  cor  totum  periculofe  impleret ,  ne  diftendi  amplius  aut  contrahi  in 
fe  poffet ,  ut  videmus  interdum  veficam  urina  nimis  plenam ;  vel  vafa  ipfa  rumpantur. 
Primo  ergo  in  auriculis  colliguntur  materiae ,  unde  dum  dilatatur  cor  ipfk  conftringun- 
tur  ,  &ficmodefteinfunduntfanguinem.  Merito  autem  du<efunt ,  quiaduo  quoque  vafa 
quae  intro  ferunt.  Subflantia  conflant  nerpofa ,  ut  poflint  dilatari  magis  minufve ,  ne  attra- 
ctionis  impetu  rumpantur.  Dextramtemmajoreflfiniflra ,  quia  &  cava  arteria  venofa 
major  eft  ampliorque.  Vafa  tandem  omnisgeneris  habet :  Venas ,  ut  nutriatur ;  Arterias , 
ut  vivat  j  Nervos ,  ut  fentiat.  Et  Vena  quidem  oritur  a  cavae  trunco  antequam  in  ven- 

triculum 


E 

i.  I 


de  Humam  Corporis  Fabrica,  Lib.  IX.  2 75 

tficulum  dehifcat,  utcorfanguinenutriaturcrafliore ,  quia  crafiam  habet  &  denfam 
fubftantiam.  Vafoula  huic  appofita  ,  ne  in  contracTione  cordis  finguis  regrediatur. 
Jdipis  uJua  efl ,  ut  humecTet  cor :  at  ne  facile  liquefcat  a  calore  ejufdem  ,  non  pinguedo 
fed  vera  adeps  eft. 

C   A    P   V  T  IX. 

T>e  unione  vafbrum  cordis  tn  fcetu }  qm  in  nato  perit  •  ubt  moduf fmul  aperttur , 
quo  non  ipfa  folum  perditur ,  fed  &  vafa  umbilicalia  w  edtti-t 
xavitatem  fam  amittunt. 

r-'^§6  ^  va^s  ^11^  c^rca  cort^s  Dan"n  funt,  difcrimen  cjuoddam  occurrit,  cum  1  •  ^ 
*  aliter  fe  in  fcetu  quamdiu  utero  concluditur ,  aliter  in  homine  jam  nato  " 
habeant.  Bina  enim  utrobique  invicem  junguntur,  unum  ex  vafis  dex- 
tri  j  alterum  ,  ex  fmiftri  ventriculi :  &  cjuidem  vala  inferentia  llmul,  & 
fimul  educentia.  Illa ,  per  anaftomofin  j  harc  ,  per  canalem  proprium  t 
3  B.  «©A^a^^m^  utraque  ,  priufquam  cordis  bafin  attingant.  a  Venaeigo  cat>a  cum b  arteria 
rverwfa  pzulo  quamin  dextrum  ventriculum  hiet,  eo  fcilicet  loco  quo  vena  coronalis 
pronaicitur  ,  pcrcforamen  iatis  infigne  necTitur  ,  cui d  membrana  quacdam  tenuis  ac  pel- 
mD-  lucida  ex  parte  arteria?  venofe  prarfecTa  eft,  lola  radice  fuperius  firmata.  Contra  , e  Ar- 
teria  magna  cum  1  ~vena  arterioja per  ^canalem  five  tubulum  venolum  nectitur  ,  qui  a h  trun- 
codefcendente  Aortxeafede  oritur ,  qua  nervus  recurrens  finiftri  lateris  reflecTitur , 
ficque  oblique  venam  arterialem  accedit ,  cui  circa  bifurcationem  'inferitur.  Vnio 
hxc  in  homine  in  lucem  edito  confeftim  aboletur  ,  &  membrana  quidem  ipfa  primo  fta- 
tim  triduo  adnafcitur  ,  fieque  foramen  occluditur  :  tubulus  autem  ,  poft  paucos  dies 
non  lecus  ac  Vaia  umbilicalia  primum  cavitatem  amittit ,  &  in  ligamentum  abit ,  mox 
prorfus  aliquammultis  tamen  annis,  fereque  tribus  aut  quatuor  interjecTis  evanefcit. 

Vniones  hx  vaforum  pulmonum  gratia  condita:  funt ,  quos  in  fcetu  &  crafTo  fm-  vfc1, 
guine  venofo  nutriri ,  nec  arteriolb  deftitui  conveniebat.  Crafomcrm,  utcumr.on- 
dum  cordi  refpirandi  prarftarent  officium  ad  quod  levitas  ipfbrum  requirebatur ,  afpe- 
ra  arteria  tenera  adhuc  &  flexibilis  ab  eorum  pondere  comprimeretur  ,  ne  vacuum  in 
ea  effet  quod  aeremtraheret,  quiin  utero  concedi  non  poterat.  Hinc&rin  fcetu  pul- 
mones  graviores  efTe  cernimus  ,  &  aqua:  injeCtos  quantulacunque  portione  non  fecus 
ac  parenchyma  cordis  jecorifve  lubito  mergi ,  cum  adultorum  animalium  pulmones 
contra  vel  toti  innatent.  Arteriofonon  deflitui ,  ne  privarentur  vita  ,  quacarerent  necef- 
fario  ,  quod  fanguis  vitalis  per  umbilicales  arterias  attracTus  &  hinc  in  truncum  Aortae 
delatus ,  cor  haudquaquam  fubire  poflet ,  nec  adeo  ad  pulmones  deduci  ob  valvulas , 
quar  circa  orificium  arteria:  magna?  qua  fede  in  cor  hiat ,  fitar  foris  fpectant.  Vafa  ergo 
ha?c  fapieus  Xatura  fic  adaptare  debuit ,  ut  neuter  fanguis  ad  cor  appelleret :  non  ve- 
nolus ,  ne  in  dextro  ventriculo  ut  in  editis  attenuaretur :  nec  arteriolus ,  ne  non  ad  pul- 
mones  deveniret.  Ille  ergo  per  venam  umbilicalem  attracTus  ad  hepar ,  indeque  per 
radices  porta:  refufas  in  cavam  ,  cujus  beneficio  ad  cor  defertur  ,  ftatim  antequam  id 
attingat,  in  arteriam  venofam  efrufus  pulmonibus  fubminiftratur.  Hic  contra  attra- 
cTus  per  arterias  umbilicales ,  ubi  prope  orificium  arterix  magna:  conftiterit ,  cum  cor 
ingredi  nequeat ,  per  tubulum  ad  venam  arteriofam  ,  indeque  ad  pulmones  derertur. 
Ex  quo  patet ,  cur  in  finiftro  Ventriculo  Arteria-venxfubflantiam  naclaft ,  nimirumut 
fanguinem  venofum  diftribuat ,  qui  craflior  cum  fit ,  ut  excidat  tenuiorem  membra- 
namrequirit:  contra ,  indextro.  Vem  *vero  arteiix ,  ne  cum  deferat  fpirituolum  fan- 
guinem ,  fi  fimplex  effet  tunica  fubito  digereretur.  Jungitur  autem  Vena  cava  cum  arteria 
rvenofaforamine ,  quia  fibi  contermina?  funt :  Artaia  vero  magr.a  cum  Vcna  arteriofa  tubuh 
fire  camli ,  quia  longius  a fe  diftant.  At  enim  ne  ex  arteria  venali  refundi  quidquam  pof- 
fct ,  membrana  foramen  clauditur :  rurlus  ne  regurgitaret  ex  vcna  arteriah  fanguis ,  cana- 
Usobliquttate  profpecTum  eft. 

Carterum  qua  ratione  poft  editum  fcetum  tum  anaftomofis  hxc  obliteretur,  tum 
etiam  vas  ipfum  pereat ,  nemo  quodfciam  hadenus  aperuit.  Hanc  tamen  princeps  in- 
veftigavit,  &  ad  nos perfcriplit  Excellentitfimus  Vir,  Hieronymus  Teobaldus,  Medicus  >™>  » 

Venetus , 


Arteriarum 
itnibilicalntm 
in  ligamen- 
fum  conver- 
fio. 


Arteriarum 

umbiltealium 
tn  ligamentu 
converfio. 


Vrrtchi per- 
mtitatw. 


Etymologia. 

Synonyma. 
Partes. 


280  Adriani  Spigelii 

Venetus ,  qua:  cum  non  minus  elegans  fit,  ut  ipfe  Medicorum  eft  clegantiffimus,  qunm 
ingeniofa  &  Anatomico  homine  digna,  fic  digniffimam  merito  ftatuimuSjqua'  non  pri- 
vatim  tantum,  fed  &  publice  legatur  ,  ut  fida:  noftra:  amicitia:  pluiibus  confirmatx 
officiis ,  ob  commune  diiTecTionum  fludium ,  in  quo  Vir  egregius  egrcgia  plurima  in- 
venit ,  grata  memoria  hic  &  ubique  prxftctur.  Eadem  autem  opcra  ob  argumenti  vi- 
cinitatemejufdemcjuoquedevarorumumbilicalium&urachi  in  funiculos  permuta- 
tione  fententiam  proponemus.  In  prima  ergo  refpirationc  qua:  fubito  partum  cxcipit , 
duoevenireinquit,  quibus  fcetus  adhuc  utero  incluius  minime  afTuetus  fuit,  pulmo- 
num  nempe  ab  acre  impletio  &  inanitio  reciproca :  deinde ,  Diaphragmatis  ad  inferna 
vifcera  depreffio.  Ab  illa ,  hax  vaforum  circa  cor  unio  :  ab  hac,  umbilicalium  ftrucTu- 
ra  perit.  Repletis  enim  ab  aere  pulmonibus  Vafa  duo  (  Vena  fcilicct  arterialis  &  Ar- 
teria  venalis ,  quod  arteria  afpera  jamextendatur ,  quxanteainfcetuob  pondus  pul- 
monum  comprefTa  fubfidebat ,  cum  bronchia  ramofque  ejus  circumftent ,  ut  dicetur 
fequenticapite)  ff.ringunt.ur ,  unde  fanguis  utriufque  ad  cordis  finus  vi  pellitur.  At 
enim  cum  Vena:  arteriofa:  valvula:  ingreffum  ejus  prohibeant  :  Arteria:  autem  venofie 
admittant  (quod  iltaforis,  ha:c  intro  fpectcnt )  fitutfanguis  hujus  ad  cor  perpetuo 
motu  trudatur.  Cum  autem  Vena  cava  &  ipfa  more  fuo  fanguinem  ad  arteriam  veno- 
fam  impellat ,  membranula  a  fanguine  compreffa  valide  ,  exacteque  claufa  ( qua:  ratio 
eft  cur  in  fuperiore  parte  adha?reat ,  in  inferiore  libera  fit )  omnem  ingreffum  praepe- 
dit,ex  quo  fit  ut  fanguis  hic  poftea  qua  data  via  ad  dextrum  cordis  ventriculum  fecedat. 
Quia  vero  in conftricTione  cordis  fanguis  expcllitur ,  evenit  rurfus  ut  per  Venam  arte- 
riofam  detrudatur  ,  a  qua  digeftus  deinceps  continuo  ad  Artcriam  venofam  ,  dum  fan- 
guis  in  hanc  nunquam  ceffat  irruere  ,  perpetuoquc  etiam  a  cordis  dilatationc  ex  ea  at^ 
trahatur  in  finiftrum  finum  ,  ip(a  membranula  fatigata  affiduo  adfuas  oras  affluxu  tan- 
dem  coalefcit ,  ficque  anaftomofis  ha:c  aboletur  ac  perit.  Affluente  ergo  hac  ut  dixi 
ratione  fanguine  &  petente  finiftrum  cordis  Vcntriculum  in  dilatatione  ,  ubi  cor  con- 
ftringitur  per  artcriam  magnam  iterum  efTunditur  ,  unde  cum  deorfum  a  cordefanguis 
jam  tendat  arteriofus ,  ncc  ut  ante  ( cum  a  matre  fuggercbatur )  furfum  quidquam  tra- 
hatur ,  in  tubulum  nullus  efTunditur.  Sed  nec  ex  Vena  arteriofa  quidquam  in  hunc  fe- 
cedit ,  cum  uti  diximus  Natura  id  obliquitatc  ipfius  prohibuerit ,  unde  fit  ut  alimento 
omni  tubulus  hic  deftituatur,ficque  primum  in  ligamentum  coalefcat,mox  omni  pror- 
fusut  &  vitacarens  computrefcat ,  &exputredineinaurasabeat.  Eadem  compreflio 
vafii  umbilicalia  in  aliam  fubffantiam  tranfmutat  :  &  Venam  quideminligamentum, 
quod  Iecur  fufpendit:  Arterias  vero  ScVrachum  ,  in  funiculos.  Gum  cmmac\  Venamum- 
bilkalcm  a  matre  langnis  amplius  haud  digeratur ;  amufculis  autem  abdominis,  tum 
vifceribus  quoque  ob  diaphragmatis  defcenfum  compreffis  &  ipfaprematur ,  necab 
hepate  alimentum  nancifcitur,  ficque  neceffario  cavitate  amifta  in  ligamentum  abit. 
Non  tamen  ,  ut  obliquus  vaforum  cordis  ductus evanefcit ,  qua  ejus  fubftantiam  a  vi- 
cinis  venis  nutriri  voluitNatura  &  incraffari ,  ut  in  ligamentum  abiret ,  cum  tantam 
compreffionem  qua:  vita  privare  queat ,  haudquaquam  patiatur.  ArterU  quoque  urn- 
bilicales  fnniliter  comprimuntur  ,  impleta  vefica  urinaria  atque  in  latitudinem  diftenfa , 
cum  antea  in  fcetu  inlongitudincm  porrigeretur ,  &  eaedem  arteria*  dum  animal  ac- 
crefcit  in  funiculos  abeunt,  quia  elongantur  &  cum  non  una  ubique  augeantur,manent 
breviores.  Vrachm  quoque  ob  eandem  diftenfionem  quam  facillimecomprimitur,cujus 
orificium  brevifTimo  temporis  fpatio  fic  perit,  ut  neguttula  urina:  perfluat. 

C    A   P  V  T  X. 

De  Pulmonibus ,  &  eorum  ajpera  Arteria. 

Vlmo,  quod alterum  vifcus eft eorum qua:  in  medio  ventre  conti- 
nentur ,  Graecis  •nvdjpm  dicitur ,  ™  -mu^  ,  a  refpirando ,  quod  ipfius 
ofiicium  eft.  Avicenna  cordis  cukitram  vocavit,  quia  cor  ei  tanquam  pul- 
vino  incumbit.  Vulgus  cordis ftabellum  &  -ventilabrum  "appellat.  Dividitur 
in  duas  a/w?£j,quarum  altera  dextrum, b  altera  finiftrum  thoracis  latus  * 
occupat  i  in  quorum  medio  cor  fitum ,  unde  apud  Veteres  pluries  pro- 

pterea 


de  Hnmani  Corporis  Falrica,  L  i  b .  I X .  i  8  i 

pterca  plurali  numero pulmones ,  &  apud  Grazcos  quoque  mtifutt*  vocari  legimas.  Sic 
Plautus  in  Curculo  ,  Pulmones  diftrahuntur  ,  cruciatur  cor.  Ab  hoc  Pulmonarii  nomcn 
acceperunt  cjui  pulmonum  inflammatione  laborant,  Grxcis  ^*>d&pt/Wi  di<5ti.  Horum  tmt*  d&- 
utraque  pars  e  regione  quarta;  thoracis  vertebra?  ,  linea  per  tranfverfum  nonnihil  obli- 
queducta,  in  duas  alias  fubdividitur ,  fuperiorem  fcilicet  Sc  inferiorem  :  interdum  in 
tres ,  quas  lobos fibrafpe pulmonum  appellant,  &  membraneis  nexibus  ita  iibi  adhxrent,  ut  ^)t"dme' 
ie&io  nxc  interdum  vix  compareat.  Quod  fi  duo  duntaxat  fint ,  fuperior  lobus  infe- 
riore  brevior  eft.  Figuram  habent  ungula:  bubulx ,  cum  extrinfecus  qua  parte  thoracis 
cavitatem  refpiciunt ,  gibbi  fint :  intrinfecus,  cavi.  Hippocratcs  tamen  libro  dc  Cor- 
porum  diffe&ione ,  teftudini  animali  nec  inepte  comparavit.  Magnitudo  tanta  eft ,  ut  in 
viventibus  cum  infpirant ,  univerfam  medii  ventris  cavitatem  repleant ;  at  dum  exfpi- 
rant ,  flaccidi  concidant :  non  ita  tamen  opere  magno  ut  in  mortuis ,  cum  femper  ali- 
quid  acrisfpiritufque  in  fe  retineant  in  vivis,  necomnis  una  regrediatur.  Convecluntur  c,n*,x». 
Juperins  ope  afpera:  arterias  collo  &  dorfo :  anterius,  fterno  :  pofterius  ,  vertebris ,  idque 
ope  mediaftini:  htfra,  fepto  cjuibufdam  nexibus  (notatu  digniftimum )  amembrana 
cjua  tegitur  pleura ,  qui  fi  breviores  fint ,  jam  diximus ,  difpnccam  incurabilem  infequi. 
Subflantia  ipfa  eft  m^yz^H^ »  &  caro  (Ji  aduki  hominis Jit)  rofei  coloris ,  mollis,  fpongiofa,  snt/Untu. 
admodumcjue  levis,  unde  in  aquam  proje&a  fupernatat.  Contra.f<rtu<s  pulmo,  rubicun- 
dior  eft ,  durior  &  gravior ,  ftatimque  lubmergitur  ob  fanguinem  venofum  quo  nutri- 
turinutero,  dedudum  a  cava  ad  arteriam  venofam  per  anaftomofin,  ut  monftravi- 
mus.  Tiapiyxvpct,  hoc  membrana  cingitur  a  communi  vafbrum pulmonem  ingredien-  linfi 
tium  tunica  enata ,  quae  tenuis ,  mollis  &  vehementer  porofa^eft  ,  ut  mirum  nulli  vi- 
deaturfi  exthoraciscavitatemateriamperhanc  in  afperam  arteriam  rapi  exfpuique 
poftea  videat.  Va(a  autem  accepit  omnis  generis  :  Venas  quidem ,  a  vena  arteriali  r*/*. 
ex  dextro  cordis  ventriculo  prodeunte  :  Arterias  vero ,  ab  arteria  venofa  e  finiftro. 
Illa ,  nutrimentum ;  hxc  ,  vitam  affert ;  fed  utracjue  in  duos  ftatim  ac  primum  pul- 
monem  attigere ,  ramos  dividuntur ,  moxiterum  in  plures  ,  donec  tandem  penitus 
in  capillares  lurculos  prope  externam  fuperficiem  diffolvantur.  De  his  fupra  fub  fi- 
nem  libri  fexti  egimus  ,  cum  Venarum  Arteriarumque  hiftorix  colophonem  impone- 
remus.  NerVum  quoque  exiguum  a  fexta  conjugatione  nervorum  cerebri  habet,  cjui 
tamen  ad  membranam  duntaxat  accedit ,  a  quo  &  obtufus  ille  fenfus  quem  nactus  eft 
ipfi  nafcitur. 

h  mlt     Eft  &  4  aliud  vas  nulli  alteri  vifceri  aut  parti  totius  corporis  praeter  pulmones  com-  ut* 

*g-&3-mune,  quodolim  ab  antiquiffimis  anatomix  proceribus ,  ^e/'*  dicebatur  ab  officio,  "** 
^r^-nr  di^itipeiv ,  quod  aerem  in  reipiratione  attrahat ,  cum  reliquas  arterias  hodie 
fic  vocatas  Venarum  nomine  comple&erentur.  At  enim  pofteriorescum  Galeno  vo- 
cabulum  addiderunt ,  vocantes  ajperam  hanc  arteriam  ab  inarquali  fua  fubftan- 

tia ,  ut  a  Venis  pulfantibus  diftinguerent ,  qux  nunc  Arteria:  fimplici  voce  nuncupan- 

&93*j;i*  tur.  Eft  antem  afpera  arteria  b  fiftula  oblonga  ,  ex  c  cartilaginibus  rotundis  dmembra- 
nifque  invicem  connexis  efformata  &  femper-patula ,  quae  ex  humiliore  faucium  fede 
incipiens  gulxque  incumbens  in  pulmones  multiplici  ramorum  ferie  difpergitur.  Di- 

s.  a.i:.d.  viditur  in  duas  partes ;  quarum  e  altera ,  elatiftima  eft  &  caput  a(per<c  arterU  dicitur  ,  Gra?- 
cis  A«Mwy£ ,  -sr^y  79  **fvy%£eiv ,  quod  gutture  latius  didu&o  vociferari  fignificat.  Nonnul- 
lis  etiamimproprie  vocatur,  quemadmodum  Ariftoteles  lib.  n  Hiftoria:  de 

animal.  cap.  xi  i,  fxpe  confundit ,  cum  propria  acceptione  fauces  denotet ,  five  par- 

U  o  ».  tem  antelaryngem  fitam.  (  Altera pars  &  inferior  ,  tyeyx®*  vocatur,  $  fytza££ ,  quod 
Veteres  potum  ad  pulmones  per  hanc  ferri  crederent.  Latini fiflulam ,  Barbari  cannam 
pulmonis  appellant  ;  Lactantius ,  fpiritalem fiflulam. 

Situs  eft  L  A  R  Y  N  x  in  collo  8c  quidem  in  ipfius  medio  ,  cum  unicus  fit ;  figuram  pe- 
ne  teretem  rcferens ,  nifi  quod  anterius  acute  nonnihil  extuberet ;  pofterius  autem  , 
depreffus  fubfidat.  At  enim  cum  organica  pars  fit ,  ex  pluribus  fimilaribus  exftruitur  , 
cartilaginibus  inquam ,  mufculis ,  membranis ,  vafis  &  glandulis ,  de  quibu;  fcre  omni- 
busjamanteegimus,  ut  neceffarium  non  fit  plurade  larynge  hoc  loco  verba  facere. 
Nam  cartilaoinum  hifloriam  tertius  liber  complexus  eft:  mufculorum,  quartus ;  in  quibus 
&  obiter  data  occafione  de  glottide  ac  laiyngis rimuta  \ocuti(umus.  Quod  Vafa fpectat ,  njb 

N  n  qua: 


GUndnU. 
i. 


Mtmbrmt. 


CartiUgines. 


Trttncutfi- 
finU. 


DhiflO  eJUS. 


ACTIO. 

Rejpir/ttio. 


Caufa  refpi- 
rattonii. 


2  8  x  Adriani  Spigelii 

qux  fola  reliqua  fecimus,  Venas  a  vena  jugulari  externa  habet,  &  quidem  ramo  intcrio- 
re  qui  os  fubit.  Arterias,  fimiliter  a  carotidis  majore  ramo  &  profundo,  fauces  acceden- 
te.  Nert>os  autem ,  a  fexta  cerebri  conjugatione  Recurrentes  di&os,  de  quibus  fiipra  libro 
feptimo  pluribus  egimus.  Glandularum  autem  duo  funt  paria,  qua?  laryngi  adjacent.  Pri- 
mum par  Anatomici  Tonfil/as,  Chirurgi  amygdalas,  Grxci  &  appellant,quae 

ad  elatiorem  ipfius  fedem  &  latera  gargareonis  circa  lingux  radicem  in  ore  collocantur 
utrinque ,  cujus  communi  quoque  membrana  integuntur,  utcerebri  humiditatem  fuf- 
cipiant  &  in  falivam  convertant.  Alti  dm  ad  laryngis  humilem  fedem  fitae  funt ,  thy- 
roidi  feu  fcutiformi  cartilagini  incumbentes.  Hae  cum  in  fceminis  plerifque  omnibus 
ob  temperamenti  fui  humiditatem  fere  tumeant ,  fit  ut  collum  teres  &  aequale  his  red- 
dant.  At  in  maribus  praefertim  qui  ficciores  funt  cum  flaccefcant ,  laryngis  illam  ante- 
riorem  extuberantiam  monftrant ,  quam  vulgus  credulum  Adamipomum  appellat,  fabu- 
lans  piotoplaftae  noftro  cum  exterritus  omnipotentis  Dei  voce  peccati  fui  pcenitcntia 
tangeretur,  de  pomo  illo  fatali  nonnihil  in  faucibus  adha:fiffe. 

Fistvla  contra  partim  ex  membranis ,  partim cartilaginibus  conftat.  Mcmbrana 
enim  duplex  eft ;  una  exterior,  a  pleura  enata ,  eaque  tenuis ,  cartilaginum  vinculis  per- 
tinaciflime  connata ;  altera  intema ,  a  tunica  palatum  fuccingente  profecta  ,  d  enfiore  ac 
jfblidiore  fubftantia  conftans ,  humore  quodam  unctuofb  perfufa ,  fibrifque  rectis  pra> 
dita.  Donata  haec  fenfu  eft  exquifitiflimo ,  ut  minimum  quodque  in  arteriam  afperam 
illabens  protinus  perfentiat,  tuflique  ejiciat,  ne  obftructa  alias  fiftula  in  praefentiflimum 
vita*  difcrimen  animal  conjiceretur.  Eft  autem  tufiis  vehementiflima  quaedam  efflatio , 
qua?  animalibus  naturalibufque  inftrumentis  concurrentibus  accidit ,  in  qua  plurimus 
aei  celerrime  ac  concitatifTime  erumpit ,  utidexafperaarteriaejiciaturquodipfius 
interiorem  tunicam  laceflit.  Cartilagines  vero  inter  utramque  hanc  membranam  con- 
fiftunt,  quarum  quamplurimx  funt ,  annuli  figuram  non  tamen  integri  referentes, 
cum  quarta  parte  &  quidem  pofteriore  fiii  fede  deficiant ;  quam  tamen  ipfam  fupplet 
membrana  dura  quae  ibi  fuccingitur ,  quantumvis  rotunditatem  illam  circuli  in  planam 
fuperficiem  extendat.  Vocantur  hx  cartilagines  a  figura  fua  nyfiostSas,  figmiformes, 
cum  C  Graecorum  referant,  quod  fimiliter  rotundum  quidemeft,  at  circulum  ta- 
men  integrum  haudquaquam  ablolvit.  Fiftula  ergo  haec  cum  ftatim  fub  cricoide  five 
annulari  laryngis  cartilagine  initium  ducat,  recta  defcendit  anguftior  femper  fa&a , 
&  pofteriore  fui  fede  membrana  quadam  cefbphago  adhazrens ,  donec  fiib  jugulo  pro- 
pe  quartas  thoracis  vertebra?  corpus  in  duos  dividatur  ramos ,  dextrum  &  finiftrurn , 
quorum  uterque  fui  lateris  pulmonem  ingreditur.  Ingreffi  autem  fubito  in  duos  alios 
fubdividuntur ,  &  hi  rurfus  in  alios ,  donec  tandem  in  minimos  furculos  ad  externam 
ufque  fuperficiem  pulmonum  difperfbs  faceffant.  Vocantur  hi  rami  qui  per  ipfam  fub- 
ftantiam  excurrunt ,  pulmonis  /3^y^« ,  quas  vox  apud  Latinos  poftea  Medicos  reten- 
ta  fuit.  Caeterum  ut  annulares  cartilagines  trunci  quo  fiftula  magis  deorfum  fertur  eo 
minores  anguftiorefque  fiunt ;  ita  rami  cum  primum  pulmones  ingrefli  funt ,  non  am- 
plius  ex  figmiformibus  annulis  conftant ;  fed  ex  integris ,  minoribus  tamen  &  varias 
exprimentibus  formas ,  rhombos  inquam ,  quadrata  &  triangula ,  qua?  propriamem- 
brana  cohserent ,  ut  quibus  in  locis  arteria?  venalis  &  venge  arterialis  propaginibus  jun- 
guntur ,  membranei  fint  caeteris  vero  in  locis ,  cartilaginei.  Locantur  enim  inter  utri- 
ufquehujus  vafispropagines,  ita  ut  afpera?  arteriae  rami  in  medio  fint  ,•  anteriore  fede 
arteria ,  pofteriore  vena.  Interdum  tamen  varius  obfervatur  fitus ,  &  afperae  arteria? 
rami  caeteris  vafis  incumbunt  aut  fubjacent. 

Acti  o  pulmonum  eft  rejpiratio ,  cum  nullum  animal  fit  pulmonis  expers  quod  re- 
fpiret.  Eft  autem  Rejpiratio ,  attraclio  emifioque  aeris  per  ajperam  arteriam ,  utfons&  prin- 
cipium  caloris  refrigeretur.  Primaria  ergo  pars  in  pulmone  afperae  arteria*  fiftula  eft ,  Vete- 
ribus  cifterna  aeris  propterea  nuncupata  :  ipfa  autem  refpiratio  duobus  perficitur  mo- 
tibus ,  infpiratione  &  exfpiratione.  Infpiramus  aerem ,  dum  dilatatur  pulmo  &  cum 
ipfb  arteria :  exfpiramus ,  dum  concidit  rurfus  &  aerem  pellit.  Dilatatio  hxc  8c  con- 
ftrictio  pulmonum  unde  fiat ,  in  dubium  a  multis  re vocatum  eft :  egO  tamen  ab  eorum 
femper  fui  partibus ,  qui  non  per  fe  fed  motu  thoracis  has  fieri  credidere ,  cum  fatis  ex 
viva  fectione  nobis  pateat,  dilatato  diaphragmate  protinus  rhoracem  8c  cum  hoc  pul- 

mones 


de  Humant  Corporis  Fabrica,  Lib .  I X.  2  g  ^ 

mones  extendi.  Sequitur  enim  fugam  vacui  pulmo  ,  qua  nihil  in  natura  eft  ad  trahen- 
dum  fortius :  at  ne  prxfenti  vita?  periculo  in  thoracis  vulnere  ha:fitaretHomo,propter- 
ea fibris  quoque  Natura  benigniflima  pleura:  quafi  alligavit,ut  nihilominus  quamquam 
remitfius  fi  forte  thorax  \xCus  fit ,  trahatur.  Ex  his  intelligitur  motum  pulmonum  eife 
interdum  naturalem  tantum  ,  interdum  ex  naturali  animalique  compofitum,  quemad- 
modum  thoracis  motus,a  quo  pendet,duplex  eft,ut  fupra  lib.iv,capvi  1 1  oftendimus. 
Naturalis  eft  limpliciter ,  cum  libera  eft  relpiratio  &  a  fblo  diaphragmate  thorax  move- 
tur:  compofitaeft,  cum  violenta  &  thoracis  mufculi  intercoftales  concurrunt.  Reli- 
quos  enim  quos  ca:teri  Anatomici  addunt ,  ad  refpirationem  nihil  facere  fatis  citato  lo- 
co  probatum  fuit.  Neque  eft  quod  quis  objiciat  diaphragmatis  motum  naturalem  dici 
non  poffe  ,  quod  hoc  mufculus  fit ,  cum  fciamus  fic  vocari  non  tantum  ipfum  qui  fit  fi- 
bris ,  (ed  &  qui  mufculis  ,  fi  naturali  modo  fiat ,  hoc  eft  praeter  noftra?  voluntatis  arbi- 
trium.  Comprimitur  ergo  pulmo  compreffo  thorace,  eodemque  diftento  dilatatur,  & 
non  fecus  ac  fabrorum  folles,  ne  inane  lpatium  maneat,  aere  impletur  :  Inprimis  tamen  * 
afpera  arteria,  cujus  cartilagines  a  fe  mutuo  nonnihil  recedunt :  membranse  autem  qua? 
illas  jungunt,  in  latitudinem  expanduntur. 

Vsvs  refbirationis eft ,  tueriattra&oaerecalidumquodinfuofonteeft,  hoceftin  vrnjrefPira- 
corde.  Cumautemcalidumpluribusmodisfervaripouit  j  primum,  pabulo  &  materia  <t?0'/™',MCt 
in  quam  agit ;  deinde ,  ventilatione  a  frigido  :  tandem ,  excrementorum  fumofbrum  eva-  tur- 
cuatione :  non  (ecus  ac  videmus  externum  noftrum  ignem  tribus  his  modis  apud  nos 
confervari  ( abfque  his  enim  fi  foret ,  in  locum  naturalem  qui  mpra  eft ,  protinus  avo- 
laret)  pabulo  quidem ,  per  alimentum ,  cibum  potumque  fervatur  ,•  fuliginoforum  excre- 
tnentorum  eJ>acuatione ,  per  arterias  ad  quas  deferuntur ,  &  per  poros  exhalant  reliquia? : 
ventilatione  afrigido ,  per  aerem  externum  confervatur.  Non  enim  credendum  eft ,  ae-  ]»ft™tio»;, 
ris  fubftantia  transformata  in  lpiritus  vitales ,  tanquam  pabulo  calidum  noftrum  refi- 
ci  ,•  cum  videamusinfpirato  plurimo  aere ,  fi  cohibeatur,  fufFocari  tamen  animal :  quod 
certe  propterea  fit ,  quiaaerisfubftantisfufcipiendsegratia  refpiratio  non  fit  inftitu- 
ta.  QuiinvidemuspluraquoqueefTefanguineaanimalia,  utpiices,  quarvitali  fpiritu 
pra^dita,  aerem  tamen  non  attrahunt.  Accedit,  quod  a  Naturx  providentia  admodum 
foret  alienum ,  fi,  cum  reliquas  partes  omnes  ab  aeretam  fbllerter  &  ftudiofe  defende- 
rit ,  ipuam  caloris  fontem  cor,  tam  temere  eidem  objeciffet.  Sic  enim  protinus  omnia 
ab  aere  lxch'  cernimus ,  ut  quamprimum  aliqua  pars  interior  ipfi  expofita  fit.,  acl:iones 
omnes  naturales  quje  ipfi  famulantur ,  \x(x  deprehendantur.  Attrahit  ergo  aerem 
externum  pulmo  ,  ut  qualitate  fua  frigida  fruatur ,  quod  nobis  fatis  manifeftum  fit  in 
calidioribus  locis  ubi  violenter  refpiramus ,  quod  cor  quantumvis  pulmones plurimum 
hauriant  aeris ,  nihil  adjumenti  percipiat ,  cum  non  refrigeretur.  Quia  tamen  nulla  ^"mknU 
in  re  unquam  prodiga  Natura  eft ,  fed  ut  Oeconomus  fblers  ftudiofe  omnia  in  uflim  re- 
vocare  contendit ,  ne  quid  pereat  quod  quocunque  modo  animali  poterat  effe  adju- 
menti ,  ut  infpirationem  aeris  ad  vita?  tutelam  traduxit ,  ita  exfpiratione  ad  melioris  vi- 
tx  ufum  abufa  eft.  Adhibet  enim  ad  vocem ,  qua  affectuum  fuorum  promit  recondi- 
tasvires,  alterique  fignificat.  Acuti fftula  quidem  afpera?  arteria?  prxcipuum eratin- 
ftrumentum  refedionis  calidi  innati ,  quod  in  corde  eft :  ita  caput  ejufdem  primarium 
organum  vocisexiftit. 

Sedjam  videamus  quomodo  his  adionibus  fatisfaciat  Pulmo.  Primum  in  thorace  , 
fitm  eft ,  ut  &  ori  larynge  effet  vicinus  ,  a  quo  haurit  aerem  8c  reddit :  &deindecordi 
fiio  corpore  ,  cui  in  infpiratione  fervit :  tum  lingua? ,  qux  vocem  poftea  in  articulatum 
fermonem  difcriminat.  DiVifm  autem  in  duas partes ,  ut  in  medio  cor  tegeretur ,  &  ut 
a  fe  diducta?  hx  partes  violentius  aerem  attraherent.  Linea  autem  fubdhiduntur ,  ob  fle- 
xuram  thoracis  ,  cui  fic  fequaces  redduntur.  Figwa  peculiaris  nulla  eft ,  fed  talis  qua: 
loco  accommodata  erat ;  unde  foris gibba  ,  intus  concava ,  quod  dorfum  cavum  erat ,  cor 
convexum.  Subflantia  conftat  jpongiofaacmolli ,  ut  effent  quam  leviflimi ,  unde  dum  fce- 
tusadhuc  uteri  ergaftulo  concluditur  ,  nec  refpirationis  muneie  indiget ,  duriores  funt 
ac  craffiores.  Cxterum  ut  nutriatur  &  vivat  nonnihilque  fentiat ,  omnis  gcneris  ^vafa 
accepit  ■>  &  -venam  quidem  nonaport<e  'vena ,  quia  harc  nutrit  tantum  eas  partes  ,  qua?  fan- 
guine  admodum  craffo  indigebant ,  ut  vifcera  nutritioni  dicata  ;  nequc  a  cava ,  quia  & 

N  n    z  ille  craffior 


Gmcmodo  ca- 
UAum  cordu 
Tefrigeretur, 


Adriani  Spigelii  de  Humam  Corpork  Vabrica,  Lib.  I X. 

ille  craflior  erat,  quam  levitas  fubftantia?  pulmonum  admittebat  fed  a  dextro  cordis  ~ven- 
triculo ,  in  quo  fanguis  fit  medius  inter  arteriorum  &  venofum,  adeoque  nec  nimis  tenuis 
neccraffus,  ficque  fanguine  nutritur  cjuali  nonalia  pars  corporis,  quemadmodum& 
ipfiim  quoque  parenchyma  ab  aliis  variat.  Arteriam  autem  a  finiftro  vcntriculo.  Eft  8c 
alia  caufa  maximi  momenti ,  quamobrem  a  corde  ha:c  vafa  immediate  deducta  fint, 
nempe  ut  ex  dextro  ventriculo  ad  finiftrum  feratur  fanguis ,  e  vena  arteriali  in  arteriam 
venofam  erTurus ,  ficque  fpirituofus  ac  nobilis  ille  fanguis  qui  per  arterias  deducitur,  ge- 
neretur.  In  ipfo  autemitinere,ne  qua  occafio  benefaciendi  animali  Naturanemere  pra> 
terlabatur ,  refrigerat  hunc ,  ut  effufus  in  finiftrum  finum  calidum ,  quod  in  corde  efTer- 
vefcit ,  temperetur :  non  fecus  ac  nos  ad  ignem  noftrum  externum  fsepe  uno  oculi  ictu 
ebullientem  cohibemus  aquam  ,  pauca  frigida  affufa.  Atque  haec  eft  illa  refrigeratio 
calidi ,  cujus  gratia  refpiratio  inftituta  eft ,  pulmonefque  &  totus  thorax  fabrefactus. 
Attradus  enim  per  arteriam  afperam  frigidus  aer  bronchia  primum  refrigeratj  haec 
quia  medium  tenent  locum,  utrinque  adjacentia  vafa ;  unde  &  languis  protinus  vicini- 
tate  frigidum  concipit :  efTufas  autem  ad  cor  neceffario  effervefcentem  calorem  cohi- 
bet.  Haeccaufaeft,  cur  ubijunguntur invicem  membranea  fint  bronchia  ,  ut  fcilicet 
frigus  promptius  penetret.  Arteria  autem  ajpera  non  tota  ex  cartilagine  conflat ,  quia  dilatari 
haud  potuiffet :  neque  ex  membrana  ,  quia  facile  concidiffet :  ut  ergo  neutrum  deficeret, 
cartilaginibus  membranas  intertexuit,  non  fecusaccoftasmufculisintercoftalibusin 
ftruclura  thoracis.  Larynx  autem  ex  rima  conflat,  ut  fonum  ederet  aer  per  anguftum  fpa^ 
tium  trajiciens ;  canerum  hunc  ut  variis  modis  &  pro  fuo  quifque  libitu  formaret,  car- 
tilagines  circumjecit.  quibus  praefecit  mufculos ,  qui  pro  noftro  arbitrio  modo  clau- 
dunt  aut  aperiunt ;  modo  dilatant  aut  conftringunt ,  ficque  amplum  anguftumve  red- 
dunt.  At  enim  ne  exficcentur  nimium  harcinftrumenta,  cum  vox  a  ficco  corpore  in. 
grata  flat  (  quemadmodum  fiftulae  arte  paratae  id  edocent)  glandulas  adjecit ,  a  qui- 
bus  perpetuo  moderate  irrigarentur. 


Finis  Libri  Noni. 


ADRIA- 


ADRIANI  SPIGELII 


BRVXELLENSIS, 

DE  HVMANI  CORPORIS  FABRICA, 

LIBER  DECIMVS, 
Qui  fupremi  ventris  hiftoriam  continet 

C  a  p  v  T  l 

De  Capillti ,  &  quatuor commumbus fummi  ^ventris  integumentn, 

X  tribus Ventribus fupremus reftat ,  quem  Capvt  voca-  capvt. 
mus,  Cerebri  Sc  facultatis  animalis  adeoque  fenfus  motufque 
domicilium.  Hunc  in  furnmo  corporis  loco  magnus  noftri 
corporis  Architectus  collocatum  voluit,  quod  fenfuum  orga- 
na  contineat ,  quorum  pleraque  infublimiore  fede  felicius 
fuum  munus  exfequuntur.  Oculi  enim  in  alto  fiti  tanquam  ex 
fpecula  quadam  quse  diftant  intuentur  &  profpiciunt:  Aures, 
vocem  infublime  evolantem  hauriunt;  necminus  odores, 
quorumvis  igneafumma  quaevis  petit  aNaribus  opportu- 
niusinalto  pofitis  excipiuntur.  Sed  enim  cum  hic  locus  mi- 
nus  tutus  fit ,  cui  undique  (cilicet  variorum  difcriminum  vis  plura  intentat  mala,  & fub-  s-W**»*- 
ftantiam  ei  dedit ,  quar  refiftere  quibuflibet  injuriis  commode  valeret ;  8cfguram ,  qua? 
eafHem  declinare  haud  dirficulter  poffet.  Non  enim  carneum  fecit,  ut  imum  vcntrem : 
nequecarnesjunxit  offibus  ,utinmedio  :  fedtotum  ex  uno  quanquam  noncontinuo 
offe  exftruxit ,  cui  formam  adaptavit  fphaera?  in  modum  rotundam,  nonnihil  tamen  ad 
latera  potiffimum  priore  parte  compreffam. 

De  hoc  ut  verba  nunc  faciamus ,  primum  fingulas  ipfius  partes  enumerabimus :  de-  o^r*/.-. 
inde  fingulcrum  fuccinctam  hiftoriam  perfequemur.  Cxterum  omittemus  quas  exte- 
riores  lunt ,  cum  earum  appellationes  jam  fuperius  abunde  complexi  fimus :  de  iis  tan- 
tum  agemus  qua?  internarum  rationem  obfervant ,  funtque  ut  in  reliquis  duobus  ven- 
tribus ,  vel  continentes  vel  content<e.  Continentes  vocantur ,  quarum  complexu  alia?  coercen-  ^■"•«■ik 
tur ;  funtque  decem  partim  communes ,  ut  capilli  8c  quatuor  integumenta  communia 
dicta;  partim  propria:,ut  pericranium,  mufculi  8c  offa  calvaria:,  qua:  externa:  fiint :  dua: 
membrans  ,  Meninges  dictae  8c  Cerebrum  ambientes ,  qua:  omnes  in  calvaria:  interna 
fede  continentur.  ContenU  primum  duse  funt,  Cerebrum  &  Cerebellum  ;  quibus  tamen  cmmi.. 
noninepte  Spinalis  medulla:  principium  ,  quod  adhuc  calvariac  terminis  continetur, 
adjunxeris.  Plures  deinde  aliar  qua:  quinque  fenluum  funt  inftrumenta ,  quanquam  ta- 
ctus  fenfbrium  non  in  capite  fblum  coerceatur  fed  per  univerfum  corpus  diffufum  ,  la- 
tiHimepateat.  Exhis  quarundam  hiftoria  jam  ante  enarrataeft,  &  quatuor  quidem 
communiumlibro  feptimo  ,  uthicnihil  fiuperfitaliud  quam  difcrimen  quod  occurrit 
ratione  aliorum  ventrium  :  propriarum,  puta  mulculorum  8c  cranii,  partim  in  quarto; 
partim  in  fecundo  libro  abunde  fatis  enodata  etiam  fuit. 
w        Capilli  primuminconfpeCtum  feorTerunt ,  a  totam  pofteriorem  capitis  partem  capilli. 
quae  capillata  propterea  dicitur,  contegentes.  Horum  fubfi  :::.:  denfii  eft  ,  folida  ac  du-  s^j^^ 
ra ,  fecundum  loncritudinem  fiffdis   at  in  latitudine  flexibilis.  Habenthipili  trespartes-.  ?*m. 
furamam  wutm,  quar  interdum  finditur  ;  mediam  akeram  ,  qua?  flecti  poteft  ;  tcitiam  tandem 
imam  ,  alba  quadam  8c  mucofa  fubftantia  obfitam ,  quam pilorum  radicem  appellant ,  & 
cujusbeneficiocuti  pilus  iuhxret.  Sitns  omnibus  communis  eft ,  in  poftica  capitis  par- 
*     te:  atductus  tamen  diverfus ,  cum  b  fyncipitis  capilli  verlus  frontem  ;  c  occipitis ,  ad 
n     dorfum ;  d  qui  circa  tcmpora  funt,  verfus  aures  vertantur ;  quorum  ductuum  centrum 
idemque  caufainfumma  mediaque  calvariae  fedelocusille  eft ,  qui  Ariftoteli  mf*jki 
79  xqv£lSiv ,  quafix^^r,  quodcrinibus  denfioribus  ac  reliqux  capitispartes  tegi  8c 

N  n    3  velut 


Vertex, 


Tigura. 


Magnitudo. 
Materta. 


DifferentU. 

A  magnitu- 
dine. 


Afigura. 


A  colore. 


A  copia. 


VSVS. 


CVTICV- 
LA. 


i%6  Adriani  Spigelti 

velut  abfcondi  videatur.  Latinis  autem  proprietatem  rei  apta  voce  exprimentibus, 
a  Vertex  vocatur  ,  quod  circaeum  capilli  vertantur.  Hicergo  communis  terminus  eft  * 
cjuatuor  calvarix  partium  ,  fyncipitis  inquam  ,  quxfeufque  ad  frontem  verfuspriora 
extendit;  occipitis,  quae  ad  dorfum  inclinatj  &  temporum,  qua?  latera  refpiciunt.  Figu- 
ram  habent  non  uti  creditur  vulgo  teretem :  led  quod  nuper  inventi  inftrumenti  optici 
beneficio  (quod  res  quantumvis  minutiffimas  evidenti  magnitudine  oculis  offert)  ob- 
fervare  licuit ,  quadrangulam ,  inmorem  ftipitum  cauliumve  quarundam  plantarum. 
In  nonnullis  recl:i  funt ,  in  aliisintorquentur  &  crifpi  fiunt.  Cseterumin  humanocor- 
pore  longifiimi  fiint ,  qui  nafcuntur  non  quidem  ut  aliis  placuiffe  video  ex  fuliginofis  ce- 
rebri  excrementis  ■>  fed  ex  fanguine  potius  attracto  perradicem  pili  in  reliquum  trun- 
cum.  Probarihocexiispoteft,  qux  analogia  quadam  pilis  correfpondent  in  aliis  ani- 
malibus,-  qualiafuntin  aquatilium  quidem  genere  fquama? ,  quxper  radices  fuas  ali- 
mentum  attrahunt:  in  volatilibus  autempennae,  inquibus,  fi  quam  extrahasjunio- 
ribus ,  manifefte  fanguinem  advertas ,  qui  pennas  componat  idemque  alat.  Eodem 
ergo  modo  &  in  pilofis  animantibus  ex  fanguine  a  pilorum  radice  attracto  &  in  pro- 
priam  fubftantiam  elaborato  pilos  generari  mihi  omnino  perfiiafum  habeo ,  quod  una 
eademque  in  analogis  ubiqueratio  a  fapientifTimo  rerum  Opifice  accurate  obfervata 
fuerit.  Qua?  caufa  certe  eft,ut  confumpto  cerebro  quemadmodum  Hippocrates  lib. vi 
Epidem.  loquitur  ,  calvitiesfequatur ,  exhaufta  fanguinis  debita  copia ,  ejus  fciliceta* 
quo  pili  proveniunt,  Sc  quo  cerebrum  partefquecircumftantes  nutriuntur.  Quod^  ca- 
lidum  fit  moderate ,  ut  ferax  efte  folet  humorum  ha?c  temperies  ,  fanguinem  fuppedita- 
bit,  unde  Lxta  ipforum  feges  luxuriabit :  contra fi fiigidumjity8c  materia  deficiet  &  egref- 
fus  quoqueintcrcipietur.  lamfjiccumfit ,  quisdubitet  raros  futuros ,  &quam  fubito 
defluvio  perituros  ?  contra f  bumidum Jit ,  denfos ,  frequentes  &  in  extremum  ufque  fe- 
nium  perduraturos. 

Differunttamen  capilli  in  homine ,  penes  xtatem,  fexum  ,  regionem,  temperamentum, 
&  habitum  corporis.  Ac  quoad  magnitudinem ,  breviftimi  rariftimique  funt  infantibus, 
prolixi  mulieribus ,  breviores  viris.  Breves  funt  itthiopibus,  longiores  Scythis  aliifque 
Septentrionem  incolentibus  populis.  Qui  humidiore  funt  cerebro  ,  longiores  produ- 
cunt :  qui  ficciore ,  breviores.  Gnipad fguram ,  pueris  nuper  natis  molliores  ac  fimplicio- 
res  funt ,  rectique  :  fceminis  &  qui  frigidas  humidafque  plagas  incolunt ,  ut  Europan, 
aut  temperamentum  fimile  lunt  indepti,  rectos  alunt :  calidi  contra  vel  in  calidis  regio- 
nibus  degentes,  crifpos ,  quemadmodum  iEthiopes.  Qupad  colorem ,  humoris  praedomi- 
nantis  color  in  capillis  ubique  cernitur ,  cum  qualem  humorem  caro  attraxerit ,  talem 
colorem  pilus  induat,  ex  Hippocrate  lib.  de  Natura  pueri.  Pueri  albos  capillos  plerun- 
que  aut  modice  flavos  habent ;  juvenibus  ad  nigredinem  vergunt;  (enibus  &  decrepitis 
cani  fiunt.  Viri  &  qui  calidam  ficcamque  regionem  inhabitant  aut  temperamentum 
huj  ufmodi  natura  obtinuere ,  nigris  capillis  teguntur.  Nonnullis  fiint  pauciores ,  ut  in- 
fantibus :  aliis  pauci ,  ut  fenibus,  quibus  decidunt  ,•  quod  malum  Calvities  vocatur,  ori- 
turque  in  fyncipite  potius  ,  quam  alibi.  Calvefcunt  autem  celerius ,  quibus  pili  molles 
funt ,  parvi,  tenues ,  &  qui  calida  cerebri  temperie  laborant ,  cum  a  bilis  acrimonia  pi- 
lorum  radices  his  prompte  erodantur. 

Vfiis  capillorum primariw  eft ,  ut  cutem ;  fecundarius ,  ut  cerebrum  defendant  ab  inju- 
riis  vel  foris  vel  intus  fubeuntibus.  Foris  quidem  incidunt  aer ,  pluviae ,  grandines :  at«?- 
trinfecm  vapores  ex  inferioribus  partibus  exhalantes  negotium  facefTunt.  ^rpluribus 
nocere  poteft  modis  ;frigiditate ,  cutis  poros  conftipando ,  unde  vaporum  egreflus  inhi- 
betur :  caliditate  ,  unde  fpiritus  difTipantur ,  cerebrumque  velut  excoquitur :  humiditate, 
partes  internas  laxando :  ficcitate ,  omnia  adftringendo  &  innatam  humiditatem  abfii- 
mendo.  His  omnibus  capilli  caput  contegendo  quam  aptiflime  fiibveniunt.  PIwpU 
madefaciunt  ,grandines  concutiunt :  illas ,  capillorum  denfitas ;  has,  ductus  arcet.  Den- 
fitas  enim  pluvias  non  admittit  facile ;  at  ductus ,  quod  incidit  grandinis  ftatim  deducit. 
Similiterautem  &  internorum  vim  hebetant.  Vaporibus  enim  abinfernis  partibus  ele- 
vatis  &  fumma  capitis  petentibus  exitum  largiuntur ,  viamque  liberam  atque  apertam 
concedunt. 

De  ^cvticvla  8c  ccvte  jiihil  eft  novi  quod  affe.am&  differens  & reliqua,  ^ 

nifi 


IJ.C 


> 


de  Humani  Corporis  Fairica,  Lib .  X.  % 

nih  quod  illa  tenuior  fit  in  capite,-  ha?c,cra(lior.  Non  tamen  per  fe,  fed  capillorum  illam 
conftipantium  gratia,  qua:  tenuitas  his  difHuentibus  in  calvitie  vel  taclu  percipitur.  Ea- 
dem  de  caufa  &  durior  eft  alia  cute  ut  Fallopiuslibro  de  vulneribus  monet,  &  frigidior, 
indeque  &  ficcis  gaudet  medicamentis  &  calidioribus,  ne  calor  ejus  exlolvatur.  Arifto- 
telesPhilofophorumcoryphxus,  lib.  in  Hiftor.de  animal.  cap.  xi  ,  fenfu  cutim  perfe 
carere  inquit,  maximeque  in  capite  id  contingere.  Rationem  mox  lubjicit,  quod  inter 
cutim  &  os  minime  omnium  caro  fit  interpofita.  Sed  falfas  videtur  fuifte ,  cum  liquido 
pateatfenfureveraeffeprseditam ,  fedobtufb.  Neccaufa  ejus  rei  haec  eft ,  quodfub- 
itrata  carne  careat ,  ut  cenfuit  Philofbphus  ;  nam  &  tibis  priori  parti  cutis  excarnis  ob- 
ducitur ,  nihilominus  acuto  fenfa  donata  eft :  fed  quia  tum  pauci  nervi  ad  eam  pertin- 
gunt ,  tum  quia  partim  ex  fenfibili ,  partim  fenfu  deftituta  fubftantia  conftat.  Senfum 
enim  habet  cutis;  at  carent  eo,  pilorum  radices.  Venas  quoque  obtinuit  &  Anerias;  illaf, 
a  jugulari  externa;  ha?,  ab  arteria?  carotidis  exteriore  ramo  propagantur. 

*Pingvedo  circa occipitium obfervatur  copiofiorin  obefis,pauca  aut  nulla  etiam  ^'GVEi 
in  macilentis.  In  fronte  quoque  pauca  licet ,  quxdam  tamen  eft  j  &  prscipue  in  iis  qui 
obefi  funt ,  imo  omnibus  quibus  glabra  obtigit  nec  rugis  intricata ,  ut  adolefcentibus, 
pinguedo  cuti  fubeft ,  cum  rugse  ob  carnofam  membranam  fiant ,  quando  pinguedine 
nulla  interje&a  immediate  cuti  fubfternitur,  unde  &  macilentis  frequentiores  funt  ma- 
jorefque. 

ix «x     ^Membrana  carnosa  circa frontem , praeterquam in obefis ,  viciniflime ad-  iJJ^BRA- 
l  Ei.  haeret,  crafliorque  eft ,  & c  mufculos  illos  conftituit  qui  vulgo  fronti ,  a  nobis  autem  fu-  nosa. 
perciliis  tribuuntur. 

C  A  P  V  T  II. 

De  Pericranio. 

V  B  d  membrana  carnofa  fubito  ac  nullo  intercedente  corpore  alia 
qusedam e  membrana  invenitur,  quam  Graeci  a  fitu  c&x&ut,  fubintelli- 
gc#l&*  >  &  communiter  quoque  s&xgviai  in  neutro  genere  appellant, 
atlgin^B&nKyijUv  TeindS^  ,  quod  circa  cranium  five  calvariam  tendatur. 
Membrana  eft  tenuis  &  alba ,  capitis  ofTa  inveftiens,  non  tamen  omnia  fttf— 
fedfrontis  tantum,  duo fyncipitis  &  occipitii.  frontis  quidemos,ad 
oculorum  ufque  orbitas :  fyncipitiS)  ad  fquammiformes  conglutinationes :  occipitii,  ad  pri- 
MWt  mam  ufque  vertebram.  Temporum  enim  offa  nuda  funt, f  cum  ad  ea  appellens  mufcu- 
loseamfedemoccupantes(funtautem  attollensinferiorem  maxillam)  afcendat  &ex- 
terna  obtegat ,  non  tamen  ad  infertionem  pertingat;  fed  circa  jugalis  offis  regionem 
terminatur.  Hanc  nonnulli  duplicem  faciunt ,  aliam  dicentes  efte  qux  membranx  car-  x**rm. 
*****  nofae,  aliam  qua?  cranio  ne&itur :  illam  vere  *  pericranium  dici,  hanc h  perioftium.  At- 
w?.  tendi  enim  omnibus  offibus  membranam  foris ,  quae  ab  externis  protegat  &  tueatur. 
n'*!'  Mihitamen  fimplex  tantum  femper  vifa  eft  ,  etfiinipfa  diffedtione  geminam  mentiatur 
naturam ,  id  ipfi  cum  cxteris  omnibus  membranis  qua?  quantulamcunque  craffitiem 
na&a?  funt ,  commune  obtinuhTe.  Crafiior  autem  hxc  eft  pluribus  aliis ,  qua?  in  noftro  o^,«. 
corpore  reperiuntur :  fic  tamen  ut  circa  futuras  feipfam  quoque  craffitie  vincat.  Senfutn  ^fi**> 
habet  acutiffimum ,  ob  primi  fecundique  nervorum  cervicis  conjugia,  qua?  per  occipi- 
•.r.:.  tiumfparguntur :  tum 1  propaginem  tertii  paris cerebri ,  quxforaminaoffiumfrontis 
egrediens  ad  cutem  eidem  obtenfam  proficifcitur.  Hujus  gratia  prudenter  Chirurgi  ad- 
monent,  pericranium  pungendum  haudquaquam  efTe,-  &  in  vulneribus  capitis  ftudiofe 
dum  terebris  cranium  perforamus  praecavendum ,  ne  alicubi  lardatur ,  fed  fi  a  fubje&o 
offe  removendum  fit ,  incifione  cultelli  acuti  unguibufque  feparetur.  Connectitur  enim  Gww; 
cum  craffa  cerebri  membrana  fibris  quibufdam  nerveis  ad  cranii  interiora  fe  penetran- 
tibus,valideque  fic  hanc  membranam  &  cum  hac  cerebrum  fufpendentes ,  ne  in  inor- 
dinatis  corporis  motibus  nunc  huc  ,  nuncilluc  propulfum  alicubi  cumpraefenti  vita: 
difcrimine  allidatur.  Quamvis  autem  non  ignorem  aliis  diflectionum  ProfefToribus 
quafi  omnibus  contra  fuiffe  vifum  atque  ego  ftatuo ,  cum  credant  emergere  potius  ex 
intimioribus  calvaris  adytis  a  craifa  meninge ,  qua:  pericranio  originem  communicat : 

cjuo  minus 


Confenfu*  in- 
ter  pericra- 
rittm  &  du~ 
ram  mtmbrnr 
nam. 


Synonymia. 


Subftantia. 

Figura. 

Magnttudo. 


Nnmerut. 


Apptllatio. 


Crafla  mem- 
brana. 


Sitm. 


Connexio. 


Superftciei, 


Toramina. 


288  Adriani  Spigelii 

quo  minus  tamen  cum  ipfis  faciam  diligentior  pericranii  in  recenter  natis  infantibus  in* 
fpe&io  mihi  perfuafit.  Docuit  enim  me  &  hanc  &  iftud  circa  oflium  fyncipitis  com- 
miffuram  anteriore  fede  committi  quidem  inter  fe  valide :  at  aetate  paulo  poft  crefcen- 
te  difcedere  invicem,  nec  nifi  nexibus  fibrofis  conjungi.  Quidquid  tamen  fit,  five  oriri 
a  craffa  membrana  ftatuamus,  five  necti  tantum,animadverfione  digniflimum  eft,  ma- 
ximum  utriufque  inter  fe  confenfum  effe ,  &  vel  levem  quamcumque  hujusinflamma- 
tiunculam  cerebro  protinus  communem  fieri.  Et  haec  caufa  quoque  una  eft  ex  prae- 
cipuis,  cur  vulnera  &  confufiones  mufculorum  temporalium  lethales  habeantur.  Narrj 
ut  relinquam  jam  Venarum  &  Arteriarum  (fat  infignium)  copiam ,  a  quibus  fanguinis 
enorme  impendet  profluvium :  ut  etiam  tendinem  nerveum ,  ac  fi  quis  alius  egregie 
validum  ac  robuftum :  acutus  pericranii  hunc  inveftientis  fenfus  dolore  exacerbatus 
quam  infigni  vi  ex  vicinis  partibus  ad  inflammationem  fanguinem  allicit  ?  unde  peri- 
cranium  confequutione  quadam  conterminarum  partium  facta  tandem  eandem  durjc 
membrana?  &  quod  hac  integitur,  cerebro  impertit. 

C  A  P  V  T  III. 

T)e  duabus  cerebrum  obcingentibus  membranis. 

X  continentibus  capitis  partibus  duae  adhuc  fuperfunt ,  quarum  hifto- 
ria  enarranda ;  membranae  inquam  ,  in  ipfa  cranii  cavitate  interiore  fi- 
tae.  Vocantur  hx  a  Galeno  ^iv^g ,  velut  propria  quadam  appellatio- 
ne  nullique  alteri  membranas  communi :  Hippocrates  tamen  libro  de 
Carnibus  fic  late  accepit ,  ut  &  venis  &  ventriculo ,  tum  inteftinis  aliif 
que  partibus  voluerit  tributam  effe.  Abarbaris  qui  Arabum  fcholas 
fequuntur ,  Matres  vocantur ,  vel  quia  ab  his  reliquae  corporis  membranx  ortum  fiium 
derivant ,  qux  fententia  multis  vifa  eft :  vel  quia  materna  quadam  cura  cerebri  incolu- 
mitati  profpiciant ,  continendo  illud  integrumque  praeftando.  Sunt  enim  ut  alia?  mem- 
bram  ex  fibris  cujufvis  generis ,  tum  propria  fubftantia  contextae :  figura  ac  magnitudine 
Cerebro,  quod  ambiunt  ac  circumample&untur,  refpondentes.  Cum  autem  duae  fint 
numero  exterior  cranio  fubjecta ,  nonnihil  major  eft ;  interior ,  &  cerebro  contermina, 
minor  anguftiorque.  Diftat  illa  8c  a  cranio  &fuo  conjuge:  abutroque  quantumre- 
quirit  intervallum  diftenfio  contracliove  finuum  quosvehit,  arteriarum  ritupulfan- 
tium.  Illud  in  capitis  vulneribus  in  quibus  internae  partes  detectae  fiint,  comparebit: 
hoc ,  Galeni  documento  facili  opera  con(picies ,  pertufa  exteriore  membrana  levi  fora- 
mine  &  infufflato  calamo  fiftulave  aere.  Vtriufque  hiftoriam  nunc  fubnectemus ,  ubi 
prius  monuerimus  a  fubftantia  fua  utramque  nomen  fbrtitam ,  &  exteriorem  quidem 
a  Galeno  paflim  cxMzy*  &  -mx^  >  duram  crajfamque :  ab  Hippocrate  -mx^iplw ,  vocabulo 
relationem  quandam  ad  comparem  exprimente  dictam  :  internam  xi-filw  five  tenuem. 
Barbari  duram  piamque  matrem  appellant. 

a  C  R  A  s  s  A  ergo  membrana  crafliorem  habet  ac  duriorem  fubftantiam ,  non  tantum  j 
fi  cum  fua  conjuge  conferas  fed  &  reliquis  univerfi  corporis  membranis;  quae  caufa  for- 
taffe  eft  cur  ab  hac  principium  caeterarum  plerique  omnes  Anatomici  petierint.  In> 
mediate  bcraniofubftrataefl,  cui  validiflime  cum  omnibus  in  locis  tum  prsefertim  circa  *• 
futuras  cohaeret ,  per  quas  ut  dixi  c  fibras  quafHam  ad  exteriores  cranii  fedes  educit ,  ut « . 
validiflime  ajligetur.  Sed  &  circa  bafin  ejufdem  ubivis ,  imprimis  ubi  proceffus  acutos 
exigit  os  cuneiforme ;  tum  foraminibus  cranium  ipfum  pertufum  eft ,  quorum  orbibus 
firma  connexione  jungitur,  fi  dilcedas  a  duobus  tantum  oflis  cuneiformis  finibus  ,"circa 
quosglandula  pituitaria  fitaeft.  dNecl:itur  &tenui  membranae  &hujus  interventu  J 
cerebro  ,  beneficio  vafbrum  quas  huic  &  illi  largitur.  e  Supetjicies  externa  tW fuperior  quae «. ; 
cranium  refpicit ,  ^insequalis  eft  &  afperitate  quadam  donata  ob  fibras ,  quibus  fe  con-  /,  S 
terminis  partibus  adftringit :  interna  <vel inferior,  aequalis ,  fplendida ,  &  humidior.  Fora- 
minibm  pertufa  eft  plurimis ,  fparfim  feminatis  ad  vafbrum  ■>  fed  in  medio  majufculo, 
ad  infundibuli  tranfitum :  maximum  omnium  obtinuit ,  qua  fede  fpinalis  medulla  dor- 
fi  vertebrarum  feriem  ingreditur :  quemadmodum  &  cribri  inftar  perforata  cernitur, 
ubi  os  fpongiofum  obtendit*  Membrana  haec  duobus  in  locis  reflexa  fe  reduplicat, 

ficque 


de  Humani  Corporis  Fabrica,  Lib.  X.  289 

facqueprocejfus  duos  exigit,  quorum  alter  in  elatiore  capitis  parte,  alter  in  pbfteriorc  con- 
fidet :  ille,  fuperior ;  hic,  pofticus  non  immerito  nominatur.  Subjicitur  *  Juperior  cjuem 
quafi  deducit , b  finui  tertio  ,  de  quo  paulo  poft  dieemus ,  led  cum  per  medium  cerebri  ^e  * 6-  j. 
ad  anteriora  excurrat,  bifariam  idipfum  in  c  dextram  d  finiftramque  partem  (ecat.  wcniajb- 
Redditur  autemin  itinere  anguftior  ,  &quo  longius  a  principio  fiio  profedtus  eft  in  pfLil  ' 
e  apicem  tenuiorem  definit,qui  tandem  in  fproceiTum  fuperiorem  oftis  fpongiofi  cjuem  7,  f.f". 
Criftam  galli  vulgo  vocari  fupra  monuimus  ,  alligatur.  Hic  quia  apte  fatis  falcem  mef-  f\  \'0  7.  u 
foriam  exprimit ,  a  DifTectoribus  falx  vocatur.  Pojlerior  ergo  fedes ,  qua:  portioni  durse  D" 
membrana?  cerebellum  obvelanti  contigua  e{kyfalcis  bafi:  zzprior  quae  Crifta?  adnafcitur, 
nmcroni  refpondet.  Superna  &  confexa pars,  dorfum,  inferna  Sc  cava,  aciem  mentitur.  A  po- 
fteriore  autem fede  in  priora  latus fenfim  falcis in morem  ftringitur  &  anguftatur.  g Po-  SK'K\6,  *' 
fleiior  brexior  at  crafTior , h  cerebellum  potiftimum  a  1  cerebro  dividit.  Ad  fuperiorem  *»  '-j 
procefTum  nonnulli  referunt ,  quod  hemicrania  nonnunquam  caput  tentet,  cohibita 
icilicet  vi  dolorifica?  caufie  ab  hoc  interfepimento ,  quo  minus  utrumque  latus  occupet. 
At  falluntur  hi  graviter  ,  cum  hemicrania?  non  internas  fubeant  capitis  partes  j  fed  foris 
temporales  mulculos  obfideant,  humoribus  biliofis  irruentibus. 

In  his  duobus  proceftibus  quatuor  quafi  tubuli  five  canales  deducuntur ,  non  ut  re- 
liqua  cerebri  aliarumque  partium  vafa  ad  amuftim  rotunda ,  fed  latiora  nonnihil,  quos 
Smtu  appellant.  k  Primi  duo  five  dexter  &  finifter  ,  a  fitu  lateris  in  quo  confiftunt  fic  fr/^pj' 
appellati ,  ad  latus  foraminis  primi  ofTis  occipitii  oriuntur  &  per  pofteriora  afcenden-  JjJJJJJ 
tes oblique ad fe  verfi  circacerebelli  apicem  ^coeuntatque  angulum  efficiunt ,  quem  '•^■«•'•s- 
nonnulli  refe&ionum  ftudiofi Herophili  a?vw  CiveToicular  fuifte  arbitrantur.  mInhos  ^  Iair  r- 
fub  principium  inieruntur  Venae  jugularis  internse  major  &  Arteriae  carotidis  minor 
ramusper  nfecundum  actertium  occipitii  foramina  primo  accumbentia ,  cranii  am-  *£*•'•«•& 
plitudinem  fubeuntes.  Circa  finem  autem  duos  alios  ex  concurfu  fuo  educunt ,  quo- 
rum  0  alter  fiirfum  vadit ,  p  alter  deorfam  labitur.  Ille ,  tertius  dicitur ;  hic ,  quartus.  Vr.  r!" 
^Tertim longiflimus omnium  totam r  fuperiorem fedem  elatioris  hujus  membrana?  pro-  £;  £:J^R. 
ceffus  perrepat,  &cura  eademcirca  criftamfinit.  sAb  hocfinu  pluresdeinde  pro-  J;  j£;J 
pagines  variatim  fparguntur  ,•  panim  furfum,  adcranii  meditullium  quod  ipfius  lami-  d.dd. 
nis  intercluditur ,  tum  pericranium  membranam  contendentes :  panim  deorfum,  ad  pro- 
cefTum  fuperiorem  elabentes  :  panim  'verfm  latera ,  tum  in  crafTie  membranx  tum  te- 
nuisfedes  propagata?.  Gjuart-m  autem  finm  £diverfo  breviftimus,  inter  cerebrum  & 
cerebellum  ad  nates  glandulamque  pinealem  re&a  fertur  ,  in  itinere  furculos  fpargens, 
(ifuperiore  qttidem  pane  unum,  quiadcallofi  corporis  ledem  fublimiorem  vadit,-  abinfe- 
riorealium,  quiad  ventriculosfecedit:  iple  autemmma«  juxta  teftes  varie  divihisglan- 
dulam  pinealem  petit ,  &  bifariam  fcifTus  ventriculos  anteriores  fubintrat ,  utrique  ra- 
mum  difpenfans. 

Sunt  &  alia  vafa  partim  rajugulari  vena  interna  ejufqueramo  anteriore  minore- 
queper  crafTaemembrana?  latera  propagata,  cujus  veftigia  in  fyncipitis  oflibus  imprefta 
egregie  confpici  fupra  jam  di&um  eft  ,  quo  nomine  &  diligenter  in  cranii  perforatione 
Chirurgis  advertendum  eft  ,  ne  hic  terebram  nimis  immergant,  fed  caute  venarum  jfe- 
desevitare  difcant.  Eft  &  ab  arteria?  carotidis  majore  ramo  foboles  tum  exiles  quse- 
dam  per  anteriorem  fedem  diftributa?. 

n  T  e  N  v I  s  membrana ,  tedn  pwy% ,  x  crafTae  nullo  intercedente  corpore  fubjecTia  im-  «.  j** u 
mediate  cerebrum  contingit  tegitque,tenuior  illa  ut  appellatio  ipfa  fert,  mollior  &  fen-  x.  a.  a.  a. 
fus  exaclioris.  y Infinitas autem  vaforum  propagines  a  zcrafTa  derivatas  infe  fufcipit,  y-^D^ 
iterumque  cerebro  difpenfat :  quxut  tutius  progrediantur  &  citra  ruptionis  periculum 
liibftantiam  cerebri  pervadant ,  ufquequaque  variis  anfradibus  hoc  nomine  cerebro 
incifis  fe  infinuat ,  &  ad  intimiores  partes  tranfmittit.  Ex  quo  clarum  eft  graviter  non- 
nullos  hallucinari ,  qui  Cerebrum  inflammatione  polTe  corripi  negant ,  quod  &  Gale- 
nus  olim  agnovit  fcripfitque,  &  experientiaipfafxpenumero  evidenter  oftendit.  Ad 
aphorhmum  enim  quinquagefimum  ultimx  fedionis ,  in  quo  Hippocrates  eos  quibus 
cerebrum  fyderatum  eft  tridui  intervallo  obire  docet,gravem  potius  inflammationem, 
quam  nativi  caloris  exftindionem  (quam  alias  Sphacelus  figniricat)  intelligendam  efTe 
teftatur.  Rationem  addit ,  quod  ab  hoc  nulla  falutis  fpes  fuperlit ,  quam  Hippocrates 

O  o  tamen 


CERE- 

B  R  V  M. 
Etjmologia. 


Subftamt*. 


Magnitudo. 


Tigura. 
Superficies. 


Oivifio. 


Difcrimen 
Cercbr:,  & 
C--  --Ut 


Dttplex  Cere- 
brum  fecandi 
ratio. 


AntiqtM. 
Nova. 


290  Adriani  Spigelii 

tamcn  promittit  fi  hoc  fuperaverint.  wmm  wt  a-ipaKih^  o  \yxi<pa,>.&,  ov  t^ct.v  iifiif^an  ^a- 
?\iwTzq  ijvo\  1UOTU4  %ig.<pvyo(nv ,  vyiUg  yivtvm\.  Iam  &  nos  ipfi  per  foramina  cranii  qus  tercbris 
fiunt  in  capitis  vulneribus ,  cerebrumcum  duramcmbrana  itaiublatum  effeut  extra 
calvariam  promineret  fsepe  vidimus :  ledata  mox  inflammatione  in  fuum  locum  rediif 
(e.  Quin  &  in  apertis  cadaveribus  abfcefTus  in  ipfa  Ccrebri  fubftantia  rcpertos  multo- 
rum  graviflimorum  authorum  teft  imonio  comprobatur. 

C   A  P   V   T  IV. 

Cerebri,  quatenus  id  in  Veterijeclione Je  offert }  hijioriam  neclit. 

Ontinentes  fupremi  ventris  partes  vidimus ,  reliquum  nunc  eft, 
ut  &  contentas  infpiciamus.  Continetur  in  cranio  Cerebrum ,  Gra?cis 
iyvk<ptth(&  dicTum ,  a  fitu  fuo ,  eu  c*  t?  >«<p<tA>i  7j$£7Bif ,  quod  in  capite  locetitr. 
Veteribus  Philofbphis  quibus  medulla  elTe  credebatur ,  cum  adjecTio- 
ne  /^veAo?  \y%i<pctKtTViq ,  medulla  capitecontenta  ad  diffcrentiam  £  fct^-no^, 
ejusquse  doriocomprehenditur  &fpinalis  medulla  hodie  nuncupa- 
tur.  Revera  autem  Cerebri  fubftantia  a  medullari  ofiium  plurimis  in  rebus  diftat ,  & 
id  multis  parafangis  fuperat  five  temperamentum  intuearis,  five  ufum  confideres.  Ca- 
lida  enim  ha?c  eft ,  &  oflium  humecTationi  dicata :  illa  frigida,  fenfui  motuique  deftina- 
ta.  Subflantiam  ergo  habetfui  generis  peculiarem  ac  propriam  ,  &  nulli  alteri  parti  ni(i 
fpinali  medullae ,  quxquafi  oblongatum  cerebrumeft,  communem.  Hancetfihaud 
accurate  definire  nobis  liceat,  quod  mens  noftra  ad  formarum  inipecTionem  hebefcat: 
nonnullis  tamen  accidentibus  circumfcribere  conveniet ,  fi  dicamus  craftam  elfe ,  vi- 
fcidam,  glutinofam  ,  albam  ,  ac  mollem.  Magnitudo  autem  tanta  ,  ut  homo  in  refpe&u 
fui  corporis  ex  omnibus  animalibus  maximam  cerebri  copiam  fit  nacTus ,  tefte  Arifto- 
tele  lib.  1  Hiftor.  de  anim.  &  mares  plus  cjuam  fceminse ,  in  qua  re  tamen  haud  fubfcri- 
bo.  Idvero  notandumeft,  quod  tradit  Fallopius  lib.  de  Vulneribus  fe  obiervalfe  in 
profundis  capitis  vulneribus,  inplenilunio  turgere  cerebrum,  fubfidere  decrefcente 
Luna.  Ex  quo  facile  rationem  licebit  multorum  petere,  fed  imprimis  cur  in  lunae  obitu 
graviora  eveniant  incommoda  ex  icTucapitis  ,  quod  tunc  temporis  ob  intervallum  cra- 
nio  durxque membranse  interjecTum  promptius  venae  quxvis  abrumpantur.  Quin  8c 
cur  novilunii  tempore  epilepfia?  periodo  quadam  moveantur.  Humores  enim  acres 
denegata  humiditatis  permixtione  acredinem  concipiunt ,  cerebrumque  mox  lacef 
funt,  fed  imprimis  fi  melancholia  peccet  adufta  aut  atrabilaris  humor.  Figura  cranii  for- 
mam  semulatur ,  adeoque  rotundum  eft  ,  fed  circa  bafin  aliquantulum  depreflum.  Su- 
perficiem  autem  habet  ina*qualem,  &  hoc  duabus  de  caufis :  Primo,  ob  a  anfracTus  &  /pi-  < 
ras  inteftinorum  circumvolutionibus  fimiles  j  deinde  ob  tubercula  qua?  per  bafinfpar- 
guntur,  ex  quibus  quatuor  priorem  fedemcircafrontemoccupant,  duo  utrinque  ad 
latera  fita  liint  in  media  bafi,  quinque  circa  occiput. 

Dhiditur  b  Cerebrum  in  tres  partes ,  in  c  Cerebrum  proprie  fic  dicTum ,  d  Cerebellum,  1 
&  e  principium  fpinalis  medullie.  Varia  enim  Cerebri  acceptio  eft ,  &  modo  ut  jam  \ 
fumpfimus ,  totum  id  infinuat  quod  cranii  amplitudine  comprehenditur ,  quomodo  &  \ 
Cerebri  vulnera  dicuntur,quse  quocunque loco  inflicTa  funt  huic  fubftantia? :  modo  an- 
':eriorem&  majorem  ejuspartem ,  ut  fumpfit  Ariftoteles  lib.  1  Hiftor.  de  anim.  cum 
bipartitum  effe  inquit  omnibus  animalibus,ejuique  poftrema?  parti  adjuncTum  id  quod 
Cerebellum  vocatur.  Differt  autem  a  Cerebello  fubftantia,  colore,  magnitudine,  figu- 
ra  ,  &  cavitatibus.  Subflantia ,  quia  mollius  eft :  colore ,  quia  candidius ;  magnitudine,  quia 
triplo  amplius :  figura,  quia  rotundum :  caritatibus,  quia  his  plenum. 

Carterum  antequam  harum  hiftoriam  enodandam  mfcipiamus ,  merito  monendum 
eft ,  duplicem  effe  fecTionis  Cerebri  rationem :  unam ,  a  Galeno  traditam  &  a  pluribus 
quoque  Recentiorum  obfervatam  ,  puta  Vefalio ,  Fallopio ,  aliifque :  aliam  noviter 
opera  Conftantini  Varolii  inventam  ,  qui  8c  ipfe  plures  mox  alfeclas  indeptus.  Inter 
utramque  illud  eft  difcriminis,  quod  antiqua  a  iuperiore  fede  fecTionis  feriem  auipicatur : 
«o^Jiberato  cerebro  ab  oftibus  omnibus,a  bafi  initium  ducat.Hanc  &  illam  cum  tene- 
re  plurimum  interfit,  quod  fine  antiqua  Veterum  Medicin  e  Scriptorum,  fed  imprimis 

Galeni 


de  Humani  Corporis  Fal/rica,  Li  b.  X.  291 

Galeni  lecTio  necelTario  obfcura  fiat :  citra  novam  autem  Veritas  vix  uncjuam  pateat, 
de  ntravis  fermonem  inftituemus  a  Veteri  initium  petentes. 
a  Cerebrum  ergo  ab  b  elatiorc  crafTae  membrana?  five  falciformi  proceffu  bifariam,  i>«^»«w» 
"1    in  c  dextram  d  finiftramque  partem  dividitur,  cpix  foris e  fpiris  anfractibufque  ina:qua- 
;ic.  Ies  inteftinorum  fibi  implicatorum  fitum  haud  inepte  exprimunt.  SecTa  haec  fiibftantia  ctrdmfa 
cultello  duplicem  oftendit  naturam;  rf/ww,qu2e  continet  &  colore  fubcinericia  eftj^M,  $«!'-*" 
qua:  continetur  &  alba.  Illam,  cortkcm  vulgo;  hanc,  mcdullam  vocitant :  illa,  mollior  eft; 
J?.  hxc,  dura.  f  Sublato  autem  mox  proceftu  qui  fic  medias  ledes  dirimit , g  compreffifque 
f.f.  leviteradlaterahispartibusinfundo  divifionish  candida  quaedam  fubftantia  emergit, 
';.  a.  quam  Cotpus  callofum  -n^on^g  o-u^u  appellant ,  quae  medulla  cerebri  eft  utramque  partem  »&- 
^  committens.  fum' 
bL.    'Abtruncatisautem  his  duabus  partibus  &  intacto  corpore ,  Cavitatesduae  occur- 
,x\,  runt,  quas  k  Vcntriculos  ccrcbri  wti<*s  $'vyw$*Kv  Galenus  appellat ,  in  utroque  latere  unus,  r*»** 
qui  vulgo  Anteriores ,  ab  dXiis  fuperiorcs  dicuntur  a  fitu ,  relatoadquartumquihisatergo 
eft vel  tertium  ,  qui  fubftat.  Nam  fi  ftudioie  rem  tecum  reputes ,  ad  omnes  locorum 
difrerentias  mediam  occupare  fedem  in  cerebri  corpore  obfervabis.  Reclius  ergo  dex- 
hH  trum  finiftrumque  dixeris ,  qui  ^feptoquodam  diftinguuntur ,  quod  fuperne  callofo 
corpori ,  inferne  fornici  unitur.  Laxa  eft  fubftantia  &  rugofa ;  at  explanata  clarxque 
luci  vel  ardenti  candelae  expofita  vitriinmorem  tranfparet,  unde&  nomeninvenit, 
1  ut fcptum  lucidumvcl  fpcculum  dicatur.  Caeterumipfi  ventriculicuminfignifintampiitu- 
tudineconipicui,priore  pofterioreve  parte  latefcunt  magis,  &  obtufa  rotunditate  fe  cir- 
culant;  in  medio  contra,  ftringunt  fe  &  anguftantur.  Verfus  inferiora  quoque  declivi- 
tate  quadam  ad  le  verfi ,  ad  tertium  ventriculum  properant.  Succinguntur  autem  in- 
terna  parte  mcmbrana  quadam  tenuiffima ,  quse  male  a  pluribus  negata ,  ab  infundibulo  Mmtrm* 
huc  afcendente  originem  derivat ,  fenfuque  pollet  exquifito.  Inter  hos  ventriculos  &  }Lmg"m. 
>d.;-  fornicem  mplcxus  quidam  ex  infinitis  minimorum  vafculorum  complicationibus  ope  te- 
«3  nuis  membrana:  iufTulcientis  contexti  reperiuntur.  Vafa  haec  primo  quidem  ex  iis  fiint, 
ci '  qux  a  quarto  finu  huc  contendente  ofTeruntur  cum  in  tenuiffimas  propagines  diffolvi- 
tur :  deinde  ex  furculis  quos  arteriae  Carotidis  major  ramus  digerit ,  &  commiicentur 
anaftomofibus  couniti  cum  ramulis  Vertebralis  arteria?.  Vocantur  hi plcxw  (duo  enim  Pfc**  cho. 
funt,  utfinque  unus)  xefoet^^yi*«^Choroides  vel Chorioformes ,  alfimilati  z<>t/v  membrana: 
:.c..  fcetuminvolventi  inutero.  n  Fora/*  autem  Ka^d^  di&us ,  aforma  quateftudinisin-  imk 
ftartertio  ventriculo  incumbit ,  fub  callofb  corpore  cumquo  fubftantiamhabetfimi- 
lem  fitus  eft.  Amplus  hic  &  latus  eft ,  qua  pofteriorem  duorum  ventriculorum  fedem 
refpicit ,  at  mox  paulatim  anguftatus  in  apicem  tenuem  definit ,  ut  fic  triangulum  Ifb- 
fceles  five  xquicrurum  fed  longioribus  bale  cruribus  referat.  Superna  fede  fe  attoliit  & 
convexitate  protuberat :  inferna,  cavus  finuatur. 
«jtd     0  Tertius  'ventriculm  fequitur ,  quem  fi  recte  intuearis  profecto  a  dicTorum  natura  im-  t*** 
5  pendio  alienum  efTe  fateberis :  imo  hercle  concurfum  potius  eorum  quam  peculiarem  *" 
finum  dixeris.  Vbi  enim  coeunt  poftica  lede ,  cum  paulo  profundius,  quam  priore  de- 
i  \  fcendant,  vallem  quafi  exftruunt.  In  hoc  duo  funt  meatus; p  unus  anterior,  infignis,  maxime- 
«ei.  que  confpicuus ,  qui  in  cerebri  fubftantia  exfculptus  q  recta  deorfum  verfus  infundibu-  1***. 
:C']  lumfertur:  r^r,inpofterioraporrecl:usficanguftusutVefaliusinterdumreperiri  ne-  Vofierm' 
tk'ic  gitet,fub  steftibus&rnatibuscerebriinquartum  Ventriculum  delabitur.  Circahunc 
s'iu'  rima  quoque  eft,  quam  Columbus  Vulva*  muliebri  affimilat. 

•• Ex  priore  ergo  ad  infundibulum  via  patet.  Eft  autem  u  Infundibulum ,  qua:  &  Pebis  lnfm&m. 

S  ^uibufdam^cavitas  quxdam  fub  tertio  Ventriculo  exmembrana  cerebri  tenuiore  com- 
*  pofita  ,  qux  fenfim  anguftior  reddita  infundibulum  ,  quo  utimur  ad  transfundenda  li- 

0  quidainvafa  ftricTioris  orificii  xmulatur.  Definit  autem  in  xglandulam  quandam  ea- 
demtenui  membrana  obvelatam  ,  qux  Galeno  innominata  manfit :  carterum  noftris 
Pituitaria  dicitur ,  quodcredatur  excipere  pituitam  deftillantem  acerebri  ventriculis.  gw«/*  ^ 

m.i.  Sita eft autem in  yfinuofIis  cuneiformis quadrato  qui in fells  medio  exfculprus  eft,a  ""''T 

H  quo  quatuor  alii  excurrunt ,  partim  verfus  z  priora  adfecundum  foramen  ejufdem  olTis 
in  oculi  fedis  radice  pofitum  j  partim  ad a  pofteriora  ad  inxquale  &  afperum  foramen, 

Jj^  quod  ejufdemoftis  quintumeft.  5  Circaglandulam  a  lateribus  dicTi  finus  plexus  qui- 

O  o    2  dam 


1 o  z  Adriani  Spigelii 

dam  membranoms  confiftit ,  infinitis  arteriarum  furculis  retis  inftar  complicatarum 
exftru&us ,  qui  omnes  originem  habent  a  a  majore  carotidis  arteriae  ramo ,  qui  per  fo-  «,  ir 
ramen  proprium  in  offe  temporum  inlculptum  cranii  amplitudinem  ingreditur.  Voca- 
tur  hic  plcxus  Rete  admirabile  Recentioribus :  Galeno  ,  ^voa^Xq  irhiypa.,  hoc  ci\,p!exus  re- 
tiformis.  Figuram  ejus  non  rectius  animo  committes  quam  fi  pifcatorum  retiaquam- 
plurima  extenfa  &  inter  fe  confufa  mente  conceperis.  Quanquam  autcm  a  dodiffimo 
Vefalio  negatum  fit  eiTe  quale  a  Galeno  defcriptum  reperimus ,  quem  nec  hominis  ce- 
rcbrum  fed  bovis  ,•  necexacte  vidifle,  fed  delulum  vifu  profitetur  :  omnino  tamenid 
ftatuendum  eft,  in  hominum  quoque  cerebris  plexum  huncrepcriri ,  quantumvis  non 
negemus  in  vitulorum  boumque  capitibus  multo  majorem,  adeoque  &  evidentiorem. 

b  Circajecundum  ac  pofterius  foramen  quain  quartum  itur ,  corpora  quaedam  occurrunt  J 
non  admodum  infignis  magnitudinis  ,  interqua?  primas  meretur  partesillud  quod  ab  G 
cunduUpi-  Anatomix  proceribusxwvct^/ei'  vocatur  five  cGlandulapinea!is,  du&a  appellatione  tum  £  <> 
fubftantia?  tumfigura?  ratione.  Subftantia  enim  glandulx  eftnonnihil  duriufcula: ,  & 
figur<e  nuci  pinea?  aut  turbinatae  fimilis ,  cujus  apex  furfum  (pectat ,  bafis  deorfum.  Sita 
ergo  cft  hxc  glandula  in  principio  canalis  illius  qui  pofteriorem  ventriculum  cum  ter- 
tio  conjungit,&  prout  cartera:  glandulx  omnes  venarum  divaricationibus  tributa?  funt, 
fic  haec  finum  quartum  ad  duos  priores  ventriculos  contendentem  fuftinet  ac  fuffulcit. 
Glandula:  pineali  ex  utraque  tertii  ventriculi  parte  contigua:  funt  particula:  quatuor, 
rotunda:  ac  eminentes  -y  ex  quibus  priores ,  d  Teftes  iihpoi :  pofteriores  , c  Nates  &  Clunes>  d>  t 
Grarcis  fimiliteryA*]"*  appellantur.  Suntautem  portioncs  cerebri  tenues  &  globofa», h. 
imaginem  eorum  a  quibus  nomen  acceperunt  reprxfentantes ,  quae  meatum  ducunt  ex 
tertio  ventriculo  in  quartum  patentem. 

{ Gniirtus  autem  hic  Ventriculus  inter  Cerebelli  inferiorem  partem  &  fpinalem  medul-  f-c  &i> 
\x  fuperiorem  fitus  cft  ,  omnium  ventriculorum  ccrebri  minimus ,  qui  ad  teretem  figu- 
ram  compofitus  ienfim  in  acumen  fe  ftringit,  unde  &  ab  Herophilo  fcriptorio  calamo 
comparatus  fuifte  arftimatur. 


aht. 


Teftes. 
Kates. 


MeMtto. 


6}itarttis  vtn- 
trtttdui. 


CEREBEL- 
LVM. 
Erynologi». 
Sittu. 


SnbfiMitia. 

Mngxitndo. 
Tormn. 
Color. 
Partes. 


Globi. 
frocejft-u. 


Srntn. 


C   A  P   V  T  V. 

Cerebelh,  ejufyue  partium juxta  Veterum  diffeclionem ,  enarratio. 

Erebellvm  alteraac  pofterior  Cerebri pars eft ,  a Grxcis -m^y^H' 
*<s  di&um  ,  quod  Cerebro  velut  appendix  cohaereat.  8  S/taw  enim  eft 
a  pofteriore  ipfius  fede  in  occipitio ,  cui  duarum  membranarum  inter- 
ventu  quibus  involvitur ,  cohseret.  Differt  autem  a  Cerebro  pluribus  ia 
rebus,  idque  haud  leviter;  fiibftantia  inquam,  magnitudine ,  forma,  ca- 
vitatibus ,  &  colore.  Subftantia  enim  ejus  qua  fpinali  medullae  circa  ba- 
fin  originem  confert,durior  multo  eft:  &  magnitudo  vix  tertiam  partem  conficiens:^7M4 
autem  latiore ,  quam  rotunda ;  tum finibus  nullis  intus  excavata  ,•  colore  flava  &  cinerea. 
h  Conftituitur  autemex  quatuor  partibus ,  quarum  'dua:  laterales  fiint,  dextra  &  finiftra: 
kdu<emedia?,  anterior  &  pofterior.  Illae  ,  rotunda:  funt  fpha:rarumin  morem:  har, 
teretes,  &  fi  fimul  contempleris ,  velut  in  orbem  aguntur.  Illas ,  Globos  cerebelli  haud  in- 
commode  vocaveris :  has ,  Veteres  Vermiformes procejfus,  tntuK^^iig  dhtpvo-ac.  dixerunt. 
Sunt  autem  apud  eofdem  celeberrimi  j  ex  quibus  alter  anteriorem  quarti  ventriculi  fe- 
dcm  ,  alter  pofteriorem  apice  fuo  refpicit.  Figuram  enim  habent  vermium  qui  cariofa 
ligna  depafcuntur  ,  multipliciter  orbiculati ,  ex  altera  parte  latiores ,  altera  ftri&iores. 
Strida  ergo  jinum  refpiciunt ,  qui  inferiorem  fedem  cavat,  &  cifterna  a  nonnullis  dicitur, 
eftque  elatior  fcdes  quarti  ventriculi,  cum  reliquam  fedem  tenuis  membrana  obvelet. 


j, .(.  k 
1 1.4 
1  F.itea 
1 1. 1. 
I». 


h.  deiat 

/'•*)•, 
i  110.it 
:  ,A.  a- 1. 

i,  C 

i  c  8.1J. 


C  A- 


•1 


de  Humaai  Corporis  Vabrica,  Lib.  Xv  193 

C   A   P  V  T  VI, 

Spinatis  medulliZ  ,  fecnndum  Veterum  placita  3  defcriptio, 

Erti  A  pars Ccrebri ,  ejus inquam fubftantia:  raollis  &  albre ,  quae toto  ^^r* 
cranii  complexu  coercetur ,  Spinaiis  eft  Mcdulla  ,  improprie  fic  hodieque 
di&a  ob  erroneam  Veterum  opinionem ,  quibusamedullaoftalinulia 
propemodum  in  re  diftare  credebatur.  Graecis  ergo  ^ueA^^^rled  & 
voojicu©»  dicitur  ,  five  dorfaiis.  Vtcunque  vocetur ,  ejus  appellatio  ambi-  l*tmm*m** 
guitatis  haud  eft  expers  ,  fcdfcpe  ut  apud  Galenum  Sc  pierofque  omncs 
Antiquos  Anatomicos  ,  illam  fubftantiam  denotat ,  qux  cran^o  vcluti  proceffus  qui- 
dam  cerebri  oblongus  per  occipitii  foramen  primum  &  ampliflimum  egrediens  in  to- 
tam  vertebrarum  dorfi  feriem  ad  oflis  ufque  coccygis  fedem,cum  itinere  femper  decre- 
fccns ,  labitur.  Interdum  ut  ab  iis  ufurpatur ,  qui  falfitatc  prifcae  fectionis  dcprehenfa  & 
abolita  novam  fubftituerunt ,  pro  ea  totafumitur  cujus  apars  adhuc  cranii  terminis 
fJFJ  contentaab  Antiquisignoratafuit.  Medullaergofpinaliscommodefitusratione  bifa- 
\  '  riam  dividitur ,  fi  aliam  quidem  Cranio ,  aliam  fpina  vertebrilque  comprchenfim  dixe- 
ris.  Qux  tamen  vera  ejus  origo  fit  &  quantulacunque  illa  portio  ,  quam  Craninm  te- 
git,  (equens  enarrabit  Caput :  nunc  enim  fic  ejus  hiftoriam  perfequi  animus  eft,  ut  An-- 
tiquis  illis  Refedtoribus  perfpecla  erat. 

CsterumfpinalismedullaexGalenifententialib.  vin  de  Vfu  part.  cap.  x,  exquar-  0mMt 
to  cerebri  ventriculo  tanquam  principio  fuo  digreditur ,  cum  cerebri  non  minus  quam 
cerebelli  fit  quaedam  productio  *  at  ubi  jam  ad  amplum  occipitii  foramen  pervenit,  re- 
cto  tramite  per  fpinam  fertur.  Subftantiam  ergo  &  Cerebri  nacla  eft  ,  non  tamen  ut  ii!a 
duplicem  fed  medullarem  tantum :  nec  ita  mollem  fed  duriufculam,  ut  adeo  alba  fit  & 
compa&a  ,  quamquam  nec  fibi  ipfi  ubique  fimilis  ,  cum  progrediendo  femper  indure- 
fcat.  Eft  &  gemina,  divifa  velut  longa  feciione  in  medio  ufque  ad  lumborum  vertebras> 
quam  bipartitionem  coctio  tibi  oculis  fubjiciet  facile,cum  citra  dilacerationem  divellet. 
Sed  &  animo  fi  velis  hanc  concipies,dum  ad  vertas  caufam  quar  alterutrius  latcris  paraly- 
finimpingit.  Cingiturharcwcw^w^duplicijnoniecusacCerebrumundeoritur.  Vna, 
quae  immediate  tangit  a  tenui  meninge  protenfa  ,  &  fefe  inter  utramque  partem  infi- 
nuans  fbla  feorfim  involvit.  Per  hanc  vafa  excurrunt ,  quae  vel  nutritioni  ipfius  vel  vi- 
ts  profpiciunt.  Akera,  quae  hanc  obtendit  &  a  craffa  membrana  proficifcitur.  His  dua- 
businvolucrumcircumjiciturexGalenifententia,  enatum  a  ligamento  vertebrarum 
corpora  jungente.  Caeterum  id  obfervandumeft,  priores  duas  qua*  a  cerebri  meningi- 
bus  defcendunt ,  nullo  inter  fe,  quemadmodum  ubi  adhuc  in  calvaria  funt ,  intervallo 
diftingui,  {edfefe  contingere.  Kg&ratereseft,  fubprincipiumamplior ,  fenfimquein  i|w» 
apicem,  ubi  nonnihil  proceffit,  attenuatur.  Tota  autem  continua  cum  fit,  circa  finem 
tamen  in  plmcsfuniculos  ac  quafi  filamenta  quaedam  caudae  cquinae  fpeciem  referentia  fmw*& 
diffolvitur.  Educit  autem  fimiliter  ac  Cerebrum  ( quanquam  hercle,  ut  dicturi  fiimus, 
ipla  potius  fbla  ipfius  portio  fuperior )  nefvos,  qui  cum  innumeri  fint ,  ab  Anatomicis  Nenim 
tamen  in  numerum  foraminum  vertebrarum  communium,  per  quae  ex  fpina  egrediun- 
tur ,  funt  digefti ,  ut  adeo  tot  fint  conjugationes  quot  vertebrarum  foramina.  Quo  au- 
" r ' c '  tem  pacto  hi  nervi  ingrediantur ,  &  egrefti  diftribuantur  in  fingulas  partes ,  abunde  fa- 
tis  in  fuperioribus  videmur  effe  complexi. 


O  o  3 


C  A- 


Adriani  Spigelii 


Sova  feHio- 
ntt  ntilittu. 


Differentia. 


C.aput  qnale 
requiratur. 


Prsparatio 
capitu  ad fe- 
titonem. 


Seclionis  ini- 
tium  nnde 
faciendum. 
Dura  mem- 
Irana. 
Sinus  qua- 
tuor.  , 
Tcrtia  mem 
brana. 


C   A  P   V   T  VII. 

Cerebri  eam  dijfecandi  rationem ,  quam  Recentiores  invenerunt ,  primum 
proponit ,  mox  partium  ejus  beneficio  inventarum  aut  aliter 
comparentium  hiftoriam  neclit. 

I  c  ergo  Cerebrum  fe  ejufque  partes,  fi  Galeni  Vetcrumque  pra?ceptis 
infiftens  fe&ionem  aggreflus  fueris ,  habent:  at  fi  Recentiorum  quo- 
rundam  inventis  placide  acquiefcens  ab  inferiore  fede  aufpicaberis ,  & 
plures  primo  partes  quam  enumeravimus ,  &  elegantius  nonnullas  ac 
aliter  fe  oculis  objicientes  tam  figura ,  quam  magnitudine ,  fitu,  atque 
origine  haud  dubio  deprehendes.  Plures  dico partes ,  cum  pneterVer- 
miformes  Cerebelli  procelfus,  &  Pontem  ( fic  ab  inventero  Varolio  vocatum )  intueri 
detur :  elegantius ,  Infundibulum  &  glandulam  pituitariam ,  tum  rete  admirabile.  Aliter 
fe  babentesy  fyi  jigura  quidem,  tertium  &  quartum  ventriculum :  in  magnitudine  autem,duos 
primos  &  anteriores  dictos  finus :  tum  in fitu  nates  &  teftes ,  nuncupata  corpufcula : 
tandemque  origine  fpinalem  medullam  ,  duo  prima  nervorum  cerebri  paria ,  tum  quin- 
tum  &  octavum  olfactui  famulans.  In  his  ergo  difcriminis  utriufque  fe&ionis  cardo  ver- 
titur,  cjuxomniafufiorenuncftyloperfequemur,  fectionis  feriem  una  cum  partium 
qux  fe  aliter  ac  in  vulgari  habent ,  natura  defcribendo. 

Ad  hanc  ergo  adminiftrationem  Caput  quam  recentiflime  abtruncatum  eligatur , 
cui  fi  defit  forte  ,  Vitulinum  aut  Ovinum  fubftitues ,  cum  prseter  magnitudinem  illo- 
rum  corpufculorum  quae  teftes  natefve  dici  commemoravimus,  nullum  fe  monftret  difc 
crimen  ab  humano.  Quin  fi  meum  non  detrectes  confilium  ,  etiam  atque  etiam  in  his 
te  prius  exercebis  quam  humani  capitis  fectionem  aggredieris ,  quod  in  his  pleraque 
evidentiore  quadam  magnitudine  fenfibus  egregie  ie  ingerant.  Vtrumvis  autem  ha- 
beas,  offa  primum  fblertiflime  feparabis ,  id  diligenter  animadvertensne  quaparte 
fubjectam  craffam  membranam  violes,  cum  qua  nervos  opticos  iifque  appenlbs  oculos 
in  fuis  fedibus  relinquere  te  velim.  Cseterum  ut  id  in  expedito  tibi  fit ,  quanquam  her- 
cle  citra  laborem  &  difficultatem  nequaquam  tranfigi  poteft ,  primum  omnium  com- 
munibus  illis  tegumentis  una  cum  mufculis  cranio  inftratis,  tum  maxilla  inferiore  abla- 
tis,  orbiculatam  calvariae  fectionem  inftitues,  ferra  qua  Chirurgi  noftri  in  abfcindendis 
gangrama  tabidis  membranis  utuntur ,  tranfverfim  in  ipfo  nafi  oftium  medio  injecta. 
Deduces  autem  mox  per  conterminumoculorumambitumiupraoftisjugalisfcdem 
mediumque  oflium  temporalium  ad  occipitii  inferiorem  regionem  ,  rurfamque  repe- 
tens  per  alterum  latus  principii  tui  terminum ,  fic  circumcirca  ferram  promovebis.  In- 
ter  ea  temporis  ftudioie  caveas  ne  qua  altius  forte  immergatur ,  neve  membrana  fub- 
ftrata  offi  \xfa  operi  tuo  ignominiofam  noxam  impingas.  Hac  fectione  rotunda  expe- 
dita  aliam  aufpicaberis  in  bafi  cranii  tranlverfim  per  mammillarium  procelfuum  apices. 
Indeinjecto  cultelli  manubrio  quanta  poteris  fumma  diligentia  conaberis  oflis  hanc 
partem  ( qua?  occipitii  oflis  pars  eft  pofterior )  liberatam  a  reliquo  a  fuppofita  mem- 
branalevare.  Hoc  enim  ablato  jam  liquido  tibi  poftica  cerebri  pars  ipfumque  adeo 
Cerebellum  patebit.  Reliqua  autem  offa  haud  magno  ingenio  ftudioque  deinceps  (e- 
parabis ,  dummodo  laboris  mora*que  nbnnihil  fueris  patiens.  Egregiam  hic  operam 
prarftabit  ferra  partim  ,  partim  &  forfex  excifbria ,  quibus  nonnunquam  &  cultellum 
acutum  addas ,  ubi  os  tenue  occurret ,  qualia  circa  oculi  orbitam  fe  offerunt.  Denu- 
dato  fic  ab  inferiore  fede  cerebro  quid  promptius  erit ,  quam  &  ab  elatiore  a  cranio  fe- 
jungere,  cum  injecto  cultello  &  furfum  deorfumque  acto  facili  prorms  negotio  a  fe  difc 
parentur  ? 

Cerebrohac  ratione cum  fiiis membranis e  calvaria exempto  durt  a primum  membrana ' 
fubftantia  confideranda  erit ,  tum  finus  infpiciendi  ,•  in  quibus  ad  memoriam  revocanda 
omnia,  quse  dehispaulo  antefunttradita.  Mox  inverfb  cerebro  bafique  furfum  fpe- 
ctante  b  craffam  membranam  decuffatim  interfecabis ,  ad  latera  portionibus  repofitis. 
Circa  tamen  nervos  quicquid  ejus  eft  omne  relinques ,  ne  forte  hi  difiumpantur ,  eo-  ^uni 
rumque  poftea  ortus  te  fubterfugiat.  Eodem  modo  tenuem  quoque  auferes ,  cujus  ope  a.  a. 

anterior 


i ,  .e  io.. 
9.  nbt 
cei  rcm 
morjii» 
du  in«>- 

fei  fedt, 
co  «n" 


de  Humani  Corporis  Fabrica,  Lib.  X.  29  j 

anterior  fpinaiis  medulla?  pars  cerebro  ,  pofterior  cercbello  connecTitur.  At  enim  hic 
B- a  plures  tibi  illico  patebunt  partes ,  ipfumqueadeo  aCerebrum  inferiore  fui  facie  confpi- 
Di'-r   cuum  ,  tum  b  Cerebellum  cum  vermiformibus  proceffibus  ac  ipfa  c  Spinalis  mediilla.  Prne- 
ter  h^c  priore  fede  dptvcejfiu  cerebri  duo  quos  mammillares  vocant ,  tum  e  oa</z  a  quibus 
^     mulculos  cunctos  removebis ,  ut  a  fiolo  optico  nervo  dependeant  liberi.  Inter  hos 
progreditur  g  oclaVumparnalwrum  ,  quod  odorum  reccptioni  dicatum  eft.  Inde  h  A)te- 
■ '    rU  carotidis  ramti-s  major  utrinque ,  &  rete  admirabile  fpectabis ,  in  quorum  medio  1  glandula 
?:  j  pituitaria  cum  k  infundibulo  fuo  eft  fita.  Hinc  1  fecundum  nervorum  par  contemplaberis ,  Sc 
m  Vertebrakm  arteriam  qua*  per  tranfverfbs  vertcbrarum  cervicis  proceffus  afcendens  fub 
i     "fpinalimedullacumconjuge  0  unita  ad  anteriora  capitis  pexcurrit,  ac  ^iterum  bifa- 
riam  divifa  1  rete  admirabile  cum  carotide  arteria  efformat.  His  fic  obitcr  luftratis  ac- 
.  curatius  mox  omnia  rimanda  funt. 
■  l     Primum  ergo  inveftigandus  verus  fpinalis  medullas  ortus ,  qui  fefe  haud  diffkulter  in  JjS?*** 
confpe&um  profcret ,  reflexa  eadcm  verfus  anteriora.  Non  enim  in  occipite  ut  alias 
creditur,  fed  anteriore  magis  cerebri  parte  exoritur,  efficTa  ex  quatuor  velutiradicibus, 
quarum  antcriores  du<e  majores  funt ,  <k  ea  fede  ex  cerebro  enafcuntur  ,  quae  circa  Ven- 
triculorumferemediumconfiftit,-  du<epofleriores  minores  ,  ex  cerebelli  inferiore  parte 
enata?.  Progredientibus  autem  verfus  pofteriora  illis  ,  ha?  occurrentes  junguntur, 
llcque  fpinalem  medullam  producunt,  ex  qua  ut  uno  fic  vero  principio  omnes  quot- 
quot  funt  corporis  nervi  emergunt.  Circa  truncos  pofteriores  procejfus  occurret  non- 
nullus ,  qui  in  veteri  fecTioni  prorfusfe  nequaquam  prodit ,  a  Varolio  Pons  Cerebelli  di-  *™  Cer" 
6tus.  Hic  per  tranfverfum  in  anteriora  &  inferiora  fertur  ,  ficque  fpinalem  medullam 
amplexatur,  ut  fcripfimus  fuperius  primum  par  gulam  conftringentium  Oefbphagi 
principium  amplecti. 

His  indagatis  exa&e  nervorum  ,  quos  vulgus  ad  Cerebrum  refert ,  originem  invefti-  £w«Jt2» 
gareexpedit.  Primum  enim/wrnon  ut  inquiunt  Prifci  ex  cerebri  bafis  anteriore  fede  £3*""' 
orimr  ;  fed  ex  radicum  anteriorum  fpinalis  medulla:  fuperiore  parte ,  qua  ventriculo- 
rum  cavitatem  refpiciunt.  Simiiiter fectmdum  ex  eodem  fere  loco,  quod  in  fuo  exortu  fic  Secw^- 
unitur,  ut  angulum  communem  efficiat.  Quintum  ex  ponte  Cerebelli  prodit ,  quicum 
Vetercs  fugerit,&  hujus  paris  verum  exordium  latuiffe  eos  necelTum  eft.  Oclayum  fimi-  o&nt 
liter  ad  extrcma  cerebri  latera  ea  fede  ,  qux  fupra  auditus  foramina  eft.  Cxtera  vcl  ex 
Vefalii  quoque  &  Columbi  mente  a  fpinali  medulla  egrediuntur.  Quis  autem  omnium 
progreffus  fit,  quarque  diftributio,  fupra  libro  feptimo  comprehendimus. 

Nervorum  principiis  dimiffis  Cerebellum  auferendum  eft  ,  ut  quamu  -vcntriculus  pa-  :  ... 
teat,  qui  inter  ipfius  bafin  &  fuperiorem  ac  pofticam  partem  fpinalis  medulla?  ex  eorum 
concurfu  enatus  reconditur  ,  cum  revera  non  fit  aliud  quam  cavitas  quardam  teres  ex 
duobus  firibus  femicircularibus  eftormatus.  Superiorem  ergo  ejus  portionem  Cere- 
bellum  :  inferiorem  ,  Spinalis  medulia  contert :  ac,  fi  rem  asqua  metiaris  x ftimatione, 
ventriculi  nomine  prorfus  indignus  eft  ,  cum  in  ipfa  cerebri  cerebellive  fubftantia  non 
fit  fitus,  neque  primaria  intentione  a  Natura  exfculptus ,  fed  ex  corporum  difpofitione 
neceffario  talis  emergat. 

Rcmoto  deinde  Spinalis  medulla?  principio,  ablatis  autem  penitus  nervis  opticis  una 
cum  demonftratis ,  corpufcula  illa  quatuor  ,  Kates ,  Tefles ,  8c  Pinealis glandula ,  non  ta-  fj£ 
menut  vulgoinipfb  Cercbri  corpore  fed  extra  tibi  apparebunt ,  facilique  agnofces  Sl*/<'^:*,* 
induftria  principia  effe  fpinalis  medulla:,  ut  in  ufu  inveftigando  fudorem  haud  mo- 
veas.  T<?/foenim  portionesfuntradicum  medullx  a  Cerebro  enafcentis  :  nates  autem 
earum ,  qua?  a  Cerebello  derivantur.  foramen  deinde  poftcrius  tcrtii  vcntriculi  per  *"*»mp+- 
quod  ad  quartum  viam  efle  tradiderunt ,  non  ahud  elt  quam  lntervallum  quod  ex  m\fi\ 
concurfii  quatuor  horum  corporum  fphsricorum  ob  figura:  neceflitatem  fequitur  & 
formatur. 

Tandem  Ventricuhrum  cerebri  infpedio  reftabit,  qui  utpateantlonga  tibi  &  pro-  y**  - 
funda  fectio  in  bafi  utrinque  facienda  erit ,  labraque  fe&ionis  ad  latera  conjicienda  aut 
diftrahenda.  Sic  manifefto  comperies  ,  quoadnumerum  duos  tantum  effe  Ventriculos : 
ratione  magnitudinis ,  ampliores  quam  vulgo  creditur  :  at  figura ,  cerebri  formam  fequi. 
Quin  fi  advertas  majori  induftria  unicum  effe  afhrmabis ,  diftindtum  fepto  lucido.  In  sj££lu' 

his  con- 


Tlexiu  reti- 
formii. 


Dexira  fi- 
niftra  cerebri 
pars. 

Callofum  cor- 


Veteres  meri- 
to  circit  Cere- 
bri  acTwnem 
haliuunatos 
ejjc. 


Aftio  Cere- 
bri. 


Ariftotclis 
defenfto. 


196  Adriani  Spigelii 

his  confiderabis  plexus  retiformes ,  qui  ex  membrana  Sc  vafis  varie  inter  fe  complica- 
tis,  tum  ( quod  diligenter  notandum  ex  obfervatione  Varolii)  innumeris  glandulis 
componuntur. 

His  vifis  invertendum  cerebrum  eft  &  ejusfuperior  pars  diducenda,  quae  falcis  inter- 
ventu  (  eft  hic  proceffus  fuperior  durae  membranae )  bifariam  fcinditur.  Circa  medium 
utriufque  callofum  corpus  interjacet ,  quod  utramcjue  nectit. 

C  A  P  V  T  VIII. 


<De  Attione  &  ufu  Cerebri. 

V  M  omnis  quae  de  rerum  naturalium  a&ione  ufuVe  inftituitur  difquifi- 
tionis  principium  vera  fit  ac  perfecta  ipfarum  praevia  infpectio ,  quod 
animus  nofter  in  caularum  inveftigatione  iis  infiftat  &  utatur  notioni- 
bus,  quasfenfus  mentis  fatellites  obtulerunt  -y  neminem  effe  ftatuo,quin 
tacita  protinus  vi  quadam  intelligat  majores  noftros  utcunque  fummos 
&  in  Philofbphia  exercitatiffimos  Viros  graviter  in  Cerebri  ufu  hallu- 
cinatos  elfe ,  quod  uti  monftravimus  plerafque  omnes  ipfius  partes  vel  imperfecte  vel 
falfe  admodum  ob  ignotam  veram  diffecandi  rationem  cognoverint.  Quamobrem  & 
dum  ad  hanc  nos  difputationem  componimus ,  ab  eorum  veftigiis  merito  difcedendum 
erit ,  &  Recentiorum  potius  (equenda  inventa ,  quorum  ingenio  ut  primum  vera  diffe- 
candi  Cerebrum  ratio  in  lucem  eruta  eft ,  ita  &  occafio  data  fuit  accuratius  fubtiliuf- 
que  plurima  inveftigandi.  Vtcunque  autem  necdum  omnia  fic  clara  reddita  funt ,  ut 
omnes  fuperaffe  tenebras  videantur:  credendum  tamen  fore  aliquando  qui  in  hanc 
rem  velut  omnium  praeclariflimarri  animum  diligentius  intendentes,  quae  nunc  men- 
tem  noftram  fugiunt ,  clara  ac  manifeftiora  reddant.  Interim  dicamus  quae  in  hac  dif- 
ficillima  refedtionum  parte  noftro  fumus  affequuti  ftudio ,  exordium  ab  ipfa  Adione 
defumentes. 

Graves  hic  mox  difceptationes  inter  Medicos  Peripateticofque  Philofbphos  fe  offe- 
runt.  Hi  enim  cordis  refrigerandi  gratia  conditum,  ex  duee  fuo  Ariftotele  lib.i  1  de  Par- 
tib.  animal.cap.vi  1,  probare  conantur :  iSi,  fpirituum  animalium  generandorum  nomi- 
ne  faclum  non  inftrenue  profitentur.  Ego  etfi  haud  ignorem  quam  longe  inter  fe  diftent 
fummi  hi  Viri  fi  primum  eorum  opiniones  recitari  audias  f  non  tamen  fic  fententiis 
quam  verbis  a  fe  mutuo  mihi  diffentire  videntur.  In  eorum  ergo  concedo  placitum, 
quibus  creditur  Gaknum  rem  ipfam  duntaxat ;  Ariflotekm  vero  etiam  modum  indicaffe. 
Ille  enim  fpiritus  animales  ex  vitalibus  in  cerebro  elaborari  ftatuit :  hic ,  modum  fimul 
exprimit ,  quo  generatio  illa  perficitur.  Dum  enim  benehcio  arteriarum  carotidura 
tum  jugularium  venarum  fpiritus  &  fanguis  in  duras  cerebri  membranse  finus  effundun- 
tur ,  temperamento  cerebri  quod  quam  cordis  frigidius  eft  temperantur ,  aptique  ani- 
malibus  funcl:ionibus  ( fenfuhae  motuque  abfolvuntur )  fiunt.  Manifefte  id  tibi  licebit 
notare,  ubi  vel  vino  vel  internis  cauftis  cerebrum  incaluerit,  in  quo  fubito  nec  mensfibi 
conftat ,  errantque  fenfusacmotuslabafcunt.  Nec  tamen  quod  quibufHam  vifum  eft 
fecundum  fubftantiam  quardam  hic  vitalium  fpirituum  fit  mutatio ,  qua?  totam  horum 
naturam  evertat :  fed  temperamenti  fblius  alteratio  quxdam  perficitur.  Quanquam 
certe  credam  quoad  fubftantiam  attenuationem  quoque  aliquam  accedere,cum  nudos 
magisliberofqueabomniconcretamateria ,  atque  vitales  fpiritus  qui  fanguini  adhaj- 
rent ,  ufu  experiamur.  Caeterum  ipfe  Ariftoteles  utcunque  a  multis  hic  acerbe  repre- 
hendatur ,  qui  obfcuritatem  ejus  exprobrant ,  prudentiftime  tamen  meo  judicio  egiffe 
videtur ,  ut  qui  modum  cum  re  breviter  fic  explicare  contendit,  Nec  tamen  ita  obfcu- 
ritatem  ipfe  fuis  verbis  vel  ambiguitate  vocum  vel  impropria  quadam  dicendi  ratione 
affert ,  quam  relinquit  iis  quibus  legendi  Ariftotelem  &  intelligendi  ratio  non  fatis  eft 
perfpedta.  Nam  cum  loquendi  formulas  quas  ipfe  habet,  tum  a  noftris  hominibus  tum 
imprimis  Galeno  diverfas  acerbe  nimis  fubito  eludunt ,  nx  illi  faciunt  ut  omnia  intelli- 
gendo  nihil  intelligant.  Quam  enim  clarus  fit  ac  quam  prasclaram  fententiam  de  Ce- 
rebri  actione  protulerit ,  aperte  fatis  ex  Iaudato  loco  colligitur ,  lib.  1 1  de  part.  animal. 
cap.  vi  1,  in  quo  clariflime  edocet  Animse  noftra?  officia  muniaque  omnia  caloris  bene- 

ficio  obiri> 


de  Humani  Corporis  Fabrica,  Lib .  X.  ip^ 
ficioobiri,  adeoque  &  motum  ac  nutritionem  calore  abfolvi.  Calorem  autem  hunc 
cum  in  corde  ftabuletur  ut  in  fonte,  propterea  &  calidiiTimum  ibi  eile :  led  cum  in  aliis 
aliiique  tum  partibus  tum  actionibus  mediocritas  quardam  rec]uiratur,momentum  quo 
hanc  aiTequitur,contrarium  poftulare.  Neceftario  ergo  pars  aliqua  (talis  cft  Cerebrum) 
condenda  erat,  qua?  calorem  cordis  ferventem,  id  elt  vitales  Ipiritus  temperaret,  cujus 
ope  reliquae  actiones  ut  motus  ac  (enfus  abfolverentur.  Ergo  cum  Cordis  refrigerandi 
gratia  Cerebrum  conditum  fcribit ,  multa  fimul  non  minore  elegantia  cjuam  brevitate 
explicat ,  uium  primo,  deinde  modum,  ac  tertio  materiam.  Vjum  quidem,  Cjuia  Cordis 
gratia  fa&um :  Modum  ,  cjuia  refrigerat :  Materiam  ,  iive  fubjectum  ,  Calorem.  Sed  vi- 
deamus  quam  apte  etiam  Galeno  aiTentiatur.  Calorem  inquit  cordis  refrigerari :  at  ca- 
lor  hic  ubique  anima?  inftrumentum  ab  eodem  vocatur ,  &  hoc  ipfum  Spiritus  alibi  di- 
cuntur  eiTe :  qui  ergo  clarius  Vitales  Galeni  fpiritus  indicalfet,  cum  calorem  cordis  vo- 
cat  ?  Sed  &  qui  melius  ?  cum  fic  caufam  illius  refrigerationis  fimul  includat ,  cjuod  (ci- 
licettam  ferventem  calorem  actiones  omnes  haudquaquam  perrerant.  Galenus  tamen 
ftrictius  hunc  ufum  perfequitur ,  dum  fenfas  motufque  gratia  fieri  id  contendit :  expli- 
cat  enim  qua:  fint  actiones  illae ,  qua?  refrigerio  cerebri  indigent.  Ex  his  concluditur  , 
partibus  omnibus leniu  motucjue  prxditis facultatem  hanc  ipirituum  animalium  in  Ce- 
rebro  genitorum  ope  orTerri ,  haud  fecus  ac  Vita  ipfa  eorum  fubfidio  qui  in  corde  refi- 
dentes  Vitales  a  Medicis  propterea  appellantur.  Canerum  ut  hi  ipfi  iuaipiorum  fuS- 
ftantia  Arterias  pervadunt,  omnefque ,  ad  quas  tranimittuntur ,  adeunt  partes ,  fic  & 
( fuperius  libro  vn,  cap.  i,id  probatum  eft)  animales  fpiritus  nervorum  penitiftimas 
partes  cum  vitalibus  unt  tenuiores  fulminis  inftar  pervadunt ,  ac  temporis  momento 
penetrant.  In  vivo  namcjue  corpore  partes  quaevis  aperta*  funt  ac  rarae  ob  calorem 
a  corde  indefinenter  fuggeftum  &  pervadentem  omnia  atcjue  attenuantem,quas  poftea 
ob  frigiditatem  concidunt  mox  in  morte  ac  ftringuntur.  Cerebrum  ergo  canalibus 
quoque  eget  Nervis ,  non  aliter  atque  Cor  Arteriis ,  quibus  idcirco  abiciilis  aut  inter- 
ceptis  omnium  animalium  functionum  pernicies  fubfequitur. 

Intueamur  nunc  ftruduram  Cerebri ,  ac  videamus  ut  his  actionibus  fatisfaciat.  Pri-  vfus«rebri« 
mum  in  cranio  fitum  eft,  ut  quam  viciniflimum  eiTet  ienfuum  inftrumentis ,  aquibus 
(enfibiles  ipecies  offerenda?  erant,  cum  Cerebro  dignofcendi  diicernendique  eas  fa- 
cultas  fit  tributa.  At  enim  cum  ienfuum  organa  iupremum  requirant  locum  ,  ifque  a 
cranio  occupetur ,  quemadmodum  id  iub  principium  hujus  libri  adftruximus ,  merito 
&  Cerebro  hic  afiignandus  erat.  Figura  ergo  &  ipfa  cranii  eft  ,  quod  peculiarem  per  ie 
nuUam  requirat  actionis  fax  gratia ,  quanquam  ut  audiemus  poftea  rotunda  quam 
plurimum  juvet  accommodetque.  Eft  autem  homir.i  inter  cstera  &n\mz\\2.maximum  , 
quia  maxime  ianguineus  eft  ,  adeoque  &  maxime  calidum  cor  habet  &  refrigeratione 
majore  inaiget.  Subftantia  vero  ipiay«i generis  eft  acpeculiaris ,  quod  cum  pra*cipuum  ge- 
nerationis  fpirituum  organum  ipia  cerebri  fit  fubftantia ,  &  vero  ha?c  ab  omnibus  aliis 
diveria,  hancnullicommunemeiTedecuerit.  Crajja  autem  eft ,  ne  flueret  :  netamen 
viciflim  nimis  dura  non  reciperet  fpecierum  impreilionem ,  glutinoja  ac  -vijcida.  Alba 
autem ,  quia  fanguinis  expers :  &  hoc  ,  ut  frigidior  eiTet  aliis  omnibus  corporis  parti- 
bus ,  quo  calore  fuo  moderato  vitalium  fpirituum  calorem  remitteret,  ut  videmus  a  ca- 
lore  mediocri  plumbi  eliquati  aeftum  temperari.  Duplex  autem  k*c fubftantra  merito  eft, 
partim  mollior,  ut  ea  qua?  Cerebro  fic  dicto  ftrictius  ,•  partim  dwiujcida,  ut  qua:  Cere- 
bello  competit.  Molliores  enim  nervos  &  humidioresutrecte  Varoliusatqueinge- 
nioie  aiTerit ,  Opticos  five  Vifui  dicatos  neceffe  erat ,  quod  Vifio  mediante  humido 
abiblvatur :  duriores  adeoque  ficcos  magis ,  Acufticos  five  Auditui  infervientes ,  quod 
quse  fbnum  apprehendunt  organa  aliquam  ariditatem  expoftulent.  Hinc  adeo  &  illi 
exCerebroi  atniecontra  ex  Cerebello  originem  fuam  ducunt.  Quia  tamen  haudqua- 
quam  conveniebat  diverfa  omnimodo  nervis  qui  omnes  uni  communi  functioni  defer- 
viunt,  principia  conftituere ,  abutroquealiaquxdamfubftantiaenafcitur  ,  quasquia 
per  Spinam  fe  penetrat ,  Spinalis  medulla  cognominatur ,  tametfi  bene  magna  ipfius  por- 
tiocalvarisamplitudineadhuccoerceatur.  Hxcomnium  totius  corporis  nervorum 
unum  ac  commune  principium  eft  ,  quanquam  ex  gemino  corpore  ac  geminam  uti  di- 
ximus  originem  capiat. 

P  p  Canerum, 


io8  Adriani  SpigeUi 

Cazterum,  cum  ha?c  fubftantia  fic  mollis  ac  tcnera  infinitis  opportuna  fuiffet  pericu* 
lis  ,  nifi  firmata  aliquo  corpore  impetum  omnem  declinaret ,  Membranh  eam  folers  Na* 
tura  involvit,  quas  ipfas  poftea  cum  nec  fic  fatis  tuta  in  faltibus  aliifque  corporis  violen- 
tis  motibus  foret,  cranio  quaquaverfiim  alligavit  &  quidem  prarfertim  uti  firmius  id  ef- 
£-t ,  trajeclis  quibufdam  fibris  per  futurarum  compagines.  Harum  membranarum  diu 
funty  ut  alteraquidem,  dura  fcilicet,  contineret  nec  rumperetur,  unde  craffior  facla  efti 
altera  immediate  tegeret ,  ne  cerebrum  pars  mollis  ac  tenera  difflueret  -y  ne  tamen  ali- 
cubi  offenderet ,  mollis ,  tenuis,  larvifque  exftructa  fuit.  Sed  &  illa  finibus  dicata  crafli- 
tiem  expofcebat :  ha?c  ductus  tantum  exiliores  per  cercbrum  fpargit ,  pcr  quod  uti  tu- 
tius  ferantur  comes  ipfa  varios  anfraclm  in  fuperiore  ipfius  fuperficie  exfculpit ,  qui- 
bus  fefe  ubivis  infinuat.  In  finusautem  fanguis  arteriofus  venofufque  efFunditur ,  qui 
mox  confufus  &  Cerebro  alimentum  &  fpiritibus  animalibus  generandis  matcriam 
fuppeditat.  Quicquid  enim  crafTi  ac  fibrofi  in  eo  eft ,  in  nutrimentum  cedit :  at  vitales 
fpiritus  exhalantes  in  Cerebri  fubftantiam  attenuatique ,  mox  ac  refrigerati  fuerint 
simu.  jn  animales  faceffunt,  nervifque  poftea  tranfmittuntur.  Sinm\\\  quatuor junt ,  exqui- 
bus primi  duo  oblique  afcendunt ,  cum  alateribus  utrinque  ipfos  exftruentia  vafa  afcen- 
dant,  quann  communi  fede  cocunt:  reliqui  excurrunt  partim  verfus  fuperiora ,  ut  tcr- 
tim  -3  partim  ad  inferiora  ,  quemadmodnm  quartus.  Cum  autem  quaquaverfum  propa- 
gines  multiplices  difteminent ,  quam  commodifnme  fane  omnibus  cerebri  partibus 
profpeclum  fuit.  Duo  enimpriorescerebriquidempofterioremtantumattotamce- 
rebellifubftantiam  nutriunt ,  fpiritibufque  perfundunt ;  tertius  vero  ,  fuperiorem ;  fed 
quartus ,  mediam  ac  inferiorem  fedem.  Alii  rami  Venarum  Artcriarumque  qui  cra- 
nium  fubeunt ,  nec  nutriunt  cerebrum  nec  vitam  largiuntur ,  quemadmodum  neque 
horum  qua:  diximus  propago  ulla  extra  cerebrum  ad  alias  partes  defertur.  Adcra£ 
fam  enim  membranam  a  minore  jugulari  vena ,  tum  Carotidis  majore  ramo  vafa  ac- 
cedunt. 

■Extrmmt»  Ca:terum  ut  in  quavis  noftri  corporis  coclione  excrementa  quaedam  feparari  necef. 
fe  eft,  qua?  tanquam  inutilia  primum  colliguntur,  mox  detruduntur :  fic  eadem  ratione 
in  tertia  concoctione  cerebri ,  imprimis  quia  frigidior  pars  eft,  vel  potius  minus  ac  alia: 
caloris  particeps,  coacervari  plurima  neccftitate  quadam  colligitur.  Sunt  ha:c  craffa  vi- 
lcidaque  ( Mucum  vulgus  Medicorum  appellat )  qux  uti  coacerventur  alicubi  fapiens 

2wmWw  Natura  Vcntriculos  duos  ( revera  enim  duo  tantum  jfunt )  efformavit ,  e  quibus  poftea  per 
anteriorem  tertii  dicli  ventriculi  meatum  ,  tum  per  pelvim  fenfim  ad  glandulam  pitui- 
tariamtranimittit,aquaadinferioresinde  partes  ftillando  deducitur.  Ac Ji  moderate 
quidem  recrementa hxc congerantur ,  oculisaffluunt,promufculis:  tumnervis,  proeo- 
rundem  principiis ,  ne  in  motibus  partium  quafi  perpetuis  exficcentur ,  irrigandis :  his 
enim  muniis  etfi  abufu  quodam  abhibeantur ,  maxime  tamen  neceffaria  videbantur. 
Iam fi  abundcnt ,  vel  errore  externo  aut  debilitate  cerebri ,  ad  fpongiofi  offis  fedem  non- 
nunquam  (  frequentiflime  id  adeo  hyberno  tempore  frigoris  gratia  evenit )  affluunt , 
ubi  obftructiones  foraminulorum  inferentia  Gravedinem  excitant.  At  enim  cum  prom- 
ptum  foret  ut  vel  fua  natura  qux  vifcida  eft  ,  vel  mora  diuturniore  in  cerebro  tenacior 
materia  ha?c  reddita  ventriculorum  parietibus,  tum  inferioribus  cerebri  fedibus  adha> 
reret ,  ficque  irremediabiles  concitaret  obftrudtiones ,  provida  in  cun6tis  Parens  plexus 
Choroides  ex  arteriolis  infinitis  efformavit,  quarum  tum  motu  tum  calore  ac  fpiritu  at- 
tenuata  fenfim  deturbantur.  Quia  etiam  excrementa  haud  unquam  in  fuum  concedunt 
locum ,  fed  vel  expultricis  facultatis  vi  qua  trudantur,  vel  attractricis  ut  trahantur  indi- 
gent,  Glandulis  iidem  hi  plexusplenifunt,  quarum  fubftantia,  vel  magniillius  Hippocra- 
tis  teftimonio,  quocunque  corporis  loco  inveniatur  feroforum  humorum  expurgationi 
dicata  eft.  Sunt  autem  arteria?  hse  glandula?que  membranula:  tenuis,  denfx  tamen  ope 
connexa?,  ut  a  difruptionis  periculo  cui  tenuitatis  fuae  gratia  objecl:tT  erant,  vendicaren- 
tur.  Quemadmodum  autem  a  vifcofitate  difcrimen  erat,  ne  obftructio  oboriretur :  fic 
ubiacredinem  recrementa  hxc  fufcipiunt,epilepfia:  vellicato  nervorum  principio  quod 
circa  fpinalem  medullam  eft,  periculum  imminet. 

Reliquarum  partium  qua?  in  Cerebro  funt ,  ufus  ex  didis  facile  colliguntur ,  utde- 
monftratione  prolixiore  haud  egeant ,  dum  veram  modo  aifTecandi  rationem  &  noris 

probe 


i:  :i 


de  Humam  Corporis  Favrica,  Li  b .  X.  2 5? 9 

probe  ac  ftudioie  fequaris.  T^/fo  enim  &  Sates  portiones  tantum  e(Te  radicum  medul-  v  ■ 
lx  a  cerebro  tum  cerebello  enafcenth  ,  ipfa  inipe&io  docebit :  foramen  autem  pofteriui 

11  1  iir  r  Jtr:144  ,erri 

tertii  ~ver.tricuk  non  auud  quam  meatum  ex  norum  globoiorum  corporum  concuriu 
enatum  ipie  conjicies.  Vbi  enim  cumque  quatuor  iphxra:  ieie  contingunt ,  in  medio 
intervallum  quoddam  fpatiumque  interjici  nulli  nec  dubium  eft ,  necobkurum.  Gbm-  UAfa 
dulapinealis  his  adftans  glandula  eft  divaricationem  finus  quarti  luftinens ,  ac  verfus  an-  f™M' 
teriora  deducens.  Ipfe  autem  quartiis  Ventricuhs  &  extra  ipiam  Cerebri  fubftantiam  fwr»,*, 
confiftit  (undenugxfuntfpirituseumiulcipere)  &  nihil  eft aliod ,  quam  cavitas  ex 
finu  Cerebelli  Sc  medullx  lpinalis  enatus.  Ille,  ob  concurium  proceiiuum  vermifor- 
jniumht,-  hic ,  ob  unionem  duorum  truncorum.  Ex  neceftitate  ergo  fabrica?  horum 
corporum  ,  non  fims  alicujus  gratiaqui  quidem  Cerebri  a£tioni  infcrviat ,  conditus 
videtur. 

C   A   P   V  T  IX. 

T)e  oculo  rnterno ,  frje  vifts  tnflrumento. 

N  capite  Cerebrum  fi  late  hoc  vocabulo  utaris,  tum  fenfuum  inftru- 
menta  contineri  ab  initio  hujus  libri  diximus.  Cum  ergo  quantum  pra> 
lens  inftitutum  requirebat  abundefatis  de  illo  verba  fecerimus,reliquum 
videtur  ut  de  his  quoque  iermonem  exordiamur.  Sed  enim  cum  fen-  saf*. 
fuum  alii  quidem  interni  dicantur,  alii  externi ;  ilios  Cerebro  tanquam 
inftrumento  proprio  uti  apud  omnes  parne  pro  confefio  habetur  ;  mo- 
dum  tamenipfum  nemo  fortalfe  adhuceftquiaperuerit,cumfereiicevenire  videamus, 
uti  anima  noftra  licet  infmitarum  rerum  cognitionis  fit  capax  &  in  divinarum  quoque 
icientiam  penetret,  feipfam  tamen  immerfa  his  corporis  vincuiis  intelligere  neutiquam 
poflit.  Externorumverofeniuumdomiciliaquinquefant,  quodtotidem  reperiantur 
objecta,  qux  fenfibus  obverfantur j  non  tamen  omnia  in  cranio  collocata  funt,  fed  qua- 
tuor  tantum  ,  difrulb  per  tctum  corpus  quinto  quod  Tactui  debetur.  Exordiemurab 
Oatlo  qui  viiui  dicatus  eft ,  cum  &  fubtiliflimo  objecto  gaudeat ,  &  hanc  mortalium  vi- 
tam  beatam  ex  omnibus  quam  maxime  reddat ,  quo  fine  volupras  nulla,  nulla  jucundi- 
tas  eft,  cum  immenfam  hanc  rerum  pulchritudinem  eum  necefte  fitfugere ,  quivifu 
deftitutus  perpetuis  tenebris  urgetur. 

Dicitur  autem  Ocvlvs,  i$rjzc?.ulg  Grscis ,  quafi  dms  ^?.*u& ,  fedes  ac  doroicilium 
vifus ;  &  vel  externus  eft,  de  quo  libro  primo  actum  fuit,  vel  internus.  Externus  dicitur ,  Exxmua. 
quicitra  diffeclionem  confpicuus  eft  ,•  ad  quem  referuntur  fupercilia ,  palpebra? ,  tarfi  , 
cilia,  tumglandula:  &  foramen  lacrymale :  i/:f(Ti(?r  contra  ,  qui  diifectionis  benehcio  *>*■■» 
innotelcit.  Conficitur  hic  ex  mulculis ,  adipe,  vafis ,  tunicis  &  humoribus.  Dtmujculis  * 
4 libro  quarto  diclum  eft :  de  adipe  pauca  monenda  iunt,  fi  dicamus  copiofum  fatis  ocu- 
lis  apponi ,  interjectum  inter  mufculos  &  vaia  ,  qui  fervit  ad  eofdem  irrio;andos ,  ne  in 
motu  qui  perpetuus  quali  &  continuus  eft,  exficcentur.  Vafa  omnis  lunt  generis :  Ver.x, 
•  ajugularibus  ortx  :  Arteria,  a  Carotidibus :  Kcrrorum  duplex  genus,  b  unum  lenium  >>- 
primario  impertiens  :  c  alterum,  motum  :  illud,  primum  par  <5c  Opticum  :  hoc,  fecun- 
dum  &  motorium  vocatur :  cxterum  utriufque  hiftoria  libro  ieptimo  ecarrata  eft.  Re- 
ftat  er^o  ut  hic  de  lolis  tunicis  humoribufque  asamus. 

De  Tunkarum  numero  magna  lis  eft  inter  Anatomia:  proceres ,  quam  ipfam  ut  decli-  ^"^- 
nemusinfpeclioni  potius  quam  authoritati  infiftamus ,  fed  &  hac  divifione  evitabi- 
mus.  Alins  enim  dicimus  tunicas  qua:  ipium  oculi  crlobum  eirormant ,  pro  humorum 
receptione:  alias ,  qua:  adnalcuntur  oculo  ,  ut  alligent  vicinis  partibus  :  r.cr.r.ullas  de- 
mum,  qux  humores  ipfos  immediate  cingunt ,  neioterieconfundantur.  Primiordmh 
funt ,  qua:  proprie  oculorum  tunicae  vocantur :  feamdi,  qua:  improprie :  tertiij  qux  hu- 
morum  membrana:  appellari  quam  commodiilime  queant.  Primi  crdinisj  ab  optico  ner- 
vo  eflormantur  ,  qui d  cum  triplici  conftet  fubftantia  ( conrlatur  enim  ex  duabus  cere- 
bri  membranis  dura  tenuique,  tum  ipia  ejuidem  molli  natura )  a  fe  mutuo  quod  in  nul- 
lo  alio  totius  corporis  nervo  videre  eft  ieparata  ,  mox  expania  &  fe  conglobante  ,  tres 
quoque  funt  numero  y-  e  una,  craffa  ,  a  dura  5  {akera ,  tenuior ,  a  tenui  \  B  vkmay  moliis , 

P  p    2  a  cefebri 


1 


Cornen. 


Vvett. 


PupilU. 


Acbiata. 


Innominntx. 


Cryftaliina. 


Vitrea. 


Humores. 


Aqtteiu. 


b,  C. 


enu_ 

"  :  «J. 
if  iofe 


ri  :fed  f, 
in  ufcde 
«  iku, 


500  Adriani  Spigeln 

a^erebriipfilTimafubftantiaprodu&a.  Prima,  aDuradicitur  :  fecunday  bVvea;  cter- 
tia ,  Retina  vel  Retiformis.  Secundi  ordinis ,  dua?  funt :  altera  enim  a  pericranio  conftitui- 
tur ,  &  d  Adnata  vocatur ;  altera  ,  a  tendinibus  mufculorum  oculorum  dura?  tunica?  im- 
plantatisj&lnnominataappellaturquafiincognita  Veteribus  nomen  indeptahaud  fue- 
rit ,  cum  tamen  expreftam  ipfius  mentionem  Galenus,  lib.  x  de  Vfu  part.  cap.  1 1 ,  fece- 
rit ,  ubi  ad  circulum  ,  inquit ,  fexta  qua?dam  tunica  extrinfecus  prope  accedit  in  duram 
tunicam  inferta,in  quammufculorum  oculosmoventium  enervationes  (id  eft,tendincs) 
finiunt.  Prior  ergo  ex  his,  orbita?  ;  pofterior,  mufculis  oculum  alligat.  Humorum  cum 
tres  fint  ut  poftea  dicetur ,  Aqueus  quidem  nullam  habet  membranam ,  qua?  ipfum 
coerceat :  at  Cryftallinus  &  Vitreus  membrana  cinguntur ,  quas  opportune  Cryftalli- 
nam ,  Vitreamque  dicemus.  e  Dura  ergo  tunica ,  Grrccis  «A^a^  di&a ,  omnium  oculi 
membranarumfubftantia  duriflima  cra(Tiflimaqueeft,fituextima,colorecinerco.  Hanc 
nonnulli  Arabes  fecuti  in  duas  dividunt ,  pofteriorem  inquam  ,  &  priorem  ;  illi  totius 
nomen  tribuunt ,  hanc  a  fubftantia?  fimilitudine  Corncam  appellant.  Pcllucida  enim  eft 
inftarlamina?  cornea?  bovina?,eundem  etiam  colorem  refert :  magnitudine  tamen  alte- 
ri  ufque  adeo  cedit ,  ut  non  ulterius  fe  extendat  quam  cryftallini  humoris  eft  ambitus. 
Rotunda  ergo  quoque  velut  ipfe  eft  ,  perque  eam  iridem  &  pupillam  apertis  oculis  ex- 
trinfecus  tanquam  duashafce  partes  cooperientem  intuemur.  Gibbam  ledem  anterio- 
rem  habet ,  at  pofticam  concavam  ,  denfa ,  dura  ,  a?qualis  ac  tenfa.  {Vvea ,  ab  optico  f\ 
nervo  ufque  ad  iridis  ambitum  five  Coronam  fe(e  expandit ,  ac  totam  eam  oculi  par- 
tem  quam  dura  ufque  ad  comeam  cingit.  Atra  eft  in  utraque  fua  tacie  ,  fictamenut 
in  exteriore  color  hic  facile  a  digitis  detergatur ,  at  in  interiore  infeparabilis  fit.  In  bo- 
bus  interior  carulea  eft,  externa  pcrpctuo  nigricat.  Hanc  Herophilus  folliculo  uva?  ni* 
gra?  ex  qua  fiiccus  cum  gigartis  cxpreftus  cft ,  haud  inepte  aflimilavit ,  fctyt^L^  vocans. 
Cum  enim  colore  conveniant ,  foris  quoque  ut  folliculus  hic  lxvis  eft,  intus  afperiuf- 
cula,  ante  perforata ,  unde  &  aliis  -nj^^^  appellatur.  Foramen  hoc  Pupillay  Graecis 
,  &  quia  nigrum  efleiolct ,  Kigrum  ocu/i  quibufdam  dicitur ,  ea  fede  exfculptum  quae 
centrum  cornea?  ambit.  Eft  autcm  in  hominc,  rotundum  :  in  bove  ,  ovale :  in  fele ,  fif- 
furx  inftar  oblongum  ,  cui  dilatatio  ac  conftricTio  pro  ratione  lucis  vehementioris  aut 
debilis  ingreflu  vel  receffu  compctit.  Ca?terum  membranam  hanc  fimiliter  utduram 
in  duas  nonnulli  authcritatem  fequentes  Arabum  divifere  ,  quarum  priori  totius  no- 
men  tradidere ,  Vvcam  vocantes :  pofteriorem  x°f>0fi^ '» Cborioformem  dixere  ,  quod  Cho- 
rii  in  modum  plurimis  venulis  arteriolifque  internafui  fede  fit  perfuia.  At  enim  cum 
nullibi  difcrimen  reperire  fit ,  ne  pra?ter  neceflitatem  immeniam  rerum  noftri  corporis 
copiam  augeamus ,  unicam  conftituere  fatius  eft  quam  Vveam  appellare  cum  Hero- 
philo  ,  quod  commodiflime  nomen  hcc  invcntum  fuifle  videatur ,  fas  erit.  Retina  vel 
Ketiformu.  Rttiformis ,  ^pQkr^oc-tor^ ,  quod  figuram  exprimat  retis  rotundi  quod  in  aquam  orbicu- 
lariter  projicitur ,  &  a^^k^ov  vocatur  ,  -s&^  -n  dptp&dfoetv ,  quod  circumjicere  fignificat : 
Latini  everriculum  dicunt.  Ha?c  a  nervi  optici  medio  &  extremo  mucofa  &  rubefcens 
nonnihil  ad  cryftallinum  ufque  humorem  cujus  ambitum  complectitur ,  feie  extendit. 
Adnata ,  cVwntpvKug ,  a  pericranio  originem  fuam  ducit ,  quod  ubi  palpebram  fuccinxerir, 
reflecTitur  &  totum  illum  album  oculi  bulbum  quem  citra  diiTedionem  in  vivisintue- 
mur,  ufque  ad  cornea?  circumferentiam  contegit.  Jnnommata  autem  a  tendinibus  mu- 
fculorum  oculos  moventium  producitur  ,  qui  fub  adnata  tunica  progredientes  in  ean- 
dem  prope  iridem  locum  terminantur.  Cryftallina,  quam  &  Araneam  &  ^*%vc«£j  Gra?- 
ci  vocantatenuitatequaaranearumtelasarmulatur,  a?qualis  eft ,  denfa,  la?vis,  eju£ 
dem  &  figura?  ac  magnitudinis  cujuseft  cryftallinus  huinor  quem  fuccingit,  nonta- 
men  paris  ubiquecraflitiei.  Anterior  enim  pars  ,  qua?  aqueum  humorem  refpicit ,  fic 
tenuis  eft  ut  multis  occafionem  prabuerit  dubitandi  efletne  cryftallinus  humor  mem- 
brana  involutus :  pofterior,  crafliufcula  videtur.  Vitreay  t5*Ao«^? ,  humoris  vitrei  tuni- 
ca  tenuiflima,  alba  ac  la?vis  eft,  qua?  facile  (e  proditcum  ea  incifa  quem  contiaet  humor 
effundatur. 

8Humoruminternioculitresfant,  hAqueus,  1  Cryftallinus ,  kVitreus,  arebusil-i?. 
lis  quibus  quam  fimillimi  funt,  fuum  nomen  indepti  &  eodem  quo  recenluimus  or-  'k'± 
dine  in  oculo  fiti.  Aqucus  enim  aqua?  inftar  fiuidus,  nullaque  interceptus  tunica  an- 

guftiis 


3 


»  ctp.i 


de  Humani  Corporis  Falrica,  Lib.  X.  $ o  r 

guftiis  illis ,  qua?  intcr  corneam  uvearque  foramen  &  cryftaliinum  funt ,  anteriore  ma- 
xime  fede  intercluditur ,  quantitate  quoque  reliquis  admodum  cedens.  Hunc  fequitur 
Cryftallinus ,  ^v^^o^r? ,  aranea  contentus  membrana,  concreta:  glaciei  puriffima:  a:mu- L  :  -  • 
jus,  lenticularis  potius  quam  exacle  fphxricx  figura? ,  qux  caufla  eft  cur  a  Ruffo  Ephe- 
fio  Lentkularis  ocu/ipars  fuerit  vocatus.  Vitrcus  five  wtAtei&K,  quod  vitrum  liquefaCt.um  co-  - 
lore,  confiftentia  ac  fplendore  exprimat ,  copiofifiimus,  a  tergo  cryftallini  quo  quintu- 
plo  major  fitus,  totumque  fere  oculi  bulbum  adimplens. 

Actio  OcuB  nulli  non  manifefta  eft ,  nimirum  Vifio :  at  Vfus  partium  ipfius  pra?ci- 
pui  non  re&ius  queunt  explicari ,  quam  Vifionis  ratione  fedulo  percepta.  Ad  hanc  tria 
requiruntur ;  inftrumentum,  objecr.um,&  quod  utrumque  intercedit  medium.  Inftru- 
mentum  eft  Oculus ;  Objecium,  res  vifibilis ;  Medinm,  aer  illuftratus  &  a  re  vifibili  maxime- 
que  ejus  colore  affectus.  Aerem  enim  affici  ab  objecto  vifibili ,  immutarique  pluribus 
experimentis  nullo  ncgotio  probari  poteft.  Candida  namqueinduti  vefte  fi  a?ftivo  tem- 
pore  ac  fereno  fub  virente  confideant  arbore  viridi  colore  a  foliis  veluti  tingi  videbun- 
tur.  Harc  aerismutatio  non  quatenus  aer  eft  eidem  accidit ,  non  enim  illuftratus  nihil 
hujufmodi  patitur;  fed  quatenus  diaphanus  eft  ac  perfpicuus ,  &  verbi  gratia  a  folis 
radiis  illuftratus.  Lux  namque  corporis  colorem  attingens  coloratur  ;  fenfus  autem  for^ 
mam  citra  materiam  fufcipit.  Ob  hanc  ergo  caufam  duabus  ex  partibus  internus  ocu- 
lus  exftruitur ,  ex  diaphanis  inquam  &  opacis.  Diaphana:  funt  ex  tunicis  quidem,  Cor- 
nea  ,  Aranea  ac  Vitrea  ,  omnefque  humores :  cxterx  membrana?,  opaca?.  Diaphana* 
ergo  partes  anticam  oculi  fedem  occupant ,  ut  ab  affe&o  aere  &  ipfie  arficiantur ,  ab 
illuminato  &  ipfie  illuminentur  :  opacx  contra,  in  pofteriore  Sc  a  lateribus  Citx  funt,  ut 
lumen  melius  clariufque  per  diaphanacorpora  penetret  &  fplendefcat.  Sicinprofun- 
do  puteifundo  fi  obfcurifTimus  iit,  meridianis  horis  ftellx  comparebunt.  Cxterum 
cum  in  omni  organo  pars  una  fit ,  cui  potiffimum  aclio  refertur  accepta  ,  qua?  &  pri- 
maria  propterea  dicitur  ,  in  oculo  quidem  plerorumque  fere  omnium  Anatomicorum 
confenfu  humorCryftallinus  illa  perhibetur.Ego  vero  in  vifione  duas  prascipue  partes  con- 
ftituendas  arbitror :  unam  ,  quae  lumen  immutatum  fentit ;  alteram  ,  qua:  recipit :  illa, 
ni  fallor  retina  eft  tunica ;  harc ,  vitreus  humor.  Hic  enim  ,  quam  cryftallinus  optico 
nervo  multo  eft  vicinior,  ultimamque  propterea  &  maximam  fufcipit  retra&ionem. 
Merito  ergo  Corneagibba  exterim  eft  ,  ut  in  oculum  magna  corpora  alixque  res  vifibiles ,  • 
etiam  ex  obliquo  inciderent :  interius  contexa  ,  ut  humori  aqueo  ( fub  ea  enim  totus  con- 
tinetur )  conveniens  fpatium  tribueretur.  Eundem  ut  retineret,  neve  aut  difllueret  aut 
exhalaret ,  dcnfa  fa&a  eft ;  &  ne  perrumperetur  aut  facile  erola  damnum  acciperet  tum 
a  fumo  acribufque  foris  incidentibus ,  tv.m  a  lacrvmis  excidentibus ,  dura  eft  exftrucla. 
jEqnalis  ac  tenfa ,  ne  fpecies  vifibiles  corrugata:  offerrentur :  Diaphana  vero  ,  ut  lux  ad 
humores  qui  lucis  in  oculo  refra&iones  efficiunt ,  tranliret.  Prima  enim  in  aqueo  fit 
cum  cornea  ;  fecunda  ,  in  cryftallino  ;  tertia  in  vitreo.  Fit  namque  vifio  per  refractio- 
nem :  refra&io  diverfa  corpora  poftulat,  diverfajque  magnitudinis  ac  fplendoris.  Rur- 
fusinteropacaspartestunicaD/^facl:aeft,  ad  oculum  in  fua  rctunditate  confervan- 
dum.  Vrea  ,  nigra  interius  &  exterius ,  ut  aqueus  cryftallinufque  humores  obfcuraren- 
turimpenfius ,  ficque  lux  oculum  fubiens  fplendcret  magis  ac  colligeretur :  abfque  hoc 
enim  foret ,  ad  profundum  locum  non  penetraret.  Foramen  urex  datum  ,  ut  res  vifibiles 
admitteret :  Cryftallina  ac  Vitrea ,  ut  fuos  humores  terminent ,  ne  difSuant. 

C   A   P   V   T  X. 

^De  Aure  interna ,  frje  organo  Auditus. 

V  di  T  v  S  organum  ,  Auris  dicitur  a  vocibus  hauriendis ,  quod  ejus  eft  a  vris. 
officium.  Harc  duplex  eft  ;  una ,  externa ;  altera  ,  interna ;  eadem  fane 
HH ratione qua  Oculum  geminum  diximus.  EiTERNA,  Grarcis  dimi-  Extema. 
nutive  u-na  dicitur,  quos  Latini  recte  imitati  Aurkidam  vocant :  Inter- 
na  ,  totius  nomine  gaudet  ac  verum  pra:cipuumque  auditus  eft  orga- 

  .  num.  Appellationes illius  partefque a  libro  primo  perfequuti  fumus,  hic 

figuram  tradamus,  quae  psene  ovalis  fi  latitudigis  circumterentiam  fpectes :  finaltitu- 

P  p    3  dinis , 


Partcs  fiimi- 
l.tres. 


Attditoritu 
meattu. 


Interna. 


Cavernar. 
Prtma. 


Secunda. 
Tertia. 

Membranr. 


Officula. 
Mufculus. 

ARio. 


3  o  i  Adriani  Spigelti 

dinis ,  exterius  ubi  occipitium  refpicit ,  magna  ex  parte  gibba ;  interius ,  tribus  cavi- 
tatibus  finuata.  Prima ,  intimaeft,  a  auditorium  meatum  conftituens  8c  ad  tympani  *>li.b. 
ufque  membranam  pcnetrans  :  Secunda ,  aux  hanc  immediate  ambit ,  latiulcula  ac 
b  Concha  dicitur  :  Tcnia  ,  fub  oris  auriculae  reflexa  totam  fere  ipfam  circumit,  &  in-  K*> 
nominata  remanfit.  Componitur  cJupcrior  auricukpars ,  ex  cartilagine,  cute  tenui  &  mem-  <, ». 
brana  carnofa  ,  per  quarum  extcrnam  fupcrficiem  qua?  caput  fpe&at ,  exigux  vena? 
atque  arteriola?  a  venis  jugularibus  tum  carotidibusarteriisorta?  excurrunt.  d  Infcrior  d >  & 
pars  (Lo/wdidta)  ex  moili  Ipongiofaque  carne  conftat ,  cute  obte&a  citra  membra- 
nam  carnofam.  Ipfe  autem  auditoriws  meatus,  partim  cartilagineus  eft ,  utforis;  par- 
timcffeus,  ut  fedeinterna.  Cxtcrum  Vfum  Auricula?  egregie  nobis  clarum  reddunt 
quibus  vel  frigoris  injuria  periit  vcl  gladio  abfcifTa  eft  ,  cum  articulatum  fonum  nequa- 
cjuam  apprehendant ,  fed  fluentis  inftar  aqua?  murmur  duntaxat  percipere  fibi  vide- 
antur.  PercufTus  enim  aer  neque  prarparatus  neque  collecTus  prius  a  cavitatibus  auri- 
cula?  in  meatum  auditorium  compellitur.  Ipfa  autem  auricula  cartilaginea  eft ,  ut 
commode  omnibus  externis  refifteret ,  nec  tamen  in  fe  mollitie  concideret ,  quo  pacto 
&  aliae  partes  extrcmae  e  cartilagine,  utfuperius  clibro  tertio  diximus,  exftrucfce  «» < ik 
fucrunt. 

I  n  T  E R N  A  auris  in  ofTe  temporum  confiftit ,  fed  ea  ejus  parte ,  quam  f  os  petrofum  ss- 
appellamus.  Habet  haec  cavernas  tres,  mcmbranas,  officula  tria,mufculos  duos,  & ner- 
vum.  De  oficulis ,  s  libro  fecundo  a&um  eft  ,•  de  mufculis ,  h  quarto  :  de  nervo ,  1  feptimo :  l\  c  'f. 
Caverna?  ergo  &membrana:  hic  explicandxerunt. 

Cdvernarum  k  prima  ,  Tympanum  a  nonnullis  Recentioribus  vocatur ,  quia  tympano*;£l# 
bellico  inftrumento  cum  fua  mcmbrana  impcndio  quam  fimilis  cft.  Hax  omnium  ma- 
xima  offis  pctrofi  principio  infculpta  ea  fcde  cft ,  qua?  mammillaris  proceffus  radicem 
&  finum  qui  maxilla?  inferioris  capitulum  fufcipit ,  intercedit.  Continet  autem  infe 
tum  aerem  illum  quem  implantatum  Philofbphi  appellant ,  tum  duo  foramina, 1  unum  »•*■ 
majufculum ,  per  quod  in  fecundam  cavernam  itur ;  m alterum  minus ,  quod  in  tertiam  «. 
tcndit.  n  Secunda ,  Labyrinthw  dicitur ,  &  in  ofTis  petrofi  radice  infculpta  rotunda  eft ,  in  ».  i  ». 
innumeros  &  anfractuofos  meatus  magna  ex  parte  pofterius  ad  mammillaris  proceffus  "' 
interiora  tendentes  definit.  °Teiria>  quam  Cochleam  appellant,  omnium  minima  eft, 0,1 
cochlearumque  gyros  perquam  afrabre  exprimit ,  in  anteriore  fede  procefTus  petrofi 
fub  prima?  cavitatis  tuberculo  fita. 

Mcmbranarum  complures  funt ,  pellucida?  ac  aranearum  telarum  inftar  tenues ,  qua? 
prioresduascavernas,  nonnullofqueinlabyrintho  meatus  inveftiunt.  pVnaeft  prae^1"- 
cxteris  maxime  nobilis  a  Barbaris  myrinx ,  a  Recentioribus  o^uibuCdam  Tympanimem- 
brana  vocata.  Ha?c  rotunda  eft ,  ca?teris  craflior ,  ^  annulo  illi  offeo  qui  r  tympano  five  *<:*' 
prima?  caverna?  circumjicitur  ,  quaquaverfum  adnata,  adeoque  &  veluti  feptum  quod-  r' 
dam  eam  ipfam  ab  auditorio  meatu  feparans.  Poft  hanc  in  eadem  caverna  s  tria  ofiicula  s>Vml 
continentur  ,  a  figura  Malleus ,  Incus,  &  Stapes  dicTa ;  mufculufque  exiguus,  quem  fupra 
Internum  auris  interna?  vocavimus. 

Auditus  five  acTio  auris  ut  Recentiores  afferunt  Anatomici,accidit  cum  fbnus,qui  fb- 
lidorum  corporum  velociter  percufTorum  qualitas  fenfibilis  eft ,  vicino  aeri  tanquam 
propriofubje&o  impreiTa  ad  aurem  internam  &  ejus  pra^cipue  membranam  tympa- 
num  obcingentem  per  continuatum  acrem  defertur.  Ingreditur  enim  hic  aer  commo- 
tus  primam  cavernulam ,  in  qua  implantatum  illum  aerem  movet,  quo  commoto  re- 
liquus  qui  in  aliis  continetur  cavernis  agitur  Sc  ad  nervum  tandem  pertingit,  a  quo  tan- 
dem  percipitur. 


C  A- 


de  Hum.tni  Corports  Fabric.t,  Lib.  X. 


3=3 


cxrf 


C   A   P   V   T  XI. 

T>e  nafi  interno  ,frje  olfacius  infirumento. 

Xstrvmentvm  Olfactus  nonnulli ,  vulgi  fententiam  fequuti ,  Da-  NASVS. 
fum  efTe  arbitrantur.  Galenus  modo  anteriores  cerebri  ventriculos, 
modo  proceilus  mammillares  autumat ;  cjuia  tamen  hx  partes  concur- 
rere  ad  oltaciendum  videntur,  dicamus  Odoratus  inftrumcntum  ex  du- 
.  plici  conftare  parte  ,  extcrna  nempe  &  intcrna.  Externa ,  Nafus  vulgo  ErterTrej- 
\e>o  c^Jy^       dicitur,  &  tribus  ex  oGibu-s  conftat ,  de  quibus a  libro  fecundo  a&um  eft :  ffi*-.,  ... 
vi.    cxcartilaginibtis  quinque ,  quarum  hiftoriam  in  0  tertio  pedcquuti  (umus:  tum  cutemem-  ££fn*,M" 
i:.    branaque  camofa ,  quarum  tra<5tatio  iub  gencrali  continetur ,  quam  c  libro  oclavo  exhi- 
buimus.  Illius  membranae  enarratio  omilTaadhuc  eft ,  quarinterius  nafi  foraminain- 
veftit  Sc  acutiffimum  habet  fenfum  ,  tenuis  &  rubicundi  coloris.  Hxc,  cjuo  ccrebro  vi- 
cinior  fic ,  maximec[ue  circa  elatiorem  nafi  regionem ,  fenfum  accjuirit  excjuifitiorem  : 
moxvero  criftolumos  fuccingit  ac  foraminulis  totidem  quo  ipfum  pertunditur  ,  per 
Cju<e  mucolus  humor  gravedine  preffo  capite  exftillat  vacuaturque. 

Crterum  intet  i  .  p  trtes  inflrumenti  olfacliu  five  nafi  interni ,  os  funt  cribrofum ,  crafTa  Sc  T"Vr:' 
cxfangui  mcmbrana  obcruftatum  ea  fede ,  qua  cerebrum  refpicit,  tumproceffu-s  mammil-  fr :f^*  T 
Tx  cerebri  enim  anterioribus  partibus  duo  veluti  tubercula  vaccarummammis 
SLC  fimilia  prominent,  qua:  ideo  mammillares  (ab  aliquibus papillares)  cerebri proceffus  vocantur. 
His  fubjacet e  anterior  pars"  (mcumbens  adeo  offi  criftofo)  octavi  paris  nervorum  cere- 
bri ,  per  quos  ad  cerebrum  deferri ,  apprehendi  autem  primum  odores  per  procefTus 
mammillares  credimus ,  cum  os  cribrofum  ad  odoratum  primario  non  concurrat ,  fed 
tantum  odoribus  viam  concedat. 

C   A   P  V   T  XII. 

T)e  gufius ,  taclufque  insirumentis. 

9B&%gMtS&mm  V  S  T  V  S  tacTufque  inftrumenta  hic  jungimus,  quod  Guftus,vel  Arifto- 
tele  tefte  cui  omnes  lubfcribunt,  quardam  taclus  fit  fpecies.  De  neutro 
tamen  multa  dicenda  funt ,  quod  omnium  quoque  confeftione  Guftus 
inftrumentum  fit  Lingua  ,  cujus  hiftoriam  in  flibro  quarto  recenlui- 
mus ,  quanquam  primaria  pars  tunica  illa  fit ,  qua  obcingitur.  Nervi 
deinde  quas  partim  a  quarta  ,  partim  feptima  conjugatione  eorum  qui 
a Ipinali  medulla  dum  in  cranio  adhuc  eft  oriuntur,  accipit,  fuperius  quoque libro  fepti- 
mo  fimt  explicati.  Detactus  organo  e  diverfo  lites  movent  DifTectionum  ProfefTores 
innumeras ,  quiatamen  certum  eft  immediatum  aliquod  conftituendum  efle  quod 
competat  partibus  tam  diverfis  taclu  prarditis ,  Cuti ,  Membranx  ,  Nervo  ,  Tendini, 
Carni,non  melius  poftumus,quam  fi  dicamus  Carnem  efTe,  non  illam  intelligentes  qux 
vulgo  fic  vocatur  ,  fed  quicquid  fibris  nerveis  conftipatur  ac  molle  eft.  Sic  facile  infi- 
nitis  nos  fubtrahemus  difputationibus,  quas  Philofophi  Medicique  inftituunt,  modum-  v 
que  inveniemus  qui  fententiam  utrorumque  nedat. 

GRATIAS    TlBI    DOMINE    I  E  S  V. 


INDEX  LIBRORVM 

HVMANI  CORPORIS  FABRICA 


A. 


|p  Bdomen ,  7.  8.  improprie 
pro  imo  vcntre  fumi- 
tur,  tbid. 
Abdominis  compreflio,iio. 
quo  fine  inftituta,  tbid. 
Abdominis  mulculiqui  dicantur  efle  & 
quot,  108.  nihil  adrefpirationem  fa- 
ciunt,  101.  probatur,  tbid. 
Abdominis  raufculorum  ufus  duplex,  110 
Abdominis  oblique  defcendentes  mu- 
fculi,  108.  eorum  veraorigo,  101  & 
108.  ufus&a&io,  110 
Abdominis  oblique  afcendentes  mufcu- 
li,  108.  eorum  a&io  &  ufus,  111 
Abdominis  re&i  mufculi,  108.  eorum 
figura,  ibid.  interfediones  tres ,  109. 
vafa ,  ibid.  eorum  a&io  &  ufus  ,111. 
thoracem  flectunt,  112 
Abdominisre&i  mufculi  quaG  in  vagina 
induG  funt,  113.   duo  habent  prin- 
cipia  &  fines  ex  mente  au&oris,  tbid. 
AbdoministranfverG  mufculi,  109.  eo- 
rum  a&io  &  ufus,  114 
Abdominis  pyramidales  mufculi  ,  109. 
funt  diftin&um  par  a  re&is,  tbtd.  non 
reperiuntur  in  omnibuSjiio.  &  quan- 
do  non  reperiantur,<W.  eorum  a&io 
&ufus,  114 
Acetabulum,  26 
Adeps,  vtde  Pinguedo. 
A'<JiV£j  venarum,  140 
« cf>jA@-  2^srvc>j  quid  fit,  207 
Aer  lubftantia  fua  non  ingreditur  cor, 

278 

Aer  non  facit  ad  generationem  fpiritus 
vitalis,  283 

i£thiopes  cur  nigri ,  joy.  capillos  ha- 
beantbreves,  210 

ATj^sv,  139 

AT^fi»  5TO^5ffXdo<JCS1)C«,  I47 

A'yKwv,  io,  </8 

cuSo~ov  yvvcuKX~QV,  2J4 

Aiy.x,  164 

ciiyvAw^/,  4 

AVKcwJa,  48 

•**?0V,P>  S9 
ak^o-^^ov,  10.  II 

«XflftljUJOV,  48 

cLkowv\)%x[,  12 

Ala,  6 
Alae  fub  vnlva,  10.25$" 
Alx  in  dorfb,  47 
Alati  quinam,  47 
Alimentura  quoruplex,  z6j 
Album  oculi,  5; 
Alveoli  dentium,  42 
Alvus  quibus  natura  fluentior,  20 
cipi&pvyxi,  3 
Amygdalx  qux  Chirurgis  dicantur,  282 
Anaftomofis  venarum  duplex,  147 
Anaftomofes  venae  Portx  &  Cavx  in  je- 
core,  147.  quem  ufiim  prxftent,  ibid. 
Anaftomofis  arterix  mammariae  &  epi- 
gaftricae  fub  re&is  abdominis  mufcu- 
lis,  17; 


Anaftomofis  vcnx  mammarix  &  epiga- 
ftricae,  109  &  266 

Anatomiaquid,  164 

civoilohy,  12 

Anchoriformis  proceflus,  48 

And.  Laurentii  de  implantatione  vafo- 
rum  deferentium  in  uterum  lententia 
notatur ,  260.  ejufdem  deperitonxi 
craffitie  error,2i4.  ejufdem  error 
circa  mufculos  abdominis,  101 

Aneurifmaunde  oriatur,  172 

Animalia  bruta  in  dorfo  pilofiora  contra 
ac  homo,  &  quae  ejus  rei  caufa,  210 

Animalia  pilofiora  funt  ratione  regionis 
in  qua  degunt  &  cur,  210 

Animalia  hyeme  cur  pinguefcant  magis, 
quamxftate,  211 

Animalia  quxvenas  habent,  habent& 
arterias  &  cur,  1 72 

Animalia  quaedam  fanguinea  ,  alia  vero 
exfanguia  &  cufl  166 

A'vltptuSv,  6 

«V^OITTIVtJj  202 

dvnxSic,  282 
oivn^tvxf,  1 1 

«VTDCV^jUIO»',  12 

dv-n^ei^  1 1 

«v»^«Aov,  y 

Anus,  9.  ejus  mufculi,  itj- 
A'o^7*i  di&a  arteria,  174 
xTrk^g  Kvxfiuv  quid  denotarit  apud  Py- 

thagoricos,  248 
Apophyfis,  vtde,  Proceffus. 
Apople&ici  cur  uiaphragmatis  motum 

refblutione  totius  corporis  fa&a,libe- 

rum  tamen  aliquamdiu  habeant,  195- 
Appendixoffium,  25; 
Appendicum  ufus,  2$; 
Aquapendens  primus  invenit  valvulas 

venarum,  140 
Aquapendens  invenit  mufculum  alterum 

veficx,  ny 
Aquapendentis  opinio  de  ufu  mufculo- 

rum  pyramidalium,  114 
A^yvoetfif  oculi  tunica,  300 
Areola,  7 

Ariftotelis  opinio  circa  ufum  cerebri 
laudatur  ,  296.  a  multis  male  non  in- 
telle&us,  reprehenditur,  ibid. 

Ariftoteles  mulculorum  mentionem  nul- 
libi  facit  fed  carnes  illos  vocat,  79 

Ariftotelis  argumenta  refutantur,  quibus 
probare  voluit  Cor  efle  principium 
venarum,  143  Sc/ecjtj. 

Ariftotelis  aliquot  Iocorum  explicatio, 
vide  explicatio  loci  Ariftotelis. 

d^fux,  <; 

d^uvlx,  28 

A'%ixejx  undedicatur,  6.  171&281 
Arteriae  etymologia,  171-  homonymia, 

ibid.  fynonymia,t^W.  definitio,  ibid. 
Arteria  afpera ,  vide  pulmonum  afpera 

arteria. 

Arteriae  adio»  ufus,  &  necefHtas,  1 72 
Arteriarum  differentix ,  173 .  a  magni- 


tni\x\c,ibid.  progrcflu,/tW.  Gta,ibi, 
connexione, 
Arteriarum  fubftantia  qualis  ,  139.  jj 

&17 

Arteriarum  color,  \- 

Arteriarum  fibrae  in  interiore  tumi 
tranfverfae,  in  exteriore  re&x  &  obl 
quae,  172.  8tcar,ibid.  &I; 

Arteriae  duplici  membrana  conftant,  r 

Arteriarum  membranx  fenfu  carenu; 

Arteriarum  fangui$tenuis,  1- 

Arteriarum  fanguis  m  quibus  differat 
fanguine  venofo,  1: 

Arteriarum  pulfus  a  corde  influit,  1; 

Arteriarum  &  cordis  pulfus  fit  firaul,// 

Arteriarum  noneadem  femper  prop 
gatio,  1! 

Arteriae  femper  fibi  comites  venash 
bent,  i, 

Arterix  corporis  extiraa ,  ut  venai ,  n< 

,  accedunt,  173.  vifi  tribus  quatuor 
inlocis,  139&1; 

Arterix  etiam  in  ofla  penetrant,  1; 

Arteriarum  fpiritus  non  contarainant 
etfi  recipiant  humores  excretnem 
tios,  177  &i£ 

Arteria  aorta  ejufdemque  hiftona,  1; 

Arteria  axillaris,  r 

Artcrix capillares,i73.  coronaria;,i7 
cutanex,  173.  carotides ,  17J.  w 
Carotidesarterix.  enccphalica,  17 
iliacx,  1! 

Arterix  magnxqux  dicantur,  17  2k  m 
diocres,/iW.  minores,iW.  mir 
mx,  ibi, 

Arteria  magna  five  Aorta,  1* 

Arterixmagnxortusexcorde,  174.  c1 
vifioin  truncum  afcendentem  &d 
fccndentem  ,  ibid.  quas  panes  ute  1 
quc  truncusalat,  ibu 

Arterix  magnx  truncus  afcendens,  17 
ejus  fitus  notatu  dignus,  ibi 

Arterix  magnx  truncus  defcendens,i7 
hujus  progreflus,  ibu 

Arterix  roe(entericx,i  79.  trahuntcb; 
lum  exGaleni  fententia ,  180.  pu 
gant  quoque  humores  excrement 


tios. 


ibi 


Arterix  prxparantes  viri ,  247.  ex  trui 
co  enafcuntur,  ibu 

Arteria  fplenica  ,  179.  ejus  ufus  mult 
plex  &  notatu  digniffimus,  ibu 

Arterix  fubclavix,  ~? 

Arteria  venalis,  1 84.  non  ducit  aerem 
pulmonibus  ad  cor ,  ibid.  cur  ven 
fubftantiam  habeat,       0  17 

^flye/a  Tix^eia,  2? 

a"^ov,  26.  ambiguitas,  ibt 

«^S^manus,  1 

Articulatio  laxa  quid  requirat  prx  alii 

: 

Articulus,26.  ambiguitas,  ibi 
Articuli  manus,  1 
Artus,  10.  proportio  &  magnitudo,2 

dextrx  partis  majores  &  cur ,  ibid. 

quibus  caufis  proportio  varietur,»'^ 

fu 


J 


I     N  D 


X. 


fuot  asquales  in  corpore  proportiona- 
to,  tbid. 
rtuumoffa,  32 

jx&im*,  7 

.Ipera  arteria  ,  vide  pulmonum  afpera 
arteria. 

.ftragalus,  vide  Talus. 

.trabilarii  humores  per  quas  vias  ex- 

purgentur,  180 
.uditoriusmeatus,  302 
.uditoriusnervus,  191 
.udirus  officula  ,  37.  eorum  numerus, 

Hnd,  lubftantia,  tbtd.  magnitudo,/£/. 

hiftoria,  tbtd. 
uduusorganum,  301 
urcs  .&  earum  partium  appellationes,  6 
urium  motus,  94.  muiculi,  tbtd. 
urisexterna,  301.  figura,  .tbid.  cavi- 

tates,  302.  partes ,  tbtd.  ufus,  tbtd. 

uris  interna  ,  302.  ejus  cavitates,  tbid. 

meatus,  ibid.  membranae,  ibtd. 

urium  pinnae,6.  \obi,  ibtd.  fibrae, tbtd. 

helix.iW  oiy^i^,tbid.  conchx,tbid. 

hircus,  tbtd.  t&y&,  dtndf^ty&^tbtd. 

uricula  ,  6.  ejus  cartdago  ,  70.  mo- 

tus,94-  mulculi ,  tbtd,  vtde  etiam 

Aurisexterna. 

unculx  cordis,  vide,  cordis  auriculae. 
u&or  non  difcedit  iGaleni  fententia 

nili  vi&us  oculorum  mfpe&ione,  2f2 
u&or  feptem  linguas  callet,  1 64 
Fg/u?,  6 
"'Xltv     piT?**,  257 

%lw  5,-8,  27 
cdla,  6 

■t  3-  vena,  1 74,  vide  vena  &Zyy(&. 


B. 


9 

filxa  vena  ,  vide  Vena  bafilica. 
jcepsmufculus,  119 

isufus,  239 
UQ*tm,  4 

{  5 

tww,  8 
iachiale,  11 

10.  J7 

.achium,  10,  57.  duas  habet  fignifi- 
cationes,  10.  ejus  partes,  tbtd. 
yi*»,%.  etymon,  tbtd. 
VX*  •  282 

y')X&>  72.281 
]  cca,  $ 

]ccarummotus,9i.  mufculi,  ibid. 
frlavirdis,  9 


C. 


':ci  nonnulli  avulnere  frontis  ,  alii  a 
fubito  oborta  dyfenteria  vifum  rece- 
Perc,  189 
<xitas  repentina  quibufdama  fternu- 
camento  nimiooborta,  189 
<  -citatis  cujufdam  caufa  &curatio,i89 
'lcaneus,      64.  ejuslatera,  64 
'  lamusfcriptoriusincerebro,  292 
Uculus  renum  ubi  generetur,  1  j9.quae 
-*jus  materia,  ibtd. 
{ lidum  cur  duplex  a  natura  fa&um,  in- 
3uensfcilicet&innatum,27()-  curin 
corde  ,  ceu  fonte  infiuens  ftabulari 
voluenr,  tb,d. 
<Jidum  mfluens  in  cordeutrefrigen- 

(lidumquotmodisconfervetur,  283 


Calidi  nimis  cur  non  pinguefcant,  211 
Calor  cur  in  Ipiritu  recumbat,  173 
Calor  unus  idemque  eft,  qui  in  ventricu- 
lo  chylum  ,  in  Hepate  ianguincm  ,  in 
mammis  lac  generat,  252 
Calvaria,  vtde  (Jranium. 
Calvitiei  caufa,  286 
Canna  pulmonum  ,  vide  pulmonum 
Canna. 

Caput,  vide  Venter  fupremus. 

Caput  offium,  vtde  offium  caput,  26 

Capitis  ambiguitas ,  2.  etymologia,  2. 

divifio,  tbtd. 
Capitis  ejufdemque  partium  externa- 
rum  appellationes,  1 .  ejus  partes  con- 
tinentes  &  contenta;,  28  j 

Capitis  piJi  ,285-.  cuticula,  286.  ciu 
tis,tbtd.  pinguedo ,  287.  membrana 
carnofa,  tbtd. 
Capitis  figura  ,  16.    magnitudo  ,  tbtd. 

proportio  ad  totum  corpus,  tbtd. 
Capitis  motus  primarius  ,  97.  fecunda- 
rius,98.  ejuldem  mufculi,  97 
Capilli ,  2.  285-.  eorum  lubftantia,  par- 
tes, fitus, tbtd.  magnitudo,286.  ma- 
teria  ,  tbid.  figura  non  teres  fed  qua- 
drangula,  tbtd.  diflerentia  penes  aeta- 
tem,  lexum,  regionem,  temperamen- 
tum  &  habitum  corporis,  tbtd.  u- 
fus,  tbid. 
Caput  longum  ,  breve,  latum,  acumina- 
tum,  rotundum,  unde,  16 
Caput  <$o£sv  unde,  16 
Caput  proportionatum,  16 
Caput  curin  pofticaparte  folum  pilo- 
fum  fit,  209 
Cardinalis  Cibonis  obitus,  241 
Carnium  quatuor  genera  &quje,  84 
Caniis  in  mufculis  ufus,  tbtd. 
Caro  fimplex  quid  apud  Galenum,  tbid. 
Caro  fibrofa  quo  modo  praecipua  mu- 

fculi  pars  dicatur  effe.  ibid. 
Caro  viicerum  quomodo  aliter  appelle- 

tur,  tbtd.  ^ 

Caro  maxime  neceffaria  mufculi  pars, 
tbid.  nontamen  inomnibus  mufculi 
partibus  eam  reperire  eft,  tbtd. 
Caro  cum  mufculo  confunditur  apud 
Hippocratem,  84 
Caro  lmmediatum  ta&us  inftrumentum 
&  quomodo,  209 
Carotides  arteriae,  175".  ligatae  fbmnum 
inducunt,quod  demonftravit  Colum- 
bus  Pifis,  tefte  Valverda,  ibtd. 
Carpus,  11.  5:9.  ejus figura  , ibtd.  offa 
ot\o,tbtd.  connexio,/£/W.  motus,i2i. 
mufculi,  ibtd. 
Cartilago  quid  ,  68.  ufus  ,  ibid.  diffe- 
rentiae  ,  69.  quadam  nulli  parti  con- 
nexae,  quaedam  jun&ae,  tbid. 
Cartilaginis  limilitudo  cum  offe,  68 
Cartilagines  palpebrarum  quot,  70.  na- 
b.ibid.  auriculae ,  tbid.  laryngis,7i. 
afperae  arteriae ,  tbtd.  thoracis ,  ibtd, 
infimi  ventris,72.  Jupremi  ventris,  70 
Cartilago  annularis,7i.  arytaenoides,/'^. 
cricoides ,  tbtd.  enfiformis ,  46.  ejus 
figura,  tbid.  cavitas  ,  ibt.  guttalis,7i. 
mucronata  ,  46.  |<<po««T>;j ,  ibid.  fcu- 
tiformis,7i.  c-i^chJhj,  72.  thyroi- 
des»7i.  trochlea.  70 
Carunculae  myrtiformes  pudendi  mulie- 
bris,io.2j6.  earum  fitus  &  nuroe- 
tus,  tbid.  ufus,  261 
Carunculas  papiliarcs  renum,  24  f 

Cauda, 

Caulis,  9 


Cavum  oculi,  4 
Cavitas  Hippocratis  inter  ventriculfi  & 

feptu  traniverfum  conclufa  qua:,  226 
Cephalica  vcna,  vtde  vcna  cephahca. 
Cerafum,  9 
Centrum  totius  corporis  ubi ,  18 
Cerebrum,  290.  ejus  etymologia,  ibtd. 

fubftantia ,  tbid.  raagnitudo,  tbtd.  fi- 

gura,  tbtd.  fuperficies,  tbtd. 
Cerebri  divifio,  290 
Cerebn  ftri&e  dicti  divifio,  291 
Cerebri  &  cercbelli  difcrimen,  290 
Cerebri  fubftantia  duplex  ,  Cineritia  & 

alba,  29 1 

Cerebri  membranae  ,  288.  earum  fyno- 

nymia  ,  tbtd.  lubftantia ,  tbtd.  figu- 

ta,tbi.  magnitudo,/^/.  numerus,  tbt. 
Cerebri  Jubftantia  fui  eft  generis,  297 
Cerebri  membranae  cur  fa&ae,  298 
Cerebri  membrana  craffa  ,  288.  ejusfi- 

tus,  tbtd.  connexio,  tbid.  luperricies 

utraque ,  ibtd.  foramina  ,  tbtd.  pro- 

ceffusduo,289.  finus  quatuor,  tbtd. 
Cerebrimembranatenuis,  289 
Cerebri  proceffus  mamillares,  193.303 
Cerebri  corpus  callofum,  291 
Cerebri  cortex,  ibid. 
Cerebri  medulla,  tbid. 
Cerebri  ventriculi  quot  fint  ex  opinione 

veterum,  ibtd. 
Cerebri  duo  ventriculi  anteriores ,  29 1. 

eorum  fitus,  tb?d. 
Cerebri  ventriculireveraduo  tantu,29y. 

&298.  quis  eorum  verus  ulus,  298 
Cerebri  ventriculus  tertius,29i.  ejus 

foramina,  tbtd. 
Cerebri  ventriculus  quartus ,  292.  quid 

fit  revera,  295; 
Cerebri  fepturq  lucidum,  291 
Cerebri  ventriculos  fuccingens  mem- 

brana,  ibtd. 
Cerebri  infundibulum  feu  pelvis,  tbtd. 
Cerebri  calamus  fcriptorius,  292 
Cerebrifalx,  289.  ejus  fornix,  291 
Cerebriglandulapituitaria,  291 
Cerebri  plexus  choroides,  ibtd. 
Cerebri  rete  admirabile,  ibid. 
Cerebri  nates,292.  quid  fint  revera,  29^ 
Cerebriteftes,  292 
Cerebri  vulva,  291 
Cerebri  a&io  &  ufus,  296 
Cerebri  ufum  non  bene  noverunt  vete- 

res  &  cur,  tbtd. 
Cerebri  ufus  unde  petendus,  tbtd. 
Cerebrum  an  nutriatur  ianguine,  16 $ 
Cerebrum  in  plenilunio  turget ,  decre- 

fcente  veroluna  fubfidet,  290 
Cerebrum  aninflammetur,  289 
Cerebrum  cordis  refrigerandi  gratia 

conditum,  Ariftoteles  ltatuit  &  quam 

bene,  296 
Cerebrum  fpirituum  animalium  gene- 

randorum  gratia  fadtum  Galenus  cen- 

fuit,  tbid. 
Cerebrum  cur  in  cranio  fitum,  297 
Cerebrum  cur  homini  maximum,  tbtd. 
Cerebrum  fecandi  duplcx  ratio,  antiqua 

&  nova,  290 
Cerebrum  fecandi  nova  ratio,  294.  qua: 

inter  ipfam  &  antiquam  tit  diffcren- 

tia  ,  ibtd.  ad  eam  quale  caput  refera- 

tur,  ^  tbid. 

Cerebellum,292.  cjus ctymologia.»/'/^. 

fitus,  tbid.  lubftantia,  tbtd.  magnitu- 
do  ,  ittd.  figura  ,  ibid.  co\ot,tbtdm 
partes  ,  tbid.  globi ,  ibid.  procelTus 
vermiformes,  tbtd.  iinus,  tbid. 

Qjq  CerebcUv 


N  D 


X. 


Cerebelli  pons,  295  I 

Cervix,  6.  ejus  motus  quadruplex ,  99. 
ajufculi, ibid.  offa,  31.  verreb:3e,49- 
pulmonutn  gratia  condita,  49 

Cervicisproccilus,  2.5' 

Cerurrcna, 

%#A<vcv,  9 

5.  25 
10 
6 
227 
218 


Chordae, 
Chordapfus, 


Chylusc]uid,22j-.  unde  albus,  146.  in- 
terdum  ruber,  tbid. 
Chylificatio  abfolvitur  ope  caloris  ven- 
triculi  ,   conterminarumque  par- 
tium,  225 

j^uAwffif,  22  5 

Cibo  conco&o  cur  plus  urinae ,  quam 
nondum  abloiuta  chylificatione  red- 
damus,  179 
Cilia,  4 
Claves  olim  ad  fimilitudinem  latino- 
rum  longiufculi  fa&ae,  45 
Claviculffi  ln  homine  unde  diclae^j.  ea- 
rum  figura,/£/W.  numcrus,  ibid.  con- 
nexio  ,  ibid.   fubftantia  ,  tbid.  liga- 
menta,  ibid.  ufus,  ibtd. 
Claviculae  fi  frangantur  juxta  fternum 
cur  humerus  fubito  cum  fcapula  deci- 
dat,  45.  107 

Clitoris  i  10.  255 .  ejus  fubftantia,  257. 
convenientia  cum  pene  ,  10.  erigitur 
in  fceminis  ut  viris  penis  ,  2.$$.  hga- 
menta ,  tbid.  crura,  ibid.  glans,/£/W. 
glandem  tegens  cutis ,  tbtd.  mufcu- 
li,  ibtd. 
Clitoris  faepeinmagnitudinem  eamin- 
tumefcit ,  ut  minus  peritis  Anatomiae 
mulieres  in  viros  degenerafle  credan- 
tur,  255- 
Clunes,  9 
Clyfteres  totum  corpus  purgare ,  fi  ex 
medicamentis  purgantibus  compo- 
nantur,  181 
Clyfteres  in^grisquibufdam  ventricu- 
Ium  afcendere  pofle,  230 
Coarticulatio,  28 
Coitus  an  ultimis  geftationis  menfibus 
proficuus necne,  263 
Colatorium  nafi,  3 
Colli  proceffus,  25 
Coilum  refertur  ad  caput  re&ius  ,  quam 
thoracem,  6 
Collum  &  ipfius  partium  appellatio- 
nes,  6 
Collifigura,  i<5.  longitudo , tbid.  lati- 
tudo  proceffus,  17 
Colli  vertebrae  fi  craffae  &  reliqu32  erunt 
talesimo&reliquaolfaomnia,  17 
Coilum  tenue,  cralfum,  ibid. 
Ccllum  validum  feu  robuftum  robufti 
corporis  indicium  eft,  ibid. 
CoIIi  oblongi  homines  pthifi  funt  ob- 
noxii,  49 
Coloninteftinum,z>/WeinteftinumColon. 
Columbierrorcirca  mufculos  abdomi- 
nis,  101 
Columnella  quid,  255 
Concavum  pedis,  13 
Concha,  37 
Connivere,quid  Hippoc.fignificet,  259 
Confenfus  cordis  &  ventriculi  unde,i92 
Confenlus  uteri  cum  mammis  unde  fiat, 
109.155-.  qualisfit,  161 
Confenfus  inter  pericranium  &  duram 
membranam,  288 


Contraftio  mufculorum  quid  fit,  80 
Cor,27r.  ejus etymologia,/ta.  iitus.ibt. 

figura,/W.  luperficies,//»/^.  magni- 

tudo  ,  272.  iubftantia,  tbtd.  conne- 

xio,  tbtd. 
Cordispartcs,  272 
Cor  non  eft  mufculus,  tbtd. 
Cor  quo  ad  bafin  exquifite  medium  tho- 

racis  obtinet,276.  at  non  ratione  mu- 

cronis,  &  cur  ?  ibtd. 
Cordis  adeps,  272.  hujusufus,  279 
Cordis  bahs,272.  mucro,/£/.  fibrae,/£/. 
Cordisfinus,  273.  ventres,  ibid. 
Cordis  membrana,  272 
Cordis  vafa,  tbtd. 
Cordis  auriculae,  272.    earum  nume- 

rus  ,273.  ut  difterant  inter  fe  ,  tbtd. 

ufus,  278.  earummotus,  273 
Cordis  ventriculi ,  273.  eorum  nume- 

rus,an  tres  vel  duo, tbi.  differentia,/£/. 

facies  interior,  274-  ufus,  277 
Cordis  feptum  ,  274.    an  fanguinem 

tranfmittat  cx  dexiro  ventricuio  ln  fi- 

niftrum,  277 
Cordis  carunculae,  274 
Cordisinvolucrum,  270 
Cordis  capfula,  ibid. 
Cordis  cuicitra,28o.  ejus  flabelluro,  tbi. 
Cordis  vala  quatuor  ex  bafi  eruropen- 

tia,  274 
Cordis  valvulae  ,  274.  carum  difteren- 

tiae,  ibtd.  ufus,  278 
Cordis  expers  animal  an  viverequeat, 

272 

Cordis  facultas  motrix  an  e  cerebro  per 
nervos  influat ,  ut  cenfuit  Picolhomi- 
neus,  ibtd. 

Cordis  a&io  &  pulfus,  27  5.  vide  pulfus. 

Cordis  fcrobiculus,  46 

Cor  majus  homini  eft,  ac  brutis,  &  qua- 
re,  277 

Cordis  figura  pyramidalis  quamobrem, 

276 

Cordi  pulfus  innatus,  arteriis  influens, 

272 

Cordis  vaforum  unio  in  fcetu  qualis,279. 

quomodo  pereat  ex  opinione  Hiero- 

nymi  Theobaldi,  tbid. 
Cordis  confenfus  cum  ventriculo,  192 
Corium,  202 
Corona,  9 
Corporis  humani  divifio,  1.  figura,  1 3. 

quam  fit  variabilis ,  14.  quantum  re- 

ferat  ipiam  fcire,  ibid. 
Corpons  humani  magnitudo,  14.  quan- 

tum  differat  fecundiim  aetatem  ,  tbid. 

fexum,  ibtd.  regiones  &  morbos,  1 5 . 

an  fit  minor  hodie  quam  olim  £uk, tbi. 
Corporis  tranfpiratio  diligenter  omni- 

bus  addilcenda,  226 
Corpus  varicofum,  247 
Coftae  thoracis,53«  earum  numerus,/£/. 

divifio  ,  tbid.  fubftantia  ,  ibtd.  carti- 

lagines, /£/'.  connexio,/£/.  figura,54. 

magnitudo ,  5-4.  remulus ,  ibid.  pal- 

mulae,  ibtd.  ufus,  tbid. 
Coftaelegitimae^.  fpuriae,  tbtd. 
Cotyledones  uteri,259.  eorum  ufus,/£/. 
Coxa,  12.  ambigue  fignificat,  ibtd. 
Coxendix,  12 
Cranium ,  2.  31.  ejus  partes,  2.  ejus 

offa,  31 
Cranii  ufus,  32.  fubftantia,/^.  craffi- 

ties,  33.  figura,  ibid.  fuperficies,/£/. 

laminae,  tbid. 
Craffus  quis  dicatur,  14 
Creas,  12 


ibtd. 
tbtd. 
116 


Cnftagaili  quodnam  os  dicatur,  39 
Crifta  pro  alis  vulvae  fumitur,  255 
Crus,  12.  ejus  divifio  feu  partes, 
Cruris  motus,  126.  malculi,  tbid. 
Cubiforme  os,  65; 
Cubitus,  10.  58.  ejusoffa, 
Cubiti  motus,  1 19.  mufculi, 
Cucullares  mufculi, 
Cunciformia  ofla.d^.    corum  nume- 
rus, ibtd.  majus  ,  tbid.  minus,  tbid. 
mcdium,  tbtd. 
Cunnus,  10.  voxobicaena,  255 
Cuticula,202.  ejus  fubftantia,//>/W.  fen- 
fus  expers  ,  tbtd.  caufa  materialis  & 
efficiens,20  3.  connexio,//W.  ufus,/£/. 
Cutis,202.  ejus  fynonymia  ,  ibid.  fub- 
ftantia,  203 
Cutis  quomodo  nervea  dici  queat,  203. 
alns  craflior,  alus  tenuior ,  idque  pro 
ratione  fexus ,  aetatis  ,  regionis ,  par- 
tium  ,  &c.  203.  varii  colons  elt ,  fi-  . 
militer  penesa;tatem  ,  regionem  ,  fe- 
xum  ,  temperamentum  ,  204.  diverfj 
eft temperamenti ,  205.  leniuomnis 
praedita,  ibid. 
Cutis  luperficics,  206 
Cutis  foramina  ,  partim  confpicua  ,  par- 
tim  inconfpicua,  tbid. 
Cutis  totain  homine  immobilis  ,  206. 

fola  in  fronte  rcobilis,  3 
Cutis  connexionem  cum  fubje&is  pam- 
bus  non  ubivis  aequalem  habet,  206 
Cutis  ratione  pilorum  diflerens,  ibid. 
Cutis  r.ervos  nullos  habet,  tbtd. 
Cutis  paucas  habet  arterias,  tbid. 
Cutisa&io  &  ufus,  207 
Cutis  ab  interna  parte  non  exa&e  fentit 
nec  inter  calidum  frigidumque  diftin- 
guit,  209 
Cutis  an  fit  ta&us  organum,  208.  in  ho- 
mine  cur  pilis  interpellata  ,  nec  uti  in 
aliis  ammahbus  continua,  209 
Cutis  raritas  quomodo  ventris  conftipa- 
tionem  mducat,  208 
!  Cutis  conftridio  quomodo  ad  cranium 
incrementum  faciat,  tbid. 
Cutis  tcmperamentum  medium  in  om- 
nibus  qualitatu  cxceflibus,&  cur,  207 
Cutis  lua  temperie  dcbilis,  &  cur,  tbid, 
Cutis  capitis  crafla ,  287.  fenfurevera 
praedita,  fed  obtufo,  tbtd. 
Cutis  capitis  cum  crafliflima  fit ,  qui  te- 
nuiliima  cuticula  tegatur,  204.  at  fub 
calce  denfa  cuticula  veftiatur,  tbtd. 
Cutis  quomodo  iteru  confblidetur,  203 
Cyfticae  gemellae,  149 

D. 

Aoty.TvXoi,  11 
Aix^isf,  248 
Deflorare  virgine  phrafis unde  nata,  256 
Dens  magnus  Hippocratis,  50 
Dentes  eorumque  appellationes,  42. 

etymologia,  5.  divifio,  tbid. 
Dentium  fubftantia,  42 
Dentium  figura,  42.  non  omnibus  fimi- 
lis,  tbid. 
Dentes  fuperiores  differunt  aliquatenus 
ab  inferioribus,  44 
Dentium  cavitas,42.  non  ubique  eft  fed 
juxtaradicem  tantum,/£/W.  membra- 
na  fuccingitur  ,  tbtd.  diftert  ratione 
setatis  &  dentium,  43 
Dentiumvafa,  ibtd. 
Dentium  radices,  42 
Dentium  prasfepiola,  ibid. 

Den- 


I     N  D 


X. 


Dentium  alveoh',42.  dentibus  figura  & 
numero  relpondent,/£/.  pereunt  cum 
dentibus,  tbid. 

Dentium  articuJatio  eft  triplex,  42 

Dentium  fuperficies,  43 

Dentium  magnitudo,  tbid. 

Dcntium  numerus,  43.  non  eft  idcm 
omnibus  &  cur  ,  y.  43.  curdifferens 
apud  au&ores  ,  44.  magnus  laudatur 
a  Phyfiognomis,  tbtd. 

Dentium  ulus,  44 

Dentium  eruptio  cur  tot  fccum  fympto- 
mata  ferar,  43 

Dentes  primas  qualitates  nonitem  le- 
cundas  fentiunt,  43.  &  cur,  tbid. 

Dentes  quomodo  ientiant,  tbtd. 

Dentes  incilbres  feu  ^uf.:,^.  ufus,  tbi, 

Dentes  caninifeu  tuniim  ^,43.  figura 
eorum,/£/.  munus,  ibt.  radices  ha- 
bent  robuftiores  altiufque  infixas,  tbi. 

Denres  oculares  qui ,  43.  quare  lllis 
evulfis  oculi  Iaedantur,  tbtd. 

Dentes  molares ,  five  u.a.tkj  ,  43.  nu- 
merus  eorum,/£/^.  figura,  44.  radi- 
ces  quot  habeant,  tbtd. 

Dentesfapientiae,  44 

Aig>r,  2C2 
Asfux,  tbtd. 
A^t?ov,  219 
^x^aiux,  8.  IC3 

Diaphragmatis  varia  nomina,  ibtd. 
Diaphragmatis hiftoria,  1C3.  magnitu- 

do,  tbt.  fitus,/£/.  figura,  tbi.  mom- 

nibus  duplex,  tbi.  product.iones,  ibtd. 

circuli,  tbtd.  vala  &  toramina,  tbid. 
Diaphragmatis motus  duplex,icc.  quo- 

modo  naturalis  dici  queat,  ibtd. 
Diaphragmatis  motus  cur  integer  ma- 

neat  refoiuto  corporc.  19? 

r;^^  ic^ 

Diarthrofis  ofllum  quotuplex,  28 
Diarthrofis  ipuria,  ibid. 
Ativuei,  9.  248 

Digitimanuum,  11.  pedis.,13.  eorum- 

quenomina,  11  &  1  3 

Digitus  magnus  ,  minimus ,  auricularis , 

demonftratorius ,  index,  medius,  im- 

pudicus,  obfccenus,  annularis,  medi- 

dicus,  11 
Digitoram  Q*K*fytf,  11»  eorum  inter- 

nodia,  tbtd. 
Digitorum  manuum  motus,  122.  mu- 

lcali,  ibtd. 
Digitorum  manuum  ofTa  quindecim,6o. 

vide  offa  digitorum. 
Digitorum  pedum  motus ,  131.  mu- 

lculi,  ibtd. 
Digitorum  pedis  offaquatuordecim,66. 

eorum  fubftantia,  tbt.  internodia,/£*. 


Dura  mater,  288 
Dyfpnaea  pcrpetua  ab  arfiis  ,  quibus 
pleuraepulmo  aliigatur  hbris ,  inter- 


dum  naicuur, 


E»ASS», 

oKTix^-i?  ;i  qui  dicantur, 
,  membrana, 
iK^-Xiri&Ys  membrana, 
Emendano  loci  1  hiftor.  anim. 
ftotelis, 


269 


228 

«f 
248 

tbld. 

i6Ari- 
223 
28 
4 

290 
227 

38 
202 

247 

7-8 
8 

tbtd. 

291 


Enarthrofis, 

iyy.xtfts, 

Ephippium, 

S^JrjU.f, 

tn  »/ 

crnai  tvuiftf, 
|  2th;«',t)ic», 

Epigaftrn  divifio  in  3  regiones, 
Epiglottis,  72.  figura,/^.  ufus, 
EpilepilaE  periodus  unde, 
Epilepliae  pra=ludium  quomodo  in  pal- 
pebris  ,  facieque  quibufdam  fe  offe- 
rat,  190 
33r7p/AJf,  1 2 

Epiphyfis,  2J.  qua  ratione  ofiaba  adna- 
ta,  tbid. 

219 
219 

1  $~:Vee»,  2.5  f 

(  S3"»Aif,  6 

izruuis,  6 
Errhina  in  oculorum  affe&ibas  fugien- 
da,  &  quamobrem,  189 
Error  medicorum  notatur,  qut  aegris  de 
frigiditate  conquerennbus  frigidos 
humorescaufam  ftatuunt,  209 

^Uii,  3 

?r?e»,  8 
Explicatio  loci  Ariftotehs  ,  qui  eft  1  hi- 
ftor.  anim.  16.223.  Alterius,  qui  ha- 
betur  3  hift.  anira.  11.  209.  itemque 


Fikis  venarum  triplices,  139.  finguh- 
rum  uius,  tbtd.  quomodo  viden  poi- 
fot,  tb,d. 
Fibras  pediniformes  in  pene,  249 
Fibula  ,  63.  ejus  appendices,  tbid.  ma- 
gnitudo  xtbtd.  hneae  trcs  ,tbtd.  liga- 
mentum,  tbid. 
Figura  alicujus  partis  externa  &  media 
quid  fit,8o.  raedia  totius  corporis  tbt. 
raedia  lingularum  partium,  tbid. 
Filfura  raagna  vulvae,  10 
Fiftu!a  afperae  artenae ,  72.  figura,  tbtd. 

cartilagines,  tbid.  ufus,  tbtd. 
Fiftulalachrymalis,  4 
Fiftula  pulmonum  ,  282.  xtdt  BuJmo- 

num  fiftula. 
Fiftula  urinaria,  240 
Foccunditatis  figna,  19 
Fcemina  in  humano  genere  minor  ma- 
re  ,  1  f.  &  cur ,  tbtd.  in  caetens  ani- 
mahbus  major  &  cur ,  tbtd.  craffior 
plerunque  virgine,  &  cur,  tbid. 
Folhculus  felleus,  237 
Fonticuli  bracbii  cur  inter  deltoidcm  & 
bicipitem  mufculum  fiant,  157 
Foramen  lachrymale,^.  in  foeminis  ma- 
jus  quam  in  viris,  tbtd. 
Fornix  cerebri,  291 
Fraenum  penis,  2,-0 
Fricatnces,  2ry 
Frigida  cur  noccant  pectori ,  tufFefqLe 
moveant,  174.  item  fanguinis  prorju- 
via  excitent,  tbid. 
Frigidae  potus  cur  gravia  fymptomata 
inducat,  174.  quae  remedia  linr,  tbtd. 
Frons,3.  unde  dida  ,  ibtd.  frontisru- 
gx,tt>td.  frontisos,;).  mufculi,  89 
Frontis  nubes,  3 
Frontis  cuti=>  fola  in  homine  mobilis 
eft,  tbid. 
G. 

Tx''/tuuv,  8.219 

Galeni  lententia  de  principio,fine  &  ulu 
mufculorum  reclorum  abdominis.  m 


Ajx^xv, 

Diifeptum, 

Aa<?£xjcJ*>ciT ?.::  iMtt 


95 
292 

ic3 
228 


aJius,  2  de  part.  anim.  6.  33.  &  tan-    Galenus  venas  ftatuitlanguificare,  143 


Dolores  circa  os  facrum  &  pubem  poft 

partum  difficilem  unde,  j6 
Dolores  circa  dorfum  &lumbos  tempo- 

re  febris  &  quum  menfes  inftant,  14C 
Doloribus  capitis  quinam  obnoxii ,  2^9 
Dormientibus  quo  in  latere  decumben- 

dum,  217 
Dprfum  7  &  48.  ejus  longitudo,  17 
Dorfum  manus  quid,  11 
Dorfum  pedis,  1 3 

Duodenum  inteftinum  ,  zide  inteftinum 

duodenum. 


dem  ,  1  de  generatione  anim.  2.  251 
Explicatio  lociHippocratis  6  Epid.fect. 
3.  text.  1.  2:8.     Alterius  6  Epid. 
led.6.  226.  item  ex  Coacis  praeno- 
tionibus  ,  17 7.    item  lib.  de  natur. 
mulier.  25  j.  item  lib.  de  aere ,  locis 
&aquis,  138 
Explicatio  aliquot  Aphorifmorum  Hip- 
pocr.  difficilium  ,  vtde  Hippocrates 
explicatur,  &c. 
Exfpiratio  quid  fic,  28  3.  ejus  ufus,  ibid. 


F. 


Fabaequid,  9.248 
Facies  ejufque  partes,^.  ejus  divifio,  39 
Facultas  animalis,  186 
Falxdurae  cerebri  membranae,  289 
Faliopius  raventor  mukulorum  pyra- 

midalium,  icc 
Faucium  mufculi,  96.  motas,  tbtd. 
Febns  qaartana  gigantes  interdum  fa- 

cit,  iy 
Femen,  12 
Fcmur  ejufque  partium  appellationes, 

12.  61 

Femoris  ambiguitas,  12.  ejusos,  61 
Femoris  motus,  126  mufculi,  tbid. 
Fibrae  fanguinis,  139 
Fibrae  meningis  per  cranii  futuras  traje- 


Galeni  argumenta  retutantur  quibus 
probare  voluithepar  pnncipium  ve- 
narumelTe,  14^ 
7~- ".  224.  quandoque  pro  utero  iu- 
mitur,  256 
raf=::>iv>-ui:»,  12 
Gafterocnemius  mufculus,  129 
Gelafinum,  $■ 
Genae  unde  diclae,     currubeant  in  pe- 
ripneumonia,  tbtd. 
Genarum  mo:us,9i.  mufculi,  tbtd. 

W>  7* 

ypHZY,  6 

Generationi  dicatse  partes  viri  curdu- 
plices,  250 
GenitaJes  partes  viriles ,  9.  24-.  mulie- 
bres,  13 
Genitalia  marium,  9.  fceminaruts,  10 
j  GenitaJia  gravidarjm  in  quibus  a  non 
grav;darum  partibus  &quomodo  dit- 
feranr,  263 
.  Genu,  12 
Germani  Italis  cur  pilofiores,  210 
G:bber,  58 
r..>Avu3-,  2$ 
Gingiva,  5; 
Glabella,  3 
Glaudulae  vaforum  divaricationi  dica- 
tar,  140 
Glandulx  ferainales  ,  248.  earum  fub- 
ftantia,249.  magmtudo,  tbtd. 


Giaii- 


N  D 


X. 


Glandularura  iemitialium  tunica  intc- 
rior  poris  pervia  innumeris  ,  249. 
quomodo  hi  pori  deprehendantur,«>/. 
Glandula  pituitaria  cerebri,  291 
Glaudulis  Natura  ad  ferofitatcs  abiii- 
mendaspertotum  corpusuia  eft,2f3 
Glans,  9 
Glans  pinealis,  292 
yhluuY),  4-2(5 
Gluraei  mufculi,  126 

•yKxii:,  9 
yvdd@-,  % 

yyt,Qu<ns ,  29.  42.   articulatio  propria 
dentium,  29 

yovv,  12 

Gracilis  quisdicatur,  14 
Gravedo  unde  oriatur,  39 
Gravidx  curdealvi  duritie  conqueran- 
tur,  21 8 

XCUJi,  8 

Gula  ,  223.  ejus  fynonymia  ,  ibid.  ety- 
mologia,//'/.  origo  &  progreflus,224. 
membranae  trcs, tbtd.  vala,/£/.  glan- 
dulae,  tbtd.  ufus  &  a&io,  tbid. 
Guftus  inftrumenta,  303 
Gutta  ferena  quomodo  curetur,  189 
Gygantes  ex  morbo  fiunt,  iy 


H. 


Haemorrhoides  caecae  vel  apertae ,  1  f  o. 
internae  vel  externse,  1 

Haemorrhoides  diuturnae  non  clauden- 
dae,  iyi.  non  inferuntneceffario  hy- 
dropem  vel  tabem  fanatae  ,  fed  utplu- 
rimum  tantum,//'/ d.  non  fiunt  tantum 
a  feculento  fanguine  fed  &  a  bile  & 
pituita,ij2.  nonnunquara  iuianiara 
inducunt,  tbid.  interdum  dyfente- 
riam,  tbtd. 

Haemorrhoidales  venae ,  149.  vide  venae 
haemorrhoid. 

Haemorrhoidales  arteriae,  180 

Harmonia,  28.  exquifita  raro  datur,  29 

Hemicraniae  caufa,  2S9 

Hepar ,  234.  ejus  etymologia  ,  ibid.  fi- 
tus,  ibid.  connexio, tbtd.  figura,«W. 
protuberantiae ,  tbtd.  lobus ,  ibid.  ii- 
wasyibid.  fiilura,/^/.  magnitudo,/£/. 
numerus,23^.  iubftantia,/£/.  vafa,/£/. 

Hepatis  pars  gtbba,  molliorparte  ca- 
va,  148 

Hepatislobiau&orificdi&i,  216 

Hepatis  duo  ligamenta,  234 

Hepatis  porta?,  146 

Hepar  excarnequid  1^,148.  quo  modo 
faciendum,  tbtd. 

Hepatis  fitus  naturalis  ,  216.  non  natu- 
r&\is,ibid.  praeternaturalis,  217 

Hepar  aliquando  in  laevo  hypochondrio 
fitum,  217 

Hepar  in  thorace  fitum  qua  ratione  ve- 
teres  dixerunt,  1.7 

Hepar  cur  in  mortuis  fub  fpuriis  cartila- 
ginibus  reconditum  inveniatur,  ibid. 

Hepar  quibus  magnum,  iis  magnus  quo- 
que  ventriculus,  235" 

Hepar  quibus  magnura,  ii  quoque  vora- 
ces,  217 

Hepatis  magnitudo  pro  ratione  aetatis 
difFerens,  235.  magnitudo  praeter- 
naturalis,  217 

Hepar  pluresvenae  Portaeramos  ,  quam 
cavae  obtinet,  235-.  iidem  per  anafto- 
mofes  junguntur,  &  cur,  236 

Hepatisa&io^f.  ufus,  236 

Hepatismanusquid,  147 


Hepatis  parenchyma  quem  ufum  prae- 
Itet,  237 

Heparcurhominimaxiraum,  236 

Hepatis  fubftantia  cur  parenchyma,«W. 

Hepatis  fanguificatio,  237.  in  quo  dif- 
ferat  a  fanguificationelienis,  241 

Hepar  non  fanguificat  in  fuo  parenchy- 
mate,  235 

Hepatis  lobus  per  quem  aqua  hydropi- 
corum  in  omentum  interdum  erum- 
pit,  223.  eft  ab  Auclore  primusin- 
ventus,  tbid.  in  Hepatis  inflamraatio- 
ne  curaegri  inlaevo  latere  nequeant 
decumbere,  217 

Hernia  quoraodo  fiat ,  2  r  f.  qui  herniae 
magis  funt  obnoxii ,  tbtd.  cur  ftanti- 
bus  magis  quara  decumbentibus  fi- 
ant,  218 

Herniae  cauiae,  109 

Hieron.  Theobaldi  de  perditione  unio- 
nis  vaforum  cordis,quae  m  fcetu  com- 
paret ,  fententia  elegantiflima  ,  279. 
ejufdem  de  permutatione  vaibrum 
urabilicalium  in  ligameta  opinio,  280 

Hippocr.venam  pro  arteria  poiuit,  138. 
venarum  principium  nullura  ita- 
tuit,  142.  carnem  cum  muiculo  con- 
fundit,  84 

Hippocr^ti  libellus  de  glandulis  falfo 
alfcnbitur,  220 

Hippocrates  explicatur  ,  in  Aph.  52, 
fed.2.  14.  in  Aph.14.  fed.  fext.148. 
inAph.12  iedt.iext.iyi.  inAph.37. 
38.  &  70.  fed.  fext.  161.  in  Aph.  24. 
iect.  quint.  174.  in  Aph.  32.  fe&io- 
nisejuidem,  187.  in  Aph.  yy.  fed. 
feptim.  221.  inAph.  J4.  ied.  ulti- 
mae,22*6.  in  Aph.yi.fed.quintae,^^ 

Homo  cur  prona  fui  parte  pilofior  iit 
quam  fuptna,  209 

Homo  cur  caput  parte  pofteriore  pilo- 
fum  habeat,  tbtd. 

Homines  noftri  anbrevioresftaturaeiint, 
acprifci,  iy 

Humerus,  6.  10.  57 

Hurneri  motus,ii7.  mufculi,/£/.  os,  57 

Humerus  luxatus  quomodo  reftitui  de- 
beat,  47 

Humerus  fummus,  48 

Humor  articularis,  29 

Humor  oleaginofus  veficularium  iemi- 
nalium,  248  &  2 53.  in  coitu  copioie 
effundttur  ,  &  qua  de  caufa,       25"  3 

Humoroflium,29.  aliquando  deficit,/£/. 
aliquando  abundat,  ibtd. 

Hydropicorum  aqua  per  quas  vias  in 
omentum  irrumpat,        222  &  223 

Hymen  membrana,  10.  276.  revera  da- 
tur ,  ibtd.  cur  interdum  non  reperia- 
tur,  tbtd.  in  maturis  virginibus,quam 
junioribus  craflior,  ibid.  raro  imper- 
forata,  ibi.  forma  florem  refert,  tbid. 

Hyftericus  affeclus  quomodo  genere- 
tur,  2y8 

I&erusnon  nafcitur  meatu  cyftico  vefi- 
cae  bilariae  obftrucl:u,fed  aut  utroque, 
aut  certe  commune,  239 

Iecur,  vide  Hepar. 

iyvvi,  12 
Ileum,  vide  inteftinum  ileum. 
Hia,  8 
Incus  auditus  ofliculum  ,  37.  ejus  ca- 
put,  ibid.  cavitaSj/W.  crura,  ibid, 
Index,  1 1 

Indi  cranium  habent  crafliflimurn,    3  3 


Infantescur  non  obefi,  21  r 

Infimus  venter  ,  &  ipiius  partes  externae 
harumque  appellationes  ,  7.  magni- 
tudo,& a  quibus  caufis  varietur,  18 
Infimi ventris motus,io7.  mulcuh  ,tbtd. 
Infimi  ventris  vifcerum  fitus,  8.216 
Intimi  ventris  partium  divifio,  202 
Iniundibulum  cerebri,  291 
Inguina,  8 
iviov,  2.  ejus  etymon,  ibid. 
Infpirationis  pulmonum  ufu$,  283 
Intercoftales  mufculi,io4.  quot  fint,  ibt. 

eorum  divifio,  tbtd. 
Intercoftalia,  7 
Interfoemina,  12 
Internodia  digitorum,  11 
Intetoflei  muiculi,  104 
Interfcapulium,  48 
Interfe&iones   mufculorum  re&orum 
abdominis,  109 
Inteftina,227.  eorum  fynonyma,/'£/.  fi- 
tus, tbid.  connexio, tbt.  \nitium  ,tbtd. 
roagnitudo,/£/.  fubftantia,//'/.  vaia,/£/. 
numerus,228.  varia  differentia,  tbid. 
Inteftinorum  longitudo,  227 
ltiteftinorum  fubftantia  mucofa,  228 
Inteftinorum  criifta,  227 
Inteftina  interdu  flavo  colore  tin£ta,i4<J 
Inteftina  foris  ptnguedinem  adnatam 
habent ,  quod  contra  medicos  quof- 
dam  notandum,  228 
Inteftinorum  variae  divifiones,  tbtd. 
Inteftina  tenuia  &  crafla  quae,  tbtd. 
Inteftinorum  adtio,  230.  uiiis,  tbid. 
Inteftinorum  obfcurus  motusquis,  23 r. 

quomodo  demonftrari  queat,  tbtd. 
Inteftinum  duodenum  ,  228.  ejus  or- 
tus.tbi.  progreiTus,fitus  naturalis,2i8 
Inteftinum  SwS^o.SoLy.tvK^,  228 
Inteftinum  jejunum  ,ibtd.   ejus  princi- 
pium,«W.  vafa,/6/.  longitudo,/^. 
plicae,  ibid.  meatus  bilarius ,  ibid.  fi- 
tus  naturalis,2i8.  praeternaturalis,i£/. 
a  ventriculo  cibis  repleto  comprimi- 
tur,  ibid. 
Inteftinum  v^jrv,  228 
Inteftinum  ileum,  ibid.  ejus  initium,  ibi. 
etymologia,  tbid.  plicae,  tbtd.  fub- 
ftantia,  229 
Ilei  fitus  naturalis,  218.    non  natura- 
\is,tbid.  praeternaturalis,  ibid. 
Inteftinum  caecum,  229.  ejus  figura,«V, 
magnitudo,  ibid.  in  fano  femper  ina- 
ncytbid.  aliquando  inventum verme 
plenum  ,  ibid.     fitus  praeternatura- 
lis,  218.  in  quodam  fufpenfo  cum 
ileo  &  colo  herniam  fecit,  ibid. 
Inteftinum  monoclum,  229 
Inteftinum  colon ,  229.  ejus  ortus,  ibid. 
connexio,  ibid.  Iongitudo ,  ibi.  figu- 
ia,ibi.  cellulae,  ibi.  ligamenturo,/£/. 
appendiculae,  ibid.  vafa,  tbid. 
lnteftini  coli  valvula,  229.  interdum  lae- 
ditur,ut  adeo  feces  afcendcre  queanr, 
ut&clyfteres,  230 
Inteftini  colifitus  naturalis,2i8.  in  quo- 
dam  fufpenfo  fecit  herniam,  ibtd. 
Inteftinum  colon  in  quibufdam  longius, 
in  aliis  brevius,2i8.    mntat  fitum 
ventriculo  pleno,  ibid.  ambulantibus 
&  fedentibus  magis  defcendit ,  quam 
decumbentibus  ,  ibid.  gravidis  utero 
au&o  afcendit,«W.  lateralibus  parti- 
bus  fitum  nequaquam  mutat,  ibid. 
Inteftinum  re&um  ,  230.  magnitudo 
ejus ,  ibid.  &  vaia ,  ibid,  vulneratum 
confohdatur,  ibid. 

Intefti- 


I     N  D 


X. 


Inteftina  craffacur  tenuibus  magis  fint   Lien,23p.  ejus  fitus,/£/.  numerus,  240. 


obnoxia  ulceribus,  218.  &  179 
Iris  oculi ,  4.    ejus  colores  unde  & 


quot, 


taJi  Germanis  cur  minus  pilofi, 

iTVif, 


lugulum, 


K. 


K*u*'e>5v  m  cerebro, 
Kxutt., 

Kx:'~.  oculorum, 

KxfJiot,,  271 


tbid. 

9 
12 
210 

2.6 
6.46 


234 
29  r 

4 


Kxcirif, 
Kx  'j>yja\w% 
Kxvhi&, 
KfVSCtfVSf, 

Ki^.f^ 
Ks$*A>j, 
Ka$x>.*i  $  irSf 

K.^.,3.  quis  morbus  apud  Hippocr.25 5 


KArtJey, 
K>.«-rt£>f, 
Kvfun, 

K01A1*;  vox  ambigua, 

KciAic, 
KoiXev, 

KcAa-^  ixtY.xxl^, 
KovcFvA^, 
Ko'p>!,' 

Ko^CTtf, 

Kojv<£»j, 
K:7rA£<Jc'ver , 
KcTfAn, 
Kc;a»v>;, 
Kgavjo», 

Kiiux<rZ}if  mufculi. 
Kpvfpof  vulvae, 

K::  rxQ:), 
K"eic, 
Kvoejuai, 

KvxAci  J  TrfJcww», 
Kvjic  spcJo'^^-, 
Kv^f^cAcJ;^^, 
Kvcnv, 
KciA», 
Kwr«g>cv, 


L. 


4J 

10 

12.  62 
31 

2.  224 
4 

tbtd. 

ix.  26 

4 
2 

2.2Sf 

2?p 
26 

41 
2.31 

10  &2j y 

2 


245- 

237 

9 
1 

292 


Labia,5".  eorum  motus,  92 

Labiavulvae, 
Labra, 

Labra  finuum  otlium, 
Lacertofi  quinam  dicantur, 
Lacertus, 
Lades, 
^.xyuvif, 
Lanugo, 


mufcu- 

ibid. 

I0.2J5' 

5 

26 

78 
ibtd. 

232 
8 
6 


connexio,  tbtd.  magnitudo,  tbtd.  fi 
guiz,tbtd,  fupcrticics,  tbtd.  fubftan- 
tia,  tktd.  membrana,  tbi.  color,  tbtd. 
vala.ibtd.  ac~tio,24i.  uius,  242 
Lienis  litus  naturalis  ,  217.   non  natura- 
hst  tbtd.  praeternaturalis,  tbid. 
Lienis  magnitudo  praetematuralis  vigin- 
ti  quatuorhbras  pcndentis,  217.240 
Licnis  fcirrhus  ventnculum  reddit  im- 
becilliorem,  217 
Lienis  futura,  240 
Lienis  caput  &  cauda  quidHippocr.240 
Lienacchvis  &  declivis  quid  eidem,/£/.  I 
Lienis  vaforum  anaftomofis  diligenter  ' 
notanda,  242 
quid  olim  dicebatur,    Lien  non  dolet,  tbtd. 

8.  Lien  ut  attrahat  craffum  cbylum,  ibtd. 

1 1    Lien  aliquando  in  dextro  hypochondno 
5*       fitus,  217 
9    Lien  in  fanis  cur  ta&u  non  deprehenda- 
8  ;     tur,  240 
58    Lien  palpitare  quandoque  deprehendi- 
2       tur,  179 
2.6    Lienis  viaeperquas  expurgatur  ad  ven- 
tnculum,24i.  aliac  ad  nares,  tbtd.  ad 
unnas,  tbtd.  adpodicem,  tbid. 
Lienofis  cur  diuretica  ab  Hippocr.  prae- 
lcribantur,  241 
Lienis  ulus  ab  Ariftotele  optime  praspo- 
fitus,  tbtd. 
Lien  ianguinem  puriffimum  generat,/£/. 
Lier.  non  poteft  elfc  reccptaculum  hu- 
moris  excrercentitii,  241.  multo  mi- 
nus  melancholici,  tbtd. 
Ligamentum  quid  ,  72.  ejus  fubftantia, 
ufus,  73.  differentiae,  tbtd. 
Ligamenta  carent  fenfu,  7 3 

Ligamentorum  totius  corporis  hifto- 
ria,  74 
Ligamentorum  alialata,  aliateretia,  73, 
alia  membranea,  alia  cartilaginea,  ibi, 
Ligamenta  capitis  ,  74.  thoraces  ,  ibtd. 

lmi  ventris,  ibtd,  artuum,  75" 
Ligamenta  annularia  manns,7j'.  pe- 
dis,  77 
9.  248    Ligamentum  tranfverfale  carp;,  123 
f    Ligamentum  offium,  29 
Linea  candida  abdominis  ,  108.  ieufe- 
milunaris,  tb:d. 
Linea  candida  linguae,  95- 
Linea  medianalinguae,  ibid. 
Lineaemanus,  n 
Linea  cerebri,  tbtd. 
Linea  menfalis,  ibtd. 
Lineavitaein  manu,  vitae  longitudinem 
monftrat,  n 
Linguaefrenum,  74.   motus ,  95.  mu- 
{cul\,tbtd.  linea  candida,  95-.  media- 
na,  tbid. 
Lingua  cur  in  ardentibus  febribus  ni- 
greicat  cauia  vera,  174 
Loci  muliebresquid,  25  5 

Longus  quis  dicatur,  14 


Lumbi, 


8.4 


Jutp^l'6.  quid  propriefignificet,  281  Lumborum  motus,  1T4.  mufculi,  tbtd. 
Larynx,28i.  ejus  fitus,  tbid.  va{a,ibid.    Lumborum  -^ix,  9.  pulpa,/tW.  verte' 


glandulae ,  282.  cur  ex  rima  conftet, 

284 

Laryngis  cartilagines  quinque,  71 
Laryngis  motus  ,  96.  mufculi,  tbid.  of- 
fa,  31 
Latera,  7.  eorum  longitudo,  17 

^xvxxvix,  6 
^.«^ctvcc,  II 

X»;vcv  Herophili,  289 
Leonis  offa  medullam  non  continent,3o 


brae  quinque, 


Macrocephali, 


M. 


5l 
2 


16 


Malae,  5.  unde  di&x,  ibtd.  currubeant 
in  peripneumoniacis,  ;btd. 
Malleolus  internus,i2.6?.  externus,ȣ/. 
MalJeoli  maleTali  a  medicis  dicuntur,  12 


Malleus  auditus  officulum,  y.  cjus  ca- 
pitulum,  tbid.  proccilus,  tbtd.  inven- 
t°r,  tut. 

Mammae,  7 

Mammarum  magnitudo,  18.  quomodo 
▼ariet ,  tbtd.  in  nutnce  contidcran- 
da,  tbid. 

Mammarura  cum  utcro  confcnfus  inii- 
gnis,  unde?  109.  161 

Mamma?  puellis  infantibus  non  appa- 
rcnt :  pubefcentibus  crumpunt :  mcn- 
fibus  aptis  attolluntur :  gravidis  intu- 
meicunt;  ienioribus  rlaccefcunt,  267 

Mammillx,  7 

Mammillx  virorum,  266.  cx  quibus 
conftent.  tbid.  lac  non  habcnt,  tbtd. 

Mamma:  fceminarum  ,  266.  cxquibus 
panibus  conftent ,  tbtd.  earum  cana- 
les  ladiferi,»W.  vafa,  267.  magni- 
tudo,  tbtd.  ufus,  tbid. 

Mammofae  fcemina;  libidinofiores,  1 61 

Mammillarcs cerebri  proceiTus,i93  303 

Manus  &ejuspartes,  partiumque  ap- 
pellationes,  10.57.  ejus  ambigui- 
tas,  10 

Manus  extrema  ,  10.  ejus  divifio  ,  11. 
ejus  dorfum,  tbtd. 

Manuslinea»,  ir.  monticuli  ,tbid.  ca>- 
fura,  tbtd.  x^cx,  tbtd. 

Manus  five  carpt  motus,i2i.  mufculi,/^/.' 

Manus  oiTa,  32.  59 

Mas  anplures  habeat  coftas  quam  fce- 
mina,  5-3 

Mafticatoria  in  oculorum  afFecTibus  ad- 
hibenda,  non  errhina,  189 

,"*55-,  7 
juct^aAic,  6 
Matrix,  257. 25S 

Maxilla inferior,  6.  fuperior,  5.39 
Maxillas  inferioris  05,31.41.  homini 
breviffimum  &  rotundum  ,  tbid.  ex 
unico  ofie  conftat  adultis ,  tbtd.  mo- 
bile,  durum,  craffum,  tbtd. 
^laxillae  inferioris  motus,93.  mufcu- 
\\,tbtd.  figura,4i.  proceiius duo,ȣ/, 
foramina  Buo,/^/.  aipentates  tres,  42. 
cavitates,  tbid. 
Maxillas  fuperioris  ofia,  31.40.  conne- 
xio,  40.  {\iiuxx,tbid.  fubftantia,  39 
Meatus  auditonus,  36 
Meatus  bilarius  in  jejuno,  22S 
Meatus  urinarius,  9- 243 

Mediaftinum  ,  vide  membrana  mediafti- 
num. 

Medius  venter,  265".  ejus  cuticula, tbtd. 

cut\s,tbtd.  pinguedo,  266.  membra- 

na  carnofa,  tbtd. 
Medii  ventris  fitus,2<5f.  figura  ,  tbtd. 

partes  duplices  continentes  &  con- 

tentae,  tbtd.  mufculi,  ico 
Medius  venter  calori  influenti  dica- 

tus,  265- 
Medullam  non  cfTe  offium  alimentum 

probatur^o.  quem  uium  prsftet,/^/. 
Medulla  in  capite  contenta,  290 
Medulla  fpinalis,  193.  vtde  fpinalis  me- 

dulla. 

ur\X,  f 

Melancholix  hypochondriac3e  fedes, 

Membrana  carnofa,2i3.  cur  carnofa 
dicatur  elle,cum  revera  fitnervea,/^/. 
in  multis  animalibus  mulculi  munere 
fungitur  ,  tbid,  in  quibufdam  locis  in 
homine  carnofaquoquc  c&,tbtd.  in 
recens  natis  rubra  ,  tbtd.  feniu  exqui- 
fito  prsedita  ,  *btd.  horrores  vellicata 
Qq  3  exci- 


I     N  D 


X. 


excitat,  ibtd.  ejus  ufus  ,  ibid.  non  ita 
bene  a  pinguedine  diftinguitur,  ibtd. 

Membrana  Mediaftinum  dida,269.  ejus 
etymologja,/W»  fubftantia,/'^.  fu- 
perficies,  ibtd.  magnitudo,  270.  va- 
ia,tbtd.  ufus,  fbid. 

Membrana  pleura,  268.  ejusappellatio- 
ne«,  tbtd.  fubftantia  ,  i&id.  vafa,  tbtd. 
figura,/W.  fuperficies,/M.  raagni- 
tudo,/£/W.  foramina./i'/.  exortus,  tbi. 
ufus,  ibtd. 

Membrana  Peritoneum  ,213.  vide  Pe- 
ritoneum. 

Membranae  Matres,  288 

Membranae  Cerebri,We  Cerebri  mem- 
branae. 

Membrana  >  1$.    Sx/fiog ,  tbtd. 

tAu^o«<J^f,  tbtd.  ihr/£ei£r,s,  tbid. 
Membrana  cerebn ,  ventriculos  fuccin- 

gens,  291 
Membranae  vifcerum  imi  ventris  unde 

nafcantur  ,  214.  non  ubique  aequalis 

craffitiei ,  fed  craffiores  ,  quorum  vi- 

fcerum  arteriae  plures  liinr,  21  j 
Memoriffi  fedes,  3  9 

MWfyer,  288 
Menfes  per  quas  venas  fluant  ex  obfer- 

vatione  Aucloris,  161.259 
Menfes  pudenda  laxant,  1 6 1 

Mentula,  9.  magna  itemqueparva  cur 

improbetur,  19 
Mentulamuhebris,  2jj 
Mentum,  6 
M»;pof,  I2.6l 
M«ow'p'iX/cv,  232 
MefTEVTEg^OV,  /£/</. 

Melenterium,  232.  a  Gaza  lactes  verti- 
tur ,  tbtd.  divifio  ,  ibid.  figura ,  tbtd. 
magnitudo,/'£/W.  fubftantia,/^.  va- 
fa,  ibtd.  glandulae,  ibi.  connexio,  ibi. 
exortus,  ibid.  adeps, ibtd.  ufus,  «33 

tAiovKwKov,  232 
M£orp<p«Aiov,  8 
M£<nicp§vov,  3 

Metacarpus,  11.  £9.  oflTa  quatuor,  /£/^. 
figura,/6/W.  fubftantia  ,tbtd.  magni- 
tudo,  60.  appendices,  tbid. 

MeTKniv^vAi^,  11 


MeTKsreJiov, 


*3 


Metatarlus,  1 3.  6y.  ejus  ofla, /£/W.  ho- 
rum  magnitudo,  tbi.  appendices,  ibi. 
connexio,  ibtd. 

M£tk'(£>§£vov,  7 

MilcWfciVIOV,  48 

Mk't?«,  2j7 


M£TW?TOV, 


3 

12.  62 


Mola, 
MonsVeneris, 

Monticuli  manus,  11 
Morbi  magnitudinem  corporis  immuta- 
re  poflunt,  1  f 

Motus  duplex,  naturalis  &  animalis,  79 
Motusanimalis  mufculi  beneficio  i\t,ibi. 
Motus  mufculi  non  eft  ejufdem  adio, 
fed  effe&us  a&ionis,  80 
Motustonicus,  ibtd. 
Motus  fpontaneus,  79 
Motus  voluntarius  quis  dicatur,/'£/.  &  18  6 
Mucusquid,  298 
Mulseri  fanguinem  voroenti  erumpenti- 
bus  menfibuscur  folutio  fiat,  182 
Mulieres  ad  conceptione  inepta:  quae,  1 9 
Mulieres  quaenam  difficulter  pariant,/'£/. 
Mufculus  unde  di&us,  78.  an  Arifto- 
teles  cognoverit,  79.  Hippocrati  co- 
gnitus  yibid.  apud  Ariftotelem  caro 
di&us,  ibid. 


Mufculi  definitio  fecundu  Galenum,  79. 

fecundum  Au&orem,  80 
Mufculi  divifio  in  principium  ,  medium, 
& finem,  81 

Mufculi  pnncipium  feu  caput ,  medium 
feu  venter  ;  finis  feu  cauda  male  vulgo 
definiuntur,  81.  daturque  alia  eorum 
definitio,  82 

Mufculorum  finis  male  ^nyc^paiois- ,  aut 
tivwv,  five  tcndo  dicitur,  tbtd. 

Mufculorum  partes  diffimilares  quae,  8 1 

Mulculorum  partes  fimilares  feptem,82, 
quaedam  ex  his  communes ,  quaedam 
propnaj,  tbtd. 

Mufculus  motus  animalis  inftrumen- 
tum,  79 

Mufculus  pars  diffimilaris,  79.  quomo- 
do  pars  fimilaris  interdum  dicatur,/^/. 

Mufculi  propria  adho  quae,  80 

Mufculoium  dodtrina  quam  utilis  &  ne- 
ceflaria,  78 

Muiculorum  motus  quatuor  funt,  80 

Mufculus  unus  interdum  plunbus  moti- 
bus  eft  deftinatus,  88 

Mufculus  tantum  habet  fibras  reclas,  82 

Mufculorum  contradtioquiddenotet,8o 

Mufculi  pars  primaria  eft  tendo,  proba- 
batur,  8  3 

Mufculorum  figurae  mediae  &  extre- 
mae,  80 

Mufculi  quidam  femper  funt  in  media 
figura,  tbtd. 

Mufculorum  conftrpctio,  81 

Mufculos  excarnandi  modus,  83 

Mufculorum  differentiae  ex  tribus  claffi- 
bus  petitae ,  primoexiis,  quitotum 
mulculi  corpus  relptciuntjSy.  fecun- 
do,  quae  diffimilares  partes  concer- 
nunt,  86.  tertioquaefimilares,  87 

Mulculorum  variae  formae,  78.85- 

Mufculorum  quis  maximus  ,  86.  mini- 
raus,  tbid.  craffiffimus,  tbtd. 

Mufculorum  numerus  valde  controver- 
fus,  86 

Mufculorum  caput  quot  diffcrentias  ha- 
beat  ratione  fubftantiae ,  86.  figu- 
gurae,/£/W.  magnitudinis  ,  tbtd.  nu- 
meri,87.  fitus.  ibid. 

Mufculorum  venter  quot  differentias 
habeat,  rationefubftantiae  ,  87.  figu- 
rae ,  tbtd.  magnitudinis ,  tbtd.  nume- 
r\,tbid.  fitus,  tbid. 

Mufculorum  finis  quot  differentias  ha- 
beat  ratione  fubftantiae  ,  87.  figu- 
gurae ,  ibtd.  roagnitudinis  ,  tbtd.  nu- 
raeri,  tbid.  fitus,  ibid. 

Mulculorum  tendo  quot  difcrimina  fa- 
ciatratione  figurae,  87.  magnitudi- 
nis,  tbtd.  numeri,  ibtd. 

Mufculorum  alii  nervos  habent ,  alii  illis 
deftituuntur,  81.87 

Mufculorum  do&rina  quantas  diffkulta- 
tes  habeat,  &  quomodo  tollendae,  88 

Mufculorum  divifio,  ibid. 

Mufculorum  nomina  &  appellationes 
unde  petendae,  iltd. 

Mulculorum  numerus  immenfus  &  in- 
certus,88.  quomodo  tamen  facile 
addifcendus,  tbid.  &verus  numerus 
inveniendus,  ibtd. 

Mufculorum  oranium  totius  corporis 
enumeratio  feu  catalogus,  133 

Mufculoru  ufus  in  genere  multiplex,  80 

Mufculi  Abdominis  ,  vide  Abdominis 
mufculi. 

Mufculusani,  115'.  eftduplex,  ibid. 
Mufculi  auricularum,  94.  aurium,  ibid. 


Mufculi  buccarum,  91 
Mufculi  capitis,p7.  eorum  nuracrus,  98 


121 

99 
126 
tbtd. 
120 
ic8 

96 


Mufculi  carpi, 
Mufculi  cervicis, 
Mufculi  cruris, 

Mufculi  cubiti  ,119.  fledrentcs, 

extendentes, 
Mufculi  Fallopiani, 
Mufculi  faucium, 
Mufculi  femoris,i26.    eorum  nume- 

rus,  ibtd.  fitus,  tbtd. 
Mufculi  frontis,  qui  fint,  98.  redtius  fu- 

perciliorum  mulcuh  dicendi,/£/W.  iis 

laefis  palpebrae  decidunt,  190 
Mufculi  genarum ,  9 1 

Mufculi  humeri,  1 17.  nurrerus,  tbid. 
Mufculi  infimi  vcntris ,  Wf  Abdominis 

mufculi. 

Mufculi  intercoftales  ,  104.  extcrni  & 
interni ,  ibtd.  quot  fint,  tbid.  cur  qui- 
dam  plures  ac  author  ponant,  tbtd. 

Mufcull  V.^lUcL^ii,  1 1  c 

Mufculi  labiorum  ,  92.  eorum  numc- 

rus,  tbid. 
Mufculi  laryngis,  96 
Mulculi  linguae,  95-.  numerus,  tbtd. 
Mufculi  lumborum,  114.  fledentes,//'/. 

extendentes,  tbtd. 
Mufculi  manus  digitos  fledentes ,  122. 

extendcntes,  124.  oblique  trahen- 

tes,  12J 
Mufculi  maxillae  inferioris ,  93.  eorum 

numerus,  ibtd. 
Mufculi  nafi,  91.  quatuor  paria,  tbid. 
Mufculi  oculorum  fex  ,  90.  eorum  fi- 

tus,  tbid. 
Mufculi  offis  hyoidis,  9  e 

Mufculus  palmaris,  122.    ejus  defcn- 

puo,tbid.  ejus  tendo,/£/W.  caroqua- 

drata,  tbid. 
Mufculi  palpebrarum,  89 
mufculi  pedis,  129 
Mufcuh  pedis  digitos  fledtentes  ,  1  3  1. 

extendentes  ,132.  ad  latcra  trahen- 

tes,  tbtd. 
Mufculi  penis  ,116.  ufiis ,  ibtd.  numc- 

rus,  tbtd. 
Muiculus  plantaris  ,  13  r.   ejus  dcfcri- 

tio,  tbtd. 
Mufculi  pyramidales  ,  ro8.  an  diftin- 

dtum  pararcdtisabdominis,  109 
Mufculi  radii,  120 
Mufculi  fcapulae,  u6 
Mufculi  fubclavii  finis&principium,io7. 

ejus  ufus  verus, 
Mulculi  fuccenturiati, 
Mufculus  <r$iyY.TY%, 
Mufculi  tarfi, 

Mufculi  teftium,  iry,  numerus, 
Mufculi  thoracis  qui  vocentur 

quot  fint  revera, 
Mufculi  tibiae,  128.  nuraerus,  fitus,  ibi. 
Mufculustrochlearis,  91 
Mufculus  vefica:,  jjf 
Mufculus  4-0c«,  126 
Mvjrni^,  2 
MvAij,  12. 6z 

Mv£wt»J£,  j 

Myrinx,  ^oz 
Mv^tcv  quid  Veteribus  inpudendomu- 
liebri  di&um, 

Mv?, 
Mv'sw|, 


tbidm 
109 

129 

ibidm 
100. 

IC2 


6 


N. 


Nanos  ex  morbo  fieri. 


Na- 


/ 


I     N  D 


X. 


Nares,  3.  narium  pir.nac,  ibtd. 
Nafus  (S:  ejus  partiura  appellatiop.es,  3 
Nafi  divifio,  tbid,  ejus  ipina,  ibid.  glo- 

bulus ,  tW.   dorlum,///^.  Colum- 

na,tbid.  alz,ib:d.  diaphragma,  tbtd. 
Nafimotusquot,  9r.  mufculi,  tbtd. 
Nafus  internus,  ejufque  partes,  30  3 
Nafus  exterr.us,  tbtd.  ejus  partes ,  tbtd. 

ejui  membrana  exquilite  lentit,  tcid. 
Nates,  9 
Naturaiia,  ibtd. 
Natura  muliebris,  2^4 
Naturae  artificium  infabrica  mufculo- 

rum  redorum  abdominis,  113 
Naviculare  os  ,  64.  ejus  pars  convexa 

&  concava,  tbtd.  fitus,  tbtd. 
Ne^Aue  unguium,  12 
Neo?$oV,  243 
Nervus  ,  18).  ejus  homonymia  ,  tbtd. 

propria  fignificatio,/r/.  definit:o,/£/. 

lubftantia,-^/.  membrana  duplex,r£/. 

venulx  exiles  ipfum  nutriences,  tbtd. 
Nervorum  intenor  iubftantia  medulla- 

ris,  ubi  confpicua,  1S6 
Nervorum  differentiae,  187 
Nervorum  alii  molles,  aiii  duri,  tbtd. 
Nervi  omnes  teretes,  .  tbtd. 
Nervorum  exortusdiverfus,  18S 
Nervorum  primi,  tecund:,quinti,  atque 

odavi  paris  verus  ortus,  29f 
Nervorum  dodrinae  utiiitas,  iSy 
Nervi  quati  omnibus  mufculis  infunt^S^ 
Nervus  in  mufculi  aut  princpium  ,  aut 

medium  ,  nunquam  in  finem  inieri- 

tur,  84.101 
Nervi  in  mufculum  infertio  qualis,  84 
Nervi  in  mufculu  diftributio  cpia\\s,tbtd. 
Nervi  ex  mnumeris  iuniculis  contex- 

ti,  186 
Nervi  non  funt  diftindi  in  fenforios  mo- 

roriofque,  wid. 
Nervi  olfadorii  ,19  3.  cur  inter  nervo- 

rum  pana  non  recenfeantux,  tbtd. 
Nervorum  olfadariorum  verus  onus,tb. 

&29J 

Nervorum  aliqui  tantum  fenfum  ferunt, 
aliifenfum  &  motum,  186 
Nervorum  plexus  fexti  paris,  191 
Nervorum  paria  triginta  odo  ,188.  ex 
quibus  odo  cerebri  d\<5taitbtd.  leptem 
medullae  cervicalis,/£/^.&  193.  duo- 
decim  dorfalis  ,  1S8.  &  196.  quin- 
quelumborum  ,  188,  &197.  lex  of- 
fisfacri,  188.  &  19S 

Nervi  cerebri  qui  dicantur ,  1 8  S 

Nervi  fpinalis  rnedullae  qui  dicantur,  tb. 
Nervorum  cerebn  hiftoria  ,  tbtd.  verus 
ortus,  295.  &  188 

Nervus  auditorius,  191 
Nervi  brachiorum  ,  198.   eorum  ple- 
xus,  tbtd.  ortus,  *  ibtd. 

Nervicrurum,  200 
Nervusfiftularis,  9 
Nervi  optici  revera  perforati  ,  187. 

&189 

Nervirecurrentes,i92.  iis  praecifis  vox 
perit,  &quamobrem,  ibtd. 


Nervum  a  corde  ad  digitum  annularem 

mittifabula,  11 

KoC:^-  quid  fignificet,  iSy 

Neutra  otEum  articulatio  ,  28.  quotu- 

plex  ea  fit,  ibtd. 

Nigrum  oculi,  300 

Nodi  digitorum,  11 

Nodus  gutturis,  6 

Nubcculs  unguium,  12 


Nubes  frontis,  3 
Nutntio  anfiat  hurr.ohbus  excremeu- 
titiis,  167 
Nucrix  qualiseligenda,  18 
Nympha?,  10.  2  y  y 

O. 

Obefi  cur  difHcilius  refpirent  decum- 
bentes,  216.  cur  intcccundi,  210 
Oblervationes  in  Audore  pallim  occur- 
rentes :  de  iramutatione  magnitudinis 
hominum  inBel^to,i6.  defubcavo 
oculi ,  4.  de  rnentula  longa  ,  19.  de 
pudendo  muliebri ,  tbtd.  de  ped:- 
bus  longis  ,  20.  de  humore  arcicula- 
ri ,  29.  de  lienis  affedibus ,  18.  ob- 
ferv.  in  purgacionibus  praeicriben- 
dis,  19.  &  20.  obferv.  de  futuns  cra- 
nii ,  32.  de  trepanifatione,  3?.  ob- 
lerv.  chirurg.  circa  dentium  radi- 
ces  ,  42.  circa  humen  iuxati  reftitu- 
tionem  ,  47.  oblervationes  circa  oila 
pubis  &  os  facrum,  y 6.&  112.  circa 
curationem  unguium  ,  67.  oblerv. 
chirurg.  circa  reftitutionem  ofiium 
fradorum  &  luxatorum,  80.  oblerv. 
anatom.  circa  diftindionem  rr.ufculo- 
rum  ,88.  obf.  cbirurg.  circa  irontis 
abiceffum  ,  89.  obl.  anat.  circa  mo- 
tum  diaphragmatis  invivis,  quo  vi- 
lcera  pellit  &  attrahit,  ici.  obfnova 
de  iniertione  nervorum  in  mufculos 
redos,  109.  obferv.  circa  mufculum 
palmarem,  122.  circa  tendinem  ma- 
gnum  calcis  ,  1  30.  circa  venas  ,  140. 
oblerv.  anatom.  cirea  inteftina  ,  146. 
circa  anaftomofes  venarum  in  hepa- 
te ,  147.  circa  apertionem  thora- 
ci$,if4.  obf.  pradica» circa calculi 
renum  curationem  ,  160.  circa  lan- 
guinis  concretionem,i69.  circa  ver- 
mes  in  venis,  170.  oblervationes  dux 
circa  arterias,  173.  circa  frigidae  po- 
tum,  174.  circa  clyfteres  purgan- 
tes,  181.  circa  dolores  colicos . .-. .  . 
oblerv.  pradica  circa  oculorum  afle- 
dus ,  1S9.  circa  palpebras  proia- 
plas ,  190.  circa  veneno  interre- 
dos,2Cf.  circa  tumores  mternos  qui 
frigidi  apparenr,  209.  circa  paracen- 
teUn,2iS.  circa  Hepatis  lobum  ter- 
tium  ,  223.  circa  inteftinicoli  val- 
vulam ,  230.  circa  fanguinis  vomi- 
tum,  241.  circauteriligamenta,2V9. 
circa  vulnera  thoracis  ,  269.  obierv. 
chirurg.  circa  pericranium.  28- 
Occiput,  2.  ejusos,  37 
;  Oculus  &  ejus  partes,  4.  &  299 

Oculus  internus,^/.  externus,  ^.& 299 
Oculorum  mocus,  90.  mufculi,  ibtd. 
Oculi  pars  primaria,  301 
Oculorum  adeps,  299 
I  Oculorum  anguli,  4 
1  Oculicavum,/£/W.  fubcavum,  ibid. 

Oculi  fubcavum  ,  fi  mtumuerit ,  quid  fi- 
[     gnificet,  4 
Oculi  pupilla ,  300.  ejus  nigrum ,  tbtd. 

album,  y 
Oculorum  vafa,  299 
Oculorum  tunicae,299.  earum  numerus 
apud  authores  incertus  ,  tbtd.  qui  ta- 
men  facilecognofcatur,  tbtd. 
Oculorum  tunicaDura^oo.  Cornea,i£/. 
Vvea,»r/.  Rctina,  tbtd.  Adnata,»M. 
Innominata  ,  tbtd.  Cryftallin*  ,  tbtd. 
Aranca,^.  Vitrea,  tbid. 


Oculorum  humores.^cc.  trcs  funt./tW. 

Aqueus,  tbid.  Cryttallinus,  joi.  Vi- 

treus,  ,hd. 
Oculiadio  &  ufus,  ;Ci 
Oculi  orbita  quot  confticuarur  ofli- 

bus,  4r 
Oculis  femiapertis  dormire  in  acutis 

morbis  cur  lcthale,  190 
Oculorum  sftedus  qua  ratione  curan- 

di,  1S9 
Oculus  quopadoextra  orbiram  poflit 

procidere,ncrvo  optico  integro,///^. 
Oculus  uterque  cur  fimul  moveatur,  1S9 

0<ffi»TK,  y 
: .  rr  *  ■  y  ^»,  —  -  3 

*>.ix£jfiii,  Io.yS 
Olfactus  mftrumenta,  303 
Omentum  ,219.  ejus  etymologia,  thd. 
fubftantia,/£«*'.  magn:tudo,/£*W.  fi- 
gura,  ibtd.  connexio,  titd.  membra- 
nae  five  aia;  duae ,  22C  origo  ,  tbtd. 
\afi,tbid.  ufus,  »  tbtd. 

Omentura  homun  fajpe  pubis  olTa  attin- 

g"»  219 

Omenti  fitus  naturalis ,  219.  dum  lta- 
rcus ,  curnmus  ,  equitamus  ,  deicen- 
dit ,  tbtd.  quandoque  fupenor  mem- 
brana  !ocum  mutat ,  quandoque  inte- 
rior ,  tbtd.  obetis  deicendit  ob  pon- 
dus,  tbtd.  obefum  uteros  corr.pnmir, 
ut  ftenlesfiant,  tbtd.  ir.teftinis  flati- 
bus  repletis  involvitur,/tW.  in  hernia 
defcendit,  lii.:. 

Omentura  ex  Galeni  fententia  connedi- 
tur  ventriculo,  lieni  &  colo,2i9.  ,rr° 
vero  &  hepati./r/.  &  quomodo,  tbtd. 

Omentum  qu:bus  abfcilfum  eft ,  iis  fru- 
ftracur  cibi  concodio,  220 

Omentum  concodionem  juvar,  tbtd. 

Omenti  ex  Hippocr.  fententia  ,  ufus  im- 
probatur,  thd. 

Omentum  cur  homini  quatn  bratis  ma- 
jus,  ibtd. 

*u;.,  6 
uuz-Zt.x-w,  7.  47 

•P&j  10 

l uCaA^-,  unde  didus,  8 
inq&t  manus,  12.  66.  pedis,  13.66 
iZjx?u.'.<;,  4.  299 


;.26 


Orbita  oculi  fex  oiTibus  conftituicur,  41 
UXP**  9-  -4^ 

dti,  6 

Os, 2r.  unde  dicitar, tbtd.  quidfit,/^. 
OfiTum  cognitio  quam  utdis  &  necefia- 

ria,  21 
OiTium  dodrina  fundamentum  Anato- 

miae,  tbtd. 
Os  pars  fimplcx  &  quomodo,  21&22 
Os  quot  ufuspraeftet, 
OiTium  difiereatiJE,  22.  a  temperamen- 

to  ,  tbtd.  ab  aaate,  tbtd.  a  texu  ,  tbid. 

a  figura  ,23.3  meatibus  ,  tbid.  a  lu- 

perficie ,  tbid.  a  magnitudine,  ibtd.  a 

numero,//'/<i.  afitu,24.  a.leniu,tbid. 

a  tempore  generationis,  tbtd. 
OiTavirorum  duriora  foeminarum  ofli- 

bus, 

OiTa  puerorum  mollia,  ibtd. 
OlTa  non  omnia  aeque  dura,  tbid. 
OlTa  cur  plura,  non  unura,  23.26 
OiBum  lir  nealiquod  principium,  quale 

venarjm,  3i.  &quodnamfir,  tbtd. 
OiTa  ex  duabus  conftar.t  partibus ,  prae- 

cipua  &  adnata,  25" 
OflTum  compoiirio,  2'.  quotuplex,  tbt. 

yj  -  u^--..-»,  &  **7  it-.-:i,  28 

OtHura 


I     N  D 


X. 


Offium  nutrimentum  quod,  29 

Oflium  appendix  feu  35n'<pu<nf,  2  f .  pro- 
cedus,  tbtd.  tinus,  ibid.  capita  ,  26. 
cervices,  2f.  colla, /£/.  rfot%rMh'bi. 
KSfcivt},  ibid. 

Oflium  appendicum  ufus,  2f 

Oflium  omnium  numerus, ,  31.  32.  of- 
liumcapitis  numerus,32.  ofliumcra- 
niinumerus ,  31.  cervicis, z'£/W.  tho- 
racis ,  31.  32.  imiventris,  32.  ar- 
tuum,  ^na, 

Oflicula  tria  auditui  infervientia ,  37. 
quis  inventor  eorum ,  tbid.  eorum 
fubftantia,/tW.  magnitudo,/£/W.  pe- 
rioftio  carent,  tbtd.  perfe&a  funtin 
infanti,  24 

Os  Calcis,  vide  Calcaneus. 

OiTa  carpi  odo ,  29.  eorum  fubftan- 
i\a,ibtd.  figura,/tW.  connexio,  ibtd. 
feries,  ibid. 

Oscoccygis,  f2.  ex  pluribus  ofliculis 
componitur,  ibtd.  ejus  fubftantia,/tV 
connexio,  «/3.  inmulieribus  extror- 
fum  nonnihil  vcrgit,  ibtd.  f\gura,tbid. 
ufiis,  /£/W. 

Os  coxendicis,f  f.  ejus  acetabulum,  tb. 
linus  ,  ibid.  appendix  ,  tbid.  duo  tu- 
bercula,  tbid.  litus,  tbid. 

Os  cribrilorme,  38.  Os  fpongio- 
fum. 

Oscubiforme,  6f 
Os  cubiti  vel  Vlna  ,  f 8.  quid  commune 
cum  radio  habeat ,  tbid.  quid  proprii 
habeat ,  tbtd.  ejus  gibber  ,  ibtd.  ejus 
finus  fjgmoides  ,  tbtd.  proceflus  tinus 
e\u<.  ,tbtd.  tinus  lateralis ,  tbtd.  pro- 
ceffus  ftylitormis,  ibid. 
Oscuneiforme,  37.  connexio,  38.  iub- 
ftanris^/tW.  proceflus, /£/W.  finus,/£. 
foxivapia.jbtd.  vtde  plura  Ofla  cunei- 
formia. 

OiTa  digitorum  manus  quindecim  ,  60. 

eorum  lubftantia  ,  ibia,  figura  ,  ibtd. 

magnitudo,  tbtd  appendices,  tbid. 
OiTa  digitorum  pedis,<56.  fubftantia,  tb. 

internodia,  ibtd, 
Os  enfiforme,  46 
Os  ^SjUOM^e?,  38 
Os  femoris,  6r.  ejus  fubftantia,  ibid.  fi- 

gura, ibid.  connexio,  tbtd.  appendi- 

ces  duae  ,  ibid.  caput,  ibtd.  proceflus 

duo,  tbid.  rotatores,  tbid.  fmus,ibid. 

imprefliones,/£/W.  lineaafpera,  ibtd. 

foramina,  ibid. 
Osfrontis,  34.  ejus  figura ,  ibtd.  con- 

nexio ,  tbtd.  fubftantia ,  ibid.  caver- 

na,  3^.  foramina,^.  proceiTus,  tbid. 
Os  frontis  in  pueris  duplex,  3«; 
Os  huroeri,f7.  fin\s,tbid.  fubftantia,/£. 

figura,/W.  ejus  appendixfuperior,/£. 

capita  fuperiora  &  inferiora,  tbt.  ap- 

pendix  inferior,  62.  trochlea ,  ibid. 

finus  duo  ,  tbtd.  tubercula  duo ,  tbtd. 

foramina,  tbtd. 
Oshyoides,44.  unde  di&um,  ibid.  ejus 

fynonymia,z£/W.  eft  os  muItipex,/£/W. 

quot  oflibus  conftet ,  ibid.  bafis  oflis 

hyoidisjbid.  cornua  oflis  hyoidis,  tb. 

proceflus  ejufdem,  ibi.  connexio,4f . 

ufus,  ibtd. 
Os  hyoidis  fimilitudo  cum  ofTe  inferio- 

ris  maxillae  ,  44.  lateraejus  humilio- 

ra,  ibtd.  latera  ejus  fuperiora,  ibtd. 
Oflis  hyoidismotus,  cjy.  mufculi,  ibid. 

Os  itpov,  j-2 

Osilium,  ff.  ejus  fpina.ibid.  coi\a,tbi, 
dorfum,/i»/W.  connexio./^.  titus,  ibid. 


Os  f  4 

Os  innominatum,^.  undc  diStum, tbtd. 
exquibus  oflibus  componatur  ,  tbid. 
difterentia  in  utroque  fexu,  f  f 

Osjugale,  39.  ejus  partes,/tW.  fitus,z&. 

ufus,  tbtd. 
Os  Kxyuvuv,  </4 
Os  Aotp£Soti$\f,  44 
OsAifioeiTf?,  36 
Os  malae,  40.  ejus  foramina,  41 
Ofla  manus  utriufquc  ,  o&uaginta  qua- 
tuor,  32 
Ofla  manus  extremae,  59 
Ofla  maxillae  fuperioris  fex,4o.  vide  ma- 

xilla  fuperior. 
Os  maxillae  inferioris,        Maxilla  in- 
ferior. 

Ofla  metacarpi  quatuor,  </9.  eorum 
fubftantia ,  tbid.  figura,  tbid.  magni- 
tudo,  60.  appendices,  tbid. 
Ofla  metatarfi  quinquc,  6f.  eorum  fub- 
ftantia,  tbtd.  magnitudo,//'/^.  appen- 
dices  ,  ibid.  connexio,  tbtd. 
Os  multiforme,  38 
Os  naviculare,  vide  Naviculare  os. 
Os  |/<po«Jf<;,  46 
Os  occipitis ,  3  </.  ejus  figura,  ibid.  nu- 
merus,  ibtd.  lubftantia,/tVd.  fuperfi- 
cies,  ibid.  foramina  quinque,  36.  fi- 
nus,  3f.  appendices,  36 
Os  pectoris ,  46.  ex  quotoflibus  con- 
ftet ,  ibtd.  fubftantia  ejus,  tbtd.  figu- 
ra,  tbid,  ufus,  ibid, 
Ofla  pedis  utriufque  o&uaginta  qua- 
tuor,  32 
Ofla  pedis  extremi,  63 
Os  4>*pv'.r}*T?ov,  44 
Ospetrolum,  36 
Os  OTAu'jW0§vPov,  38 

OfTa  pubis,</</.  foramen  corum,ibid.  fi- 
tus,ibtd.  linus,ibid.  cavitas  pelvis,zi>. 
an  dehifcant  in  partu  ,  f  6.  an  move- 
antur  ,  102.  112.  qualiter  movean- 
tur,  113 
Os  facrum,  </2.  unde  diclum,  ibid.  non 
eft  unpm,  ibid.f\gura,tbi.  foramina,/'^. 
proceflus  vertebrae ,  tbtd,  an  dehifcat 


Os  tibiae ,  62,  fubftantia ,  ibid.  appen- 
dices  duae,  tbtd.  finus,  ibid.  tubereu- 
culum  ,  tbtd.  cartilago  ,  tbid.  capitu- 
lum  laterale,  tbtd.  foraminu!a,/tW.  tu- 
berculum  anterius, /&/W.  trcs  [\nex,tb. 
tria  latera ,  tbtd.  fpina  ,  tbid.  malleo- 
lus,  c$ 
Os  verticis,  vide  os  fyncipitis. 
Os  v'\^Ao«^ef,  44 
Ofculum  externum  uteri  cervicis,  10 
o%£©-membrana,  9  248 

o'«'ov,  21.  unde  dicatur, 
Oftiola  venarum, 

WTIOV, 


in  partu, 


ibid. 


evAov, 


Palma, 


Ofla  fcapularum,47.  figura  eorum,z'tW. 
tria  latera  ,  ibtd.  dorfa ,  ibtd.  cavita- 
tes,  ibid.  anguli  tres,  ibtd.  baf\s,tbid. 
coftae,  ibid.  connexio,  tbid.  fubftan- 
tia  yibid.   proceflus  tres,  ibid,  cer- 
vix,tbtd.  fpina,  tbtd.  ufus,  48 
Oflicula  fefamoidea  manuum,  <5o.  fitus 
eorum  ,  tbid.   fubftantia,  ibid.  figu- 
ta,tbid.  nuroerus, ibid.  connexio,/£. 
ufus,  ibid. 
Ofliculafefamoideapedum,  «56 
Os  ffy.ottyoeiSlf,  64 
Os  fphaenoides,  37 
Os  fpongiofum,  38.  ejus  partes  qua- 
tuor  ,tbid.  &  partium  ufus,  39.  prae- 
ter  naturam  expurgat  cerebri  excre- 
menta,  ibid. 
Os  ov(\>y  wSis  f  39 
Ofla  fyncipitis,  3f.  eorura  numerus,/£. 
f\gura,ibid.  connexio  ,  ibid.  magni- 
tudo,ib.  fuperficies,/^.  fubftantia,  ib. 
Os  tali,  64 
Ofla  tarfi,  63.  quaenam  habeant  inter  fe 
communia,  ibid.  numerus,  64.  figu- 
ra,  ibid.  connexio,  6</ 
Ofla  temporum,  36.  eorum  figura,z'tW. 
magnitudo,z^/W.  connexio, tbid.  fub- 
ftantia,  ibtd.  finus  duo,tbtd.  foramina 
quinque,  tbid.  proceflus  quatuor,  40 


8 

ibid. 
r^o 
6 
28 
6 
9 


11 


Palmaris  mufculus  ,  122.  vide  mufculus 
palmaris. 

Palmulacoftarum,  «/4 
Palpebra;,4.  undedidae,  ibtd. 
Palpebrae  fi  in  fbmno  conniveant ,  mor- 

tem  fignificant,  at  non  femper,  4 
Palptbrarum  crepidines,  ibid. 
IMpebrarum  motus,  89.  mufculi,  tbtd. 
Palpebra  cur  prolabatur  fupercilii  mu- 

fculolaefo,  190 
Pancreas,  234.  cjus  fubftantia,  tbtd.  ti- 

gura,  ibtd.  fitus,  ibid.  membrana,/£*. 

ufus  multiplex,  ibid. 
Panniculus  carnofus,  2 1 3 

Papillae,  7.  267.  earum  magnitudo,  18. 

fenfus  exquifitus,  ibtd.  ufus,  268 
rtB^jr.Jtv^pov,  12 

Paralytis  imperfeAa  quomodo  intet- 
dum  colicos  dolores  fequatur,    1 8  r 

rtj%r.jW>;e/ov,  12 

Paraftatae ,  247.  eorum  ortus,  ibid.  fi- 
tus, tbid.  infertio,tbi.  fubftantia,/^. 
membrana, tbid.  ufus,  2</2 

Paraftatajfemen  elaborant,2</2.  &qui- 
dem  vi  propria,  tbid, 

*psOT*i  84 

■mxfiyKi  cp«Ai'f,  2p2 
w^icS-jwiot,  282 
Partes  omnes  fimul  formantur,  142 
Partium  externarum  totius  corporis  ap- 

pellationes,  iScfeejCj. 
Parces  genitales  earumque  appellatio- 

nes,  9 
Partesgenitalesmulierum,  10 
Partes  genitales  viriles ,  9.  earum  divi- 

fio,  tbid.  hiftoria,  247 
Partium  in  infimo  ventre  fitus,  8 
Partes  imi  ventris  quas  tintquas  Vena 

Portae,  quafve  cava  nutrit,  2^4 
Partes  fimilares  redius  dicuntur  confi- 

miles,  22 
Patella  ,  12.  62.    ejus  magnitudo ,  62. 

ufus  ,  tbid,  fubftantia ,  tbid.  conne- 

xio,  ibid. 
Parvus  quis  dicatur,  14 
7re^f,  10.  </S 

Peclien  mulieris  quid,  2ff 
Pedenpedis,  6$ 
Pe&us,  7.  ejus  longitudo,  17 
Pedes,  10 
Pedis  extremi  motus,  129.  mufcu- 

h,  ibid. 
Pedis  planta,  6</ 
Pedis  ofla,  32 
Pedis  extremi  ofla,  ibid.  8c  6  3 

Pedis 


I     N  D 


X. 


Pedlsdorfum,  13.  ejus  concavum,  »W. 

digiti,  r&W.  pe&en,  65" 
De  pede,  w&  plura  Pes,  1 2 

n^,  4 

Pellis,  2C2 

Pelvis  quae  cavitas  apud  Anatomicos  di-  Pia  mater, 

"tur'  Pilorum  materia  &caufae  qua?, 

Pelvis  cerebri,                            2pi  Pdos  nutrin,  i6r.  &  unde 
Penis  &  ejus  partium  appellationes,  9.  !  -mui^, 

homonymia,  249.  fitus,/^.  figu-  Pinguedo  ,  iirid.   ejus  defiaitio 

n,ibtd.  magnuudo./t/i.  partes  ex-  iitus, 

ternx  &  internae,  tbtd.  adio,      2y  3  Pinguedinis  materia  fanguis ,  21 1 .  non  I  ^u?«™7, 

Penis  mukebns,  10.  e;us  convenientia  tamen  quivis  fcd  maximc  elabora-  Pronatores 

cum  pene  vinli, 
Penis  mulculi, 
Penis  vafa, 


5 
6 
13S 
17 

7 
lc3 
2SS 

2C9 
ibtd. 

2IO 
tbtd. 
211 


ginis  ,  radicationis  ,  &  difpenfatio- 
nis,  ibtd. 
Proceflus  oflium,  2r.  quotuplcx,  tbtd. 
ProceiTus  aliformis,38.  ancuro:dcs,2  j, 
4S.  coracoides,  tb.  graphyoides,2r, 
36.  mammillares  cerebn,29c,&  303. 
maftoides,  2f.  -f  i&y.etjrf,  38.  c\y- 
fw««Vf ,48.  vermilormes  cerebri,292 

Promanus, 


■M.  I     tus,»4»^.~  &quioleofus,  »/><W. 
116,  &  2ro    Pinguedinis  efficiens,  211 
/^.  j  Pinguedinisgeneratioqualis,//-!^.  quas 
Peuisglans,2co.  ejus  fenfus  acris,  M  |     conditiones  requirat,  212 
lubfrantia,  /^.  ioramen,         tbtd.  '  Pinguedin:s  ufus  duplex,  fttf, 
Penistrenum,  Pinguedinis  tcmperamenrum,  tfcj. 

Pemsieptumluciduro,  «fot,    Pmguedims  &  fevi  differentia;,  210 

Penis  duo  nervoia  corpora,  249    Pinguedinis  differentia:  in  copia  ratione 

atatis  ,  temperamenti ,  regio- 


Penis  canaJis,  250.  ejus  exortus ,  ibtd, 
foramina,/W.  fubftamia,  tbtd.  mu- 
fcnli,  tbtd. 
Penis  fibrae  pe&iniformes,  249 
Penisvagina,  277 
Penis  differt  magnitudine  pro  ratione 
familiarum  ,  frequentla  coitus ,  &c. 

249 


fexus 

nis,vitae  genens,  tempons  anni  & 
morborum,  212 
Pinguedo  circa  menbranas  maxime  con- 
crefcit&cur,  211 
Pinguedo  an  fentiat,  2 1 2 

Pinguedo  mulculis  quibufdam  adnaici- 
tur,  8f 


% 

12 

IX 

tbtd. 
3 

120 
24S 

S 
2 

26 

9 
126 
13.64 

x3 

I0.2CC 

47 


Penis  nonfit  minor,  ut  vulgns  patat  li    Pinguedo  an  nutriat  tempore  inedis:* 

umbilicus  brevius  abfcindatur,  tbtd. 
tU&,  9 
Perarticulatio,  28 
Pericardium,  270.  ejus  fynonymia./W. 

fubftantia,/^.  fjgur2..»t^.  uius,  271 
Pericardii  humor,  270.  ejus  diffeiennae 


ratione  topia;  &  coioris  ,  tbtd.  ejus  :  Pinguedo  capitis, 
gener?ndiratio.  ibtd.  j  Pituita  quomodo  expurgetur, 

Pericranium,  287.  ejus  funftantia,  tbid 


112 

Pinguedo  iis  eft  quae  utrinqne  denta- 

210 

Pinguedo  ;um  fevo  a  Medicis  qusndo- 
que  coniur.ditur,  tbtd.  imo  &  a  C  :- 
leno  ipfo,  tbtd. 

2S7 
38 

Pituita  colle&a  :n  cavitace  qua»  inter 


modo  dolores  coucitet, 
Planciquidicantur, 

P.anta  pedis,  tfc 
Plantans  mufculus,  131.   ejus  defcri 


numercs,  ibid.  craflities,  ibtd.  fen- 
fus,  toid.  counexio,  tbid. 
Pericranii  confenlus  cum  dura  membra- 
na,  28S 
Perinaeum,  9.  12 

Peroftium,  24-287 
c&rryc'  uxT.y.cl,  281 
Penpneumaticis  curgenae  rubeant,  c 

«£*t*vjucv,  213 
Perito->eum  ,  ibid.  unde  dicatur,2i4, 

ejus  EgaxZyibtd.  fuperficies,/^.  lub- 

ftantia,»^/^.  connexio,»£.  oxigo/.bid. 

duplicaf  o,/W.  foraraina,  ȣ/<*.  pro-  I  Plexus  retiformis  fub  cerebro, 

celTus,2ic.  vafa,/^W.  ufus,     ibtd.  I  ist^y*?, 

Periton«um  non  ubique  eadem  tenuita-  j  tt. 6-uu. •»  &  xtdjuom. 

teprsditum,                          214  -^ji.», 

Peritonaeum  non  cequalem  in  omnibus,  Podex, 

quaj  fuccingit  vilceribus,  craftitiem  Podicis  mufculi, 

babet,                                  tbtd.  Poilex, 


mufculi, 

Proftata», 

Protuberantia  ofTis, 
y«  lumborura, 
mufculi, 

^f:<»JC, 

-ri.Cyix  fub  vulva, 
r?B;-.^cr!(?rt;  quidi&i, 
Pthili  quinam  obnoxii, 
Pubes,  ejufque  varue  lignificationes,  S. 

Pudenda,  9 
Pudendura  virile  ,  9.  ejus  proportio  & 
magn;tudo,  19 
Pudendum  muliebre,  10.  25-4.  ejustn^- 
gnitudo,  19.  penculofe  medxamen- 
tis  aftringitur,  tbtd. 
Pudendi  mulieris  rima  magna  ,  2ff. 
labia  ,  ibtd.  alx  leu  nymplia; , ».  td. 
clitoris  ,  tbtd.  carunculae  myrtilor- 
mes,2j6.  duo  ca?ca  foramina,  257, 
ufus,  261 
Padendum  muliebre  in  gravidis  fepe  m- 
fiammatur  &  cur,  253 


ventriculura  &  di-pLragma  eft,  quo-  ,  Pjdendamcnfiumtemporcvalidelaxan- 


225 

1 


pno, 

Pleura,  vule  Menbrana  Pleura. 
Pleuritis, 

Plexus  choroides  cerebri, 
Plexus  nervorum  lexti  paris, 
Plexus  pampiniformis, 


tbtd. 

268 
269 


tur,  1 6  r 

,  Pueri  cur  nequeant  loqui,  22 
Pueri  cur  pingucs  non  linr,  211 
Pueris  cur  rrequens  adeo  ani  prociden- 
tia,  f3 
Puerperarum  dolores  poft  partum  diffici- 
lem  circaos  iacrum  &  pubisunde,j6 
Pugnus,  1 1 


I2C 

6.71 
12 

23S 
206 
238 


Peritonasi  proceflus  &  quae  vala  ve-    Pollicis  flexores,  123.  extenfores,  124. 

hant,  21  v  ' 

Peritonaum  largitur  membranas  omni- 
busimiventns  menbranis.214.  circa 
veficam  &  uterum  duplicatur,  tbid. 
deA^uct,  103 
7rcJ5»*j,  6z 
Pes&  ejus  partium  appellationes ,  12. 
magnitudo  in  proportionato  corpo- 
re.  20 
Pesma  gnus  quid,  12 
Pes  parvus  feu  extremcs ,  13.  63.  ejus 
partes,  ibtd. 
De  pede  vide  plura  fupra  in  Pcdes. 
Peflaria  Virginibus  danda  non  iunt,  276 
<£*>.a"^c  digitorum,  ir 
Cfd-.-jy^  quandoque  pro  Larynge  fumi 


tur,2Si.  quid  proprie  lignificer,  t:id. 


ad  latera  abdudores. 
Pomum  Adami, 
Poples, 
Pon  bilarii, 
Pori  cutis, 

~r.  -:.  ;/:/  :liy-.iy 
z?i£uxny-i', 

Portaj  Hepatis, 

Poftbrachiale, 

Prscindum, 
Prxcordia, 
Praeputium, 
;  Prasfepiola  dentium, 
,  Principium  pamum  triplex,  14 


234,  &  146 

2T  0 
1 1 
12 
I03 

8.  103 

9  2fO 
42 

ori- 


191    Pulmo,2Sc.  etymologia  t'yas,trtd.  fyn- 
onymia.»^.  partes,  tbtd.  linea  di- 
videns,  281.  lobi,  tbid.  fignra,  tbid. 
ma2nitudo,»W.  connexio,  tbtd.  fub- 
ftantia  ,  tbtd.   membrana ,  tbtd.  vafa 
omnis  generis,  tbtd.  adio,  2S2 
Pulmonani  qui  dicantur,  2Sr 
Pulmo  txzus  rubicundior,  durior.ac 
gravior,  quam  adulti,  ftatimque  iub- 
mergitur,  ifto  natante,        2^9.  281 
Pulmonum  afpera  aneria,  281.  ejus 
partes,  caput  &  Be://^-,  tbtd. 
Pulmonum  fiftula,  2S2.  ejus  membrana 
duplex,  tbtd.  cartdagines,  tbtd,  trun- 
cus,  tbtd.  diviiio,  *btd. 
Pulmonum  Canna,  2St 
Palinonura  bronchia,  282 
24S  '  Pulmonum  motusqualis,  28  3 

36    Puimo  fanguine  ab  aharum  panium  ian- 


191 
247 
292 
12 

280 
6 
9 

"5 
11 


guine  diverib  nutritur,        Z77.  279 
Pulmo  cur  non  renoib  fanguine  nutnri 
debuerit,277.  neque  arteriofo,  tbtd. 
Pulmo  inflammatus  ,  quomcdo  refolu- 
tionem  inferar,  17$ 
Pulpa  lumborum,  9 
Pulfus  qu:d,  1-2.  cjus  ufas,tbtd.  cor- 
di  innarus,»,!;^.  cordis  aneriarumqu« 
fitlimul,  tbtd. 

R  r  Pulfus 


I     N  D 


X. 


Pulfus  cordis  a&io,  275" 
Pulfus  ex  ddatione,  conftri&ione,  &  in- 

terraedia  quiete  conftat,  ibid. 
Pulfus  efficiens  caufa,  tbid.  ufus,  ibtd. 
Pupilla,  300 
Purgationes  coTporum  per  clyfteres  , 

optime  adeb  inftitui  polle,  181 
Pygmei  an  dentur,  1  $ 

Ttvhm  Hepatis,  146 

(TOAwp^,  22^ 


R. 


fx^c,  7 
pajo?  quid  Hippocrati  fignificet,  221 
Radius,  j8.  quid  commune  cum  ulna 
habeat,  z*W.  quidproprii,  tbid. 
Radii  capitulum  fuperius,  j8.  cervix,/£. 
tuberculum  ,  fo.    capitulum  infe- 
nus ,  ibid.  finus  lateralis ,  tbid.  con- 
nexio  cum  ulna,  tbid.  ligamentum 
longum,  ibid. 
Radii  motus,  120.  mufculi,  ibid. 
fot(p*it  28 
p«cp>j  lienis,  240 
Re&um  inteftinum ,  vide  inteftinum  re- 
dtum. 

Regio  umbilicalis,  8 
Remulus  coftarum,  J4 
Renes,243.  numcrus  eorum,ztW.  fi- 

tusjbid,  connexio,  ibtd.  figura,/£/W. 

rnagnitudo,ztW.  partes,z£z<s!.  menbra- 

x\z,tbtd.  pinguedo,  z'£zW.  vafa,  244 
Renum  fafcia,  243 
Renes  fuccenturiati ,  ibid.  eorum  hifto- 

ria,  tbid. 
Rcnum  carunculae  papillares,  245; 
Renum  glandulae,  243.  earum  figura,/^. 

fubftantia,  ibid.  \aia,tbid.  ufus,  tbid. 
Renuma&io,  247 
Renum  ufus,  tbtd. 
Renes  ad  fc  ferum  trahunt,  tbid. 
Renum  calculi  ubi  generentur,  15-9 
Renfinifterdextroluperior,  14^ 
Ren  finifter  cur  dextro  magis  calculo 

obnoxius,  160 
Refpiratio  ,  282.  ejus  caufa, z/>zW.  par- 

tes,ibtd.  ufus,  283 
Refpiratio  duplex,libera  &  coa«5ta,item 

naturalis  &  voluntaria,  100 
Refpiratio  fitfine  abdominis  mufculo- 

rum  ope  &  probatur,  101 
Rete,  219 
Rete  mirabile  etiam  in  homine  inveni- 
tur,  176 

f^wru^jf,  12 

Rima  magna  vulvas  muliebris,  10.  25$ 

hv>  hs>  3 

Rotatores  femoris,  61.  externus,  ibid. 

internus,  ibtd. 

Rotula,  12. 62 

Rugae,  3 

fVVHZ,  3 

pwGwvs?,  ibid. 


s. 


Sacrolumbi  mufculi ,  &  eorum  ufus  ex 
fententia  audtoris,  102. 104. 10  j 
Sacrum  veteribus  quid  fignificarit,  72 
Saevum,  210 
Sasvi  &  pinguedinis  differentia,  tbtd. 

ffK^JVt),  215) 

Salvatella,  vide  vena  Salvatella. 

Sanguis  &  fangucn,  164 

Sanguinis  fynonymia  nulla,  ibid,  homo- 

Kymia,  ibid, 


ibtd. 
x6f 
&168 

tbtd. 
J39 


Sanguinis  definitio,  ibid.  color, 
Sanguinis  rcceptacula, 
Sanguinis  matcria,  ibid 
Sanguinis  efficicns  caufa, 
Sanguinis  caufa  finalis, 
Sanguinis  fibrae, 

Sanguis  afpedtu  quidem  homogeneus, 
at  revera  heterogeneus,  1 67 

Sanguinis  parres  quot  &  quae  fint ,  tbid. 

quas  caufas  habeant,  1 68 

Sanguinis  diflercntiaz  quae  fint,  ibid. 
Sanguis  taurinus  an  fit  venenum,  169 
Sanguis  venae  Portae  craflior  ac  feculen- 
tior,  tbtd.  &  cur,  tbid. 
Sanguis  vaforum  partium  extrcmarum 
rubicundior  quam  aliarum,  169 
Sanguis  qui  ex  manu  evacuatur,  cur  pul- 
chrior  &  rubicundior,  quam  qui  e 
brachio,  t^8 
Sanguis  cur  rubicundior  per  cucurbi- 
tulas,  quam  venas  fectionem  educa- 
tur,  169 
Sanguinisrationc  animalia  duplicia,  i6y 
Sanguisalimentumomnium  partium,/^/. 
Sanguis  ad  prudentiara  confert,       1 66 
Sanguis  oflium  alimentum,  30 
Sanguis  per  quas  vias  ad  ofla  pcrve- 
niat,  tbid. 
Sanguis  an  poflit  in  venis  putrefce- 
re,  169,  &  170 

Sanguis  cur  cx  corde  pellendus,  276 
Sanguis  venofus  quomodo  differat  ab 
arteriolb,  139 
Sanguinis  arteriofi  ufus,  tbid. 
Sanguinis  venofi  color,  ibtd.  fibrae,  tbtd. 

cralTitics,  tbtd.  ufus,  tbid. 
Sanguis  quomodo  perveniat  ad  par- 
tes,  141 
Sanguis  trahitur  a  partibus  non  pellitur 
avenis,  ex  opinione  autoris,  ibid. 
Sanguis  conficitur  in  venis  ex  Galcni  & 
au&oris  fententia,  143 
Sanguinis  ultima  pcrfe&io  fit  in  dextro 
cordis  ventriculo,  237 
Sanguis  menftruus,  vide  Mcnles. 
Sanguificationis  hiftoria,  237 
Sanguificationem  ncc  in  corde  ,  ncc  m 
jecore  fieri  ut  queat  probari,  T43 
Sanguificatio  Hepatis,  vide  Hepatis  fan- 

guificatio. 
Scapulae,  7.  47-  vide  &  Os  fcapularum. 
Scapularum  motus,  116.  mufculi,  ibtd. 
Sceleton,  26 
^j<rixx  vulvae,  10.  2f  y 

Scortum,  9 
Scrobiculus  cordis,  46 
Scrotum,  9 
Se&io  thoracis  ubi  facienda,  1 J4 

Sella  turcica,  38 
Semen  virile  corporis  noftri  materia  non 
eft,  2fi 
Seminis  materia  fanguis ,  ibid.  non  ra- 
men  quivis  fed  perfe&iflimus ,  ibid. 
cur  non  ex  vena  Portas  ducatur,  tbid. 
cur  arteriofus,  ibid. 
Semen  virile  nonabit  in  auras,  ut  qui- 
dam  putant  ftatuifle  Ariftotelem,2  ji. 
fed  calidum  influens  ac  innatum  con- 
ftituit,  ibid. 
Semen  virile,  quomodo  dicatur  s^aJ- 
ioSry       %v&j[jt.d1Sc&v4  apud  Anitore- 
lem,  2ji 
Semeu  virile  non  aflervatur  in  teftibus 
ledproftatis,  25-3 
Semen  per  quas  vias,  &  quomodo  in 
Vrethram  coitus  tempore  deduca- 
tur,  249 


Semcn  acrcdine  perfufum,  cur,  2p 
Senes  an  minores  fint  feiplis  juveni- 
bus,  14 
Septum  pellucidum  in  pene,  2yo 
Septum  tranlvcrfum,  103 
Serrati  majoris  mufculi  ulus  cx  opinione 
Aucloris,  102. 117 

Serrati  poftici  quem  ufum  habeant,er 
Audtoris  fententia,  102.  ioy 

Sefamoidea  oflicula,  60.  vide  Oflicula 
fefamoidea. 

S 

9 


cncyivon, 

Simia  non  habct  nates, 


Sinus  muliebris, 


2J7 


Sinusofllum  &  eorum  differentiae ,  2f. 

26 
289 
8.216 


3* 
26 
iz 

44 

8.4* 

3 


Sinus  durae  cerebri  menbranae, 
Situs  vifcerum  irai  ventris, 

ffXOCCplGV, 

crxfAjiBV, 

ffuQqovYiwTis  oSlvl^c^ 

c$ctyi, 
c<p*''e/c,v, 

ca?KvcetS\c  05-«»,  37.  vide  Os  cuneiforme» 
Sphin&er ani,  iij.  ufus,  ibid. 
Sphincler  mufculus  veficae ,  11  $.  ejus 
ufus,  ibtd.  &  24* 

c<$vfy.o<;,  172.  17J 

c<?«i'f,  27J 
cQv&,  12 
Spina  dorfi,  7-  48.  oflibus  conftat  vi- 
ginti  quatuor,  48 
Spina  tibiae,  62 
Spinalis  mcdulla  ,  193.  ejus  etymolo- 
gia,  193.  homonymia,ȣz.  origo,  ibu 
membranx  ,  ibtd.  forma ,  tbid,  ner- 
\'\,tbtd.  ufus,  194 
Spinalis  medullae  verus  ortus,         29  j 
Spiritus  ex  fanguinis  difvci  fiunt,  173 
Spiritus  vitales  qui  dicantur,  172.  non 
generantur  ex  acre,  tbtd.  refrigeran- 
tur,&  cur  in  cerebro,  296.  attenuan- 
tur  in  cerebro,  ibid. 
Spiritus  animalcs  quomodo  generen- 
tur,296.  ex  qua  matcria,  ibid. 
Spiritus  animales  nervos  in  fubftantia 
pervaderc  probatur,  187 
Spiritus  animalis  quomodo  in  oculo  vi- 
deat,  in  aurc  audiat,  2  </2 

Spiritus  proprii  ad  feminis  virilis  gene- 
rationem  non  requiruntur,  ibid. 
ctsKdf-^vcv,  271 
Splen  vide  Lien. 

Spleniaquid,  240 
Spleniatum  mentum  quid,  tbid. 
Splenica  zxtex\z,vide  Arteria  fplenica. 
Splenica  vena,  vtde  vena  fplenica. 

aorcfyceiiic  oV£v,  38. 

Spondyli,  48 
Stapes  auditus  ofliculum,  37.  ejuscapi- 
tulum,  tbid.  b&iis}tb>d.  litus,  ibid. 

21 

0tf**>  9.  249 

<7i$dvY,  glandis,  9 
,si<pdvt)  oculi,  8 
Sterilitatis  figna,  19 
Sternum,  7.  vide  Os  pectoris. 

7 

Sternutatio  nimia  quomodo  quibul- 
dam  repentinam  caecitatem  attule- 
rit,  189 

Stillicidium  pro  ventriculo  cur  fatius 
ledentibus  quam  decumbentibus 
fiat,  218 

SvAtJtc,  3 

Sto- 


Sromachus  Gnecis  qmd.iz^-  apud  La- 

tinos  pro  ventriculo  fumitur,  tbtd. 
Stupor  cruris  in  calculo  unde,  243 
Subclavii  mufculi  ufus  ex  Audoris  opi- 

nione,  102,  106 

Succindum,  103 
Sumen,  8 
Supercilia  quid,  3.  horum  caput  &  cau- 

da,  tbid. 
Supercilia  Gnuum  oflium,  7.6 
.vup;natores  mufculi,  120 
Suppolkoria  ex  helleboro  albo  ,  quo- 

modo  ljepe  gravia  iymptomata  nife- 

ranr,  1^1 
Sura,  12. 
Surdi  nati  cur  eriam  muti  fiant,  191 
Sutura  quid.2S.33,  ejus  ambiguitas,28. 

ufustnpJex,  32 
Sutura:  lenibus  abolentur,  33.  &  quae 

prior  ex  iplis  ibid. 
Sutura;  utrique  iexui,&quidem  numero 

pari  lunc  communes,  ibtd. 
Suturae  quotuplices,  ibid. 
Sutura;  m  iniautibus  reclam  lineam  refe- 

mnt,  33 
S  Jture  iolis  capitis  oifibus  competunt,»/>. 
Sutura  coronalis ,  33.   fagittalis ,  tbtd. 

lambdiformis,  tbtd. 
Suturae  iquamoia;,  34 
Suturarum  quae  dxantur  veTae ,  33.  & 

cur  verae  dicantur,  34.  quae  mendo- 

fae,  3  3.  quae  propria;,  tbtd.  quae  com- 

munes,  tbtd. 
Suturaruru  verarum  hiftoria,  33 
Suturarum  mendoiarum  numerus,  34 
Suturarum  Communium  hiftoria,  tbtd. 
fliuuJ:o&ai  quid  Hippocrati,  299 
Symphylis  oiTLm,27.  quotuplex,  tbtd. 
cvYoi^^cntnc,  28.  quotuplex,  ibtd. 
Synciput ,  2.  ejus  etymon  ,  ibtd.  ofla 

•duo,  3c 

tn-ol?fjtas<ni,  28 

cr.  •.  •.  .va^t,  27 

«&vc'$£y?,  3 

cvttifjxnc,  28 

ci>wvu^<nc,ibid,  ab  Authore  inventa,  27 
cn^ivStuctc,  27 
eiasxt/.u.mc,  ibtd. 


T. 


Tachis  immediatum  inftrumentum  caro, 
&quomodo,  209.303 
Talus,  12.  64.  ejus  Egurz,  tbid.  iez  la- 
tera,  tbtd. 
Talum  alia  quoque  animalia  habent,  64 
Talus  impropriede  malleohs  dicitur,  12 
T  4 
T-rlus,  1 3.  63.  ejus  motus,i29.  mu- 
fculi,  tbtd.  ofla,  64 
Temperamentum  unde  dijudicari  que- 
at,  2 
empora,»W.  unde  dicla  ,  tbid.  ejus 

tbtd. 
82 

tbid. 
tbsd. 


ofla, 

Tendo  mufculi  quid  Cr, 

Tendo  vox  ambigua, 

Tendo  pars  fimilaris, 

Tendo  pars  fimplex  &  fui  generis, 

Tendo  per  totum  mufculi  corpus ,  & 
quidem  fecundum  longitudinem  dif- 
funditur,  tbid. 

Tendo  divifus  carne  ftipatur,  tltd. 

Tendo  contradioni  maximi}  opportu- 
nus,  83 

Tendmis  fubftantia,  ibtd. 

Tendinis  temperies,  ibid. 

Tendinis  temperiem  confequentia,  ibi. 


tbtd. 
tbtd. 
2 

7 

282 
289 
6 


I     N     D     E  X. 

Tendinis  materia,  ibtd. 
Tendo  tantum  fecundum  longitudinera 

mulculi  ducitur,  82 
Tendo  non  tantum  in  fine,  fed  &  princi- 

pio  muicuii  repentur,  tbtd. 
Tendo  eft  primaria  mufculi  pars ,  83. 

probatur  id  quatuor  rationibus,  tbid. 
Tendo  llla  pars  eft  per  quam  fit  mufculi 

contradio,  83 
Tendo  modo  unitus  eft  modo  div  - 

lus,82.  &cur,  83 
Tendo  magnus  ab  Hippocrate  ita  di- 

duS,  iJO 

Tentigo  mulieris,  255- 
Tergum,  7 
Teftes.9.  unde  dicantur  Latinis,  248 
Teftes  vinles  ,  247.    eorum  fubihn- 

uzytbtd.  partes,»w^.  magnitudo,248. 

figura , /W.  mufculi ,  ny.  &  248. 

tunicae  quatuor,  248 
Teftes  vinies  nunquam  femen  in  fc  con- 

tinent,  252 
Teftesvinles  non  generant  femen  ,  nec 

in  fe,  reque  in  alio  per  irradiatio- 

nem,2j2.  quibus  argumentis  id  pro- 

bari  podir,  tbtd. 
Telks  vinles  non  habentin  fe  fpiritus 

proprios,  tanquam  in  fonte  fuo,  2C2 
Teftes  viriies  non  egent  peculiari  fpiritu 

ad  feminis  generationem,  tbtdt 
Teftibus  virilibus  abiatis,  autlajfis,  cur 

generandi  vis  pereat,cum  teftesiemen 

non  generent,  273 
Teftium  viriiium  verus  ufus  ex  Audoris 

fententia,  2C2 
Tcftes  vinlesquomodo  ad  feraims  g  ~- 

nerationcm  lecundario  conferant,  tbi. 
Teftesvinles  ferofum  humorem  conti- 

nent,  tbtd.  &2C3 

Teftis  Jiniftercurdextro  major,  2*3 
Teftcs  muliebres  ,  260.  difftrentia  eo- 

rum  cum  teftibus  vinl  bus  in  fi*u,  fub- 

ftantia  ,  figura,  tunicarum  numero, 

rragnitudine,  tbtd. 

7 

Tnorax  &  ejus  partium  appellationes,  7 
Thoracis  ambiguitas ,  tbtd.  etymolo- 
gia,tbid.  divilio,  tbid. 
Thoracis  figura  ,  17.  magnitudo ,  tbtd. 

unde  iaepius  immutetur,  tbtd. 
Thoracis  motus  primarius  &  fecunda- 
rius,  ico 
Thor  jcis  motus  fitne  animalis  an  natu- 
ralis,  ibid. 
Thoracis  mufculi ,  ibtd.  horum  nume- 
rus,  tbtd. 
Thoracis  0fla.31.c3.  vertebrae quot,  co 
Thorax  cur  ex  carne  &  plunbus  oflibus 
corfter,  03 
Thorax  lmprudenter  ftringitur  infanti- 
bus,  17 
Thoracera  dilatantes  conftringentefque 
,  mufculi  qui  iint,  &quot,io2.  Ex- 
tertdcites  quot  ex  opinione  alio- 
rum,  104.  ex  Audors  iententia  unus 
tantura,  ioc.  fledentes,  106.  &  1 12. 
circumagcntes,  106 
T  bia,  &  ejus  partium  appellationes,i2. 
62  e-us  ambiguitas,»£».  ejusofla,62. 
ejus  ipina, 
Tibise  motus,  128.  muiculi, 
Timpora, 
•nr*', 
Tonlilla», 

Torcular  Herophili, 


T?*^rA@-47w,  feu  oflium,  2C 
Tranipiratio  corporis  mlenfibilis,  207. 

omnibus  diligcmcr  obiervar.da,  226 
T?*t;£*(  6iii"m»t  44 
Tt&xiic,  2?C 
it,iyjAitnr ,  tbtd. 
T?«;vx*T>?sef,  61 
Trochlea  humcri,  y7 
Trochlea  oculi,  91.  ejus  mufculus,»W. 

inventor  Fallopius,  tbtd. 
T?cufe^.,  1 64 

Tuba  Fallopii,  261 
Tumca  coftalis,  268 
Tunica  praetenia,  213 
Tulfisquid,  282 
ivt.Qr,  9 
Tympanum  auris, 


;c2 


V. 


140 
*}9 


Valvulse  venarura, 
;  Vaforum  natura, 

:  Vaibrum  tria  lunt  gencra  in  corporc,/! ; 
V^as  breve,  tbid.  ejusufus^  ijo 
Vas  breve  artcnoium,  179 
Vas  breve  vcnofum,  149 
Vafornm  cordis  in  fcetu  unio,279.  quo- 
modo  poftea  pereat,  tbtd. 
Vaia  caeca  muliebria,  261 
Vafa  deferentia  viri,  248.  eorum  iub- 
ftantia  ,  tbtd.  ortus  ,  tbid.  progref- 
fus,  tbtd. 
Vafa  deferentia  roulicbria,2^o.  non  lm- 
plantantur  in  uteri  cervicem,  ut  ccn- 
luit  Andr.  Laurentius,  tbtd. 
Vaia  emulgtntia,  244 
Vafa  paeparantia  virilia,  247 
Vafa  prarparantia  muliebria,2<Jo.  inquo 
conveniant  cum  vinhbus  &  d  neJ 
rant,  tbid.  qualia  in  gravidis  fint,  264 
Vaia  umbilicaha  in  editis  cavitatem  luam 
amittunt.  279 
Vbera,  7 
Vcna,  138.  ejus  ambiguiras,  ibtd. 
Vena  quid  fignificet  apud  veteres,  138 
Venarum  cognitio  quam  neceflana,  140 
Venarum  divifio,  ibtd.  definitio,  139 
Venaeftvas,  139 
Venarum  fanguis  qualis ,  tbtd.  in  qui- 
bus  ab  arteriarum  ianguine  diffe- 
rar,  tbid. 
Venarum  fubftantia  eft  membranota  & 
fimplex.i  39.  non  tamen  ubique,  140 
V7enarum  fabrae,  139.  quot  earum  ge- 
nera,  tbid. 
Venae  fenfu  carent,  tbtd.  non  tamen  ubi- 
que,  i-P 
Venarum  figura,  *btd. 
Venarum  magnitudo  quotuplex, 
Venarum  numerus, 
Venarum  fitus, 
Venarum  color, 

V7enarum  valvulae,  140.  quis  earum  m- 
ventor  primus,  tbid. 
Venarum  anaftomofes.  147 
Venarum  glandulae,  140 
Venarum  aciio  &  ufus,  141 
Venarum  differentiae ,  ibid.  a  fubftan- 
tia,  tbtd.  magnitudine,»/;».  figura,»i>/. 
fcde,*r»^.  conncxione,»^.  ulu,  142 
Venarum  connexio  varia,  14» 
Venaecomites  feie  ubiquc  arterias  ha- 
bent,  tbidi 
Vrenarum  diftributio  non  cadem  in  om- 
nibus,  1)$ 
Vena;  ohm  nervi  didx,  i8f 
Kr  1  TCM 


140 
tbtd. 
tbtd. 

139 


I     N  D 


X. 


Venae  ar,  pellant  fanguincra  ad  par-  •  Vcnae  lumbares, 

tes  141    Vena  itjcdiana,  1 J7.  ejus  fims, 

Venarum  princip;um  nullumex  Hippo-  !  Vena  pe^Ai», 

cratis  fententia,  142.  quomodo  pro-  ;  Venae  roefaraicae, 

bari  id  poflit,  &d\  \  Vena  micans, 

Venarum  principinm  roale  abAriftotel.  ;  Venae  magnae,  141 

corpoiuum,  143.  roale  item  jecur  a  j  mae, 

Galeno,  *4f  ;  Vena  nervofa, 

Vense  funt  quae  in  hepate  fanguificant,   Venae  parvae, 

non  parenchyroa,23</.  quomodo  id 

probetur, 

Venarum  cur  duae  tantum  fint  fa&ae,  146 
Venarum  elc<5tio  m  brachiodum  fecan- 

dx  funt ,  non  ita  religiofe  obfervanda 

&cur,  if8 
Ver;33  unicam   tantum  habent  tuni- 

cam,  *38 
Vena  lecunda  dextri  cordis  ventriculi, 

cur  arreriae  fubftantiam  habeat,  278 
Venaeadipofae,  ij"9 
Venae  albae  Celfo  dieflae,  243 
Venae  arterialis  hiftoria ,  184.   ejus  u- 

fus,  ibid.  cur  arteriae  fubftantiam  ha- 

beat,  278 
Venas  ds$vv.nnt,  1 38 

Vena  azygos,  five  fine  pari,  1^4.  244. 

in  ruminantibus  gemina ,  1  f 4.  ejus 

ramus  ad  eraulgentem  fimftrum  abi- 

cns,  if4-  244  , 

Vena  bafi!ica,iy8.  in  dextro  brachio  ,  Venae  pulfatiles  quae  Veteribus, 
hepatica  dicitur,in  finiftro  fplenica,/£.  J  Venae  pulfu  carentes  quae  eifdem, 
induosramosdividitur,  ibid. 
Venaecapillares,  141 
Vena  Cava  quae,  147.  differentia  inter 
hanc  &  Portx.tbid.  ejus  hiftona,  1  j  3 . 
ufus,  ibid, 
Venae  Cavae  defcriptio  fic  tradenda  eft,  J  Venae  fanguinariae, 
ac  fi  ex  hepatc  orutur,  idque  propter   Venae  fpermaricae, 
Au&ores,  i>3 
Vena  Cava  ratione  hepatis  ,  duos  veluti 
truncos  conftituit,  ibid. 
Venae  Cavae  truncus  afcendens,  15-3. 
hujus  rami  fubclavii  ,  1J4.  axilla- 
res,  ijc 
Venae  Cavae  truncus  defcendens,  i</9. 
hujus  prima  divifio  in  ramos  ilia- 
cos,  160 
VenaCephalica,  i?7-  a  Vcfalio  Huroe- 
rana  dicitur,/W.  cur  fic  dicatur, tbid. 
rami  ejus,  ibid. 
Vena  Cephalica  femper  fine  :  at  Bafilica 
cum  impetu  fec-U  fanguinem  fundit,& 
quare,  1J7. 173 

Vcna  Cephalica  manus  ,  xj8.  magna 
cum  utilitate  m  capitis  dentiumque 
affe&ibus  aperitur,  tbtd. 
Vena  coronaria,  173 
Venae  crurales,  162 
Venae  cutaneaequae  dicantur,  20(5.  non 
habent  fibi  lbcias  arterias,  142 
Venadererens  virifiniftra  cur  exemul- 
gente  oriatur,  271 
Venae  emulgenres,  15-9 
Venas  encephalicae,  ij6 
Vena  frontis,  tbid.  magna  cum  utilitate 
in  iniania  aperitur,  ibid. 
Venae  hasmorrhoidalis  late  diifhe ,  149. 

propriedidtae,  ico 
Vena  hannorrhoidalis  interna,  149.  ex- 
terna,,  161 
Vena  hepatica,  i?8 
Vena  *jW-n2i?,  147 
Vena  hypogaftrica,  161 
Vena  jecoraria,  147 
Vcnx  jugulares,  iy6 
Vena  *stM,  147 
Vena  la&ea  quae  dicatur,  147 


160 
tbtd. 

lyo 
138. 171 
medixt  ibtd.  mini- 
tbtd. 
172 
141 

Vena  popliiea,  12.  162.  celebris  apud 
Medicos  &  cur,  tbtd.  diffiiculrer  fe- 
cari  poteft  ,  &  cur,  tbtd.  fonticulo  in 
fura  f ado  e vacuatur,  163 
Vena  Portae  quae  dicatur  ,  146.   &  un- 
de,  tbid.  quomodo  apud  Prifcos  vo- 
cetur,i47.  eftcrafliorcava,/£/^.  eft 
minor  cava,  ibid.  quas  partes  zht,tbt. 
ad  quas  partes  diftribuatur,         1 48 
Venx  Portae  divifio  in  radices,  truncos 
ramos  &  furculos,  tbtd. 
Venae  Portae  radices,  ibtd. 
Venae  Portae.  truncus,  ibid. 
Venae  Portae  rami  duo  infignes,  149 
Venae  Portae  ulus,  ijo 
Venae  Portae  cum  Cava  in  hepate  anafto- 
mofes,  147 
Venae  Portae  &  Cavae  differentia,  tbid. 
Venae  praeparantes  viri,  247.  dextra,/£/. 
finiftra,  tbtd. 

138 
ibtd. 

Vena  falvatella,  15-8.  in  affe&ibus  me- 
lancholicis  admodam  commcndatur, 
&  qui  poflit  prodefle  oftenditur,  tli. 
Vena  Saphaena,  162.  male  vocatur  vena 
tali,  tbtd. 

138 
160 

Venae  ccJvjcw,  138 
Veua  fplenica,  149.  quos  ramos  fpar- 
gat,  tbtd. 
Vena  <nXi%»~ct,  146 
Venatali,  162 
Vena  umbilicalis,  163.  noneft  truncus 
peculiaris,  fed  ramus  tantum  venae 
Portae,  140 
Venter  quid,  1.  ejus  ambiguitas,  ibtd. 
Ventres  quor,  2 
Venter  infimus,  vide  infimus  venter. 
Venter  medius,  vtde  medius  venter. 
Venter  primus  &  fuperior.  2 
Venter  fuprerous,  28  y.  ejus  &tus,ibid. 

fubftantia,  ibid.  partes,  ibid. 
Ventriculus  ,  224.  ejus  figura,/£/^.  fi- 
tus  ,  ibid.   annexio  ,  tbid.  magnitu- 
do  ,  ibtd.   fubftantia  ,  22</.  onficia 
dno,ibid.  vah,ibid.  a&io,  tbid. 
Ventricuh  os  ejufque  fitus,  8 
Ventriculi  onficium  fuperius  Graecis 
KovjiSi*.,  Latinis  Cor  didium,  225; 
Ventriculi  fitus  naturalis,  217.  nonna- 
turalis, /£/W.  praeternaturalis,  218 
Ventriculi  &  cordis  confenfus  unde,22j 
Ventriculus  ex  vulnere  Diaphragmaris 
in  Thoracem  afcendit,  218 
Vermes  in  venis  ioterdum  generari,  170 
Vertebrae,  48.  earum  ufus,  tbid.  nuroe- 
xnSyibid.  communia  quae  habent,/&/^. 
proportio  &  magnitudo  earum,  ibid. 
Vertebrarum  corpus,  48.  hujus  fubftan- 
tia,  ibtd. 
Vertebrarum  proceflus  triplices,  49 
Vertebrarum    foramen  proprium  & 
commune,  ibid. 
Vertebrarum  connexio,  ibid. 
Vertebrae  cervicis,49.  interdum  feptem 
nonnunquam  &  odo  funt,  ibid.  quae 


corjimunia  infcr  fc  habeant, /£>/</.  qux 
propria  habeant,  tlid. 
Vertebraruro  Ccrvicis  prima  quid  pro- 
prn  habeat,  49 
Vertebrarum  cervicis  fecunda  quid  pco- 
prii  habeat,  jo 
Vertebraruro  cervicis  quatuor  fecuiulae 
fubj acentes  quid  proprn  habeant,  tbt. 
Vertcbrarum  cervicis  leptima  quid  pro-  ] 
prn  habear,  tbiJ.  ] 

Vertebrae  thoracis  quot,  yo.  qnid  com-  ] 
muneintcrfe  habcant,/t>/.  quid  pro- 
pni  prae  alns  vertcbns,  ji 
Vertebrajlumborum  qumque,  ri.  quid 
commune  inter  fe  habeanr,  tbtd. 
Vertex, 2,28<5.  in  quibuldam  geminus,  2 
Vefcet,  224 
Veficula  bilaria,237-  ejus  connexio,  tbi. 
magnitudo  ,  238.  hgura,tbid.  fub- 
ftautia,  tbid.  lubftantia  roucofa  qua 
intus  oblinitur,  tbiJ.  vafa,         tbtJ.  I 
Veficulae  bilariae  partes  diflimilares,  fun-  J 
dus  &  cervix  ,  238.  meatus  bila-  \ 
rii  ,  ibtJ,  communis  canalis  ,  tbtd. 
ufus,  tbtd.  ' 

Veficulae  feminales,  248.  earum  luiroor 
olcagincus,  ibid.  ufiis,  25*3.  cur  plu- 
restinr  fa&ae,  nec  una  lola,  ibii.  cur 
anfraduofje,  ibtd. 
Vefica  fellea.  237  ' 

Vefica  urinaria,24f  cjus  fynonymia,/^/. 
fitus  ,  tbid.  &  219.   connexio  ,  24y.  , 
partes  diflimilares,/^/.  fubftantia  tbi. 
menbrana?,  tbid.  foramina  tna,  ibiJ. 
mufculi,  tbtJ.  &  1 1     vafa,  24«; 
Veficae  urinariae  fitus  naturahs,2i9.  non 
naturahs,  tbtJ. 
Veficae  urinaria;  fundus,246.  ccrvix,/£/. 
corpus,  tbiJ.  ejus  vulntra  quaenam  lc-  | 
thalia,  tbtJ, 
Veficae  foramen  in  pudendo  mulic- 
bri,  2y<5 
Via  per  quam  colici  dolorcs  in  paralytm 
&  epilepfiam  degenerant,  181.  in  ar- 
thritidem  &  contra  commutantur,  tb. 
Via  per quam  thoracis  eropycma  &aqua 
evacuatur,ex  Fallopii  primum  len- 
tentia,  demde  &  Au&oris,  244.  vtJe 
&  iy4.  &  177 
Viae  per  quaslien  repurgatur,  241 
Via  per  quam  humores  pravi  ad  inteftina. 

decurbantur  exliene,  179 
Via  per  quam  hydropicorum  aquae  ex- 
purgantur  ad  inteftina,     tbiJ.  &  148 
Viaperquam  potusper  univerlum  cor- 
pus  fubito  penetrar,  179 
Via  per  quam  pravi  humores  ex  liene 
voroitu  rejiciuntur,  tbiJ. 
Via  per  quam  atra  bilis  purgatur,  180 
VTibnffae,  3 
Vi&us  tenuis  cur  purgantibus  aflumptis 
praefcnbendus,  179 
Vinculum  caninum,  9 
Virginibus  cur  facguis  in  coitu  efiluar, 

2j6 

Vir  pedusdorfo  pilofius  habet,  utven- 
trem  ab  umbilico  ad  ufque  peri- 
naeum,  209 
Virilis  burfa,  9 
Vifcera  omnia  parenchymata  habent,24i 
Vifcerum  imi  ventris  fitus,  8.216 
Vifcerum  imi  ventris  divifio,  216 
Vifcerum  obftrudiones  qui  faciant  in 
animi  affe&ibus  cordis  palpitatio- 
nes,  ^  270 
Vifcerum  parvitas  fignum  bonarum  car- 
nium  lanionibus,  240 

Vifus 


I     N  D 


X. 


Vifus  lnftrumentum,  301.  obje<2um3 /'£. 

medium,  ibtd, 
Vitaquidfit,  276 
Vlcera  crafforum  intcftinorum  cur  ulce- 
ribus  tenuioru  frequentiora,  179,218 
Vlna  10.  vtde  Os  cubiti. 
Vmbilicus,  8.  centrum  imi  ventris,  imo 
totius  corporis,  tbid.  &  18 

Vmbilicalis  regio,  8 
Vmbilicalis  vena  &  arteria  ,  quomodo 
poft  editum  fuetum  in  ligamenta  abe- 
ant ,  ex  opinione  Hieronymi  Teo- 
baldi,  280 
Vn&iolupra  umbilicalem  regioncm  fa- 
&am  qui  purget,  i8r 
Vngucs,  12,  66.  eorum  partium  appel- 
lationes,  12 
Vnguium  radices  ,  tbid.  exortus  ,  ibid. 

puncla  alba,  tbtd.  nubeculae,  ibid. 
Vngues  non  funt  cartilagines,  66.  nec 
oil&,ibid.  fed  partes  lui  generis,  tbtd. 
augentur  fecundum  omnes  dimenfio- 
nes  ,  tbid.  nutriuntur  ,  i6y.  &  un- 
de,  ibtd. 
Vngues  habent  vafa  omnis  generis,  66. 

funrpraeditiienfu,  67 
Vnguiumfubftantia,  67.  magnitudo,/£. 
tigura  ,  ibid.  numerus ,  tbid.  con- 
nexio,  tbid.  color,  tbid.  ufus,  ibtd. 
Vola,  1 1 

Vocis  organum  primarium,  283 
Vomitus  futuri  ligna  in  labiis  unde,  224 
Vrachus,  2\6 
Vreteres,  243.  eorum  fubftantia  ,  ibid. 
ortus,  tbid.  proceifus,  tbtd.  menbra- 
v\z,ibt.  infertio,/6.  magnitudo,  244 
Vreterum  tubali,  ibid. 
Vreterum  pelvis,  ibtd. 
Vrethra,  249.  vide  &  penis  canalis. 
Vrethra  per  medium  proftatarum  in  ex- 
ovtu  incedit,  249 
Vrethra  feminis  ac  urins  communis 
via,  ibtd. 


Vter,  7 
Vterus,  25-7.  ejus  partes  trcs,Ccrvix, 

ofculum,  &  fundus,  tbtd. 
Vterus  proprie  di&us,  2j8 
Vteri  fubftantia,  259 
Vteri  menbranae,  tbtd. 
Vteri  cotylcdones,  five  acetabula,  tbtd. 
Vteri  cornua,  tbid. 
Vteri  collum,  257 
Vteri  cavitas,  299 
Vteri  cellulae  nulla?  funr,  ibtd. 
Vteri  futura,  fivelinea,  ibid. 
Vteri  vena»,  arteriae  &  nervi,  ibid. 
Vteri  fitus  naturalis ,  219.  non  natura- 

lis,  ibid.  praeternaturalis,  ibidt 
Vteri  afcenfus,  2j8.  defcenfus,  tbid.  iu- 

clinatio,  tbtd.  an  vere  locum  mutet, 

tbtd. 

Vteri  cervix,  2J7.  ejus  fitus, /£/W.  fub- 
ftantia  ,  tbid.  rugae  interiores  ,  ibid. 
connexio,  tbid.  contorta  eft ,  ubi  non 
recipit  penem  virilem ,ibid,  ufus,26i. 
in  gravidis  infigniter  abbreviatur,2<53 

Vteri  os,  277 

Vteri  cervicis  ofculum  externu,  10, 25-7. 
internum,/'W.  utriufque  ufus,  261 

Vteri  os  internum,  257.  ejus  fitus,  tbtd. 
figura,/£/.  conniventia,  perpetua,//»/. 
apertio  in  coitu  &  partu,  tbtd.  con- 
ftri&io  conceptionis  tempore,  ibtd. 

Vteri  os  inverfum,  induratum,  exulcera- 
tum,cicatrice  obdu&um  aut  nimis  hu- 
midum  cur  fterilitatem  inducat,  2^7 

Vteri  os  in  gravidis  connivet,non  exa&e 
clauditur,  ut  alii  cenfent,&  quomodo 
id  deprehendatur,  263 

Vten  fundus,2j8.  ejus  fynonymia,/£/d. 
fitus  ,  ibid.  magnitudo  ,  tbid.  figura 
naturalis,  ibid.  non  naturalis  dum  ge- 
ftat,/'£/W.  connexio,  ibid.  ligamenta 
quatuor,  ibid. 

Vteri  in  gravidis  magnitudo,  261.  figu- 
xi,tbtd.  (itus,  tttd.  fubftantia,  264 


Vteri  ligamenta  fuperiora  ,  2j8.  utcri 
ligamenta  inferiora,2j9.  in  muliere, 
quae  ex  coitu  nimio  mortua  dicebatur, 
plena  femine  reperta  eft,  ibtd.  qualia 
in  gravidis  fint,  264 

Vteri  os  internum  menfium  tempore 
hiat,  161.  unde  fciatur,  tbtd. 

Vteri  os  internum  gravidis  hiat,  tanto- 
que  magis,quanto  funt  partui  vici- 
niores,  263.  ut  id  fciatur,  tbtd.  oc- 
cluditur  tamen  craila  vifcidaque  ma- 
teria,  ibtd. 

Vteroad  mcdiumcoxa?  procidente  cur 
convulfiones  fiant,i82.  item  cur  tunc 
menfes  fupprimuntur  &dolorfiat  m 
imo  ventrc,  &in  laterum  molJitudi- 
ne,  •  tbid. 

Vteri  &  mammarum  confenfus  non  ra- 
tionetantum  venarum  fed  etiam  ner- 
vorum  fexti  paris  fir,  161 

Vteri  confenfus  per  arterias  venafque 
potius,  quamnervos  in  hyfterico  fit 
affeclu,  260 

Vulva  &  ejus  partes,  10.  vide  Puden- 
dum  muliebre. 


Y. 

\>wf,van, 

\nroyxspitjv,  ejufque  divifio, 

vWx«Acv  OCuli, 


z. 


Ziphac, 
Zirbus, 


2tf 

3,6 
103 

8 
4 

y 

6 

249 
8 

2f7 


2r4 
219 


F  I 


N     I  S. 


IVLII  CASSERII 

PLACENTINI 

Olim  in  Patavino  Gymnafio  Anatomis  &  Chirurgis 
Profeflbris  celeberrimi 

A    B    V  L 

ANATOMIC^ 

L  X  X  V  I  I  I , 

Cum  fupplemento  X  X  Tabularum 

DANIELIS  BVCRETII 

Vratiflavienfis ,  Phil.  &  Med.  Doct. 

Qui  &  omnium  Explicationes  addidit. 


ELENCHVS  TABVLARVM, 

Qux  opcra 

DANIELIS  BVCRETII 

Huic  operi  acceflerunt. 

D  V  M  TabuU  libriprimi,  qu<e  hcminis  midifacicm  uttramque  fieclandam  proponunt, 

Decem  TabuU  librifecundi,  qu<e ofium  omnium delineationem exbibent. 

Prim  A  Tabula  libri  quartiy  in  qua Jiguris  rvariisfaciei mufculi demonflrantur. 

Terti  A  Tabula  libri  quinti,  qu& tamen ex  Vefalio petitay  Ven«e Cav<e integr<ey  iy  ab  omnibm 

partibm  liber<&  dclineationem  completlitur. 
Secvnd  A  Tabula libri  fextiy  ab  eodem  Vefalio  mutuatay  Aneriam  magnam  cum fuis ramis 

ac  propaginibm  oflendit. 
Tres  TabuU libri feptimi indidem defumpt<cy qu<e omnium totius co)poris mfnorum defignatio- 

nem  comprehendunt. 
Tabvla  fingularis libri noniy  qu<e partes medii  ^ventris  coercet. 
Tabvla  ultima  ultimi libri,  in qua <vifus  auditufque organa  delineantur. 


DANIEL  BVCRETIVS 

VRATISLAVIENSIS  D. 

BENEVOLO  LECTORI. 

Driani  SpigcliiViri  Clariflimi qttae de  hu- 
mani  corporis  fabricd  litcris  confignarat  ope- 
fa,  cum  primum  mihi,  Benevole  Lector,  prx- 
fcripto  teftamcnti  tradcrentur,ut,qua  lcge 
ea  reliquerat,  collecla  in  luccm  proferrem  : 
commodum  in  Tabulas  Anatomicas  Iulii 
CafleriiPIacentini,ob  egregiam  in  diflecan- 
do  dexteritatem  celeberrimi  Authoris,nec,ut  fpero,fine  Na- 
mine  incidi.  Has,cum  multitudine  primumnullis  in  hocgene- 
re  adhuc  editis  cedere:  artificio  autem  fingulari  &  elegantiafic 
omnes  fuperare  viderem,  ut  longo  intervallo  poft  fe  eas  relin- 
querent,  rem  maxime  Reip.  literariae  utilem  me  prxftiturum 
tredebam,  fi  una  cum  hiftoria  in  publicum  protraherem.  At 
enim  vix  levi  luftratis  lumine,quantum  tam  egregio  operi  de- 
eflet,mox  animadverto :  jamque  prxmaturum  magni  Viri  obi- 
tum,  qui  tam  prxclaram  voluntatem  nefande  intercepit,  ama- 
rius  multo  deflebam,quam  modo  fuavius  de  tanti  thefauri  in- 
ventione  mihi  gratulatus  eram.  Siccine  enim  tam  eximium 
opus,  fumptu  incredibili,laboribusimmenfis,continuifque  vi- 
giliis  partum,divinodehinc  ingenioconfummatum,vel  xterna 
jam  premetur  ignominiofe  nocle,  vel  olim  infelici  manui  fpe- 
rata  mifere  ad  ruinam  prxdaerit  ?  Movere  tamen  plurimoruni 
paulo  poft  preces,  apud  quos  fcilicet  hanc  tam  lamentabilem 
ftudiorum  calaiiiitatcin  dcplorabam,  ut  fi  imperfecta  quoque 
h-cc  forent,exftare  tamen  paterer,cum  magnce  etiam  rei,quan- 
tulumcunque  poflederis,  participem  tantum  fuifle,non  mini- 
ma  certe  gloriavideatur.  Sufcepi  hunc  animum,qui  &prom- 
ptus  ipfe  jam  erat,expitatus  exemplo  quorundam  fummorum 
Virorum,quibusfciebamvitio  nequaquamefle  habitum,quod 
.  induftriam  fuam  fingulari  tantum  argumento  locarint :  tum, 
quod  fperarem,fore  aliquando,fi  apud  me  premerem,ut  xtate 
crefcente,vel  ipfe  in  hac  re  aliquid,(tametfi  haud  ita  promptum 
vidcbatur,)  vcl  alii  dodiflimi  Viri  prxftarent,neque  adeo  hoc 

a  2  tam 


4  PR7EFATIO 

tam  nobile  opus  tam  miferabili  fato  fic  impie  cxftinguerctur. 
Intcrim  multos  de  mea  focordia,  addo  ctiam  fide  muflitantcs 
audio,negligerc  me  rem  tanti  momcnti,aut  dolofe  fupprimere, 
qua^mihicommiflaforentiquorumquerelaSjedi^utcxpctebat 
injuftas,)  diffimulare ,  taciteque  haberc  &  pati  ftatucram,  co 
tamenprorumpebant  tandem,ut  jam  apertavi  nonnullicxtor- 
quere  tentarent,  confulerem  utilitati  publica:,  fuo  commodo, 
&  de  me  conceptx  expe£tationi.  Ego  vero  cum  me  hic  in  eas 
anguftias  conjedum  viderem,  ex  quibus  emergere,  nifi  quid 
experirer,  difficile  erat :  jam  ferio  mentem  ad  editionem  com- 
ponebam,  cumque,  mifer  animi,  importunis  aliorum  votis  ab 
inftituto  confilio,  ut  videbatur  mihi,  maturo  fatis  j  tum  ab  in- 
cepto,  quod  in  commodius  tempus  rejeceram,  me  revocari, 
cruciarer  ;  cogitare  tamen  coepi ,  fi  quo  pacto  fieri  poflet ,  ut 
omnibus  fuis  numeris  abfolutum  hoc  opus  in  publico  compa- 
reret.  Sane,  fi  quid  tentarem,  innumeris  difficultatibus,atque 
iis  arduis  plenum  conforc,  haud  imperite  profpiciebam :  labo- 
rem  ad  tanti  momenti  opus  requiri  improbum,  fumptus  im- 
mcnfos,  longam  temporis  diuturnitatem,moleftiffimam  deni- 
quediverforum  artificum  operam.  Accedebat,evi£tis  his  om- 
nibus,  jam  neque  arrogantiae  crimen  apud  cordatos  Viros  evi- 
tare  me  pofle,fi  me  fperaremdoftiffimi  hominis,qui  adfe£tum 
hoc  dederat,  conatibus  paria  fa£turum  :  neque  temeritatis  ri- 
ium  apud  malevolos,  fi  metuerem,  ne  quid  deterius  facerem. 
Speravi  tamen  nihil  futurum  mihi  infuperabile,  aut  magnum, 
fi  Fortuna  folum  diffufa  me  facie  refpiceret,  ut  invenirem,  qui 
meisconatibus  egregiamoperam  pneftaret.  Laborem  me  elu- 
furum  facile  alacri  animo,  atque  induftria :  fumptus  toler^tu* 
rum,  bonorum  patrocinio  :  diuturnitatem  temporis  fuperatu- 
rum,conftantia.  Arrogantiam  haudquaquam videri  pofle,qua2 
a  metu  prasfentis  ruinse  tam  egregii  operis  nata  erat  juvandi 
quocunque  modo  bonum  publicum  voluntatem  :  minus  vero 
temeritatem  fapere,  fi  prseclarorum  Virorum  fubfidium  ftre- 
nuum,  citra  quod  agendum  nihil  decreveram,  mihi  comparaf- 
fem.  Nec  defuit  felix  cseptis  augurium,cum  ecce  eofdem  ad- 
huc  in  vivis  reperio,  qui  ante  plures  annos  in  hoc  ipfo  opere, 
Placentino  operam  tuliflent ,  Edoardum  inquam  Fialettum 
Bononienfem,&  Francifcum  Vallefium  Venetum :  illumpido- 

rum, 


ADLECTOREM.  5 
rum,  hunc  gryptarum  iiix  tempeftatis,  &  in  urbium  Regina, 
Phocnices.  Iam  nihil  tam  difficile  futurum  ratus,quod  animus 
ibc  lxta  incenfus  non  fcrret,a<jfirefliis  fum  arduum  hoc  ne&o* 
tium,promiflis  utriufquc  inflammatus  magis,qui  ftud  ium  omne 
fic  prolixc  polliccbantur,  ut  qux  juvenili  induftria  inchoata  a 
fe  eflfent,  fenili  judicioperficerentufy&  oftcndcrcnt,tot  anno- 
rum  curriculuma  morte  Placcntini,  non  ignobiii  fcgnitic  fibi 
tritum,  fed  magna  artis  acceflione  benc  collocatum  efle.  Sic 
i  lcitatus,  fupplevi  quas  deeile  videbantur,Tabulis,  iifquc  ma- 
gha  cx  parte  novis,nec  antehac  viiis,viginti,quarum  Indicem, 
up  conftare  poflct  quid  ab  utroquc  faclum  ,  praefationi  fubji- 
ciemus.  Cxterum  ne  auguftiushocopusinpublicoappareret, 
quam  majore  fpecratorum  utilitate  traclaretur,  &  his,  &  illis, 
charaderes  infculpendos  curavimus,  quorum  explicationem, 
ut  promptius  omnia  fuccurrerent,  e  regione  iingulis  adjeci- 
mus.  In  qua  fane  id  cumprimis  nobis  fiait  propofitum,  ut  in 
ipfa  fubito  cujufque  libri  fronte  demonftrarctur,quid  prx  alio- 
rumTabulis  in  noftris  his  prxclare  prxftitum  fuerit,  quidve  in 
ipfa  inipectione,  majoris  five  fruclus,  feu  deleclationis  gratia, 
diligentius,cum  fe  haud  prompte  fortaflis  offerret  cuivis,ob- 
fervandum.  Prxter  hxc,  cum  adverfum  fit  a  nobis ,  Hiftorias 
Spigeliihancnoninfructuofe  jungipofle,in  eoomneinduftriae 
noftrx  curriculum  elaboratum  eft,  nihil  uti  illic  paene  docere- 
tur,  quin  hic  depiclum  demonftratumque  foret,  qux  res  ut 
felicius  expeteret,  eafdem  femper  appellationes  imo  etiam 
verbaixpe  omnia  religiofe  fervavimus.  De  reliquo,prxter  ab- 
folutam  perfeffcionem  harum  Tabularum,prxter  etiam  incom- 
parabilem  elegantiam,  &  perfpicuam  magnitudinem,illud  hic 
impendio  navatum  fuit ,  ut  feclionis  ordo  quam  fieri  potuit 
ubivis  accuratiflime  teneretur,quem  (maxime  profeclo  utilcm 
ac  neceflarium)  in  aliis  omnibus  defideramus.  Proprio  ergo 
jam,fuoque  cuivis  (ut  dicitur)  marte  corporumdifleclionibus 
licebit  fe  committere,  cum  partium  fitus  connexioque  nulli 
jam  poffit  ignota  efle  &  obfcura.  Quod  beneficium  quantum 
lit,  &  quanti  faciendum,  Tu,xquiflime  Lector,grato  agnofces 
animo,  ac,unde  profeftum  eft,  beatiflimis  manibus  noftri  Pla- 
centini,  antiqua  formula  terram  levem  precaberis.  Venetiis, 
Anno  m  d  c  x  x  v  i  r. 

a  3  L  I  B  r  i 


6  L    I    B    R    I  P 

T  A  B  V  L  iE    I  EX 


R   I   M  i 

PLICATIO 


P 


A 


Ro  dcmonflratione  externarum  humani  corporis  partium, 
dn<£  proponmtur  nudt  juvenis  figur<e,ex  cjutbus  prtor  an- 
tenoremfaciem :  altera,  poslertorem  osiendit. 


F   I    G   V   R  A 


I 


Nteriorem  humam  corporisfaciem  exbtbet. 


h 
i 
k 
1  1 
m 
n 
o 

P 

q 


pqrf 

P  <1 
r  r 


f  f 
t  u  2  a 

t  t 

u 

X 

y 

z  z 


/3  /3 


J  T 

I 

£ 


I 

X  T 

A  o  | 
A 

r* 

V  |  0 
f  0"  TU  <|> 


FACIES.  rrtjaumv. 

Frons.  y.ila>7r&,  cujus  cutis  Q^jWSiMwiV. 

Rugae.  <sthiStc.  xyxfvyx]. 

Supercilia.  cpeiic, 

Glabella.  [xteBcp^viv. 

Nalus.  p'ii'.  jwuitTi"^.  jwu^wth^. 

OCUIUS.    6pfa/\[A0C,  C[A.[IX. 

Maxilla  fuperior.  Mala,  r,  »\u  ytvjg. 

Bucca.  yd.h^r'. 

Labia.  yjxMx. 

Myftax.  juu'sw£. 

Phikrum.  <£i'at?ov. 

Maxilla  inferior.  Mentum.  ytvncv. 

Collum.  T?a^>iA(^.  x\>yr,v. 

Iugulum:  K&iKxvix,  Kxa/kxvIx. 

Scrobiculus  cordis.  Polluci  epxyij.  Antiquis  Medicis 
xflfrpJta,  aliis  r^K»^<hovy  quafi  praecordium.  <siy.x  -asi- 
hitit ,  id  eft,orificium  ventriculi,  cum  id  potius  fubfter- 
natur,  unde  &  hanc  partera  in  affecT:ibus  orificiifupe- 
rioris  ftomachi  Medici  inungunt. 

T  H  O  R  A  C  I S  anterior  pars,  P  E  C  T  V  S ,  «9^. 

Srernum.  s?'§vov. 

Mamma?,  ad  quarum  finiftram  ,  cordis  epithemata  a  Me- 
dicis  applicari  folent.  t\t\oh  generali  voce,ju<xsi;;  in  fpe- 
cie  fceminarum  mammje  dicuntur.  In  viris  Mammillx 
vocantur.  In  harum  centro  protuberansparsoblonga, 
Papilla,  yM,  &  circa  han».  fedes,  Areola,<$wV,  dicitur. 

Latera.  vshttfxi. 

INFIMVS  VENTER  ,  improprie  Abdomen  di- 
&as.  Ariftotcli  yct<jy)t,  &  emiiK$cy<Ku<;t  Sihyxspiov. 

Hypochondria,  quorum  dextrum  in  Hepatis  ;  finiftrum 
ln  lienis  affedlibus  inungi  fblet.  tx  xjzny^cva^ia. 

Epigaftrium.  <yk\y*.cyiov . 

Vmbilicus,  circa  quem  fedes,  Regio  Vmbilicalis  dicitur. 

TDi  <VS%*  TBV  CfApXKoV. 

Sumen.  Abdomrn  propric  duftum.  ntiov. 

Ilia.  Kxfuvtt.  xtvicZvis. 

Pubes.  Pe&en.  ££>j.  S^kieeiov.  xtjV. 

Inguina.  /3a£o'vef ,  unde  &  glanduke  ibi  fitae,&  carundem 

mflammationes  Bubones  Latinis  Medicis  dicuntur. 
Scrotum.  Scortum.  Vulgo  Marfupium ,  &  Burfa  virilis. 

Penis.  Mentula.  tvK@*.  kxuK&.  <$,[ax.  ?ri&. 

M  A  N  V  S.         Anftoteles  &  fi&xovx  vocat,  quem 

fecuti  Latini  Brachium  appellant. 
Humerus.  uy.Q^. 

Locus  ubi  fiunt  fonticuli  in  brachio.  eftque  inter  Del- 
toidem,  humerum  attollentem  mufculum,  tum  bicipi- 
tem,  five  primum  cubiti  flexorem,  qui  in  utroque  bra- 
chio,  fub  cute  fua  carnofitate  ,  prominentes  perquam 
bene  effigurati  funt.  Eodem  in  loco  Vena  Cephalica 
tranfit. 

Flexura  cubiti.  «Txwv. 

Cubiti  protuberantia.  wkU&vov.  Gibber  quibufdam. 
Cubirus.  TtViyys. 

Manus  extrema.  vulgo^Ǥ.  Hippocrati  y/ip  xk^c.  Ga- 

leno  xK^cyeifov. 
Brachiale.  Carpus.  Kocfmc. 
Poftbrachiale.  Palma.  Metacarpus.  pilg.Kxemov . 
Vola.  ^ivcvp. 

Dorfum  manus.  dvli^ivx/f. 

Lineas  manus.  v ,  Vitse  lineam  denotat.  | ,  Cerebri. 

o,  Menfalem. 
Monticulus  Veneris. 

Quinque  digiti,  ol  SxkJvKoi.     Pollex,  vel  magnus,  dvli- 
e,  lndex ,  JeiKltKsc.  t,  Medius ,  Impudicus ,  & 
Obfccenus,  [A.ie@>.  v,  Annularis.  OT^pf^  iun$trff. 
Minimus,  Auricularis.  &*%<;&. 


%  Femur.  pjptV,  in  cujus  parte  anteriore,  &  media,  quai 
chara&ere  infignivimus,  cucurbituke  folent  applica 
ad  menfcs  cicndos. 
Locus,  cui  fonticuli  inuri  folent  in  intcrna  femoris  parti 
tribus  digitis  tranfverfis  fupra  patellam  ,  eftque  fpj 
tium  illud  inter  mufculos  cxtcndentes  &  fle&enti 
tibiam,  circa  quod  &  Vena  malleoli  interni,  fivefj 
phsna,  excurrir. 
Genu,  y>vm,  ubi  Patella  jacet,  Mola,&  Rotula  dida.  <% 

[XvKic^  [A.vKv\. 

Tibia,  •MY.y.Y^  cujus  haec  anterior  pars,  «v^xv^icv  dicitpi 
Antetibiale. 

Mallcolus  internus.  male  aMedicisTalus  vocatus.  circ 
hunc  Saphaena  fuppreflis  menftruis  aperitur. 
2  Malleolus  externus. 

^  Pedium.  ml\ov.  if  i^vx.  Calcaneus,  &  tk^o-^.  Tarfas. 
4  Metapedium,  jwfSwfJiov.  Metatarfus ,  ut^S^a'©-'. 
j-  Digiti.  ixKivtoi. 
6  Dorfum  pedis.  <ffi(^  5  Ttoiot, 
7  8,&c.   Quinque  digiti  pedis.  Magnus,  magno  proxiraus,mc 
dius,  medio  proximus,  roiniraus. 

CVravimushic  depingendos  omni  diligentia  mufcu 
los,  qui  fub  cute  protuberare  videntur.  Ex  his  A 
B  Maftoideos,  fledentes  caput,  demonftrat.  B,  Clavi 
D  culas.  CjHumerura  attollentem,Deltoidem.  D,Pri 
E  mum  cubitum  fledlentium ,  Bicipitem.  E,  Mufcuk 
F  redos  abdominis.  F,  Priraum  tibiam  fleAentium.fiv 
G  Fafcialem.  G  G ,  Secundum  tibiam  extendentioi 
H  redum.  H,  Quartum  tibiam  extendentium ,  Vaftnt 
intemum.  I  I,  Pedem  extendentes ,  Gafterocnernioi 
quorum  venter  Suram  conftituit. 

F    I    G   V   R   A  II 

OCuli  externi  partes  omnts  reprafentat,  cum  AccurtiA 
harum  demonftrationem  anguftta  primte  fignr<e  m 

ferret. 

a  Supercilia.  ocp^ie. 
b  Superciliorum  caput.  cQqim  Ktcp xx>)t 
Superciliorum  cauda.  otp^m 
Palpebrae.  (Zhicpxfxi.  cy.y.xTiipvfb.x. 
Pili  palpebrarum.  (Ztocpxe/its. 
Oculorum  angulus  major.  t  ocpfaKpiuv  Kew^zc  jun'^»,'  1 
Oculorum  angulus  minor.  xtwfys  tKxriuv. 
Foramen  lacrymale. 
i  Cavum  oculi.  x^rAov. 
•k  Subcavum.  vmnsitov, 
1  Pupilla.  yA>j'vtj. 
m  Iris.  i'e>»f. 

n  Albumoculi.  ii  i\Aj»$v  Jod?^]"*» 

F   I   G   V   R   A  III 
Vrem  exttrnam^  ejufcjue  partes  txprimit, 

Auricula,  five  Auris  externa.  ultov. 
Auricula;  lbperior  pars.  Pinna  Gazse. 
Auriculae  inferior  pars.  FibraGazx.  toX&. 
Helix.  sAj£ 
Anthelix.  «v^A'1» 
Concha.  hs/^»?. 
Hircus.  rtf1xyt&. 
Antitragus.  xvltTZxyttfr. 
Meatus  auditorius.  a'x«sinsV. 


a 
b 
c  c 
d 
e 
f 

g 


F   I   G   V   R  A 

Afum,  ejufque  partes  demonflrat, 

Spinanafi.  Dorfum.  e£#>'. 
Colatorium.  Vertexnafi.  >Jfy«V. 
Nares.  pm'#.  ptofjuvti, 
Columna.  xluv. 

Alae  nafi.  Narium  pinnae.  •vmvwi. 
Nafi  globulus-  epouiywv, 
Vibriffi,&VibrifTae. 


I  V 


L   I    B    R   I      P    R    I    M  I 

T  A  B  V  L  £    II  DILVCIDATIO. 


bbcd 
a 
ae 


b 
c 

d 

:  k 
e 
f 

g 
h 

i 

k 
1 

m 
n 
o 

P 


f  t 
r  f 
t  t 

u  u 

X  X 

y 

2  Z 


a 

y 

£ 
i 


jp  oHeriorem  humani  corporis faciem  reprtfentat. 

PARS  capillata.  tS^wtoV. 
Syncipur,  fyiypot. 

Circa  hanc  parcem  fiunt  fonticuli  futurae  coronalis,  qui 
locus  invcftigatur ,  pofito  carpo  dextraemanus  iplius 
aegri,  cui  inurendus  eft ,  in  nafi  globulum  ,  &  extenfa 
manu  verfus  fynciput.  Quo  enim  pertigent  apex  me- 
dii  digiti,  cenfetur  regio  efle,  in  qua  concurnt  futura 
coronaiis  cum  fagittali. 

Tempora.  x^o5$«'» 

Occiput.  ivlcv. 

Vertex.  Hspv<p>j. 

PARS  glabra.  Facies.  ^cutcov. 

Frons.  ^wk^. 

Oculus.  C<p3wAjUoV. 

Nafus.  p'!v.  jwu|wir^. 

Myftax.  /uu'sw|. 

Os.  ^jU*. 

Mentum.  jtv«ov. 

Malae.  xvka^  £  orCjo-wV». 

Barba.  ■nolym. 

Auricula.  u'Uov. 

Cervix.  tCos^a^. 

Humerus.  sarwp?. 

Axilla,  &  Ala.  ^o^aA»).  In  liac  cavitas  occurrit,  quae 
conftituitur  a  tendinibus  duorum  mufculorum  hume- 
ri,  anterius  quidem  ,  Pe&oralis  di&i,  pofterius  autem, 
Aniicalptoris. 

THORACiS  pofterior pars, Dorfum.  vuiw. 

Spina.  f*)(*f. 

Scapulae.  u^.otsKo.tu^.  Huic  parti  cucurbitulae  applican- 

tur  in  capitis  affe&ibus,  pro  revulfione. 
Laterales  partes.  inAot^i. 

INFIMI  ventrispotterior pars,Lumbi,oV(pj£f.  qui- 

bus  remedia  pro  renum  affe&ibus  applicantur. 
Nates.  Clunes.  yAalo).  yXxlt». 

Fifliira  natinm.  ef^aAoo.  Circa  bujus  luperiorem  regio- 
nem,  Os  facrum  fitum  eft,  cui  in  morbis  re&i  inteftini 
cataplafmata,  &  unguenta  apponi  debent. 

Podex.  Anus.  ubi  eft  coccygis  regio. 

Humerus.  wjw©-. 

Cubiti  protuberantia.  Gibber.  wAsxg^vsv» 
Cubitus. 

Manus  extrema.  d%eoyj*%. 
Brachiale.  Carpus.  xxfnif. 
Poftbrachiale.  Metacarpus,  jue(£>c<*71?noy. 
Digiti,  «?<*'k7VAo<, 


i  x  | 


A  A 

BBBB 

C  C 
D  D 

E  E 


F  F 
G 


Digitorum  internodia.  $«,K*tya. 

(JLi'&*3V$\>k@'. 

Femoris  potterior  pars.  quibufdam  Femea. 
Femoris  pars  interna.  «c%<«pie/ov . 
Coxendix.  «<£ov.  huic  regioni  remedia  contra  dolorei 

ifchiaticos  applicantur. 
•3^1^«?.  Pcrinaeum,  v&ivxtov.  Locusquem  aperiuntLi- 

thotomi  pro  extradione  calculi  vcficae. 
Sura-  yxpifoy.vYiiAiov. 

Locus  ubi  fonticuli  in  fura  inuruntur  maximo  cum  fruca 
contra  dolores  Ifchiaticos,  de  quarcplura  lib.  y,  u 
hiftoriadi&a  iunt. 

t&£t?.V.VYlfJUOV  . 
<^J/.V>!JUiOV. 

Poples.  iyvvs .  hic  fita  eft  vena  Poplitca  ,  quam  Antiqa 
magno  cum  fucceiTu  in  quibufdam  morbis  aperiebant 
Malleolusintcrnus. 
Malleolus  externus. 

Calcaneus.  zstJiov.  Pedium.  •m^ts®*.  Tarfus,  huncprac- 
cipue  infeftant  Perniones  ,  morbus  ex  nimio  fngon 
proveniens. 

Metapedium.  Metatarfiis.  juf^aWiov,  juj^Sfc®*. 

Digiti.  JotxTcAo». 

Planta  pedis.  whov  $  -nolU. 

Dorfum  pcdis.  ^O^-  $  sroJoV. 

Cts£terum  ejr  hanc  Tabuiam  ex  vivo  nudoque  cn- 
porc  deptngt  apavimut,  mufculofque  omnes,<ju 
fub  cutevifu  dcprehenfd  poffunt  literis  infignivimm, 

Demonstrantur  ergo , 

li,  qui  fcapulae  dorfum  occupant ,  &  Superfcapularesdi- 
cuntur,  humeri  oflis  circumagitationi  dicati. 

Dorfi  longiflirnus ,  tum  Sacrolumbus,  Thoracem 
dentes,  &  hic  prominentcs  repraefentantur. 

Abducens  humerum  latiflimus  egregie  oftenditur. 

Gafterocnemius  externus  mufculus  ,  qui  primus  efttaif 
extenfor,  &  furam  conftituit,  eleganter  confpicuus. 

Tendo  ille  infignis,  qui  ex  concurlu  utriufque  Gaftero 
cnemii  mufculi,  five  duorum  tarfum  tendentium  con- 
flatur.  Eft  autem  ille ,  quo  fortiflimum  Trojanorua 
He&orem  Achilles  circa  Trojae  mcenia  traxifle  Home- 
rus  Poetarum  dodtiflimus  teftatur. 

Humerum  attollens,  Deltoides. 

Primus  cubitum  flectentium  Biceps  a  Italis  Pifcettc 
diftus. 


V 


b 


LIBRI  SECVNDI 

ABVLiE  I  ET  II  EXPLICATIO. 


TABVL.E    PRIMiE    ET  SECVND£ 


DVabus  Tabulit  tota  ofium  Jlrues  ( quam  Sceleton 
vttlgo  ^natomki  vocani)  hic  exprtmitur,  ttt  mu- 
tum  omntttmcontextus,antequam  fingula  demonjlrentur, 
apparett.  Exhis  Prima,  facicm  anteriorem :  Secunda, 
pojteriorem  proponit :  ipfa  atttem  lateralis  facies  propterea 
a  nobis  omijja  eft,  qttod  nihil  contincre  videatur  magno- 
pere,  quin  vel  ex  his  dttabus,  vel fttbfcqttis,  a Jtudiofo  Le- 
clore,fatis  intelltgi  queat.  Ctteriim  pro  demonjtratione 
utriufqtte,  itjdem  fere  characleribus  ttji  fttmtts,  quanquam 
Ji  qttn  altenttri  peculiaris  fuerit,facili  negotio  innotejcat 
ex  numero,quem  poft  characlerem  in  explicatione  fubje- 
cimus. 

&  2  Alvaria,  Calva,  Cranium,  qua  vocc ,  etfi  nonnulli 
v— '  totam  c  jp.tis  molem,  quam  colli  vertebrae  fufti- 
nent,  lutche&am  velint,  probatioribus  tamenAutho- 
ribus  cam  duntaxat  partem  fignificare  videtur  ,  quas 
fuperna  iede  Cerebrum  tcgit ,  &  ipfa  viciflim  capillis 
teda  eft.  Graect  *&vlov  vocant,  quafi  xgyvov ,  quod 
gileam  militarem  reterat. 
a  i  Os  frontis.  Coronale.  ii  x$  [tktwmv  cVav. 
b  2  Ofla  fyncipitis,  vel  Verttcis.  (Zqlypctl(Gr  6&. 

2  Os  occ  p\Vi.  Barbaus  os  prorae ,  memoriae.  to  x*t' 

ivicv,  vel  hla  0$5v. 
Ofla  ccrnporuro,  t*  x^o^c^wv  cjw.  a  fquammofa  combina- 
tione  cum  oflibus  lynctpitis,  temSoti&n:  leda  procefiu 
petroio,  KfytiSH,  lapidea,  &  lapidola  cognominata. 
2  Meatu;.  aud.torius.  ^'p^axKsiweV. 
2  Proceilus  mammiiiari'..  pasenSr.c. 
2  Foraqjriua  duo  Verticis  offibns  uilculpta. 
2  Suiura  iag  ttalis.  pVcptj  6&tXuxict. 
2  Sutura  latnbdiformis.  a  A  Gra>corum  majufculo ,  cu- 
jus  formam  exprimit,  Aapj3<J'oH<J>k :  ab  v  inverfb,quod 
fimihter  refert,  v'\J*Ao«Jis,  &  contra&e  voeiSh,  di&a. 
2  Suturaiquamiformis.  temSoaSic  ^^moftwj^». 
2  Os  cuneiforme,  non  tam  a  figura  fua  ,  quam  iitu  inter 
alia  ofla  medio,  Graecis  fimiliter  eQwaeiStc  dicitur,&, 
cum  partibus  pluribus  conftetdiverfam  exprimentibus 
formam  ,  mXvpo%$ov  quoque  vocatur ,  Multiformc. 
Kujus  duo  proceflus  hic  funt  confpicui,  primus,  quem 
i  2  lateralem  vocant,  htera  1  notatus :  alter  quem  vefpcr- 
tilionum  alis  afllmilant,  n\te/yoeiSic.  di<5tus,five  ali- 
formis,  charaftere  m  infignitus. 
I  Os  jugale,  conjugalc.  avtyywSis  oVav,  '(uyay.*,  Qyuet- 
SU,  fyywSic. 
o  i  Oibita  oculi. 
p  i  Duo  nafi  ofla.  J  f  ivoV  oVoc. 

q  i  Maxillae  fupenoris  ofla,  quorum  duodecim  funt,  quae 
in  fequentibus  tabulis  iingula  demonftrabuntur  ,  ciira 
tabulx  praefentis  anguftia  accuratam  dehneationem 
non  admittat.  t5  oivu  cV«. 
r  i  Maxilla  inferior.  >j  kocto>  fflvc. 
f  i  Dentes,o'JovT{t;,quorumut  plurimum  inutraquema- 
xilla  fedecim  obfervantur ,  ex  his  quatuor  medii  &  an- 
teriores,  Inciforii  vocantur,  ab  ufu  :  Anteriores,  «srti- 
o&eoi,  a  fitu :  Rifbrii,  ytAoHnvu ,  quod  ridcntibus  com- 


U  X 


7  z 

ec 

y 

3  S 

t 


6.  0. 


I  2 
K  2 

A  2 


pareant.  Duo  inciforibus  utrinque  proximi,  Canirri 
xwnoSovnc  t  Oculares ,  o^^wa^ihsji'.   Quinquc  utrinquc 
his  contermint,  Molares, /xCAoy  ,  &  pvA.Tzy.  MaxilLa- 
rcs  item,  &  a  figura  Menfales,  Ciceroni  Genuini.  Duo 
extremi  Molanum  tarde  crelcunt,  unde  o'\^'ycvo».  j 
Spina  dorfi,  «xavj*,  h ^  ave/yZ,  facra  fiftula.  Conftit»-! 
tur  haec  ex  24  Vertebrts,  (tnrovSChoic)  qua?  in  pofte- 
riore  fede  acutum  educunt  proccflum  ,  qui  Spma  dici- 
tur,  unde  tota  haec  pars  nomen  mutuavit.  hazc  iterum 
in  alias  partes  dividttur ,  in  feptem  cervicis  vcrtcbras, 
quas  clementis  (t.  u. )  expreflimus  :  duodecim  thora- 
cis,  (  u,  x, )  Sc  quinquc  lumborum,  ( x,  y.  ) 
2  Os  iacrum,  amplum.  itpcv,  tsKonv. 
2  Os  coccygis.  hsjocuI,  ajrovSvhtov,  os  caudae. 
1  Os  pecftons.  fternum,  yi^v. 

1  Cartilago  mucronata ,  vcl  enfiformis.  %«$otiSr,c^u. 

1  Claviculae.  xAwdc?. 
1  Clavicularum  pars  teres  prope  jugulum. 
1  Clavicularum  pars  lat.uicula  propc  humerum. 
1,2,  3,4,  f,&c.  Duodccim  thoracis  cofts,  zth.&fai ,  a 
quibus  luperiores  feptem  ,  Verae  dicuurur,  6c  JLegiti- 
mae ;  infenores  quinqne,  Nothae,  Spunae,&  Mcudofe. 
Conftant  ex  pane  oflea,  &  cartdagmca  :  tlia  charadiv 
ribus  intignita  elt ,  haec  literis  carct.  Conncxus  autelm 
utriufque  lineola  noratus  cft,  quam  in  quinta  cofta(ij) 
litera  fignificamus. 
Scapulx.  Lata  fcapularum  ofla.  u'fxoTzh.cc7m,  3hvu<noil 
fitu.  In  prima  figura  cavitas  ipiarum ,  five  interibr 
pars.  In  iccunda,  dorfum,  fivc  exterior,  ccrnitur.  Ha- 
bent  Scapul*  tres  proceflus,  ex  quibus  ( 1 )  Primtu  eft, 
brevis,  qui  humeri  caput  excipit :  (  >c )  Sccundnt,  &  Su- 
perior  dicius ,  item  lummus  humerus  ,  Grxcis  «v-^a. 
[aiov ,  Hippoctati  interdum  «x^cJjM/av  ctSv  (a)  Tcrtitu, 
five  infenor,  a  cognationc  formae,  quam  habet  cum  C 
Grcecorum  majuiculo,  (nyfj.cetSr.c,  hgmiformis,  ab  aliis 
ab  anchorae  figura  clyx.vfo6iSr,c ,  anconiormis  appel- 
latus. 

Ofla  innominata,  olvuwpix  Galeno  dida,  quod  fiio  tem- 
pore  nominc  carerent ,  quanquam  hac  lp/a  occafione 
nomcn  invenifle  videntur.  Homcro  in  Uiade  o's«, 
Latinis  llium  ofla  vocantur.  Sunt  autem  illa  duo,quaj 
facri  oflis  lareribus  committuntur ,  utrinqucunurn,& 
in  tresveluti  fcdes  dividuntur  ab  Anatomicis,  (etfiiti 
adultis  unura  fit ,  &  continuumj  qu6d  in  pueris  fepa- 
rata  cartilaginibus  ir.veniantur.  Vrima.  charadere  /* 
infignitur,  &  os  ilium  a  quibuldam  vocatur ,  hxyuvuv, 
jj  Ktviuvuv :  cujus  qtiidem  cavitas  in  prima  ;  dorfum, 
in  iecunda  cernitur.  Secmdx,  mediaque  fedes,  litera  » 
defignata,  os  Coxendicis,  vel  Coxae  ;  Graecis  »V'cv,& 
avcJw^ov,  quibus  vocabulis  totum  et'.am  os,ut  diximus, 
venit.  Tertia,  anterior,  quam  monftrat  | ,  Pubis  ,  vel 
Pedinis  os,  t?  Ktf  oVSv. 
Appcndix  circularis  ,  totam  fuperiorcm  ipfius  regioneta 
ambiens,  quam  aliqui  Spinam  oflis  tlium  appellant. 
t  I  2  Acetabulum  coxendicis  ,  cui  femoris  capuc  commit- 
j  titur. 

P  Connexio  ofllum  innominatorurn  cum  ofle  facro. 


I 


12 


Reliquum  tabulce  primae  &  fecundx,  libri  fecundi. 


a  t 


A 
B 

C 

D 

E 

F  G 
H 

I 


Duo  tubercula  oflis  coxendicis ,  <t  mternum,  t  externum 
denotat. 

i  Cavitas  illa,  quam  difle&ionum  Profcflbres  Pelvim 
appellant,  &  cujus  frequens  admodum  in  hiftoria  ana- 
tomica  fit  mentio ,  quod  in  ca  inteftinorum  magna 
pars ,  vefica  ,  &c  utcrus  contineatur.  Orcumlcribitur 
hxc  a  pluribus  oflibus,  anterius  quidem  Pubi :  pofte- 
rius  facro,  &  coccygis :  ad  latus  vero,  ilium  &  coxcn- 
dicis. 

Os  humeri,  &  owficJo^Kw?  interdum  Humerus.  fi&xuv. 
Superius,&  intemum  caput  oflis  humeri ,  quod  rotun- 

dum  eft,  &  in  finum  oflium  fcapularum  infentur. 
Superius  ,  &  externum  caput  humcri ,  quod  gratia  liga- 

mentorum  implantandorum  crcatum  eft. 
Caput  interius  infernae  oflis  humeri  appendicis ,  quod 

Trochlea  dicitur,  &  Cubitum  cxcipit. 
Exterius  caput  ejufdem  appcndicis  ,  quod  Radium  fuf- 

cipir. 

Duo  tubcrcula  oflis  humeri,  Internum,  F.  Externum,  G. 
Cubiti  os  ,  &  quibufdam  Cubitus  fimplicitcr ,  re&ius 
Vlna.  Barbaris  Focile  majus  brachii.  mxys,  w'Atv>j, 

Radius.  Barbaris  Focile  minus  brachii.  y.igw,  &  /©%t- 
Tnttfov,  a  fitu. 


K  K 
L  L 

M  M 

N 
O 
P 

CLCL 

K  S 

T 
V 
X 
Y| 

Z1 

ri 

A  0  AS 


2 
$  4> 


Brachiale-  Carpus.  x.a^mi .  hoc  o&o  conftat  oflibus. 
Poftbrachialc.  Metacarpus ,  [xiTuv.x%7niv ,  hoc  cx  qua. 

tuor  cxftrudlum  eft  oflibus. 
Quinque  digitorum  ofla.  t  jrtvn  $*v.tvKuv  ci ,  quae  fin- 

gulis  terna  contigere. 
Fcmorisos.  to  pjp»  oV5v. 
Cervix  fcmoris. 

Caput  femoris  fuperius,  quod  in  Coxendicis  acetabulum 

inferitur. 
Duo  fcmoris  inferiora  capita. 

Duo  proceflus  femoris,  quorum  altcr  R  internus  eft,  & 
minor  :  alter  S.  extcrnus,  &  major. 

1  Patella.  Mola,  |uJa>;,  cRnuvA»?,  cRnjrtvau'?. 
Tibixos.  nnfpu 

Fibulae  os.  *-ef>o'vij. 

Talus.  xgixyih.@*J  ctfpi^. 

2  Calcancus,  Calx,  Os  calcis.  -fllfv*. 

Os  naviculare,  naviforme,  cymbiforme.  okxQhhSU. 
Hxc  pcdis  pars  exquatuor  conftat  oflibus  ,  uno,cubi- 

formi  di&o,  A,  &  tnbus  cuneiformibus  ,  ©,  A,  =.  Vo- 

catur  autem  Tarfus,  tu%c&,  ixt Siov, 
Metatarfus.  ptT!ATU£o&  ,  /xiTUTtiSiciv.  hxc  quinque  ofla 

continct. 

Digitorum  pedis  ofla  quatuordccim. 


*4 


A  A  A 

B 
C 

D  D 


E  E 
F  F 
G  G 
H  H 
K  L 

M 

N 
O 
o 
P 

P  CL 
R  R 
S  S 

T  T 


LIBRI  SECVNDI 

TABVL^   III  EXPOSITIO. 


TRes  fcriatim  modb  fequentes  TabuU,ea  omnia,  quam 
clatum  est  accuratijsime,  dcmonjlrant,  qu&  in  Capi- 
tii  ofitbas  conjidcratione  digna  occurrunt.  Imprimis  verb 
prJfens  h<ec,  qux  duabus  fguris ,  anteriorem  (jr  lateralem 
fcdem  exprimit,  omnia  p<ane  calvaru  proprta  offa  ,JrontU 
puta,fyncipitU,  occipitti,(jr  temporum,tum  maxilU  etiam 
fuperioris  exhtbet :  maximam  quoque  partem  futurarum, 
qua  occurrunt.  In  quibus  fane  demonflrandis ,  cum  di- 
verfe  JJnt  Jjecies ,  eam  adhtbuimus  methodum,  ut  veras 
qtttdem,elementis  Lattnis  majufcttlis  defignaremus :  Men- 
dojlts  vcrb  proprias,  numeris  Romanis ;  Communesautem, 
cyphris  barbarts :  Froprias  tandem  ofiium  mdxilU  fupe- 
rioris,  itteris  parvis.  Sic  enim  unicuivis  facile  erit  tnter- 
nojcere ,  tkm  ad  quam  clajjem  qu<tvis  Juturarum  perti- 
neat,  tum  qttota Jit  numero.  Ctteritm  Characleres  ajcripti, 
utrique pgurx  communes  funt :  qubd  ft  quis  proprius  erit, 
id  numerus ,  post  characlerem  tn  explicattonc  additus, 
indicabit. 

PRimae  verarum  futurarum,  Coronalis,  quae  frontis  os 
circumfcribit. 
Secunda  verarum  iuturarurn,  Sagittalis. 
Os  frontis. 

Foramina  duo  frontis  oflis  propria,  ad  mcdiam  fupcrcilii 
ledem  exfculpta ,  per  qus  ramus  primus  tertiae  conju- 
gationis  nervorum  Cercbri,  ex  orbita  oculi  m  frontis, 
vel  potius  fuperciliorum  muiculos,  digeritur. 

ProcelTus  duo  exteriores  oflis  frontis,  five  majores. 

Procelfus  duo  interiores  oflis  frontis,  five  minores. 

Ofla  fyncipitis,  five  Verticis. 

Ofla  temporum,  utrinque  fingula. 

2  Elatior,  &  circularis  pars  oflium  temporura,  qua  of- 
flum  fyncipitis  exterioribus  lateribus  junguntur. 

2  Pofterior  pars  oflium  temporum ,  qua  ofli  occipitis 
futura  tertia  mendofa  neciitur. 

2  Proceflus  mammillaris  oflis  temporum. 

2  Meatus  auditorius. 

2  Proceflus  ftyloides. 

2  Proceflusoflistemporum,qui  jugale  os  conftituir. 
Osjugale. 

Primum  os  maxillae  fuperioris. 

Secundum  os  maxillas  fuperioris,  in  quo  adverte  forami- 
nula  in  fecunda  figura  diligenter  exprefla. 

Foramen  hujus  fecundi  oflis,  fatis  amplum,  in  narium  ca- 
vitatem  refta  deorfum  pertinens ,  cui  glandula  lacry- 
malis  adjacet. 


V 
X 
Y 


Z  Z 
I 

I  I 

1  i 

2  2 

3  3 

4  4 

a  a 

b  b 

c  c 

d  d 

e  e 


g  g 
h  h 

i  i  i  i 

k  k 


1  1 


m  m 


n  n 


Tertium  os  maxillae  fiiperioris. 
Quartum  os  maxilke  luperioris. 

Foramen  primum  hujus  quarti  oflis ,  per  quod  fecundus 
ramus  tcrtii  nervorura  cerebn  paris  ,  ex  oculorum 
orbita  in  genas  ad  faciei  mufculos  mittitur. 

Quintum  os  maxillae  fuperioris. 

Primum    1       r  ,  r 

Q       ,      >  par  luturarum  mendolarum. 

becundumj  r 

Primum  1 
Secundum !  r 

_  >parluturarum  communium. 

Tertium     |  r 

Quartum  j 

Primum  ") 
Secundum  | 

Tertium    \  par  futurarum  propriaru  maxilJa;  fuperioris. 

Quartum 

Qumtum  j 

Tertia  pars  oflis  fpongiofi,  narium  interfeptum  confti- 
tuens. 

Quatuor  dentes  Incifores. 
Duo  dentes  Canini. 

Decem  dcntes  molares,  utrinque  quinque. 

Foramen  primum  oflis  cuneitormis,  in  intjmo  oculi  or- 

bitae  receflu  clatiflimum,  orbiculare  prorfus,  per  quod 

primum  nervorum  cerebri  par,  five  Opticum ,  cujus. 

amplitudini  exacle  rcfpondet  ,  orbitam  ex  calvaria 

ingreditur. 

Foramcn  fccundum  oflis  cuneiformis  ,  dido,  triplo  fer^ 
amplius ,  per  cujm  hnmiliorem  fcdem  ,  prtmo  fecundura 
nervorum  cerebri  par  in  orbitam  procidit ;  deinde,  ter- 
tium  par  eorundem  :  tertio  ,  infignis  quidara  ramus  ar- 
terix  carotidis  ad  oculos  fecedens ;  tandem ,  pituita  & 
humiditates  aquofae  cerebri,in  glandula  pituitaria  col- 
lcQtx,  unde  lacrymae  fiunt.  Fer  elatiorem  autem  regio- 
nem  Vcna  ex  oculi  fede  ad  craffam  cerebri  membra- 
nam  diftribuitur. 

Foramen  tertium  oflis  cuneiformis,per  quodquarti  paris 
nervorum  ramus  primus  ad  mufculos  teroporales,&  in 
ore  latitantes  tranfmittitur. 

Foramen  quartum  oifis  ejufdem  ad  externam  oculi  fedem 
pofitum,omniumque  in  orbitafacile  maximum,rimara 
potius ,  quam  foramen  exprimens.  Per  hoc  ramus 
quartus  tertii,&  primus  quarti  nervorum  cerebri  paris, 
in  temporales  mufculos  elabuntur ,  &  pituita.  orbitam 
ingreffa  ad  fauces  defcendit. 


LIBRI  SECVNDI 

TABVLiE  IV  EXPLICATIO. 


A  A 


B 


C  C 
D 


INhac  Tabula fuperior  calvarU pars,ab  inferiore  {cfuam 
in  fubfecjuente  demonflrabimns )  ferra  ablata  delinea- 
tur,  ut  utraquc  ejus  facies ,  tam  externa ,  quam  intertor ■ 
conjpiciatur ,  Jtmu/cjue  iUius  Uvitas,  hujm  ajjeritas,fed 
imprimis  futurxvera,  &earumin  utraque  facie  dijpar 
ratio,  advertipojfint» 

PRima  verarum  futurarum,  Coronalis  ,  quam  vide,  ut 
in  externa  facie,  feu  prima  figura  vera;  futurae  ima- 
ginem  exprimit,  illius  inquam,quae  coniutis  filo  pannis 
affimilatur  j  contra  in  interna,  feu  fecunda  figura,  har- 
moniam  potius,  &  lineam  refert. 
Secundi  verarum  futurarum,  Sagittalis.  Circa  hanc  fora- 
mina  quaedam  exprelTa  funt,  quae  in  quibufdam  craniis 
inveniuntur. 
Tertia  verarum  futurarum,  Lambdiformis. 
Os  frontis. 


E  E 
F  F 


Oifa  fyncipitis. 

Veftigia  vcnarum  jugularium  craflam  cercbri  membra- 
nam  perreptantium ,  quae  mteriorem  oflium  fyncipitu 
facicra,  nonnihil  inaequalem  &aiperam  reddunt. 

Foramina  duo,  per  quae  ad  offium  iyncipitis  medullam 
inter  duas  laminas  interceptam,  venulae  duae  a  cutaneis 
capitis  vcnis,  pro  eorundem  offiuna  nutntione,  ingrc- 
diuntur. 

2  Interior  calvariae  lamina. 

2  Extcrior  calvariae  lamina. 

2  Mcdulla  utrique  laminae  inclufa. 

2  Cavcrna  iatis  ampla  in  frontis  oife,inter  utramque 
laminam  ,  ad  naii  radiccm  confiftens ,  interdum  una 
ut  hoc  loco  :  nonnunquam  (  &  magna  quidem  ex 
parte )  gemina ,  quae  in  narium  amplitudinem  pcr- 
tinet. 

i  Linea  anterior  oflium  fyncipitis. 
i  Linea  pofterior  offium  iyncipitis. 


< 


LIBRI  SECVNDI 

TABVL£   V  EXPLICATI.O. 


I 


Nferior  calvaru  pars  ,J/ve  bafs,  a  fuperiore ,  (cjuam 
antecedente  Tabula  exprefimm )  ferra  ablata  hic 
ojlcnditur,  ut  utracjue  ejus  facies  confpicua  fiat,  &  tn 
prima  quidem  Jfgura ,  imprtmis  interna :  in  altera, 
exterior. 

F  I  G  V  R  A  I. 

PArs  cavernae  oflis  frontis  tabula  praecedente  litera  L 
infignitae. 

B  Proceflusquidam  oflis  frontis,  qui  tertio  craffae  cerebri 
membranae  finui  verfiis  nares  contcndenti  viam  praebet. 
Foramen  fatis  grande>  per  quod  vena  ad  craffam  ccrebri 

membranam  ex  narium  amplitudine  aicendit. 
Proceflus  oflis  cnbrofi,  a  forma  criftae  galli,  quam  refert, 
Crifta  vocatus. 

E  E  Os  cribrofum,  vel  fpongiofum  infinitis  foraminibus  per- 
tufum. 

F  F  Protubcrantise  oflis  frontis,  fuperiorem  orbitae  oculi  fe- 

dem  utrinquc  conftituentes. 
G  G  Proceflus  intcriores  oflis  cuneiformis  ,  ex  quibus  G,  G, 
anteriorcs :  H,  H,  pofteriores  defignant,  qui  fimul  om- 
ncs  cum  ephippium  non  inepte  exprimant,  Sellae  turci- 
cae  nomen  toti  illi  oflis  parti  impofucrunt.  His  crafla 
cerebri  membrana  firmiflime  adnafcitur. 
Sinus  in  fcllae  mcdio  inciius,  glandulam  pituitariam  con- 
tinens.  Abhoclinu  utrinque  duo  duAus  dcnvantur, 
K  K  ex  quibus  pnorcs  duo  K  K  ad  fecundum  foramen 
oflis  cuneiformis  tcndunt ,  ficque  pituitam  in  ocuh  fe- 
dem  deducunt ,  a  qua  poftea  ad  nares,  fauceique  ,  pcr 
foraminalitcris  T  &  n,  tabula  tertia  dcfignatis,  pelli- 
L  L  tur.  Pofteriores  duo  L,  L  ,  ad  foramen  aiperum,  five 
I  quintum  oflis  cuneiformis  P,  P,  ad  palatum  potifli- 
!  mum  porrigunt. 
M  M  Foramcn  primum  oflis  cuneiformis  ,  ncrvorum  optico- 
j  rum  ingreflui  dicatum  ,  &Tabula  tertia  litera  K  ex- 
'  preflum. 

N  N  Foramen  fccundum  ejufdem  oflis ,  fccundo  nervorum 
pan  deftinatum,&Tabulatertiachara&ere  1  notatum. 
n  Rima  longa,  quam  efEcit  hoc  foramen  fuperiora  petens. 
O  Foramcn  tertium  ejufdem  oflis ,  Tabula  tertia  litera  m 
notatum. 

P  P  Foramcn  quintum  oflis  cunciformis  ,  afperum  &  lon- 
gum,  per  quod  artcriae  carotidis  ramus  major  in  caput 
[  aicendit. 

Q_Q_  Foramen  fextum  oflis  cuneiformis  ,  ovalem  figuram  cx- 
primens,  quartum  nervorum  cerebri  par  tranfmittens. 
Foramen  ieptimum  ejufdem  oflis,  exiguum,  Venae  jugu- 
laris  internae  ramo  fecundo  &  minori,  viam  praebens, 
cujus  veftigia  oflibus  fyncipitis  imprefla. 
Sinus  cuneiformi  ofli  incifiis,cui  nervorum  opticorum 

coitus  innititur. 
Veftigia  venarum  jugularium,  per  foramen  litera  R  indi- 

catum  afcendentium. 
Primum  foramen  oflis  temporum ,  quod  viam  praebet 

nervo  auditorio. 
Proceflus  petrofus  oflium  temporis. 
Primum  &  maximum  foramen  oflisoccipitii,per  quod 

fpinalis  medulla  elabitur. 
|  Secundum  &tertiumoflis  occipitii  foramen,  per  quod 
Venae  jugularisinternae  ramus  major,  &  arteriae  caro- 
tidis  minor  intrant :  egreditur  autem  fextum  par  ner- 
vorum  cerebri. 
Quartum  &  quintum  foramen  oflis  occipitis  ,  per  quae 

feptimum  par  nervorum  cerebri  defcendir. 
Capita  oflis  occipitii,quibus  cum  prima  cervicis  vertebra 
neditur. 
:  Medulla  cranii. 


d 

V  V 


R  R 
S 

T  T 

t  t 

X  X 
Y 

Z  Z 


a  a 


b  b 


a  a 
b 
A 
B  B 

C  C 

D  D 
E  E 
F  F 

G  G 
H 
I 

K  K 

L  L 

M  M 

c  d 

N  N 
n  n 

o  o 
p  p 
CLCL 


R  R 
S  S 
T  T 

X 
Y  Y 

Z  Z 
et  a, 

0  /3 

y  y 
s  i 

i  e 

I  4 
III 

1  V 


Additamentum  oflis  occipitii. 

Defignant  quintam  propriam  ,  &  mendofam  futuram: 
nec  literas  hic  vicem  gerunt,  fed  numerum  quinarium 
exprimunt  Romanorum  charadere,  ut  monuimus  ta- 
bula  tertia. 

F  I  G  V  R  A  II. 

C  Vturafexta  propria  maxillx  fuperioris. 
^  Sutura  fcptima  propria  maxillae  fuperioris. 
Foramen  fecundum  quarti  oflis  maxilJae  fuperioris. 
Foramen  quartum  oflis  cunciformis,  tabula  tertia  n  fi-' 
gnatum. 

Cavitas,  quam  os  jugale  conftituit ,  pro  tranfitu  tcndinis 
mufcuh  temporalisadmaxiliae  mferions  lnicrnonem. 
Osjugale.  y 

Offis  pnmi  maxillae  fupcrioris  intcrna  facics. 
Scxturn  par  oflium  maxilJae  fuperioris ,  palatum  effor- 
mans. 

Foramina  in  narium  amplitudinem  dchifcentia. 
Septum  nanum. 

^cpu  nanum  mferior  pars,  vomcrem  refercns. 
ProcciTus  primus  externus  oflis  cuneiformis,  vcfpcrtilio- 

num  alas  cxpnmcns. 
Procefluum  horum  cavitas. 
j  Proccfliis  fecundus  extcrnus  oflis  cunciformis,  duos  acu- 
I     minatos  retttc.es  cducens. 
Duo  apices  hujus  proceiIus,quibus  vcrfus  ftyloidcmpro- 

cellum  extubcrat. 
Foramen  in  priorefiguralircris  Q^Q_Jiota:um. 
I  Foramcn  lbidcmlitcra  R,  R,  deiignatum. 
i  Foramen  ibidem  charaderc  P,  P,  infignitum. 
;  Afperitas  oflis  petrofi  expreifa. 

'  Secundum  oflis  temporum  foramen ,  per  quod  carotidis 
artcrixmajor  ramusoblique  ad  oflis  cuneiformis  fo- 
ramcn  quintum  fcrtur ,  indeque  cerebri  ventriculos 
fubit. 

Foramina  occipitii  antca  litera  Z,  Z,  oftenfa. 

Proceflus  oflis  temporum  ftyloides. 

Sinus  primus  oflium  temporum ,  caput  maxillae  infcrioris 

excipiens. 
Additamentum  oflis  occipitii. 
Duo  capitula  oflis  occipitis. 
Foramina  in  prima  figura  monftrata litera  a,  a. 
Proccflus  mammillares. 

Sinuspro  redis  mufcuhs  caput  extendentibus  in  occipi- 

tioexfculpti. 
Sinus  pro  muiculis  Spleniis  &  Cucullaribus  incifi. 
Quartum  foramen  oflis  temporum. 
Quintum  foramen  oflis  temporum. 
Suturarum  communium  primum  par. 
Tcrtium  parfuturarum  mendofaruro. 
Quartum  par  futurarum  mendofarum. 

APPENDIX. 

FOraminum ,  per  quae  feptem  nervorum  cerebri  paria 
prodeunt  ex  cranio,  catalogum  hic  fubjicere  vifura 
eft,  ut  cuivis  facile  pateant.  Confpicua  autem  hxc  funt 
in  prima  figura. 
Primum  par,  per  foramen  primumoflis  cuneiformis,  fi- 

gura  prima,  litera  M,  M,  infignitum,  egreditur. 
Secundum  &Tertium  ,  per  ejufdem  oflis  lecundum,li- 
tera  N,N. 

Quartum  par,  ejufdem  oflis  fextum,  litera  Q_  Qi, 
Quintum,  per  foramen  primum  oflium  temporum,  1 1. 
Sextum,per  fecundum  &  tertium  occipitii  foramen,  Z  Z. 
Septimum  ,  per  quartura  &  quintum  occipitis  fora- 
men,  a  a. 


ZO 


L  I  B  R  I    S  E  C 

TABVLiE  VI  EX 


V  N  D  I 

PLICATIO. 


A 

a  a  a 
B  B 
C 
D 

E  E 

*  F 


P 


Roponit  Jpeclanda  primaria  calvaru  o/fa,a fe  inviccm 
jeparata. 

F  I  G  V  R  A  I 


A  A 
B  B 


D 
E  E 
F  F 

G  G 
H  H 


Trontls  ofis  anteriorem  fjr  convexam  partem  repr&fen- 
tat. 

Oflis  frontis  convexa  pars. 
Suturam  coronalem  eleganter  exprimit. 
Lamina  quse  fuperiorem  oculi  orbitae  partetn  conficit, 
Afperitas,  cui  nafi  olTa  agglutinantur. 
Foramina  per  quae  ramus  primus  nervi  tertiae  conjugatio- 

nis  cerebri  in  frontis  mufculum  egreditur. 
Proceflus  interiores  oflis  frontis. 
Proceflus  exteriores  offis  frontis. 

F  I  G  V  R  A  II 

Ofiis Jrontis pojieriorem partem,ftve  cavam  oflendit. 
Oflis  frontis  concava  pars. 

Sinus  infculptus  ofli  frontisea  regione,qua  finus  rertius 
membranae  crafTae  cerebri  defcendit,  ne  comprimatur 
a  duro  ofle. 

Foramen,  perquod  vena  ad  craflam  cerebri  mcmbra- 

nam,  ex  narium  amplitudine  afcendit. 
Proceflus  oflis  cribroii,  Crifta  galli  di&us. 
Os  cribrofum,  five  fpongiofum. 
Proceflus  exteriores  &  minorcs  oflis  frontis. 
Proceflus  interiores  &  majores. 

Foramen  optico  nervo  tranfitum  praebens  ad  oculi  orbi- 
tam. 

F  I  G  V  R  A  III 

OJsis  Jyncipitis  dextri  lateris  convexam  fuperioremque 
partem  monjlrat, 

Ipfa  convexa  pars  oflis  fyncipitis  defignatur. 
Anterior  linea  dimidiam  partem  futurae  coronalis  confti- 

tuens,  qua  ofli  frontis  committitur. 
Pofterior  linea,  mediam  partem  futurae  lambdiformis  fa- 

ciens,  qua  ofli  occipitis  jungitur. 
Interna  linea,  futuram  fagittalem  conficiens ,  qua  fibi  ofla 

verticis  invicem  nedtuntur. 
Externa  linea,  qua  temporalibus  oflibus  coarticulatur , 

fquamiformem  futuram  conftituens. 
Elegantiflime  a  fculptore  fquamiformis  combinatio  ex- 
prefla. 

F  I  G  V  R  A   I  V 

Ojfa  fyncipitls  dextri  lateris  concavampartemi  five  infi" 
riorem  ojlendit. 

A  Oflis  fyncipitis  concava  pars. 
a  a  Meditulhum  inter  duas  laminas  interceptum. 


A 
a 

b 

c 

d 

c  e 


B  B 
bb  b 


Principium  vcftigiorum,  quae  jugulares  venae  peT  cuflam 

cerebri  mcmbranam  dilpcrlae,  relinquunr, 
Rami  liorura  veftigiorum. 

F  I  G  V  R  A  V 


A  A 
B  B 
C 

D  D 


E  E 

F  F 
G 

H  H 


A  B  C 
D  D 

E  E 
F  F 
G  G 

H  H 
I 

a  a 


Ofiis  occipitis  exlerior  facies. 

Primum  &  fecundum  latus  oflis  occipitis. 
Tertium  &  quartum  latus. 
Quintumlatus. 

,  Sinus  fuperiores  &  infignes  ,  qui  fedem  praeftantmufcu- 
lis,  tum  iis,qui  caput  extendunt,  tum  bis,  qui  fcapulam 
dorfo  admovent. 
Sinus  mferiores,  pro  mufculis  redis  caput  extendentibus 

exfculpti. 

Capitula,  quibus  prima:  cervicis  vertebrae  inarticulantur. 
Foramen  primum  oflis  occipitis  ,  per  quod  fpinalis  me- 

dulla  ex  cranio  defcendit. 
Foraminaproleptimo  nervorum  cerebri  pari  exfculptak 

F  I  G  V  R  A  VI. 

Ojsis  occipitis  interior  facies. 

Eadem  defignanr,  qux  in  praecedente  figura, 
Sinus  tranlverfus  excipiens  finum  primum  &  fecundum 

craflae  ccrebri  membranae. 
Sinusrecl:us,finui  tertiocraflxccrebrimembranaedicatus» 
Duo  finus  rotundi  fuperiores,  duas  cercbn  prominentias 
excipientes :  fub  quibus  inferioreSj  G,  G,  cerebelli 
promincntiis  dcftinati. 
Duo  capita  litcra  FF  praecedente  figura  oftenla. 
Foramen  primum  oflis  occipitis. 
Foramina  pro  feptimo  pari  ncrvorum  cerebri  exfculpta» 

F  I  G  V  R  A  VII 

Ojsis  temporumdextri  lateris  exteriorempartem  exprimit, 

Oflis  temporum  exterior  facies. 
Pars  fupenor,  qua  oflium,  fyncipitis  exterioribus  lateri- 

busjunguntur. 
Parspofterior,quaofli  occipitis  futura  tertia  mendola 
I  neditur. 
N  j  Proceflus  mammillaris. 
O  ,  Meatusauditorius. 

P  Procefliis  oflis  temporum  qui  cum  proceflii  primi  oflis 
maxillae  fuperioris  os  jugale  conftituit. 

F  I  G  V  R  A  VIII 

Ofiis  temporum  dextri  lateris  interiorem ,  ejr  toncxvm 
partemproponit. 

Q_  Pars  concava  oflis  temporum. 

R  R  Combinatio  fquamiformis  eleganter  confpicua, 

S  S  Proceflus  oflis  tcmporum  petrofus. 

T  Foramen  quod  viam  praebet  nervo  auditorio. 


H 

I  K  L 
M  M 


» 

f 


/ 


\ 


LIBRI  SECVNDI 

TABVL&   VII  EXPLICATIO. 


A  B  C 
D  E  F 
G  H  I 
KLLM 


A  A 

B  B 

a  a 
b  b 


c  c 


F  I  G  V  R  A  I 


f 
h  i 


D 


O 


F  I  G  V  R  A  V 

Entcs  tam  fuperiorts  maxiUi,quam  infcriorts,  evidfos  e  fiu ftdc,  tdterius 
tamen  duntaxat  lateris,  quod  utrmfque  eadem  fit  ratio,  demonftrat, 
tit  radices  cuivit  contemplari  liceat,  cum  maxiUit  adhuc  infixos,  in  prtte- 
dentibut  tribtts  figuru  ,  tum  duabut  prtm&  tabuU  fatit  intueri  datum 
fturit. 

A  A  Dextri  lateris  o£to  fuperiores  dentes. 
B  B  Ejufdem  lateris  odto  inferiores. 
a  b  c  Denrium  genera  denotantur.  a  enim  Incifores ,  b  Caninos, 

c  Molares  oftendit. 
d  d  d  Radicesdentium. 

C  Caviras  dentis  molaris  diflecti,  quar  membranula  fuccingitur. 
D  Interior  fuperficies  dentis  inciforii. 
E  Dens  molaris,  cujus  menfula?  litera  infcripra  eft. 

FIGVRA   VI,  VII,  &  VIII. 

S  hyoides  proponitur  tribut  figuris.  Primtt  antcriorem  factem  exprimit, 
fecunda pofiertorem,  tertia  nna  minoralatera  ry  ojftcula,  qutbut  cum 
ft^loidetroceffu  jimgitur. 
A  B  Balis  oflis  hyoidis,  live  primum  os. 
a  ■  6  8  Tub°rculum  anterioris  fedis. 

C  6  8  Sinus  fuperior  tranfverfus,  &  oblongus,  qui  primum  par 

mufculorum  hyoidis,  Atrollens,  excipir. 
b  J  Sinus  infenor. 

D  |  7  Concaviras  bafis  oflis  hyoidis. 
E  F  Latera  humiliora ,  five  Cornua  oflis  hyoidis,  qua:  fecundum  & 

terrium  ofliculum  conftituunt. 
G  G  Connexus  cornuum  cum  bafi. 

H  H  Apex  cornuum,  qui  laryngis  fcutiformi  carrilagini  alligarur. 
I  K  8  Latera  fuperiora  oflis  hyoidis,  inferioribus  tenuiora,  magif- 
que  reretia. 

M  N  Tria  alia  oflicuia,  fuperioribus  lateribus  utrinque  ut  plurimum 
commifla. 

F  I  G  V  R  A   I  X,  &  X. 

CLaviculas  finiflras  exprimunt.  lUa,fuperiorem  ipfarnm,  ejp  anteriorem 
partem :  h*c,  inferiorem  & pofterwrem. 
A  B  Pars  teres  &  gibba. 
B  C  :  Pars  lara. 

D  Capitulum  quod  fterno  arriculatur. 

E  Capitulum  quod  fuperiori  fcapular  proceflui,  five  acromio,  arti- 
culatur. 

FIGVRA   XI,  &  XII. 

OS  peBorit  geyninafignra  exprimitur,  ut  utracjue  ejutfacies,  anterior  & 
pofierior  cernatur,  tlla  in  priore,  httc  pofteriore. 

1 1  Primum  os  fterni,  nonnihil  in  anteriore  lede  protuberans. 


DEmonftrat  triaauditui  infervientia  officttla,primojuncla  interfe.de- 
inde  verh  &  feorfim,  ut  &  nexum  eorum,  &  magnitudinem  acfigu- 
ram  naturalem  tntuearit.  Hvs  additut  esl  annulue  offeut  k  petrofo  offe  in~ 
tegre  feparatits. 

Annulus  olfeus,  cujus  principium  cft  A,  finis,  B,  medium  circu- 
hre  C. 

Malleus  primum  ofliculum.cujus  caput  D,  Proceffus  major  E,  I 

fed  minor  F  efl. 
Incus  fecundum  ofliculum,  cujus  bafis  lata  G  eft :  Crus  breve 

&  craflum  H :  longius&  renuius  I. 
Stapes ,  cujus  bafis  IC  eft,  duo  crura  L,  L,  Vertex,  five  capitu- 
lum  M. 

F  I  G  V  R  A   II,  III,  &  IV. 

MAxiUa  inferior  tribut  figurts  oftendttur.  Prima  facicm  antiriorem 
exhibet ;  Secunda ,  pofteriorem  ;  Tertta,  lateralem. 
Proceflus  anterior,         dictus,  cui  tendo  mufculi  tcmporalis 
inferitur. 

Proceflus  poflerior ,  qui  in  finum  proprium  temporum  ofli  in- 

fculptum  fuo  capitulo  inarticulatur. 
Capitulum  hoc,  quoinarticulatur. 

3  4  Foramina  duo  in  fuperficie  inrerna  ad  diclorum  procef- 
fuum  fundamenta  exfculpta.per  quae  ramus  terrius  quarti  ner- 
vorum  cerebri  paris,  comite  vena  &  arteria,  ad  dentium  ca- 
vitatem  difleminandus  ingreditur. 

2  4  Foramina  per  quar  vafa  didta  maxillam  rurfus,  diftributa  in 
humilius  labrum,  &  ejus  loci  mufculos,  egrediuntur. 

2  4  Afperitasprima  oflis,  unde  incipiunt  mufculi  labium  infe- 
rius  detrahentes. 

3  Afperitas  fecunda,  cui  inferitur  tendo  mufculorum  maxillam 
deprimcntium,  &  unde  alii  lingux  mufculi  oriuntur. 

3  Afperitas  tertia,  unde  orirur  maxillar  abdu&or. 
Dentium  triplcx  ordo  notatur.  g  quatuor  incilbres  denotat. 
h,  duos  caninos,  i,  decem  molares. 


a  b 
c 
d 

c  f 

f, 

h  r 
i 

k  1  m  no 

p  q  r 

r  f 
*  t 


A3CD 

E  F  G 
E  E 
G  D 
E  G 
H 
I  I 
L  M 
M 

N  O  P 
O 
P 

Q_R 
S  S  S 

T  T 

V  V 
X  X 


1,2.3. 

&c. 
A  B 
B  C 
C  D 
D  E 
E  F 
G 
H 
I 

K 
L 
M 
N 
O 


A  B 
C 

&c. 
D  D  D 
E  E  E 

F 

G 
H 

I  I  a  b 


A 
B 
C 

#D  E 

F 


1 1  Sedcsurrinquead  hanc  prouberanti.nn  deprefla. 

12  Pofterior  fcdes  prir.ii  oflis  utcunquc  cava. 
Scdes  primi  oflis,  cui  priinar  cofta:  cnrtilago  innafcitur. 
Sinus  primi  oflis,  cui  clavicularuin  capita  inarticulantur. 
Sedes  inter  duos  hos  finus  I.unac  modo  excavata. 
Cor.ncxio  primi  oflis  cuni  fccundo. 

SecunJum  os  pedtoris. 

Communis  primi,  &  fccundi  oflis  finus,  cui  fecundac  coftat  cani- 
Jago  inferirur. 

Sinns  fecundi  oflis, quibus cartilagines  tertiar ,  quartar,  quint», 

fextar,  &  fcptima:  coftar  innrticulantur. 
His  locis,in  pucris  fcrundi  oflis  diftincliones  nonnunquam  appa- 

rcnt,  ac  fi  fecundum  os  ex  tribus  conltaret. 
Tertium  os  fterni. 

Cartilogo  inucronatatcrtio  ofli  adnata. 


F  I 


GVRA    XIII,  &  X  I  V. 

SCaPula  fimfiraiualiu  figuris  proponitttr,  ut  prtore  exterior  ejut  fatUf, 
pofiertoreintcrnaconfyiiiatur. 
Scapuli  proceflus  priir.us.  fed  A  B  Scapuli  finus  eft,  cui  humeri 

caput  inarticulatur.  CD  Ccrvix. 
Bafis  fcnpula:,  fivc  primum  latus. 
Superior  colta. 
Inferior  cofta. 

Duo  icapulx  anguli.  E  fuperior,  G  inferior  eft 

Appendix  inferioris  anguli  cartilagineus. 

13  Spina  fcapular. 

Summus  humerus,  «'«{v^i»». 

Sinus  leviscui  clnviculae  caput  committitur* 

Proceflus  ancoriformis. 

Bafis  hujus  proceflus. 

Vcrtex  hujus  proccffus. 

13  Duo  interfcai^ulia,  Q^fupcrius  eft;  R,  infcrius. 
4  Tubercula  inftar  obliquarum  lincaruin,  finus  cooftituenril, 
ac  fi  a  coftarum  convexis  imprefli  forent. 

13  Afpet  linus,  undeinterior  cubitum  extendentium  mufculus 

pronafcitur. 

14  Proruberans  infcrioris  coftar  pars,  obquam  XX  infigniter 
cava  ccrnitur. 

F  I  G  V  R  A  XV 

SVtnam  univerfam  ex  latere  oftendit,  ut  mutttiit  omnittm  dorft  verttlt*' 
rum  contcxtus  nppareat. 
Hi  numeri  oftcndunt  quota  quxque  vertebrafit  in  fpina, 
Septem  ccllum  conftitucntes  vettcbra?. 
Duodeciin  thoracis  vertebrar. 
Quinque  lumborum  vertebrar. 
Sex  facri  oflis  vertebrx. 
Quaruor  oflis  coccygis  vertebrac. 
Corpus  vertcbrarum,  in  4, 1  i,  23,  vertebra  notatum» 
Tranfverfi  proceflus,  in  iifdeminfigniti. 
Obliqui  afcendentes  procefliis. 
Obliqui  defccndentes  proceffus. 
Acuti  proceflus. 

Foramen  proprium  vertebrarum. 
Foramen  commune  vertebrarum. 
Ligamenrum  cartilagineum,  quo  vertebrar  colligantur, 

FIGVRA   XVI,  &  XVII 

THoracis  omn-.aoffapropontmt.exceptts  claviculis ,  fcapuliftjue :  & priit 
quidcm,  priorem  partem  ;  poftenor,  pofteriorem. 
6  Os  pedtoris,  five  fternum. 
Cartilago  enfiformis. 

Coftae  duodecim,  ex  quibus  feptem  fuperiores  legitimar  vocan* 

tur ;  inferiores  quinque,  fpuriar. 
Coftarum  pars  oflea. 

16  Pars  cartilaginea ,  cujus  connexio  cum  oftea  parte  virgula 

utrique  lirerar  D,  &  E,  intcrjecla  denotatur. 
Connexio  coftarum  cum  fterno. 

16  Articulatio  coftarum  cum  vertebrarum  corpore. 

17  Connexio  cum  rranfverfis  proceflibus  verrebrarum,  a  a. 
17  Vertebrar,  quarum  proceflus  rranfverfi  a,  a,  pofteriores,  b  b. 

F  I  G  V  R  A  XVIII 

Cofta  una  feorftm  demonslratur. 

Capitulum  quo  coftar  fterno  committuntur. 

Capitulum  rotundum,  quo  verrebrarum  finui  infiguntur. 

Tuberculum,  quo  coftar  finui  tranfverfi  vertebrarum  proceflu$ 

inarriculantur. 
Pars  offea,  D,  cartilaginea,  E. 
Sinus  oblongus  &  inferior,  per  quem  vafa  incedunt. 


LIBRI  SECVNDI 

TABVLiE  VIII  EXPLICATIO. 


VT  qtu  de  Vertebris  dici  poffnnt  una  omnia  tabula 
oculis  ftbjiciantur ,  vertebras  cujus  generis  libet  de- 
pngendjs  curavimus,  ejr  Cervicis  quidem  quatuor,  unam 
vero  Thoracis  duntaxat ,  &  lumborum.  J^ui  enim  unam 
ex  his pojienoribus  viderit,  omnes  viderit<  at  in  Cervice 
pau/o  aliter  fe  habet ,  cum  quatuor  quafi  diverfa  gencra 
occurrant  ,prim£,  fecund*,  tertU  (jr  feptima-.  nam  quarta, 
quinta,  (jr  /exta  cum  tertia  convemunt.  Ctterum  ne  & 
in  his  quidquam  defideretur ,  cujufvis  tres  fgurxs  deli- 
neavimus ,  ex  quibus  prima  factem  fuperiorem  anterio- 
remque  continet :  altera,fuperiorem  poflerioremque :  ter- 
tia,  infertorem  antertoremque  demonflrat.  Tres  ergb pri- 
m<e  figurx  primam  cervicis  vertebram  ojlendunt :  Tres 
fecund<£,feutndam  cervicis :  Tres  tertu,  tertiam  cervicis: 
Tres  quartx ,  Jepttmam  cervicis :  Tres  quintt  ,primam 
thoracis :  Tres  fext£,primam  lumborum.  Literx  autem 
omnibus  fguns  communes  fere  funt  i  quod  Ji  qua  habet 
proprtas ,  numerus  characleri  addttus  facile  id  demon- 
Jlrabit. 

Corpus  vertcbrarum  ab  anteriore  parte  oftendit ,•  quod 
vide  quomodo  in  prima  cervicis  vertebra  tuberculum 
potius  quoddam,  ac  corpus  exprimat ;  praeterea  quo- 
modo  cervicis  vertebrae  non  ita  rotundum  antenore 
in  fede,  fed  potius  quadrangulum  oblongum  habeant, 
fecus  ac  thoracis  &Iumborum  vertebra. 

Corpus  vertebrarum  a  pofteriore  parte. 

I  i  Sinus  quadratus  cartilagine  te&us,  in  primae  cervicis 
vertebrae  corporis  pofteriore  facie  occurrens.qui  den- 
tiformem  fecundae  vertebrx  procelTum  exigit. 


b  b 

D 

E 

F 

G 

c  I,  II, 
III,  IV, 
d  V, 

3 

H 


K 


M 


M 


Superior  corpons  vertebrarum  fuperficies ,  quam  v 
quo  pa&o  m  cervicis  vertebris  finuata  eft  ,  at  circa 
tremitates  in  thoracis  &  lumborum  vertebris  ex 
berat. 

V,  VI  Extuberantia  fuperioris  vertebrarum  corporis . 
perficiei. 

Inferior  corporis  vertebrarum  fuperficies. 

II  i  3  Piocefius  dentiformislecundajvertcbr32,cu,- 
anterior  facies  hic  oftenditur. 

1 1  2  Ejuldem  procelTus  facies  poftcrior. 

Proceflus  tranlverfi ,  five  laterales  vertebrarum  ,  qui  i 
Cervicis  vertebris  perforati  funt ,  foramine  (c)  |; 
quod  venae  &  artehae  Cervicales  didae  ad  caput  afcc  - 
dunt :  in  thoracis  vero,  ac  lumborum,vertebris  foli, 
in  illis  tamen  ,  thoracis  inquam  novem  fuperioribi  , 
finum  cartilagine  incruftatum  ,  cui  coftae  inleruntur, : 
quafi  afKrmantur,  habent. 

Proceflus  obliqui  vertebrarum  afcendentes  ,qui  finu 
funt  in  prima  Cervicis  ,  &  Lumborum  vertebris, 
reliquis  omnibus  capitulum  leviter  prOminens  ob  • 
nent. 

Proceflus  obliqui  defcendentcs  ,  finuati  omnes ,  fcd 

Lumborum  vertebns  nonnihil  protuberantes  ut  caj 

tulum  mentiantur.  , 
ProcefTus  pofteriores,  qui  cum  acuti  fint  Spinse  dicuntt 

in  folis  tamen  cervicis  vertebris,  (  excepta  prima 

feptima)  bifidi  funt. 
I  Proceflus  pofterior  vertebrae  primae ,  qui  cum  acut 

non  fit,  haud  bene  Spinae  nomen  meretur. 
Foramen  proprium  vertebrarum,  per  quod  Spinalis  m 

dulla  defcendit. 
Foramina  quaedam  exigua ,  quae  prasfertim  in  lumboru 

vertebris,  ob  earum  poroiitatem,  reperiuntur. 


2<? 


LIBER  II    T AB VLiE   IX  EXPLICATIO. 


A  A  A 
a  &c. 
b  b  b 
&c. 
B 

C  C 
D  D 


E  E 
F  F 
G 

3.2,3.4 

HHIKL 
MN 
H  H 
I  K 


M 
N 
O 


c  c  d  d 
e  e 
f  g 


A 

B 
C 


a 

1,2,  3 


12AAB 

1,3  M 
23CLL 
A  A 
2 
B 
C 

Di  D2 

EE  F 
b  c  d 

E  E 
b  c 
F  d 


G 
H 
I 

K 

L 

f 
M 


F  I  G  V  R  A   I,  &  I  I. 

OS  Jacrnmproponunt ,  ut  in  prima  quidem  figttra  anterior  t;us  facies ,  (y 
concava  ;  in  fecunda  autem.  pojienor,  &gibba  fpetietur. 
l  Quinque  offis  facri  vertcbrae,  in  quibus  nota,  a,  a,  a,  quae  fo- 
raminula  funt,  ipfarum  poroliratesdemonftrantia. 

1  Connexio  vertebrarum,  quae  levia  quaedam  tantum  lineae  ru- 
dimenta  in  adukioribusexprimunt. 

2  Foramen  proprium  vertebrarum,  perquod  fpinalis  medulla 
defccndit. 

Proceffus  obliqui  fuperiores  primae  vertebrx,  quorum  finus  hac 

litera  infignitus,  in  fecunda  figura  exprimitur. 
2  Connexus  hic  fignificatur,  quo  primi  facri  offis  dcfcendenres 

proceffus.cum  afcendentibus  fecundi,quemadmodum  in  lum- 

borum  vertebris,  committi  inter  fe  videntur. 
2  Proceffus  pofteriores. 
Proceffus  tranfverfi  omnes  inter  fe  uniti. 
2  Corpus  primz  vertebrae  offis  facri. 

Foramina  in  utraque  facie,  tam  anteriore,  quam  pofteriore,  rna- 
jora  tamen  nonnihil  in  illa,  conlpicua. 

2  Litera;  hae.  offis  facri  in  dextro  latere,  eam  partem  fignificant, 
quae  dextro  ilium  offi  nedtitur  ,  pluribufque  tam  ex  finibus, 
quam  tuberculis  exftrufta  eft.  Ex  hifce  literis  primum  HH, 
finum  anteriorem  &  oblongum  denotant :  I  K  duo.spofte- 
riorcs  fere  rotundos,  quorum  fuperior  I  eft,  K  inferior.  An- 
teriores  a  pofticis  interdividit  tuberculum  L,  inftaramplae 
cujufdam  lineae  prominens  ;  at  duos  pofteriores,  ruberculum 
M.  Supcrior  finus  in  elatiore  lede  nonnihil  prominet,  quam 
ideo  charadtere  N  infignivimus. 

2  Suprema  offis  ccccygis  vertebra,  quam  in  fecunda  fignra  ex- 
primendam  curavimus ,  ut  monftremus,  quomodo  dum  ex 
quinque  vertebris  os  facrum  conftituitur,  ipla  tranfverfos  pro- 
celfulos  c,  c.  utrinque  exigat,  qui  furfum  cducti  d,d,  proceftui 
quinta?  facri  offis,  verrebrae  poftcriori  bifiJar  e,  e,  per  cairila- 
ginem  f  valide  coalefcunt,  ubi  foramen  fit  g  ,  per  quod  fex- 
tum  par  nervorum  offis  facri  exit. 

F  I  G  V  R  A    I  I  I,  &  I  V. 

05  coccygis  duabm  figuris ,  eadem  de  caufa  attjut  et  f.icriim  propo- 
nitur. 

Olficulaquntuoroffiscoccygis,  exquibus  1  fupremum  eft  fitu, 
4  infimum. 

Superior  fedes  fummi  officuli  latior  inferiore,  quod  &  in  reli- 

quis  cernitur. 
Inferior  fedes  fuperiore  anguftior. 

Sinus  primae  verrebrae ,  quo  inferior  pars  poftremae  facri  oifis 
vertebrae  excipitur. 

F  I  G  V  R  A    V,  V  I,  &  V  I  I. 

OSfa  innominata  dextri  lateris  tribut  figuris  btc  delintata  proponuntur. 
Prima figura  anteriorem  fedem  :  Secnnda,  externam  :  Tertia,  inter- 

nam  reprxfentat. 

f  6  Sinus  coxendicis,  in  quo  fuperius  femoris  caput  rccipirur. 

Tres  linex  cartilaginex,  quibus  tria  ofta,  Innominara  dicta  con- 
ftituentia,  conneftuntur,  quarum  ordinem  allcriptus  numerus 
oftendir.  1  enim,  primam  indicat :  2,fecundam:  3,tertiam. 
Has  in  fexta  &  feptima  figura  exprimendas  curavimus  ,  non 
item  in  quinta,ut  demonftrcmus  fimul  quomodo  in  adultis  eo 
ufque  aboleantur,  ut  ne  veftigium  quidem  hujus  carcilaginis 
reliquum  fiat. 

7  Os  ilium  his  lineis  circumfcriptum. 

7  Os  pubis  his  lineis  circumfcriptum. 

7  Os  coxendicis. 

Spinaoffisiliurn.quxeftappendix  afperaobmufculorum  nexum. 

Linea,  qux  fpinam  A  A,  &  ilium  os  interftinguit. 

7  Cofta,  fivecavitasoffisilium. 

j  6  Dorfum,  five  pars  gibba  offis  ilium. 

y  6  Tres  afperx  linex  dorfo  offis  ilium  infculprx,  proexortu 
rrium  mufculorum  femurextendentium  ,  quos  Glutxos  vo- 
canr.  harum  ordo  numeris  aflcriptis  indicatur. 

7  Ea  offis  ilium  fedes  notatur ,  qux  facri  offis  primi  &  fecundi 
tranfverforum  proceffuum  ruberculis,  finibufque  H  H  I  K  L 
M  N,  figura  fecunda  depidis ,  &  fimiliter  alternatim  hisfti- 
pata,  committitur.  E  E  enim  ruberculum  eft  ob  longum  an- 
terius:  duo  alia  pofteriora  acuta  b,&c.  Hxc  &  illud  finus  lon- 
gus  F,  atifta,  b  inquam  &  c  ,  finus  d  interftinguunt.  Circa 
tamen  fuperius  b,  finus  eft  alius  e.  Ex  his  E  E  quidem  finum 
H  H  fubit.  b  vero  I,  &c.  K,  &  N,  ipfum  E.  Rurfiis  finus  F, 
tuberculum  L  recipit,  d  vero  M,  &  c,  N. 

f  6  Labra  magnifinuscoxendicis.quxrnagisinpofteriorepar- 
te,  quam  antica :  &  fuperiore,  quam  inferna  conlpiciunrur. 

c  6  Hoc  loco,  qui  fedes  eft,  qua  finus  coxx  pubis  offa  refpicit, 
labra  illa  deficiunt. 

f  6  Anreriorpars  finus  coxendicis,  cartilagine  denudarus. 

7  Sinns  offis  coxendicis,  pro  tertio  femur  circumagentium 
mufculo  infculptus. 

Appendix  offis  coxendicis. 

Linea  appendicem  ab  offe  coxendicis  interdividens. 
Linea  afpera,  &  craffa,  qua  pubis  offa  invicem  junguntur. 


H 


1  1 


1  m 


n 

o  p 


D 


N     Foramen  offium  pubis. 

0  Sinus  m  pubisoftibusexfculptus.prorranfitn  vaforumrrurjliur 
Q_  Tubercuh  duo  offis  coxendicis.  P  externum  eft,  Q  iiaermim 
R     Sinus  in  fuperiorc  coxendicis  offis  fcde  cxlaius  ,  fcniur  fiecte 

tium  primo  &  fecundo  viam  prxbens. 

F  I  G  V  R  A    V  I  I  I,  &  1  X. 

Vmeri  os  dcxtri  brachii  duabut  figttris  depmgitur :  prima  americrtm  < 
cietn :  fecunda,  bcfieriorem  monjtrat.  Csterum  hsc  ojja,  qut  njutnii 
omnia  fic  depimenaa  curavimut,  ut  fimul  appendices  demonjiraremu-,^ 
loci  ur.a  cum  reltjao  ojfe  jur.guntur.ey  m jtmisrdu!  cccurrcre  conjutvern, 
Appendix  fupenor  offis  humeri. 
B  B  Appendix  infeiioroffis  humeri. 

a  b   Capita  duo  fuperioris  appcndicis.  a  intcrnum  :b  cxternumdi  , 
notat. 

c  d  (  Capitis  externi  duar  parres.  c  anterior;  d  pofterioreft. 
8    Sinus  reres,  qui  externum  caput  in  duas  haspartcs  dirimit.  pr 
tranfiti:  primi  capiris  Bicipitis  mufculi ,  five  primi  cubitui 
fledfentis,  exfculptus. 

8  Teres  olfis  humeri  pars,  fede  anteriore  demonftratur. 

9  Lata  ejuldem  pars  iede  poftcriore  oftenditur. 
Pars  ubi  admodum  humeri  os  latefcit. 
Inferius  &  inrernum  caput  offis  humcri ,  pro  arriculatione  Ci 

biti,  quod  Trochleam  vocanr. 
Duofinus  rrochlcae,  /3*^i/lff  didlae,  exquibus  1  anrerior  eft,  1 
pofterior.  illeinferiorem.hic  fuperiorem  proceffum  append 
cis  cubiti  fuperioris  recipit. 
8  Inferius  &  externum  capur  humeri,  cui  radius  committitur. 
Duo  tubercula  humeri.  o  internum.p  externum. 
Duo  finus  ad  latera  tuberculorum-  q  ad  externum  eft,  r  adir 
ternum. 

Foramina  exigua  inlculpta ,  pro  ligamentorum  humeri  cum  fc: 

pula  infertione. 

Foramen  in  medio  longirudinis  offis  humeri,  pro  vena  ad  intitr 

ora  penetrante,  fadum. 

F  I  G  V  R  A   X,  &  X  I. 

Vo  Cubiti  cjfa,  Vlnam  &  Radium  dextri  brachii  invicem  junll*  m 
tir.ent,  ut  connexio  mutua  utriujque  cernatur :  fic  tamen,  ut  prw ji 
gura  anteriorem  partem,  allera ,  pojieriorem  ojlendat,  Luerarum  auttr, 
txpltcatio  eadem  esi  cum  quatuor  Jubjitqucntium  figurarum  enodatitm. 

FIGVRA    XII,  &  X  I  I  I. 

Vlns  dextrA  anterior,  &  lcfiica  facies  exprimitur. 
Superior  appendix  ulnae. 

Gibba  pars  ulna?  Hippocrati  Gnlcno  mXucftAfi 

Sinus  ulna?,  quem  tnyutnti  vocant  five  figmiformem. 
Duoproceflus  finus  b.  ex  his  c,  pofterior:  d,  anterior  diritnr 
12  Sinus  quarram  cubiti  partem  conficiens,  quiminusradii» 

pitulum  excipit. 
Inferior  ulnae  appendix.  harc  cum  offe  reliquo  jungitur. 
Procefliis  ftyloides  hujus  appendicis. 
Acuta  linea  ulnx. 

F  I  G  V  R  A    X  I  V,  &  X  V. 

Rjtdii  dextri  pofieriorem  &  anteriorem  partem  defignant. 
Cervix  radn. 
1  i  Superior  appendix  radii. 
m  I  Sinus  huic  appendici  infculptus. 

Pars  ubi  dicta  appendix  finui  ulnae,  quarram  circuli  parrem  con 

ficienti  inferitur. 
Tuberculum  oblongum  ,  afpero  finu  donatum,  cui  tendo  prim 

cubitum  fledtentium,  f.  bicipitis,  implantatur. 
Inferior  radii  appendix. 
Sinus  in  quo  inferior  ulnae  appendix  recipitur. 
Linea  afpera  radii. 

FIGVRA    X  V  I,  &  X  V  I  I. 

Mantu  dextra  parte  externa     interna  demonflratur. 
A  A  Carpi  olfa  octo,  quorum  ordinem  afcripti  numeri  barbari  often- 
123  &c.  dunt. 

B  B  Metacarpi  offa  quatuor,  quorum  ordo  adnotatis  numeris  maju- 
I  1 1  &c.      fculis  Romanorum  defignatur. 
CC   Digitorum  offa  quindecim. 

a  b  c  |  Ofia  pollicis.  a  primum.  b  fecundum.  c  tertium. 
d  e  f  Offaindicis.  d  primum,  e  fecundum,  f  rertium.  Eodemrr.odo 
reliquorum  digitorum  offa  numerentur. 
g  h  Superficies  offium  metacarpii.  g  externa  &  plana :  h  interna, 
&  acuta  eft. 

1  i  i  Intervalla  offiiun  metacarpii,  in  quibus  mufculi,  interoffei  difti, 
reconduntur. 

1  m  Appendices  offium  metacarpii,  ex  quibus  fuperior  capitulom, 

inferior  finum  exigit. 
n  o  Appendices  offium  digirortrm.  n  fiiperior  eft,  o  inferior. 
*  t  Offium  fefamoideorum  fitus. 

F  I  G  V  R  A   XVIII,  &  XIX 

OSfmm  fefamoeidttrum  facies  xuterior  &  pojierior  txhibttttr  (onjpi- 
cienda. 


28 


LIBRI  SECVNDI 

TABVL&   X  EXPLICATIO. 


A 
B 
C 

D 

E 
a 

1.2,  3.4 
F 

G  H 
Ii  K2 


b  b 

c  c 

d  d 

c  e  e  e 


A 
B  B 

C 

D 

EE 
F 


H 
KK 
L 

M 

N 

Ij  2,  l 
III.III 

a 


M 
N 
O 
P 

1,2,  3 
I.IUII 


OSfa  cruris  univerfa  prxfens  Tabula  demonjlrat.  In  his 
appendicum  cum  relicjuo  ojfe ,  ut  tn  puerts  apparet,  coali- 
tttm  diltgenter  exprtmcndum  curavimus. 

F  I  G  V  R  A    I,  1 1,  &  1 1 1. 

FEmur  fmifiri  laterts  tribus  figuris  exprimttur,  ut  anterior 
ejuspars  in  prima,  pofiertor  in  fecunda,  &  lateralis  tan- 
dem  in  tertia  cernatur. 
Ccrvix  fuperioris  femoris  appendicis. 
Caput  femorisfuperius.coxendicisacetabulum  fubiens. 
2  Foramen  in  mcdio  hujus  capitis  infculptum ,  cui  ligamentum 

tcres,  ex  cox*  acetabulo  enatum,  inferitur. 
Trochanter,  five  procefTus  major,  &  externus. 
2  3  Trochanter,  five  proceffus  minor,  &  internus. 
2  Sinus  in  proceflu  externo,  parte  interna  exlculptus. 
Imprefllones  quatuor  trochanterias,  five  proceflus  externi,  qua- 

rum  ordinem  numeri  afllgnati  demonftrant. 
2  Linea  afpera  a  prima  imprefllone  deorfum  tendens. 
Duoinferiorafeinoriscapita.  G  internum  eft,  H  externum. 
Duofinusinter  femoris  duo  inferiora  capita  incifi,  exquibus  I 
anterior  eft,  patcllam :  K  pofterior,  ligamentumtercs.cxci- 
piens. 

Foramina  circa  appendicem  inferiorem,  pro  ligamentorum  va- 

lidiore  implantatione  fadta. 
Foramen  inpofteriore  femoris  fedeinfculptum.per  quodvena 

ad  oflis  nutriuotiem  tranfit. 
Afpera  linea  per  pofteriorem  femoris  regionem  excurrcns. 
Lincar,  qua?  quatuor  appendicum  ,  duorum  nempe  capitum  fe- 

moris ,  totidemque  trochanterum  coalitum  ad  reliquum  os 

oftendit. 

F  I  G  V  R  A  IV. 

Tlbia  os  finiflri  laterts  fibulce  junllum  ,  anteriore  parte  re- 
pr<efcntat,cujus  Ittera:  in  fequentium  duarum  figurarum 
expltcattone  dcclarabuntur. 

FIGVRA   V,  &  V  I. 

Tlhix  os  duabus  figurts  deltneatur  :  tlla,  parte  fna  Utcrali 
interna ;  hac,  posleriore. 
Superior  tibiar  oflis  appendix. 

4  6  Duo  fuperioris  tibiae  appendicis  finus  ,  inferiora  femoris 

capita  excipientes. 
4  6  Tuberculum  duobus  his  finibus  interjcftum ,  cujusapici 

Iigamentum  teres  oflis  femoris  implantatur. 
6  Capitulum  quod  fuperioris  fibula;  appendicis  llnum  ingre- 

ditur. 

Foramina  in  utraque  appendice  oflls  tibiar. 

4  y  Tuberculum  ,  in  quod  tendo  inferitur,  ex  tendinibus  fe- 

cundi,  tertii  ,  ac  quarti  tibiam  extendentium  mufculorum 

commiftus. 

6  Foramen  in  pofteriore  fede  occurrens,per  quod  vcna  ad  oflls 

intima  admittitur. 
Appendix  inferior  tibiar. 
4  Sinus  geminus  huic  appendici  infculptus. 
Proceflus  inferioris  tibiae  appendicis,  Malleolum  internum  con- 

ftituens. 

6  Sinus  ad  externum  latus  inferiorem  fibulae  appendicem  ad- 

mittens. 

6  Linea  in  pofteriore  tibiae  fede  excurrens. 

Tres  tibia?  oflis  linea>,  ex  quibus  totidem  latera  conficiuntur, 

Tria  latera  oflis  tibiae. 

Coalitum  docet  appendicis  utriufque,  ad  reliquum  os. 
F  I  G  V  R  A   V  I  I,  &  V  I  I  I. 

Flbulam  duabus  figuris  defignavimus,  ut  anterior,  pofierior- 
cjue  ejusfacies  confpicua  fiat.  Sed  Gf  appendices  prout  in 
puens  occurrunt  exprimendas  curavimus, 
Superior  fibulae  appendix. 

Inferior  fibuhr  appendix,  Malleolum  externum  conftituens, 
Reliqua  fibula»  pars,  utrique  appendici  interjedla. 
Sinusquicapitulumtibiae  D  fufcipit. 
Tres  fibulae  linear. 
Tria  fibulae  latera. 

Coalitus  appendicum  cum  reliquo  ofle. 

F  I  G  V  R  A   I  X,  &  X. 
T)  Atelioe  utrac/uefacies  hic  effquratur .-  anterior  quidem,fo- 
A     raminulis  plena,  in  nona  j  pofierior  autemtcarti/agine  Uvi 
fuccintta,  in  decima  figura. 

FIGVRA  X  I,  &  X  I  I. 

T)  Edps  dextri  ofiium  invicem  junttorum,  illa  fuperiorem,  hecc 
inferiorem partem  ofiendit,  ut  mutua  connexio  cernatur. 


A  A 
B  B 
C  C 
D  D 
E 
F 
G 
H 
I 

K 
L 

1234? 
a  b 

c  c 


A  B  C 
D  E  F 

ab 

c 

d  d 
e  e 


A  B  C 
D  E  F 
a 
b 

t 
c 


A 
B 

1,2,3 


a  b  c 


Tarfus,  prima  pedis  pars. 
Metatarfus,  fecunda  pedis  pars, 
Digiti,  tertia  pedis  pars. 
Parsinnominata,  fivequarta. 
Calcis  os,  five  Calcaneus. 
Aftragalus,  fiveTalus. 
Os  naviculare. 
Oscubiforme. 
Os  cuneiforme  medium. 
Os  cuneiforme  minus. 
Os  cuneiforme  majus. 
Ofla  metatarfi. 

Dua?  appendices  oflium  metatarfi.  a,  fupcriorcm  dcnotat :  b 
inferiorem. 

12  Ofla  felamoidea  in  fuo  fitu. 

FIGVRA   XIII,  XIV,  XV,  &  XVI. 

QVatuor  aflragali  dextri  pedts  latera  reprxfcntantur  cjh*.. 
tuor figttrts,  ita  tamen  ut  relicjua  duo  etiam  opttmc  cer- 
nantur.  Jfrtma,  fupertus  latus  :  Secunda,  inferiUs  :  Tertia, 
laterale  externum  :  Qiiarta,  internum. 
Sex  latera  aftragali,  ex  quibus  A,  fuperius  eft  ,  TtTfu^  dictum. 
B.inferius.  C,  anterius.  D,  pofterius.  E,  lateralc  internum.' 
F,  externum. 

13  Duarlineasfuperiorislatcris.  aprioreft.  b  pofterior. 

13  Sinus  laevis  fuperiori  latcri  infculptus,  in  quem  linea  inferic 

rem  tibia?  finum  bifariam  fecansinferitur. 
Cartilago,  qua  Jaterales  partes  obducuntur,  qua  mallcolum 

utrumque  excipiunt. 
If  16  Sinus  afperi  duarum  lateralium  partium  ,  quibus  liga* 

menta  infcruntur,  qua?  duo  ofla  cibiae  talo  colligant. 
Cervix  oblonga  partis  anterioris. 

Capitulum  huic  cervici  obnatum  ,  quod  a  finu  offis  navicularis 
excipitur. 

Sinus  inter  cervicem  &  fuperius  larus  occurrens. 
1 3  Sinus  transvcrfus  per  pofterius  latus  excurrcns. 

13  Sinus  infernus  pofterioris  lateris. 

14  Sinus  inferioris  lateris. 
14  Caput  inferiorislateris. 

14  SinusIongus&  profundus  inferio  '.s  lateris,  in  quo  mucofa 

fubftantia  coacervatur. 
14  Sinus  larviscapitis  in  laterc  infcriore  infculptus  admittew 

caput  fecundum  calcanei. 

FIGVRA  XVII,  XVIII,  &  XIX. 

TRtbus  figurts  dextri  pedts  calcaneus  exprimitur.  Trim 
fupertus  latuiy  altera  infcrtus ,  tertia  internum  rcpr<t- 
fentat. 

Sex  calcis  latera.  A  fuperiuseft,  B  inferius,  C  anterius,  Dpo. 

fterius,  E  internum  F  externum. 
Sinus  in  anteriore  parte  fupremi  lateris. 
Caput  primum  in  eadem  parte  ejufdem  lateris ,  finum  m  tali 

fubiens. 

Caput  alterum  finum  ejufdem  tali  p  ingrediens. 

Sinus  fupremi  lateris  in  parte  pofteriore,  qui  ligamentum  accipit 

a  tibia  talum  conftringens. 
Sinuli  in  pofteriore  latere,  in  quos  tendo  primi,  &  fecundi  pe- 

dem  extendentium  infiguntur. 
Anterior  pars  ubi  cubiformi  ofli  coarticulatur. 

F  I  G  V  R  A   XX,  &  XXI. 

Naviculare  os  parte  pofieriore  in  illa,in  hac  anteriore  depingitur. 
Concavitas  oflis  navicularis,  quam  caput  tali  ingredirur. 
Convexiras  ejus,  tribus  finibus  diftincta,  quorum  ordonumeris 
defignatur. 

FIGVRA   XXII,  &  XXIII. 

Cubiformis  offis  fuperior  &  inferior  pars  effiguratur. 

FIGVRA  XXIV. 

Ojfis  cuneiformis  majoris  formam  dcclarat. 

Sinus  qui  navicularis  oflis  proceflum  internum  fufcipir. 

Superius  latus  convexum. 

Interius  latus  cavum. 

FIGVRA  XXV. 

Ojfis  cuneiformis  medii  figuram  compleilitur. 
Lateraejus.  a  Superna  fedes  quadnlatera.  b  inrerna  eft  acuini- 
nata.  c  pofterior.  d  interior. 

FIGVRA  XXVI. 

OSfis  cuneiformis  ■'ninimi figura  eft,  cujtts  liter*,  ut  prtcf- 
dentis  eadem  latera  denotant. 


I 


3° 


L  I  B  R  I    Q_V  A  R  T  I 

T  A  B  V  L  £   I  EXPLICATIO. 


A 

a  a 

bb 
B  C 
1, 2»3.4- 

D 
cd 

E 
c  f 

F 

G 

H 

J  k 


K  K 
L 


M 
N  1  m 


IN  his  Tabults  omnes  totius  corporis  Mufculi  delineati  consjicinntur.  Obfervatum  autem  koc  Hmce  eil,  ut ftnguli  tam  in  fede  fta  nm- 
rali,  cjuam  in  corpore  habent,  atcjue  extra  fitum  remoti  demonftrentur ,  ex  cjuoftt,  ut  non  tantum  externa  ipforum  facies  ,fed  tnterna  cjuo- 
quecernatur,  &  ftmulquts  qucmcjue  ordtne  confcquatur,  innotefcat.  Efl  &  hoc  dtltgtnter  ammadverfum,  m  eo  ordtne proponerentur,  cjmo 
in  Dtffcllionibut  demonftrart  debcnt.  Tanto  autem  artiftcio  omnta  a  Sculptore  expreffa  funt ,  ut  cutvis  prtmaflattm  fronte  appareat,  quce  pars 
carneaftt,  qux  tendtnofa,  qux  nervea,  aut  membranofa  :  imo  quantaftt  cujufcjHe  mufcult  crafftties,  aut  gractlttas.  Nos  autem  fcf  tpft,  nt 
noflro  deefjemus  munert  tn  explicatione  ,  dtligenter  omnia  ad  Spigelti  htflortam  rctuhmw,  cujus  ftcpc  propterea  verba  htc  expreffa  invenitt, 
ut  nthtl  omnino  ftt  ab  ipfo  traditum ,  cjuin  htc  demonftretur.  Jmprtmis  verb  magna  tnduflria  prmctptum ,  medtum,  fcf ftnem  cujufiuc 
oftendimtu. 


o 
p  p 

n 


R 
S 

T  TT 


C 
D 

E 
F 

GH 


A 

B  1 

c ! 

D 

E  I 


F  I  G  V  R  A  I. 

Rontis,  Talpebrarum,  Nafi,  Buccarum,  Labtorum,  MaxilU  inferiork, 
cslurtcuU  mufculos,  eofyue  fere  omnes  in  fitu  fuo  propomt. 
Frontis,  (vel  potius  Supercilii )  mufculus,  in  luo  litu. 
Principium  ipfius,  circa  elatiorem  frontis  partem ,  ubi  capillo- 

rum  finis  eft. 
Finis  ejufdem  qui  in  fiipercilia  implantatur. 
Mufculi  palpebrarum.quos  Claudentes  Spigelius  vocat,  ex  qui- 
bus  B  fuperior  eft,  C  inferior.  illius  principium  i  eft,  finis  2, 
hujus  $  ;  infertio  4. 
Primum  par  mufculorum  nafi,  alas  abducens,  in  fuo  fitu. 
Principium  ejus  ab  o(Te  maxillae,  ( c  )  Finis  circa  nafi  alam.  (d  ) 
Secundum  par  mufculorum  nafi  alas  abduccns,  in  fitu. 
Principium  ejusacutum  &  carnofum  circa  nafi  verticem,  ( e  ) 

Finisin  ala.  (f ) 
Buccarum  mufculus  fecundus ,  Buccas  contrahens,  ab  alns  Buc- 

cinator  dictus,  in  fitu  fuo. 
Primum  par  labiorum  ,  five  Attollens  labium  fupenus ,  in  fua 
naturali  fede. 

Principium  didti  mufculi ,  a  primo  fupenons  maxilli  ofle ,  (  g ; 

Finis  circa  latera  fuperioris  labii.  ( h  ) 
Secun Jum  par  labiorum,  Abducens ,  naturalem  fitum  occupans. 
Principium  catnofum  a  cavitate  malis  fubjedla ,  ( i ;  Finis  circa 

concurfum  utriufque  labii.  ( k ) 
Tertium  pardeprimens  inferius  labium  ,  quod  ab  infima  fede 
inferioris  maxilli  pronatum,  in  labii  inferioris  medium  infe- 
ritur,  fitum  fuum  hic  obtinens. 
Quartum  par,  Labia  conftringens,  fitum  fuum  occupans. 
Primus  maxilla:  inferioris  mufculus,  Attollens ,  vel  Temporalis 
dictus,  fua  membrana  denudatus ,  ut  fibrac  carnez  conlpician- 
tur,  in  fitu. 
Principium  hujus  mufculi  femicirculare. 
Secundus  maxillar inferioris  mufculus,  Deprimens,  fiveBiven- 
ter,  extra  fitum.cujus  tendo  defignatur  charadlere  N.  Ventres 
autem  literis  1.  m.  ex  quibus  f  primuseft,  principium:  m 
fecundus,  &  finem  conftituens. 
Tertius  maxilli  inferioris,  Lateralis,  extra  fitum. 
Maxilla  inferior  a  mufculis,  &  carne  denudata. 
Proceffus  anterior  maxillac  inferioris ,  in  quem  mufculus  ipfam 

Attollens,  ( L)  inferitur. 
Proceftiu  ejufdem  pofterior,  qui  capitulum  exigit,quod  in  finum 

fecundum  ofli  temporum  infculptum  adaptatur. 
Os  jugale. 

Primum  os  maxillae  fuperioris. 
Primus  auricula?  mufculus,  five  Attollens,  in  fuo  fitu. 
Secundus  auricula:  mufculus ,  five  Detrahens,  cujus  triplex  por- 

tio  hic  exprimitur. 
Auricula,  five  Auris  externa. 

F  I  G  V  R  A  II. 

AVrU  internt  primum  ,  five  externum  mufculum ,  m  fuo  fitu  demon- 
ftrat.  .       .  . 

Mufculus  externus  internae  auris,  ex  fubftantia  cutanea,  &:  nbns 

tenui  fli  mis  conftans.  . 
Tendo  ipfius  fubtiliflimus,  in  membranae  Tympanum  dictar,  ex- 
teriorem  partem,  ejufque  fere  centrum  infertus ,  ea  fede,  qaa 
malleus  intus  membranae  adnedlitur. 
Locus  infertionis,  ubi  dicu  mallei  proceffus  oftenditur. 
Membrana,  Tympanum  difta  abumbrata  fic  artificiose,  ut  mal- 

leus  per  ipfam  tranfparere  videatur. 
Circulus  offeus,  offi  petrofo  adhuc  junftus. 
Proceffus  mammillaris  oflis  temporum. 
Os  temporum.undique  effradtum :  G  tamen  ejus  fedem  fuperio- 
rem,  H  inferiorem  monftrat. 

F  I  G  V  R  A  III. 

AVrls  interni  fecundum  ,  ftve  internum  mufculum.m  fuofitu  reprt- 
fentat. 

Auris  internae  externus  mulculus ,  figura  fecunda  monltratus, 

hic  quoque  integre  depicius  cernitur. 
Auris  internae  internus  mufculus  inter  os  petrofum,  &  cuneifor- 

me  per  proprium  dudtum  in  concham  porreftus. 
Crus  alterum  incudis. 
Mallei  proceffus. 
Circulus  conchae. 


F 

G  H 


t 

A  A 

M 
B 
C 

D 

E 
F  F 
G 
H 

a  a 
I 

b  1,  b2. 


c  c 
K 

d  d 

e  c 
L  L 


gh 

M 

N 
O 
P 

CLCL 
R 


A  A  A 
B  B 
C 


BBBB 
C 
D 
E 
b  c 


A 

B 
C 
D 
E 
F 

G 
a  a 
H 
I 


Proceffus  offis  tcmporum  petrofus, 
Os  temporum. 

F  I  G  V  R  A  IV. 

PAlpebrarum,  Naft,  Labiorum,  Maxill*  inferiorn,  OJfts  hyoidis  fif  C*. 
pitis  mufculos,  tum  obiter,  Vtn*  jugtdaru  dtslributwnem  10  ioput,m 
fuo  fitu  ofiendtt. 
Mufculus  frontis  in  fuo  fitu. 
Mufculi  palpebras  claudentes,  in  fitu. 
Primum  par  nafi  alas  conftringentium,  in  fuo  fitu. 
Secundum  par  mufculorum  nafi  alas  abducens,  in  fitu. 
Primum  par  labiorum,  five  Attollens  labium  fuperius,  fimilitcr 
in  fitu. 

Secundum  par  labiorum,  five  Abduccns,  fitum  fuum  obtinenj, 
Tcrtium  par  deprimens  inferiuslabium,  in  fuo  fitu. 
Quarrum  par  labia  conftringens,  in  fitu  naturali  conipicuum. 
Os  jugale. 

Primus  maxillae  inferioris  mufculus,  Attollens,  fivc Temporalis 

in  fitu,  fua  membrana  contedlus. 
Principium  ipfius. 

Tertius  maxillx  inferioris,  Lateralis,  in  fuo  fitu. 

Principia  ejus  duo,  quorum  primum  b  1,  circa  junfluram  primi 

oflis  maxillaccum  quano  eft  :  alterum  b  2,  ab  offe  jugali 

oritur. 

Infertio  ejus  in  amplitudinem  offis  maxillx  inferioris. 
Primum  par  mulculorum  capitis,  uve  Fleclens,  Maftoideum.in 
fitu. 

Principium  ejufdem  a  fummo  fterno  ,  &  ab  elatiorc  lede  ck« 
viculae. 

Infenio  in  mammillarem  proceffum  oflis  tcmporum. 
Quartus  mufculus  offis  hyoidis,Coracoideus,cujus  duplex ven- 

rer  his  lireris  L,  L,  defignarur,  in  fua  fede  naturali  depi&us. 
Tendo  ejufdem  in  quem  abir.ut  cedat  maftoideo  fibi  incumbenn. 
Principium  ejufdem  ex  fuperiore  fcapulac  cofta  juxta  cervicem, 

&  proceffum  coracoideum  f.  Inferrio  in  cornua  hyoidis  g. 
Mufculi  quidam  Capitis  indiftincti  adhuc,  caetenim  fedem  natu. 

ralem  occupantes. 
Mufculi  quidam  Laryngis. 

Vena  jugularis  externa,  ejufdemque  progreffus  in  caput. 
Buccarum  mufculus  fecundus,  fig.  1,  litera  F  monftratus. 
Maxilla  inferior  a  mulculis  denudata. 
Corpus  glandulofum,  quod  Thymum  vocant,  vaforum  divari- 
cationi  additum. 

F  I  G  V  R  A  V. 

MVfculi  oculorum  una  cum  oculo  inpropriafedejacentesadtffnbrarttur, 
quomodo  in  orbita  adhuc  tndifttncli  consjeclui  fe  offerunt. 
Mufculi. 

Pinguedo  mufculis  interpofita. 
Oculus. 

F  I  G  V  R  A  VI. 

MVfculi  oculerttm  extra  fitum  nonnihd  eltvati  dermnflrantur,  cMerim 
principiu  adhuc  inter  fe  cohtrent. 
Secundus  obliquorum  oculi  mufculorum,  five  Trochleae  mufcu- 

lus. 
Trochlea. 

Quatuor  alii  mufculi  oculorum  re£K.  • 

Nervus  opticus. 

Oculus. 

Palpebram  artollens,  aut  aperiens  mufculus. 
Principium  ejus  b,  finis  in  palpebra  c. 

F  I  G  V  R  A   VII,  &  VIII. 

MVfculi  oculorum  omnts  feparati  ,&exfuo  loco  rtmoti  ofttndtauur,fei 
ita  ut  figura ftpttma  partem  /uperiortm.Oflava  inftriortm  txhibtAt, 
Mufculus  redtus  fuperior,  five  Attollens. 
Mufculus  reflus  inferior,  live  Depreffor. 
Mufculus  redtus  internus,  five  Adduccns. 
Mufculus  redtus  externus,  five  Abducens. 
Mufculus  obliquus  primus ,  five  Circumagens  inferior. 
Mufculus  obliquus  fecundus.five  Circumagensfuperior,&Tro« 

chleae  mufculus. 
Trochlea  illa  ab  offe  revtilfa. 
Nervi  motorii  in  mufcuios  hos  inferti. 
Nervus  opiicm. 
Oculus. 


32 


L  I  B  R  I    Q_V  A  R  T  I 

TABVL&   II  EXPLICATIO. 


A  A 

BBBB 

C  C 

D 
E  E 

a  a 

F  F  bc 

G  G 
II  H 
I  I 

K 
L 

M  M 


d  d 

N  N 

e  f 
O  O 

P  P  P 


BBB  bb 
C 
D 
E 


G 
H  H 

I  I 

K  K 
L  L  L 
MMM 


F  I  G  V  R  A  I. 

MVfculos  cjuofdam  Maxilla  inferioru  ,  Offis  hyoidis, 
Laryngts,  partim  mfuo  fitu,  paraim  extra  locatos  pro- 

ponit. 

Cuns  quiE  fub  mento  crat,  revoluta  ,  ut  fubjedi  mufculi 
cernantur. 

Secundus  maxillae  inferioris  mufculus,Deprimens,  biven- 

ter,  in  fuo  fere  fitu  hic  confpicuus. 
Tendoipfius  inter  duosventres  medius ,  ubimembrana 

exprefla  eft,  quam  veluti  trochleam  tranfit. 
Oflis  hyoidis  primum  os,  five  bafis. 
Primus  mufculus  Oflis  hyoidis  ,  Attollens  ,  Geniohyoi- 

dcus,  in  fuo  fitu. 
Principium  ejus  a  mento,  fed  infertio  circa  D,&baun 

oflis  hyoidis. 

Tertium  par  Oflis  hyoidis,  oblique  furfum  trahens,  five 
Styloceratohyoideum  , cujus  principium  b,inradicc 
procelTus  ftyloidis,  finis  c,  in  fuo  fcre  fitu  apparet. 

Secundum  parOflishyoidis,Dctrahens,fternohyoideum, 
cxtra  fitum. 

Quartum  par  OiTts  hyoidis,  Oblique  dctrahens,  Coraco- 

hyoideum,  extra  fitum. 
Larynx,  five  caput  afpcrx  arteriae  :  proprie  tamen  ipfa 

1  hyroides  tantu  hic  cernitur,fivc  ejus  prima  cartilago. 
Corpus  glandulofum  ad  Laryngem  fitum  ,  quod  Thy- 

rnurn  vocant. 
Afpcrae  arteriae  fiftula. 

Mufculus,  Thyroidis  flexor  Spigelio  dictus,  five  Hyothy- 
roideus,  cujus  principium,  quod  ab  oflis  hyoidis  mfe- 
riorc  parte  oritur ,  ..'jfciflum  cft  ,  finis  autcm  litcris 
d.  d.  notatur. 

Primus  Thyroidem  extendentium,  Sternothyroideus,  in 

iitu.  cujus  principium  circa  Sternum,  ( e) :  Finis  circa 

infernum  latus  Thyroidis.  (  f .  ) 
Secundus  Thyroidem  cartilaginem  extendens ,  five  Cri- 

cothyroideus  anticus,  in  fitu. 
Mufculi  aliquammulti,  utrinque,  caput  &  cervicem  mo- 

ventes,  in  fuo  fitu,  caeteruni  adhuc  lndiftin&i. 

F  I  G  V  R  A  II. 

OSfis  hyoidis,     Lingux  quofdammufculos  in  fitn  oslen- 
dit. 

Primus  mufculus  oflis  hyoidis,  Attollens,  praecedente  fi- 

gura  notatus  litteris  E.  E.  in  fuo  fitu. 
Os  hyoides.  Sed  B  Bafin  :  b.  b.  Cornua  denotant. 
'  Quartus  linguae  mulculus,  Milogloflus,  in  fitu. 
Quintus  Linguae  mufculus,  Ceratogloflus,  in  fitu. 
Larynx,  cujus  tamen  hic  tantum  Thyroides  cartilago  ccr- 
nitnr. 

Secundus  Thyroidem  cartilaginem  extendentium  ,  five 

Cricothyroideus  anticus. 
Afperx  artena;  fiftula. 

MufcuJi  cervicis,  &  capitis  motui  deftinati,  adhuc  indi- 

ftindi,  in  fitu. 
Sternum,  five  Os  pedtoris. 
Claviculae. 
Coftx. 

Mulculi  intercoftales. 


F  I  G  V  R  A  III. 

ASperam  arteriam  cum  Larynge ,  Lingua^  &  Ojfe  hyoidis 
exprimit,ut  ftu,&  connexione  eorptm  perff>ecla,cjuorun- 
dam  mufcidorum  ortus  &  infertionesfacilim  cognofcantur. 
Lingua,  ad  cujus  radicem  Os  hyoides  fitum  eft. 
B  B  B  Oshyoidis. 

C  Mufculus  Hyothyroides,figura  prima  literis  M.  M.  defi- 
I     gnatus,  in  fitu. 
D  D  Cartilaginis  lcutiformis,  five  Thyroidis  anterior  pars. 
E  E  Mufculus  Sternothyroideus  ,  figura  prima  literis  N.  N. 
I  fignatus. 

F  Duomufculi,fig&raprimaliteris  O.O- oftenfi. 
G  G  G  Mufculus  Oefophagi  diverfis  fibris  diftindus. 


Portio  Oelophagi. 
Alperae  artenae  hftula. 

F  I  G  V  R  A  IV. 

ASpera  arteria  nuda ,  ab  omnibus  mufcuUs  libcrata,  cadem 
de  caufa  demonflratur. 
Afperae  artenae  caput,  five  Larynx. 
Cartilago  Thyroides,  five  fcutiformis. 
Fiflura  Thyroidis  cartilaginis. 

ProcefTus  cjus  fupcriores  ,quibus  cum  oflehyoide  jun- 
gitur. 

Extuberantia  cartilaginis  Cricoidis,  five  Annularis. 
Os  hyoidcs :  fcd  E  Baiin,  F.  F.  Cornua  ejus  dcmonftranr. 
Vinculum  ofli  hyoidi  epiglotidem  annecTens,  lplamque 

elevans,  ac  in  iitu  tcnens. 
Cricothyroidcus  anticus,  in  fitu. 
Afperae  arteriac  fiftula. 
Cartilagines  figmoides  hujus  fiftulae. 

F  I  G  V  R  A  V. 

POfleriorem  Laryngts  factcm  cum  vicinis  mufculis  rtpre- 
fentat. 

Portio  Pharyngis,  five  principii  Oefopbagi  refe&i. 
Duo  faucium  mu(culi,ad  iupenora  Oelophagum  trahen- 
tes,  extra  fitum. 

Duo  aln  faucium  mufculi ,  fimiliter  Oefophagum  furfum 

trahtntcs,  extra  fitum. 
Revolutiones  membranae,  qux  os  hyoides  cum  cartila- 

gine  lcutiformi  jungit. 
Cavitas  quam  haec  membrana  efficit. 
Epiglottis. 

Cartilago  Arytaenoides,  five  Guttalis. 
Membranae  Laryngem  involventis  pars  infcrior  integra, 
Aiperae  arteriae  pars  poftenor. 

Membrana  ,  quae  partem  pofteriorem  afperx  arteriae 
claudit. 

F  I  G  V  R  A  VI. 

Vfculos  Laryngis  in  pofleriore  parte fitos  proponit, 

A  A  A  Os  hyoides,  cum  tribus  extuberantiis,  quas  proceflus  or- 
biculares  vocant. 
B  I  Epiglottis. 
C  C  |  Cartilago  Thyroides  a  parte  pofteriore  cava. 
D  D   Exrendens  recTa  arytaenoidem  cartilaginem,  five  Cricoa- 
rytaenoideus  pofticus,  in  fuo  fitu. 
E  Portio  aiperae  arteriae. 
F  F  Arytaenoideum  par,  five  Claudens  rimulam,fecwudum  in 
litu. 


H 
I  I 


AABC 
A  A 
B 
C  C 

D 

E  F  F 
G 

H  H 
I  I 

a  a  a 


A  A 
B  B 

C  C 

DDDD 

E 
F 
G 

H  H  H 
II 
K 


A 

B  B  B 

D  C 
DD 
E 

F  a  a 
G 


CC 


A 
B 
a  a 


DD 

E  E 
F  F 
GG 


F  I  G  V  R  A  VII. 

Vfculos  Laryngis  perfequitur. 


M 

Epiglottis  in  fuo  fitu,  a  parte  pofteriore  confpicua. 

Os  hyoides,  cujus  connexiocum  proceflibus  fuperiori- 

bus  cartilaginis  thyroidis  (a.  a.)  fatis  exprefla. 
Cartilago  Arytasnoides,  five  Guttalis. 
Cricothyroidei  poftici,  in  fuo  fitu. 
Spina  Cricoidis  cartilaginis. 

Thyroides  cartilago,  cujus  procefliis  fuperiores  funt  a.  a. 
Afperae  arteriae  facies  pofterior. 

F  I  G  V  R  A  VIII. 

OMnes  Laryngu  mufculos  ,  qui  proprii  dicuntur,  extt4 
fitum  remotos  exhibet. 
Pofterior  cricoidis  cartilaginis  facies  lata,  &  crafla. 
Ejufdem  cartilaginis  pars  anterior  ,  anguftior  &  tenuior. 
Cartilago  arytaenoides  cum  duobus  iiais  proceflibus,  a.a. 

confpicua. 
Cricothyroidei  antici  extra  fitum. 
Cricoarytaenoidei  la*erales  extra  fitum. 
Arytaenoidei  extra  fitum. 
Cricoarytxnoidei  poftici  extra  fitum. 


34 


L  I  B  R  I    Q_V  A  R  T  I 

TABVLiE    III  EXPLICATIO. 


AABB 
A  A 

a  c 

a  b 
b  c 
B  B 


d  d 


c  e  e 


D 
E 

f  f 


PRimum  caput  extendentium  mufculum  in  fuo  Jitu, 
duos  item  Serratos posticos,  &  totidem  thoracem  ex- 
tendentes,  Longifsimum  fcilicet ,  (jr  Sacrolumbum  voca- 
tos,proponit. 

Mufculi  caput  extendentes  ,  quo  pa&o  fe  vifui  offerunt 

in  fuo  lku,  nondum  a  fe  inviccm  diftincti. 
Primum  par  caput  extendentium  ,  Trianguhre  didtum, 

quibuidam  Splenium,  in  fuo  fitu. 
Primum  hujus  mufcuh  latus ,  ab  exortu  ufque  ad  tertiam 

colli  vertebram  pertingens. 
Secundum  latus,ab  hocloco  ad  occipitium  pertinens. 
Tertium  latus  ab  occipitio  ad  exortum  excurrens. 
Secundum  par  caput  extendentium ,  primo  fubje&um, 

cujus  elatiflima  pars  nonnihil  eminet. 
Serratus  pofticus  fuperior  in  fuo  fitu  ,  qui  primo  pari  ca- 

put  extendentium  (  A. )  incumbit,ut  ih  validis  contra- 

&ionibus  ipfum  cum  cxteris  caput  moventibus  conti- 

neat,  ne  forte  de  iuo  loco  exiliant. 
Principium  ipfius  membranofum  ac  tenue,  a  fpinis  verte- 

brarum  tnum  inferiorura  colli  ,  &prima2  thoracis  ex- 

ortum. 

Finis  ejuidemferratus,  tribus  conftans  fibris,totidemque 
intervallis,  quatuor  iuperiorum  coftarum,  (  1.2.3.4.  ) 
infertus. 

Idem  Serratus  pofticus  extra  fitum  motus  ,  ut  interiorem 
ejus  faciem  contempleris. 

Serratus  pofticus  infenor,  in  fuo  loco  ,  Longiflimo  dorfi 
(  H. )  &  Sacrolumbo  (K  K)  quemadmodum  &  reliquis 
thoracem  extendentibus  ,  hic  liibftralis  ,  incumbens, 
ut  eos  limiliter  in  violentis  motibus  contineat  in  loco. 

Principium  cjus  membranofum,  exfpinis  vertebrarura 
duarum,  auttriutn  inferiorum  thoracisj  enatum. 


g  g  g 

F 

G 

h  h 
i  i 

H  H 

I  I 

K  K 
LMN 


L  M 
k  1 


N 

1234 
&c. 


O 
P 

Q 

m  rn 
n 
R 


Infertio  ejus  ferrata  ad  coftarum  inferiorum  (7.  8.  9.  10. 

11.  )  quatuor  intervalla,  qua?  tamen  re&ius  cernuntur 

in  eodem  extra  locum  moto  (  F  ) 
Scrratus  pofticus  inferior  extra  iitum  motus  ,  cujusprin* 

cipium  i  f  mfertio  ferrata,  gg  g  g. 
Tertius  lcapulam  movens,  Rhomboides  didus,  extra  fi- 

tum. 

Principium  ejus  carnofum. 

Finis  ejufdcm  carnofus  in  totam  Scapulx  bafim  (m  m Jin- 

fertus. 

Primus  thoracem  extendentium  ,  Dorfi  Longiflrmus  di- 

dlus,  in  iuo  fitu. 
Idem  in  dextrolatere  totus  confpicuus  ,  quem  &Tabu- 

la  fequenti ,  litteris  G  H  I  infignitum  intuearis. 
Tertius  thoracemextendentium,  Sacrolumbus  dictus,  in 

fuo  fitu. 

Idem  in  dextrolatere  artificio  anatomico  explicatus,ut 
ejus  anfulas  ( k\.)  earundemque  in  coftas  infertio,coa- 
ipiciantur. 

Ejus  principium  nonnihil  ex  fuo  loco  remotum. 
Anfulae,ex  quibus  (K)  interna  eft  ,  &  clatiori  coftajfedi 
infiguur:  (1.)  externa,&  inferiori  regioni  implantatur. 
Spina,  five  appendix  offis  ilium. 

Duodecim  coftae ,  quibus  numeri  fui  ordinis  afTcripti 
funt,  ut  ex  quota  quifque  mufculus  oriatur,aut  implan- 
tetur,facili  negotio  patere  queat. 

Mufculi  quidam  oflis  ilium  dorfura  occupantes  adhuc 
tedi. 

Cutis  a  dorfo  fcparata,&  detrada. 
Scapulae  in  fuo  fitu  jacentis,  dorfum. 
Bafis  fcapula?. 
Cofta  inferior  fcapulae. 
Scapulag  e  fuo  fitu  moix  cavitas. 


3* 


L  I  B  R  I   Q_V  A  R  T  I 

T  A  B  V  L  JE    IV  ENODATIO. 


A 
abc 
B 

CDE 


c  c 

D  D 
E  E 

F 

G  H  I 

G  G 


SEcundum  caput ,  & primum  thoracem  extendentium 
mufculum  tn  fitu:  Tertium  vero  thoracis  tenforem  Sa- 
crolumbum,  exira  fuum  locum  remotum ,  oflendit. 

Primus  caput  extendentium  triangularis  ,  five  Splenius, 
in  fuo  fitu. 

Tria  ipfius  latcra:  ex  quibus  a  c  primum  latus  eft  :  a  b  fc- 
cundum  :  b  c.  tertium. 

Idem  mufculus  in  dextro  latere  extra  fitum. 

Secundus  caput  cxtendcntium  primo  (A)  fubjectus,  Tri- 
geminus  ,  vel  Complcxus  di&us  ,  quod  lta  diltindto 
triplici  prmcipio(c  c  D  D  E  E)fit  praeditus,  ut  ex  tn- 
bus  muiculis  in  unum  cocuntibus  conflatus  efle  videa- 
tur.  Haec  principia  ut  oftendcrentur  ,  d.verfis  httens 
ufi  fumus. 

Primum  ipfius  principium  ex  tranfverfo  proceflu,quartae 
&  quintae  thoracis  vertebrae  enatum,  quod  in  medium 
occipitium  (  QJ  inferitur. 

Secundum  pnncipium,  a  leptimae  cervicis  vcrtebrae  fpi- 
na  enatum,  cum  priore  ante  inlertionem  coicns  ,  &  fi- 
militcr  inoccipitium  (  QJ  implantatum. 

Tcrtium  ,  ex  tranfverfis  pruceflibus  primae  fccundaequc 
thoracis  vertebra:  cxortum  ,  ad  radicem  proccllus 
mammillans  cum  fecundo  jun&um,occipitio  (  Qj  al- 
ligatur. 

Secundi  caput  cxtcndcntium  muiculi  ,  fub  primo  laten- 

tis  pars  eiatior,  nonnihil  eminens. 
Primus  thoracem  extendentium  ,  five  Dorfi  longiflimus, 

perbclle  in  luo  fitu  utrinque  confpicuus. 
Principium  iplius,  ex  oflis  iacri  (  R )  fpinae  fummo  ,  fe- 

cundum  ipfius  longitudinem,  &  cxlpinis  quinque  vcr- 


H  I 

K  K  K 


d  d  d 
L  L  L 


M 

e 
f 

g  h  1 

1  m 

N 

ooo 
p  p 

QJ 

R 

S  s 

T 

V 


tebrarum  lumborum  (  S  S.)  &  oflis  ilium  ( T  )fcde  in 

terna,  qua  facro  jungitur,  enatum. 
Ejuidcm  rlnis,  circa  pnmam  thoracis  vcrtebram. 
Tertius  thoracem  extendentium,  Sacrolumbus ,  extra  ii 

tum,  in  quo  elegantiflimc  ejus  interna  facies  cuman 

fulis,  quas  ad  coitas  tranfmittit,  confpicitur. 
Aniula?  iliae  reprasfentantur. 

Idem  tcrtius  thoracem  extendcntium  in  fitu  ,  ab  exterm 
latcre  primo,  fivedorfilongiflimo  adjacens.  Muiculu 
hic  principio  fuo  per  totam  vertebrarum  lumborun 
fedem  cum  primo  ,  five  Dorfi  longiflimo  fic  commix 
tus  eft,  ut  unus  efle  prorfus  omnibus  videri  queat.  Lo 
cum  autem  ubi  a  fc  teparantur  ,  hac  nota  t  deiignavi 
mus. 

Sca  pulae,  a  fuis  mufculis  liberae,  dorfum. 
Scapulaefpina. 

Summushumerus,  five  acromion. 

Bafis  fcapulae,  fed  &  duo  anguli ,  ex  quibus  g  fuperioi 

h  inferior  eft. 
Dua»  coftae  lcapulae ,  1  fuperior,  m  inferior  eft . 
Mufculi  quidam  humero  dicati,  icapulam  occupantes. 
Coftae  quxdam  inferiorcs. 
Muicuh  intcrcoftalcs. 

Occipitium,  cui  caput  extendentes  mufculi  inferti. 
Offis  iacn,  ejufque  ipinarum  rcgio. 
Adumbratur  regio  quinquc  fpinarum  vertebrarum  lum 
borum  ( S  S) 

Ofla  llium  muiculis  adhuc  tcdla,  fed  cute  (  V  )  denudata 
Cutis,  quae  ofla  ilium,  ( T)  infimamque  dorfi  lcdem  con 
tcgebat,  detrada. 


3» 


L  I  B  R  I    Q_V  A  R  T  I 

TABVLiE   V  EXPLICATIO. 


A  A 


a  a  a 
B  B 
C 

D  D 
E 
F 


H  H  I 

XXX 

b  b 

K  K 


OStenfos  haclenus  capitis  mufculos,  ut  in  fuafede  oc- 
currunt ,  anatomico  artifrcio  nunc  explicatos  extra 
Jitum  exhibet ,  fimul  nonnullosipfs  fubjacentcs  demon- 
Jirare  aggrcditar.  Primum  quocjiie  thoraccm  extenden- 
tium  eodcm  pacio  evolutum,  dijlincle  proponit  -.Jccundum 
autcm  thoracis,  ejr  lumborum  tenforem ,  in  fuo  adhuc  fitu 
jacentes  reprtfentat. 

Primum  par caput  extendcntium  ,  fiveTrianguIare  ,  aut 
Splemum  elcganter  cvolutum  ,  ut  ejus  interna  facies, 
&  anlulce,  ex  coftis  thoracis  enatx,  confpiciantur. 

Anlulaeillae  lingulari  artificio  expreflTx. 

Secundus  caput  extendcntium,  Trigeminus,  in  fitu. 

Idem  extra  fitum. 

Primus  cervicem  extendentium  in  fuo  fitu  cernitur. 
Tertius  caput  extendentium,  five  Redus  major,  in  fitu. 
Circumagentium  caput  primus ,  five  Obliquorum  fupe- 

rior,  nonnihil  in  iitu  conlpicuus. 
Circumagentium  caput  fecundus,  five  Obliquus  inferior, 

in  fua  lede. 

Primus  thoracem  extendentium  ,  live  Dorfi  longifTimus, 
extra  fitum,  ubi  interior  ejus  facies,&  anfulas  ( x.x.x.) 
optimc  exprimuntur. 

Idem  totus  extra  fitum,  a  fuo  principio  dependcns. 

Secundum  par  thoracem  extendentium  ,  femiipinatum 
didum,  in  iuo  fitu, 


c  c  Principiumhorummufculorumadinfimamthoracisver» 
tcbram  enatum. 

d  Finis  eorundcm  ad  f uprcmam,  five  primam  thoracis  ver- 
tebram  pcrtinens. 
e  e  e  Duodccim  thoracis  vertebra:. 
LMN   Extenfbr  lumborum,  live  facer,  in  fuo  fitu. 
L  M  Ipfius  principium. 

N  N  Finis  ejuldem  in  ultima  thoracis  vcrtebra. 
O  Scapula  a  mulculis  liberata. 
f  Spinae  fcapulae. 

g  Summus  humerus,  five  Acromium  ,  quod  vide  ut  incum- 

bit  ipfi  offi  humeri. 
h  Supenor  Scapula?  angulus. 
i  Inferior  Scapulae  angulus. 
P  P  Scapulam  occupantes  mufculi ,  qui  humerum  circuma- 

0.0^,  Mufculi  intercoftales. 
1234  Coftae  duodecim  numeris  fui  ordinis  defignataj.ut  ex  qua 
&c.  cofta  mufculi  oriantur  confpicuum  fiat. 

R  R  Fledentes  lumbos  Spigelii ,  aliis  Quadrati  dorfi  vocati. 
1  Principium  ipforumab  interiore  fede  fpinaeoflis  iliura. 
m  Finis  inferiori  duodecimae  coftae  rcgioni  implantatus. 
S  Occipitium,  cui  caput  extendentes  mufculi  mferuntur. 
T  j  Os  humcn  a  mufculis  fuis  denudatum. 
V  |  Os  ilium  ,  cui  mufculi  Glutaei  nondum  feparati  incum- 
bunt. 

X  Spina,  live  appcndix  offis  ilium. 


I 


4° 


L  I  B  R  I    Q_V  A  R  T  I 

TABVL&    VI  EXPLICATIO. 


A 
B  B 

a  a  a 

C  C 


D  D 

E  E 

F  F 

G  H  I 

H 
I 

b  b  b 


CAput  movcntium  mufculorum  quireJiant,demon- 
Jlratio  abfohitur:  Semtjpinatw  antem  ctorji,  ejr  Sa- 
ccr  lumborum  tenfor ,  tnfuojitu  nonmhil  explicatus  ex- 
hibetur. 

Secundus  caput  extendeHtium,  extra  fitum. 
Primus  cervicem  cxtcndcns  in  fuo  loco  ,  nonnihil  evolu- 
tus. 

Tranfverfi  proceflus  vcrtebrarum  thoracis  ,  a  quibus  an- 

fulis  quibufdam  enafcitur. 
Tertium  par  caput  extcndcntium  (  five  Refti  majores) 

totum  m  luo  iitu  conipicuum,  cujus  principium  afpi- 

na  lccundae  vertebne  e,  enafcitur. 
Quartum  par  caput  extendentium  (fiveRe&i  minores) 

ex  partc,  in  fitu  tamen  fuo,  confpicuum  ,  cujus  prin- 

cipium  a  tuberculo  pofteriorc  priinas  cervicis  verte- 

brae,  fpinas  aliarum  analogo,  f. 
Primum  par  caput  circumagentium ,  fivc  Obliqui  fupe- 

riores,  in  fitu . 
Secundum  par  caput  circumagcntium,  five  Obliqui  infe- 

riores,  in  fitu. 

Secundus  thoracem  extendentium ,  five  Semifpinatus,  in 
fuo  fitu. 

Ejus  principium  ab  ultima  thoracis  vertebra  enatum. 
Ejufdem  finis,  infcrtus  primas  thoracis  vertebrae. 
Spina:  vertebrarum  thoracis ,  quibus  anfulis  fuis  hic  mu- 
fculus  G.  H.  I.  alligatur. 


KLM 
K  L 
M 

ae 

N  N 
O  O 
P  P 
c  c 
d  d 

QJ 

R 
SS 

T  T 

V  V 
X  X 
YY 

z  z 

1,2,  &C 

e 
f 

g 


Lumborum  tenfor,  Sacer  diclus,in  fuo  fitu  nonnihil  evo 
lutus. 

Principiumejus,circaoffisfacri  cxternam  partem,ul 

ipfi  fpina  cum  ilium  offe  connafcitur. 
Ejufdem  finis  acutus,  ad  duodecimas  Thoracis  vertebr; 

fpinam. 

Anliilae quibus  adneditur vertebris  lumborum. 
OfiTa  llium,  a  mufculis  fibi  adnatis  denudata. 
Scapularum  offa  fimiliter  a  fuis  mufculis  libera. 
Fleclentcs  Lumbos  Spigcliij  aliis,  Quadrati  dorfi. 
Origo  eorum  circa  oflis  ilium  fedem  elatiorem. 
Infertio  circa  inferiorem  duodecimae  coftae  partem. 
Os  facrum. 
Os  coccygis. 

Ligamentum  primum  os  facrum  cum  coxendice  jun 

iens'    3.  . 
Ona  coxendicis. 

OfiTa  pubis. 

Foramina  oflium  pubis. 

Brachii  olfa  nuda  a  fuis  carnibus. 

Crurum  oifafimiliterliberata  a  partibus  adncxis. 

Duodecim  coftae  Thoracis. 

Spina  fecundae  cervicis  vertebra». 

Tuberculum  pofterius  primae  cervicisvcrtebrSjfpin** 

liarum  vertebrarum  analogum. 
Connexio  oflis  facri  cum  offe  ilium. 


L  I  B  R  I    Q_V  A  R  T  I 

TABVL&   VII  EXPLICATIO. 


o 


Mnibm,  c.iput,  thoracem  ,  ac  Itmbos  extendentibus 
mnfculis,fnem  imponit. 

A  A  Tertium  par  caput  extendentium  ,  (  fiveRe&i  majorcs; 

extra  litum  dependens,  ut  quartum  par  huic  liibjacens 
(B  B)  intcgrum  ccrnatur. 
B  B   Quartumpar(fiveRe&iminores  Jintegre^nfituconfpi- 
cui. 

C  Circumagentium  caput  primum  par ,  five  obliqui  fupe- 
riores,  in  fitu. 

D  D  Circumagentium  caput  fecundum  par  ,fiveObliqui  infe- 
riores.  Ex  his  dexter  in  iitu  totus  cernitur,finifter  ex- 
tra  fitum. 

E  Quidam  capitis  ac  cervicis  mufculi  difle&i,  nec  fat  bene 
evoluti. 

F  F  Secundum  par  thoracem  extendentium,  (five  femifpina- 
ti>  non  nihil  extra  fitum  moti,  in  craibus  elcganter  an- 
x  x      fulx  (  x  x )  exprimuntur. 
a  a  i  Principium  horum  mulculorum  ad  infimam  thoracis 
vertcbram. 


b 

c  c 

G  G 

d  d 
H  H 
e  e 
I  I 
L 
M 
N  N 
O 
P  P 


Fini.s  eonmdcm  ad  primam  thoracis  vertcbram. 
Duodecim  thoracis  vcrtebrarum  proceflus  pofteriores. 
live  fpinaj. 

Lumborura  tenfor  ,  Sacer  cognominatus  ,  extra  fitum 

nonnihil  du&us. 
Anfulae,  cjuibus  anne&itur  vertcbrislumborum. 
OiTa  ilium, 

Spina,  iive  appcndix  o/fis  ilium. 

OiTa  icapularum. 

Os  facrum. 

Os  coccygis. 

OiTa  coxendicis, 

Ofia  pubis. 

Foramina  oflium  pubis. 


Q  Q^  Ligamentum,  os  lacrum  coxendicis  offi  conjungens. 

u   d    n _  a.  _  r  1  o  •  xti 


R  R 

f  f 

g  8 
1234 

&c. 


Fle&entes  Lumbos,  Spigelii. 
Principium  horum. 
Finis  eorundem. 
Duodecim  cofta?. 


44 


L  I  B  R  I   Q_V  A  R  T  I 

TABVLiE    VIII  ENODATIO. 


POsl  Capitis  ac  Thoracis  mufculos ,  quinque  tabulis, 
quinque  mufculoru?»  abdomtnis  paria  nunc  dcmon- 
firantur,  in  quibus  in primis  nervorum  infertiones ,  ac  fi- 
brarum  duclus,  elegantifiime  exprtmuntur.  Ex  hts  prt- 
fens,  qtu  octava  numero  eji  ,  dextrum  oblique  dcfcenden- 
tium  tn  natura/i(iio  Jitu  repr<cfcntat ,  tanquam  eum  ,  qut 
ablatis  commumbus  integumcntis  prirnus  fc  ofjtrre  jolit. 

A  A  A  Refc&is  communibus  integumcntis  aclaviculis  ad  ingu  - 
na  ufque  hoc  loco  lcgmcncum  cutis  in  thorace  reiictae 
proponitur. 

B   Porr.o  abducentis  humcrum  latiflimi  mufculi,  cjuem  vul- 

go  A.iifcalptorem  appellant. 
C  Ejuldemabduccntishumerum  alia  portio,  nonnihilado- 

ftcndcndum  duiftum  fuarum  fibrarum  mver/a. 
D  Humerum  abducens,Pccl:oralis  dichis,  in  luo  litu,in  dex- 

tra  parte  totus  conipicuus. 
E   Hujus  iocius  in  liniftro  latcrc,  cx  partc  conipicuus. 
F  F   Qujnti  Scapulae  muiculi ,  quem  Serratum  majorem  ap- 
pcllant,  portio.  In  hoc  digitatus  dle  a  coftis  cxortus  c- 
legantiflimc  perlpicitur. 
G  Hl  K.   Primus  mufculorum  abdominis  ,qucm  ab  obliquo  fibra- 
L  M         rum  proceffu  ,  obliquc  deicendentem  vocant ,  in  iuo 
fitu  pulcre  cxpreflus. 
G  G   Principium  hujus  mufculi  carnofum  ,  c  partc  infcrnaco- 
ftx  fextae,  ieptimx,  octavae,  &nonae  enatum,  ac  pecti- 
a  a  a  a       natim  (  a  a  a  a  )  cum  lcrrato  majore  connexum. 

H  Pars  altcra  principii  ejufdem  mufcuii,  quae  a  ligamcnto  c 
traniveriis  proceifibus  vertcbrarum  lumborum  cnato, 
exoritur. 

Pars  tertia  principii ,  quae  a  dimidia  oflis  ilium  appendi- 

ce,  iive  ipina,  egreditur. 
Nervofa  eft  illa  cxihtas  mulculi  pc&oralis,  qux  laepc  dc- 


K  K  K 
b  b 

L  L  L 


M  MM 
NNNN 


O 
P  P 

Q.CL 

R 

S  S 


T 

V  V 


X  X 


hdcratur:  ciim  vero  adeft  ,  adnafcitur  foris  principio 
hujus  muiculi. 

Hic  delinit  carnofa  hujiis  mufculi  moles  ,  incipit  autem 
Tcndo.qui  ulquc  in  hneam  candidam  expanditur.Cse- 
terum  notanda  hic  cft  femilunaris  linea ,  ( b  b )  a  Spi- 
gelioiic  vocata  ,  qux  tamen  fcquenti  tabula  elegan- 
tius  expreifa  eft. 

Tendo  obhquc  deiccndcntis ,  fupra  re&os  abdommis 
muiculos,  ad  lincam  candidam  excurrcns,  quem  vide, 
ut  artificioic  cxprcflus  eft  ,  quo  fubjacentes  re&i  mu- 
fcuh  ,  &  eorum  interfe&ioncs  traniparcntes  confpi- 
ciantur. 

Linea  candida  vocata,  inquam  hicTcndoinferitur. 
Intcrfe&iones  re&orum  mufculorum  ,  quarum  duaefu- 

pra,  una  infra  umbilicum  (  O )  conipicuae  lunt,hoclo- 

co  per  tendincm  obliquum  clucentes. 
Vmbilicus,  circa  qucm  tendiiics  muiculorum  tum  obli- 

quorum  tum  tranfvcrforum  perforatiiunt. 
Olfis  ilium  Ipina,  five  appcndix,  aqua  portio  tertiaobli- 

que  defcendentis  (II)  enafcitur. 
Capita  aliquot  muiculorum  tibiam  movcntium ,  qus  hic 

cminent. 

Glandulx  inguinales,  qux  in  luc  vcnerea  folent  intume- 

icerc,  undc  Buboncs  venerei  dicuntur. 
Foramcn  ifl  obliquc  defcendcntis  mufculi  tendine  ,  per 

quod  proccflus  pcriconxi  &  in  his  contenta  vala  fper- 

matica  utrinque  prodeunt. 
Corpus  penis. 

Produ&ioncs  dux,  feu  proceflus  peritonxi,vafa  fperma- 
tica  circum  veftientes  ,  cx  abdomine  in  fcrotum  de- 
fcendentes.  Hx  funt  illae  ,  quibus  dilatatis  aut  ruptis, 
herniae  contingunt. 

Cutis  quae  fummum  crus  inveftiebat ,  hoc  Ioco  rcflexa. 


4* 


L  I  B  R  I    Q_V  A  R  T  I 

TABVLI   IX  DECLARATIO. 


OBlique  defcendcntem  ahdominis  mufculum  ,pr£ce- 
dente  figura  infuo  fitu  exbibitum,pr*fens  extra  fi- 
tum,  ejrnon  nififuo  principio  corpon  adhxrentem,  propo- 
nit,  ut  cjm  interna  facics  confpiciatur.  Prater  hunc  ohh- 
que  afcendentem  in  dextro  latere  demonflrat,  ejufque  ve- 
rumfitum  perhelle  exprimit. 

AAAA  Oblique  dcfcendentis  mufculi ,  extra  fuum  fitum  remoti, 
principium,  in  quo  accurata  elegantia  plurium  ncrvo- 
rum  infeitio  (  contra  quorundam  Authorum  opinio- 
nes)  oftenditur  ,  &  fibrarum  obliquus  du&us  infinua- 
tur. 

B  B  B  Corpora  coftarum. 

1.2.  3.  Nervi  qui  fub  fingulis  coftis  in  oblique  defcendentem 

4.  mufculum  diftribuendi  egrediuntur. 

C  C  C  I  Pars  carnofa  ,  five  Venter  obliquc  defcendentis  mufculi 

hic  definit ,  incipit  autem  ejuidem  tendo  ,  five  finis 

membraneus. 

D  ;  Foramen  in  tendine  hujus  mufculi ,  per  quod  vafa  iper- 
matica  in  teftes,  &  fcrotum  tranfmittuntur. 
E  E  Mulculus  Oblique  afcendens,infuo  fitu  ,  cujus  fibras  ad 
fuperiora  excurrentes  iculptorquam  optime  lniinua- 
vit. 

F  F  Principium  carnofum  obliquc  afcendcntium  mufculo- 


rum  ,  ab  oilis  ilii  fpina  ,  five  appendice,  ( G.G. )  ena- 
tum. 

G  G    Spina,iiveappendixillaoiIisilium  ,  a  cujus  internafedc 
pars  htijus  mufculi  exoritur. 
a  a  Fibrx  obliquc  afcendentis  mufculi  furfum  excurrentes. 
H  H  H  |  Linea  femilunaris  a  Spigclio  di&a  ,  circa  quam  tendincj 

obliquorum  abdominis  mufculorum  incipiunt. 
III  I  Redi  muiculi,  fub  tendinibus  mufculi  oblique  afcenden- 
tis  traniparentes.Hic  tamcn  his  chara&enbus  ipiorura 
carnea  pars  potiifimum  infignita  ccrnitur. 
b  b  b    Interfe&iones  mufculorum  rc&orum  ,  ex  quibus  dus 
fupra  umbilicum  N  repcriuntur,  una,  infra. 
K  K  Produdtiones  peritonaji  vafa  fpermatica  mvolventes ,  & 

in  fcrotum  (P.P.J  defcendentes. 
L  L   Pcrforationes,  ut  prius  in  Defccndentis  mufculi  tendine, 
iic  hic  in  Afcendentis,  &  Re&i  fine  cernuntur ,  adva- 
forum  fpermaticorum  egrcifum. 
M    Glandulae  mguinis  hic  omnino  nudas  ac  dete&a:. 
N  Vmbilicus. 
O  O  Linea  candida  abdominis. 
P  P  Scrotum. 
Q_J  Pems ,  iivc  Mentula. 
9.  10.    j  Infcriorcs  quatuor  coftae  ,  exquibus  dua;  infimae  finem 
ir.12.  j     obliquorumafcendentium  roufculorum  fufcipiuut. 


48 


L  I  B  R  I    Q_V  A  R  T  I 

TABVLI    X  ENODATIO. 


DDDD 
aabb 

EEEE 
F  F  F 


REclos  &  Vyramidales  abdominis  mufu/os ,  una  cum 
oblique  afcendentibm  ,  in  fuo proprio fitu  poj/tos,  ad 
vivum  exprimit. 

Cutis  cum  pingucdine  hoc  loco  refe&a  &  clcvata. 
Mufculus  pe&oralis  cx  infima  parte,  lublata  cute  ,  in  fuo 

iitu  conlpicuus. 
Extremitas  pe&oralis  revoluta,  ut  recli  mufculi,  fub  ipfo 

latentis,  lummum  principium  re&ius  apparcat. 
Redh  abdominis  muiculi ,  in  iuo  iitu  ,  quorum  carnofa 

moles  potiiTimum  his  literis  iniignita  eft. 
Duo  cxtrema  horum  mufculorum  ,  ex  quibus  a  inferius 

eft  :  b,  fupcrius. 
Interfediones  redtorum  mufculorum  ,  ex  quibus  duasfu- 

pra,  una  infra  Vmbilicum  (  G  )  eft- 
Linca  candida  ,  in  qua  diftantia  mufculorum  rc&orum 

inter  le  notanda,  infra  ,  quam  fupra  Vmbdicum  ,  mi- 

nor. 

Vmbilicus,  in  quem  mufculorum  Pyramidaliura  tendo 
( d  )  huc  ufque  interdum  afcendens,  inferitur. 


il 


II 

c 
d 

K  K 

LLLL 
M  M 


NNN 
O  O 
P  P 

CLQJ 

R 
S 

9.10. 
.  12. 


8 


1 1 


Locus  in  quo  Pyramidalium  mufculorum  tcodo  (d )  ple» 
rumquc  delinere  ,  &  in  tranivcrforum  tendmem  im*j 

plantari  confucvit. 
Muiculi  Pyramidules. 

Principium  eorum,  quod  ab  extcrno  pubis  oife  oritur. 

Tendo  mulculorum  pyramidalium. 

Produ&iones  peritonaei,  cum  vaiis  ipcrmuticis  ,  quaein 

fc  contincnt,  ad  fcrotum  (  Q^QJ  defcendentes. 
Mufculi  obliqueafcendcntcs,  111  luo  iitu  conipicui. 
Tendinis  oblique  afccndentis  ca  pars  ,  qux  rc&umrau- 

fculum  intcgebat,  hic  ab  co  feparata,  6c  retrorfum  re* 

flexa  oftenditur. 
In  iiniftro  alccndente  mufculo  tcndo  bic  amputatus  eft. 
Spina  oflis  llium,  unde  oblique  aiccndcntcs  enafcuntur. 
Mufculi  intcrcoftales. 
Scrotum. 

Mufculi  quidam  ilium  oflibus  inftrati. 
Ofla  pubis. 

Quinquc  inferiores  coftai . 


5° 


L  I  B  R  I    Q_V  A  R  T  I 

TABVL  &    XI  EXPOSITIO. 


A  A 

B  B 
CCDD 


E  E 
F 

G  H 


I  I  I  I 

KKKK 
a 

L  M 


ABdominis  oblique  afcendentem ,  ejr  Reclum  dextri 
latcris  mufculum/xtra fuum  locum  remotos  dernon- 
ftrat ,  ut  tnterna  ipforum  factes  nunc  conjptciatur  :fimul 
Tr.mfverfes  ejufdem  mufculos ,  tum  porttonem  peritonai, 
tttin fuo  adhuc  fitu  jacent,proponit. 

Mufculi  oblique  afcendentis  inaltum  extrafuam  fcclem 

fublati  intenor  facics  carnofa. 
Ejuldcm  mulculi  tendo,  antequam  ad  re&os  pcrveniat. 
Duplicatura  tendinis  modo  dicli :  cujus  ea  pars,  quae  li- 

terisDD,  fignataeft,  interiorem  partem  Re&i  mu- 

fculi:  ea vero,  quae  C  C  pro  figno  habet ,  &  revoluta 

eft,  exteriorem  veftiebat. 
Mulculi  pe&oralis  cxtrcmitas,  unacum  cute  inverfa. 
Cartilago  enfiformis. 

Vafa  mammaria  di&a,  qus  a  mammis  fub  fterno  dcfcen- 
dunt ,  Sc  ad  latera  cartilaginis  enfiformis  egreffa,  per 
Re&os  abdominis  mulculos  cxcurrunt.  G  denotat 
venamj  H  vero  arteriam. 

Redus  mufculus  in  dcxtro  lateree  fuo  fiturcmotus  ,  ut 
ejus  intcrna  facies  confpiciatur. 

Reclus  mufculus  finiftri  lateris,fitum  fuum  adhuc  tenens. 

Interfcclioncs  mufculorum  redorum. 

Rami  Iliaci,  tum  Vcnae  cavx,  tum  Arteriae  aortae,  a  qui- 
bus  propagincs  duse  prodeunt,  (  quas  cpigaftricas  ap- 
pellant )  per  Redorum  mufculorum  internam  faciem 
afcendentes ,  qua?  mamroariis  obviam  progrediuntur, 
&  fic  invicem anaftomofin  (  N  )  faciunt ,  L.  arteria 
cft,  M  vena. 


•  N 


ooo 

p  p 

OCLQJ 

R  R  R 


S  S  S 

T  T 
b 
V 


X 
Y  Y 

Z  Z 

c  c 

d  d 

eee 
f  f 


Expritnitur  anaftomofis  illa  notatu  dignifllma,  quamvi» 
ia  mammaria  6c  cpigaftrica  cocuntia  hoc  loco ,  mvj. 
cem  conftituunt. 

Ramuli  harum  vcnarum  ,  quae  in  fubditas  partes  diftri- 
buuntur. 

Earundcm  arteriarum  ibboles  eodem  tendentcs. 
Muiculus  tranfverlalis  abdominis  in  utroquelatere  infitu 

conlpicuus. 

Dextn  tranlverfalis  extrema  portio  ,  fupernc  ( R  )  ad- 
huc  carnofa,  infernc  (RR)  jam  in  tendinemmu- 

tata. 

Peritonasi  tunica  ,  quam  inteftina  his  locis  attollunt ,  & 
inoequalem  reddunt. 

Mufculi  Pyramidalcs  in  fuo  utrinque  fitu. 

Tendo  raulculorum  pyramidalium. 

Defignatur  locus,circa  quem  utplurimiim  tcndo  bic  fini- 
tur,  nonnunquam  tamen  ,  (  qucmadmodum  &  hic  ex- 
prelTum  ld  eft, )  ad  umbilicum  ufque  aicendit. 

Vmbilicus. 

Spina,  fivc  appendix  oflis  ilium. 

Tefticuli,  fcroto  ,  &  caeteris  involucris  cxempti ,  a  vafis 

Ipermaticis  depcndentes. 
Foramina  tendinum  mufculorum  abdominis ,  per  qug 

vafa  fpermatica  ad  teftes  vadunt. 
Produdtiones  peritonasi  vafa  fpermatica  ad  tcftesdedu- 

centes. 
Coftaz  thoracis. 

Cutis  ab  infimi  ventris  fede  abfchTa,  &  dependens. 


1 


L  I  B  R  I  CLV  A  R  T  I 

TABVL^    XII    E.X  P  O  S  I  T  I  O. 


TRanfverforum  abdominis  mufculorum  utramque  fa-  ■ 
ciem,  tarn  eam  qua  foris  cernitur  quam  qu<t  intus 
latet  ,in  confpcctum  profcrt :  magnam  quoquc  Veritomi 
partemprofjonit ,  &  ca  ,  qu£  de  reclts  rmfculii  reliqua  e- 
rant  demonstranda,  abfolvit. 


A  A  A   Re&orum  mufculorum,  inferiore  fuo  cxtrcmo,  C,  a  cor- 
i      porc  dependentium,  interior  facies. 
B   Altcr  rc&orum  dimidia  parte  abfciflus. 
C  |  Re&i  mufculi  infcrius  cxtremum  ,  pubiscfli  adhuc  ad- 
hxrens,  circa  quod  egrcgie  Vcna  6c  Arteria  cxliiacis 
ramis  in  hos  mufculos  du  ivata,  cernitur. 
i  b   Vafa  mammaria ,  quae  a  pc&ore  muicuhs  re&is  tribuun- 
tur.  a  Vcna  cft  :  b  Artcria. 
\c  (1   Vafa  epigaftrica,  a  ramo  lliaco  orta.  exhis  cVenam  :  d 
Artcriam  fignificat. 

'  P  ..... 

D  Conjun&io  Valorum  a  mammariis  8c  ramis  ihacis  pro- 
dcuntium  ,  quales  m  manbus  ut  plunmum  fempcr  cfle 
confucvit. 

E  E  E   Pyramidales  mufculi  abfciflb  tendine,  a  fuo  fine  ,adima 

|     reflcxi,  dcpcndent. 
F  F  FF  1  Totus  tranlverfalis  mufculusin  fuo  firu  adhuc  pofitus,cu- 
jus  extcma  facics ,  &  tranfvcrlac  fibrae  admodum  pul- 
chrc  videntur. 

Principium  cjus  primum  ,  ncrveum  acmcmbranofum,  a 
ligamento  e  tranlverfis  vertcbrarum  lumborum  pro- 


f  f 

g  g 
GGG 

HHH 
I  I  I  I 


hh 
K  K  K 

L 

M  M  M 

NN  N  ' 

ooo 
p  p  p 
Q_ 

R 

S 
T 


ceflibus  cnato,  exortum. 
Principiumejufdemfecundum,carnofum  ,  ab  interiorf 

bus  coftarum  notharum  finibus  edu&um. 
Tendo  ejuldem  peritonaeo  adnatus. 
Nervi,  quos  Spinalis  medulla  tranfverfo  mufculo  impcr  • 

tit,  hic  quamoptime  exprefli. 
Propagines  Venae  &  Arteriae  rc&orum  mufculorum.qua 

tranfverfo  mufculo  tranfmittuntur,  hoc  loco ,  ob  illo- 1 

rum  remotionem  neceflarid  abfciflae. 
Idem  tranfverfus  mulculus  extrafitum  ad  latus  tenditur. 

ut  interior  cjus  ftru&ura  pateat.  in  hoc  fimihter  nervi 

G  G  expreifi  lunt. 
Tendo  ejufdem  mufculi  tranfverfi  extra  fitum  locati. 
Pars  pentonaei,  cui  tranfvcrfalis  hic  mufculus  immediatt 

adhaefit. 
Vmbilicus. 

Reliquiaelineaecandidae,  in  quam  tendines  utriufquela- 

terismulculorum  concurrentes,  uniti  inferebantur. 
Coft*. 

Muiculi  intercoftalcs. 

Scgmentum  partium  coftas  integentium. 

Spina  oflis  ilium. 

Mufculi  quidam  oflibus  ilium  adnati,  indiftin&e  confpi- 
cui . 

Os  pe&oris,  five  fternum. 

Cutis,  a  partibus  fubjacentibus  liberata,  &  a  corpore  dc-  * 
pendcns. 


i 


J4 


L  I  B  R  I    Q_V  A  R  T  I 

TABVLiE  XIII  DECLARATIO. 


A  *  /3 

a 

9> 

B  B 

.  a  a 
C  C 

D 

E 
,F 


C  G 


H 


DJaphragma  in  fuo  ftn  proponitur ,  tum  ojfa,  ac  mu- 
fcu/i,  qui  exemptis  Vtfceribus,  &  intejlinis  ,  tn  imo 
ventre  fub  afpeclum  ventre  folent ,  fimul  omnes  deptclt 
oflencluntnr. 

Oftenditur  connexio  Diaphragmatis.  Anteriiis  enim  alli- 
gatur  cartilagini  enfiformi  A  :  a  lateribus  ,  coftarum 
ipuriarum  extremis,  &  toti  duodecimas  cofts  ,  «:  po- 
fterius,  undecima?  dorli  vertebrx.  /3 

Circulus  nerveus  ,  qui  Diaphragmatis  principium  eft. 

Fibraj  ad  circumfercntiam  excurrentes. 

Circulus  carneus  diaphragmatis  ,  qui  circumcirca  thora- 
ci  adnaicitur. 

Centrum  Disphragmatis. 

Foramen  dcxtrum,  pcr  quod  Vena  cavaafcendit. 
Foramen  finiftrum,  dextro  majus  &  pofterius,  quod  Oe- 

fophago  cum  duobus  nervis  ad  ventriculum  defcen- 

denti,  tranfitum  prxbet. 
ProceiTus  duo  diaphragmatis  carnoll ,  hinc  inde  ad  ver- 

tebrarum  corpora  inferti,per  quorum  medium  arteria 

magna,  &  vena  fine  pari  excurrunt. 
Arteriae  magnaj  truncus. 


K  K 
L 

M  M 

b  c 
N  N 
d  d 
e  c 

O  O 
P  P 


Vnio  duorum  proccfluum  G.G.,  &  infertio  inlumborum 
vertebras. 

Vala  phrenica,  per  diaphragma  ab  arteriamagna  ,  &ve- 

na  cava  difperfa. 
Nervi  a  fpinali  medulla  cervicis  pcr  diaphragma  difle- 

minati. 

Primum  par  mufculorum  fcemur  fle<ftentium,quosLum- 

bale  s  Anatomici  vocant,  Hippocrates  4-«'«f . 
Principium  horum  b.  Finis,  c. 

Fle&entes  lumbos  Spigehi,  aliis  Quadrati  dorfi  vocatL 
Principium  corum  a  fpina  (  S  )  oflis  dium,  (  P  ) 
Finis  eorumdem  infenori  duodecimaj  coftajfediimplan- 
tatus. 

Os  facrum  cum  fuis  Vertebris. 

Cofta,  five  interna  cavitas  oflium  ilium. 


QjQ^  Oflacoxendicis,quibus  caput  foemoris  inferne connecli- 


tur. 


R 
S  S 
T 

V  V 


Ofla  pubis,  non  omnino  a  cute  libera. 

Spina,  five  appendix  oflium  ilii. 

Cavitas  illa,  ab  Anatomicis  Pelvis  di&a,  in  qua  vefica  fij 

uterus  fedem  fuam  habent. 
Lumbi. 


L  I  B  R  I    CLV  A  R  T  I 

TABVL£   XIV  EXPLICATIO. 


A  A  A 
a  b  c  d 


ce  ce 


B  B 


e  c  e 


f 
C 


PRima  hxc  eft  TabuU  earum ,  qu<t  mufculos  ad  Artus 
pcrtincntcs  demonftrant.  Exhibet  autem  aliquot ,  fed 
inprimts  prtmum,  fecundum ,  &  terttum  ScapuU  mufu- 
ium. 

Primus  fcapulae  mufculus,  Cucullaris  di&us  ,  in  fuo  fitu: 

a,  b.  primum  iplius  latus  cft  in  occipitio,  tranfvcrium: 

b.  d  .iecundum,  per  fpinam  repens,adnatum  omnibus 
colli,  &  oclo  luperiorum  thoracis  fpinis:  a.c.  tertium, 
quod  per  lummum  humerumdelcendit:  c.  d,  quartum 
latus. 

Fibrae  ,  ex  quibus  ae  rectas,  ce  ce  obliquas  denotat  ,  par- 

tim  afcendentes,  partim  defcendentes. 
Hujus  mufculi  focius  ,  in  dextro  latere  extra  fitum  pofi- 

tus,  ut  ejus  interior  facies  compareat.  ln  hocnotan- 

dus  eft  Venter,  his  iifdem  (B.  B.)literisnotatus,  qui 

compluribus  diverfis  fibris  conftat. 
Membranofum  ipfius  principium  quam  optime  oftendi- 

tur. 

Tendo,  &  finis  hujus  mufculi,  qui  in  fcapulam  inferitur. 

Secundus lcapulse mufculus,  Levator  di&us,  a  Spigelio 
parientiae  mulculus.  Hujus  hic  ventrem  &  lnfertionem 
nota:  in  decima  feptima  vero  rigura  (  A  )  capita  figil- 
latim  e  vertebns  enata  confpicies. 


g 
h 

D  D 


E  F  F 


GGGG 


H  H 
I 
L 
M 

N 
OP 

Qj 

R  K 


Hujusmufculi  principium  nondum  evolutum. 
Ejuldem  tendo,  qui  m  fupenorem  lcapulse  angulum(o) 
definit. 

Tertius  mufculus  fcapulae,  Rhomboidcs  di&us,  cujus  hic 
omnes  partes,  praeter  principium,  apparent ,  quodta- 
men  decimalcptima  tabula  dtftindte  patcbit. 

Mufculi  quidam  humeri,  fcapulae  incumbentes  ,  hic  indi- 
ftm&e  oftenduntur.  E  fuperlcapularis  lupcrior  :  F  F, 
interior  dicitur. 

Tertius  bumcri  mufculus  abducens,  five  Latiffimus ,  & 
Anifcalptor  vocatus  ,  in  litu  fuo  pofitus  ,  maximeque 
fecundum  principium  &  ventrem  confpicuus. 

Cutis,  quae  dorfum  tegebat,  dependens. 

Mufculi  quidam  caput  extendentes,  adhuc  indiftin&i. 

Scapulaefpina. 

Pars  fpinae  fcapulae  ea,  quae  fupra  humcrum  fertur,  &  A- 

cromion,  vel  fummus  humerus  dicitur. 
Bafis  fcapulae. 

Duo  bafis  fcapulae  anguli,  ex  quibus  O  fuperior  eft ,  P  in- 
ferior. 

Mufculi  primi  cubitum  extendentis,  nonnulla  portio. 
Portio  mufculi  tertii  humerum  abduccntis,  apnmofca- 
pulae  mulculo.  A.  A.  A.  non  tc&a. 


8 


L  I  B  R  I  Q_V  A  R  T  I 

TABVL  &    XV  EXPLICATIO. 


Q 


Vartum  fcaptiU ,  ejr  duospriores  hnmcri  mnjculos 
conttnct. 


A 

ae  x. 

ce 
B 

a  b  c 

C 
DD 
d 

E  E 

F  F  F 

e 
G 

H  H 

I 

K 

LM 


Quartus  fcapulae  mufculus,  Abduccns,  in  fuo  fitu. 
Principium  ipfius  a  lccunda ,  tertia ,  quarta,  6c  quinta 
cofta. 

Tendo  ejufdcm,  qui  juxta  proccffum  ancoriformem  fca- 

pulae  implantaiur. 
Pnmus  humeri  muiculus,  Adducens,five  Pe&oralis  ,  in 

iuo  fitu  cxiftens. 
Fibras  ipfius  diverlaz,  ex  quibus  a,alcendentes  :  b  defcen- 

dcntes:  &  c,  tranfverlas,  a  tribus  vcluti  prmcipiis  ex- 

ortas,  dcmonftrat. 
Dimidium  lcapula2,a  qua  pc&oralis  mufculus  parte  fupe- 

riore  exoritur. 
Sterni  extremitates,  a  quibus  idem  partc  inferiorcortum 

trahit. 

Tendo  ejufdem  mufculi,  qucm  vide  ,  ut  inter  Deltoidem 
(  F  F  F)  &  Bicipitem  ( V  )  lmplantatur. 
Idem  mufculusextralitum,  tcndine  fuo  humcro  adhas- 
rens. 

Secundus  humeri  mufculus  attollcns,  Deltoidcs ,  &  Del- 
tiformis  di&us,  qui  hic  in  litu  fuo  conipicitur. 

Tendo  cjuldcm  oflis  humcri  ( T)  medio,  inlcrtus. 

Claviculx  anterior  pars ,  ad  quam  hic  mulculus  non  per- 
venit. 

Idem  mufculus,  fed  extra  fitum  ,  in  quo  notandaj  funt  fi- 

bra?  carncae  his  htcris  dcfignatas. 
Tendo  hujus  mulculi  brevis,  fed  rotundus. 
Vena,  Cephalica  di&a  ,  per  has  partes  defcendens  ,  ob 
quam  inter  hunc  fecundum  humeri  mulculum,&  pnmum 

cubiti,  fonticuli  a  Mt  chcis  muruntur, 
Primus  cubitum  fle&cnuum  ,  Biceps  di&us ,  in  fuo 

ficu. 


L 

*  g 


M 

N  N  N 

I 

O 

P  P  P  P 

t  t  T  T 


R 

S  S  S 
T  T 
h 


i  1 
m 
X 

n 

Y 
Z 
o 


Primum  caput  hujus  mufculi ,  adhuc  in  fuo  canali  deli* 

telcens. 

Ligamentum  ,  quod  ofleo  ifti  humeri  canali  obdu&um 
erat,  ad  primi  capitis  tutclam,  in  longum  hic  dilcifmm, 
utipium  principuim  in  canalt  pofiium  cernatur. 

Vcnter  Bicipitis  cubiti  mufculi,  lioc  loco  eminens. 

Alii  cubitimufculi  hoc  loco  dete&t ,  omnes  tamen  in  fuo 
iitu  jaccntes  ,  fcqucntibus  figuns  explicaudi. 

Dimidium  claviculx,  qua  partc  latior  cft. 

Cofta;  verx  ea  parte  ,  qua  m  cartilagincs  fingulx  defi- 
nunt,  confpicua:. 

Duo  Re&i  abdominis  mufculi  infuo  fitu. 

Jnterlediones  nervola;  rcdorum.  Scdnota  cxprefiashic 
efie  quatuor ,  ut  folcnt  mveniri  quandoquc  ln  iis,  qui- 
buseft  longui  vcnter  ,  cum  ahas  tres  tantura  eifelo- 
leant. 

Pars  iiniftri  mufculi  Rcdi  abdominis  ,  elcvata  &  reflexa, 

qua;  primo  humcri  mulculo  incubucrat. 
Mulcuh  intercoftales. 
ilumen  os  dcnudatum. 

Sedes  ea  oflis  humeri,circa  quam  mufculi,  ipfius  raotibus 

rectis  dicati,  inferuntur. 
Primus  cubitum  fledcntium,  Biccps ,  (  in  finiftro latere 

literisL.  M.  dcmonftratus, )  nonnihil  cxtra  fuurali- 

tum  pofitus,  repraelcntatur. 
Gcminum  ipfius  caput  i,  primum  eft:  1,  fccundura. 
Finis  ejuldem  tcndmeus. 

Sccundus  cubitum  fleclentium,  Brachiasus  di&us  in  fiia 
fedc. 

PrincipiumejuscircaoiTishumerifcdcm  (h,)  inquam 

tendines  mufculorum  humeri  definunt. 
Primi  cubitum  cxtcndentium  nonnulla  portio. 
Secundi  cubitum  extendentium  quxdam  portio. 
Vmbilicus. 


€o 


L  I  B  R  I   Q_V  A  R  T  I 

TABVLiE    XVI  ENODATIO. 


TErtium  humeri  mufculum ,  Jive  ahducentem  ejr  U- 
tifiimum  ojlendit:  obitertamen  eleganter ,  primum 
parScapuL,  Cucullare  diclum ,  infuo  Jitu  demonjlratur. 

AAAB  Primus  fcapulae  mufculus  Cucullaris ,  in  fuo  fitu  utrinque 
eleganter  exprcflus. 
Ejufdem  mufculi  in  fcapulam  tendinofa  infertio. 
Triplices  hujus  mufculi  fibras ,  ex  quibus  a  defcenden- 

tes:  b  tranfverfas,  c  afcendentes  denotat. 
Tertius  humeri  mufculus,  abducens,  five  Latiffimus,  qui 
hic  in  fitu  fuo  oppido  quam  bene  efhguratus  cernitur. 
Principium  hujus  mufculi. 
Locusubi  tendoipfius  exoritur. 
E  E  E  Pinnae  ejuldem,  quibus  cum  oblique  defcendente  abdo- 
minis  mufculo  jungitur. 


B 

a  b  c 
C  C  D 

c  c 

D 


F 

GGG 

HHH 
I 

K 
L 

MN  O 
M 
O 
P 

QJ 

R 


Tendo  ipfe  humcrum  petens,  jam  jam  ipfi  inferendus. 
Mufculi  quidam  humorum  circumagentes  afcapulao- 
riundi. 

Cutis  a  tergo  &  pedtore  excoriata,  dependens. 

Mufculi  nonnulli  cruris  hic  ex  parte  denudati. 

Spina  oflis  dium. 

Occipitium. 

Scapulae  bafis. 

Angulus  fcapulae;fupcrior. 

Angulus  fcapuls  inrerior. 

Quartus  fcapulae  mufculus  extra  fitum  dependens . 
Mufculi  quidam  capins  motui  infervientes  ,  adhucin- 

diftindi. 
Cutis  collum  integens. 


i 


I 


62 


L  I  B  R  I    QlV  A  R  T  I 

TABVL/E   XVII  DECLARATIO. 


1234 
B  B 

cccc 


D 


D 

E 

SE 

F 


COntinet  quartum  ,  cjuintum,  &  fextum  humeri  mu- 
fculum.  Item  fecundum,&  tertium  JcapuU pattlo  ex- 
p/icatius,  cftiam  TabuU fuperiores,  tum  eum  ,  cujus  tnven- 
tionem  Placentinus  fibi  trtbuebat,ejr  ociavum  bumeri  fa- 
ciebat. 

Secundus  fcapulx  mufculus ,  Levator  di&us  ,  e  fitu  pro- 
prio  remotus,  &  a  icapula,  cui  inieritur,  abiciflus ,  ut 
ejus  principium  eviclentius  compareat. 

Principia  quatuor  hujus  mulculi. 

Tertius  fcapulae  mulculus,  Rhomboides,  utrinque  in  fuo 

litu  totusconlpicuus. 
Spinae  vertebrarum  ,  a  quibus  Rhomboides  oritur.  Sunt 

autem  tres  lnferiorum  colli ,  totidemquc  luptriorum 

thoracis. 

Baiisfcapulae  in  quam  idem  inferitur. 

Quartus  humen  mufculus ,  Rotundus  ,  exrrn  iitum  qui- 

dem,  fcd  utrinque  adhuc  fuis  partibus  haircns,  cujus 

principium  ae. 

Quintus  humeri  mufculus,  iive  Superfcapularis  l  uperior, 
iniitu. 

Sextus  humeri  mufculus,  five  Supcrfcapularis  inferior.fi- 
miiiter  in  litu. 

Mufcuius  peculiaris,  a  nemine  adhuc  annotatus.cujus  in- 
vemionem  Placentinus  ubi  tnbutbat,  o&avum  hume- 
rimulculumconftituens.  tft  autcm  totus  carnofus, 
pnncipio  acuto,  ex  iufimo  fcapulae  angulo  enafcens, 


b 
H 
II 

K  K 
c 
d 
e 
L 
M 
NN 
OO 
P 

CL 

R  K 
S  S 
T 
V 
X  X 

y  y 


qui  poftea  magis  magifque  ad  medium  ufque  ventrem 
craflefcit  :  inde  verd  feniim  gracilefcens  ,  acuto  ltem 
rine  inligamentum  ,  quo  humeri  caput  obvolutum  eft, 
deiinit.  Hic  in  liniftro  laterc  (  a  )  lnluoiitueft:  atin 
dextro  (b)  extra  iitum  rcmotus. 
Caput  dextn  humeri. 

Scapula  dextra,  a  qua  omnes  mufculi  rcmoti  funt ,  nuda 

comparet. 
Spina  Scapukr. 
Summus  humcrus. 
Superior  fcapulae  angulus. 
Infenor  fcapulae  angulus. 
Quintus  humeriraufculus  extra  iitum. 
Sextus  humeri  mufculus  extra  iitum. 
Tertius  humeri  muiculus  abducens,  extra  iitum. 
Ipiius  principium  latiflimum  membranofum. 
Pinna;  quibus  hic  mufculus  cum  muiculo  abdominis  ob« 

lique  defcendente  jungitur. 
Ftnis,  iive  tendo  ejuidem  mufculi ,  qui  humero  inferitur. 
Mufculi  quidam  humcro  circumpohti. 
Muiculi  caput  extendentes,  in  litu  adhuc  indiftin&i. 
Primus  cubitum  extcndentium  nonnihil  extra  iitum. 
Os  humeri. 

Cutis  a  dorib  detra&a. 

Membrana  mufculorum  dorfura  contegentium  craffiuf- 

cula  nonnihil. 
Clavicula,  quae  furarao  humero  c  anne&itur. 


*4 


L  I  B  R  I    Q_V  A  R  T  I 

TABVL^    XVIII  DILVCIDATIO. 


A  B 


C  C 

D  D 

aaaaa 


b  b 
£ 


CVmflures,  ac  diverfos  mufculos  Tabula  h*c  dcmon- 
flrat.  Septimum  inquam  humeri ,  Subfeapularem 
diclum,  quintumfcapuU  ,fve  Serratum  majorem  ,  Sub- 
clavium,  &  Intercojiales. 

Cofta  inferior  fcapulae  ,  a  thorace  &  coftis  nonnihil  ele- 
vatae,  ut  muicuius  in  cavitate  icapularunl  latens  ,  con- 
fpiciatur. 

Septimus  humeri  mufculus,  Subfcapularis,  totam  fcapu- 
lae  cavitatem,  quae  coftas  refpicit,  adtmplens. 

Qnintus  fcapulae  muiculus  ,  Serratus  major  vocatus  ,  in 
quo  fibrae  ipiius  (  a.  a.  a.  a.  a.  )  ad  limilitudinem  den- 
tium  ferrae  pe&inatim  ftipati ,  a  quibus  etiam  cogno- 
men  invenit,  diligenter  obfervandae. 

Scapulas  bafis  interior,  cui  ferratus  major  inferitur. 

Quartus  Scapulae  Adducens  >  five  Serratus  minor,  extra 
iitum  conipicuus. 


F 
c  d 

G 

HHHH 

I.  2. 

&C 


I  I  I  I 

KKKK 
L 

MM 
N 

O 


Mufculus  Subclavius. 

Hujus  pnncipium  c,  in  prima  cofta  cft  ;  d,  finisin  clavi- 

cula. 
Clavicula. 

Coftarum  partcs  offeae. 

Numeri  coftarum  ordinem  edocentes,  ut  a  quibusfer» 
ratus  major  exoriatur,  ftatim  clarum  Hat.  Inicripumus 
autem  in  ipiam  interfc&ioncm ,  ubi  oilca  coftarucn 
pars  H.H.  cum  camlaginea  1. 1.  jungitur. 

Coftarum  partcscarrjlagmeae. 

Mufculi  intercoftales  externi. 

Cutis  a  thorace  feparata  dcpendens. 

Sternum,  iive  ospedtoris. 

Muiculi  cubitum  fledentes,  adhuc  in  fuo  Ctu  ,  indiftindH 
proponuntur. 

Summus  huraerus,cujus  cum  Clavicula  G  articulatio  no- 
tanda. 


66 


L  I  B   R  I     CLV  A  R  T  I 

TABVLiE    XIX  EXPLANATIO. 


AA 
BBB 

a  a  a 

cc 

DD 
EE 


H 

dd 

c  e 
I 

K 
f 
L 

M  M 
N 


QVatuor  cubiti  mufculos,  thm  cum ,  cujus  inventionem 
Vlaccntinus  Jibt  vendtcabat ,  nonum  humeri  conjh- 
tuens,  continet. 

Parres  cutis  qux  thoraccm  tegebant. 
Coftx. 

Muiculi  intcrcoftalcs. 
Os  p(  dton.s  five  Sccrnurn. 
Ckviculx. 

Nervi  a  collo  ad  brachium  dcfcendcntes ,  hoc  locoab- 

fcifi  Jiint. 

Proccflu*  anconformis  fcapulx ,  a  quo  primus  cubitum 

fle&entiurn,  Biceps  vocatus,  nalcitur. 
Summus  humerus. 

Sinus  lcapulx,  humeri  capu:  rxcipicns ,  a  cujus  elatiore 

fupe.cilio  primum,  pnmi  cubitum  fleclentium,  (G)ca- 

put  (II)  naicitur. 
Primus  cubitum  fleftentium  Gniftri  lateris,Biccps  appcl- 

latus,quod  gcmino  diihncto  aipice,  iivc  pnncpio  a 

fcapula  prodeac,  in  iuo  iuu  conlpicuus. 
Primum  pnncipium  ,  Gve  caput  Biopms  ,  tendincum  ac 

teres ,  ouoda  Juperiore  acetabuh  fcnpulx  Jupcrcilio 

enatum ,  filfuram  m  humcn  oile  ,  ejus  grana  exfcul- 

ptam,  tranht. 

Vide  ut  elegsnter  hoc  loco  icifpror  ligamcnta  articuli 
humer:,<S:  potiflimum  initiuru  pnmi  hujus  capitis,  (H) 
Jiib  ipiis  ddcendcns,&  nonnihii  tranfparens,mtcrduos 
hos  charadcrcs  medio  intcrvallo  cxpreflerit. 

Duo  labia  difcifli  lUlus  hgamenti ,  quod  ad  tutelam  hujus 
principii,fiJfurxoflis  humen,iivecanali,adi  a  um  erat. 

Alterum  caput  B  cipitis ,  pciore  latius  ,  partim  ex  carnc, 
partim  ex  tendine  conftans,a  proceflu  anconJormi  (F) 
ortum. 

Concurfus  duorum  capitum  ,  ubi  ventrem  Bicip;tis  (G) 
eftormanr. 

Tendo  mufculi  Bicipitis  ,  qui  ab  imperitis  Chirurgis  in 
Venx  le&ione  Ixpe  pcriculose  vulneratur. 

Intenor  Jccundi  cubitumfledtentium  muJculi  extremitas, 
nonnihil  eminens. 

Principia  intcrnorum  cubiti  mufculorii,  ex  parte  detecta. 

Portio  carnoJa  ,  cujus  mcntio  a  Spigelio  in  hiftoria  Bici- 
pitis  fa&a  eft :  quam  Placentinus  hujus  Tabulx  au&or, 
pro  peculiari  mufculo  habuit,  nonumque  humeri  con- 


O 
P 

i  1 

m 

Q 

R 
n 


o 
SS 

pq 


ftituit,  Perforatum  appellans.  Voluit  enim  'oriri  hunc 
ab  icapulx  proccflu  anconTormi(Fj&juxta  Deltoidis 
tendinem,  &  in  humerum  internum  circa  mediumim- 
plantari.  Principium  (g)  iph  efle  nervofum  &  brevc 
ventrem  (N)  oblongum,  Jacilque  corpulentum  :  tendi- 
nem  dcniquc  (h)  validum  &  robuftum.  Cxtcriim  ejus 
venterfN)  pcrforatus  cft  ,  pro  tranJicu  nervis(0)qui 
ad  cubici  mulculos  diftribuuncur,largiendo.  Mulculus 
hic  in  ucroquelatere  Iittera  N  inlignitus  invenitur  fed 
in  dcxtro  latere  diftin&c  ccrnitur,  at  extra  litum:  m  Ji- 
niftro  autcm  ,  quahtcr  Jc  in  diflcdtionibus,  antequam 
Jcparatus  eft,  ofterre  confuevit. 

Nervus  pcr  di&i  muJculi  vencrtm  tranJiens. 

Pnmus  cubitum  fle&cnrium,  Biceps  mufculus,  exfuolo* 
co  m  dcxtro  trachio  in  lubhme  nonnihil  elcvatus. 

Gcminum  lpJius  pnncipium,Jive  caput.  i  primum  eft,lfe. 
cundum. 

Ejuldem  tcndo  nervofus. 

Propago  nervi  quam  mufculus  hic  ad  motum  accepit. 
Secundus  cubitum  fleclcntium,  Brachixus,  in  iuo  lnu. 
Principium  ejus  carnofum  latumquc  ab  oJTs  I  urocriea 

fcdc,cui  humcrum  re&omotu  cientes  mulculi  implan- 

tantur,  hoc  Tabula  XV,  litera  h  notatum  invenies. 
Tcndo  ejufdcm  in  ulnx  ac  radii  partem  (qua  arr  bo  colli- 

gantur)  anteriorem,  &  articuli  ligamcntum  ,  deJinens. 
Pnmus  cubitum  extcndentium  mulculus,dcorlum ab  hu- 

mcro  dcpcndcns. 
Duo  ipiius  principia,Cvecapita,  illud  nerveum,  hoccar- 

noium  clt. 

Ejufdem  tendo  ncrveus  in  pofteriorum  proceJTum  cubiti, 
five  olccranon  ( u)  implantatus,  Jbde  lnterna. 

Secundus  cubicum  cxtcndentium,in  Juo  fitu. 

Principiumejusncrvoiuma  cervicis  humeri  fcdepofle* 
riore. 

Finis  ejufdem  in  olecrani  externam  fedem  deflnens. 
ProccJfus  cubiti  poftcrior,  olecranon  didus. 
Quartus  Jcapulx  mufculus,  Serratus  minor,  extra  fitum. 
Portio  tcrtu  mufculi  humerum  moventium  ,  auem  Ab- 

ducenccm  ac  LatiJIimum  diximus  ,  hoc  loco  ad  Lume- 

rum  tendens. 

Quintus  fcapulx  mulculus ,  Serratus  major  vocatus,  cui 
mulculus  abdominis  oblique  deJcendens  ferratim  cotfl- 
mittitur,  principio  fuo  nonnihil  conJpicuus. 


6$ 


LIBRI  qvarti 
TABVLiE  XX  EXPLICATICX 


AA 

B 
C 
8 

DDD 
E 
F 

GHI 
G 
H 
I 

K 
L 

MNO 

M 
N 
O 


PP 


Q\Vattwr  cubiti  mufculos,quos  prtcedens  Tabu/a  demon- 
.Jlravit,pr*fens  majoripaulum  forma  depiclos,  exhi* 
bct.  Sunt  auttm  omnes  extra  ptum  nonnihilmoti ,  ut  eo- 
rum  origines,  (jr  infertiones  reclias  cernantur, 

F  I  G  V  R  A  I. 

Scapula  dextra  ab  omni  carne  libera,  haud  bene  a  pi&ore 

exprefla. 
Acrornion,  five  fummus  humerus. 
Proceffus  fcapulae  ancoriformis. 
Ligamentum  rotundum,quod  unum  proceflum  cum  alte- 

roligat. 

Os  humcri,  a  mufculis  liberum  ac  nudum. 
Caput  humerifuperius. 
Caput  humeri  inferius. 

Pnmuscubitum  fle&entium  ,  Biceps ,  extra  fuum  locum 

nonnihil  remotus. 
Primum  ejus  caput ,  ab  elatiorc  fede  acerabuli  fcapulae 

enatum. 

Alterum  caput  ejufdem  mufculi ,  a  proceflu  ancoriformi 

exortum. 
Ejufdem  Bicipitis  venter  carnofus. 
Tendo  ejufdem  craflus,  teres,  ac  nerveus. 
Tuberculum  oblongu  fub  capite  fupenore  radii,  in  quod 

hic  tendo  Bicipitis  inferitur. 
Secundus  cubitum  fledentium  mufculus ,  Brachiaeus  di- 

dus,  in  fitu. 
Principium  hujus  mufculi. 
Venter  ejufdem. 

Tendo  latus  ac  carnofus  ,  cfuo  in  ligamentum  articuli,  & 

cubiti  radiiqueappendicem  ,  anteriore  fedehicmu- 

fculus  implantatur. 
Mufculus,qui  a  Placcntino  inventus  eft  ,  &  pro  nono  hu- 

meri  numeratus,  cujus  hiftoriam  in  exphcatione  pras- 

ccdcntis  Tabulas  complexi  iumus. 


QCi^C),  Kcrvus,  qui  hunC  mufculum  tranfiens ,  in  reliquos  diftri- 

buitur. 

R  R  S  S  Primus  cubitum  extendens  mufculus ,  gemino  conftans 
principio,  nonnihil  extra  fcdem  naturalem  locatus. 
R  R  Duo  ipfius  principia. 

SS  Ejufdem  geminus  venter. 
T  T  Offis  cubiti  fupenor  pars,  inferiore  abfciiTa. 
VV  Radii  dimidia  &  fuperior  pars. 
X  Ligamentum  os  cubiti  radio  connedens,  &  mufculos  cu« 
bitum  occupantes  externos  ab  mternis  fcparans. 


AA 
B 
C 
D 
E 

FF 
G 

HH 
I 
K 
L 


ABC 

A 
B 


F  I  G  V  R  A  II. 

Os  fcapuls  nudum  ab  omnibus  mufculis. 
Caput  humeri  fuperius. 
Cervix  fcapulae. 

Acromion,feu  iummus  humerus. 

Primus  cubitum  fledentium,fivc  Biceps,cxtra  fitum  Uuis 

capitibus  dcpendens. 
Primus  cubitum  extendentium. 
Humcri  os. 

Vlnae  fuperior  pars  inferiorc  abfcifla. 
Radii  luperior  pars. 
Ligamentum  ulnam  radio  connedlens. 
Fledentium  cubitum  fecundus,  extra  fedem,&  fupcriorc 
partc  abfcifliis. 

F  I  G  V  R  A  III. 

Mufculus  a  Placentino  pofitus.pro  nono  humcri  numera- 

tus,  hic  privatim  conlpicitur. 
Ejus  caput  carnofum. 

Foramen,feu  fiflura,  in  hujus  rnufculi  ventrc ,  ncrvis  bra- 

chii  tranfitum  concedens. 
Tendo  tercs  &  nerveus  ejufdem. 


7° 

LIBRI  QVARTI 

T  A  B  V  L  M   XXI  DECLARATIO. 


SEquttntur nunc oclotabuU ,  in  qtttbus  omnes  mufculi, 
qui  tam  in  cubito  qttam  Jumma  manu  locum  habent, 
adumbrantur.  In  bis  dtligenter  animadvcrfum  ejl ,  ut  quo 
ordine  fe  confequttntur  tn  diffecliom ,  perfficiatur :  titm 
etiam,  ut  in fuo  quifque fitu,  (jr  extra fefe  ojferat,  ut  non 
tantum  externa  ipfius  facies ,  fed  interna  quoquecernatur. 
Proponuntur  autem  prtmum  illi,qui  mternam  cubiti fedem 
occupant. 

PRimafigura,  oftendit  duos  carpum  Jlcclentes,  (jr  pal- 
marem  vocaium  mujculum.  Secunda  ,  cofdem  carpi 
mufculos  reprxfcntat,fed inprimis  ,cu]us  gratia pottjsimum 
facla  efl,  latum  illum  tendinem  in  vola  manus  ,  qt<  omodo 
is  tnterdum  carens  mujculo  ,  a  ligamento  annuUrt  orttur. 
In  his,  elcmentis  utrique  figur*  communiius  tt/i  fumus , 
ut  dtjcrimen  utriufque  cutvts  nullo  ncgotto  tnnotejceret. 

A  Pars  brachii  finiftri  paulo  fupra  cubiti  articulum  abfcifla. 
BBB  In prima  figura  ,  cutisuna  cum  pinguedine  ,  afubjc&is 
mulculis  internae  facici  cubiti  &  manus,  ad  digitos  uf- 
que  detra&a,  &  ad  latus  rcflexa  eft. 
C  Internum  humeri  tubcrculum  ,  a  cjuo  fer£  omnes  interni 

cubiti  mulculi  oriuntur. 
D  In  pnma  figura,  mufculus  lati  tendinis  ,  Palmaris  didus, 
depidtus  oftenditur ,  quomodo  fe  offerre  iolet  cum  a 
mulculola  carne  latus  tendo  originem  ducit. 
a  Principium  iplius  ab  intcrno  humeri  tubeiculo. 
E  Monftratur  locus,  in  quo  mufculus  Palmans  m  tendincra 
degcnerat. 

In  prima  figura  defignat  locum.ubi  tendo  in  membranam 
latiflima  expandi  mcipit :  at  in  fecunda  locum  ,  ubi  ex 
annulari  ligamento  enafcitur.cnm  mufculolii  carne  ca- 
ret,  limiliter  tamen,  ac  in  aliis,  qui  mulculum  hahent, 
in  volam  totam  expanditur. 
1 1  Annulare  carpi  ligamentum. 
b  Ipfe  Tendo  latus  per  totam  quafi  manum  cxpanfus. 
GGGG  t  Fines  hujus  lati  tendinis,  quomodo  in  radices  ,  &prima 

digitorum  internodia  deflnunt. 
H I K  L  Quinque  digiti,  ex  quibus  H  Index  eft,  I  Medius,  K  An- 
M  ;     nularis,  L  Minimus,  M  Pollex. 


NOOO  Reprxfentantur  duae  partes  in  voIa,quae  tendine  lato  non 
mteguntur,  quarum  llla  (NJ  minimo  :  hasc,(0.0.0.) 
maximo  digito  lubjacet. 
OOOO  Flcdentes  pollicem,  exquibusO  fleclcns  primum  polli- 
cis  internodium  (I)  eft  :  rcliqui,  fledtentes  fecundum. 
O.  i.  quidem  pnmus,ab  ofle  metacarpii  indicem  fuf- 
tincnte  exortus.  O.  2.  verd,  fecundus ,  ex  ofle  mcta- 
carpii  medium  digitum:  O.  3.  Tertius  ,  ex  ofle  meta- 
carpii  annularcm  luftincnte  pronatus. 
Eft  caro  illa  quadrata  ,  five  mulculus  illc  parvus ,  qui  ad 
externum  latus  lati  tendinis  inieritur,  ut  iplumcura 
manus  aperitur,  cxtendat,  cujus  finis  cft  c. 
QJ^.  Flcxor  iecundi  digitorum  imernodii,  qui  in  prima  figura 
lcvitcr  conipicitur  :  at  in  fecunda  mteger  in  fuo  litu, 
ufque  ad  annulare  ligamcntum  (F)  apparet ,  quia  Pal- 
maris,  (D  E.)  ipli  incumbcns,  dccft. 
Principium  hujusmuiculi  ab  intcrno  humeri  tuberculo 
(C)  enatum. 

c  e  I  Tendo  ejus  bivaricatus  primum,  mox  in  plures  difciflus. 
R  R  Ficxorcarpi  interior ,  mfuofitu.  Hic  cft  ille  mufculus, 
qui  cubito  pulvinaris  loco  cft,  &  cui ,  dum  fcnbimus, 
innitimur. 

Principium  cjus  ex  carnca  nervcaque  fubftantia  mixtum, 
ab  mtcrno  humcri  tuberculo  (C)  prodiens. 
g  h  Finis  ejufdem,  partim  carncus,  g.  partim  ncrvcus,  h. 
Infertio  hujus  finis  in  carpi  os  quartum  primi  ordinis. 


ss 
1 


Fiexor  carpi  exterior,  in  fitu. 


TT 

VV 

X 
n 
Y 

Z 

I.  U.ffl. 


Principium  ejus  ab  eodem  intcrno  humeri  tuberculo 
enatum. 

m  Finis  ejufdcm  ncrvcus  ac  teres,  qui  a  carpo  liberatus,  in 
radiccm  oflis  metacarpii,indiccm  fuftinentis,inferitur. 
Fines  mufculorum,qui  ab  humero  ad  cubitu  dcfcendunt. 
Extenfor  carpi  exterior  infuo  fitu  quoquo  pa&o  appa- 
rens. 

Secundus,  five  tcres  radii  pronator. 
Principium  ipfius  ab  humeri  intcriore  tuberculo- 
Tertium  pollicis  internodium  fledentis  nonnulla  portio 

hic  conlpicua. 
Flexoris  tertii  digitorum  internodii  portio  quaedam  hic 

inter  alios  mulculos  cminens. 
Pollicis  internodia,  primum  1.  fecundum  1 1  .tertium  1 1 U 


7* 


L  I  B  R  I    CLV  A  R  T  I 

TABVL&    XXII  DILVCIDATIO. 


TAbula  hxc  duas  continet  f/gur.ts,  qu.t partim  quidem 
mufculos,  ejuos prxcedens  in  jitu  monsirat ,  extra  lo- 
cum  pofitos  habent;  partim  etiam  novos  quofdam  ,  priort- 
busfub)eclos,inconfpeclumprofrunt;tmprimis  vero  fex 
illos  digttorum  fextoni  dicatos,  repufntant. 


F  I  G  V  R  A  I. 


A  A  Siniftri  brachii  abfcifli,  cum  cubito  &  manu,  effigies. 
B  Internum  humeri  tuberculum,  a  quo  omnes  mulculi  lon- 
gi  internam  cubiti  partem  occupantes,  enafcuntur. 
C  C  C  |  Palmaris  mufculus  cxtra  luum  fitum  elevatus  ,  ut  ejus  in- 
terna  facies  infpiciatur. 
DDDD  Flexor  fecundi  digitorum  internodii  totus  fere  dete&us, 
in  fuo  fitu  apparet ,  niii  quod  atinuiare  ligamcntum  L 
adhuc  ipli  incumbit. 
EEEE  Quatuor  rotundi  tendines  hujus  mufculi ,  qui  ufquead 
primum  digitoru  os  dete&i  liint,  in  iuo  iiru  conipicui. 
F  F  F  F  Fle&entes  primum  digitorum  internodium  ,  Lumbri- 

cales  dicti,  in  fuo  fitu. 
GGGG   Quatuor  tendines  flecientes  tertium  digitorum  interno- 
dium  ,  fub  tcndinibus  mulculi  fccundum  osflcdtentis 
locati. 

H  Parvus  ille  mufculus ,  lati  tendinis  palmaris  mufculi  (C) 
externo  latcri  adnatus,  hic  ab  iplo  reiedus  eit,  &  ex- 
tra  iitum  locatus  :  hsret  tamen  adhuc  hgamcnto  volx 
manus  (a,)  a  quo  originem  ducit. 
a  Ligamentum  volas  manus,  tenduics  digitorum  hoc  loco 
firmans. 

I  Ligamentum  annulare  internum  carpi. 
K  K  Carpi  flexor  internus,  in  iitu  fuo  integcr  confpicuus. 
b  Principium  ipiius  circa  humen  tuberculum  interius. 
c  d  Fuus  ejufdem,  partim  nerveus,  c.  partira  carneus,  d. 
L  L  Carpi  flexor  extcrnus,  pari  modo  in  vero  liru  totus  appa- 
rens. 

e  Principium  ipfius  circa  humeri  tuberculum  interius. 
ff  Tendo  ejufdem  muiculi. 

M  Tendo  flexoris  tertii  pollicis  internodii  adhuc  latentis. 
N  Portio  flecientis  tertium  digitorum  internodium ,  fub 
flexore  fecundi  oflis  eorundcm  (DDD)  eminentis. 
O  g  Secundus,  five  teres  radii  pronator.cujus  principiu  g  cft. 
p  pj  Mufculi  pollicem  fleclentes,  nondum  explicati. 
C^!  Mufculus  parvum  digitum  abduccns  ,  ex  parte  confpi- 
I  cuus. 


R  I  Mufculus  pollicem  abduccns. 
S  S  Carpum  exteudcns  exterior. 


AA 
BB 
a  a  aa 
bbbb 

cccc 

c  c  t  c 


EEEE 


dddd 
FF 


GG 

c 
fg 

HH 

I 

h 
K 
L 
M 

N 
O 
123 


F  I  G  V  R  A  II. 

Siniftri  brachu  pars. 
Internum  humeri  tuberculum. 

Flexor  iecundi  digitorum  mternodii ,  e  fitu  fuo  nonnihil 
lcvatus,  amoto  plane  ligamento  annulari. 

Quatuor  carnofa?  partes  hujus  mufculi  in  quas  dividitur, 
qua;  totidem  tendines  faciunt. 

Dclignantur  llli  quatuor  tcndincs. 

Locus  ubi  quatuor  hi  tcndines  ,  in  fecunda  ofla  definunt, 
&  fiiluras  habent  (  c  c  c  c  )  per  quas  tranfcunt  quatuor 
tendines  fiedtentis  tertium  digitorum  articulum. 

Tendinoia  pars  fledentis  tertium  digitorum  internodiu, 
in  fuo  litu,  flexon  lecundi  eorumdem  internodii  (BB) 
fubftrata. 

Tendincs  quatuor  hujus  mufculi  a  fe  mutuo  fcjundi ,  ad 

tertium  internodium,  (e)  cui  inferuntur,  properantes. 

Signatur  hic  quoquc  locus,  ubi  ex  ipfis  naicuntur  qua- 

tuorprimum  lnternodium  flcdentes  Lumbricales  di- 

di  (dddd) 
Exprimuntur  illi  quatuor  Lumbricales. 
Carpum  fleclens  extcrior  aliquomodo  extra  fuam  fedcra 

motus,  proptcr  elcvationem  fiexoris  fccundi  digito- 

rum  intcrnodii  (BB.) 
Carpum  fledcns  interior,  fimiliter  extralocum  nonnihil, 

iuperna  iui  parte,  qua  humero  proxiraus  eft,  locatus. 
Principium  ejus  ab  interno  humeri  tuberculo. 
Finis  ejus,  partim  carnofus  f.  partim  nerveus  g.  in  quar- 

tum  os  carpi,  primi  ordinis  infertus. 
Magna  pars  raufculi  lllius ,  qui  tertiura  pollicis  articulum 

fledit. 

Secundus,  five  teres  radii  pronator, 
Ejus  principiura  ab  humen  interno  tuberculo  JE. 
Mufculi  pollicis  primum  internodium  fledentes. 
Abdudor  rainimi  digiti. 

Rima  in  flexore  fecundi  internodii  prope*  ejus  principiij, 

quod  geminatum  quafi  caput  conftituit. 
Pollicem  abducens  in  luo  fitu. 
Carpi  extcnibr  exterior,  in  fitu. 

Tria  digitorum  internodia  ,  quorura  ordinem  aflcriptus 
numerus  indicat. 


■  I 


74 


L  I  B  R  I    CLV  A  R  T  I 

TABVL&   XXIII  EXPLANATIO. 


A  A  A 
B 

C  C  C 
D  D 


a  a  a  a 
EEEE 
FFFF 

bbbb 


G  G 


H 

I| 
K 
d 
e 


LL 

M 

ISI 


o 
p 

QJ 


A  A 


PRima  figura  mufttlum,  cjtti  tertium  digitorum  intcr- 
noclittm  ficilit ,  tum  cjuatuor primum  articulttm  cur- 
van/es,  cjttos  lumhricales  appcliant,  fjr  a  mcmbrana  ipfiiis 
nafcuntur,  nonmhil  in  nativa  ftde pofitos  ,  continet.  S  E- 
C '  y  N  D  A  duos  radium  tn  pronum  agentcs  cjuoquo  pa- 
cto  demonjlrat ,  &  eos,qui  tnprima  figuraojienji funt, 
extra Jitttm  elevat. 

F  I  G  V  R  A  I. 

Bracliium  finiftrum. 

Internum  huineri  tuberculum  ,  a  quo  omnes  mufculi  lon- 

gi  nuernam  cubiti  partem  tencntes  prodeuut. 
Flexor  lecundi  d  gitorum  internodii  ,  a  pnncipio  fuore- 

iedus,  6:  clevacus,  utei  fubjectus  tertn  eoruadem  ol- 

lis  flexor  D  D,  appareat. 
Tcrcu  mternodii  flexor  ,  fub  didr.o  latens  ,  &  ipfe  parum 

loco  motus  maximcque  in  volamanus  cjus  tendincs, 

ut  quatuor  lumbricalium  mulculorum  ongines,qua:  ab 

ipiis  ducuntur,  evidcntius  cernantur. 
Qiutuor  camofae  partes  ,  in  quas  dividitur  hic  mufculus. 
Quatuortendines  ejuldem  mufculi ,  cxtra  fuura  litum. 
Flectentcs  primum  lnternodium  Lumbricalcs  did:i ,  ab 

lllis  tendinibus  orti,  extra  litum  nonnihil  diducli. 
Principium  horum  mufculorum  dedudum  a  membranis, 

quasquatuor  tcrtium  digitorum  internodium  fleften- 

tis  tendincs  involvunt. 
Fledens  tcrtium  pollicis  internodium  ,  extra  fitum  non- 

nihil  remotus. 
Tendo  ejus  in  tcrtium  internodium  ,  interna  parte  infcr- 

tus. 

Portio  brcvis  radii  extra  mufculos  prominens. 
Pnmus  radii  pronator,  Quadratus  dtclus,  in  fuo  fitu. 
Secundus  radii  pronator  m  luo  fitu. 
Principium  ejusab  interno  humen  tubcrculo. 
Finis  ejuldcm  carneus  ,  in  medium  longitudinisradii  de- 
finens. 

Ofla  carpi  indiftinclic  apparent. 

Oflis  cubiti  pars  pauca,  ex  qua  Quadratus  radii  pronator 
enafcitur. 

Exterior,  vel  fuperior  pars  radii ,  in  quam  fecundus  radii 

pronator,  Quadratus  inferitur. 
Primuslecundum  pollicis  articulum  fltfclens in  fuo  fitn. 
Primi  pollicis  internodii  flexor  primus. 
Pollicem  abducens  in  fuo  fitu. 


F  I  G  V  R  A  II. 


Siniftrum  brachium. 


B 

C  C  C 


Intcrnum  humcri  tuberculum. 

Quatuor  tcndines  mulculi ,  qui  flcclit  fecundum  digito» 

rum  internodium,  prope  inlcrtionem  ablciffi. 
In  his  eleganter  riflura:  exprclfx  lunt,  per  quas  tranfeunt 

tendines  flexons  tertium  digitorum  nuernodium. 
Flcxor  tertii  digitorum  internodii ,  ab  ortu  fuo  plane  ab- 
lciflus  &  dctradus  ad  fupenora,  ne  lubjaccntium  par- 
tium  mlpcdlioncm  impediat. 
Quaruor  tendincs  hujus  mufculi  prope  iilum  locum  ,  ubi 
quatuor  lumbncahbus  mulcuiis  F  F  F  F  originem lar- 
giuntur,  relecli. 
Quatuor  Lumbricales  mufculi ,  primum  articulum  digt- 

torum  fledentes ,  &c  ipfi  extra  litum  elevati. 
Sex  mulculi  dlorum  oSto,  qui  oblique  digitos  movent,& 
Interoflci  vocantur  ,  m  tnbus  interftitns  ,  quatuor  of- 
fium  metacarpii  1 1 1 1  politi,  primis  digitorrm  offibus 
implantati,  in  fuo  fitu  conlpicui. 
Vnus  ex  od:o  mufculis  interolfeis,  minimum  digitum  ab- 

ducens,  in  fuo  iitu. 
Alius  ex  hifce  oclo  mufculis ,  qui  internum  latus  primi 

oflis  metacarpii  occupnt,  mtliccm  abducens. 
Quatuor  ofla  metacarpn  aliqua  cx  partc  apparentia. 
Minimum  digitum  abducens  in  iuo  fuu. 
Sccundura  pollicis  intcrnodiura  fledens  extra  fiturrw 
Tcrtiura  pollicis  internodiura  flcdtens  extra  fitum. 
Exterior  carpi  flcxor  levitcr  ex  fuo  iitu  remotus. 
Principium  ipiiuscirca  internum  humen  tubcrcuIum,B. 
Locus,  ubi  in  tendinem  teretem,  &  nerveum  degenerat. 
Oftcndit,  quomodo  hic  tendo,  a  carpo  liberatus,  ejufque 
fedem  internam  praetergreflus  ,  &  latior  nonnihil  red- 
ditus,  in  radicem  oflis  raetacarpii,quod  lndici  iublter- 
nitur,  implantatur. 
Intenorcarpi  flexor  undiquaque  confpicuus  ,  Iicetpa- 

rum  extra  naturalem  fitum  ab  ofle  cubiti  diftet. 
Principium  ejus  ab  interno  humeri  tuberculo.  B. 
Finis  teres  fere  ejufdcm,partim  carncus,partun  nerveus, 

quarto  oifi  carpi,  primi  ordinis  h  infertus. 
Secundus  five  teres  radium  pronans  muiculus. 
Principium  ejus  ab  interno  humeri  tuberculo.  B. 
Finis  ejufdem  carneus  in  medium  longitudinis  radii  R  R 
implantatus. 
Q_Q_  Os  cubitifere  totum  dete&um. 
R  R  Radii  os  nudum. 

Ligamentura  radium  cubito  jungens  ,  &  externos  in  cu- 

bitofitos  mufculos  ab  internis  dirimens. 
Primus,  fivc  Quadratus  radii  pronator,  hujus  principiuta 
m  m  eft,  ab  ofle  cubiti  QQ^finis  n  n.  in  radio  RR. 
Mufculi  primum  pollicis  internodium  fledentes  nondum 

adhuc  diftindi,  in  fuo  loco. 
Poilicem  abducens  in  fuo  fitu. 


a  a  a  a 
D  D 

EEEE 

FFFF 
G  G  G 

H 
b 

I  I  I  I 

KK 
LL 
MM 
M  N 
c 
d 
e 

O 


g 


f 
h 

I 

P1 
i 

1 


S  S 
T 

fflni  nn 
V 


76 


L  I  B  R  I    Q,V  A  R  T  I 

TABVL&    XXIV  EXPLICATIO. 


PRIM  A  figura,  duos  radium in pronum agentcs mu- 
fculosy  plene  in  confpeclum  ojfert,  quemadmodum  & 
membraneum  tllud  ligamentum ,  qttodcubtti  os  radio  con- 
necltt.  S ECVND  A,  inittum  factt  demonjlrationis  \ 
€orum,  qui  externam  cubttt  fedcm  occupant,primo,  ejr  fe-  j 
cundo  digitorum  flexori,  &  ligamenlo  annullari  imprimis 
dicata. 

F  I  G  V  R  A  I. 


A  A  Brachium. 

B  Intcrnum  humeri  tubcrculum. 
C  C  Secundus  radh  pronator  teres,integer  in  fuo  fitu  hic  con- 
lpicuus. 

Principium-ifiius,  ab  interioris  humeri  tuberculi  (  B)  ra- 
dice,  &  ab  intcrno  laterc  oflis  cubiti,  qua  humcro jun- 
gitur. 

b  Fmis  cjufdem  ,  five  infertio  paulo  ante  medium  longitu- 
dinis  radn  (  H  H.  ) 
D  D  D  Carpi  flcxor  &c  extenfor  internus  cxtra  fitum.ut  utriufque 
intcrna  pars,  qua  ofli  cubiti  incumbcbant ,  conipicia- 
tur. 

E  Carpi  os  quartum,  in  quod  carpi  flexor  internus  definit. 
F  F  Os  cubiti  dete&um. 

G  Externus  carpi  flexor  extra  fitum  ,  in  quo  vidc  quomodo 
c  c      ipfiustcndo  c  c  tercsac  nervcus,  lupervectus  carpum 
T,  in  os  metacarpii  primum  Q.  Indicem  fuftinens  uu- 
d      plantatur.  (  d.  ) 
H  H  Os  radii  denudatum  ex  infcriore  parte. 

I  Ligamentum  membraneum,  cubitum  radio  conjungcns, 
&  cubiti  vocatos  mufculos  extcrnos,  ab  intcrnis  di- 
ftinguens. 

K  Primus  radium  pronans,  Quadratus  ,  hoc  loco  plene  in 
luo  fitu  cernitur. 
:  Principium  hujus  ab  oflis  cubiti  F  F  inferiore  &  interna 
fede  enatum. 

f  f  Finis  ejufdcm  in  radii  H  H  inferiorem  &  internam  par- 
tem  membraneus  definens. 
L  Mufculi  quidam  pollicem  flc&entes ,  adhuc  in  fuo  fitu, 
fed  non  diftindi. 
M  M  Secundum  pollicis  internodium  fle&entes,  extrh  fitum. 
KNN  Interoflei  mufculi ,  hoceft,  iiqui  inter  offametacarpii 
latent. 

O  Alius  ex  hifce,  indicem  abducens. 

P  Mufculus  minimum  digitum  abducens. 


0_R  S 


T 

V  V 


JE 
B 


C 
DD 


b  b  b 
E 


F  F  F 


GGGG 

H 

K 

1234 

LILIII. 
L  M 

NN 
c  d 

e 
O 
P  P 


Tria  metacarpii  offa  denudata  ab  incumbentibus  mufcu- 
hs  tendinibufve,  ex  quibus,  Q,  Indicem,  R,  Medium, 
S,  Annularem  digitum  liiftinct. 

Carpus  interna  manus  parte  conlpicuus. 

Carpum  cxtendcns  exterior,  rn  fuo  fitu. 

F  I  G  V  R  A  II. 

Brachium  finiftrum  exhibet,  fed  contraria  ,  quam  in  pri- 
ma  ligura  ratione  fittim,  nempc  in  pronum,  ut  muiculi 
extenorescubiti  rediiis  appareant. 

Internum  humeri  tuberculum. 

Externum  humen  tubcrculum  ,  a  quo  fcre  omnes  exter- 
ni  cubiti  mufculi  originem  fuam  ducunt  :  quemadmo- 
dum,  ut  diximus,  interni  ab  interno  nafcuntur. 

Proccffus  cubiti,  qui  uhi^xvci  dicitur. 

Pnmus  digitorum  cxtenior ,  qui  in  fecundum  &  tertium 
os,  quatuor,  prazter  pollicem,  digitorum  ,  infenturin 
fuo  litu  totus  confpicuus. 

Principium  hujusab  extcrno  liumeri  tubcrculo  B. 

Divilio  cjus  in  tres  partes  carnofas. 

Extcrnum  carpi  annulare  ligamentum,  fub  quo  ,  veluti 
quadam  fornice,  omnes  externi  cubui  mufcuh  adma- 
num  progrediuntur. 

Trcs  hujus  tendines,  ad  totidcm  digitos  feftinantcs ,  qui 
in  luo  adhuc  litu  locati  ccrnuntur.  Antcquam  tamen  ad 
hos  appcllant,  vide  quomodo  circa  carpum  0,liga- 
mentum  ipfius  annulare  extcrnum  E  pcrtranfeant. 

Monftrant  quatuor  portiones  ,  totide.n  tendinum,  quia 
Lumbricahbus  orti,  in  exteriore  fede  digitorum,  mfe- 
runtur. 

Pollicem  adducens  in  fuo  fitu. 
Pollex,  five  magnus  digitus. 

Quatuor  praster  pollicem  digiti  reliqui.  1  Index  cft, 

2  Medius  ,  3  Annularis,  ^Minimus. 
Primura  ,  fecundum  &  tertium  digitorum  internodiuni. 
Duo  carpum  exrendentcsmulcuh  ,  quorum  llle  Linter- 

nus,  hic  M  externus  cft. 
Secundus  digitorum  extenfbr  in  fitu. 
Monftrat  quomodo  hic  cum  primo  quoad  principiutn 

( ut  c )  &  ventrem  ( ut  d  )  confundatur. 
Tendoejuidem  mulculi. 
Carpus. 

Carpum  fledens  interior  in  fuo  fitu. 


78 


L  I  B  R  I  Q_V  A  R  T  I 

TABVLiE    XXV  DECLARATIO. 


HAcc  taluia  tres  figuras  continet,  quibus  mufculi  & 
tendtncs ,  qui  in  vola,  aut  extrcma  manus  interna 
regione  occurrunt,  repr*fentantur.  P  RI M  A  in  fuo  fitu 
ipjos  oflendit.  T  E  RA  ,  quofdam  in  fitu,  quofdam 
extra  fitumexhibet.  TERTIA  fere  omnes  exfuolo- 
co  remotos. 

F  I  G  V  R  A  L 

A  A  Extreroitascubitiabfcifli. 
JE,  Pollicem  abducens  in  fuo  fitu. 
B  Pollicisprimum  articulum  fledcntes,  in  fuo  fitu. 
C  C  Abducens  minimum  digitum,  in  fuo  fitu. 
D  D  Portio  tendinis  mufculi  tertium  polhcis  articulum  fle- 
dentis. 

Extremitas  tendinis  externi  carpum  fledentis. 
e  e  e  e  Tendines  fledentis  fecunda  digitorum  internodia. 
F  F  F  F  Fledentes  primum  digitorum  mternodium  ,  five  mulculi 
Lumbricales  ,  a  tendinibus  didi  tertium  digitorum  ar- 
ticulum  fledentis,  exorti ,  in  fuo  hic  fitu  mtegri  mon- 
ftrantur. 

f  f  f  f  Principia  horum  mufculorum. 

g  g  g  g   Tendines  eorundem  in  primum  digitorum  intcrnodium 
inferti. 

GGGG  Quatuor  tendines  fledentis  tertium  digitorum  articu- 
lum. 

H  I  L    OlTametacarpiidigitos  fuftinentia,  H  Indicem  }IMe- 
diura,L  Annularem. 

F  I  G  V  R  A  II. 

A  Pollicem  abducens  mufculus,  extra  fitum  remotusr 
B  B  B  Mufculiinterni  minimum  digitum  abducentes ,  quilate- 
ri  externo  ultimi  oflis  metacarpii  adhaerent ,  quorum 
duo  fubjedi  m  fitufunt,  untu  vero ,  five  tcrtius ,  extra 
fitum. 


DDDD 

a  aaa 

e 

F  F 

GGGG 
bbbb 


HHHH 
i  2  3 


B  B 
C 


DDDD 

EEEE 

x 

FFFF 
a  a  a  a 
bbbb 

G 
H 

I  II  III 


Quidam  mufculi  pollicem  fledentes  in  fuo  fitu  indiftindi 

adhuc  jacentes. 
Quatuor  lumbricales  mufculi. 

Tendines  horum,  in  primum  digitorum  intcrnodium  de« 

finentcs. 

Tendo  cxterni  carpum  fledentis  mufculi. 

Tendo  pollicis  tertium  articulum  fledentis  mufculi. 

Tendinestertium  digitorum  lnternodium  fledentis,ubi 

elegantcr  expreflum  eft,  quo  pado  fifluras ,  (  b  b  b  b^ 

tcndinum  fledentis  lecundum  os  ,  five  pcrforati  mu- 

fculi,  pertranfeunt. 
Quatuor  tendines  fecundum  digitorum  articulum  fle- 

dentis  mulculi,  five  perforati. 
Tria  digitorum  internodia  in  ;ndice  &  anivuari  fignata, 

ut  fubito  pateat  cui  quilque  tendinum  miplantatus  fit. 

F  1  G  V  R  A  III. 

Pollicem  abducens  mufculus  a  fubjedis  aliquantulum  fe- 
paratus. 

Finis  tendinis  interni  carpum  fledentis  mufculi. 
Tendinesquatuor  tcrtium  digitorum  articulum  fl.den- 

tis,  a  muiculofa  fua  carne,  difledi,  &  adhuc  unm,ele- 

ganter  confpicui. 
Extremitates  tendinum  horum,  a  fua  portione  fuperiorei 

quam  ad  literas  (d  d  d  d)  videre  eft,  difledorum. 
Tendines  Perforati  mufculi  difledi ,  &  furfum  elevati, 

qu6clcgantius  eorum  foramen  (x  x  xx)  confpiciatur. 
Quatuor  Lumbricales  mufculi  a  tendinibus  (c)  produdi. 
Pnncipium  mufculorum  lumbncalium. 
Iplorum  tendincs,  primis  digitorum  internodiis  ( 1 1 1 1 ) 

inferti. 

Tendo  raufculi  tertium  pollicis  articulum  fledentis. 
Mulculi  quidam  pollicem  fledentes,  infuo  fitu  adhuc  irn 

diftindi  apparcnt. 
Prima  digitorura  internodia  a  tendinibus  liberata  ,quo- 

rum  externa;  fedi  tendines  Lumbncalium  mufculo- 

rum  b  b  b  b  inferuntur. 


8o 


L  I  B  R  I    Q_V  A  R  T  I 

TABVL&   XXVI  DILVCIDATIO. 


A 
& 
B 
a 
C 
D  D 

E  E 


GGG 
HHH 


b  b  b 
IKLM 


i  2-  3 


TRes fimiliterfguras  compleclitttr ,  quibus  inprimis 
Lumbricales,  &  InteroJJet  mufculi,  ttim  tpfa  dtgito- 
rum  ojja  proponuntur. 

F  I  G  V  R  A  I. 

Parscubitiabfcifli. 
Carpus. 

Pnmum  pollicis  internodium  fledtens  in  fuo  adhuc  fitu. 
Pnmum  pollicis  internodium  abducens. 
Primus  fecundi  pollicis  internodii  flexor,  extra  fitum. 
Secundus  ,  &  tertius  ,  fecundum  pollicis  articulum  fle- 
dentes. 

Duo  minimi  digiti  abdu&ores  ,  quorum  alter  in  fuo  fitu, 

alter  a  fine  extra  fitum  pendet. 
Primus  ex  o&o  mufculis  mterofleis ,  qui  primi  oflis  me- 

tacarpii  I  internolateri  adhaeret,  &indicem  abducit , 

in  fiio  fitu  k 

Tres  alii  mufculi  ex  illis  o&o,  indicem,  medium ,  &  an- 

nularem  digitum  abducentes. 
Reliqui  interoflei,  qui  di&os  digitos  adducunt  omnes  in 

fuo  fitu  confpicui,  excepto  illo  ,  qui  adducit  parvmm 

digitum,  quidimidiustantum  cernitur. 
Tendines  mufculoVum  interofleorura. 
Quatuor  ofla  metacarpi ,  inter  quae  praedi&i  mufculilo- 

cantur,  fuperioribus  fuis  extremitatibus  apparentia.Ex 

his  I  Indicem,  K  Medium  ,  L  Annularem  ,  M.  Mini- 

mum  digitum  fuftinet. 
Tria  digitorum  internodia  ,  quormn  erdinem  aflcripti 

numen  edocent. 

F  I  G  V  R  A  IL 

Extremitas  cubiti  inferior. 


D 

EEEE 
FFF  F 

GGGG 


HHHH 
I  I  I  I 

KLMN 


A 
B 

CCCC 
DDDD 
EEEE 


FFFF 
GGG 


Carpus . 

Pnmuspollicisarticulumabducensinfitufuo  ,  nondurn 
feparatus. 

Primum  pollicis  internodium  fle&cns. 

J  Portio  hgamenti  annullaris  carpi  cx  quo  didus  mufculus 

enalcicur. 

Secundum  pollicis  os  flc&entes,  cxtra  fitura  nonnihilfe- 

motu 

Abducens  minimum  digitum  in  fuo  fitu. 
Mulculi  quidam  interolJei. 

Quatuor  tendmes  tci  t.um  digitorum  os  flcctentis  rnu- 
iculi  ampucati  ea  iede,  qua  mu!culum  refpiciebant. 

Idemtendines  eoloco  abicifli,  ubi  ad  digirosteuutbant 
reh&a  illorum  ca  iolum  portionc  ,  ex  qua  qm.uor 
parvi  mufculi  Lumbncalcs  didi,  emergunt. 

Quntuor  llli  mufculi  Lumbricales  di&i. 

Horum  mufculorum  tendines  ad  extcrnatn  digitorum  fa- 
ciem  pcrgcutes. 

Idem  quod  m  pra;cedenti  figura  fighificant. 

Ofla  quatuor  metacarpi. 

F  I  G  V  R  A  III. 

Cubiti  pars  abicifla. 

Polliccm  abducens  extra  fitum. 

Quaruor  ofla  metacarpii  nuda  a  mufculis  &  tendinibus. 

123  Digiti&  eorum  tna  internodia. 

Quatuor  mufculi  mteroflei,  quatuor  digitos  abducentes, 

hoc  loco  iiirlum  cxtra  iuum  fitum  ,  quorum  lnlertio  m 

pnma  internodia  notanda. 
Reliqui  quatuor  abducentes  ,  fimiliter  extra  fitum  re- 

moti. 

Carpi  ofla  indiftindte  apparent. 


k 


Tabula  XXVI. 


Lib.  IV 


82 


L  I  B  R  I  Q_V  A  R  T  I 

TABVL&  XXVII  EXPLANATIO. 


N 


B 

c  c 

i 

a  a 
D  D 


F 
G 
H 
I 

K 
L 

MMM 
N 
O 


F  I  G  V  R  A  I. 

OnnttUos  digitorum  mujcttlos  in  cubito  jacentcs  de- 
monftral. 

Tubcrcukim  extcrnum  oflis  humcri ,  a  quo  omnes  fere 

externi  cubiti  mufculi  enalcuntur. 
Olccranuro. 

Digitorum  extcnfor  primtis,  e  fuo  loco  motus. 
Interior  ejus  tcndinofa  pars  ,  qux  quatuor  tendines  co- 

mitatur,  &  ne  a  fc  mutuo  abeant,  prohibet. 
Digitorum  cxtenibr  lecundus  ,  in  liio  fitu  perfe&e  hic 

cernitur  ,  nifi  quod  ejus  tendo  ad  extremum  parvi  di- 

giti  dcnudatus  non  eft. 
Extcndcntium  carpum  exterior ,  fua  tantum  origine  hic 

conlpicuus,  in  luofitu. 
Indicem  abduccns. 
Pollicis  extenfor  primus  in  fuo  fitu. 
Pollicis  extenfor  iecundus  in  fuo  fitu. 
Radius. 
Cubiti  os. 

Vnus  ex  o&o  mufculis  internis  intcrofleis,  ut  vocant,me- 

tacarpii  ofli,  quod  indici  prajelt,  appenlus. 
Metacarpii  ofifa. 

Tendo  fledentis  tertium  pollicis  internodium. 
Radium  fupinans  brevis. 


A 
B  B 

a 

b 

C  C 


e 

f  f 
D 
£  E 

g 
h 

F  F 
G  G 

H 
I 

K 
L 
M 
M 
O 


F  I  G  V  R  A  II. 

Duos  carpi  tcnforcs  dcmonflrat. 

Externum  humeri  tuberculum. 

Extendentium  carpum  exterior  in  fuo  fitu. 

Principium  ipfius  io  acie  illa  oflea  ,  quae  in  humeroeft  fu- 

pra  tuberculum  exterius. 
Finis  ejuidem  tendineus  ,  qui  in  duos  mox  dividitur, 

quorum  alter  interior  c  c  eft:  exterior  d  d. 
Extendentium  carpum  interior,  utrinque  quidem  fuis  in- 

fertionibus  adhaerens ,  fed  aliquantulum  in  mcdio  ele- 

vatus,  ut  cubiti  os  videatur. 
Principium  ipflusa  tuberculo  humeri  cxterno  A. 
Finis  ejuldemtendineus. 
Secundus,  live  brevisradiifupinator. 
Oscubiti. 

Inferior  oflis  cubiti  appendix- 
Styloides  cubiti  oflis  proceirus. 
Os  radii. 

Ligamentum  membraneum  cubitum  radio  jungens ,  & 

externos  mufculos  ab  internis  diftinguens. 
Primus  pollicis  extenfor  extra  fitum. 
Secundus  pollicis  extenfor  extra  fitum. 
Carpus. 

Os  metacarpii  quodindici  fubtenditur. 
Os  metacarpu  medio  digito  fubftratum. 
Os  metacarpiiminimum  digitum  fuftmen*. 
Pollicem  adducens  mulculus. 


84 


L  I  B  R  I    Q_V  A  R  T  I 

T  AB  VLiE    XXVIII  EXPLICATIO. 


A 
B 
C 
a 
b 
D 
c 
E 
d 

F 

G  G 
H 
e 

fg 

I  K  K 
I 

KKh  h 

LLLL 

M 


A 

m 

B 

c 

D 


Dttos  Radti  Supinatores  mufculos  demonflrat. 

F  I  G  V  R  A  I. 
Situm  duorum  radii  fupinatorum  edocet. 
Olccranum. 

Externum  humeri  tuberculum. 

Primus  radii  fupinator,  fivelongus. 

Principium  ipfius  ab  externi  humeri  tuberculi  acie. 

Tendo  ejufdem  appendici  radii  d  alligatus. 

Secundus  radii  fupinator,  fivebrevis. 

Infcrtio  ejus  in  radium  E. 

Radius. 

Radii  appendix  inferior,  cujus  interiori  fedi,  tendo  pri- 

mi  radium  fupinantis  infentur. 
Cubitus,five  Vlna. 
Ligamentum  mufculos  diftinguens. 
Carpum  extcndens  interior,  extra  fitura. 
Iplius  principium. 

Tendo  ejufdem  in  oflis  metacarpii ,  quod  minirao  digito 

fubtenditur,  fuperiorcm  partem  g  definens. 
Carpum  cxtendensexterior,  extra  litum. 
Ipfiuspnncipium. 

Duoquafi  ventreshujusmufculi  ,qui  totidcm  tcndines 

(  h  h)  producunt. 
Quatuor  oflametacarpii. 
Carpus. 

F  I  G  V  R  A  II. 

Sufmatorem  brevem  integrum  demonflrat, 

Externum  humeri  tuberculum. 
Pars  inferior  humeri  abfcifla. 
Internum  tuberculum  humeri. 
Olecranum. 

Primus  radii  fupinator,  five  longus  extrafitum." 
Principium  ipfius. 


b  b 
E 

c 
d 
F 
e 
G 
H  H 
I 

KKKK 
L 


JE 
B  a  b 

C  c  d 

D 

E 

F 

G 

HHHH 
I  I  I 


KKKK 
LLLL 
MMMM 

N 


Tendo  ejufdem,  radii  F  inferiori  appcndici  c  alligatus. 
Secundus  radii  fupinator,  live  brevis  ,  perfe&e  ccrnitur 
in  fuo  firu. 

Principium  ipfius  a  pofteriore  cubiti  proccffu  carnofum. 
Tendo  cjuldem  qm  in  radii  fcre  mcdium  lmplantatur. 
Radius. 

Appendix  inferior  radii. 
Cubiti  os. 

Ligamentum  diftinguens  cxtcrnos  mufculos  ab  intcrnis. 
Arteria;,  quae  aegris  tangitur  portio  hic  reli&a  cft. 
Quatuor  oifa  metacarpii. 
Carpus. 

F  I  G  V  R  A  III. 

SEcundum  five  brevem  radii  fupinatorem  extra  fe* 
dem ,  ejr  offa  omnibm  mujcults  remotis  nuda  dc~ 
monflrat. 

Extcrnum  tuberculum  humcri,  offe  jam  penitus  denuda- 

to,  confpicuum. 
Portio  humeri  infcrior  abfciifa. 

Radius  a  mufculis  hberatus.  Hujus  appendiccs  dua;  funt: 

fupcrior  a  :  inferior  b. 
Cubiti  os  fimiliter  denudatum.  Hujus  appcndicum  fupe- 

riorceft,  inferiord. 
Radii  fupinator  brevis  extra  fitum. 
Ligaracntum  cubiti  internos  mufculos  ab  cxternis  diftin- 

guens. 

Portio  arteriae  fubcutaneas ,  quoe  aMedicis  tangitur. 
Polhcis  ofla  nuda. 

OfTa  metacarpii  penitus  jam  denudata. 

Interftitia  oflium  raetacarpii  ,  in  quibus  fex  ex  odo  illis 

mufculis  intcrofleis  apparent,  mcmbrana  tamen  obve- 

lati. 

Prima  ofla  quatuor  digitorum. 
Secunda  ofla. 

Tertia  &  ultima  ofla  quatuor  digitorum. 
Carpus. 


%6 


L  I  B  R  I    CLV  A  R  T  I 

TABVL&   XXIX  DECLARATIO. 


AA 
BBBB 

c  c  c 

D  D 
a  a 
E  E 
a  b 
F 
b  c 
G 

d 

H  I  K 

H  H  H 


I  I  I 


PRimum  femur  extcndentium  mufculum ,  five  Glu- 
t<eum  majorem ,  primo  in  fua  jedc,  deinde  extra  fitum 
demonfirat  ,ut  utraque  ipfius  facics  perfecle  cernatur.  Pr<t- 
ter  hunc  fecundum  extendentium ,  &  primum  circuma- 
gentium femuroflendtt. 

Eft  dorfi  pars  circa  lumbos  cute  adhuc  te&a. 

Cutis  cum  adipe  hic  a  fubditis  partibus  ablata  &  inverfa. 

Primus  femur  extendentium  mufculus ,  Glutasus  magnus 

vocatus,  in  fuo  litu. 
Spina  oflls  ilium,  a  cujus  circumferentia  (aaj  fuperior 

pars  principii  hujus  primi  mufculi  pronafcitur. 
Os  facrum  nondum  dete&um,  a  cujus  latere  ,  altera  pars 

hujus  mufculi  (a  b  )  exoritur. 
Os  coccygis ,  a  cujus  latcre  fimiliter  ( b  c  )  infima  pars 

primi  mufculi  prodit. 
Magnus  rotator,  quem  fupervehitur ,  &  cui  adhaerct  hic 

primus  femoris  mufculus. 
Tendo  hujus  mufculi  validus  ac  latus. 
Mufculus  hic  primus  extra  fitum. 

CrafTum  &carnofum  primi  mufculiprincipium,  in  quo 
hoc  loco  afperitates  quaedam  videntur  fibrarum  ejus, 
quae  offibus  adnatas  erant. 

Venterhujusmufculi^craiTusquoque,  fed  paulatiman- 


K  K 
L  L 
e  e 
M 
f 

g 
N 
O 
P 

CLQ. 

R  R  R 


guftatus,  in  quo  confidcra  infigncs  fibrarum  hiatus ,  & 
quaiiftnas. 

Tendinofa  lubftantia  hujus  primi  mufculi  magno  rotato- 
ri  adnata. 

Sccundus  femur  extendentium  mufculus  ,  five  Glutams 

mcdius,  in  fuo  ficu. 
Principium  hujus  mufculi  camofum,  Iatum  ,  ac  fcmicir- 

culare. 

Circumagentium  femur  primus:  fivc  Iliacus  cx  ernus ,  & 

Pyriformis,  in  luo  GtU. 
Principium  iplius  a  tnbus  humilioribus  offis  facrivcrte- 

bris. 

Tendo  ipfius  tcrcs,  qui  in  majoris  rotatoris  quartam  im- 

preffioncm  definit. 
Tuberculum  offis  coxaj ,  a  quo  aliquot  mufculi  tibias 

(  R  R  R)  prodeunt,  ut  iuo  loco  dicetur. 
Rotundum  ligamentum  ab  olle  facro  ad  hoc  tuberculum 

protenfum. 

Inlignis  nervus  ,  qui  ex  lumborum  &  offis  facri  medulla 
huc  delabitur,  &  ln  totum  crus  difiemmatur. 

Tertius  fcmur  circumagcntium  ,  Mariupialis  didus  ,  ia 
fuoiitu.quem  ncrvusilleac  ligamcncum  pr^tergre- 
diuntur. 

Tertius,  quartus,  &  quintustibiam  fledentes,  parum  di- 
ftindie  adhuc  apparentes. 


88 


L  I  B  R  I  Q_V  A  R  T  I 

TABVL&    XXX  DILVCIDATIO. 


A  A  A 

B  B 
C 

D  E  F 
DDD 


E  E 
F 

G  G 


a  a 


SEcundum  &  tertium  femur  extendentium ,  itemqut 
primum  &  tertium  circumagentium  exhtbet. 

Spina  ,  fivc  fuperior  femicircularis  extrernitas  oflis 
ilium. 

Secundus  femur  extendentium  mufculus ,  in  fuo  fitu. 
Magnus  rotator  ,  in  quem  hic  mufculus  inferitur. 
Mulculus  h'c  extra  fuum  litum  dcpendcns. 
Frincipium  cjus,  &  alperitates  ,  qusinipfo  confpiciun- 

tur,  mdeortaj  ,  quod  magna  difficultate  ab  offc  ,  ut 

cui  validiflime  annedlitur,  feparatur. 
Ipfius  venter  carnolus. 
1  endo,  qui  in  majorem  rota  vena  inferitur. 
Tertius  femur  cxtendcntium  mufculus  ,  five  Glutaeus  mi- 

nimus,  integer  m  fuo  fitu  ,  cui  lecundus  &  pnmus  m- 

ftraticrant,  conipicuus, 
Principium  hujus  mufculi  a  pofteriore ,  &  infcriore  fede 

dorfi  offisiUum. 


H 

I 

b 

K 
L 

M 
N 
O 

P 

CLCL 

R  R 
S 


Primus  fcmur  circumagentium,Pyriformis  didus,  in  Cu< 
fitu. 

Offis  facri  infcrior  pars,  a  qua  cxoritur. 

Tendo  ipfius  tercs,  qui  majons  rotatoris  quartas  imprel 

fioni  mleritur. 
Idcm  extra  fitum. 

Ejus  principium  afperum  quoque,  ut  ab  olTe  ,  cui  conna 

tum  erat,  refe&um  eft. 
Tcndo  ejus  longiulculus  ac  teres. 
Foramcn  quod  hic  mufculus  obtegcbat. 
Circumagcntium  femur  tertius,  feu  Marfupialis  ,  in  fu. 

litu. 

Ligamentum,quodexternum  offis  ilii  tuberculumcuc 

olfe  (acroconjungit. 
Tuberculum  offis  llium,  a  quo  tres  tibiam  flcctentcs  mu 

fculi  prodeunt. 
Duo  ex  lllis  mufculis  tibia;  ab  illo  tuberculo  orti. 
Os  coccygis  a  cute  jam  nudatum. 


9° 


LIBRI  QVARTI 

TABVL&  XXXI  EXPLANATIO. 


AA 
BB 
CCCC 
a  a 
DD 

bb' 


FF 

| 

GGG 

H 


PRimum,  fecundum ,  rjr  quartum  femur  flefientium, 
Q>r<eter  cateros)  potijstmum  ofendtt. 

Duae  infimas  Thoracis  vertebrae. 

Duodecima  cofta  utrinque  fuae  vertebfaj  adhuc  adnexa. 

Quinque  vertebrae  lumborum. 

Flectentes  lumbos  mufculi,  five  Quadrati,  in  fuo  fitu. 

Primus  femur  fle&entium,  ^octti  fiveLumbalis ,  in  fuo  11- 
tu  hic  confpicuus. 

Principium  hujus  mulculi  e  vertebris  duabus  AA  tho- 
racis,  &  tribas   C  C  C  lumborum,  enatum. 

Tendo  ejufdcm  mufculi  carnofam  fubftantiam  aflcifcens, 
fui  &  nervorum,  (F,)  qui  fub  ipfo  e  fpina  egrediuntur, 
tutela?  gratia :  hic  in  minons  rotatoris  lupenorcm 
partem  definit. 

Nervi  infignes.qui  hoc  Ioco  una  cum  tendine  ipfius  fuper 
ofla  pubis  abdomen  cgrcffi,  in  crus  diftribui  incipiunt. 

Idem  mufculus  aliqua  ex  parte  a  vertebrarum  corpore  ,  a 
quo  oritur,  ieparatus  ,  &  cxtra  fitum  pofitus.  Quo  lo- 
co  duo  notanda  funtj  primum,  alpcritates  (  cc)  quae 
figna  funt  cohsrentia;  hujus  muiculi  cum  Vertebris : 
deinde  infignes  nervorum  propagines ,  ( d  d )  quaj 
eundem  ingrediuntur. 


H 
III 


Ofla  pubis,  quae  hic  mufculusfupergreditur. 


Secundus  femur  fle&entium  ,  five  Iliacus  internus ,  in  fuo 
fitu,  totam  offiura  llium  cavitatem  (N  K)  adimplens. 
KK  Spina.fiveappendix  oflisilium,  a  qua  hic  fecundus  nm. 
fculus  ontur. 

Tendo  ipfius,qui  in  minoris  rotatoris  humiliorem  fedem 

inferitur. 

L  L  Idem  muiculus  extra  fitum,  ut  carnolam  ejus  fubftantiam 

oblcrvcs.  , 

M  M  M  Principium  ipfius  carnofum  ac  femicirculare,  quod  in de- 
xtra  parte  alperum  apparet ,  qudd  citra  incifionem  ab 
ofle  reraoveri  non  poflit. 
N  N  Cofta,  five  cavitas  intcrna  oflls  ilium,quam  hic  mufculus 
totam  replet. 
O  Quartus  femur  fle&entium  mufculus  in  fitu. 
P  Idem  mufculus  extra  fitum. 
Q_  Principium  praefatimufculi  latiufculum. 
R  Secundus  tibiam  extendens. 

Tendinis  pnmi.five  membranofi,tibiam  extcndentis  por* 
tiones  difleclaj,  qua;  anteriorem  cruris  fedemtotam 
inveftiunt. 

Primustibiam  fle&entium  in  fuofitu,  Fafcialis diduj, 
tertia  ab  hac  tabula  melius  confpiciendus. 


% 


i 


L  I  B  R  I    Q_V  A  R  T  I 

TABVL&   XXXII  EXPLICATIO. 


AAAA 
B 

CCC 


DDD 

E 
FG 

H 

I 

K 


Tcrtium  femur flecientium  proponit. 

Tertius  femur  fledlentium ,  Triceps  didtus,  in  fuo  fitu. 
Ejus  principium. 

Cohaerentia  hujus  mufculi  cum  offe  femoris ,  fccundum 

afperam  lllam  lincam  ,  qua:  in  poftenore  ejus  parte  in 

longum  eminet. 
Idem  mufculus,femori  quidem  fecundum  totam  longitu- 

dinem  pofteriore  adhuc  adnatus,  fed  extrorlum  flcxus. 
Principium  ipfius  ab  ofTe  coxendicis  rcfcdtum. 
Divifio  tendmis  hujus  mufculi,  &  fiffura  quaii,  per  quam 

feruntur  vafa,  Venx,  inquam,  &  artcria?  cruralcs. 
Secundus  fcmur  circumagcntium,  aliis  Obturator  extcr- 

nus  didtus,  adhuc  in  fuo  fitu. 
Idem  mufculus  exrra  fitum  ablc&o  principio. 
Ejufdcm  tendo,  qui  anguftior  fa&us  ,  m  iinum  magni  ro- 

tatoris  infentur. 
Primus  femur  circumagentium  extra  fitum. 


M 
N 
OO 
P 


CLQ 

RR 
SSS 

TT 

V 
XX 


Parvus  rotator  ,  quem  tertius  femur  fle&entium  ample- 

<ftitur. 

Magnus  rotator,  ab  omnibus  ,  qui  in  ipfum  inferti  erant 

mufcuhs,  dcnudatus. 
Quintus  tibiam  flc&entium,  Biceps,  cxtra  locum  a  crurc 

dcpendcns. 

Carnofa  illa  molcs ,  quae  fccundum  rpfius  principium  ab 
Anatomicis  ftatuitur ,  &  ipfi  ,  poftquam  ultra  femoris 
mcdium  defccndit,  intcrna  partc  adnafcitur. 

Intcrnum  caput  inferioris  femoris  appcndicis. 

Extcrnum  ejns  appendicis  caput. 

Principia  mufculorum  pcdi  dicatorum,  rcmota  cute,  de- 
tefla. 

Dorfum  oiTium  innominatorum  ,  a  Glutxismufculisfibi 

adnatis  prorlus  hberatum. 
OfTa  pubis. 

Foramina  oflium  pubis,  a  mufculis  femoris  Obturatori- 

bus  di&is,  occupata. 


94 

LIBRI    Q_  V  A  R  T  I 

TABVLiE   XXXIII    D  ECLARATIO. 


AAAA 

B 
CC 

DDE 


DD 

E 

FF 


GG 


H 

I 

K 
L 

M 
N 


QVartum  femurfeclcntium,  tum  fecundum  ,  tcrtium, 
ac  quartum  ctrcumagentium  ofiendit  i  tres  itcm  po- 
Jleriorci  ttbiam  fleclentes  repr*fentat. 

Quartus  femur  fle&cntium  in  fuofitu.  In  hocvariasli- 
cet  obfervare  hbras,,  iic  quidem  diftindc,  ut  citra  ne- 
gotium  in  plures  mulculos  ieparari  poffit. 

Offis  pubis  pars  anterior  ,  ex  qua  mulcuius  hic  originem 
ducit. 

Secundus  femur  circumagentium,  quem  Cbturarorem 
extcrnum  vocant ,  quod  ab  exteriore  parte  foraminis 
oflium  pubis  enalcatur,  hic  in  iuo  traniverlo  iitu  con- 
fpicitur. 

Tertius  femur  circumagentium  ,  quem  Obturatorcm  in- 

ternum  nonnulli,  &  Mariupialem  appellant ,  hoc  loco 

in  fuo  iitu  apparet. 
Caput  ipfiuslatum,  &  femicirculqrc. 
Quatuor  tendines  mulculi  marlupialis  uniti,qui  in  marfu- 

pio  carneo  (FF  )  rcconditi  lunt. 
Marfupium  illud  carneum  in  iuo  adhuc  Gtu,una  cum  con- 

teiuo  tendine,  nonnihil  diic^flum,  ut  tendinis  in  ipium 

ingrefltis  pateat. 
Idem  mufculus  Marfupialis  did"tus  extra  fitum.in  quo  car- 

nofam  ipfius  fubftantiam  &  pnncipn  alperitatcm  ob- 

fervarehcct. 

Marfupium  carneum  &  ipfum  extra  fitum  rtmotum  ,  ut 

exa&ius  feie  conipiciendum  prxbeat. 
Quartus  femur  circumagentium  in  liio  iitu. 
Tertius  tibiam  fle&entium,  Semmervoius  diclus ,  in  fitu. 
Quartustibiam  flcctentium,  Semimembraneus  vocatus, 

m  fitu. 

Qumtus  tibiam  fleclentium,  five  Biceps,  in  fiio  fitu. 
AppendixofliscoxendiCis,  a  qua  tres  lfti  mulcuii  tibiae, 

originem  fuam  habent. 
Tertius  tibiam  fle&entium  cxtra  fitum. 


aab  b 
a  a  a 
bb 
c 
d 
e 
ff 

gg 
h 

i 

1  1 
m  m  m 
n  n 
o 

P 


Principium  t jus  nerveum,  teres,  &  longum. 
Q_  Ejuidem  muiculi  tendo  nerveus,  quiad  anteriora  tibiaj 
reflexus,  iub  genu  terminatur. 
Quartus nbiam  flcdentium  extra  fitum. 
Hujus  muiculi  caput  nerveum. 

Tendo  ejuidem  latiufculus ,  in  latus  intcmum  tibiat  ante- 

rius  inlcrtus. 
Quintus  tibiam  flectentium,  Biceps,  extra  fitum. 
Ipiius  principium,  quod  primo  acutum  eft,  fed  moxcar» 

nofius  redditur. 
Oftenditur  fubftantia  tendinca  hujus-principii  in  facie  in« 
terna. 

Carnca  moles,  quae  paulb  quam  medium  longitudinis  ip- 
fius  femoris  iuperavit ,  mufculo  huic  accedit,  &  pro 
altero  capite  habctur  ,  unde  &  Biccps  a  nonnullis  dif» 
ie&ionum  profcfloribus  dicitur. 
Tertius  femur  extendentium  cxtra  fuum  fitum. 
Hujus  mufculi  aiperum  principium. 
Ejufdcm  mufculi  finis,five  tendo  lividus. 
Primus  femur  circumagentium  extra  fitum. 
Foramen,  quod  ab  hoc  mufculo  obturatur. 
Poplcs. 
Oifa  llium. 
Ofla  coxendicis. 
Os  facrum. 
Os  coccygis. 

Ligamentum,  os  facrum  coxendicis  ofti  utrinq;  alligawS 
Tertius  femur  fle&entium,  Triceps,  in  fuo  fitu. 
Femur. 

Rotatormajor. 
Coxcndicis  acetabulum. 

Primi  pedem  extendentium  ,  five  Gafterocnemii  externi 
pi  rtio,  cujus  duo  capita  rr  eleganter  comparent. 
•  Capita  duo  primi  pedem  extendentium  mufculi. 


t 


96 


LIBRI  QVARTI 

TABVL&    XXXIV  DILVCIDATIO. 


D 


Elineanlurprimut,  &  fecundm tibiam  fleclentium, 
ejr primus  eandem  extendemium,  mttftuli. 

A  A  Primus  tibiam  fle&entium  mufculus  in  fuo  fitu  ,  hic  obli- 
quo  ductu  ab  externis  ,  ad  interiores  femoris  partes 
excurrit ,  in  quo  progreflu  aequalem  ubivis  latitudi- 
nem  obfervat,  ut  non  mepte  a  nonnullis  fafciae  compa- 
ratus  fuerit,  &  propterea  Fafcialis  quoque  di&us. 
B  Anterior  pars  fpina? ,  five  appendicis  oflis  llium ,  aquo 

mufculi  hujus  principium  carnofum  &  nerveu  oritur. 
C  Locus  in  anteriore  tibia  ,  ubi  tendine  fuo  nervolb  ac  lato 
implantatur. 
D  D   Idem  mufculus  extra  Crura. 
E  E   Oflls  ilii  cofta,  (ive  cavitas  interna. 
F  F   Secundus  tibia  fle&entiu  mufculus,Gracilis  di&us,  in  fuo 
fitu ,  qui  rcct.a  per  femoris  interiora  carneus  decurrit. 
G  Commiflura  ofllum  pubis,  prope  quam  hic  mufculus  ner- 

veo  &  amplo  principio  e;ialcitur. 
H  Locus  defignaturin  quem  hic  mufculus  infra  tendinem 
primi  tibiam  fle«3:entium  inferitur. 
I K  L  Idem  mufculus  extra  litum. 

I  Ejufdem  principium  ncrvofum  &  latum  ,  ab  ofle  pubis, 

unde  nafcitur,feparatum. 
K  1  Ejufden  venter  rotundus. 
L  i  Ejuldem  finis  &  tendo  fiibrotundus. 
»ViMOO  Pnmus  tibiam  extendentium,  five  Membranofus ,  &  lati 
I  tendinis. 


MM 
NN 

oooo 
Pl 

SSSI 


vv 
r\ 
z 

aa  aa 


bb 
c 


Principium  &  medium  primi  tibiam  extendentium,par- 

tim  carnofum  intus,  partim  nervofum  exterius. 
Spina  oflis  llram,  a  cujus  fere  medio ,  hujus  mufculi  prin» 

cipium  emanat. 
Tendo  latiflimus  &  fortis,  aliquomodo  extra  fitum.  Pro- 

pe  genu  enim  ab  infertione  liberatus  eft,ut  reliqui  mu- 

lculi  quos  omnes  fere  involvit,  detegcrentur. 
Portio  pauca  tendinis  hujus  mufculi  reli&a  ,  ut  (edionis 

vcftigium  appareret. 
Idem  mufculus  primus  tibiara  extendentium  cxtrafitum, 

a  tendine  fiio  dependens. 
Principium  ejufdem  mufculi. 
Ejufdem  venter  brevis,  fed  crafliufculus. 
Infignis  tendo  hujus  mufculi ,  m  quo  fibras  redias  elegan- 

tiflime  a  fculptore  expreflas  diligenter  adverte. 
Locus  infra  genu  ,  ubi  hic  mufculus  in  tibiam  &  fibulain 

inferitur. 

Tertius  femurfleclentium,utrinque  in  fuofitu  exiftens. 

Secundus  femur  circumagentium  in  fitu. 

Quartus  femur  fledentium  principio  fuo  extra  fitum  rc« 

motus. 
Idem  mufculus  in  fitu. 

Secundus  tibiam  extendentium,  in  fitu  ,  fequenti  tabul» 

elegantius  confpiciendus. 
Quartus  tibia  extendentiu,  circa  fuurn  finern  confpicuus. 
Caput  fuperius  femoris. 


j 

i 


f>8 


L  I  B  R  I    CLV  A  R  T  I 

TABVL&   XXXV  EXPLICATIO. 


AA 
B 
C 

DEF 

D 

EE 
F 

GGGG 
H 
I 


s 


Ecundum,  tertium ,  (jr  qiurtum  tibiam  extendentes 
mujcu/oscontinet. 

Secundus  tibiam  cxtendentium ,  fiveRe&us,  infuofitu, 
cujus  venter  carnofus  &  teres  hoc  loco  infpiciatur. 

Tuberculum  internum  oflis  ilium,a  quo  hic  mulculus  ori- 
ginem  habet. 

Tendo  hujus  mufculi  robuftus  &  nerveus. 

Idem  fecundus  tibiam  extendentium  extra  fuum  fitum, 
partim  carnofus,  partim  nerveus. 

Pnncipium  ejus  acutum  &  nerveum. 

Medium  ipfius  carneum. 

Tendo  ejufdem  robuftus  ,  qui  hoc  loci  fequentium  duo- 
rum  tendinibus  mifcetur ,  &  patellam  circumample- 
ditur. 

Tertius  tibiam  extendentium,Vaftus  externus  vocatus,in 
fuo  fitu. 

Principium  hujus  mufculi ,  quod  a  radice  majoris  rotato- 

ris,  quem  ampleditur,  enafcitur. 
Tendo  ejuldem  membranofus  ,  qui  una  cum  fecundi ,  & 

quartitibiam  extcndentium  tendinibus  patellam  pri- 

mum  involvit ,  poftea  in  tibix  tuberculum  anterius  in- 

fentur. 


KK 

LLL 

MM 

N 
O 

RR 
S 

TTTT 

vvvv 
xxxx 

Y 

2 
a 
bb 


Locus  eft ,  per  quem  fecundus  tibiam  extendentium  de- 
fcendit,  ubi  duo  Vafti,  externus  &  internus,five  tertius 
6c  quartus  tibiam  extendentes,  connati  funt,  plumbeo 
colore  comparent. 

Quartus  tibiam  extendentium  in  fuo  fitu,  cujus  ingentem 
mole,a  qua  Vafti  interni  nomen  accepit,contemplare. 

Principium  hujus  mufculi,  partim  a  cervicefemoris, par- 
tim  a  magno  rotatore  prodiens. 

Ipfius  tendo  membranofus. 

Cervix  femoris. 

Magnus  rotator. 

Tertius  femur  fleclentium,in  fuo  utrinque  fitu . 

Cofta,five  cavitas  oflis  ilium. 

Secundus  femur  circumagentium. 

Corpora  vertebrarum  lumborum. 

Cartilagines  Vertebrarum  corporibus  interjecla. 

Transverfi  proceflus  vertebrarum  Jumborum  utrinqoc 

prominentes. 
Commiflura  oflium  pubis. 
Cavitas,quam  Anatomici  Pelvim  appellant  • 
Patella,  gcnu  praefixa. 
Anterior  tibiae  fedes,  Anticnemium  di(2a. 
Caput  fuperius  femoris. 


1 


11  2 


100 


LIBRI  QVARTI 

TABVL&  XXXVI  EXPLANATIO. 


T 


Ertium,(jr  quartum  tibiam  extendentes  mufcu/os  di- 
Itgentius  examinat, 

AAA'  Corpora Vertebrarum lumborum. 
BBBBB  j  Transverfi  vertebrarum  proceffus. 
C  C  C  Cartilagines,  quaefinguhs  vertebrarum  corponbus  inter- 
pofitae  funt  ligamentorum  vices  obeuntes. 
!D  D  Cofta,five  interna  oflium  llii  cavitas. 

E  1  Commifiura  oflium  pubis- 
F  F  Caput  femoris,  quod  coxendicis  ofli  committitur. 
G  G  Cervix  oflis  femoris. 
H  H  Magnus  femoris  rotator. 

I  Tertius  tibiam  extendcntium,  five  Vaftus  extcrnus  ,  fuo 
principio  ab  ofle  femoris  ex  parte  feparatus,  quemad- 
modum  &c  a  quarto  in  longum  fciflus,  &  ad  exteriora 
flcxus. 

K  Ejus  principium  ,  quod  magnum  rotatorem  ambiebat, 
ofli  adnatum,  unde  afperitates  in  abfciflione  faclaj. 
L  L  L  Incifio  in  iis  partibus  hujus  mufculi ,  ubi  is  cum  quarto  ti- 
biam  exteudentium  coalucrat. 


M 
NN 

I 

O 
PP 

CLQ 

KR 
SS 
TT 
VV 
XX 
Y 


Subftantia  hujus  mufculi  tendinofa  &  livida. 
Quartus  tibiam  extcndentium ,  five  Vaftus  internus ,  in 
luo  fitu. 

Advertc  hic  locum,  ex  quo  originem  hic  mufculus  ducit, 

&  quam  valide  femon  adhacreat. 
Tertius  femur  fledentium  utrinque  ex  aliqua  parte  con- 

Jpicuus. 

Secundus  femur  circumagentium  hic  obfcure  cernitur. 
Quartus  tibiam  extendentium  ,  a  luo  focio  ,  tertio  puta 

mufculo,  6c  ab  iplb  offe,  remotus. 
Principium  iplius,  quod  a  cervice  femoris,  &  magno  ro- 

tatore  enatum  eft,  hoc  loco  refedtum  cernitur. 
Pars  lateralis  hujus  mufculi,  qua  in  longum  cum  tertio  ti- 

biain  extendcntium  coalucrat. 
Os  femoris,cui  immediate  adhaerent  tertius  & quartus  ti- 

biam  extendentes  mufculi. 
Tertius  tibiam  extendens,  cujus  tendinofa  ;  &  livida  fub- 

ftantia  eleganter  hic  a  fculptore  exprefla  eft. 
Carnoium  principium  ejuldem  tertii  mufculi ,  quodro- 

tatori  magno  circumcircaadnatum  erat. 


icz 


LIBRI  QVARTI 

TABVLiE  XXXVII  DECLARATIO. 


AAAA 
BBB 
C 
DD 
EEE 
FF 

GG 
HH 
1 1 1 1 
K 

L 
M 

N 

OO 

PP 

QRR 


Q 


Vd  reftant  ad  exquiftam  fecundi ,  tertii ,  &  quarti 
tibiam  extendentium  cognitionem,  pertextt. 

Lumborum  vertebne. 

Cartilagines  vertebrarutn  oflibusinterpofitae. 

Commilfura  oflium  pubis. 

Cavitas  interna,  five  cofta  offiura  ilium. 

Transverfi  vertebrarum  proccflus. 

Caput  femoris,quod  cum  coxendicis  acetabulo  commit- 

titur. 
Cervix  femoris. 
Magnus  rotator. 

Duo  femoris  ofla  in  antica  fui  parte  a  mufculis  denudata. 
Internum  caput  mferioris  femoris  appendicis  dete&um. 
Externum  hujus  appendicis  caput. 
Tertius  tibiam  extendentium  mufculus  extra  fitum  intcr- 

na  parte  conlpicuus. 
Hujus  principium  a  rotatore  magno ,  magna  cx  parte 

ablatum. 

Sedio  ineapartefada,ubiquartotibiam  cxtendentium 

adnatum  erat. 
Ejuidem  fedionis  veftigium  in  quarto  confpicuum. 
Quartus  tibiam  extendentium  mufculus,extra  fuum  Ctum 

nonnihil  elevatus,  ut  interna  cjus  pars  confpiciatur. 


RR 


S 

TT 

V 

xxxx 

Y 

2 

a  a 
bb 
c  c 
dd 

'  eee 

f 

8 


Principium  hujus  mufculi ,  magno  rotatori  &  femoris 

cervici  circumcirca  adnatum. 
Venter  ejufdcm  mulculi,  interiore  fui  parte  ,  qua  ofli  fe- 

moris  mcumbebat ,  confpicuus.  ln  hoc  oblerva  afpe- 

ritates,  quae  in  fedtione  relidbe  funt ,  quod  valide  lpfc 

femori  adnalcatur. 
Tendo  fecundi  tibiam  extendentium  mufculi. 
Tertii  femur  fle&entium  magna  pars  hic  cernitur. 
Secundus  femur  circumagentium  extrafitum. 
Tertius  femur  fle&entium  mteger  in  naturali  fuo  fitu  hic 

confpicuus. 

Ejufdem  tcndo  in  internum  femoris  tuberculum  infertus. 
Foramen  in  hoc  tendine ,  per  quod  venae  &  arteriae  cru- 

rales  tranfeunt. 
Sccundus  tibiam  extendentiudeorfum  a  tendine  pcndens. 
Tertius  tibiam  extendentium  deorfum  quoque  pendens. 
Quartus  tibiam  extendentium  fimiltter  dependens. 
Divifio  tendinis  hujus  quarti  mu(culi,cujus  una  pars  in  fi- 

bulam,  altera  in  tibiam  inferitur. 
Concurfus  tcndinum  horum  tnum  mufculorum  prope  pa- 

tellam. 
Foramen  oflium  pubis. 

Cavitas ,  quam  Difledionum  Profcflbres  Pelvim  appel- 
lant. 


104 

L  I  B  R  I    CLV  A  R  T  I 

TABVL&    XXXVIII  DILVCIDATIO. 


F  I  G  V  R  A  I. 

Primum  pedem  extendentium  demonflrat. 


A  A  A  Tertii,  quarti,  &  quinti  tibiam  fle&entium  mufculorum 
fines. 

B  j  Genu  pofterior  pars,quam  Poplitcm  vocant. 
C  C  C  C  Cutis  a  tibia;  pofteriore  parte  una  cum  pinguedinc  fepa- 
rata. 

Pnmus  pedem  extendentium  mufculus,  five  Gafterocnc- 

mius  cxtcrnus  Spigclii,  in  fuo  fitu. 
Primum  principium  hujus  mufculi ,  quod  ab  intcrno  fe- 

moris  tuberculo  originem  ducit. 
Alterum  ejuldem  principium  ab  externo  femoris  tuber- 

culo  pronatum. 
Coitus  horum  duorum  principiorum  in  unum  vcntrcm. 
Venter  infigniter  carnofus  hujus  mufculi ,  furam  confti- 
tucns. 

Initium  tcndinis  circa  medium  longitudinis  tibise,qui  dc- 

fcendcns  fenlim  fit  angufiior. 
Notatur  quo  padlo  lccundum  principium  ,  in  tendincm, 

paulo  fuperiore,  quam  primum,loco,  degcneret. 
Finis,  fivc  mfertio  hujus  tendinis  in  calcaneum. 


DEFG 
H  I 
D 


F 

GG 

H 
I 

K 


F  I  G  V  R  A  II. 


o 


B/igue  Tibiam  moventcm ,  ejr  (ccundum  pedcm  ex- 
tcndcnt/um,  tum  plantarem  mujcnlum  exhtbet. 


A  Gcnu  ab  inrerno  latcrc  confpicuum. 

B  Poruo  quarti  tibiam  cxtendcntium  mufculi. 


CDE 
F 

GH 


H 
IKK 
I 

KKK 
LMMN 
L 

M  M 
N 


OOPQ 

OO 
P 

QCLR 

SS 


Tertius,  quartus  ,  &  quintus  tibiam  fle&entium  mufculi 

propc  poplitem  una  cum  toto  fcmore  abfciffi. 
Flexura  gcnu,Poples  vocata. 

Suppophteus ,  hveoblique  tibiam  moventium  mufculus 
ni  fuo  fuu. 

Principium  hujus  mufculi ,  quod  latum  ac  ncrveum,  ab 
cxterno  femons  capitc,  vel  (ut  alns  placet)  a  ligamen- 
to  articuli  gcnu  pofteriore,  exoritur. 
Finis  ejuldcm  mulculi in  poftcriorcm  &  internam  fupe- 

rions  tibix  appendicis  partcm  dcfinens. 
Mufculus,  cujus  latus  tendo  medise  planta;  fubnafcitur, 

Plantaris  propterea  cognominatus. 
Caput  hujus  mulculi  a  tubere  femoris  externo  enatum. 
Tendo  rotundus  hujus  mufculi,  oblique  ab  externisin 

calcanei  intcrnum  latus  dcfccndcns. 
Secundus  pcdemcxtendcntium  mufculus,five  Gafteroc- 

nemius  internus  (Spigclio  fic  didus )  in  fuo  Ctu. 
Caput  hujus  mulculi  ncrveum  validumque. 
Venter  mligniter  latus,a  prsediclo  capite  pcndcns. 
Tcndo  hujus  mufculi,  omnium  qui  in  corporc  funt ,  for- 
tiffimus.  hic  ad  medium  tibiz  fenfim  auguftatur,  mix- 
tusquc  cum  pnmi  pcdcm  extaidentium  tendine  ,  (O) 
in  calcem  implantatur. 
Primus  pcdcm  cxtcndcntium  mufculus,  extra  locum  hic 

prolfratus  jacet. 
Duo  principia  hujus  mufculi  afedivulfa. 
Defignatur  locus  ubi  duo  haec  capita  mutuo  coeunt. 
Tendo  ejuldcm  mufculi,  cujus  in  calcanei  pofterius  latuS 

infertionem  R  denotat. 
iDuoofficula  fciamoidea  ,  quse  principiis  duobushujus 
mufculi  praefixa  funt,  ad  efudendum  impetum  duorum 
inferiorum  f  cmoris  capitum. 


o6 


L  I  B  R  I  Q_V  A  R  T  I 

TABVL&   XXXIX  EXPLICATIO. 


F  I  G  V  R  A  L 

\T  Trumquc  pedem  fleftentium  ,  ejr  fccundiim  digito- 
rum  internodium  extendentem,  in  fuo  Jitu  ojlcndit. 

Genu  latus  internura. 
Externum  femoris  tuberculum. 

Primus  fle&entium  pedera,  live  Tibiasusanticus  ,  perfe- 

&c  in  luo  fitu  ccmttur. 
Principium  ipfius. 
Tendo  ejuldem  . 

Fibulae  appendices.  D  fupenor  eft,  E  infcrior. 
Tibiae  appendix  utraque.  F  luperior  eft  ,  G  inferior. 
Secundus  flecTcntiuru  pedem  ,  alus  Pcronxus  lecundus 
dictus. 

Principium  hujus  mufculi  afibulaDE. 

Ejufdemtendo  h  h,  cujus  infertio  inostarfi  parvum  di- 

gitum  luftinens,  charactere  i  notatur. 
Extendens  tertium  digitorum  internodium  extra  locum. 
Quatuor  tendines  hujus  mulculi ,  Iigamento  adhuc  con- 

vindi. 

Extendens  fecundum  digitorum  internodium  ,  a  liga- 

mento  tranlverfo  enatus,  in  fitu, 
Quatuor  tendines  hujus  mulculi. 
Pollicis  cxtenfor  extrafitum. 

Ejusfinis  duplici  tendine  hoc  Ioco  conlpicuus ,  cum  in- 

terdum  unicum  tantum  habeat. 
Calcaneus. 
Dorfum  pedis. 
Flexura  pedis,  five  Tarlus. 

F  I  G  V  R  A  II. 

oblique  pedem  moventium  primum  in fitu  reprjefitttat. 

Interius  tuberculum  femoris. 

Exterius  tuberculum  femoris. 

Os  tibiae,  cujus  fuperiorem  appendicem  C  denotat. 

Fibula,cujus  fuperior  appendix  D  litera  fignatur. 

Oblique  pedem  moventium  primus,  five  adducens  pe- 


f 

G  G 
H 
I 
K 
L 
M 

N  O 
P 

QJ 

R 


dem,  Tibiaeus  pofticus  quorundam. 
Principium  ipfius  carnofum,  a  Tibia  fibulaque. 
Tendo  ejuldem  mufculi  teres ,  cujus  iniertio  f. 
Secundus  flcde  ntium  pedem  extra  fitum. 
Ejus  tendo,  &locus  ubiinlentur. 
Iuternus  Malleolus. 
Externus  Malleolus. 
Calcaneus. 

Mulculus  interofleus  polUcem  adduccns  extra  fitum. 
Duo  mufculi  interoflei. 

Tranfverfalis  mufculus  Placentini ,  dc  quo  pofteaplura, 
in  fuo  fitu. 

Mufculus  interofleus  minimum  digitum  abducens. 
Ligamentum  latum  ac  tranfverlum  tibiam  fibulamque 
connedens. 


A 

B  b  b 

c  c  c 

D  D 

E 
F  F 

G  G 
H 

a  a  a  a 

II II I 

KKKK 
LLLL 

M 


o 


F  I  G  V  R  A  III. 

Stenfos  mufculos  in  hac  tabula  in  fitu,  extra  fitum 
removet» 


Externum  latus  genu. 

Fibula,  cujus  appendix  fuperior  litera  B  notatur. 
Tibiaeos. 

Ligamentum  fibulam  tibia;  jungens  ,  &  cxternos  mufcu- 

Tos  ab  internis  diftinguens. 
Externusmallcolus . 

Secundus  fledentium  pedem  ,  five  Semifibuleus  Spigelii 

extra  fitum. 
Primus  fledentium  pedem  extra  fitum. 
Extendens  fecundura  digitorum  internodium  cumqua- 

tuor  fuis  tendinibus,  (  a  a  a  a  )  extra  fitum  pofitus  cer- 

nitur. 

Interoflei  decem  mufculi,quodammodo  in  externapedis 

parte  inter  ofla  pedii  comparentes. 
Offa  pedii. 

Radices  digitorum ,  inquaslnteroflci  mufculi  inferun* 

tur. 
Dorfum  pedis. 


N  Flexura  pedis. 


io8 


L  I  B  R  I    Q_V  A  R  T  I 

TABVL&    XL  EXPLANATIO. 


F  I  G  V  R  A  L 

1)  Rimum  oblique  pedcm  movcntium  mufculum  infuo 
.  fcrejitu  conttnet. 

Duo  capira  inferiora  femoris. 
Tibixos. 

Fibula  a  mufculis  libcra. 

Obliquepedem  moventium,  fivc  adduccns,  totus  carno- 

fus,  ulqueadinternum  ferc  malleolum  ,  hic  non  am- 

plius  in  fuo  integro  fitu  confpicuus. 
Tendo  teres,  qucm  hic  mufcuius  educit,  &  in  pedem  in- 

teriorem  inlerit. 
Pars  inferior  ligamenti  lati  ,  tibiam  fibulae  nedcntis, 

quod  mufcuios  iu  tibia  jaccntes  in  anteriores  6c  pofte- 

riores  dirimit. 
Proceflus  oflis  tibiaj,qui  internum  malleolum  conftituit. 
Calcancus. 

Fledentium  pedem  fecundus. 

Hujus  tendo  teres juxta  medium  longitudinis  fibulx  inci- 
piens,  in  ostarii  parvum  digitum  luftinens  miertus. 

Vnus  ex  interofleis  mufculis ,  pollicera  ad  mternadu- 
cens,  in  fuo  fitu. 

Pollicem  fledens  cxtra  fituro. 

Vnus  ex  interofleis  mufculis. 

Tranfvcrfalis  Placenrini  mufculus,  cujus  hiftoriam  poftea 

tabula  ultima  trademus  ,  in  luo  fitu. 
Alius  ex  intcroffeis  mufculis  ,  in  fuo  fitu  ,  minimum  digi- 

tum  abduccns. 
Mufculi  lumbricales  extra  fitum. 

Portio  carnofa  a  qua  lumbricales  mufculi  enafcuntur,cx- 
tra  plantam  pedis,  ubi  litus  cjus  erat,  trada. 

Qimuor  tendines  tertium  d  gitorum  lnternodiura  fle- 
dentis  mufculi ,  a  quibus  lumbricales  oriuntur.hic  ab- 
icifli  iunt. 

Quatuor  mufculorum  lumbricalium  tendines. 
Oblique  pedem  moventium  lecundus,  cxtra  fitum. 
Planta  pedis. 


A 

B  C  D 

B 

C  d 

DD 
E  £ 


HHHH 
1 

KKKK 

L 

a 
b 

MNO 
M 

N 
O 


P 

CL 

R 

S 

T  V 


X 


F  I  G  V  R  A  II. 

SEcundum  oblique  pedem  moventium ,  cjrtertium  di- 
gttorum  tntcrnodtum ,  ac  folltccm  extendentes ,  o. 
Jlendtt. 

Extcrnum  larus  genu  in  pedc  dextro. 

Oblique  pcdcm  moventium  fccundus.Spigclio  Fibulcus, 

aliis  Pcroncus  prinvus  vocatus  ,  111  iuo  (itu  confpicuu.-. 
Pnncipium  cjusvalidum  nervcumquc  aliipcnorc  fibulx 

appendice  (V)  prodiens. 
Venter  cjuidern  icrcs,  carnofus  ,  cxterna  partc  (  C  )  livi- 

dus,  interna  (d  )  rubicimdus. 
Ejuldem  tcndo  circa  mcdium  long;tudinis  fibulx  enatus. 
Sccundus  flcctcntium  pedcm,alus  Peroncus  fccundusdi- 

dus,  Spigeno  Scmitibulcus. 
Tcndo  cjus  teres  ,  qui  ad  hbulx  poftcr :ora  rcflcxus ,  fub 

cxteruo  mallcolo  m  ostarli  parvum  d.gitum  luftr.erts 

inicrirur. 

Extciidciii  tertium  digitorum  intcrnodium  partc  inferio- 

rc  conipicuus. 
Tendincs  quatuor  cjufdem  in  digitos  diftributi. 
Quincustendo  cjufdcm  muicuh  ,  nonnunquam  ad  polli- 

cem  amandatus. 
Membraneum  quoddam  ligamcntum  quatuor  hos  tendi- 

ncs  convinciens. 
Polliccm  extcndcns  nondum  cx  omni  partedetedus. 
Principium  ipfius  a  medio  fibulx. 
Tcndo  cjuidcm. 

Primus  fledcntium  pcdem ,  five  Tibixus  anticus  aliorum, 
Principium  cjus  acutum  &  ncrvcum  ,  antcnus  a  tibix  fi- 

bulxque  iupcrioribus  appcndicibus  enatum. 
Venteripiius  carncus. 

Tendo  cjufdcm  rotundus  ,qui  nonnihil  obliquc  inferius 
anticncmium  fupcrvedus,  prope  pedis  articulum  ,  in 
internum  latus  oflls  pedii,  quod  pollicis  ofliprxponi- 
tur,  implantatur. 

Ligamentum  traniverfuro,  five  annularc  pcdis. 

Calcaneus. 

Malleolus  externus. 

Extendens  fecundum  digitorum  internodium  ,  magna  ex 

parte  adhuc  tendinibus  tedus. 
Appendices  fuperiores ,  T  quidem  Tibix ,  V  autem  Fi- 

bulx. 

Ligamenti  lati  tibiam  fibulx  alligantis  nonnulla  portio. 


! 


I  io 


L  I  B  R  I    Q_V  A  R  T  I 

T  AB  VLiE  XLI  DECLARATIO. 


& 

A 
B 
C 
D  D 
E  E 

F  G 

F 
G 

g  g 
H 

I 

K 
L  L 

M 
N 


O 
P  P 


RRR 

S 


F  I  G  V  R  A  I. 

TErtii  digitorum  internodii ,  tum  pollicis  flexores  in 
fuo  fitu  ofiendit. 

Portio  infimafemoris  reli&a  adbuc  ,  reliqua  vero  fupe- 

riore  abfcifla. 
Genu  interna  fui  parte. 
Internum  femoris  caput. 
Externum  femoris  caput. 
Tibiae  os. 

Fibulae  dimidia  pars  nuda  a  mufculis  ,  cujus  fuperiorem 

appendicem  L  fuperius  dcfignat. 
Suppopliteus  mufculus^Cve  Oblique  tibiam  movens  ex- 

tra  luum  fitum. 
Principium  hujus  latum  &  membranofum. 
Finis  ejufdem  carnofus  in  interna  parte  oflis  tibiae. 
Locus  m  quo  fitus  erat  hic  mufculus. 
Tertium  digitorum  pedis  internodium  fle&cns. 
In  hac  parte  quae  media  eft  longitudinis  tibias,  incipit  hic 

mufculus  tendinofus  fieri. 
Tendo  exquifitus  hujus  mufculi  in  fitu. 
Adducens  pedem,  five  Oblique  pedem  ad  interiora  mo- 

vens,  nondum  totus  confpicuus. 
Pollicis  flexor. 

Initium  teretis  tendinis  prope  malleolum  inrernum  ,  ubi 
obliquefub  malleolum,  eodem  ,  quo  flexor  temi  in- 
ternodii  munitus  ligamento ,  ad  tertium  pollicis  arti- 
culum  progreditur. 

Pollicem  adducens  in  fuo  fitu. 

Secundus  pedem  extendentium  mufculus,  five  Gafteroc- 

nemius  internus  Spigeliiextra  fitum. 
Plantaris  mufculus  extra  fitum  quoque  hic  intcrram 

proftratus  jacet. 
Longiflimus  &  rotundus  tendo  hujus  mufculi. 
Calcancus,  in  qucm  hi  duo  mufculi  implantantur. 


JE 
A  A 
B  B  B 
C  C 
D  E  E 
D 

E  E  E 


F  F 
t 


GGGG 


II 

K  K 


LL 


M 
N 
O 
P 

QJ 

R 

aaaa  a 


F  I  G  V  R  A  II. 

EOfdem  mufculos:fed  una primum  obliquc  pedcm  mo* 
ventium  demonjlrat. 

Fcmoris,  abfcifla  fuperiore ,  infima  pars  adhuc  relida» 
Duo  mferiora  femoris  capita. 
Os  tibiae. 
Fibula. 

Tertium  digitorum  pedis  intcrnodium  fle&ens  mufculus. 
Acutum  pnncipium  hujus  mufcuh  quod  a  tibia  exontur. 
Gracilis  6c  carnolus  venter  ejuldem  mufculi ,  levatus  ali- 

quatenus,  ut  adducens  pcdcm,  quem  tegebat,in  aper- 

tum  veniat. 

Tendo  vnicus  ejufdem  mufculi,  qui  prope  internum  mal- 
leolum  (N)  ad  plantam  pcdis  defcendit,  ubi  t  in  qua- 
tuor  ahos  tendines  G  G  G  G  dinmitur,  qui  in  tertuun 
internodium,  a  a  a  a  perhfluras  fecundum  articulum 
flecTcntis,  tranfeuntes,  ilJigantur. 

Quatuor  illi  tendines  exunohujus  mufculitcndineorti, 
una  cum  mulculis  lumbncalibus  ad  mtci  iora  pedis  ve- 
&K 

Carnea  illa  portio,  quae  £l  calcanco  cnata  ,  unacumqua- 
tuorpraedidistendimbus  muiculos  lumbncalcs  con- 
ftituir. 

Pollicisflcxor  in  fuo  fitu  totus  cernitur. 

Tendo  terespollicem  fledlcntis  ,  qui  partim  in  prirm.n 

pcdii  os,  partim  in  ultimum  pollicis  mternodium  im- 

plantatur. 

Adducens  pcdem  ,  five  Oblique  pedem  ad  interiora  mo- 
vens,in  fuo  fitu  totus  videtur.  Hic  obferva,  quoiiDd.) 
ab  utroqueofle,  tibia  &  fibula  ,  oritur  ,  interqucipfa 
fupra  ligamentum,  mufculos  diftinguens  ,  ad  lntcrnum 
malleoium  ufque  carnolus  defcendat. 

Tendo  teres,  quem  hic  mulculus  producir. 

Malleolus  mternus. 

Calcaneus. 

Minimum  pedisdigitum  abducens  extra  fitum. 
Secundum  digitorum  internodium  fledens  ,  extra  fitum. 
Pollicem  adducens  extra  fitum. 
Tertium  internodium  digitorum  pedis. 


112 


L  I  B  R  I  Q_V  A  R  T  I 

TABVLiE  XLII  DILVCIDATIO. 


aaaaa 
E  E 


F  F 


G  G 


F  I  G  V  R  A  I. 

Latitm  mnfculi  Plantaris  tendinem  demonjlrat. 

A  A    Tibias  portio  in  fummo  pede  relicta. 

B   Inrernus  malleolus. 
C  C  Calcaneus. 
DDDD   Tcndo  latus,qui  a  calcanei  inferna  magifque  interna  par- 
tc  prodit,  &  progrediendo  femper  fit  latior ,  atque 
111  lingulos  digitos  (a  a  a  a  a)  inferitur,  in  fuo  fitu. 
Pollicem  adducens  ab  interna  parte  calcis  exortus  ,  & 
primo  ofli  pedii,  quod  pollicem  luftinet,adhaerens ,  in 
luolitu. 

Minimum  digitum  abducens,  mufculus  ab  externa  parte 
calcis  cnatus,  &  ultimo  pedii  ofli,  cui  minimus  digitus 
luperftat,  cohasrens,  in  fiio  Ctu. 
Duo  ex  decem  interofleis  mufculis  ,  minimum  digitum 
extendentes,  in  fitu. 
H  H   Duo  alu  mufculi  ex  his,  pollicem  extendentes. 


F  I  G  V  R  A  II. 

1  Lexorem  fecundi  digitorum  internodii ,  pol/icem  ad- 
duccntem}  (jr  minimt  abduclorem  continet. 


A  A 
BBBB 

c  c  c 

DDD 

a  a  a  a 

E  e 
F  F 

G  G 

H  H 

I  I 

KKKK 

LLLL 
MM 


Calcaneus. 

Tibiae  infima  portio  abfcifla. 

Tendo  latus  Plantaris  mufculi,  extra  Cturru 

Flexor  fccundi  digitorum  internodii,  five  Perforatus,  ex 

calcis  antenore  latcrc  prodiens,  in  fuo  fitu.  . 
Quatuor  tcrctes  tendines  ab  hoc  mufculo  enati ,  qui  ad 

iingulorum  quatuor  digitorum  articulos  fecundos  ab- 

eunt,&  in  fine  perforantur  (a  a  a  a,)  omnes  in  propno 

fitu  locali. 

Pollicem  adducens  in  fuo  fitu,  cujus  principium  e  eft. 
Tendo  ejufdem  mufculi ,  qui  in  primum  os  pollicis  latere 

interno  inferitur. 
Minimum  pedis  digitum  abducens  ,  a  calce  ad  parvum 

digitum  proficiicens. 
Tendo  hujus  mufculi  teres ,  in  externum  latus  primi  in- 

ternodii  minimi  digiti  infertus. 
Duo  ex  decem  interofleis  mufculis  externum  latus  ultimi 

oflis  pedii  occupantes. 
Quatuor  primum  digitorum  internodium  fle&entes, 

Lumbricales  dicli,  aquatuor  tendinibus  tertiumdigi- 

torum  internodium  fle&enris  enati,  in  fuo  fitu. 
Quaruortendines  tertium  digitorum  articulum  fle&en- 

tis,  five  Perforantis. 
Portio  tendinis,  quam  pollicis  flexor  mittit. 


i  2  3 


Tria  digitorum  internodia  ,  quorum  ordo  ab  adfcripto 
numero  mdicatur. 


Q 


M 
A  A 
B 

C 

DDD 


EEE 
FFFF 

GGGG 

H  H 

I  I 

K  K 

L 

MM 
N 
O 

PPPP 

CLO. 

RR 
S 

i  z  3 


F  I  G  V  R  A  III. 

Vatuor  primi  dtgitorum  internodiiflexores,  Lumbri- 
cales  dtclos,  ojlendtt. 

Tibia  prope  articulum  abfcifla. 
Calcaneus. 

Tendo  mufculi  tertium  digitorum  articulum  fle&entis 

abfciflus  ea  parte  qua  adhuc  unitus  cft. 

Tendo  polliccm  fledentis  mulculi. 

Carnea  portio.quae  a  calcaneo  exoritur  ,  rc&ifquefibris 
ad  divifuram  tendinis  tertium  digitorum  articulurn 
flectentis,  accedit,  ibique  principns  quatuor  mufculo- 
rum  lumbricaiium  lmplantatur. 

Quatuor  rcndines  tertium  digitorum  articulum  fledentis 
mulculi,terctes,  in  fuofitu  dcnudan  ufque  ad  tcrtiurn 
os,  in  cujus  mcdium  ahquomodo  dilatati  definunt. 

Mulculi  quatuor  Lumbricales,  primum  internodiuro  fle- 
clcntes  a  tendine  mulculi  tertium  digitorum  osfle- 
dcnris,  ckaportione  dlacarnea  a  calcanco  enata,  o- 
riundi. 

Mulculorum  lumbricalium  tendincs,  qni  in  interftitiis  di* 
gitorum  lpibs  conicendunt ,  6c  per  eorum  dorfum  ex- 
currunt. 

Duo  cx  decem  intcroflcis  mufculis  ,  externum  latus  ulti- 

mi  oflis  metatarfi  occupances,  in  fitu. 
Minimum  pedis  digitum  abducens  e  fuo  firu  rcmotus. 
Principium  hujus  mufculi,quod  ofli  calcis  adnatum  erat, 

latum,  nervofum,  &  afperum. 
Vnus  tendo  hujus  mufculi ,  qui  in  os  metatarfi  minimutn 

digitum  fuftinens,  inferitur. 
Alter  tendo  ejufdem  mufculi,in  parvi  digiti  externumla- 

tus  defineus. 

Flexor  fecundi  digitorum  internodii  five  Perforatus,  cx- 
tra  Ctum. 

Principium  hujus  mufculi  ncrveum  &  acutum. 
Quatuor  tendines  ejuldem  muiculi  teretes,in  fine  perfo- 
rati. 

Polliccm  adducens  extra  locum  pofitus ,  fed  fuo  adhuc 

tendine  pollici  cohaerens. 
Duo  mufculi  ex  illis  decem  interofleis  pollicem  fle&ei  • 

tes. 

Ofli  metatarfi  minimum  digitum  fuftinentis  noDnulIa- 
portio. 

Idem  quod  in  prajcedente  figura  fignificant. 


I  i  J 


L  I  B  R  I  QVARTI 

T  A  B  V  L  M  XLIII  EXPLICATIO. 


OBliquos  drgitorum  motores,  five  Intercjfeos  mufcu- 
los,  &  Iransverfalem  pedis  a  Placentino  inventum 
proponit.  P  r  i  m  a  figura  in  fitu  eos  fpeclandos  exhibet : 
Secvnd.a,  extra  fitum  pedis  ofsibm  fibi adhuc  con1- 
nexis.  Tertia  fimiliter  a  (ede  naturali  remotos ,  fed 
rjr  ofiibus  quibus  adnafcuntur  a  reliquo pede  abfcifsis* 

F  I  G  V  R  A  I. 

A  Cakaneus. 

a    Infima  pars  tibias  abfcifla  prope  aniculum. 
B  Ligamentum  robuftum  a  cakaneo  ad  os  pedii  pertin- 

I  8ens' 

C  j  Duo  interoffei  mufculi  ad  indicem  pertingentcs. 

D'  Mufculus  ex  lnterofleis  una  cum  fequente  ad  pollicem 

j  pertingens. 
E  Mufculus  ex  decem  interofleis  cum  prxcedente  pollici 
I      mfertus  in  fuo  fitu. 
F  G  Duo  alii  mufculi  lnteroflei  externum  latus  ultimi  offis  pe- 
dii  tenentes,  ad  parvum  digitum  pertinentes. 
HHHH   Reliqui  mufculi  interoffei,  in  luo  adhuc  htu. 

Mufculum  hunc  princeps  laboriofiflimus  Anatomicus 
D.  Iulius  CafTerius  Placentinus  invenit ,  ld  officii  ipfi 
affignans,  ut  digitum  magnum  ad  parvum  duccns ,  ca- 
vum  efficcret  pedem.  Ex  hoc  dupiicem  utilitatem  na- 
fci  credidit,ut  &  in  inxquahbus  locis  ,  &  fimilitenn 
planis  ejus  beneficio  commodiffime  ambulemus.  In 
inajquahbus  quidcm  ,  cum  ipfo  fe  contrahente  quafi 
apprehenfio  quasdam  fiat,  quemadmodum  certe  ob- 
fervamus,dum  per  faxofa  loca  incedimus,pedem  a  no- 
bis  conrrahi,  ut  tutior  fiat  &  facilior  greflus.  In  planis 
vero  etiam  non  agens ,  pedi  inftar  ligamcnti  cft  ,  pro- 
hibens  ne  digiti  a  fe  invicem  nimis  abducantur.  Oritur 
autem  hic  mufculus  a  ligamento  articuli  primi  minimi, 
(nonnunquam  etiam  annularis  )  digiti ,  mox  carnofus 
fadus,  transverfim  defertur,  &  fuperveftus  primos  di- 
gitorum  articulos  ,  in  primum  pollicis  articulum  non- 
nihil  parte  interna  infcritur.  Capur  habet  nerveum  ac 
latiuiculum  ;  Ventrem  mediocriter  craffum  :  Tendi- 
nem  brevem  &  latum.  Hic  mufculus  a  Spigelio  non  eft 
defcriptus,  fi  qms  tamen  referre  in  album  mufculorum 


IKL 


K 
L 

M 


N 


O 

PPPP 


A 

a 
B 

CCCC 


DDDD 
E 

F  FFF 


ABC 
DE 

FFFFF 

GGGG 

H 


pcdis  cupiat,  facileex  hac  defcriptione  poterit.  Csete- 

rum  iple  lnvcntor  ab  obliquo  progreflu  Transverla- 

lem  nominabat. 
Principium  hujus  transverfalis  mufculi  ex  ligamcnto  pri- 

mi  articuli  minimi  digiti  emergens. 
Venter  mediocriter  crailus. 

Finis  latus,  &  brevis,  pollicis  primo  articulo  parte  inter- 
na  inlertus. 

Carnea  portio  a  calce  duobus  acutis  initiis ,  ad  confti- 

tuendosquatuor  mufculoslumbncales,  enata,extraii- 

tum  hic  cernitur. 
Extremitas  tendinis  tertium  internodium  fledentis  mu- 

fculi  ablcifla,utvidcaturquo  pado  una  cum  carneprae- 

didaLumbncales  mulculos  efficiat. 
Mufculi  quatuor  Lumbricalcs,  fibi  invicem  adhuc  jun&i. 
Tendines  quatuor  mufculorum  lumbricalium. 

F  I  G  V  R  A  II. 

Os  calcis. 

Infima  pars  tibiae  abfcifla  prope  articulum. 

Ligamcntum  illud  a  calce  ad  pedem  abiens. 

Qumque  mufcuh  interoflei ,  qui  digitos  adducunt ,  Cve 

ad  mteriora  pedis  oblique  movent.  Oriuntur  ab  offis 

pedii  inferiore  parte ,  &  m  pnmum  os  digtti  fui  quifqj 

lede  interiore  illigatur. 
Quinque  caeteri  interoflei  mufculi ,  digitos  abducentes, 

five  oblique  ad  exteriora  trahentes. 
Transverfalismufculus  pedis  Placentini,  extra  fitum. 
Quatuor  ofla  pedii  a  mufculis  Iibera,  &  denudata. 

F  I  G  V  R  A  III. 

Oftenduntur  primi  articuli  digitorum  ,  quibus  interofTei 

mufculi  mieruntur.A,  pollicis  cft:B,  indicis:  C,medu: 

D,annularis:  E,  minimi. 
Quinquc  interoflei  mufculi  digitos  ad  interioraadducen- 

tes  fuis  tendinibus  extra  fitum  pendentes. 
Rcliqui  quinque  mufculi  interoflei  digitos  abducentes  fi- 

militer  extra  fitum  ab  offibus  pendentes. 
Transverfalis  Placentini,  &  ipfe  fuo  tendine  adhucpolli- 

cis  articulo  annexus  pendulus  conipicitur. 


Tabda  XLIIL  Lib.    IV.  Uj 

»1  "  .\ 


RQ.I* 


P  2 


ii<5 


TABVLiE   LIBRI  QV  I  N  T  I, 

EARVMQVE  EXPLANATIO. 

T  A  B  V  L  jE    I  EXPLICATIO. 


AA 
BBBB 
C 

DDD 
E 
F 
G 
H 
h 

III 

K 
LL 

M 


TAbuU  hxc ,  fublato  Ventriculo  ,  &  inteslinis  una 
cumomento  ex  naturali  Loco  remetis ,  vena  port<e, 
&  ramorum  Arteri<e  magn&  ipfim  comitanttum  per  infi- 
mum  ventrem,  distributionem proponit. 

Fundus  Ventriculi  ad  Thoracem  fublatus. 

Inteftina  extra  naturalem  fitum  pofita. 

Omentum,  ea  parte  qua  dorfo  ncctitur. 

Omentum,  qua  parte  inteftina  tegcbat  dcpendcns. 

Hepatis  pars  gibba  promincns. 

Hepatis  pars  cava,  quae  pylorum  tegebat. 

Ventriculi  orificium  inferius,  feu  Pylorus. 

Duodcnum  intcftinum  pyloro  continuum. 

Porus  bilarius,  a  vefica  fcllis  fub  hcpate  latentc  ductus,  & 

duodeno  infcrtus . 
Meienterium  inteftinis  cohaercns  ,  cum  divaricatione  ve- 

narum  mefaraicarum. 
Truncus  Venae  porrae  cx  Hepatis  cava  partc  cmcrgens. 
Ramus  finifter  Venae  portae,  Splenica  Vcna  didus  ,  qui  ad 

Licnem  tendit. 
Ramus  dcxtcr,  Mcfenterica  Vena  dic~tus,qui  in  Mefente- 

rium  digeritur. 


N 
OO 


PP 

Q 

ab 


SS 
T 
V 
X 
Y 


Gaftrica  major,  a  fijpcriore  fplenicae  fede  enata. 
Venaeportae,  &  Arteriae  magnae  rami  Gaftrici ,  fundum 

Ventriculi  perreptantes  ,  &  undiquaque  propagincs 

diffundentes. 

Rami  Vaforum  a  fplenica  vena  derivati ,  &  per  Ventricu- 
lum  iparfi. 

Sima  Lienis  lupcrficies,  &  vaforum  in  eam  infertio. 
Divilio  venx  Iplenicae  (LL)  propc  limam  lienis  (QJ 

in  duos  ramos,  unum,  (a)  iuperiorem,alterum,  ( b) 

infcriorem. 

Vas  breve  a  lupcriore  ramo  (a)  derivatum,ubiSpleni- 

ca  vena  (LL)  hcnem  (E)  ingreditur. 
Truncus  arteriae  magnae,  comes  trunci  Venae  portae, 
Ramus  Splcnicus  artcriae  magnae. 
Rami  ab  arteria  iplenica  ad  Ventriculum  digefti. 
Ipiius  in  Liencm  lngreflus. 
Artcria  Mefenterica,ad  Mefenterium  propagata. 

Ctcttrum  brachium finijlrum  fafcia  velttti  ad  Venae  fetlio- 
nem  /t^atnm  exprimendttm  htc  cnravimtu  ,  (  cttm  antea  tale 
ncncjjet )  ut  demonf}raremtu,cjuomodovalvula:  eojic  confirttlo 
apparere  foleant,  quod  tn  hifiorta,  Itb.  \.cap.  I .  Spigelttu  tnnniu 
Jlasfigno  t  infgntvtmtu. 


1 


* 


i8 


L  I  B  R  I    CLV  I  N  T  I 

TABVL^  II  DECLARATIO. 


AAA 
BB 
C 
D 


PR<eJens  Tabula  in  eum  finem  facla  esl ,  ut  Ven<e  port<e 
ramus,  qui  Colon  intesiinum  adit ,  fotiftmum  con- 
jpiciatur. 

Omcntum. 
Colon  inteftinum. 
Ligamentum  coli. 

Venae  portse  ramus,  per  totum  colon  derivatus. 


E 
F 

GGGG 
H 
I 

LL 
M 


Arteriae  Caeliacae  pars,  Venae  comcs. 

Ncrvi  feptimi  paris,quod  in  Mcienterio  reliquura  eft 

lamenta  fua  ipargit. 
Inteftinorum  tenuium  gyri. 
Coli  intcftini  principiurn. 
Intcftinum  caecum. 
Arrcriae  umbilicales. 
Vrachus. 


i 


c  • 


20 


L  I  B  R  I      Q  V  I  N  T  I 


TABVLiE    III  DILVCIDATIO. 


VEnd  Cav*  intcgr* ,  &  ab  cmnibus  partibus  ltbcr.t, 
delineationem  exhibet.  ln  hac  Truncos,  ejr  inftgmo- 
res  Ramos  majufculis  literis  infignivimus:  Propagines  ve- 
rb,  minufculis,  &  ubi  h<e  defecerunt ,  cjphris  barbaris.  \ 

Trvncvs  Ascendens  Venx  Cavae ,  cujus  initium 
circa  A,quod  regionem  defignat,qua  lecur  in  hujus  ri- 
gurae  proportione  confiftcrct :  hnis  circa  D.Indiviius 
enim  a  convexa  hepatis  parte,circa  quam  fpargit  ramu- 
los  a  a  a  ufque  ad  jugulum  progrcditur,  propagines  ta- 
men  nonnullas ,  &  quide  tres  ipargit.  Ex  his  Trtma  eft 
ax  Vena  Phrenica  di&a,quae  utrinque  in  Diaphragma, 
&  ipfi  obnatum  pericardium,tum  mediaftinum  digeri- 
tur.  Altera,  Vena  Coronaria  ,  bb,  qux  coronae  modo 
cordis  bafin  ampledirt!r,ad  mucrone  furculis  plurimis 
dilperfis.  7fm<i,VcnaAzygos,five  Conjugis  cxpers^c, 
quae  a  Cavx  dextro  larere  lupra  cor  ,  circa  quinta  tho- 
racis  vertebram  prodiens  ,  juxta  dextrum  vertebrarum 
latus  ad  lecundam  fere  lumborum  ufque  defcendit. 
Hujuspropagines  deccm  funt ,  ddd  coftarura  toti- 
dem  intcrvallis  ofleis  oblatae ,  quae  Intercoftaies  inf  e- 
riores  vocantur. 

Demonftrat,  quomodo  truncus  AD,  propter  cordis  fi- 
tum  dcxtrorfum  incurvetur. 

Cavae  Venas  orificium  in  dextrum  cordis  vcntriculum  per- 
tinens. 

Trunci  afcendentis  circa  jugulu  in  duos  ramos  E  E,  que  s 
Subclavias  venas  appellant,  divifio.  Ex  his  plures  na- 
fcuntur  propagines,  aliaequidem  ab  mfenore  ,  aliae  a 
fuperiore  iedc  prodcuntes. 

Ex  tnfcriore  fcdc  quinque  enafcuntur.  Trima,  Intcrcoftalis 
fuperior  dicitur  ,  e  &  ad  trium  fupcrioru  coftarum  in- 
tervalJa  furculos  duosff  ipargit.  Secunda.Man^maria, 
g,  qux  fub  ftcrno  dekendens  ad  abdomkiis  recios  ulq; 
mulcuIos,cum  epigaftrica  afcendcnte  9  per  anaftomo- 
fin  rojungitur,  coftarum  verarum  cartilagincis  mrer- 
vallis,ut  &  med:aftinoJ&  mulculis  pcctori  mftratis  fur- 
culoslargicns.  Tcrtia ,  Mediaftina  h,  in  mcdiaftinum 
diifeminarur.  Qjtarta,  Vertcbrahs,  i,  per  foramina 
tranfverfis  vertebrarum  cervicis  proceflibus  infculpra 
aicendit,rnuiculis  vertebris  inftratis  furculos  digerens. 
Ouinta,  Cervicalis,  /  in  muiculos  cervicis  infenora,  & 
thoracis  fumma  occupantes,  digefta. 

Ex  fitperiorepdetrcsprodcunt.  1'rima,  m  Iugularis  inter- 
na,  qua;  ubi  graciles  furculos,faucibus,&  auris  regioni 
tranlmilit  ramo  exteriore ,  interno  Carotidi  artenae 
Jemper  commi(fa,prope  Calvariam  in  duos  ramosfEn- 
cephalicos  Spigelii)  dividitur,ex  quibus poftertor  &  ma- 
jor ,  n  per  occipitii  foramen  fecundu  calvariam  ingref- 
fus  ,  in  membranx  craflae  finum  primum,  i,&fccun- 
dum,  2  ,  inferitur,  00.  Antertor  vcrb,  &  mmor ,  p  per 
cuneiformis  oflis  foramen  feptimum  ingreiTus  per  la- 
tera  craifaj  membranas  difpergitur.  Sccunda,  q  lugula- 
ris  externa,  per  colli  latera  aicendens  ,  juxta  aures  r  in 
duos  ramos  diftnbuitur,  quorum  alter  Trofnndm,  f  va- 
rie  in  laryngis,  &  oflis  hyoidis  mufculos,tum  linguam, 
palatum,  narium  cavitatem,  ac  demum  in  cranium  tri- 
bus  propaginibus  difleminatur,  ex  quibus  illa  ,  quas  ex 
oculi  fede  anteriore  per  cuneiformis  foramen  fecun- 
dum  tranfit,  t  optime  hic  exprefla  eft.  Alter  fubcuta- 
neus,  u,  primum  in  faciei  mulculos  &  cutim  anteriore 
ramo  x  difpefcitur  ,  qui  circa  nafi  verticem  cum  con- 
juge  fuo  coit,&  Frontis  venam y  conftituitrdeinde  ahu 
pofteriorem  promit,  qui  partim  fecundum  tempora 
lurfum  repit,  z.,  partim  poft  aures  ad  occipitis  cutim 
fertur,  a.  Tcrtia,  Cervicalis  fuperior,  0  ,  in  pofteriores 
cervicem  occupantes  mufculos  propagatur. 

Tres  Junt  finus  cralfx  cerebri  membranae,  1,  primum,five 
dextrum  denotat :  2,  fecundum  ,  five  finiftrum,  3,  ter- 
tium.  Hujus  pars  pofterior,  quae  occipitio  propin- 
quior,  adumbrata  cernitur:  anterior,quae  fronti  adftat, 
lucida  eft.  Ab  hoc  multx  venulae,  quas  du&us  vocant, 
ad  latera  utrinque  exporriguntur. 

Axillaris  venae  nomen  iubclavia  hic  induit,  &  induos 
ramos  dividitur  ,  Cephalicum  G,  &  Baiilicum  I.  Ante 
divifionem  tamenduosfurculos  ipargit ,  prtmum ,  Sca- 
pularum  internam  di&um ,  y,  alterum ,  Scapularem 


i 
6 

H; 

x 


K 
L 
M 

N 
OP 
QR 

( 

T 
t 


T 

V« 
4> 


4 

VX 

Y  2 

Y 
7 
8 

Z 

9 
10 
11  12 


J3 
*4 

16 

13  17 

1819 

20 
A 

e  a 
©  21 
22 

A  ~ 

n 


externam,  Scd  &  Bafilica  I,  antc(iuam  brachiumio* 
grediatur,  duos  propagat,  «w«w,Thoracicam  lupcrio- 
rcm  didum,  t,  qui  pcr  lnternam  muiculi  pccioralisfa- 
ciem,  &  m  fceminis,  pcr  mamnias,  digcntur  :  alttrum, 
Thoracicam  infcnorcm  ,  ( ,  qui  Aiulcalptorcm  adit, 
iecundum  thoracis  latus  dciccndcns. 

Vena  Cepkalic.t,  quae  antcquam  dividatur,  furculum  «j  « 
dcltoidcm,  &  alium  h,  in  cubiti  mulculos,  amandat. 

Vbi  Ccphalica  ad  articulum  cubiti  pcrvcnit.ad  extcrnum 
humcri  tuber  in  tres  ramos  lecatur.  H.  1'rtmw, »,  fJVC 
profundus ,  &  medius  ad  mufculos  ab  codem  tubere 
cnatos  abit.  Sccundus,  x,  five  Interior,  ad  Medianara 
A,  conftitucndam  proficifcitur.  Ttrttm,[*,  five  Erte- 
rior,oblique  »,  per  radium  ad  brachium  externumfer- 
tur,&  ubi  obliquc  fic  femper  repcns,  ad  carpi  radicem 
venerit,  cum  balilicx  raujulo  Tjungitur,  &  Salvatellam 
conftituit. 

Vena  baflica  ,  qusc  a  dcxtris  Hcpatica  ,  a  finiftris  Lienaris 


dicitur.  Hxc  ance  diviiionem  furculum 


0  m  capita  mu- 


fculorum  cubit?  digerit :  dcinde  ahum  tt  infiguem ,  qui 
oblique  delattis,  niuiculis  ab  externo  humeri  tubcrcu- 
lo  ortis  iurculos  largitur. 

Divilio  Baiilicae  K  rn  duos  ramos,  unum  Profundum:  alte- 
ry.ni,  fubcutaneum. Vrofur.dm  L,  ubi  ad  cubiti  flexuram 
pervenit ,  in  duos  dividitur,  M,  quorum  altcr  adra- 
dium.  Radieusdi&us  N,  alter  ad  cubitum,  Cubitcus, 
O,  ad  manti  accedit.  Subcutanew  P,juxta  humen  tuber 
internum  dividiturQ^,  in  tntenoremK,  qui  cum  inte 
nore  Cephalicx  ramo  k,  Afcdtanam  h  conficit ,  qua;fi- 
militer  m  duos  dividitur  ramos,quorum  cxterior^  Ce- 
phahca  manus  a  quibuidam  dicirur,  &  ad  pollicc  abit: 
mterior  <r  ad  indiccm,  &  medium.  Extenor,  ?,  carpum 
petcns ,  verfus  digitum  minimum  Cephalicx  extcriori 
juxta  fj  jungitur. 

Valvulx  ,  quae  m  artuum  vcnis  inveniuntur  elcganter  hic, 
vcluti  tranfparentes,cxfcu!pta;. 

Trvncvs  Descendens  Cavae,qui  circa  regionem 
hcpatis  incipit,  T,  &  quintam  lumborum  vertebram 
finit,  V.  Hujus  iurculi  quatuor  funt :  Yrtmus  u,  Adipo- 
fa,  ad  mcmbranam  rcnum  digefta.  Secundw.,  Emul- 
gens,  ad  rencm  lccedcns.  Tcrttm,  Praeparans  vas,quo- 
rum  dcxtrum  ^  cx  trunco  T,  V:  iiniftrum  \,  ex  finiftra 
cmulgenre  oritur  :  utrumque  poftca  in  tcftes , «,  fece- 
dcns.  Qiumtu,  Lumbares  tres,  4,4, 4. 

B.fjrcatio  trunci  dcicendentis  V,  111  duos  lliacos  X.X. 
auorum  uterque  rurfus  in  alios  duos  dividitur  ,/merio- 
rcm,  Y,  &  Extenorem  Z.  Ante  tamen  hanc  diviiiouem 
duae  promuntur,  Mufcula  lumbalis,  c,  &  Sacra,  6. 

Intcrior  lltaca  antcquam  cxtra  peritonxum  vadat,duas 
piomitpropagines,^r/w<j»?,  Glutxam  ,  7.  fkftcundM 
Hypogairncam,  8.  Rcliquum  eis  in  femons  lncernam 
parrem  perironxum  rranfiens  abfumirur. 

Extertor  lltaca  fimiliter  ante  egreffum  tres,primam  Epiga- 
ftricam,  9.  in  cpigaftrii  &  Redos  abdominis  muiculos 
ipargit,ubi  per  anaftomofin  ,  10.  junguntur.  Alteram, 
Pudendam  ,  11.  in  pudenda.  Terttam ,  Coxalem,i2. 
circa  coxendicem  occupantesmuiculos. 

Hic  extenor  Iliaca  peritonxo  iuperato  crux  ingreditur, 
&  Cruralts  Trunctu;  r,  vocari  incipit,  indivifus  uiquead 
duo  inferiora  femoris  capita.  Porrigit  autem  quatuor 
propcgines  ante  diviiionem.  Trtma,  13.  Saphaenacit, 
qux  per  cruris  interiora  lub  cute  ad  iiimmos  digitos 
perreptat.  Altera  ,  14.  Iichia  in  cutim  oflis  coxendicis 
iparia.  Ttrtia,  1  y.  Mulcu]a,tibiam  extendentibus  trans- 
mittitur.  Quarta,  16.  Poplitea,  in  furam  digeritur. 

Siphxna  quatuor  furculos  &  ipfa  fpargit.  Trtmm,  17«  in 
iupenorem  cutcm  internae  femoris  regionis.  Secundm, 
18.  circa  medium  fcmoris.  Tcrtim.  19.  in  genu.  Quxt- 
r/«,2o.ad  tibixmediuantrorfum,&  retrorium  ducirur. 

Divifio  trunci  cruralis  prope  duo  capita  femoris  inierio- 
ra,  in  ramum  intenorem  ©,  &  exteriorem  A. 

Interior  gafterocncmis  mufculis  ramulos  largitur,  21.de- 
inde  fub  malJeolo  interno  ad  Polliccm  defcendit,  22. 

Exterior  A  ftatim  in  duos  ramos  fcinditur,  internum  S,& 
externum  n.  Illc  in  furx  mufculos  totus  abfumitur:  hic 
juxta  fibulam  progreditur ,  per  externam  &  pofteno- 
rem  tibiae  parcem. 


/ 


122 


TABVLiE  LIBRI  SEXTI, 

E  A  R  V  M  QV  E  EXPLANATIO. 


T  A  B  V  L  £    I    EXPLIC  ATIO, 


AA 
B 
C 

D 
E 

FFFF 
GGG 

H 
II 
K  K 
L 

M 


PRopagines  Arterit  magn*,  Venam  Cavam,  ejr  Tort<t, 
per  infmum  ventrem  comitantes ,  aliqualiter  dc- 
monjirat. 

Hepatis  pars  cava,  ex  qua  vena  Portae  egreditur. 
Veficulatellis. 

Cervixveiiculaebilariae,qua  partcdu&us  bilarios  exci- 

Du&us  bilarius  ad  duodenum  inteftinum  tendens. 
Pars  glandulofa  inteftini  duodcni,  in  quam  potus  bilarius 
fe  mgerit. 

Inteftinorum  extra  fitum  collocatorum  varii  gyri. 
Mefenterium  cum  propagatione  vaforum  ,  &  intertextu 

glandularum. 
Venae  porta?  truncus  ex  cava  hepatis  prodiens. 
Venae  cavae  truncus  delcendens. 
Arteriae  magnx  truncus  defcendens. 
Vena;  Portae  ramus  finifter ,  five  Splenicus ,  ad  Lienem 

tendens. 

Venae  Portae  ramus  dexter,  five  Mefentcricus,  ad  Mefen- 


a  b 
N 
Ocd 
P 

CL 

R 

S 

T 

V 
X 
Y 

Z 


tcnum  progrediens. 
Mefentenci  rami  divilio  in  dcxtrum  ,  &  Gniftrumnota 
tur. 

Arteriae  magnae  ramus  Cadiacus,  qui  hic  in  dcxtrum  &  fi 

niftrum  iubdividitur. 
Dexter  ramus  bifurcatus,cujus  una  pars  in  Vefculamfel 

lis,  (  c  )  altera  rn  hepatis  cavum  liiieritur  ( d  ) 
Sinifter  ramus,  arteria  Splenica  dictu:.,  qui  m  henem  im 

plantatur. 

Lienis  pars  lima,  in  quam  rami  Splcnici,  tam  Vena:  Por 

ix,  quam  Arteriaj  Caeliacas  inlcruntur. 
Venae  ck  Arterias  Splenicx  rami  Gaftrici  di&i,  hica  Ven 

triculofcpofito,  abfcidi. 
Earundem  ramus,qui  ad  inttftinum  rcclum  fcrtur,&  Hae 

morrhoides  conitituit. 
Vena  emulgens  (iniftra. 
Ai teria  emulgens  finiftra. 

Pars  fima  renis  iiniftri,  cui  vafa  cmulgentia  infcruntur. 
Arteria  mcfenterica. 
Vena  fpcrmatica  finiftra. 


Lsti  A 


124 


L  I  B  R  I    S  E  X  T  I 

TABVL&  II  EXPLICATIO. 


A 


f 


RterU  magndintegr*  &  ab  emnibus partibus  libe- 
r&  delmeationem  compleclttur. 

Artcriae  magnae,  quo  cx  finiftro  cordis  ventriculo  erum- 
pit,  amplum  initium:  mox  autcm  ac  cnata  eft,&  ante- 
quam  pcricardio  adhucexcidat,  duas  Coronarias  ,a,a, 
balin  cordis  coronx  modo  cingentes  educit. 

Pcricardio  vero  mox  l\ipcnto,dtviditur  Bm  duos  truncos, 
quorum  alter  Afcendens,  C,  alter  Dcfcendcn< , 

ASCENDENS  TRVNCVS  C,  quamprimum 
in  duas fubclavias  arterias  D,  D,  dividitur  :  quarum  u- 
traque,ubi  primam  coftam  attigcre,plures  propagines 
fpargit,  partim  ex  clatiore,  partim  humtltore  fcdc. 

Ex  tnfertore  fede  prodit  Intercoflalis  fupertor  b ,  quatuor 
fuperiorum  coftarum  intervallis  fingulas  foboles 
communicans. 

Ex  fupertore  fede  tres.  Prima,  Vertcbralis,  c,  per  tranfver- 
lbs  cervicis  vertcbrarum  proccffus  ad  calvariam  ufque* 
prorepcns.  Secunda,  Mammaria,  d,  quae  fubftcrno  de- 
lcendens,ad  umbilici  uique  fcdem  cxcurrit ,  &  fiircu- 
los  m  verarum  coftarum  cartilaginum  intervalla  dige- 
rit,  atque  hinc  in  mulculos  pe&on  mftratos,circa  um- 
bilicum  tandem  per  anaftomofin,x,  epigaftricae,  <  ad- 
fcendenti  conjungitur.  Tertia,  Cervicalis,f,mufculis  in 
cervicis  regionepofitis  ad  occipitium  ulque  propaga- 
tur. 

Ramis  his  eductis  alam  adit ,  &  axtllaris  nomen  circa  E 
induit  ,  ficque  in  brachium  diffunditur.  Antetamen 
quam  ingrediatur,  furculos  nonnullos  ex  utraque  fede 
educit.  Et  exinferiore  quidem  tres  ,  quorum  prtmus,f, 
Scapularis  interna  dicitur  ,  quod  in  muiculos  fcapula; 
cavam  fedem  integentes  abfumatur.  Secundus, j7,Tho- 
racica  fuperior  ,  in  mufculos  anteriorem  thoracis  fe- 
dem  occupantes.difperfus.  Terttus,  h,  Thoracica  infc- 
rior,quae  lecundum  Thoracis  latera  defcendens,  in  A- 
nifcalptorem  humerum  abducentera  mufculum,  infe- 
ritur.  Inter^  &  h  ramulus  occurrit ,  eorumunus,  qui 
hic  in  alae  glandulas  diffeminantur.  Ex  eUtiore parte  c- 
rumpit  una,/,quae  Scapularis  externa  dicitur,in  mufcu- 
loslcapulae  externam  ledem  tenentes,  digefta. 

Hoc  loco  Axillans  nomen  mutat ,  &  Brachialis  truncus 
dicitur,  ufqueadG  indivifus,  duos  fpargens  furculos 
/,  &  m,  in  mufculos  humeri  os  tegentes  pofteriore  fe- 
dej  aliofque  duos»,»,  utrinque  unum  circa  cubiti  fle- 
xuram. 

Bipartitio  Brachialis  arteriar  fub  cubiti  flcxura,in  ramura 
extenorem,  H,  &  interiorem  I. 

Extertor  ramus  hujus  bipartitionis,  five  Radieus,  re&a  fe- 
cundum  radium  ad  carpum  excurrens ,  ramumque  di- 
gerens,  o,  in  mufculos  fitos  inter  os  pollicis  primum, 
&  metacarpii  indicem  fuftinentis  :  alios  deinde  tres 
p,p,  p,  qui  in  pnmos  exteriores  digitos  difperguntur. 

Intertorramusfive  Cubtteus ,fecundum  cubiti  os  incedens, 
in  duos  tandem  interiores  digitos  gemino  ramo  ab- 
forbetur. 

Afcendentis  trunci  reliqua  portio,  quae  juxta  fuperiorem 
fterni  partem  in  duos  ramos  M  ,  M,  Arterias  Carotides 
di&os,  fcinditur.hi  re&a  furfum  fecundum  colli  latera 
tendunt,  ac  ubi  ad  fauces  pervenerunt.  in  duos  ramos 
circa  N  dividuntur,  quorum  alter  externus  eft,0,  alter, 
internus  P. 

Externacarotis,  ad  buccas  &  faciei  mufculos  foboles  pro- 
pagat  t,  atcirca  aurem,  in  duos  ramos  fecatur  ,  ante- 
riorem,  <\,  qui  per  tempora  fertur ,  &  pofteriorem  ,  r, 
fecundum  auris  pofteriora  fub  cute  diffeminatus. 

Interna carotis, calvariam  petens,  juxta  cujus  bafin  in  duos 
ramos  diftnbuitur,  quorum  alter,  &  miner,f  qui  durae 
membranae  finura  lateralem  fubit,  hic  qua  in  calvariam 

(    mergitur,  abfciffus  eit :  alter  &  major,  t,  per  foraraen 


ft  H 


X  X 


z. 
m 

13 

y  y  y 


R 
S  S 


T 

t 

i 


V 
i 

X 


f 

■a 

5? 


r 


proprium  in  offe  temporum  exfculptum  cranium  fub- 
it,  cujus  diftnbutio,  tab.r  i.lib.io.  tradetur. 

DESCENDENS  magnae  ARTERI£  TRVN- 
CVS,  deorfum  ad  dorfi  vcrtebras  explicatus.  Ab  hoc 
plures  ante  divifionem  R  fparguntur  ibboles,  quas  or- 
dine  nunc  rccitabimus.  Primum  crgo  funt  Intercojialet 
inftriores,  u,  u,  ad  o&o  coftarum  intcriorum  intervalla 
digeftae,  a\  quibus  propagines  medullae  fpinali ,  mulcu- 
lis  dorlo  &  thoraci  adnatis  ,  oflcruntur.  hincprogre- 
diens  truncus  alias  duas  digerit  Arterias  Threntcas,x,x, 
dictas,  quod  in  Diaphragma  diftnbuantur.  hanc  feqni-, 
tur  Caltaca,  quae  omiffa  eft  hic,praecedeti  tabula  often- 
fa,  ne  characteru  copia  delineationcm  magnae  Arteri* 
penitus  corrumpcrec.Inde  Mefentertcafuptrior,y,\n  Ie- 
junum  &  Ilium  inteftmum  ,  tum  cam  Coli  regionem, 
quae  a  Cavo  hepatis  ad  dextrum  ufque  renem  pcrtin- 
git,  expanfa.  Emulgcntes  arterix  ,  z.,  ad  rcnes  propaga- 
t3e.hinc5/>frwM//c^,*adteftes  abeuntes ,  fubquibcls 
Mefenterica  tnfcrtor,$  m  Coli  liniftram  partem.re&um- 
quc  inteftinum  fecedens  ,  Hemorrhoidales  arterias 
conftitucns .  Tandem  Lumbares  y  y  y,  quae  genicula- 
timlumborum  vertebrasacceduut,  in  peritonaeum,  & 
mufculos  vertcbns  adnatos  diftnbutae. 

Edudis  his  ramis  circa  quintam  lumborum  vertebram 
Truncus  dividitur  in  duos  rtanos,  S,  S  ,  Jltacos  di&os, 
quorum  uterque  rurfus  in  alios  duos  dinmitur  ,  Inte- 
rtorem  T,&  Extertorem,  V.Ante  tamen  hanc  divifionem 
in  ipfa  trunci  bifurcationc  enalcitur  facra,  t,  inlacri 
oflis  foramina  ad  medullam  cjus  digefta. 

Intenor  lltaca  duas  propagines  educit  antequam  perito- 
naeo  excidat,  ab  exteriore  fede  Glut<tam, %,in  natium  rcu- 
lculos  digeftam:*/'  tntertore  Jlypogaflricam  £,in  veiicam, 
peneraque,  &  in  mulicribus  quoque  inucerifundum: 
Inde  dclccndh , artertas  umbtlicaUs ,  >j,>),  juxtaAortae 
longitudinem  furlum  tendentes  educens,  Reliquum 
fub  6,  portionem  abexterna  Iiiaca  afcifcens,  per  pu- 
bis  oflis  foramcn  in  crus  delabitur ,  luo  terminO  cum 
mulculo,  crurali  mtenore,  v,circa  o  coiens. 

Extenor  IliacaGvaihtcr  ante  egreflum  duas  producit.  l'ri~ 
ma,  eft  Epigaftrica, /,  tn  epigaftrii ,  &  re&osabdomi- 
nis  mufculos  digefta,  ubi  cum  mammana  defcendente 
d,  per  anaftomoiin  *  jungitur.  Altera ,  Pudenda  a  ,  ad 
pudenda  abir. 

Hocloco  exterior  Iliaca  ,  peritonaeo  fuperato,  Crus  in- 
greditur,  ac  Cruralts  Truncus  vocari  incipit,  qui  plures 
iurculos  propagat.  Pnmus  eft  ,  Mulcula  cruralis  exte- 
rior,  {*,  m  mulculos  propagatus  ,  anteriorem  oflis  fe- 
moris  fedem  amplexantes.  Secundus ,  Mufcula  cruralis 
interior, »,  per  tertiura  femur  fledentem  ,  &  eos  qui 
internam  femoris  fedem  occupant,digeftus ,  cujus  ex- 
trema  cum  extrerais  Iliacae  interioris  circa  o  coeunt. 
Tertius,  Poplitea,  ar,  in  mufculos  pofteriorera  femoris 
fedem  occupantes,excurrens.  Quartus,  Suralis  arteria, 
quae  geminaeft  ,  eo  loci  edudla,  ubi  truncus  cru- 
ralis  inter  duo  inferiora  femoris  capita  reconditur, 
utrinque  in  genu  articuli ,  &capita  duo  mufculiprimi 
pedem  extendentis  protenfa. 

In  poplite  hic  confiftit  magna  arteria  ,  ubi  in  ramos  inae- 
quales  dirimitur. 

Surculus  ab  externo  latere  edudus,  &  fibulae  inter  abdu- 
centem  pedem  ,  &  fecundum  tarfura  fle&entium  ex- 
porrectus. 

Truncus  per  tibiae  pofteriora  defcendens. 

Ramus  ex  pofteriore  fede  trunci  enatus,  fed  fublimior. 

Ramus  ex  pofteriore  fede  trunci  enatus,  inferior. 

Trunci  reliqua  portio  per  tibiam  defcendens  ,  quae  mal* 
leolo  interno  ramulum  <p  offert. 

Divifio  trunci  %  in  ramum  interiorem  ad  interiores  tres 
digitosiScexteriore^u  ad  exteriores  tres  propagatum» 


26 


rABVLiE  LIBRI  SEPTIMI, 

E  A  R  V  M  QV  E  EXPLANATIO. 


T  AB  VLI    I  EXPLICATIO. 


A  B 
C 
D 

i 

% 


g 
h 

i  i  i 
k 
1 

n 
o 

6  6 

t 


NErvortttn  a  Cercbri  medulla ,  dum  adhuc  caharia 
continctur,  enata  oclo  paria ,  cum  fttis  ramis  ,  & 
propagtnibm:  Cerelrum  item^ic  Cercbellttm,  in  dextro  ta- 
men  omnia  h*c  latere  expreffa,  compleclitttr.  Septimi  au- 
temfixticjtte  conjugorum (inijiri  mrvi  hiccjttoque  deli- 
neattfunt ,  propter  vartam  fexti  paris  in  utroque  latere 
fertem. 

Cerebrum  A.  Cerebellum  B. 
ProceiTus  cercbri,  quos  Mammillares  vocant. 
Dorfalis  medulla,  cranii  amplitudinem  egreiTura,  fed  hic 
abtruncata. 

Primum  par  nervorum  Cerebri  ,  five  Nervus  Opticus, 

qui  in  oculi  tunicas  expanditur. 
Secundum  par  nervorum  Cerebri,  ad  palpebrarum  &  o- 

culi  mufculos,  ied  quatuor  tantum  ,  quatuor  ramis  di- 

geftus. 

Tertium  par  nervorura  Cerebri ,  quod  Vcfalius  tertii  pa- 
ris  nervorum  minorem  &  graciliorem  ac  duriorem  ra- 
dicem  facit.  Hoc  quatuor  ipargit  a  ramos.  Tnmus , 
b,obliquorum  ocuh  luperion  ,  inde  pcr  foramen  oifis 
frontis  iiipra  oculi  orbitam  excidens,  ad  mufculos  fu- 
percilii(uve  frontis  aliorumj  diftribuitur.  Secundus,  c, 
.  per  quarti  maxilla;  fuperioris  oilis  foramen  in  faciei 
mufculos.  Tertius ,  d,  in  narium  tunicam  intexitur. 
Quartits,  e,  temporali  mufculo  inferitur. 

Quartum  ncrvorum  ccrebri  par ,  quod  Vefalius  tertii  pa- 
rismajorem  craifiorcmve  radicem  conftituit.  Hujus 
rami  tres  iunt.  Primus,  f,  qui  contortus  capreoli  vitis 
inftar,  intemporalem  muiculum  inferitur  ,  &duosa 
quinto  pari,  f,  ramos,  n  &  o  notatos  admittens,in  ma- 
xillam  inferiorem  attollentem  ,  &  buccarum  mulculos 
inferitur.  Secundus ,  g,  fuperiorummolarium  dentium 
gingivis  ,  iphfque  adeo  dentibus  furculos  feriatim  dif- 
tnbuit.  Tertius,  h,  in  maxillam  inferiorem  prorepens, 

„  &  dentibus  furculos  iii  ordinatim  communicans, 
poftea  ramo,  k,  in  labium  infcnus  inferitur.  Reliquum 
quod  eft  hujus  nervi ,  1 ,  in  linguas  tunicam  diiTolvi- 
tur. 

Quintum  nervorum  cerebri  par,cujus  portiolitera  m  in- 
'  lignita,  in  auris  membranulam  diffunditur.  Atnante- 
rior  &  fuperior  ramus  eft:  o  ,  pofterior  & inferior:  u- 
terque  autem  cum  quarti  paris  ramo  f  coit. 

Sextum  par  nervorum  cerebri,  cujus  utrorumque  nervo- 
rum  fcries  hic  exprimitur.  Ex  his  finifter  nervus  eft, 
qui  fub  quintopari ,  lignatus  T,  delabitur  :dexter,  qui 
prope  Cerebciium  B  cDijliftit.  Defcribemus  primo 
dcurura,  deindc  quid  unifter pecuhare  habeat  enar- 
rabimus. 


P 

q 

E  F 

r  r 

l"f 


u 

X 

y 

z 

a  a 
G 

0  0 
H 

y 
i 

K 


6  t 

L 
6 
i 

X 


M 

V  0 

zr 
c 

T 

7 

V  V 

8 


A  DEXTRO  ergo  primo  iurculus p,  ad  cci vicis mu- 
fculos  ipargitur,  deinde  aliusq,ad  Laryngcm.  Iridefl 
duos  ramos  dividitur  E,  unum  extcnorcm  F,  aiterum 
interiorem,  G. 

Exterior,  ftatim  furculos  r  r  ad  mufculos  a  ftcrno  &  cla- 
viculis  enatos  mittit.inde  mox  alios  fpargit  i  l,qui  Re- 
currentem  dcxteri  lateris  ncrvum  t  cfficiunt.mox  m  lui 
lateris  mufculos ,  laryngi  inlcrvicntes,  multis  ramulis 
u,  diffufus.  hinc  fub  jugulo  obliquc  defccndcns  F  ,  in 
pulmonis  tunicam  iurculos  x  digcrit ,  aliolque  in  peri- 
cardium  y,ulterius  autem  dclaplus,in  duos  ramos icin- 
ditur  z  ,  qui  nervum  ftomachicum  dcxtrum  coiilH- 
tuunt,  in  plurimas  propagines  a  a  poftca  diftufi. 

Intcrior  ramus  fccundum  radices  vcrtcbrarum  defcen- 
dit,  Coftalis  proptcrea  diAus.Singuhs  iuc  ratuus  mter- 
coftalibus  ncrvis  ramulum  largitur ,  ,3  /3  mde  diaphra- 
gma  pcrforans  ulque  ad  osfacrum  abit,ub:  ternas  pro- 
lert  propagincs.i'n»»<<  cft  H  .  quae  in  tres  itcrum  d.ge- 
{{a,  pra.v.:m  cduc\t  y,  iniuferiorem  omcnti  membra- 
nam  iparfam.  Secmidam  <J,  inteitino  duodcno  &  jejuni 
principio  comniiinicaran.':  Terttam  t,  in  dcxtram  i  .ndi 
vvntricuh  fedt  m  .•xcuirentem.  Rcliqua  pars  £aj  jvco- 
xii  cavam  panc  n  proricilatur.  Sccunda  I,  in  de  crrum 
rcnemabu.  tertia  ,  K  ,  m  devtram  meknierii  rcgio- 
nini,  &  hujus  ied.s  intcfttna  irequenti  f<  bolcdiflLmdi- 
tur.  Rehquuu  iiujus  rami  r, ,  in  veficaj  d">.i:ram  lcdem 
iir.phcatux. 

SIN1S'I  ER  icxtipans  ncrvus,  cujus  cxterior ramus 
L,  ubi  aliquammujtos  ran.osadiimilitudincm  dextri 
propagavcnt,  circa  G  quoidam  iurculos  educit  ,Recur- 
rentem  nervum  »  coniicicntes  ,  qui  dextri  in  morem 
progrcditur  .Rcliquun:  v.  defccndit,  &  addcxtrumr, 
obiique  fe  mclinans  ,  infuperioris  ventriculi  orificii 
dextram  partem  concedit.  rcliquum  A  ,  in  hepatis  ca- 
vum  abfumitur. 

Interior  ramus  fupcrato  diaphragmate  in  trcspropagi- 
nesfolviiur.Pr*w<*/*,  tranlverium  adlicnem  abit,ramo 
v:  in  itinere  autcm  hoc  ,  duos  furculos  educit,unum  o, 
qui  in  omenti  membranam  inferiorcm,&  coli  inteftini 
partcm  ipli  atteniam,  digcritur:  akerum,  w,in  Ventri- 
cuk  fundum,  iupcriorcmquc  omenti  mcmbranam.Se- 
cunda  p,in  liniftram  mcfentcrii  fedem  ,  ejuique  loci  in« 
tcftina  cxcurrit.  Tertia  c  finiftrum  renem  accedit. 
Quod  reliquum  eft  r,  in  Veilcae  finiftrum  latus,&  uteri 
fundum  inieritur. 

Septimiim  par  nervorum  cerebri.  hoc  cum  fextoparl 
communi  membrana  involvitur,&  ubi  3d  lingus  radi- 
cem  pcrv  enit,  in  omnes  ejus  muiculosfurculos  vvdi- 
gerit. 

Ociavum  par  Spigelii,  nervos  olfadorios  conftituens. 


128 


LIBRI  SEPTIMI 

TABVL&    II  &  III  DILVCIDATIO. 


CErebri  medulU,  dum  per  fpinam  fertur,  nervorum 
triginta  paria  duabus  tabulis  ,  pr<efentt  inquam  ejr 
fubfecjua,  exprimttntur.  His ,  utrique  communes  characle- 
rcs  infcripfimu* ,  quanquam  ejr  plerofque proprtos,  qtubtts 
tabuU  numcrttm  confejltm  fub/ecimus.  Prtma  atttem  fpi- 
mvertebras ,  &  inde  prodettntes  nervos  anteriore  facie 
compleclitur:  fecunda,  pojlertore  exhtbet. 

i  2&c.  ufque  ad  7  feptem  cervicis  vertebrae. 

8.  ulque  ad  19.  Duodccim  cervicis  vcrtebrae. 

20.  ulq ;  ad  24.  Qumquc  lumborum  vertebrae. 

2 ulq;  ad  30.  Sex  facri  oflis  ofla.  His  ufdem  numeris  &  fpinalis 

medullae  paria  indicantur. 
A  2  3    Spinalis  medullae ,  qua  primum  ea  vertcbras  ingreditur, 
1.2BC       fedes.  Primumpar  cervtcts,  cujus  antertor  propago  B. 

pofterior  C. 

2.  2  D  Secundum par,cu]usantcriorpropago  T)  po[leriorE.ab  hoc 
E  3  duo  rami  oriuntur,  altertenuts ,  litera  E  lignatus  :  alter 

E  3  F  3      craffus,  F  ,  qui  cum  tertii  paris  ramo,  M,  circa  G  com- 
G       miicetur.  Series  autem  cjus  ad  vcrticis  &  occipith  cu- 
H      tem  litera  H  defignatur. 
3 .  2 1  2   Tcrttum par  cervicts,  cujus  ramus  anterior ,  I ,  in  quatuor  di- 
K  2  viditur  propagines.  Ptima,  K,  mufculis  cerviccm  flcdten- 
L       tibus  inicnbitur.  Secunda,  L  ,  cum  furculo  quarti  pa- 
M  2       ris,  Q,  commiicetur.  Ttrtia ,  M,  Pofterioris  lecundi 
N       paris  propagini  crafliori,  F,  ne&itur.  Q^uarta ,  N.  m- 
ieritur  muiculis,  qui  traniverfis  vertebrarum  procefli- 
O  3       bus  committuntur.  Poftertor  ramus,  O. 
4.  2  P  3  j  Qxartumpar  cervicts  ,  cujus  ramus  antertor  ,¥  ,\n  tres  findi- 
Q_2       turpropagincs.  Prtma,  Q,quae  cum  tertii  propagme 
R  2  S  2       fecunda,  L  ,  coit.  Secunda,  R,  in  tranlvcrfalem  cervi- 
T  3  cis  abit.  Tertta ,  S,  Pofterior,  T. 

f.  2  V  2   Quintumpar  cervtcis,  cujus  ramus  anterior,  V,  qui  aliquot 
lurculos  cdacit.  Prtmus,  cervicis  flcxores  adit,  inter  V, 
X  2       &  numernm  6,  in  iecunda  figura  conipicuus.  Secundus, 
Xnervi  diaphragmatis  maximam  portioncm  confti- 
Y      tucns.  Terttus,  Y,  Dcltoidem  adit  ,  cujus  propago  cft, 
a  2      a,  quae  cutcm,  dcltoidem  &  bicipitem  lntegcntem  ac- 
b  2      cedit.  Quartus,  b,  ad  fcapulae  cervicem  in  duos  fcindi- 
c  2      tur  ramos  -.untts,  c,in  deltoidem  intrat,qua  parte  e  cla- 
I  d  2      vicula  oritur:  alter,d,  eidem  implantatur ,  loco  quo  a 
e  3       fcapulaefpina  nafcitur.  Poflcrtor  ramus,  e. 
6.2  f.2.    Sextum par  cervtcts^  cujus  ramus  antcrtor  ,  f,  qui  ubi  furcu- 
g  2  lum,  g,  propagavit ,  qui  cum  quarto  quintoque  pari, 

S,  &  X,  nervum  diaphragmatis  conftituit,  cum  duo- 
h  2      bus  fcquentibus  jungitur ,  h  ,  ficque  nervum  diaphra- 
i  2      gmatis  ,  i,  efrbrmat  ,  ut  adeo  extnbusfic  ipfe  ena- 
1  3       lcatur  furculis,  S, X,  &,g.  Poftertor  1. 
7.2  m  2  n.  3.  Septtmumpar  ccrvicts  ,  cujus  ramus anterior  ,  m :po- 
8.202      jtcricm:  Primum  par  thoracts  ,  cujus  anterior  ramus  ,  o, 
qui  cum  icptimo  pari  ccrvicis  ,  &  iecundo  thoracis  u- 
p  2  q  2      nitur,  p,  fparia  iobole,  q.per  fuperiorem  primae  coftae 

r  3        fedem.  Pofterior,r. 
5>.  2  t  2    Secundum parthoracis,  cujus  anterior  ramus  furculum  edu- 
u  2      cit,  t,  pcr  primum  coftarum  ipatium  excurrens:&  iur- 
x  3       culos,  u,adthoracis  mufculos  fecedentes.  Poftertor,*. 
10  1 1    12  ulque  ad  19  incluiive.  2  Nervornm parta,  a  nono  ad  vt- 
geftm um  ufque ,qmbus  eadem  paene  propaginum,&  po- 
ti/fimum  ad  coftarum  intervalla  eft  ieries.  Horum  an- 
teriores  foboles(/z".2  )in  mulculos  anteriorem  thora- 
cis  iedem  occupantes  ij:>arguntur,partiroque  m  eorum 


y  * 

z  2 
a  2 
/3  2  y  2 

*3 

«  2 
£2  m  2 

t&2 


A  x  2 
fjt  v  2 
0  vs  2 


ff  2 
T  2 
v  2 
4>  2 
X  2 
43 


r  a  0 


a  n 

£1  31 
32  2 

33 

34  3f 
36  2 

37  3» 
20  21 


39  2 


40  2 

41  2 

42  3 
25  26 


43  2 

44  2 

4f  2 


elatiorem  regionem,ur,y:partim  humiliorem,z,  quiin 
fceminis  mammas  quoque  adcunt  :  deinde  alios  in 
capita  obliqui  deicendentium  abdominis,  a,  &  m  hu- 
men  abdutentem  /3.  alius  papillam  adit  y.  Poflirmt. 
Prtmusnervus  brachtum  accedens  ,  qui  in  exter  na:  brachii 

iedis  cutem  diipergitur. 
Secundus  brachium petens ,cujus prim<c  duae  propagincs,  ijij, 
ad  duobicipitis  capita  abcunt^f/^fcum  tertio  nervo 
coit,  iurculo  t:  tertm  propaginem  longiori  fcrt  radium 
pronatori,  6.  Circa  flexuram  autem  in  duos  ramos  di- 
viditur,  cxtcrnum  ,  1,  &  internum.*.  llle,  »,iccundum 
radium  delcendens  ,  ad  cxtcrnam  lccundi  pollicisin- 
ternodii  lcdcm  inientur,  A,  hic,*,  in  duos  ramos  mox 
iubdividitur,  exteriorem, /x,  &l  mtcriorem,*.  hic,  y,i- 
terum  m  cubiti  rcgione  fiuditur  m  extenorem  c,&  in- 
teriorcm  ns. 

Tertius  brachtum  fubicnt  nervus ,  p.antequam  brachium  at- 
tingit.liirculum  ipargit  mtcr  pedoralem  &  deltoidem 
c ,  mox  ubi  brachium  ingreflus  ,  in  iecundam  cubitum 
flcctentem  alium,  t,  digcrit.  Inde  deiccndensa  fecun- 
do  ncrvo  ramumaccipit  \> ,  ubi  flexuram  iuperavitin 
plurmios  mulculos  digentur,  4> ,  tandem  circa  volam 
manus  in  tres  ramos  div.ditur, 

Qpuirtttsbrachtum  tn^reditns  nervtis  ,  omnium  brachium 
petentium  maximus ,  in  iccunda  figura  hteris  inGgni- 
tus  non  eft,  led  in  tcrtia  ti.ntum  ,  ne  iecunda  htensni- 
miuni  oblitcraretur.  Hiciubitoac  braclnum  invafit, 
lurculos  cxiguos,  w,  in  cubitum  extendentes  porngttr 
nidc  alium  m  cutim  intcrnam  iurium  &  dconum,r,& 
ahum  111  humiliorcm  ledem  ,  A,aliumque  ,  G.quiad 
carpum  ulque  progrccitur.  Inde  juxta  flcxuram  in 
duos  dividitur  ramoi,  exteruum,  A,Hc  intcrnum,  n.Il- 
le,  A  ,  circa  tranlverium  ligamentum  itcrum  bitariam 
dividitur,  H.hic,  n,  lecuudum  longitudincm  cubiti 
porredus  ,  loboles  plurcs  cducit,  prnnam  ,I«,fecun- 
dam,  <l',tertiam  ,  Y.  in  progrelTu  deindealiam  £l.  Re- 
liquum  quod  cit,  rn  carpum  fimt,  31. 

Qmntusbiachium  tnv.idms ,  qui  circa  humcri  internum 
tuber,  ad  tertn  fimiliiudinem  diflcminatur:  Hujusiur- 
culus pnmu s,  33,  fcundus,  ^^,tirtius,  ^y. 

Sextus  irachtt  nervus,  qui  lub  cutc  incedit,ipii  multos  im- 
pcrtiens  iurculos  ,  37.37.  37,  cujus  finis  cfl  28. 

22,23,  24,2,  Qtuncjuc pt-rrta  nirvorum  lumbaltum.  20,  pri- 
mus  cft  :  21  ,  lecundus:  22,  tcrtius  :  23  ,  cjuartus :  24, 
quinrus. 

Ramus  quidam  a  primo  pari  lumbali,  20,  inchoans  ,  & 
cum  artcna  prasparante  ad  teftem  plcrunque  deiccn- 
dens. 

Series  nervorum  per  abdominis  mufculos  :  ab  hisrami, 

41,  ad  abduccntem  humerum  abeunt. 
Pofteriores  rami  nervorum  lumbalium. 
27528,29,30,  2.  Sex parta  ncrvorum  ofjis  facri.  Ex  his2f, 

primum  cft:  26,  fecundum:  27,  tertium:  2t!,quartum: 

29,quintum:  3o,iextum. 
Surculusab  antcriore  ramo  primi  facri  oflis  intenia;  i- 

lium  oflis  ,  inrerna?  ilium  olfis  fedi,  iphique  adeoab- 

dominis  muiculis  ab  ilium  ofle  prodeuntibus ,  expor- 

rcftus  :  alius  deinde  a  poftcriore  lhum  offium  doriiim 

occupantibus,  expanlus. 
Spinalis  medulla;  terminus,  abique  conjuge  ,  &  indivifus 

procidens. 


13° 


LIBRI  SEPTIMI. 


46  2  Trimmcrus  fnbtens  nervus.  Enafcitur  hic  ubi  tcrtius  ltim- 
4748  2      borum  cum  quarto  coit  47.  Hujus  ramus^S,  cutcrn 
49  2  i    acccdit,  at  49,  mufculis  exteriorein  femoris  lcdem  oc- 
I    cupantibus  implicatur. 
yo  JT.  2  Secundus  crurts  nervus ,  cujus  propago  infignis  yi  cum  fa- 
j     phena  ad  pedem  extremum  eadem  fene  exctirrit,  ubi- 
J2  2      que  circa  j2  definit.  Interim  mlignem  alium  lurculum 
^3  j"4  2  1     genu  fedi  profcrt  £3,  at  reliquum  trunci,  54,  femoris 
2      profundiorafubit,  &ramuluna  yy,  facile  pnmanum, 
I  elargitur. 

j6  f7  2  7fw«jcr»m»erw/j,cujus  foboles  jy  Obturatores  mufcu- 
$8      2      los  adit :  &alter  j8,  cutem  :  rcliqua  porno  yo,  in  al- 
to  permanct^  mulculis  lmplicata  ,  cujus  ibboies  prxci- 

60  2      pua  eft  60,  quae  in  tibiam  fle&entem  fecundum  ac  ter- 

tium  inferitur. 

61  2  Qxartus,  idemque  omnium  crafTiflimus  cruris  ncrvus,cu* 

62  2, 

63  2; 

64  2 
6f  2 


jus  primus  ramus  eft  62,  qui  in  cutem  natium  inferitur: 
alter  63,  in  mufcuiorum  a  coxendicis  appendice  enata 
cap-ta  digcnrur  :  tcrtius  64,  qui  quinto  tibiam  flccten- 
ti  tribuitun  ahiquc  65:,  in  gaftcrocnemium  externum 
niulculum,  &  piantarem  euntcs.  Circa  autem  femoris 
capita  intenora,  m  duos  ramos  dividitur  66,  exterio- 
rem  lcihcet  67,  &  interiorem  72. 


66  2 

67  2 

68  2  Extcriorrataus,  cujusfoboles  68,cutifubtenditur,externa 


69 

70 

71 

7273 
74 

7f  7J 


7<$  2 
77  2 


tibiae  fcdem,  cxtcrnumquc  pedis  latus  iuveftienti.  At 
)vmmm  lple  69,  fibulx  cum  tibix  oile  coiuicxum  pettti 
educens  iurculum  alium  70,  anteriorem  tibix  lcdcna 
lub  cute  implicantcm  :  rcliquum  cjus  71 ,  lecuudum  fi- 
bulam  porrigitur. 
Intcnor  ramus  ,  cujus  foboles  73,  intcrnam  tibixfedenr 
verliis  luram  ,  &  lntcrnum  pcdis  latus  lub  cute  peram- 
bulat :  alid  deinde  74,  in  cutcm  ipargitur,  lurx  potiffi- 
mum  obdu&am.  Alia  item  77,  75,  qux  in  anteriora 
tibix  fccedit ,  per  ligamentum  fibulam  tibix  ofli  com- 
mittens  poftea  in  luperiori  pedis  fcde  abfumitur.  Po- 
ftrema  76  quxinter  gafterocnemium  internum  &  ex- 
ternum  excurrit.  Rehquum  trunci  fecundum  interio- 
rem  malleolum  pedis  humiliora  petit ,  fingulorum  di- 
gitorum  humihon  fedi  binos  fiirculos  diftribuens. 

T  A  B.    III   F  I  G.    II,    &  III. 

HAE  dtu  figt*r<t  nervos  br/.chii  crurifjtte  ampltore, 
(juam  fecunda  tabula  forma  deltneatts  exhibent ,  ut 
accuratius  in  his  omnia  demonstrari  queant.  Ceterum 
utuntur  communibus  characleribus ,  eademque tarundem 
exp/icatione. 


Tabula   III.  Lib.  VII. 


r  2 


13^ 

TABVLiE  LIBRI  OCTAVI, 

E  A  R  V  M  QV  E  EXPLANATIO. 

PRoponuntur  in  his  Tabulis  omnes  infmiVcntris partes ,  eoordiney  quo  in  Diffeclionibus  occurrunt  conjpiciendt,  ut 
quilibet  ex  ipfis  fuo  marte  iff  induflria  Anatomiam  adminiflrare^  ttnherjam  imi  ventris  hifloriam  queat  addijcere. 
Jnhis  peculiariter  obfervatum  efl ,  ut  non  tantum  exterior  fmgidarum  partiumfacies}quod  ab  aliis  Anatomicis  faclum 
efl :  jed  etiam  intimiores particuk  omnes  aperu  demonflrcntur. 

TABVLiE    I  EXPLICATIO. 


BBC 
BBB 
C 

D 


EE  EE 


QVatuorunivcrfalia  noflri  corporis  tegumenta,  Cuticu- 
lam,  Cutim  vcram,  Yinguedinem  ,  ejr  Mcmbranam 
carnofam,  qux  in  abdominis  regione  potijstmum  ab  Ana- 
tomicts  demonsirarifolent,  ojlendit. 

Ciiticulae  portio  ,  ea  fui  partc  ,  qua  fubditae  cuti  adhxre- 

bar,  repraelentatur. 
Cutis  a  cuticula,  &  pingucdine  feparata. 
Cutis  facies  interior,  quce  pinguedinem  rcfpicit. 
Cutis  facies  extcrior,  cui  cuticula  adnata  crat,in  qua  pori 

confpiciuntur. 
Membrana  carnofa,quae  licct  fub  pinguedinc  fitum  fuum 

habcat,  hic  tamen  iupra  cutem  reflcxa  ,  extra  pingue- 

dinem  pida  eft. 
Pingucdo  in  fuo  adhuc  reli&a  fitu,  ut  dcmonftretur.quo- 

modo  pcr  totam  abdominis  regionem  protendatur. 


FFFF 
GG 

H  H  H 
I 

KKK 
LLL 

MMMM 
I  N  N  N 


Diftnbutio  quorundam  ramorumVenae  cavx  per  pinguc- 

dinem. 

Copiolae  glandulx  hoc  loco  in  inguine  utrinque  fitae, 
quarum  inflammationes  a  Mcdicis  Bubones  dicuntur, 
&  frequentifllmae  funt  in  Pefte,  ac  Lue  venerea. 

Lineae  albae  ( fic  vocatae)  locus  naturalis,  quae  abdomen  in 
dextram,  &  finiftram  partem  dirimit. 

Vmbilicus,  abdominis  &  univerfi  corporis  centrum. 

Membrana  mufculorum  abdominis  propria. 

Mufculorum  re&orum  interfcctiones  nerveae,quas  hic  fiib 
tendinibus  mufculorum  obliquorum  adhuc  tectae,  & 
involutx  funt,  ita  tamen  artiriciose  adumbratae,  ut 
traniparere  vidcantur. 

Ncrvi,  quos  cutis  cx  intimioribus  partibus  huc  venientes 
fenfus  gratia  accipit,  in  ipfa  difle&ione  fatis  confpicui. 

Cutis  cum  membrana  carnofa  extrorfum  revoluta,  ut 
prxdi&orum  nervorum  in  ipfam  lngreflus  ccrnatur. 


134 


LIBRI  OCTAVI 


TABVL  &    II  DECLARATIO. 


REmotis  quatuor  tegumentis  communibus ,  quinque  r 
mufculorum  abdominis paria  in  conffefium  fe  profe- 
runt,  qua propterea  bcnignus  Leclor  huc ,  e x  quarto  Ubro,  , 
transferrc potefl,cum  nobiseo  magts pertinere  vidcbantur. 
fJis  Peritomum  proximc  fubjacet ,  quod  prsfens  tabu/a  \ 
unacum  naturali  fub  ipfo  reconditorum  Vifcerum  fi/tf,  qux  \ 
ob  tenuttatem  tpfus  nonmhil  tranfparent,  reprtfentat. 

AA  A  A  Quatuor  communia  tcgumenta  dccuffatim  diflcc1:a,&  ab 

imo  ventre  in  vicinas  partes  didudta. 
BBBB  Mu/cuhabdominis,  eodem  modo  duTe&i,  &exfuoIoco 
ad  conterminas  partes  remoti. 
C  C  Os  pe&or:s,  quod  Sternum  communiter  dicitur. 
D  Cartilago  enhformis  ,  cui  peritonccum  adneclitur. 
EEEE  Pentoaxum  umvcriam  imi  ventns  cavitatem  obvelans, 
&  ambiens ,  quod  eleganti  ingcmoioque  artiricio  a 
grypta  pun&is  lineifque  aiternatim  ie  excipientibus  iic 
expreflum  cft ,  ut  lubje&a  vifcera  tranfparerc  vidc- 
antur. 

F  F  Hepatis,  fub  peritonaeo  naturalcm  adhuc  Ctum  habentis, 
adumbratio. 
a  Fiflura  in  quam  Vena  umbilicalis  L  inferitur. 
GGj  Ventriculi,  quantum  ob  lncumbensHeparviderelicct, 

oblcura  effigies. 
H  H|  Liems,  in  iiniftro  hypochondrio  fiti  imago. 
III II  Inteftinorum  multiplices  anfractus ,  obicure  hic  appa 
rentes. 


K 
L 

MM 
N 

OO 


PP 


CLQ 


RR 
S 
T 
V 

X 
Y 
Z 


Vmbilicus. 

Vena  umbilicalis,qux,ut  exactius  cerneretur,  a  peritonan 

mvolucro  libcr «ua  cxhibetur. 
Arterix  dux  umbilicales. 

Vrachus,  in  medio  arteriarum,  a  vcficx  fjndo  ad  umbili- 
cum  aicendens. 

Venx  portx  propagines  ,  quarum  rami  furfum  &  deor- 
fum,  partim  ad  Ventriculi  fundum  ,  partim  ad  Omen- 
tum  diftribuuntur,  fub  peritonxo  tranipar,entes. 

Proceflus  peritonxi  in  quibus  vafa  prxparantia  continen- 
tur,  tum  cremafteres  mulculi,  qui  ad  teftes  in  icrotum 
delcendunt.  Hi  li  laxentur,  aut  rumpantur,Herniam  in- 
ducunt,  dcfcendcnte  omento  aut  inteftino  ,  veladin- 
guina,  aut  fcrotumt,  unde  diverfx  herniarum  differen- 
tix  nafcuntur. 

Tcftium  muiculi,  Cremafteres,  flve  Sufpenfbres  di&i ,  ex 
quibus  dexter  in  iuo  fere  iitu  cernitur,  finifter  verofe- 
paratus  dependet. 

Tcftes  fcroto  exuti. 

Os  pubis. 

Pems. 

Exortus  Venx  epigaftricas ,  qux  per  Rectos  abdominis 

muiculos  ad  Vmbilicum  afcendit. 
Arteria  epigaftrica  dictx  Venx  comes. 
Venx  epigaftncx  propago  quxdam. 
Artenx  epigaftncxpropago  quxdam. 


•  mM 


e  • 


LIBRI  OCTAVI 


TABVL^  III  DILVCIDATIO. 


AAAA 

B 
CC 
DD 

EEE 

FFFF 


ABlatis  omnibits  imi  ventris  iegumentis  ,  tam  com- 
munibm,  quam propriis,Omentum,ejr  vifcera  in  tpfo 
contenta,  in  conjpecium  proferuntur. 

Pcritonaei  decuflatim  fe&i ,  &advicinas  partcs  remoti, 
quatuor  portiones,in  quibus  interiorera  ejusfaciem 
glabram  ac  laevem  videre  eft. 

Cartilago  enfiformis. 

Iecoris  gibba  pars. 

Fundas  Vcntriculi,  per  quem  multi  Venae  portae  rarai  di- 
fperguntur  :  caeterum  omento  annexus. 

Coli  inteftini  ea  pars  quae  fub  Ventriculi  fundo  fita  eft,  & 
fub  Omento,  cui  alligatur,  hic  eminet. 

Omentum  adVeficam  ufque  protcnfum,  in  quonumero- 
fiflimae  Venae ,  tum  connexio  cum  Ventriculi  fundo, 
Lienifque  &  Hepatis  cava  parte  obfervanda. 


H 
II 

KK 

L 
M 
N 


GG  Lienisparsfima  ,  extrorfum  nonnihil  mota,  ut  Oraent 
cum  ip(a  connexio  re&ius  conlpiciatur. 
Vmbilicus  a  peritonaeo  hberatus. 
Vena  Vmbilicalis,  quomodo  ab  umbilico  furfum  obliqm 

tendens  Hepatis  rimam  in  fima  parte  ingreditur. 
Arteriae  duae  umbilicales,ab  umbilico  lub  veficae  lateribu 

defcendentes. 
Vrachus,  a  Veflcae  fundo  ad  Vmbilicum  afcendens. 
Veflcae  urinariae  fundus. 
Os  pubis  ablata  cute  hic  confpicuum. 
O  I  Penis  cum  fcroto,  a  corpore  dependens. 
P  P  Pars  inteftinorum  ab  omento  nuda. 

Q  Glandulae  inguinales  elegantet  confpicuae. 
R  K  Portioncs  cutis,  quae  abdoraen  integebat,  reflex«* 


il 


v.  ' 


i38 


LIBRI  OCTAVI 

T  AB  VLiE    IV  DILVCIDATIO. 


A  A  A 
B 

C 

DDD 

E 
F 


OMentum,  cum  Ventriculo,  &  Colo  intejiino,  qutbm 
adneclitur,  duabus  h&c  Tabula  figuris  demonfirat. 
P RI MA,  anteriorcm Omenti partem,quemadmodum in 
corpore  occurrit  diffecanttbusdclineat:  ALTERA,  tn- 
verfo  Vcntriculo,  ejr  Colo  ,poJleriorem  partem  confpicien- 
dam  exhtbet. 

Elementorum  utrique figurx  communium 
■Expojitto. 

Ventriculus,  cum  fuis  vafis  elcganter  confpicuus. 
Superius  Ventriculi  orificium  ,  ab  cefophago  abfciffum, 

&  filo,  Anatomicorum  more,  conftnclum. 
Inferni  orificii  flvc  Pylori  fedcs. 

Fundus  Ventriculi,  ex  quo  luperior  Omentimcmbrana 
enafcitur. 

Du&us  bilarii  in  duodenum  inteftinum  infertio. 
Duodenum  inteftinum  Ventriculo  adhuc  continuum,cx- 

terum  u  jejuno  refe&um. 
Nervorum  ftomachicorum  foboles  per  ventriculum 

fparfaj. 


I  I  I 

K  K  K 

LLL 
MMM 

NN 

O  O 


H 
II 

K  K 

L  L  L 
MMM 


Reliqua  elementa  prim^e figurj. 

Venx  portx  rami  in  fecunda  figura  diftindtius  cernendi. 
Coli  inteftini  ea  pars,  qux  fub  Ventriculo  fita  ,  Omenti 

membranx  infcriori  ortum  largitur. 
Ligamentum  illud  in  Coli  elatiore  rcgione  firum ,  quod 

lmpedit  quo  minus  ejufdem  ccllulx  dilTolvantur. 
Omenti  membrana  inf'erior,qux  a  Colo  inteftino  oritur. 
Omenti  membrana  fuperior,  qux  a  fundo  Ventriculi 

nafcitur. 

Venx  portx  rami ,  per  Omenti  mcmbranam  inferiorem 
excurrentes. 

Pinguedo  Omenti  magno  artificio  a  fculptore  exprefTa. 

Reliqua  elementa  fecund*  figur<t. 

Venx  portx  ramus,  qui  Coronalis  vulgo  dicitur. 
Gaftrica  Vena  major  ,  Ventriculi  fundum  perreptans,  e 

ramo  Splenico  enata. 
Gaftrica  Arteria  major,  dictx  Venx  focia  ,  a  Cxliaco  ra- 

mo  exorta. 
Colon  intcftinum  fub  Omento  eminens. 
Omenti  membranafuperior,in  qua  frequentioresmulto, 

quam  in  infcriore  venx  obfervandx. 


i4 


o 


LIBRI  OCTAVI 

TABVL&V  EXPLICATIO. 


T 


Abula  b<ec  omnia ,  qua\  circa  inteflina  notatu  digna 
occurrunt,  compUclttur. 

F  I  G  V  R  A  I. 


INteJlinorum  fitum ,  ejr  cum  vicinis partibus  conncxio- 
nem  demonflrat. 

Vcntriculus. 
Hepatis  pars  cava. 

Veiiculae  bilariae  corpus,  in  hepatis  cavo  exiftens. 
Venae  cavae  truncus,  ex  hepatis  gibba  lede  cmcrgcns. 
Venae  portae  truncus,  ex  hepatis  limo  originem  ducens. 
Arteria  Hepati  &  Vcficae  btlariae  ab  Aorta:  ramo  Cajliaco 
conceiTa. 

Ncrvulus  in  hepatis  tunicam  a  fexta  nervorum  cerebri 

conjugatione  dilTeminatus. 
Poribilariiinjejuni  inteftini  principium  infertio. 
Duodenum  inteftinum  e  dextro  ventriculi  orificio  cna- 

tum. 

Iejuni  intcftini  initium, 
Ejuldem  progreflus. 
lleon  inteftinum. 

Locus  ubi  Ueon  m  Caecum  &  Colon  definit. 
Intcftinum  Cascum  ad  dextri  renis  rcgioncm  conftitu- 
tum. 

Inteftinum  Colon  in  naturali  fitu  confpicuum. 

Kcctum  inteftinum,  &  ipfum  naturalem  litum  obfervans. 

Mulculus  Sphindter  ,  extremitatcm  re&i  mteftini  ,  quae 

Podex  dicitur,  circulariter  amplecTens. 
Duo  alii  mufcult ,  in  re&um  inteftinum  ,  ad  id  retrahen- 

dum  inferti,  unde  Ani  levatorcs  vocati. 
Anus,  leu  Podex. 
Vena  umbilicalis. 

F  I  G  V  R  A  II. 

1)  Ortionem  tenuium  intejlinorum  oflendit,  ut  vaforum 
.  in  ea  infertto  confpiciatur. 

Portio  inteftini  tenuis,mefenterio  adhuc  cohaerens. 
Portio  mefenterii,  in  qua  praeter  membranofam  lubftan- 

tiam  Pmguedo,  Glandulae ,  & Vafa  exprelTa. 
Venarum  Mefaraicarum  foboles. 
Arteriae  mefentericae  propago. 
Nervulus  ad  inteftina  tranfmiiTus. 

F  I  G  V  R  A  III. 


EAndem  inteflini  portionem  exhtbet,  fed  exteriore, 
feu  communi  tunica  alicubi  fublata,ut  interiorin  con* 
fpeclumveniat,  ejr  vafa  mefaraica  nuda  videantur. 

A  A  Inteftini,  quae  adhuc  integra  eft,  portio. 
B  B  Inteftini  porrio,  in  qua  communis  ,  &  externa  tunica ,  a 
propnis,  &  internis  tunicis  diviia  &  elevata  eft,  ut  va- 


forum  excurlus  , 
cernatur. 


&  internarum  tunicarum  fubftantia 


C  C  C  Media  inteftinorum  tunica  ,  five  propriarum  exterior, 
communi  fublata,  nuda  hic  confpicitur. 
Vafa  mefenterica,  D.  Vena  eft,  E .  Arteria,  F,  Nervus. 


A 
B 

C  C 
D 


A 
B 

C 

D  D 


A 
B 
C 

D  D 


A 
B 

CCCC 
D 
£ 
F 
G 


F  I  G  V  R  A  IV. 

INteflinorum  tunicam  intimam ;  &  propriarum  fecun. 
dam,  qu£  in  tcrtia  Jigura  nondum  comparebat ,  ocu/is 
fubjicit,  ut  ejus  rugx  circulares  literis  AAA  notatxob- 
fervcntur. 

F  I  G  V  R  A  V. 

EAndem  inteftini  tunicam  intimam  ,fed  aparte  inte- 
rtore  oflendit,neque  inteflino,ut  in  quartafigura  in- 
flato  Jed fecundum  longitudinem  diffeclo ,  ejr  expltcato. 
Pltcx  quoque  Itteris  AAA  Jignantur. 

F  I  G  V  R  A  VI. 

Coli  inteflini  tnitium  inflatum  dcmonflrat. 

Finis  Ilei  inteftini. 

Initium  Caeci. 

Coli  inteftini  principium. 

Vcnae  portae  ramus  quidam  ad  Colon ,  &  Caecum  perti- 
nens. 

F  I  G  V  R  A  VII. 

Andem  Coli partem,fed  inverfam ,  oflendit,  ut  Val- 
\  vula,  qux  in  principio  ejl,  confpiciatur. 

Ilei  intcftini  finis. 

Valvula  circularis }  cujus  cava  pars ,  Coloni :  convexa," 

Ileon  relpicit . 
Caecum  inteftinum. 
Colon  inteftinum. 

F  I  G  V  R  A  VIII. 

EAndem  intejlinorum  partem  exhibet ,  fed  difciffamt 
ut  cavitatcm  internam  confpiciens,  Valvulam  recltttt 
intuearis. 

llei  finis  interna  fuperficies. 

Valvula  ad  finem  Ilei,  &  Coli  principiam  fita. 

Caecum  inteftinum. 

Coli  inteftini  difle&i  interior  facies. 


F  I  G  V  R  A  IX. 


I 


Nteflina  crafliora  in  fuo fitu,majori paulo  forma,quam 
primafgura,  repraflntat. 


Uei  inteftini  extremitas. 

Caecum  inteftinum. 

Colon  inteftinum. 

Inteftinum  redlum. 

Vnus  ex  mufculis  anum  elevantibus. 

Sphin&er. 

Anus. 


■ 


124 


LIBRI  OCTAVI 


T  A  B  V  L  1   VI  EXPLICATIO. 


M 


Efenterium  adbuc  integrum,fed extra fltum  non* 
mhil diduclum,  monstrat. 


A  A  A   Omenti  membrana  inferior  ,  una  cum  Colo  ,  ex  quo  na- 
fcitur,  e  propria  &  nativa  fede  verfus  fuperiora  tra&a. 
B  B  B   Coli  pars  ,  qux  poft  ventriculum  latebat ,  fupra  hypo- 

chondria  hic  tracla  eft,  ut  Mefenterium  inlpiciatur. 
C  C  C  Ligamentum  illud  Coh  inteftini,  cjuod  cellulas  ,  qu6  mi- 

nus  diifolvantur,  in  fuo  (itu  continet. 
DDDD  Intcgrum  adhuc,  fed  in  diverfas  partes  didu&um  Mefen- 
terium. 

E  E  E  Glandulae,  &  corpora  glandofa,  quae  hinc  inde  inter  me- 


F  F  F 


GGGG 


H 
II 
K 
L 


lenterii  membranas,  &  pinguedincm  diifeminata  con- 
fpiciuntur. 

Venae,  Arteriae,  &  Nervi ,  mefenterii  membrana  adhuc 
involuti ,  &  pinguedini  immerfi  ,  ut  nonnihil  eorum  a 
centro  ad  circumferentiam  progreffus  cernatur., 

Inteftina,  tam  tenuia,  cjuam  crafla  ,  promifcue  hic  ame- 
lenterio  dependentia. 

Veiicae  urinariae  fundus. 

Arteriae  umbilicales. 

Vrachus. 

Vmbilicus. 


i44 


LIBRI  OCTAVI 

T  AB  VLiE    VII  DILVCIDATIO. 


A  A  A 
B  B  B 
C  C  C 
D 

E 
F 

G 
a 
a 

H 
1  I 


"VT  AjaMefenterii,  <&  GlanduLis  amcmbranis  acpin- 
guedine  liberatas  comp/ecJttur. 

Hepatis  convexa  pars. 
Hepatis  cavapars. 
Lien  in  fua  icdelocatus. 

Duodenum  inteftinum  a  Ventriculo  ,  &  lejuno  ablatum, 

ac  dextro  hypochondrio  impofitum. 
Vefica  fellis  ex  cavo  hepatis  adhuc  fulpenfa. 
Meatus  bilarius,  ex  jecore  prodiens,  quem  Spigelius  He- 

paticum  vocat. 
Meatus  bilarius,  ex  fellis  veficula  prodiens,  quem  Spige- 

lius Cyfticumappellat,  &cum  priori  jungitur,  (  a)  ca- 

nalem  communem  conftituens,  (  aH)  quiin  duode- 

num  ceflat. 

Canalis  communis  in  duodenum  inteftinum  infertio. 
Venas  portje  truncus. 


K  K 
L 
M 
N 

OO 

P  b 
P  P  P 

Q.OCL 

c 

R  R  R 

S 
T 


Arteria  Casliaca,  quae  venam  portx  comitatur. 
Venae  porta?  ioboles  Cyftica  ,  ad  Vcficulam  fellis  digeftab 
Vena?  portae  ramus  Splenicus,  ad  Liencm  abiens  . 
Artcrix  Ca?liacae  ramus  Splenicus ,  didae  venx  comes. 
Nervus  fexti  paris  una  cum  vena  &  artena  meiaraica  ,  in 

mefenterium  difleminandus. 
Venae  portx  ramus  Mefentencus  ,  cujus  infertio  iu  Me- 

fenterium,  litera  b  notata  eft. 
Didi  rami ,  &  arteriarum  mcfentericarum  ,  a  fuperiore 

membrana,  &  pinguedine  liberatarum,  diftributio. 
Mefenterii  membrana  inferior,in  qua  glandulae  hinc  mde 

difleminatae  conipiciuntur.  Hujus  principium  a  dorib 

eft  circa  literam  c. 
Inteftina  mefenterii  membranae  adhaerent,  ut  vaforum  in 

ea  terminatio  obfervetur. 
Iejuni  inteftini  principium. 
Glandulae  hinc  mde  per  mefenterium  difperfie. 


146 


LIBRIOCTAVI 

TABVLiE    VIII  EXPLICATIO. 


H 


Ea,  qu*  circa  jecur  obfervanda  funt,  proponit» 
F  I  G  V  R  A  I. 

Epar  integrum  exbibet,  ut  qu<£  foris  in  ipfo  notanda 
veniunt,  confpiciantur. 

Hepar  in  fima  parre,  fua  tunica  veftitum,  &  omnino  illae- 

lum  oftendit. 
Vena  portae,  &  ejus  ex  fima  hepatis  fede  egrefliis. 
Duo  trunci  venas  cavae ,  quae  juxta  gibbam  hepatispar- 

tem  conlpiciuntur. 
Venae  umbihcalis  ex  hepateegreflus. 
Vefica  fellis  in  fima  hepatis  parte  fita. 
Fundus  eft  Veficae  felleae  qui  extra  hepar  prominet. 
Cervix  Veficae  felleae,  in  cujus  parte  niterna  tres  Valvulae 

fitae,  quce  bilis  regreflum  impediunt. 
Du&us  bilarius,  Cyfticus  dictus  ,  quem  Veficula  haec  ad 

inteftinaproducit. 
Alter  du&us  bilarius,  Hepaticus  vocatus  ;  cujus  rami  per 

hepatis  cava  difperfi,  &  in  hunc  caudicem  colle&i ,  ex 

hepatehicprodeunt,&prioriuniuntur  ,  (  c)  ficque 

communem  canalem  conftituunt,  ( c  d  ) 
Artena,  quae  a  ramo  Caeliaco  ad  iima  hepatis  pervenit. 
Ramus  hujus  arteriae,  qui  hepar  ingreditur. 
Alius  ejufdem  arteriae  ramus,  qui  ad  veficam  felleam  ab- 

it,  &  Cyftica  arteria  dicitur. 
Nervus  fexti  paris  cerebri,  ad  hepar  delatus. 
Lobus  exiguus  ,  tenui  ac  fubtili  membrana  cin&us,  qui 

in  omentum  exporrigitur  ,  &  per  quem  hepar  aqua 

plenum  interdiun  evacuatur. 


N 


A  A 
B  B 
C  C 

a 

DD 
E  E  E 

Ee  Ee 

F  F  F 

FfFf 

G  G 

H  H 


Eminentiae  hepatis,  ab  Antiquis  Portae  di<ftae,i:i  idc  &  Ve- 
na  B  circa  nlas  emergens,  Portae  vena  vocut  11. 

F  I  G  V  R  A  II. 

HEparex  carne  ,Jive  a  parencbymate  fuo  Lberatum 
oftendit,  ut  vafa  ipfius,  &  duclut  bilam,j  rive ,  ut 
fummatim  dicam ,  omnta  qu<t  in  Hepate  abflruj.  i  latent, 
evidenter  ocults fubjtciantur. 

Venae  Cavae  portio. 

Truncus  Venae  Portae,  ex  hcpate  cgrcdicntis. 
Veficula  fellis. 

Cervix  veficulg  fellis  abfcifl"a. 

Vena  umbilicalis  in  ramum  vence  portae  definens. 

Venae  portae  ramos  demonftrat,qui  cum  Cavae  ran  lis  pcr 

anaftomolin  junguntur. 
Eos  Venae  portae  ramosoftcndunt  ,  quiad  Cavae  ramos 

non  accedunt. 
Ramos  Venas  cavx  defignant,  qui  cum  Portae  ramis  jun- 

guntur. 

Ejuldem  Cavae  ramos  cos  exhibet ,  qui  ad  Porrx  venam 

non  appellunt. 
Anaftomofes  ramorum  venae  cavae,  portaeque  ,  a  neraine 

adhuc  bene  demonftratas  ,  pcrbelle  conipiciendas  ex- 

hibet. 

Venae  capillaresdictae  ,  quod  capillorumrenuitatem  prae 
fe  fcrant.Ex  his  fenfim  verfus  mternam  hepatis  regio- 
nem  ab  ambitu  exporre&is  quinque  inhgnes  rami 
EEE  EE  circa  truncum  BB  conhftentes,  qui &ex 
ipfis  conficitur,nafcuntur. 


148 


LIBRI  OCTAVI 


T  A  B  V  L  M  IX  EXPLICATIO. 


L 


Ea,  qu*  ad  Lienem  fpeclant,  omnia  ojlendit. 

F  I  G  V  R  A  I. 

Tenis parenchyma  integrum  adhuc ,  in  naturali  ma- 
gnitudme  exhibet. 

A  A  A  Sima  lienis  pars,  in  cjua  vaforum  ingreflus  notari  debet. 
a  a  a  ',Linea  recla,futura  di&a,  circa  quam  vafaingrediuntur. 
B  B  j  Venae  portae  ramus  Splenicus  ad  lienem  accedens. 

b  :  Divifio  ejufdem  rami  Splenici  in  luperiorem  &c  inferio- 
rem  ramum,  ante  ingreflum. 
C  C  Arteriae  Caeliacae  ramus  Splenicus  ,  tortuose  ad  Lienem 
abiens. 

D  Anaftomofis  quxdam  arteriae,  &  vcnae  Splenicae,ante  in- 
greflum  utriufque  in  Lienem  fa&a,ab  aliis  Anatomicis 
nunquam  depicta. 
E  Venae  Splenicae  ramus  Hemorrhoidalis  ,  quomodonon- 
nunquam  ex  ipfb  Splenica?  trunco  enafatur. 
F  F  Arteria:  qusedam  rn  pancreas  defcendent.es. 
G  G  Pancreas. 

H  Alius  ramus  venae  fplenicae. 

F  I  G  V  R  A  II. 

1  Ortionem  Lienis fua  tunica  exutam  ojlendit ,  ut  pori 
&  laxitas  parenchymatis  ipfius  conjpiciantur. 


A  A 


Parenchyma  Lienis  dete&um ,  fuae  fubftantia?  porofita- 
tem  monftrans. 


B  B  Pars  parenchymatis  fua  adhuc  tunica  veftita. 
C  C  Portio  Tunicae  Lienis  a  parenchymate  hberatae. 


D 


A  A  A 
B  BB 


F  I  G  V  R  A  III. 

ifcifja  per  medium  lienis  portione,  ojlenditur  ad  ve- 
rus  nonnullos  vafa  per  ejus  fubsiantiam  difiribut. 

Lien  is  portio  per  medium  fcifla,  in  qua  mehus  etiam  pa- 

renchymatis  fungolitas  apparet. 
Tranlvcrhm  diiciflarum  artcriarum  patentes  orae,  (venas 
enim  ob  tenuitatem  tunicarum  coucidunt)  quarum  ob- 
iter  multitudinem  quoque  obferves. 

F  I  G  V  R  A  IV. 

T"\  EmonJlranturVent,  &  Arteru  per  Ltenem  Jparfe, 
(jr  aparenchymate  denudat*. 

Vena  Splenicajam  jam  lienis  parenchyma  ingreflura. 
B  j  Artena  Splenica  limiliter  parcnchyma  lubiens 


DDD 
E  E 
FFF 


Vtnufque  anaftomofis  antequam  parenchyma  egrcdian- 

tur  maxime  conipicua. 
Venae,  &  Arteriae  in  intinitos  furculos  difperfae,  qui  ora- 

nes  per  lienis  parenchyma  feruntur. 
Divifio  Venae  &  Arteriae  ante  ingreflum  in  duos  ramos, 

fuperiorem  &  inferiorem. 
Vafa  tenuiflima  capillorum  in  morem,  in  quae  rami  majo- 
res  tandem  circa  parenchymatis  ambitum  diflemi- 
nantur,  quae  propterea  ab  Anatomicis  vaia  capillana 
dicuntur. 


LIBRI  OCTAVI 

TABVL&    X  EXPLICATIO. 


A  A 

a  a 
b 

B  B 

c 

C  C 

d 

D  D  D 
E  E 
F 
GG 


A 
B  B 
C 

D  D  D 
E 
F 


REnem  humanum ,  partim  integrum ,  partim  difcif 
fum  exhibet,  ut  ejus  tam  forma  externa  ,  quam  va- 
ja,  ac  partes  interiores  infpiciantur. 

F  I  G  V  R  A  I. 

Renum  formam  externam,  &  emulgcntia 
vafa  exhibet. 

Portio  trunci  Vence  cavae  defcendentis. 
Portio  trunci  Arteriae  magnae  defcendentis. 
Foramen  arterue  Caeliacae,  quae  hic  abfcuTa  eft. 
Vena*  emulgentes. 

Divifio  vense  emulgcntis  in  duos  ramos  antequam  renes 

ingrcditur. 
Arterix  emulgentes. 

Diftnbutio  artcriae  emulgentis  in  duos  ramos. 
Gibba  renum  pars. 
Sima  renum  pars. 

Vena  ad  corpufculum  reni  incumbens  diftributa. 
Vreteres. 

F  I  G  V  R  A  II. 

\T  Aforum  emulgehtium  ingrejfum  in jima  Renum,  & 
*   Vreteris  egrejjumdemonjirat, 

Renis  pars  nondum  laefa. 
Interior  renis  tunica  feparata. 

Pelvis,  qux  ex  concurlu  tubulorum  ureteris ,  in  fimis  re- 

num  exftruirur. 
Tubuli,  five  canales  ureteris. 
Vena  emulgens. 
Arteria  emulgens. 

F  I  G  V  R  A  III. 

)  Rogrejfum  eorundem  emulgcntium  vaforumjima  re- 
.  nis  parte  per  longitudinem  fiffa,  ojiendit. 


A  A  A 


Labra  interna  incifionea  fe  invicem  divifa. 


B  Peivis  Vreteris. 


C 

a 

D  b 


AAAA 
B 

C  C  C 


DD  D 
E 


Vena  emulgens,  quae  jam  in  plures  ramos  divifa  ad  gibba 

renis  tcndit,  in  tres  ramos  divifa.  a. 
Arteria  cmulgcns,  Vcnae  comes  ,  multifariam  divifa.  b. 
tum  extra  locum  remot  i ,  ut  ci  fubjacens  vena  cerna» 
tur  liberius. 

F  I  G  V  R  A  IV. 
Vreteris  ex  fima  renis  parte  exortum  adumbrat. 

Reni  fima  difciffa,  &  explicata  reprajfentat. 
Pelvis  uretcris  in  renum  lubltantia  erformatus. 
Tubulr,  feu  Canales  caruncuias  papillares  undique  am- 
pleclentes,  hoc  loco  de  induftna  divifi,  ut  caruncula; 
lpiae  re&ius  confpiciantur. 
Caruncuiae  papillares  ,  quae  urinam  in  urcteres  tranfco- 
lant. 

Portio  ureteris  fima  renum  egredientis. 

F  I  G  V  R  A  V. 

REne  aperto,  Vreteris  tubuli ,  nonut  antca,  fecundum 
longitudtncm  ,fed potius  tranfverfim  difcijsi  propo- 
nuntur,ut  quomodo  carunculas  undique  circumampkctan- 
tur,  ojlendatur. 

A  A  A  DifcifTi  renis  interiores  partes. 

B  B  B  Vrcterum ,  qux  carunculas  ambiunt ,  orae  relidbe  propo- 
nuntur. 

Carunculae,  quas  undique  urcteres  circumample&untur. 


DDDD 


A  A  A 
B  B  B 
C  C  C 
D 


F  I  G  V  R  A  VI. 


R 


En  per  gibbi  fui  longitudinem  (ciffui  eji,  dhijis  una 
carunculu  ,&  unterum  tubults  ujque  ad finum* 


Rcnis  in  gibba  parte  divifio. 
Carunculae  permedium  fe&a;. 
Tubuli,  five  Canales  Vreteris,  aperti. 
Vulnus  in  ipfum  ufque  finum  penetrans. 


I 


IJ2 


LIBRI  OCTAVI 

TABVLiE    XI  DILVCIDATIO. 


AA  A 
B 
C 
D 
E 

F 

G  G 
H  H 

I  I 
K  K 
L 

M 

N 

OO 
P 


I 


Njlrumenta  urinaria,  cum  Genha/ibus  Firi  partibus  in- 
tegris,  &  in  Juo  fitu  reliclis,  oftendit, 

Hepatis  fima  pars. 
Velica  fellis. 

Du&us  bilarius  ab  intettinis  refe&us ,  &  lurfum  reflexus. 
Vena  Cyftica  di(3:a,  bilis  veficulam  nutriens. 
Arteria,  partim  in  hepar,partim  in  di&am  veficulam  dif- 
tributa. 

Vena  umbilicalis  fiirfum  e  fuo  loco  revoluta. 

Venas  cavae  truncus  defcendens. 

Arteriae  magnae  truncus  defcendens. 

Venae  emulgentes. 

Renes,  in  utroque  latere  r^- 1P1CUI* 

Arteria  emulgens  c"lltra  Poft  venam  Iocata' 

Corpufculn*11  rern  incumbens ,  quod  Renem  fuccentu- 

rian^1  vocant. 
p^opago  ex  vena  emulgente  in  illud  corpufculum  diftri- 

buta. 

Vreteres  ex  fima  renum  parte  ad  veficam  defcendentes, 
Veficas  unnanas  fundus. 


CLQ 

R 
S 

T  T 
V 
XX 

Y  Y 

Z  Z 


b  b 
c  c 
dd 


Vreterum  ad  latera  veficae  defcenfus. 

Vrachi  e  fundo  veficae  enafcentis,  portio. 

Re&um  inteftinum  qua  parte  cum  Colo  intcftino  jungi- 

tur,  abfciflum,  &  rilo  conftri&um. 
Venae  praeparantes,  quarum  dextra  ex  trunco  ,  finiftra  ex 

vena  emulgente  nalcitur. 
Arreriarum  praeparautium.e  trunco  Arteriae  magnaeo- 

rigo. 

Venarum  ,  &  arteriarum  praeparantium  ,  ubi  corpora 

pyramidalia  conftituunt,  unio. 
Teftes  duobus  communibus  tegumentis  exuti. 
Vala  deferentia  dida,qua;  atettibus  ad  abdomen  afcen- 

dunt. 

Penis,  a  fua,  qua  tegitur,  cute  liberatus,&  a  corpore  de- 

pendens. 
Scrotum  quod  teftes  integebat. 
Ilia. 

Lumbi,perquosuretere$,  &vafa  praeparantia  dcfccn- 
dunt. 

Ofla  pubis. 


!*4 


LIBRI  OCTAVI 

TABVLiE  XII  EXPLICATIO. 


EAdem  InHrumenta  urinaria  cum genitalihusViri par- 
tihtts ,  fid  extra  fitum  naturalem  nonnihtl  remota, 
ostendit. 


A  Hepar  in  fuo  fitu, 
B  Vefica  fellis  m  c^rVo  hepatis  fita. 

C  Venaumbilicalisinpropriamhepatisrimarninferta,  hic 
lurfum  retracTa  videtur. 
Renes,  ad  quos  utrinque  vafa  emulgentia  feruntur. 
Venae  cavas  truncus  defcendens. 
Arteriae  magnx,  five  Aortae  truncus  defcendens. 
Hoc  loco  Arteria  magna ,  quae  ante  fubjacebat ,  Venam 

cavam  afcendit,  &  in  duos  ramos  Iliacos  dividitur. 
Venae  emulgentes  ad  renes  porredTae,  quarum  finiftra  lon- 

gior,  &iuperior  eft. 
Arteriaemulgens  finiftra. 

Corpufculum  reniincumbens,  quod  Renem  fuccenturia- 
tum  vocant. 

k ,  Vena,  ab  emulgente  ad  hoc  corpufculum  tranfmhTa. 
L  L  Vreteres  a  renibus  ad  veficam  defcendentes. 
M  M  Vafa  praeparantia ,  e  quibus  Vena  finiftra  ab  emulgente, 
dextra  vero  ab  ipfo  Cavae  trunco  oritur ,  licet  aliquan- 


DD 

EE 
FF 
G 

HH 

I 

K 


N 
O 
P 

CLQ 

R 
S 
T 

vv 

XX 
YY 


zz 

a  a 
b 

c  c 
dd 
e  e 


do  finiftra,  &  ab  emulgente  ,  &  ab  ipfo  trunco  fimul 

dcrivetur,  quod  hic  expreflum  eft. 
Inteftinum  re&um  a  Colo  abfciflum  ,  &  filo  conftricTurn. 
Veficae  fundus. 

Vrachi  in  Veficaefundum  implantatio. 

SphincTer  mufculus  veficae  cervicem  ambiens,  &  uriuae 

effluxum  prohibens. 
Vrethra,  five  canalis  urinarius,a  Vefica  ad  penem  delatus. 
Penis. 

Glans  penis. 

Duo  collaterales  pcnis  mufculi,  five  Penem  erigentes. 
Duo  inferiores  penis  mufculi,  Vrethram  dilatantes. 
Arteriarum,  &  Venarum  praeparantium  infinitae  anafto- 

mofes,  rete  referentes,  ubi  eae ,  quaefunt  in  parte  dex- 

tra,  magis  explicate  cernuntur. 
Tefticuli  utrinque  a  corpore  dependentes. 
Vafa deferentia.  /fiul  \>o.*t*.jVc\<8 
Mufculus  Cremafter,  five  Suipenforius ,  hoc  locoefiio 

fitu  remotus. 
Ofla  pubis. 

Oflis  ilium  cavitas,  inteftinorum  fedes. 
Lumbi,  perquos  Vreteres,  &  Vafa  Spermatica  delceo^ 
dunt. 


LIBRI  OCTAVI 

T  A  B  V  L  &  XIII  EXPLANATIO. 


AA 
BB 
CC 
DD 
EE 
FF 
GG 
HH 

I 

K 

LL 
MMM 


a  a 


N 
O.O 
P 

Q 

RR 
SS 
TT 

vv 

XX 


EAdem  inflrumenta  urinaria  cum  viri  Genitaltbtts ,fed 
e  corpore  extracia  continet ,  ///  borum  cum  illis  con- 
nexio,  rjr  potifimum  tejlium  fubftantta  monftretur. 

F  I  G  V  R  A  I. 

Vrinariorum  vajorum  connexioncm proponit. 

Portio  trunci  Venaz  cavx  prope  hepar,&  ilia  reiecti. 
Portio  trunci  Aortac  delcendentis  limiliter  refecti. 
Gibba  pars  renum. 
Sima  pjrs  renum. 
Venaz  cmulgentes. 
Arteriae  emulgentes. 

Corpufculareni  incumbentia,five  Renes  fuccenturiati. 
Vena  adipoia,  quse  emulgentis  propago  eft,  ln  llla  corpu- 

fcula  definens. 
Arteriolabifida,  ex  arteria  emulgente  idem  corpufculum 

dextrum  ingrediens. 
Venaquae  interdum  ex  rene  in  praedi&um  corpufculum 

mittitur. 
Vretcres. 

Veficae  rotundum  corpus  ita  pofitum,ac  fi  fundo  fuo  pro- 
mineret.  Detracla  autem  membrana  communi ,  prima 
iplius  propria  hic  expreffaeft,  quam  Spigelius  pro 
muiculo  habet,  Detrulbrem  urinae  appellitans.  In  hac 
diJigenter  notandas  funt  fibrae  a  a  re&a  per  ipium  cor- 
pus  excurrentes. 

Cervix  veiicae. 

Sphindter,  cervici  vefica;  circumdatus. 

Re&i  inteftini  fuperior  &  Colo  vicina  pars ,  poft  veficam 

eminens. 
Penis. 

Duo  mufculi  penis,qui  Vrethram  dilatant,five  Penis  infe- 

riores  muiculi  extra  iitum . 
Duo  alii  mufculi  penis,qui  ipfum  erigunt ,  five  Penis  col- 

laterales  mufculi  extra  fitum. 
Vaia  praeparantia. 

Teftes,  in  fuis  propriis  tunicis  adhuc  involuti. 
Vafa  deferentia. 


F  I  G  V  R  A  II. 

TEfiis  tunica  elythroides  ab  uno  latere  detracia  efl ,  ut 
inttma}cjux  fubfiantiam  ejm  tmmedtate  comprehen- 
dit>  (Albugtneam  vocant)  cernatur, 

A  Vafis  praeparantis  pars. 
B  Vafis  detercntis  pars. 
C  C  Teftis,  intima  adhuc  &  albuginea  tunica  veftitus. 
D  D  Tunica  elythroides  a  tefte  fublata. 

F  I  G  V  R  A  III. 

TeHis  ab  erythroide  in  totum  liberatus, 

A  Vaforum  praeparantium  portio. 
23  Vaiis  deferentis,  quod  tefti  adhaerebat,  portio. 
q  q  Corpus  teftis  interna  propna  tunica,  five  Albuginea,  ad- 
hucinveftitura. 

F  I  G  V  R  A  IV. 

TBHis  propria  fubfiantia ,  remotis  omnibus  tunicis> 
tam  proprtts,  cjuam  communtbus,  oftendttur  ,fimul- 
que  vaforum  prxparanttumpropc  tefiem  impiicatto  demon- 

firatur, 

A  A  Tcftis  fubftantia  glanduloia. 
B  B  Albuginea  tunica  ,  quae  immediate  teftem  involvebat. 
C  C  C  I  Venae,&  Arteriae  praeparantis  implicatio,&  varia  anafto» 
mofis  juxta  ipfarum  in  teftem  ingreifum,  coaipicua, 
Vas  dcferens. 


F  I  G  V  R  A  V. 

DEmonfiraturvafbrumprtparantium  in  tefiium  fub'~ 
ftantiam  dtftributio  ,  fimulcjue  implicatio  vajorum 
deferentium  heder*  tn  modum. 


A  A  Teftium  fubftantia  glandulofa. 

B  B  Tunica  teftium  albuginea. 

C  C  C  Venae  &  Aiteriae  Spermatica:  in  teftes  derivatae. 

D  D  Vas  deferens  capreolorum  vitium  inftar  intortum. 

E  Venx,&  Arteriae  Spermaticae. 


ij8 


LIBRI  OCTAVI 


T  A  B  V  L  iE    XIV  DILVCIDATIO. 


AA 
BB 
CC 
DD 
EEEE 
FF 

GG 
HHH 
I 

KK 


EAfdem  partes,  quas  prtcedens,  exemptas  e  corpore,fed 
inverfas  demonstrat. 

Truncus  Venaj  cavae. 
Arterias  magnas  truncus. 
Venas  emulgentes. 
Arteriae  emulgentes. 
Renes. 

Rami  vaforum  emulgentium  derivati  in  corpufcula  reni- 

bus  incumbentia. 
Vreteres. 
Veficae  corpus. 

Vrethra,  five  Canalis  urinarius. 

Duo  nervola  penis  corpora ,  quaj  cum  Vrethra  penem 

conftituunt. 
Praeputium. 


M, 
N 
OO 
P 

CL 
RR 

SS 

TT 

VV 
XXX 

YY 

zz 


Glans  penis. 

Foramen  urethrae,  per  quod  urina,  &  femen  exccrnitur. 
Re&um  inteftinum. 

Re&i  inf eftini  foramen,  quod  Anus,  feu  Podex  dicitur. 

Sphindterani. 

Duo  mufculire&i,re&uminteftinumintr6  retrahentes, 

f  ve  Ani  levatores. 
Mufculi  duo,  qui  dilatant  Vrethram,five  Penis  inferiores 

mufc*uli  extra  fitum. 
Alii  duo  penem  erigentes,five  Penis  collaterales  mufculi 

extra  fitum. 
Vafa  praeparantia. 

Exquifita  demonftratio  anaftomofeon,  &  implicationum 

vafbrum  praeparantium  ulque  ad  teftem. 
Teftiscorpus. 

Vafa  deferentia,  five  Ejaculatoria. 


i6o 


LIBRI  OCTAVI 


TABVL^    XV  DECLARATIQ 


A  A 
BB 

C 

DD 
E 

FF 


CAdaver  ofii  facro  innititur  ,femora  vero  furfum  di- 
dticla  babet,  ut penis  &  ani  partes  i»  fuo  (itu  con/pi- 
cimtur. 

Partes  circa  nates. 
Pubis  regio. 

Penis  in  naturali  fuo  fitu,  fed  cute  nudatus,  ut  omnes  ejus 

partes  videri  queant. 
Duo  nervofa  corpora  una  cum  urethra  penera  conftitu- 

entia. 

Vrethra.,  feu  meatus  urinarius. 

Duo  mufculi  urethram  dilatantes ,  five  Inferiores  penis 
mufculi. 


a 

bb 
c 

GG 

dd 
e 
H 
I 

KK 


Principium  eorum  ab  ani  fphin&ere  I. 
Latus  utriuique  internum.quo  mutuo  fe  tangunt. 
Finis  ad  medu  canalis  latus  mfcrtus. 
Duo  alii  muiculi  pcncm  erigentes,live  Collaterales  pcnis 
mufculi. 

Principium  corum  abfcuTum  a  coxendicis  appcndicc. 
Finis  circa  exortum  penis  infertus. 
Anus,  five  Podex. 

Anum  conftringens  mufculus,  five  Sphin&er. 
Duo  mufculi  re&uminteftinum  furlum  trahentes,five  Am 
levatores. 


X 


16  2 


LIBRI  OCTAVI 

TABVL&  XVI  DILVCIDATIO. 


A  A 
B  B 

CC 
DD 


E  E 

F  F 
G  G 
H 
I 
K 
L  L 


A  A 

;  b  b 
c  c 

D  D 

E 
F 
G 

H  H 

I  I 

K  K 


L  L 
M 
N 


ojenduntur  in  hac  Tabula  omnia  qn*  adpenem 
pertinent. 


A 
B 

C  C 


F  I  G  V  R  A  I. 


V 


Eficam  una  cum  pene  e  corpore  exemptam  exhibet,ut 
abfccndit£  ejuspartcs  videantur. 


Veficae  pofterior  facies,  inteftinum  re&um  refpiciens. 
Vreteresin  partepoftica,  &  prope  cervicem  veficae  in- 
ferti. 

Vaforum  deferentium  portio. 

Veficulae  femindes  ,  granorum  mali  punici  cellulas  ordi- 
ne  &  figura  imitantes  ,  in  quas  prsdida  vafa  deferen- 
tia ,  poftquam  ad  pofteriorem  veficae  partem  perve- 
nerunt,  degenerant. 

Proftatae  glandulofi  urinario  meatui  vel  re&ius  cervici 
ipfius  Veficae  incumbentes. 

Vrethra,  feu  ,  Canalis  urinarius. 

Duo  mufculi  penem  erigentes. 

Glans  penis. 

Vrethrae  finis  in  apice  glandis. 
Pra?putium. 

Duo  corpora  nervofa  pencm  conftituentia. 

F  I  G  V  R  A  II. 

Eafdem  partesquas  prima,  fed  paulb  expiicatiits, 
ojlendit. 

Veficae  facies  pofterior. 
Veficae  difciifae  mterna  facies. 
Vreterum  portio  circa  infertionem  confpicua. 
Velicae  feminales  a  membranis  omnibus  in  finiftro  latere 
denudatae. 

Membrana,  quae  immediate  veficulas  inveftiebat. 
Vas  deferens  finiftrum,  hoc  loco  integrum. 
Idem  vas  hoc  loco  apertum,  ut  interna  ejus  cavitas  appa- 
reat. 

Veficulae  feminales  dextri  lateris  non  amplius  integraj, 
fed  per  longum  diffe&ae. 

Cervix  veficae,  &  urethrae  initium. 

Proftatarum  glanduloforum,  qui  urethrae  impofiti  erant, 
hoc  loco  fa&a  eft  incifio,  &  labra  poftea  incifionis  le- 
viter  diducla,  ut  urethra  fubtus  appareat. 

Duo  penis  nervofa  corpora. 

Glans . 

Prasputium. 

F  I  G  V  R  A  III. 

PRoJiatas  glandulos ,  ejr  his  adnexas  vejiculas  femi- 
nales  compleciitur. 

Proftatarum  ea  pars,  quae  urethrx  erat  circumpofita. 

Veficulae  feminaies  difciflae. 

Veficulae  eaedem  adhuc  integrae,  fed  omnibus  nudatae  te- 
gumentis. 


B 
C 

D  D  D 

E  E  E 
F  F 


G  G  G 

H 
II 


A  A 
B  B 


D 

E 


A  A  A 
B 
C  C 
D  D 


AAAA 
B 

c  c  c 

DDD 
E  E  E 


F  I  G  V  R  A  IV. 

PEnis  a  tcgumcntis  communibus  libcratus,  ibique  abf- 
ciffuiy  ubiextra  corpus  propendcre  incipit. 

Dextri  nervofi  corporis  nervofa  fubftantia ,  tranfverfim 
abfcifla. 

Spongiofa  cjufdem  corporis  fubftantia  ,  internam  illius 

cavitatem  replens. 
Vrethrae  difciflae  portio  fubtus  apparens. 
Dorium  penis. 

Vena  per  idem  dorfum  excurrens. 

Artcria,  utrinque  una  ,  hoc  loco  dividitur  ,  &  altera  fui 

partc,  per  externam  penis  longitudinem  difpergitur; 

altera,  inrcriora,  &  fpongiolam  fubftantiam  pervadit. 
Ncrvi  partim  quoque  extra ,  partim  intus  in  pcnem  dif- 

tributi. 
Glans  penis. 
Corona  glandis. 

F  I  G  V  R  A  V. 

NErvofum  corpn*  Penis  fecundum  longitudinem  dif- 
fecium  ojiendtt,  ut  tntcriom  arterix,  ejr  ncrvi  pro- 
grefus  innotefcat. 

Dorfum  penis,  vel  fuperior  ejus  pars. 

Corpons  nervofi,  in  longum  difiecti  interna  pars. 

Artcria  extra  corpus  nervolum  adhuc  exiftens  ,  fed  mox 

lubintratura. 
Nervus  in  penis  partes  intcrnas  mox  diftribuendus. 
Ingrefliis  arteriae  m  fpongiofam,&  internam  nervofi  cor- 

poris  fubftantiam. 
Nervi  ingrcftiis. 

Arteriae  per  fubftantiam  fpongiofam  diftributio. 

F  I  G  V  R  A  VI. 

Vrethra  fitum  in  pene  edocet. 

Vrethrae  difle&ae  interior  fuperficies. 
Pars  urethrae  quae  glandem  perforat. 
Glans. 

Duo  penis  nervofa  corpora. 

F  I  G  V  R  A  VII. 

COrpus  nervofum  diffecinm  exhibet ,  ex  quo  fpongio- 
fa  fubjiantia  ablata  ejl  ,ut  ejr  feptum ,  (jrpeciim- 
formes Jibra,  conjpiciantur. 

Internapars  nervofi  corporis,a  qua  omnis  fpongiofa  fub- 

ftantia  detra&a  eft. 
Nervus  hoc  ipfum  corpus  ingrediens. 
Arteria  nervi  comes. 

Septum  pellucidum,  eique  attenfae  pe&iniformes  fibras, 
quae  utrumque  nervolum  corpus  intercedunt. 

Rami  arteriae ,  qui  ex  hoc  corpore  nervofo  in  alterum 
tranfineant  per  fepturn. 


164 


LIBRI  OCTAVI 

TABVLiE   XVII  EXPLICATIO. 


A  A 


C  C 


DD 
E 

F 
G 
H  H 
I 

K  K 


A  A 
B  B 

C 
D 
E 
F  F 


H  H 


VAriisfguris  genita/es  fceminarum  partes  reprxfen- 
tat.  Tribus  (juidem primis  prtcipue  externas  ,  five 
Pudendum:  duabus fequentibus,  Cervtcem;  ultima,  Os  in- 
ternum,  (jr  Eundum. 

F  I  G  V  R  A  I. 


\T  Eficam,  &  uterum ,  cum pudendo  a  reliquo  corpore 
*   detracia  ojiendit,  tn fuo  tamen  omma  fitu  adhuc  col- 
locata. 

Pubes,  &  in  ea  enati  pili. 
Clitoris  integra  in  fuo  fitu. 

Labiavulvae  nonnihil  didu&a  ,  ut  fubjacentes  partes  de- 
tegantur. 

Alae ,  feu  pterygomata  &  Nymphae  fimiliter  a  fe  divulfae. 
Foramen  cervicis  veficae,  quae  hoc  loco  in  pudendum  in- 

feritur. 
Externum  cervicis  ofculum. 
Anus,  five  Podex. 
Veficae  facies  anterior. 
Fundus  Vteri. 
Partes  cutaneae  circa  anum. 

F  I  G  V  R  A  II. 


Ontinet  crura  cadaverispropc  nates  abfcijfa,  ejr  dif- 
fecla  pudendi  labia ,  ut  Clitoridis  ftruciura  inno- 


c 

tefcat. 
Os  pubis  dete&um. 

Labra  pudendifuperne,  difle&a.,  ut  Clitoridis  fitus  mon- 
ftretur. 

Pars  Clytoridis  extrema,  penis  glandem  referens. 
Membrana  veluti  praeputium  hanc  partem  contegens. 
Corpus  Clitoridis. 

Duo  corpora  nervofa,quibus  veluti  cruribus.Clitoris  in- 

nititur. 
Externum  cervicis  ofculum. 

F  I  G  V  R  A  III. 

PAulo  explicatius  omnes  Ctitoridis  partes ,  quam pr<e- 
cedens,  exhibet. 

Literasidem  hicdenotant,  quod  in  praecedenti  figura. 
H,  H,ver6  praeter  caetera,  Venas,Arterias,&  Nervos, 
qui  ad  Clitoridem  propagantur ,  demonftrant. 


A  A 
B 

C  C 
D 
E 

F  F 
G 

H  H 


F  I  G  V  R  A  IV. 

VT  Tcrum,  cum  Pudendo  confpiaendum  exhibet:  fic  ta- 
men,  ut  illtus tantum partes  externx ,  hujus  interntt 
videantur. 

Pubes,  &  in  ipfa  enati  pili. 
Clitoris. 

Alae,  fcu  Nymphae. 

Foramen  cervicis  vcficae. 

Externum  cervicis  uten  olculum. 

Cervicis  totius  externa  facies. 

Regio  in  qua  coniiftit  internum  utcri  ofculum. 

Fundi  utcn  cxterior  fuperficies. 

F  I  G  V  R  A  V. 

/^*  Ervicem  uteri  fecundum  longttudinem  apertam ,  o- 
'  culis fubjicit. 


AAAA  Cervix  uteri  in  longum  diflc&a  ,  cujus  fectionis  labra  ex- 
trorlum  refle&untur,  ut  rugae  intenorismcmbranas 
conlpiciantur. 
B  Os  utcn  internum  adhuc  intcgrum. 
CC  Fundus  uteri  integer. 
D  D  Labra  pudendi. 
E  E  Alae,  fcu  Nymphae. 


F  I  G  V  R  A  VI. 


V 


Teri  Jecundum  longitudinem  diffecli  orifcium  in- 
ternum ,  ejr  fundurn  exhtbet ,  ut  ejus  interna  factes 
confptciatur. 


C  C 

D  DD 
E  E 


Orificium  Vteri  difciflum. 

Craffities  fubftantiae  utcri  prope  hoc  orificium,cujus  opc 

admiranda  illa  dilatatio  &  conftri&io  perficitur. 
Linea,  five  futura  ,  quae  uteri  fundum  in  dextram  &  fini- 

ftram  partem  dinmit. 
Fundi  uteri  interna  pars  nullis  diftin&a  ccllulis. 
Ingreflus  &finisvalorum  deferentium. 
F  F  F  F  |  Se&io  per  uteri  fubftantiam  in  longum  fac"ba,ut  ejus  craf- 
fities  obiter  notetur. 
Rima,eiquerelpondens  tuperculumadicHa&a,  utorifi- 

cium  uteri  accuratiusclaudatur. 
Striae  quaedam,  &  tranfverfae  rugae  eidcm  ufui  dicatae. 


aa 


bbbbbb 


66 


LIBRI  OCTAVI 

TABVLiE  XVIII  EXPLICATIO. 


PArtes  muliebres  generationi  infervientes  in  fuo fitu 
reprafentat ,  earundemque  a  Virilibus  differentias  de~ 
clarat» 

A  Hepatis  pars  gibba. 

B  Hepatis  pars  lima,  feu  cava. 

C  Pancreas  ad  thoracem  fublatum. 

D  Lienis  parsgibba. 

E  Vena  umbilicalis  in  rimam  hepatis  inferta. 
F  Vefica  fellis  fub  cavo  hepatis  lita. 

G  Duodenum  inteftinum  a  Ventriculo,  &  Iejuno  abfciffum, 
ac  furfum  ad  thoracem  tra&um. 
Porus  bilarius,  a  Veficula  fellis  ad  duodenum  dedu&us. 
Venae  cavae  truncus  defcendens,  &  ejus  divaricationes. 
Arteriae  magnaz,  five  Aortae  truncus  defcendens. 
Venae  emulgentes   a  Cava  ad  renes  protenfae ,  quarum 

dextra  brevior  eft. 
Renes,  in  quos  Vafa  emulgentia  implantantur. 
Reni  incumbens  corpu/culum  ,  quod  Ren  fuccenturiatus 
vocari  folet. 

Vena  exigua  ab  emulgente  ad  illud  corpufculum  por- 
re&a. 

Vreteres  ex  fima  renum  parte ,  ad  Veficam  utrinque  de- 

fcendentes. 
Veficae  urinariae  fundus. 


H 
I  I 
K  K 
L  L 

MM 
N 

O 

P  P 


R 

S 

T  T 


y  y 

2 
a  a 

b 
c  c 
dd 

e  e 

f  f 

g  g 


Vrachi  in  fundum  veficae  infertio. 
Inteftinum  rcdtum  caparte  ablciflum,qua  cum  Colojun- 
gebatur. 

Venae  praeparantes,  quarum  dextera,  a  trunco:  finiftra,ab' 
emulgente  nalcitur.  Hae  ln  via  m  duos  dividuntur  ra- 
mos,  quorum  qui  major  eft  ad  teftcs,  minor  ad  uterum 
fertur,  hic  tamen  incuria  quadam  non  fiint  exprefti. 

Arteriae  praeparantes  ,  ex  trunco  Aortae  dedu&ae,  qua»  fi- 
militer  ut  Venae ,  quarum  funt  comites,  dividuntur  ,  6c 
diftribuuntur. 

Venae  cavae,&  Arteriae  magnae  divaricatio.  ubi  arteria  ve- 

nam  fupergreditur. 
Arteriae  umbilicales,  quae  lateribus  veficae  adhaerebant. 
Vteri  fundus. 
Teftes  muliebres. 

Vafa  deferentia,  a  teftibus  ad  uteri  cornua  tranfmuTa. 
Duo  caeca  fcminis  vafa. 

Duo  fuperiora  uteri  ligamenta,vefpcrtilionum  alis  aflimi- 
lata. 

Duo  inferiora  uteri  ligamenta  rotunda  ,  abinferiore  par- 

te,  qua  clitoridi  inieruntur,abiciifa. 
Cavitas  ofliumilium ,  quae  in  iaeminis  amplior ,  quamin 

viris  eft. 

Lumbi,  per  quos  Vrcteres  &  Vafa  fpermatica  delcen- 
dunt. 


LIBRI  OCTAVI 

TABVL&    XIX  EXPLICATIO. 


GEnitalia  feminamm  naturali  loco  fofita  continet, 
nifiquod  uterus  aliquantulum  extra  foveam  offium 
iltum foras  trac~tus,]>ubi  incumbtt. 

Hepar,  in  fuo  naturali  fitu  pofitum. 
Velicafellis.  • 

Meatus  bilarii ,  ex  hepate  bilera  in  veficulam  convehen- 
tes . 

Meatus  bilarius,per  quem  veficula  bilem  in  inteftina  exo- 
nerat. 

Venae  cavae  truncus  defcendens. 
Arteriaj  magnae  truncus  delcendens. 
Venx  emulgentes. 

Artena  emulgens  dextera  ,  poft  venam  obfcure"  appa- 

rens. 
Renes. 
Vreteres. 

Dextra  vafa  praeparantia ,  quae  utraque  ex  fuis  truncis  o- 
nuntur. 

Siniftra  vafa  praeparantia ,  ex  quibus  Vcna  cxemulgentc, 
I     Arteria  ex  trunco  deicendit. 
N  N '  Teftes,  m  quos  di&a  vaXa  praeparantia  inferuntur. 


O  O 
P  P 

CL 

R 
S 

T  T 

V  V 
X  X 

Y  Y 
Z 

a  a 
b  b 
c  c 


d  d 


Ligamentum  uteri  fuperius,  nonnihu1  corrugatum. 
Vaia  caeca,quae  Fallopius  Tubas  utennominat. 
Vterifundus  e  loco  naturali  remotus. 
Rc&um  inteftinum  abfciflum. 

Veiicae  fundus  extra  luum  locum  verfus  anteriora  fepofi- 
tus. 

Duo  inferiora  utcri  Iigamenta,quaealias  in  clitoridem  de- 

finunt,  hic  prope  finem  abicifla  ,  dcorium  pendent. 
Arteri3e  umbilicales. 
Oflaihum. 

Vafa  deferentia ,  a  teftibus  in  uterum  infcrta. 
Vrachus. 
Venae  iliacae. 
Artcriae  iliacaj. 

Venae,  &  Arteriae  epigaftricae,quae  ab  iliacis  oriuntur  ,  & 
per  re£tos  abdominis  mulculos  aiccndcntes  ,  cura 
mammanis  per  anaftomoies  junguntur  ,  hoc  ioco  am- 
putatae. 

Venarum  Arteriarumquefrequens  anaftomofis  ,  in  utero 
tandem  dciinens.Eadem  in  fimftro  quoque  latere  con- 
ipicua  eft,  ied  Author  in  dexero  folum  demonftravit. 


1  7° 


LIBRI  OCTAVI 

TAB  VLiE  XX  EXPLICATIO. 


AA 
BB 
CC 
DD 
EEE 
FF 


H 
I 

b 
K 
LL 
MM 
NN 


13?  Afdcm  partes,  quas  frxccdcntcs  dtu,[ed  extra,  corptts, 
JC<  &  paulo  explicati;;s,propomt. 

Portio  trunci  Venic  cavae  dcfcendcntis. 
Portio  trunci  Arteriae  magnae  defcendentis. 
Venae  emulgcntes,  cx  quibus  dextra  brevior  eft. 
Arteriae  emulgentcs. 

Renes,quorum  naturalis  magnitudo  hic  fere  exprcifa. 
Corpufcula  illa  rcnibus  incumbentia  ,  quae  Rencs  fuccen- 

turiatos  appellant. 
Venula  ,  quae  praeter  emulgentem,ad  dextrum  renem  ire, 

in  hoc  cadavere  inventa  fuit,  in  aliis  deefle  folet. 
Vena  praeparans  dextra  ,  ex  ipfo  trunco  venx  Cavae  pro- 

diens. 

Arteria  praeparans  iiniftra,  e  trunco  emergens. 

Vena  praeparans  finiftra,ex  fui  lateris  emulgente  pronata. 

Venaehujus  propago,  Aortam  ingrediens. 

Arteria  praeparans  dextra,  ex  anteriore  fuo  trunco  enata. 

Duo  Vreteres  a  renibus  ad  veticam  defcendentes. 

Rami  iliaci  vena  cavae. 

Ramiiliaci  Arteriae  magnaj. 


OO 
PP 


Q 

RR 


VV 
XX 
YY 

zz 

c  c 
dddd 


Artcria;  umbilicales. 

Dcxtra  Vena,&  Arteria  epigaftrica,quae  ab  iliacis  oriun- 
tur,  &  pcr  re&os  abdominis  mufculos  afccndunt ,  ubi 
cum  mammariis  per  anaftomolcn  junguntur  ,  hoc  loco 

abfciflae. 

Rc&um  inteftinum,  abfciflum,  &  filo  conftri&um. 

Veficae  fundus  verfus  inferiora  reflexus. 

Portiuncula  Vrachi  in  vefica;  fundo  reli&a ,  ut  ejus  exor- 

tusconfpiciatur- 
Vteri  f undus,  c  loco  naturali  remotus,  &  reflexus,  ut  ejus 

cum  inteftino  reda  connexio  cernatur. 
Teftes. 

Duo  fiiperiora  &  membranofa  utcri  ligamenta. 
Vafa  dtfcrentia. 

Vafa  casca,  a  Fallopio  Vteri  Tubaecognominata. 

Duo  inferiora  &  rotunda  uteri  ligamenta. 

Anaftomofes  arteriarum  ,  &  Venarum  hypogaftricarunu 
quae  hic  exadte  apparent ,  in  llniftro  quidem  latere ,  in 
fuo  adhuc  loco  reliclis  vafis  :  in  dextro  vero  ,  nonnihil 
e  loco  remotis,  utrobique  taraen  eorum  in  uterum  in« 
grefliis  confpicuc  cernitur. 


i 


1 


172 


LIBRI  OCTAVI 


TABVLiE   XXI  EXPLICATIO. 


A 
BB 

C 

D 
EE 

F 

G 
H 
II 

K 
LL 

MM 
N 

P 


F  I  G  V  R  A  I. 


V 


Terum  extra  corpus pofitum ,  cum  annexis  tesiibus, 
vafsdeferenfibus,  &  vefica  urinaria  exhibet. 


Vteri  fiindus. 

Inferiora,  &  rotunda  uteri  ligamenta,hoc  loco  abfcifla. 
Regio,in  qua  uteri  internum  orificiu  fitum  fuum  obtinet. 
Teftis  dexter,  membrana  fua  adhuc  inveftitus. 
Vala  defcrentia  ad  uten  cornua  a  teftibus  porrecla. 
Superius,  &  membranoliim  uteri  ligamentum,vafa  defe- 

rentia  tcftibus  alligans. 
Membrana  teftis  dextri  ab  ipfa  fubftantia  feparata. 
Glandulofa  teftis  finiftri  fubftantia  eleganter  confpicua. 
Vteri  collum,  feu  Cervix,  vulgo  Vagina  di&a  ,  qua;  a  pu- 

dendo  externo  ad  os  intenus  uteri  protenditur. 
Inteftinum  re&um  abfcifliim. 
Cutis  una  cum  pinguedine  ab  ofle  pubis  detra&a. 
Ligamentum,leu  membrana  uterum  cum  V efica  jungens. 
Corpusveficae,  omni  fibrarum  gencre  donatum,&  ad  in- 

feriora  reflexum,ut  uterus,quo  cum  ne<3:itur,videatur. 
Vrachi  portio. 

Vreteres  in  veficae  pofteriorem  fedem  prope  cervicem 
definentes. 


BB 
CC 

D 
E  t 
FF 

GG 
IIH 

II 

K 
L 

MM 

NNN 

OO 


F  I  G  V  R  A  II. 

Tttrum,  cum  juts  fafis  ejr  Tefitbus  annexis}demonsirat. 

Vcfica  urinaria,  ad  inferiora  revoluta,  ut  uterus,  qui  fub- 

jacet,  confpiciatur. 
Vreterum  in  veficam  infertio. 

Cervixuteri,fiveVagina ,  in  quam  plurima  vafa  diflemi- 
nantur. 

Vtcri  fundus  utrinque  obfcure  protuberans. 

Duo  inferiora,  &  rotunda  uten  ligamenta  abfcifla. 

Vas  caecum  ab  utero  ortuirijhoc  loco  ligamento  fuperiori 

&  lato  adhuc  annexum  oftenditur. 
Idem  vas  in  finiftro  latere  a  ligamento  lato  feparatum. 
Vafa  deferentia  ,  utriufque  lateris  a  teftibus  ad  uteri  fun- 

dum  dcfinentia. 
Superius  &  membranofum  utcri  ligamentum ,  per  quod 

complura  vafa  a  praeparantibus  orta,  difleminantur. 
Vafa  praepaiantia  dcxtra,  in  fubftantiam  teftis  digefta, 

nondum  aligamento  membranofbhberata. 
Vafa  praeparantia  finiftra, a  ligamento  membranofb  libe- 

rata,  uteorum  in  teftem  infertio  confpiciatur. 
Teftium  corpus,  quorum  dexter  membrana  fua  te&us,  fi- 

nifteromnino  nudus  oftenditur. 
Venae,  &  Arteriae,  quae  multis  anaftomofibus  in  cervicem 

&  fundum  Vteri  definunt,expurgationi  mcnftruorum, 

&  nutritioni  fcetus  famulantes. 
Nervi,  per  uteri  corpus  diflcminati ,  qui  partim  a  Spinali 

medulla,  partim  a  iexu  cerebri  conjugatione  onuntur. 


• 


Tabula   XXI.  Lib.    VIII.  173 


y  3 


TABVLiE   VNICiE    LIB.  NONI 


DILVCIDATIO. 


BB 

c 

DD 
EE 

FG 
a  a 
b 


HH 

I 

K 
LM 


NOO 

PP 
Q 


R 
ST 


V 
TT 

X 
Y 


cd 


\  Pcrfequiturpartes  medio  ventri  dicatas. 

F  I  G  V  R  A  I. 

COr,  ejr  Pulmoncs ,  tum  Vcnarum,  Arteriarumque  ex 
ipfoegre/Jum ,  ac  Nervorum  recurrentium  circahas 
reflexionem  demonsirat. 

Caput  afperas  arteriae,  fiveLarynx,cujus  prima  cartilago, 

iive  fcutiformis,  hic  prominet. 
Proceflus  fuperiores  cartilaginis  fcutiformis. 
Fifliira  cartilaginis  fcutiformis. 
Cncothyroidei  antici  in  fuo  fitu. 

Fiftula  aiperae  artenx,  ex  cartilaginibus  ,  &  membranis 
eas  coingantibus,  exftru&a. 

Cor  in  fuo  iitu,  aclorma  pyramidali  depi&um  .  per  cujus 
fuperficiem  extcrnam  levem  Vena  Corooaria  a  a  difle- 
minatur ,  pinguedine  copiofa  b  oblita.  C&terumiuc 
iifdem  elementis  fedes  utnufque  Ventriculi  lunul  mdi- 
catur.  nam  F,  dextro  :  G,  autem,  finiftro  infcr.ptu  eft. 

Cordis  bafis,ex  qua,velut  ex  fonte  quodam,quadngemi- 
na  valbrum  foboles  emergit. 

Apex,  iive  mucro  Cordis. 

Auriculs  cordis  dextras  nonnulla  portio  expreiTa. 
Venas  cavae  truncus  aicendens.  Lautem,  i!iam  partem 

defignat,  qua;  in  Cor  hift  ,  orificio  admodum  amplo  : 

M verd,  quas  ad  fuperiora  excurrit. 
Arteriaj  magnx  truncus  aicendens ,  qui  mox  in  duos  fub- 

claviosramos  OO  dividitur,exquibus  pofteapropa- 

gantuiCarotidesarteriaePP,quaeverfus  caput  abeunt. 
Arteria;  magnae  truncus  defcendens,  a  poftica  puJmonum 

parte  ad  anticam  retra&a ,  ut  finiftri  recurrentis  nervi 

T  T,  circa  eum  reflexio  demonftretur. 
Arteria  venofa  in  pulmonum  fubftantiam  propagata. 
Nervi  duo  recurrentes,utrinque  ,a  fexta  cerebri  conjuga- 

tione  oriundi.Horum  dexter  SS,circa  dextram  fubcla- 

viam  arteriam  0,tanquam  troclileam,refle&itur  (t)in- 

deque  verfus  fuperiora  (unde  &  nomen  obtinuit )  re- 

currit,  V. 

Sinifter  contra  T  T,  circa  arteriae  magnae  truncu  defcen- 
dentem  Q,  refle&itur,  (t)  &  fimiliter  afcendit  X. 

Ramus  a  dextro  recurrente  nervo  SS,  ad  Diaphragma 
tendens. 

Ramus  a  finiftro  nervo  recurrente  TT,  ad  Ventriculi  ori- 
ficium  concedens. 

Pulmonis  fubftantia ,  in  iuos  lobos  divifa  ,  innumeris  ve- 
nularum  propaginibus  per  externam  fuperficiem  fpar- 
fis,  repleta.  Demonftrantur  autem  his  literis  duas  ipfius 
partes ,  &  dextra  quidem  chara&ere  c,  finiftra  vero, 
elemento  d. 

F  I  G  V  R  A    II,    I  I  I,  &c. 

FlIgur<£  fequentes  ufque  ad  duodecimam  omnes ,  cartila- 
ginum  laryngis  demonslrationi  funt  dicau.  Ex  his 
Secvnda  ejr  Tertia  /'» fitu  ftto ,  five  Laryngem 
ipfam  integram,  ejr  HUfam,  repr<efentat :  reliqu<e,fepara- 
tim  fingulas  exhibent.  Qvarta  cjuidem,  fjr  QV  i  n- 
t a  cartilaginem Thyroidem,five fcutiformem.  Sexta 
ejr  Septima,  Cricoidem  ejr  Aryt&noides  fimuljunflas. 
Octava  ejr  Nona  Cricoidem  folam  feparatam  ab 
Aryt&noidibtu.  Decima  ejr  Dvodecima,  Ary- 
txnoides.  Cum  ergo  finguU  duplici  figura  exprimantur, 
prior  quidem  femper  anteriorem;  posierior  autcm  poHicam 


ABCD 
AA 
B 

CCDD 

E 
F 

G 
HH 

II 
LM 

N 
OO 
PP 

QJ 
R  sT 

TT 

vv 


AAA  A 


BB 
C 
D 
E 

FFF 


A 
BB 
C 
D 
E 
F 
G 
H 
I 


A 
B 
C 
DD 
E 
F 
G 

HHH 


faciem  ostendit.  Vfi  autem  fumus  communibus  in  omnibus 
literis. 

Afperae  arteriae  caput,  five  Larynx. 
Thyroides  five  fcutiformis  cartilago. 
Fiflura  Thyroidis. 

Proceflus  thyroidis  cartilaginis,  ex  quibus  C  C  fuperio- 

res  demonftrat :  DD.  inieriores. 
Cricoides  five  Annularis  cartilago. 
Cricoidis  cartdaginis  pars  antenor,  gibba ,  femicircula- 

ris,  ac  tenuis. 
Ejufdem  pars  pofterior,  lata,  plana,  ac  major. 
Lineaaipera.Spina  innominatascartilaginisGaleno  dida. 
Duas  arytaenoides  cartilagines,  five  Guttales. 
Proceflus  earum,fupcriores  quideL,inferiores  autemM. 
Epiglottis. 

Fiftula  aipcra?  arteriae. 
Cartilagines  fiftula;. 
Pars  mcmbranea  fiftulae. 

Os  hyoides  in  fuo  fitu.  Sed  R  ipfam  bafin  :  SS  autem, 

cornua  ejus  demonftrant. 
Connexio  cornuum  oflis  hyoidis  SS  cum  proceflibus  fu« 

penoribus  CC  cartilaginis  thyroidis  AA. 
Cricothyroidei  antici  mufculi  in  fuo  fitu. 

F  I  G  V  R  A  XII. 

COrdis  dextrum  ventriculum,  fecundum  ejufdem  lon- 
gitudmem  incifum ,  una  cum  Valvulis  figmiformi- 
bus,  demonfirat. 

Labra  incifionis  fa&ae  fecundum  ventriculi  longitudine. 

His  literis  quidquid  interje&um  eft,  interiorem  ventri- 

culi  dextri  fuperficiem  exhiber. 
Bafis  cordis. 
Mucro  cordis. 

Cavernulae,  quae  in  fuperficie  cordis  interna  occurrunt^ 
Protuberantiae  carneae» 

Valvulae  tresfigmiformes,Venae  arteriofae  orificio  praepo- 
fitae,  foris  ipe&antes. 


V 


F  I  G  V  R  A  XIII. 

En<e  Cav<s,  ejr  ArterU  Venofe,in foetu  nondum  edito» 
anafiomofn  membranula  teclam  ostendit. 

Cor,  a  pofteriore  fui  fede,qua  vertebras  refpicit,depi&u. 

Venae  Cavae  truncus,qua  cordi  conterminus  eift. 

Auricula  cordis  dextra. 

Arteriae  magnae  truncus  afcendens. 

Ab  hoc  enata  fubclavia  arteria. 

Arteriae  magnae  truncus  defcendens. 

Arteria  Venoia. 

Anaftomofis,prout  in  vena  cava  apparet. 
Membranula  anaftomofi  huic  praefixa  ,  &  valvulae  inftar 
occludens. 

F  I  G  V  R  A  XIV. 

ARterU  magna ,  &  Vemarteriofz  in  foetu  tmio ,  per 
tubulum  facla. 

Cor. 
Pulmo. 

Arteria  magna  ex  corde  emergens. 
Arteriae  magnae  truncus  delcendens. 
Vena  arteriofa. 

Venae  arteriofie  ingreflus  in  pulmones. 
Tubulus,  cujus  beneficio  hxc  unio  fit. 
Rami  quidam  arteriae  mfgnae  abicifli. 


TABVLiE   LIBRI  DECIMI, 


E  A  R  V  M  QV  E    E  X  P  L  A  N  A  T  I  O. 

JN  his  Tabulis  ea  omnia  oftenduntur,  qtu  in  capite  cerni  poffunt,fed  imprimis  Cerebrum ,  cujm  duplex  demonftrandi  r4- 
Ltiopropontiur,  quarum  altera  antiqua  eft,  quam  Galenus,  c&terique  Gr&ci,  ac  inter  Recentiores,  Vefalim ,  &  Fallopim 
fccutifunt :  altera  no"pa,  &  noftro  primum  feculo  a  Conftantino  Varolio,  diligentifimo  Anatomico  anno  1 570  im>enta&f 
pofteaaliquam  multis  epiftolispropoJita.VtraqueJingulariartificioi^  induftria  exhibetur,  cum  omnes  partes  eo  ordine  in 
conjpeclumproferantur,  quo Je  mutuo  fcclionis  ferie  confequuntur,  adeo,ut  his  diligenter  infpeclis,fuo  quifque  marte  ac  ftu- 
dio  anatomiam  Capitis  adminiftrare  -valeat,fngulafque  fecliones  &7  cultrorum  duclm  nullo  negotio  addifeere. 

T  A  B  V  L  jE    I  DECLARATIO. 


AAA 

E 

C 

DDD 
EEE 

123 

FFF 
G 

a 
H 

b 
III 

K 

LL 
MMM 


D 


F  I  G  V  R  A  I. 

TffeBis  decujfatim  cuticu/a,ejr cute,extern£primum 
capitis  partes  dcmonsirantur. 

Cutis  cum  cuticula ,  ac  radicibus  pilorum  ,  amembrana 

carnofa  detra£ta. 
Cutis  vera,  cui  pili  adhuc  inhaerent. 
Cuticula  a  cute  feparata. 

Membrana  carnola ,  per  cujus  fubftantiam  plures  venulae 
excurrunt. 

Mufculus  fupercilium  attollens,  (vulgo  Frontis  mufculus 
didtus,)  hic  extra  fuum  locum  fitus,  in  quem  tres  nervi 
inferuntur.  ( 123.) 

Pinguedo  per  cranium  expanfa. 

Pericranmm  penoftio  adhuc  incumbens  ,  in  fuo  naturali 
fitu  cernitur. 

Idem  pericranium  a  perioftio  feparatum,  ac  inverfum. 
Perioftium  fupracranium  expanfum  ,  inque  naturali  fitu 

confpicuum. 
Idem  perioftium  a  cranio  divulfum,  ac  inverfum. 
Cranium ,  five  Os  capitis ,  di&is  omnibus  partibus  fub- 

jacens. 

Sutura  coronalis,  per  anteriorem  cranii  partem  tranfver- 

fim  excurrens. 
Sutura  fagittalis,  per  capitis  longitudinem  decurrens. 
Mufculustemporalis  pericranio  adhuc  te&us. 


F  I  G  V  R  A  II. 


A 


Dempta  orbiculatim  ferra  tanta  calvarUparte,quan- 
ta  anfcrri  fo/et,  eorum  ,  qu£  in  cranii  cavitate  conti- 


AAA 
BBB 

C 

D 

E 


FFF 

ggg 

HHH 
II 


nentur ,  videndorum  gratia ,  internx  partes  confpiciencU 
exbtbentur,  fcdtmprimis  Membrana  craffa,  tanquam  qu* 
proxtme  cranio Jubjacet. 

Veftigia  refe&i  cranii,partiumque  ipfum  integentiiun. 
Membranaecraflae  dextrapars,  in  quavenaehinc  mde  di- 

lperfae  obiervantur. 
Primus  truncus  harum  venarum  per  os  cuneiforme  afcen- 

dens. 

Alter  cruncus  fub  offe  in  diverfas  partes  ramulos  fuos  ex- 
pandens. 

Propago  quaedam  venarum  illarum  ,  quae  adhuc  fub  ofle 
lacttant.  Caeterum  hi  trunci  omnes  a  fecundo  ramo,fi- 
ve  anteriore  encephahco,  qui  ab  interiore  ramo  lnter- 
nae  jugularis  nafcitur,&  per  cuneiformis  oflis  forarnen 
feptimum  calvanam  ingreditur ,  originem  ducunt : 
funtque  ilh  ipfi  ,  quorum  veftigia  fuperius  ,  tabula^ 
fig.2  hbri  fecundi,  in  cranii  interiore  facie,  litera  F  F» 
inugnivimus. 

Denotaturlocus ,  ubi  finus  tertius  membranae  craflae  ex- 
currit ,  &cerebrumin  dextram  finiftramque  partem 
fecatur. 

Afpera  quaedam  veftigia  fibrarum,  quae  hoc  loco  e  crafla 
membrana  enata ,  per  fiituram  fagittalem  ad  pericra- 
nei  conftitutionem,  egrediebantur. 

Veftigia  fibrarum,  quae  iimiliter ,  fed  coronalem  futuram 
tranfeuntes,  cranio  exciderant. 

Divifio  cercbelli  a  cerebro ,  quae  fit  mediante  membrana 
crafla.Vbi  fimiliter  vcftigia  apparent  afpera  fibrarum, 
quae  per  futuram  lambdiformem  cranium  egrediuntur. 


178 


L  I  B  R  I    D  E  C  I  M  I 

T  A  B  V  L  i£   II  DILVCIDATIO. 


A  A  A 


b  b  b 
B  B 

c  c  c 

DD  D 


EEEE 

FFFF 
GGGG 


F  I  G  V  R  A  I. 

T~\  iffefla  decufjatim  membrana  crajfa ,  remotaque  ad 
latera,  tenuis,  ipfi  proxtme  fubjacens,  confpeciui  of- 
fertur. 

Membranx  craflae  dccuflatim  difle&ae  portiones  tres  a 
capite  dependentes,ubi  ejus  interior  luperficies  cerni- 
tur,  &  venulae  minutiflimaeper  ipfam  difpcrfae,  notatae 
literis  b  b  b. 

Veftigium  rele&i  cranii. 

Sinus  tertius  membranae  craflae,  cerebrum  in  dextram  C- 

niftramque  partem  dirimens. 
Vafa  ex  hoc  flnu  dedudta,&  per  fuperficiem  tenuis  mem- 

branae  difleminata,  unde  poftea  ad  cerebri  lubftantiam 

digeruntur. 

Membrana  tenuis  cerebrum  univerfum  immediate  am- 
biens,  &  tegens.  In  hac  notabis  primum  vafa,  mirifico 
quodam  ordine,juxta  feriem  anfradtuum  cerebri  ex- 
currentia:  deinde  &  dudtum  ipfius  membranae  fecun- 
dum  illas  circumvolutiones. 

Arfra&us  cerebri  fub  membrana  tenui  nonnihil  apparen- 
tes. 

Sinus  fpirarum,  leu  circumvolutionum  cerebri,  nondum 
fatis  evidentes. 


A  A  A 

a  a  a  a 

b  b  b 
BBBBB 

cccc 

D  D  D 

E  E 
F  F 
G  G 


H  H  H 
I 

L  L  L 


F  I  G  V  R  A  II. 


REmota  utraque  cerebrimembrana,  tamcraffa,  qu.im 


tenui,cerebritm  tpjum  confpiciendum  exhthetur.  tum 
procejjus  membran&  crajjx  ,qut  Falx  dicttur ,  nonnihtl  e 
fuo  Loco  naturaliekvatus  oflenditur. 

Membrana  tenuis  a  cerebro  feparata,&  invcrfa,  ut  inter 
na  ipiius  facics,  per  quam  venulac  in  omnes  cerebn  an- 
fractus  copioiiflimecxcurrunt,  confpiciatur. 

Propagines  exilium  vcnarum  ex  cerebri  anfractibus  c- 
rumpcntium,  per  tenuem  membranam  fparfae. 

Venulae  exiles  digeftae  per  tenuem  membranam. 

Portiones  membranae  tenuis  ,  quae  inter  ipiras  ferpentcs, 
fpiras  undique  inveftiunt. 

Anfra&uscerebri,  fiveSpiraj ,  inteftinorum  ritu  contor- 
tae,  atquc  exloco  naturali  remotae. 

Spatium  inter  dextram  ,  &  iiniftram  cerebri  partcm ,  in 
qua  FaJx  reconditur. 

Dextracerebri  pars. 

Siniftra  cerebri  pars. 

Proceflus  membranae  craflae  fuperior,Falx  di&us,copio- 
iis  venulis  refertus,  &  inter  dextram  ,  iiniftramquc  ce- 
rebri  partem  litus ,  qili  ex  loco  naturali  hic  elevatus 
cernitur. 

Superior  falcis  pars,  per  quam  finus  tertius  craflae  raem- 

branae  excurrit. 
Extremitas  falcis  acuta,  quae  ofli  criftoib  adne&itur. 
Sinus  tertius  craflae  membranae  cerebri ,  faiciformi  pro- 

cciTui  fuperftratus. 


i8o 


L  I  B  R  I    D  E  C  I  M  I 

T  AB  V  L        III  EXPLICATIO. 


A  A 
B 

cccc 

D  D 
E  E 
FFFF 


G  G 
H  H 


I  I  I 

K  K  K 
L  L 
MM 


F  I  G  V  R  A  L 

Dlducio  leviter  digitis  ad  latera,  Cerebro ,  utraque 
membrana ,  qua  tcgebatur,  denudato,  remota  ettam 
ex  loco  proprio  Falce,  corput  callofum  ejr  ducliM  per ipfum 
adteouem  membranam  afcendentes  ,demonJirantur. 

Membrana  craifa  ab  hoc  Capite,  tanquam  novo  ,  ad  la- 

tera  revoluta. 
Cutis  dependens. 

Cerebrum  adhuc  tenui  membrana  te&um  ,  fed  divifum, 

&  feparatum  a  le. 
Cerebn  pars  dextra. 
Cerebri  pars  finiftra. 

Cerebri  dextra,  &  finiftra  pars  antea  jun<5ta  ,  nunc  utrin- 
que  leviter  digitis  adlatera  revoluta,ut  tum  ipfum  cor- 
pus  callofum  ,  G ,  G ,  tum  du&us  H,H  ,  per  callofum 
corpus  excurrentes,  re&ius  compareant. 

Corpus  callofum  cerebri. 

Du&us ,  utrinque  per  callofi  corporis  fubftantiam  difTe- 
minati  3  quorum  Ibboles  ad  latera  tenuis  membranae 
di&as  partes  integentis  tranfinittuntur.  hi  a  quarto  fi- 
nuoriuntur. 

Falx,  five  proceflus  fuperior  membranse  craifae ,  qui  fpa- 
tium  inter  dextramfiniftramque  cerebri  partem  occu- 
pabat,  e  loco  fuo  naturali  elevatus  cernitur,  in  qua  ve- 
nulae,  per  ipfius  fubftantiam  difperfae,  obferventur. 

Sinus  tertius  membranae  craffae  in  fuperiore  falcis  parte 
pofitus. 

Aiperitas  falcis ,  per  quam  anne&i  folet  lateribus  tenuis 
membranae. 

Revolutio  ad  latera  particulae  cujufdam  falcis ,  utdupli- 
cationem  illam  membranae  craffae ,  &  finum  in  ea  con- 
tentura  facile  quis  animo  ailequatar. 


N 


A  A  A 
B  B  B 
a  a  a 


C  C  C 


DD 
E  E 
F  F 


GGHH 
I 

K  K 


L 
M 


Extremitas  falcis  acuta,  proccifui  offis  fpongiofi  criftara 
galh  refcrenti  adnexa. 

F  I  G  V  R  A  II. 

ABlata,  aka  &  tranfuerfa  feciione,  magna  portione 
cerebri,  intimiores  partes  ,  ipfique  adcb  Ventriculi 
nunc  ojlenduntur. 

Cerebri  fedti  per  medium  pars  dextra. 
Ejufdem  cercbri  pars  finiftra. 

Pun&a  rubra  quae  apparere  folent  in  ccrebri  adminiftra- 
tione,nihilquefuntaliud ,  quam  fanguis,  cx  venulis 
percerebrum  digeftis  &  diflc&is,  exftillans. 

Linea  eft  per  medietatem  corporis  callofi  arte  du&a ,  ut 
veftigium  divifionis  illius  cerebri  in  dcxtram  fini- 
ftramque  partem  exprimat. 

Dexteri  cerebri  Ventriculilatera,parum  digitis  revoluta. 

Siniftri  Ventriculi  latera,  a  fe  nonnihil  didu&a. 

Duo  trunci  exigui  venularum  illarum,  quas  in  pra»ceden- 
te  figura  (  fignatasliteris  H,  H,  )  per  callofum  corpus 
expandi,  &  in  tenuem  membranam  difpergi  diximus. 

Duo  fuperiores  cerebri  Ventriculi,dexter  &  finifter,non- 
dum  perfe&eaperti,oblique  tamen  anfra&uofi  femi- 
circulares  ac  tenui  membrana  obte&i ,  in  fequentibus 
Tabulis  re&iusconfpiciendi. 

Plexus  choroides,  dextrum  cerebri  ventriculum  percur- 
rentes. 

Venulae  graciles,  a  vafis  plexum  choroidem  conftituenti- 
bus  dedu&as,  in  finiftro  ventriculo  nonnihil  evidentio- 
res. 

Plexus  choroides  finiftrum  ventriculum  percurrentes. 
Porciuncula  falcis,  verfus  pofteriora  retra&aj. 


l82 


L  I  B  R  I    D  E  C  I  M  I 

TAB  VLJE     IV  EXPLICATIO. 


A  A  A 
B  B  B 

c  c  c 

D  D 


E 
F  F 
GG  G 


H  H 
I  I 


K 


F  I  G  V  R  A  I. 

ALtiore  adbuc feclione fafia,  ejr  ventriculorum  labris 
nonnihil  adlatera  didttclis,  corpm  callofum,  &  fub- 
tm  fpeculum,plexufque  choroides ,  vtdendi  exhtbentur. 

Cerebri  per  raedium  fe&i  pars  dextcra. 
Ejuldem  cerebri  parsfiniftra. 

Linea  arte  du&a  per  corpus  callofum,  ut  veftigium  appa- 

reat  divilionis  cerebri. 
Callofum  corpus  ad  finiftram  partem  nonnihil  vi  ductum, 

ut  fpeculum,  ventriculum  dextrum  a  fintftro  feparans, 

aptius  demonftretur. 
Portio  ipeculi,quas  fuperius  callofo  corpori,inferius  for- 

nici  adne&itur. 
Latera  utriufque  Ventriculi,  a  propria  cerebri  fubftantia, 

qua  tegebantur,  diife£ti. 
Fundus,  five  inferior  ventriculorum  cerebri  pars,  inquo 

venulas  ,  a  vafis  plexura  choroidem  conltituentibus, 

comparent. 

Plexus  Choroides,  ex  venis  &  arteriis  conflatus. 
Portio  quasdam  fornicis,  quae  in  fequentt  figura  exadtius 
conipicietur. 

Portio  falcis,ad  pofteriora  reficxa ,  variis  plexibus  cor- 
rugata. 


F  I  G  V  R  A  II. 

Dlfjecio  ca/tofd  corpore ,  &  verfm  pofleriora  retraclo, 
plexm  choroides  integri,fimulque  ipforum  in  cavi- 
tatemparvam  ingreffus  demon/tratur;  Forntx  cttam ,  & 


A  A 
B  B 

c  c  c 

D  D 
E  E 
F  F 


G  G  G 
H 

IIIIII 


fubfornicis  divifione  in  loco  tenebrofo  vafa  tranfuntia, 
ojienduntur. 

Corpus  callofum  vcrfus  poftcriora  reflexum  ,  ut  fornix, 

iubjeet:eque  partes  ccrnantur. 
Vcncnculi  cerebri ,  fublatis  nunc  omnibus  ipfis  incum- 

bentibus  partibus  integre ,  quoad  fundum  conipicui. 
Fornix,non  tam  Trianguli,  quam  duorum  cornuum  for- 

mam,aut,  (cui  rcclius  comparavens  ,  )  Y,  htcram  py- 

thagoricam  referens. 
Plexus  Choroidcs  utriufque  vcntriculi  clcgantcr  hic 

confpicui. 

Cavitates  rotundae,  quas  ad  infcriora  tendentes  ,  plcxus 
Choroides  ingrediuntur. 

Rami  vcnularum  ,  qua?  pcr  fupcriorcm  callofi  corporis 
fuperficicm  expanla:,  Tabula  tcrtia ,  figura  prima,  iub 
literarum  H  H,  ligno  monftratae  lunt,  hoc  loco  a  cor- 
pore  callolo  ad  auteriora  rctraclae  :  calloio  dein  cor- 
pore  ad  pofteriora  rcrlexo,  cernuntur,  ut  earum  ex  m- 
lernis  partibus  ortus  confpiciatur.  Egreffaj  enim  ex 
haccavitatead  iuperiora  aiccndunt ,  6c  ad  pofterio- 
rem  partem  tcndentcs,in  corporc  calloiofut  diximus) 
luos  hinc  inde  ramulos  Ipargunt ,  qui  duobusinlocis, 
interventu  venae,  per  anaftomolin  ,  uti  htera;  aaa  pcr- 
belle  oftendunt,  junguntur. 

Vas  a  quarto  craifae  membranae  finu  prodiens,  ac  fub  for- 
nice  tn  tcnebricoJo  hoc  loco  m  tcrtium  vcntriculum 
admodum  tmplexe  deicendens  ,  quodin  fcqucntibus 
multo  mchus  patcbit. 

Hxc  fiifura  locum  ad  os  criftofum  ,  ncc  non  Spongoides 
perttngentem  ,  ope  cujus  excrementa  cerebri  eo  dc- 
rlucntia  evacuari  Placentinus  credebat,  deiignat. 

Punda  fanguinis  cx  vcnulis  ccrebri  cxftulantts  clanurirn£ 
patenc. 


i 


184 


L  I  B  R  I    D  E  C  I  M  I 


TABVL&    V  EXPLICATIO 


AAAA 
B  B  B 

C  D 


G  G 


F  I  G  V  R  A  I. 

SEparato  nttncprorfui  callofo  corpore  ,  &  ejut  loco  ele- 
vatafornice  verfus  pofleriora  vafa  ,  qu<e  fub  fornice 
latebant,  tum  ventruuli  tcrtii  fitus ,  ac  meatus  ab  ipfo  re- 
fla  ad pelvimtendens,  demonflratur  ,plexus  quoquecho- 
roides  expanfi  oflenduntur. 

Vtriufque  Ventriculi,"tam  dextri,*quam  finiftri  fundus.,  & 
latera. 

Fornicis  fubftantia  verfus  pofteriora  fublevata  ,  fub  qua 
tamen  propter  plexum  choroidem  explicatura ,  non- 
dum  exa&e  tertius  ventriculus  conlpicitur. 

Plexuschoroides  expanfi,  in  pofteriore  fui  parte  lunarem 
figuram  obtinentes,  in  anteriore  apicem,quo  ferme  ad 
foramenanteriustertii  ventriculi  definunt. 

Vas  in  duos  ramulos  divifum,  de  quo  figura  fecunda  Ta- 
bulae  quartae,  litera  G  G  di&um  eft ,  ad  tertium  ventri- 
culum  implicate  admodumcontendere,  tumplexibus 
choroidis  fefe  infinuans,  tum  ramulos  per  fubftantiam 
utriufque  fiaperioris  ventriculi  difpergens. 
Foramen,  feu  meatus  profundus  tertii  ventriculi ,  ex  te 
nui  membrana  fa&us ,  initio  amplo  fenfim  in  canalem 
anguftato,  quod  hic  facilevidere  licet^revolutispar 
ticulis  tegentibus  ad  latera. 
Extremitates  plexus  choroidis. 

F  I  G  V  R  A  II. 

ELevato  nunc  etiam  plexu  choroide  ad (uperim,Ven' 
mcultHtmwoflenditur,ti£mQtti  aHtem  membra- 


AAAA 
B  B 
CCCC 


D 

E 


F  F 
G 
H  H 
II 
K 

L  L 

M 
N  N 


na,  qu£  contenta  tegebat,  uterque  ipfius  meatus  ,  tam  pri» 
mus,  quam pofierior,(jr  corpufcula  qux  circumpofita  funt, 
utglandula ptneahs,  nates  ,  tefles,  aptiflime  demonflran- 
tur. 

Ventriculorum  dextri ,  &finiftri  fundus. 
Eorundem  latera,  iive  Parietes. 

Rimae  ,  five  Canales  leviter  in  fubftantia  eorundem  ven- 
triculorum  exfculpti ,  ut  etiam  in  aliis  figuns  apparet, 
&  ad  meatum  anteriorem  tertii  ventnculi  deducti. 

Sub  hoc  corpore  extuberante  Vulva  uta  eft. 

Meatus  anterior  tertii  ventriculi,in  quem  excrementa  ce- 
rebri  recepta,  ad  glandulara  pituitariam  tranfmittun- 
tur. 

Rima,  five  tertius  Ventriculus  cum  duobus  fuis  meatibus, 

quibus  ab  anteriore  &  pofteriore  parte  terminatur. 
Meatus,fcu  foramen  pofterius  ,  quod  ano  fimile  dicitur, 

&  fub  natibus  ad  quartum  ventriculum  abit. 
Eminentiae  duae  fuperiores  ejufdem  cum  cerebro  fubftan- 

tif ,  fola  linea  diftin&ae,  a  forma  Nates  di&ae. 
Infenores  extuberantiae  ob  proximam  glandulam ,  qua; 

peni  a  nonnullis  comparata,  Teftes  nominatae. 
Glandula  pinealis,  fubftantia  dura  conftans  ,  membrana 

tenui  tecta ,  &  didii  foraminis  principio  appofita. 
Plexus  choroides  ad  fuperiora  reflexi. 
Fabc  ad  pofteriora  revoluta. 

His  ahgulisacutis  figuraelunaris,  five  femicircularis,qu6 
anteriores  ventriculi  in  parte  pofteriore  vergunt,  cla- 
nifimc  patet . 


i26 


L  I  B  R  I     D  E  C  I  M  I 

TABVLI    VI  EXPLANATIO. 


j  F  I  G  V  R  A  I. 

REmota  polieriore  cerebri parte,  membrana  crajja  cere- 
bellttm  tnvolvens ,  ejr  Jorcular  vocatum  comparet, 
'  cjtto per  mcdium  diffeclo ,  &  membranls  adlatera  revolu- 
j  tis,wtenor  quatuor finuum  facies  confpictcnda  exhibetur. 

A  A  Os  cranii,  in  quo  meditullium  optime  comparct. 
ae  ae  Spatium  ,  quod  inter  cranium  &  duram  matrem  eft,  o- 
I  ftenditur. 

B  B  B  B  Reliquum  fubftantiae  cercbri  profunda  fectione  fublati. 
C  C  Fundus  dextri  &finiftriVentriculi,copiofis  venarum  pro- 
|     paginibus  confperfus. 
D  |  Tertiusventriculus,  ad  latcra  paululum  dedu&us. 
E  Foramen  anterius  tertii  ventriculi  ad  pelvim  ,  five  infun- 
dibulum  defccndens. 
F  F  Plexus  choroides ,  five  retiformes ,  leviter  extra  fedem 

fuam  remoti,  &  expanfi. 
G  G  Principium  plcxuum  retiformium. 
H  H  Finis  eorundem  plexuum. 

1 1  Portio  cerebelli  dctecta. 
K  K  ProcciTuspofteriorcraflaecerebrimembranarjCerebrum 

a  cerebello  dividens. 
L  L  Membrana?  quarti  finus  aperti,  ad  latera  convolutae. 
M  M  Membranae  primi  iinus  aperti,  ad  latera  pofitar. 
N  N  Membranx  iecundi  finus  difle&i,revolutae. 
OO  Primus  craflle  membranaj  finus. 
P  P  Secundus  craflaj  membrana?  finus. 
QJ^  Quartus  craflae  membrana;  finus  ,  in  quo  innumera  pro- 
pemodum  foraminula  viluntur. 
R  R  R  Tertius  finus  in  fuperiore  falcis  regione  pofitus  ,  a  crafla 

membrana,cui  adne&cbatur  adliteram  A,  refe&us. 
a  a  a  a  a  Denotatuur  orificia  valoru  n  ,  qu?e  ex  tertio  finu  in  tenue 
membranam  propaganturjiupraTab.ILfiguraprima, 
literis  DDDDD  notata. 
S  Principium,  velconcurfus  quatuor  dielorum  finuu,  Tor- 
cular  Herophilo,  ex  opinione  quorundam,  dictum. 
TTT  Procefliis  falciformis  a  ccrebri  iubftantia  undiquaque 
denudatus,  &  extra  iitum  pofitus ,  ut  totus  exa&e  cer- 
natur. 


b  b  b  Vafa  minuta  per  falcis  fubftantiam  difpcrfa. 

V  Cufpis  proceftus  falciformis  acuta,&  nonnilul  incurvatt, 
I     ab  ofle  cnftiformi  nunc  (eparata. 
XXXX  Membranx  tcrtii  finus  aperti  revolutae  ,  ut  ejus  intcrior 
facies  appareat. 

F  I  G  V  R  A  II. 


ABlata  craffa  membrana  cerebelluminvolvente,  ipfitu 
Cerebel/t  fttbftantia  oflenditur:  &  rima,ftveventri- 
culo  tertio  ad  latera  diduclo,cavttas  e/us,(jr  in  ipfo  contcn- 
ta  Vulva  cum  foramine  antertore  apparet. 


AAAA 
B 

CCC 
D 

EEE 

FF 

a  a  c  c 
GG 
HH 
I 

KK 
L 

M 
N 


ooo 
p  p  p  p 

RRRR 


Os  cranii. 

Meditullium  cranii. 

Spatium,quod  mter  cranium  &  craflam  membranam  eft. 
Eminentia  quaedam  cranii  dextram  finiftramque  cerebeili 

partem  dirimens. 
Craflaz  membranae-portio,  quae  cerebellum  inveftit ,  ad 

poftenora  retra&a. 
Cerebelli  fubftantia,per  cujus  fuperficiem  externam  plu- 

res  venulaz  fparguntur,  (  a  a,)  &  lineae  excurrunt  (c.c.) 
Clunes  nonmhd  e  loco  fuo  motae. 
Teftes,  fimiliter  ad  fuperiora  ut  clunes  elevati,  &  dfvifi. 
Glandula  pinealis  tcftibus  contigua. 
Plexuum  retiformium  ingreflus. 

Foramen  ,  fcu  meatus  pofterior  Vcntriculi  tertii,toties 

jam  demonftratus. 
Cavitas,  qux  vcntriculo  tertio  didu&o  cernitur. 
Corpus  figuram  pudendi  muliebris  exprimens ,  Vulva 

propterea  di&um,  ad  cujus  anteriorem  partem  fora- 

men  anterius  tertii  ventnculi  patet. 
Ventriculorum  dextri,  &  finiftri  fundus. 
Latera,  leu  parietes  corundem. 
Plcxus  choroidcs  ftudio  extra  ventriculos  commoti. 
Cercbrum,  cujus  fuperior,&  pofteriox  pars  cerebello  in- 

cumbcns,  ablata  eft. 


Tabula   VI.  Lib.    X.  .  r87 


a  a  2 


i88 


LIBRI  DECIMI. 

TABVL.E    VII  EXPLICATIO. 


AA 
BB 
CC  aa 
D 
E 

FFFF 

Gbbbl 
HH  1 
JI 

KK 

l| 
mI 

NN 
O 

PP 


F  I  G  V  R  A  I. 

VTraque  ccrebri  parte ,  tam  dextra  qttam  finisira  a fe 
dtducJa,  non  tantum  juxta  latera  ,  fed  ettam  cfuo  ad 
anteriorem partem,  Oscrisiofum  ,  ad  quod  corpus  falcifor- 
meanneclidiximus ,  exacle  apparet.  Tefiibus  autem,  ac 
natibus per  medium  divifis  ,  atque  a  fe  diHenfis ,  meatus 
ille,  qui  fub  ipfis  ex  tertio  ventriculo  in  quartum  abit,cer- 
nitur.  Tacla  etiam  profundiore  feclione,vulva  a  fe  diducia 
videtur,meatufqueille,  qui  in pelvim  definit ,  fjr  prope 
quem  exortus  nervorum  opticorum  canfifiit. 

Cerebri  portio  dextra  &  finiftra,  a  fe  didu&a,  &nonnihil 

extra  cranium  levata. 
Portio  dextrae  atque  anterioris  cerebri  partis  paululum 

revoluti,  ut  criftiforrrae  os  D  in  confpe&um  prodeat. 
Pars  cranii,anteriorem  illam  cerebri  portionem  B  B  fuf- 

tinens. 

Os  criftiforme,  in  cujus  verticem  apex  corporis  falcifor- 
misdefinit. 

Cerebri  magna  portio  diffecla,  ut  calvaria  C  C  cum  offe 

criftofb  D  appareat. 
Veftigium  illius  le&ionis,  qua  tota  illa  cerebri  pars ,  quae 

cerebellum  tegebat,  ablata  fuit. 
Meditullium  cranii  inter  duas  laminas  (b  b  b)  conclufum. 
Calvaria?  interna  facies,cui  cerebellum  incumbir. 
Cerebelli  pars  pofterior  in  naturali  fitu  locata  ,  &  multis 

venarum  furculis  confperla. 
Cerebelli  pars  antica,  ad  fuperiora  elevata. 
Nervorum  opticoruro  exortus. 

Meatus  primus  tertii  ventriculi,  qui  ad  pelvim  defccndit, 

dilatatus. 
Vulva  ad  latera  didu&a. 

Hic  foramen ,  five  meatus  tertii  ventriculi ,  qui  Anus  di- 
cebatur,fitus  erat,  at  nunc  diifectus  cernitur. 

Teftes  ftudio  aperti,ut  principium  quarti  ventriculi  dete- 
geretur. 


AA 
B 

CCC 
DDD 

EEE 

F 
GG 


HH 
I 


Q^C».  Nates  divifi,  ut  du&us ,  qui  fub  ipfis  latebat ,  confpice- 
retur. 

R  Du&us  pofterior  tertii  ventriculi ,  in  quartum  tendens, 
apertus. 

S  Veftigia  fundi  dextri  &  finiftri  ventriculi  cerebri. 
F  I  G  V  R  A  II. 

CAput  novum  undique  a  cranio,carne,ejr  craffa  mem- 
brana feparatum ,  atque  in faciem poftum,  ut  natu- 
raUsCerebelli,tamfitus,quam  connexio  cum  cerebro ,  ejr 
fiinali  medu/ia,  compareat.  Simul  etiam  fptnalis  medu/U 
tn  vertebras  proceffus  ofienditur,  quitame  cum  tenuiqua- 
dam  membranula  ftt  tcclus ,  non  adco  aperte  exprtmi 
poluit. 

Caro  mufculorum  a  vertebris  divulfa,  ac  feparata. 
Vertebra  prima  cervicis  nondum  a  fua  carne  liberata. 
Calvariae  refe&ae  veftigia. 

Craifa  membrana,  tam  a  cerebro,quam  a  cerebello  undi- 
que  feparata. 

Cerebellum,  per  cujus  fiiperficiem  innumeras  venulae  dif- 
currunt. 

Portio  proceffus  vermiformis  anterioris. 
Membranula  quaedam  ,  velaminis  inftar  fpinalem  medul- 
lam  ,  &  cerebelli  portionem,  a  quo  ortum  ducit,  con- 
tegens. 
Nervi  ex  fpina  prodeuntes. 

Portio  medullae  fpinalis  fub  cerebello  egrediens ,  multis 
cum  nervulis  exiguis  a  fe  propagatis ,  fub  membrana 
confiftens. 
Corpus  primae  colli  vertebrae. 

Foramen  vertebrarum  colli,per  quod  fpinalis  medulla  ex 

cranio  ad  dorfum  tranfit. 
Cerebrum  cerebello  adhuc  annexum  ,&  membrana  tenui 

tedum.  ' 
Divifio  cerebri  fatis  evidens. 


K 
LL 

MM 

NN 


*9 


o 


L  I  B  R  I    D  E  C  I  M  I. 


TABVLiE  VIII  DILVCIDATIO. 


AA 
B 
CC 

D 

E 
FF 
GG 

H 


IKL 

MM 


AA 
BB 

CC 
D 


FF 

GGGG 
H 

I 

K 

LL 


M 
NN 


AA 
B 

C 
DD 
EE 


AA 

B 
C 


F  I  G  V  R  A  I. 

DEmonJlrantur  ea,  qux fub  membranuU  illa,  in  prxce- 
denti proximajigura  fpin&medttllam  tegente  ,  late- 
bant.  Exempto  enim  cerebro  ,  ejr  capite  in  facie  collocato, 
tum  ad  anteriora  cerebel/o  tracio ,  etiam  ffinalis  medulla 
exvertebris  tracia  efi,qu&  hic  jamaperte  (ua  membranula 
quafi  excoriata  videtur ;tpfa  membranula  adlatera  tracla. 
Exortus  etiam  trium  parium  nervorum  ex  ejtts  principw 
adhuc  obfcure  apparentes  confpiciuntur. 
Veftigia  reledti  cranii. 

Prima  cervicis  vertebra,  fua  carne  adhuc  ftipata. 
Cerebelli  dua:  portiones  laterales,tenui  membrana  te&ae, 

per  quorum  (ubftantiam  venulx  excurrunt. 
Cercbelli  media  pars  vermiformes  proceflus  conftituens. 
Cerebelli  portio. 

Membranula  fpinalis  medullae  ad  latera  tracta. 

Spinalis  medulla;  fubftantia  dete&a. 

Quarti  ventriculi  cerebri  pars  maxima  in  principio  fpi- 

nalis  medullae  exfculpta,  calami,quo  fcribimus,mucro- 

nem  referens. 

Quintum,  ( 1 1 )  Sextum  (KK)  &  Septimum  ,  (LL) 

nervorum  par. 
Crafla  membrana  cerebri  inferiorem  calvariae  regionem 

tegens. 
Aures. 

F  I  G  V  R  A  II. 

CErcbello.ejr  Cercbro  ad anteriora  cum  fpina/i  medulla 
revolutts,  Vafa,  ex  quibus  Rete  mirabilc  contexitur, 
tum  Infundtbulum,  una  cum  Glandula  pifuitarta  cernitur. 
Veftigia  refe&i  cranii. 

Cerebellum,  cum  vafis  per  ipfius  fubftantiam  perreptan- 

tibus,  ad  anteriora  revolutum. 
Cerebri  adhuc  integri  inferior  portio  fimiliter  revoluta. 
Spinalis  medulla  cercbello  adhacrens,  cum  fuis  artenolis, 

&  venulisj  ad  anteriora  tradta. 
Portio  arteriarum  Vcrtebralium,in  utroque  fine  bifurca- 

ta,  ex  qua  arteriolae  illas  oriuntur,  quae  per  fpinalis  me- 

dullae  fubftantiam  excurrunt ,  ac  cum  carotidis  arteriae 

ramo  majore  rete  mirabile  conftituunt. 
Portio  retis  mirabilis,  ex  dida  arteria  conflati,  &  ruditer 

delineati. 
Tcnuis  cerebri  membrana  extenfa. 
Infundibulum  ex  tenui  membrana  ,  cerebri  fubftantia  un- 

diquefeparata,  conftitutum. 
Pars  inferior,  &  teres  infundibuli. 
Eminentia  hazc  obfcure  glandulae  pituitariaeformam  re- 

fert,  in  quam  infundibulum  definit. 
Nervorum  a  fpinali  medulla  refe&orum  portiones  in  pri- 

mahujustabulsfigura,  fpinali  medullas  adhuc  adhx- 

rentes,  obfcure  delineatae. 
Prima  cervicis  vertebra  a  fua  carne  nondu  omnino  libera. 
Aures.  * 

F  I  G  V  R  A  III. 

Dlcla  cerebriportione,  in  fecundafigura  expreffa,  tum 
cerebello  cum  fpina/i  medulla  ex  cranio  exemta  ,  ce- 
rebricumcerebel/o,itemque  cerebellicum  fpinali  medulla 
connexio  fcparatim  olicnditur ,  in  cujus  principio  jam  ex- 
afle,  ac  integrequartus  Ventriculus  exprimttur. 

Cerebelli  dextra,  &  finiftra  pars.plurimis  venulis  perfufa. 
Vermiformis  cerebelli  proceiTus  ad  anteriorem  partem 

retradbus:cum  quartum  ventriculum  tegere  fblcat. 
Ventriculusquartus  in  IpinalimcdullaD,  cxfculptus. 
Spinalismedulla. 

Cerebri  portio  cerebello  adhaerens. 

F  I  G  V  R  A  IV. 

CErebellnm  hic  a  fpinali  medulla ,  &  ccrebro  feparatti, 
figfillatim  fonitur ,  du<e  tamen  portiuncuU  fptnalis 
medu/Ucum  g/andulapinealirelinquuntur ,  ut ,  qua  fui 
partc  ilii  adneciantur,  dcmonflretur. 

Cerebelli  fubftantia  dura,  tranfverfis  lineis  interftin&a. 

Vermiformis  procellus. 

Glandulapinealis. 


DD 


AA 
B 
CC 


A  A 
B 

CC 


A  A 
BBB 


AA 

BB 
CC 


AAA 
B 
C 
D 
E 


AA 
BBBB 
C 
D 
E 
FF 
G 

H 
II 
K 


Portiones  fpinalis  medullae,  quibus  cercbello  in  pofterio- 
re  lui  parte,  ubi  quartus  ventriculus  fitum  habet,adne- 
clitur. 

F  I  G  V  R  A  V. 

Hacfigura  feparaito  certbelli  a  fpinali  medulla  exprimitur. 

Dua;  partes  cerebelli  latiores. 
FrocelTus  vermiformis. 
Veftigium  albicans  fpinalis  medullaeaccrebello  feparatae. 
hic  enim  Cercbellum  fpinali  mcdullac  conjungebatur. 

F  I  G  V  R  A  VI. 

CErebel/um  a/tera  fui  parte  diffeclumproponitur ,  ut 
ejuf  fubftantia  interna  confptciatur. 
Ccrebelh  fubftantia  externa. 

Ccrcbelli  fubftantia  interna  difleda,ejufque  fubftantia  al- 

bicans. 

Vermiformis  procefliis  annexus  cerebello,  hic  (eparatus. 

F  I  G  V  R  A  VII. 

SEclo  per  medium  cerebello ,  fubslantia  ipfitts  interiot 
a/ba,  /itera  A,  osienditur. 

F  I  G  V  R  A  VIII. 

Eodem  Cerebe/io  fecio ,  ipfius  interna  fubfiantia  accn- 
ratius  depingitur. 

Interna  cercbelli  &  albicans  fubftantia. 
Ejufdem  livida  fubftantia ,  albx  fubftantiae  produ&iones 
infecontinens. 

F  I  G  V  R  A  IX. 

SVinalis  medulU  principium  feparatim  locatum ,  utip- 
fius  Verafigura  exprtmatur. 

Membranula  fpinalem  medullam  tegens,  hic  ad  Iatera  di- 
duda. 

Spinalis  medullae,  quae  contineri  fblet  in  cranio,  portio. 
Duaz  ipfius  portiones,  quibus  cerebello  adhaerere  lolet. 

F  I  G  V  R  A  X. 

EAdcm  ffinalis  medulia  proponitur  ,fed  refettis  portith 
mbus  illts  quibus  cerebello  adharet ,  ttemque  membra- 
nu/a.  Inverfa  quoque  esi ,  ut  ducitts  tlle posierior ,  qui  ex 
tcrtto  ventriculo  in  quartum,  fub  nattbtts,  tesitbtu,  ejr  pi- 
neali  glandula  tendtt,  ex  hacparte ,  dtduilo  quarto  ven- 
triculo,  confficiatur. 

Spinalis  medullae  fubftantia. 
Quartus  ventriculus  non  exade  expreflus. 
Dudus  tertli  ventriculi  in  quartum. 
Glandula  pinealis. 

Rudis  natium,  &  teftium  in  fpinali  medulla  fitorum,  deli- 

neatio. 

F  I  G  V  R  A  XI. 

HAEcfigura,fiquisrette  fecumperpendat,ad  fecun- 
dimfguramfextx  TabuUpertinet.  OBcnditur  enim 
Cerebel/um,  ejr  Cerebri  fubsiantU portio  ,  in  qua  tertius 
Ventricu/us  tn  omnes  dimenfiones  diduftus ,  cum  utroqut 
fuoforamine  tam  anteriore,  quod  adpelvim,  quam  pofle- 
riore,  quod  ad  qnartum  ventrtculum  tendit,  exprimitur, 

Cerebellum. 
Cerebri  fubftantia. 
Ventriculus  cerebri  tertius. 

Foramen  pofteriusventriculitertiiadquartum  tendens. 
Glandula  pinealis. 
Natium  &  teftium  locus. 

Mcatus  anterior  ventriculi  tcrtii  ad  glandulam  pituita- 

riam  defcendens. 
Glandula  pituitaria. 
Principium  nervorum  opticorum. 
Infundibuli  pars- 

FIGVRA    XII,    &  XIII. 

PRiorfigura  Nervorum  opticorum portionem  A  A,  eum 
infundtbuliparte,  B,  ejr  glandula  pituitaria  C.  Potte* 
rior,  Vermiformem  cerebei/i procejium  monjlrat. 


I  92 


LIBRI  DECIMI 

TABVLiE    IX  DECLARATIO. 


AAAA 

B 
CC 

D 
EE 
FF 
GG  G 
HH 
II 

KK 


AAAA 

BBBB 
CC 

DD 


F  I  G  V  R  A  I. 

CErebri,  ejufque  partittm  delineationeex  communi  A- 
natomicorum  fententta  propofita  ,fabr/cam  ejufdem, 
inverja,  ttt  vocant,feclione,  ejr  nova  ,  exprimcre  Placen-  j 
tinus  fequentibus  T tbulis  voltttt.  Ccrebrum  ergo  in  hac  fi-  j 
gura  ab  omnibus  undique  ojstbus  liberatum,ctttcrum  crajfa 
adhuc  membrana  conteclum,  inverfum propomtur. 

Dura  membrana,  venulis  confperfa  quamplurimis  ,  undi- 

que  cerebrum  &  cerebellum  inveftiens. 
Spinalis  medulla  crafla  membrana  contecta. 
Cerebellum  crafla  membrana  te&um  accircumfcriptum, 

aptifTime  hic  comparens. 
Glandula  pituitaria,  crafla  membrana  adhuc  inveftita. 
Ramus  major  arteria?  carotidis. 
Duo  oculi. 

Mufculi  oculorum,  in  fuo  fitu  jacentes. 

Mufculis  his  interpofita  pinguedo. 

Hic  parum  excifa  craiTa  membrana,  Cercbrum,  K  K,  & 

nervi  olfa&orii  ( I,  I,)  apparent. 
Portio  quaedam  cerebn  confpicua. 

F  I  G  V  R  A  II. 

Dem  Cerebrum  in  eodem fitu  rcliclum  exhibetur :  mem- 
brana  autcm  crajfa  decujjatim  fccla  ,  cjr  ad  latera  revo- 
luta,quale  tum  ipjttm  apparcat  tenui  adhttc  meninge  in- 
vefitum,  tum  qu<e  ejus  partes  cernantur,  proponitur. 

CraiTa  cerebri  membrana  decuflatim  feda  ,  &ad  latera 
diduda. 

Cerebri  fubftantia,  tenui  adhuc  meninge  te&a. 
Divifio  cerebri  in  finiftram  &  dextram  partem  admodum 
confpicua. 

Cerebellum  tenui  membrana  adhuc  tecl:um. 


EEE 


FFF 

GG 

HHa 
I 

KKL 
b 

MM 

NN 
OO 
P 

CLQ 

RR 

S 
T 

V 

XXXX 

YY 

ZZ  c 
d 
e  e 

ff 


Spinalis  medulla,  tenui  membrana  adhuc  inveftita.  Quo 
locodiligenteradvertendumeft,  quanto  artificio  ,  & 
quam  praiclara  induftria  lculptor  puncl:ulis  quibufdam 
tenuem  membranam  expreflerit,  ut  tranfparere  lubja- 
centia  corpora  magnaquadam  intuentium  animiju- 
cunditate  videantur. 

Venula:  per  cerebellum  ejufque  mcmbranam  digefta;. 

Ramus  major  mtenoris  arteria;  Carotidis,  Rete  mirabile 
efficicns. 

Interior  hujus  rami  G,  furculus,de  quo  tab.  lequenti  plu- 

ra.  Enalcitur  autem  circa  a,a. 
Glandula  pituitaria. 

Ortus  ncrvorum  oculos  moventium  ,  five  fecundi  paris 
nervorum  cerebri.  Ex  his  dexter  circa  L,  in  mu(culos 
oculi  inferitur  :  finifter  circa  b,  abfciflus  eft. 

Pnncipium  nervorum  opticorum,  five  pnmi  paris  nervo- 
rum  cerebri. 

Quintum  par  nervorum  cerebri. 

Sextum  par  nervorum  Cerebri. 

Portio  infundibuli,  five  pelvis. 

Organa  olfactus,  live  Oclavum  par  nervorum  cerebri. 

Nervi  optici,  five  primum  par  nervorum  cerebri ,  acon- 
terminis  mufculisliberum. 

Mulculus  palpebram  attollens. 

Trochlea,five  cartilago trochlearis ,  mufculi fuperioris 
oculum  circumvolventis. 

Mufculus  ille  cum  trochlea  T  confpicuus. 

Aliiquatuor  mufculi  oculum  moventes,  ac  tendinibus 
fuis,  ut  &  prior  V,  in  oculi  corneam  tunica  definentes. 

Oculi  circulaiem  figuram  obtinentes  ,  quorum  dexter  a 
mufculis  feparatus  cft. 

Vertebrales  arterix,  quarum  conjundio  circa  c,progref- 
fus  ufque  ad  d,  ubi  in  duos  ramos  iterum  dividuntur, 
e,  e.  Sed  harum  demonftratio  perfedior  in  fequenti 
Tabula,  ubi  literis  R,  R,  infignita?  funt,  dabitur, 

Proceflus  cerebri  mammillares  didi. 


Tabula    I X. 


Lib.  X. 


i94 


L  I  B  R  I    D  E  C  I  M  I 

T  A  B  V  L  E     X  EXPLICATIO. 


CErehro  in  eodem fitu  relicio ,  eadem  fane  qtu  pr<ece- 
dcnsfigura  repr&fentat,  exprejsius  tamen,  nonnulla 
etiam  finguUria  addit.  Exaciius  quidem  ofendit  Spina- 
lem  mcduiUm  detcciam  ,  &  liberatam  a  Jua  memhranula 
cumomnihm  qtujubea  continebantur ,  infundibulo  ,  in- 
quam ,  glandula  pituitaria ,  arterits ,  &  nervis.  Nova 
autem  demonjirat,  tum  excija  portiuncula  cerebri  in  dex- 
tra  parte,  tum  eadem  ad  fuperiora  revoluta  in  finijira  ,  ut 
ejl  Retemtrabile,  ejr  ejus  cum  plexu  choroide  conncxus. 

Cerebri  {ubftantia  tenui  membrana  te&a. 
Cerebellum. 

Portiuncula  Cerebri,  quse  Rete  mirabile  LL  contegebat 

in  dextrolatere  ad  luperiorarevoluta. 
Veftigium  portionis  Cerebri,  in  dextraparte  excife. 
Spinalis  medulla  detecla  jam  &  libera  a  lua  membranula, 

in  qua  arteriola  per  ipiius  fuperficiem  excurrentes  ad- 

vertendae. 

Nervorum  opticorum,feu  primi  nervorum  cerebri  paris, 
portiones. 

Odavum  par  nervorum  cerebri,  five  Organa  olfa&us. 
Nervorum  oculos  moventium,  feu  fecundi  paris.portio- 
nes. 

Nervorum  quinti  paris  portiones. 
Nervorum  lexti  paris  portiones. 

Ramus  major  interions  Carotidis  arteriae ,  qui  fub  di&a 
Cerebri  portiuncula  C  latebat,  utrinque  confpicuus. 
Ab  hoc  duo  alii  nafcuntur:  primus,  interiox  b,qui  cum 
luo  conjuge  alterius  latens  b ,  unitur  prope  c ,  poftca- 


d  d 

e 

f  f 
L  L 
M 

N 
O 

QP 

R  R 


T 

gg  hh 
i  i  i 


que  in  plures  arteriolas  d  d  per  tenuem  cercbri  mem« 
branam  difperfas,  abiumitur.  Secundus,exterior,c,refc 
flcxus,  in  cerebri  priores  ventriculos  abit.divifus  prius 
m  multos  furculos  t  f ,  qui  cum  furculis  artcria:  Cervi- 
calis  h  h  uniuntur,  1  i. 

Rcte,  mirabile  didum,ab  hoc  artcnarum  carotidum  ra- 
mo  conftitutum. 

Anterior  tertii  ventriculi  pars  vulvam  referens  ,  adquas 
foramen  ad  pelvim  ex  tertio  vcntriculo  tendens,  iitum 
cft. 

Pelvis  in  glandulam  definens. 
Glandula  pituitaria . 

Portio  plexus  choroidis,in  quam  ramulus  unus  Retis  mi- 
rabilis  definit,  &  ipii  conneditur. 

Tubercula  quzdam  ( ut  ita  dicam  )  Cerebri ,  quas  plerif- 
que  Anatomicis  Proceflus  mammillares  dicuntur. 

Cervicales  arteriaz  ab  aliis,  a  Spigelio  Vertebralcs  diclas, 
quod  per  vertebrarum  coili  tranfverforum  procef- 
luum  foramina  afcendant  ,  hoc  loco  a  fuo  pnncipio 
abfciflae.  Hae  ubi  ad  cranium  fere  pervcnerunt.per  pri- 
mum  occipitis  magnum  foramcn  una  ingrediuntur, 
moxque  fub  fpinalis  medullae,  quod  in  ipfo  eft,  pnnci- 
pio  ,  DD,  uniunturS  ,ficquelub  media  cerebri  bafi 
verfus  anteriora  reda  excurrunt :  at  ubi  jam  fellam  of- 
fis  cunciformis  glandulae  pituitariae  dicatam  ,  attige- 
runt,  circa  T,in  duos  ramos  dividuntur,  dextrum  &ii- 
niftrum  ,  g  g,  qui  m  lurculos  infinitos  hhdircmpti, 
cum  arteriae  carotidis  interioris  furculis  f  f ,  uniti  1  i  i, 
plexum  choroidcm  P  P  conftituunt. 


b  b  a 


i  <)6 


L  I  B  R  I    D  E  C  I  M  I 

TABVL&  XI  EXPLICATIO. 


A  A 
B 

C  C  C 
D  D 
E 
F 


G  G 
H  H  H 

K 


F  I  G  V  R  A    I.  | 

CAptte  in  facie  collocato  ,  pefteriorem  ipfius  partem 
exprimit ,  ut  videltcet  venarum  jugularium  concur- 
fum ,  ac  earundem  in  finus  crafft  membram  definentes 
terminos,  demonjlret.  Eo  nomine  omnes  quatuor  (inus  a- 
pertos,JanguiniJque  inipjis  concretum grumum  repr&fen- 
tat.  Adhxc  ut  venarum  jugularium  in  calvariam  ingref 
fum  ojlendat ,  ejf  vertebr*  partem ,  quam fuperior  vem 
jugularis  ramus  fuperequitat,  cjr  ejufdem  in  (inijlra  parte 
per  calvari<£  ojits  Joramen  tntroitum ,  injertoris  qutn  et- 
iam  vena  adprocejfum  (iyloidem Jitum  commonjirat. 

Veftigia  cranii  Cerebrura  cingentis. 
Procefliis  ftyloides  in  finiftra  parte  expreflus. 
Ccrebrum  crafla  membranaadhuc  tedtum. 
Cerebellum  crafla  membrana  adhuc  te&um. 
Spinalis  medullse  portiuncula  exigua. 
Portio  calvarias  in  finiftra  faltem  parte  relicl:a,ut  Venae  ju- 
gularis  &  arteria:  carotidis  in  craniumper  iplamin- 
greflus  conlpiciatur. 
Portio  Vertebrg  eadem  de  caufa  reli&ae. 
Portiones  Venx  jugularis  &  arteria?  carotidis  in  dextra, 

finiftraque  parte. 
Conjun&io  utriufque  vafis,  vena?  inquam  &  arteriae  in  fi- 
niftra  parte  ialtem  affignataj  at  hic  in  dextra,  demptis 
oflibus  admodum  diligenter  exprelTa. 
Fa&a  jara  ad  literam  K  horum  valorum  conjundione,  fa- 
d:o  etiam  aliquo  circa  cerebellum  progreflu  ,  hic  in  fi- 
nus  craflas  membrans  Vafa  illa  definunt. 
M  Sinus  primus,  five  Dexter  craflae  membrana;. 
N '  Grumus  fanguinis  in  di&o  finu  reli&us. 


O  Secundus,  five  finifter  finus  craflse  membranae. 
P  Tertius,  five  Superior  finus  craflae  membranae  in  falce 
I  conftitutus. 
Q__    Quartus,  five  Inferior  craflac  membranae  finus. 
RRRR    Area  in  medio  harum  literarum  fita  ,  Torcular  Anatomi- 
cis  dicitur. 

S  S  '  Arteriarum  Carotidum  furfurn  afcendentiura  portiones. 
T  T    Palatum  cum  dentibus. 

V  s  Columella. 
X  X    Cavitas  ad  columellam  fita. 

Y  Y   Foramina  in  narium  amplitudinem  expalato  definentia. 
F  I  G  V  R  A  II. 

CApite  undicjuc  ab  ojsibus  liberato,  Cerebelloque  apo» 
Jleriore ,  &  naturali  fua  fede  adantertora  retrado, 
anteriore  vero  parte  elevata,  dtclorumftnuumintenuem 
membranampropagines  demonjirantur  ,fmijiraque  cere- 
briparte  refecla,  ventriculus  ftnijler ,  ex  dictis  antertori- 
bus,  fpeclandus  offertur. 

A  A  a  a   Cerebellum  ad  anteriora  detra&um  ,  cujus  partes  latera- 
les  &  globofae  literis  A  A  infigniuntur  :  at  media ,  & 
Vermiformes  proceflus,  a  a. 
B  B  1  Pars  ccrebri  tenui  membrana  te&i. 

C    Pars  cerebri  glabra,  vcftigium  rcfc&a*  fuae  portionis  ob- 
tinens. 

D  D    Ventriculus  finifter,  in  quo  plexus  choroides  continetur. 
E  E  E    Tria  corpufcula,  Nates.Teftes,  &  Glandula  pinealis. 
FFFFF    Membrana  crafla  Cerebri  vario  modo  fecundum  propa- 
ginesfinuum  ipfius  incifa,  &  ad  latera,utfinus  eviden- 
tiores  fint,  revoluta. 
G    Vafapercerebrum  excurrentia. 


abuk  X  I . 


Lib.  X> 


FICI. 


TAB.  XI 


FIG.lI 


IJ  "    bb  3 

1 


i?8 


L  I  B  R  I    D  E  C  I  M  I 

TABVLiE  XII  DILVCIDATIO. 


V 


ifus  audttufque  organa,five  Ocu/um,  Auremquein- 
ternam  conjpiciendam  proponit. 


F  I  G  V  R  A  I. 


MEmbranarum,  tum  Humorum  octtlt  orthographiam , 
quemadmodumOptci  loquuntur,five  ,  ut  clarius 
nos  dtcamus ,  deltneationem  linearem ,  qudfeclis  tpfisper 
longum  fe  offert,  exhtbet. 

A  A  Nervus  opticus  ad  oculum  contendens  ,  in  quotriplex 
ipfiusfubftantia,  quantumfieri  potuit ,  accuratiflime 
a  a      parte  inferna  exprefla  eft,  a,  a,  enim  duram  membra- 
b  c      namforiscingentemoftendit.b,b,tenucm:  c,c,  fub- 
ftantiam  medullarem  a  cerebn  fubftantia  pronatam. 
B  B  d  d  Dura  oculi  tunica,  ex  dura  nervi  optici  membrana  a,  a, 
circa  d,d,enata. 
C  Cornua  tunica ,  quae  pars  eft  anterior  Durae  membra- 
naeB,  B. 

DD  ee  Vvea  tunica  ,  ex  tenuinervi  optici  membrana  bb ,  juxta 
e,  e,  produ&a. 

E  Foramen  uveaJtunicae,  quod  antcriore  fede  eft  ,  pupil- 
j     lam  conftituens. 
F  f  Retiformis  tunica  ,  ex  medullari  nervi  optici  fubftantia 
exorta,  quemadmodum  id  prope  f  cernere  eft. 
G  Adnata  oculi  tunica,  oculum  orbitae  alligans. 
H  I  K  Sedestriumoculihumorum.H,  Aqueieft:  I,Cryftallini: 

K,Vitrei. 


F  I  G  V  R  A  II. 


DVr<e  tunicx  facies  exteriorcum  portionc  nervi  optici 
exhibetur. 

Explicatioliterarum  eadem  eft  cumliteris  figurae  praece- 
dentis,  accuratius  tamen  hic  ,  quomodocrafla  optici 
nervi  membrana  iu  Duram  oculi  tunicam  degeneret: 
fimul  quoque  duram  percurrentia  Vafa  demonftran- 
tur. 


F  I  G  V  R  A  III. 

DVrd  tunic£  per  tranfuerfum  fecl*  pofieriorem  par- 
tem  continet,  ut  interna  ipfius  fuperficies,  cum  por- 
tione  nervi  optici,  a  quo  oritur,  confpiciatur. 


A  A 


Durae  tunicae  facies  exterior. 
Ejufdem  facies  interior. 
Nervi  optici  portio. 

Locus  ubi  in  duram  tunicam  exteriore  fua  membrana 
abit. 


F  I  G  V  R  A  IV. 

VVe*  turitc*,  cum  portione  nervi  optici ,  facies  exte- 
rior. 

Nervus  opticus,  cujus  tenuis  membrana  hic,dempta  du- 
riore,  confpicua  eft ,  ut,  quo  pa&o  in  uveam  tunicam 
degeneret,  videatur. 

Medullaris  nervi  optici  fubftantia. 

Foramen,  quod  pupillara  conftituit. 


A 
B  B 
C 


D 
E 
F  F 
GG 


C 

D  E  F 


B 


D 


F  I  G  V  R  A  V. 

Vve<£  tunic<e  interior  fiperficies. 


Nervi  optici  tenuis  membrana. 
Vveae  tunicae  interna  facies.  . 
Pupilla. 


F  I  G  V  R  A  VI. 

Cryfiallinum  humorem  ex  latere  confticiendum  pr&bet. 
F  I  G  V  R  A  VII. 

(^*  Ryfiallinum,  vitreumque  humoremmonfirat ,ut  qua 
_J  paclo  tlle  ab  hoc  conttneatur,  pateat. 

F  I  G  V  R  A  VIII. 

MEmbranam  tympanofiveprimx  cavitati  obtenfam, 
tn  fuo  fitu,  efjraclo  nonnthtl  meatu  attdttorio ,  cum 
vtctnis  ofiium  temporum  parttbus,  ofiendtt. 

Tympani  membrana. 

Meatus  auditorius  ,  ifque , ut  tympani  membrana  cerne- 

retur,  effradus. 
Sedesoflispctroli,inquafccunda  ,  &  tertia  cavernala- 
tet. 

Pars  appendicis  ftyloidis. 
Proceflus  mammillaris  oflium  temporum. 
Inferior  cranii  ledes. 
Superior  cranii  ledes. 

F  I  G  V  R  A  IX. 

ABlata  membrana  tympani ,  ipfumtympanum,  fivc 
prima  caverna,  cum  circulo  offeo  ,  ac  trtbus  ofitculu 
auditut  dicatis  demonfiratur. 

A  Os  temporum. 

B  Proceflusejusosjugale  efFormans. 

Circulus  ofleus,  cui  tympani  membrana  alligatur. 
Oflicula  tria  auditus,  quorum  exadtior  demonllratio  li- 

bro  fecundo,  tabula  feptima  propofita. 
Prima  caverna,  five  Tympanum. 

F  I  G  V  R  A  X. 

Tfraclo  petrofo  o(fe ,  foramina  ex  primacaverm  in 
1  reliquas  dttas  penetrantia  ofienduntur. 

Foramen  ad  fecundam  cavernam,  fivelabyrinthum ,  ten- 
dens. 


B 


Foramen  ad  tertiam  cavernam,  five  Cochleam ,  abiens. 
Proceflus  mammillaris  oflium  temporum. 
Interior  effra&i  proceflus  mammillaris  cavernofa  facies. 
Cavitas  fatampla  in  mammillarem  proceflum  penetrans. 
Proceflus  oflium  temporum  os  jugale  conftituens. 

F  I  G  V  R  A  XI. 

DVas  cavernas,fecundam  inquam ,  ac  tertiam ,  rupta 
petrofo  offe  exhibet. 

Labyrinthus,  in  quo  duo  duntaxat  foramina  oftendi  po- 
tuerunt. 

Cochlea,  cujus  tortuofiratem  hic  oblerva. 


Tabula  XII. 


Lib.  X. 


199 


Tab.  xiI. 


Fig  I. 


PIG.  Il- 


Fig.  nl. 


FlG  IV. 


FlG.  VI. 


FlG.  vil 


Fig.  nx 


FlG-  X  - 


FlG.  XI- 


ADRIANI  SPIGELII 
BRVXELLENSIS 

D  E 

O  R  M  A  T 

F       OE       T  V 

Liber  Singularis. 


INDEX  CAPITVM 

HVIVS  LIBRI. 


Cap.  i.  Dedivijionepartiumfoetm,  Pag.  i 

ii.  De  partibm  externis  propriis  feufecundinis ,  i  bi  d . 

iii.  De  P/acenta,  &  cotyledonibm ,  ibid. 

i  v.  De  membranis  faztum  inVofoentibus,  & primo  de  chorio ,  3 

v.  De  a/lantoide ,  4 

vi.  De amnio  membrana ,  5 

vii.  Defudore  in  amnio  contento ,  6 

vi  11.  De  cutis fordibus  y  ibid. 

ix.  Deumbi/koyfewvafis  umbi/ica/ibm ,  7 

x.  Deprmfione  umbi/ici ,  9 

xi.  Dtf  partibm  internis  propriis ,    primum  de  vafis  umbi/ica/ibm ,  1 1 

xii.  DeflruBura  Dafontm  tboracis  in  fcetu  ,  1 4 

xiii.  I>  excrcmentis  fcetm  internis ,  1  y 

xiv-  De  partibm  communibm ,  earumque  divifione ,  18 

xv.  Decute,  ibid. 

xvi.  Demammil/is ,  19 

xvii.  Deocu/isy  ibid. 

xv  1 1 1 .  Dtf  c*tera partibm  compofitis  internis ,  ibid . 

xix.  Deofibm,  21 

xx.  De tempore,  modo  llf  cauja ,  27 


ADRIANI  SPIGELII 


AD    LIBROS  DE 

FORMATO  FOETV 

Pradfatio. 

Vi  humani  foetus  Anatomen  haftenus , 
adminiftrarunt,aut  de  eodem  commen- 
tarios  pofteris  in  lucem  protulerunt, 
tantum  eas  fere  partes  ,  quarum  bene- 
ficio  foetus  in  utero  augetur  atque  nu- 
tritur,qu£que  a  partu  majore  iam  red- 
dito  homine  obliterantur  aut  vix  am- 
plius  comparent,  examinandas  fibi  propofuerunt ;  cum 
tamen  alix  fint  in  foetu  partes ,  ex  quibus  ejus  corpus 
componitur ,  plurimse ,  quce  li  quo  tempore  ex  utero 
egreditur  foetus,  cum  illis  partibus,  quse  in  perfe&is  ho- 
minibus  ,  natuque  grandioribus  vifuntur,  comparentur, 
multum  difcriminis  habere  cernuntur ,  quccque  in  tanta 
varietate  morborum ,  quibus  infantes  &  pueri  obnoxii 
funt,in  tanto  variarum  corporis  aftionum  difcrimine, 
quod  in  primis  ^tatibus  annifque  teneris  obfervare  li- 
cet ,  non  minus  deberent  infpici,  quam  quse  illico  poft 
nativitatem  ob  ufus  vel  a£tionis  interitum  auferuntur  & 
obliterantur.  Bonus  Agricola  bonufque  colonus  non  fo- 
lumquomodo  tritici  granum  prima  germina  radicefque 
tenellas  ad  fui  nutrkionem,  poftquam  ternc  inje£lum 
eft,  edat,  fcire  cupit ,  aut  quomodo  &  quando  ad  fpicas 
proveniat ;  verum  etiam  ut  aprimo  germine  in  terra  mu- 
tetur,  ut  producat  calamos,  antequam  fpicas  proferat,ad 
irrigandos  commodo  tempore  agros  ,  ficoitates  compa- 
randas  ,  nebulas  arcendas  ,  quo  frumentum  habitius  Sc 
copiofius  futurse  mefli  alat  ac  nutriat :  fic  egregii  &  pru- 
dentis  medici  eft  ,  ac  naturalis  fcientiig  cupidi ,  pra:ter 
illas  partes,  quibus  foetui  alimentum  amatre  fuppedita- 
tur,  etiam  alias  diligentius  intueri ,  qux  aliter  fe  habent 
ac  in  perfedo  homine  natuque  grandiore  videntur ,  & 

nos 


nos  ad  neceflariam  cognitionem  infantis  naturce  per- 
quam  admirabilis  deducere  poflunt ,  ut  homines  in  hac 
tenellaxtate  conftitutos  a  confuetis  morbis  quam  maxi- 
me  fieri  poteft  tueamur  ,  fanumque  corpus  atque  deco- 
rum  alamus  juventuti.  Quocirca  omnes  foetus  partes 
confiderabimus.  Primo  autem  eas,  per  quas  foetus  in 

Qmd  a-  utero  augetur  atque  nutritur.  Secundo  illas ,  per  quas 
%*sku  jam  ex  utero  in  lucem  mature  egrefii ,  infantis  &  pueri 
naturam  induit,ut  plurimarum  mutationum  caufam,qui- 
bus  in  primis  xtatibus  homovariat  peneomnes  corporis 

ordo.  actiones,  pemofcere  queamus.  Quoad  ordinem  fcien- 
dum  cft,  me  potius  elegifle  eum,  quem  nonnulli  Anato- 
mici  obfervarunt ,  licet  minus  philofophL-e  legibus  con- 
fentaneum,  quam  eum  qui  a  Clariffimo  Viro  Fabricio  ab 
Aquapendente  fuit  obfervatus.  Hic  enim  &  foetus  & 
alterius  cujuslibet  organi  humani  corporis  particulas fin- 
gulas  fimpliciores  per  diffeclionem  examinans  ,  figuram 
prius ,  connexionem ,  fitum  ,  numerum,  &  alia  in  parti- 
bus  indaganda  inconfpe£him  profert ,  deinde  artificiofa 
ratione  ac  methodo  acliones  totius  organi  declarans, 
mox  ufum  fingularum  organi  partium  ,  deinde  conne- 
xionis  ,  figure  ,  fitus  ,  ac  numeri  caulas  fubjungit.  Sic 
Arift.  in  Hift.  de  Animalibus  ,  naturam ,  quomodo  fe  in 
animalibus  habeat,  enarravit ;  deinde  in  cseteris  libris  de 
Partibus,motu  ac  generatione  animalium,  caufas  eorum, 
quce  feorfim  in  hiftoriis  enarrata  funt ,  diligenter  &  arti- 
ficiofe  recenfuit.  At  nos  pnefupponentes  a£bionem  foe- 
tus  in  utero  efle  nutririonem  &  augmentum  ,  ex  utero 
vero  egrefli  perfe&ionem  hominis ,  enarratis  partium 
fingularum  hiftoriis ,  ftatim  de  a&ione ,  earum  &  ufu 
verba  faciemus  :  fperantes  fic  brevitati  &  legenium 
utilitati  &  memoriae  confulturos  nos  melius. 


A  D  R  I  A- 


ADRIANI  SPIGELII 

BRVXELLENSIS, 
D  E 

FORMATO  FOETV 

LIBER  SINGVLARIS. 

C  A  P  V  T  L 

De  partium  in fcetu  divifione. 

Artes  igitur  in  fcetu  inlpiciendae,  aliae  proprix  funt,  alia?  com-  D™f"  >*• 
munes.  Voco  partes  fcetui  proprias ,  quarum  beneficio  fce-  tumfigmm 
tus  actio  in  utero  exercetur ,  qua?que  poft  partum  vel  evane- 
fcunt,  vel  auferuntur,  vel  nullius  funt  ufiis  amplius.  Commu- 
nes  vero  dico ,  cjuas  poft  partum  infans  habet ,  &  qua?  neuti- 
quam  abolentur  ;  fed  grandiores  fiunt  crefcente  corpore,  vei 
mutantur  in  fubftantia  &  qualitate.  Rurfiis  propria?  fcetus 
partes,  aliaeexternaefunt ,  hoc  eft ,  extra  fcetus  corpus  con- 
fpicuae  ,•  aliae,  internae,  feu  intra  corpus  pofita?.  Inter  externas 
numerantur,  carnea  quaedam  moles  (  quam  recentiores  pla- 
centam  vocant )  vafa ,  membranse ,  &  excrementa :  inter  internas,  vafa  &  excremen- 
ta  tantum.  Communes  autem  partes ,  tum  internas,  tum  externas,  in  tertia  parte  con- 
fiderabimus. 


C  A  P  V  T  II. 

T>e  partibtts  externis  propriis ,  feu  fecundinis. 

-^Sjig^g  Taque  ab  externis  partibus  propriis  exorfi  ,  dicimus  illis  quatuor  enu- 
"  meratis  commune  nomen  a  Graecis  Latinifque  datum  fuhTe :  etenim 
Grxci  eas  appellant  **  %dj-n&  6  j  Lttini  ad  eorum  imitationem  fe-  sp«»v»* 
cundas  &  fecundinas  -y  quod  in  partu  primo  quidem  fcetus ,  deinde  '<"""■*• 
vero  hx  omnes  partes  excludantur ,  tanquam  fecunda  vice.  Dicuntur 
quoque  a  veteribus  xMpn  &  xdflf**»  quod  fint  inftar  fpatii  &  alvei ,  quo 
fcetus  in  utero  concluditur :  verum  de  hac  voce  plura,  ubi  de  chorio  membrana  egero. 

C  A  P  V  T     I  I  L 


De  placenta ,  &  cotyledonibus. 


Tab.  iv.  teZ^^Z* 


). 


Amea*haecmolesabHippocrate  lib.  de  Nat.  pueri  caro  fimpliciter 
nominatur  ,  a  recentioribus  anatomicis  placenta  quod  ,  poftquam  in 
lucem  fcetus  prodiit ,  umbilico  annexaid  edulii  genus  referat ,  quod 
vulgus  placentam  vocat.  Obftetricibus  nonnullishodie  quoque  dicitur 
(ecundina,  quod  haec  caro  umbilico  annexa  &  chorio,  fecundarum  ma- 
ximam  partem  conftituat.  Conftat  etiam  apud  Gal.  lib.  1 1  de  fem.  ve- 
teres  quofdam  cotyledonas  feu  acetabula  appellafle ,  vifumque  nonnullis  pofterioribus 
fuit ,  apud  Arift.  lib.  n  de  Gen.  animal.  nil  aliud  per  cotyledonas  intelligi :  ubi  inquit 
anknalia  utrinque  dentata ,  quae  loco  unius  magnae  vena?  per  uterum  difperfa:  multas 
venulashabent  ac  frequentes ,  etiam  habere  in  utero  vocatas  cotyledonas  ,  parte  con- 
vexa  ad  uterum  ,  cava  vero  fcetum  verfus  pofitas  ;  has  ubi  fcetus  accrefcit  atque  pcrfi- 
citur ,  minores  reddi ;  obliterari  vero ,  ubi  jam  perfe&us  eft  fcetus ,  atque  in  ea,  veluti 
mamma ,  reponi  alimentum  a  natura  fanguineum  pro  fcetu ,  &  hoc  alimentum  paula- 
tim  ex  multis  collectum  quafi  tuberculum ,  vel  ^Myfmnav  evadere ,  &  fic  fieri  corpus 

A  A  acetabu- 


nomtn , 
forum  uteri 
o(cillu  tribtt- 
tum  ejl  licc/i- 
ter. 


t  Adriani  Spigelii 

acetabulorum.  Sed  ex  hoc  Arift.  loco  non  intelligo  cotyledonas  cum  appellaffe  hanc 
carnem  vel  eas  carunculas ,  quas  in  ovillo  fcetu  &  vaccino  obfcrvare  temper  licet , 
quafque  Galenus  agnovit  indignas  cotyledonis  nomine ,  dum  cas  lib.  xv  de  Vfu  par- 
tium  cap.  iv,  nominat  carnes  vifcofas ,  veluti  pinguedinem  cjuandam  ;  fed  capita  ex- 
trema  venarum  uteri ,  per  quaefoetus  in  utero  alimentum  fanguineum  capere  folet, 
muiieribufque  fingulis  menfibus  fanguis  expurgari  confuevit :  hxc  enim  vaforum  ofcu- 
la  intumefcunt  ubi  fcetus  in  utero  alimentum  capere  incipit ,  augefcente  fcetu  augen- 
tur ,  maturefcente  vero  paulatim  abolentur  ;  quod  huic  carnex  moli  non  ita  accidit , 
neque  enim  evanefcit,  cuminfignihacmolecarneafubftantiatrahaturexuteropoft 
partum  una  cum  fecundinis.  Et  quamquam  in  ovillo  foetu  harc  eadem  caro  cavita- 
tem  aliquam  habere  videatur,  qua  fcctum  refpicit ,  convexam  vero  qua  utero  con- 
ne&iturj  attamen  in  aliis  animalibus  gravidis  haec  carnis  hujus  figura  non  ita  appa- 
ret ;  vaccinus  enim  fcetus  adhaeret  utero  carunculis  multis ,  quae  fungos  figurant  ( quos 
Iponzolos  vulgus  hic  Patavii  vocat)  qua:  non  habent  partem  concavam  quemadmo- 
dum  ea  ,  quae  cotyledonis  nomine  digna  funt.  Nam  x^vx^uvoc?  Gra?ci  nuncuparunt  cui- 
dam  menfurae  generis  infigni  cavitate  praedito  fimiles  ,  quod  &  cotylam  &  l£vQ*(plv  no- 
minabant ,  Romani  acetabulum,  ut  herbam  in  calidarum  regionum  muris  nafcentem , 
quam  Romx  umbilicum  Veneris  vocant;  fimiliter  coxcndiciscavitatem  in  humanis 
offibus,  cuicaputfoemorisinferitur;  praetereacavitatesquafdam  in  polyporum  cir- 
rhis  feu  brachiis ,  quibus  validiflime  corpus  quodcumque  obvium  amplexantur  ac 
fugunt.  His  igitur  cum  vaforum  uteri  ofcilla  maxime  fimilia  fint ,  in  quibufdam  dome- 
fticis  quadrupedibus ,  ut  ove ,  vacca,  capra,  quas  antiquos  &  priores  Anatomicos  prius 
quam  mulierem  infpexifTe  credibile  eft ,  quod  ad  cibum  quotidie  mactarcntur  ,  idcir- 
cotyiedonum  co  cotyledones  &  acetabula  vaforum  uteri  olcilla  appellata  fant  licenter  etiam  in  mu- 
liebri  utero ,  etfi  in  hoc  ora  vaforum  nullam  cavitatem  habeant ;  etenim  interna  uteri 
fdperficiesin-nongravidis  mulieribus  larvis  &lubrica  eft  ,  prarterquam  quo  tempore 
menfes  fluunt ,  vel  foetum  continet  &  alere  incipit ,  fiquidem  tunc  afperior  &  inajqua- 
lior  ea  fit  parte ,  qua  utero  carnea  hacc  fubftantia  adhaerefcit,  &  hanc  insequalitatem 
tunc  conftituunt  ora  vaforum  uteri ,  cum  fanguine  turgeant.  Quocirca  de  capitibus 
vaforum  uteri,  non  de  carnea  fubftantia,  &Arift.  loc.  cit.  &Hippoc.  Aphor.xLv,lib.v, 
funt  intelligendi ,  fi  aliquando  cotyledonum  uteri  mentionem  faciunt.  EtenimHipp. 
de  mulieribusgravidisinquit:  Qiucunque  mediocri  corporis  habitu  prtdiu  fecundo  aut  tettio 
menje  jine  cauja  manifefla  aboniunt ,  iis  acetabula  uteri  plena  mucoris  funt ,  neque pr# pondere  fcetum 
^  continere poffunt  ,fed  abrumpuntur.  Docens  enim  Hipp.  caufam,  ob  quam  mulieres  medio- 

cris  habitus  fecundo  vel  tertio  menfe  abfque  febre ,  eryfipelate ,  cafu ,  percuffione,  fal- 
tu  ,  vel  alia  evidenti  caufa  abortiunt ,  ait  id  contingere  propter  fines  venarum  in  uteri 
interna  fuperficie  infarctas  vel  obftructas  pituitofa  materia ,  quibus  finibus  cum  vali- 
de  annectr  nequeant  extremitates  venarum  per  placentam  difperfarum,  evenit  ut  pon- 
dere  fuo  fcetus  facile  fines  vafbrum  umbilicalium  a  fiiis  cotyledonibus  abrumpat ,  atque 
nna  prohibetur ,  ne  copia  &  qualitate  conveniens  alimentum  fcetui  fuppeditetur ,  pra> 
fertim  grandiori ,  unde  neceffe  eft  fieri  abortum.  Porro  caro  hujus  placenta*  lienis  pa- 
renchymati  prorfus  fimilis  effe  videtur  ,  mollis  ,  rubra ,  ac  nonnihil  ad  nigredinem  ver- 
gens ,  innumeris  a referta  venis  &  arteriolis,  quae  poftea  per  chorii  fubftantiam  diffemi-  ■«  b.vm.q 
mtx  ramos  grandiores  conltituunt ,  &  in  cumbilicalem  venam  &arteriammigrant;  w.o, 
harum  venularum  d  finibus  fundo  uteri  firmiffima  &  e  inxquali  bafi  annectitur  placen-  d\  i.r.Bt 
ta,  foetufque  a  matre.fibi  rumit  alimentum  fanguineum  -y  fed  an  arteriolarum  ofcula  cum 
uteri  arteriolarum  ofculis  conjungantur ,  uti  fcripfit  Gal.  lib.de  formato  fcetu  &  alii 
poft  eum  celebres  Anatomici ,  ab  Arantio  infigni  olim  Bononiae  Anatomico  negatum 
ifif**"  Cenfet  enim  hic ,  finditantum  per  placentamin  minutiffima  filamenta:  cui  viro 
aione  vafo-  ego  quoque  affentior ,  fed  de  hoc  plura  cum  de  vafis  umbilicalibus  agam.  Probabo 
aZ  mIZ  enim  fiinguinem  vitalem  &  fpiritum  nequaquam  fcetui  a  matre  largiri  monftraboque 
poftea  ufum  harum  arteriolarum.  Annectitur  autem  ha?c  caro ,  feu  adnafcitur  internaz 
uteri  fuperficiei  &  primae  membrana*  feu  primo  involucro,  quod  dronum  appellant 
nonnulli ;  neque  ubique ,  fed  modo  in  dextro  ,  modo  in  finiftro  latere ,  &  in  utroque 
magis pofterius, quam anterius :  unde  animadvertendum  3 an fcecui mafculo hsereatin 

dextro., 


Qualis  plt- 
ccnU  oiro. 


T.V.fip 


de  Formato  Fcetu.  3 

dextro ,  fccminx  in  finiftro  latere, juxta  Hippoc.  fentcntiam  Aphor.  xlvi  1 1,  Kb.  v,  ubi 
ait,  fictus,  mares  quidcm  in  dextris^ficminas  in  jinijiris  mapisgcftari.  Cxtcrum  in  ufo  hujus  pla-  ^^JSS 
eentae  nonconvenio  cum  Arantio  :  aflignat  enim  huic  infignem  actionem  depurandi  gJJJJJ^.** 
fanguinem  ,  qui  ad  foctum  fertur  ;  qua?  lane  actio  tam  longe  ab  hac  carne  abeife  mihi 
videtur  ,  quam  hic  egregius  vir  a  veritate.  Dua*  enim  funt  rationes ,  qua:  maxime  con-» 
tra  hanc  opinionem  pugnant :  &  prima  eft ,  cjuod  fi  adtionem  depurandi  languinem 
hxc  caro  obtinuifiet,  cum  tria  a  fanguine  foleant  plcrumque  fegregari ,  bilisicilicet  > 
pituita  ,  atquc  fcrofus  humor  ,•  quarrendum  eft  ab  ipfo  ,  quemnam  humorem  putet  ex 
tribus  placentam  evacuare ;  an,  quia  maxime  vidcatur  continere  melancholicos  hu- 
mores ,  &  fubftantia  hu jus  parenchymati  lienis  fimilis  fit ,  ut  luperius  dixi ,  melancho- 
iiam  ?  at  hxc  in  iiene  fcetus  (egregatur.  An  bilem,  aut  ferofum  humorem  ?  at  ille  in  fol- 
liculo  fellis  in  fcetu  depuratur ;  hic  vero,  in  renibus.  Secunda  ratio  eft,  fi  fanguis  craffus 
8c  fxculentus  proprietate  fubftantiae  fegregarctur ,  elTet  utique  nccefie  ,  ut  in  omnibus 
animalibus,  quorum  fcetus  hanc  carnem  habent,  ha?c  caro  ejufdem  eftet  coloris  &  fub- 
ftantia: ,  cujus  eft  ipfe  lien ;  fed  in  ovillo  fcetu  hxc  fubftantia  multo  eft  liene  candidior , 
vifcofior  &  pinguior.  Idcirco  alium  coactus  fum  invenire  ufum  ,  adhibita  prius  diftin-  & 

r, .  .    .  0  .....  ln  .  moacufupu. 

Ctione  nomims  carnis,  qua  lntelligimus  totam  mallam  carneam ,  prout  elt  ex  venis, 
arteriolis ,  &  carneo  parenchymate  conftituta ,  vel  parenchyma  tantum ,  hoc  eft,  car- 
nem  illam ,  quse  interjacet  venulas  &  arteriolas  ,•  dicimus  itaque  Iate  fumpto  carnis  no- 
mine ,  naturam  eam  in  humano  fcetu  &  aliorum  quorundam  animalium  fabricafie  ad 
firmiorem  fcetus  annexum  cum  utero  ;  parenchyma  vero  feu  carnem ,  cjua?  interjacet 
vafa,ad  commodiorem  annexum,tutelam,&  divifionem  vaforumjitaque  verus  ufus  eftj 
ut  fit  radix  fcetus ,  per  quam  fumat  a  matre  alimentum  ,  fitque  tutum  conceptaculum 
&  veluti  mefenterium  alterum  fcetus,  quod  a  matrice  tanquam  terra  trahit  alimentum. 
Dicere  tamen  poffet  aliquis ,  equinus  fcetus  caret  hac  carne,  &  tamen  firmiter  annecli- 
tur  utero ;  relpondeo  alium  effe  uterum  humanum ,  quam  equinum ,  caprinum  ,  vel 
ovillum.  Nam  interna  hujus  fuperficies  non  multis  vaforum  finibus  in  unum  locum 
congregatis,  ut  muliebris,  caprillus,  ovillus,&  equinus  prarditus  eft  fcd  grandiores  per 
uterum  dilperfas  &  rariores  habet  venas  ,•  prout  igitur  vafa  in  diverfis  animalium  uteris 
interius  funt  conftituta ,  ita  etiam  extremitates  vaforum  umbilicalium  foetus  erant  con- 
ftituenda?,  vel  fimpliciores  &  majores  &  fine  carnis  auxilio  annedenda?,vel  in  multipli- 
cesramulos  findendx  &  carnis  ope  cum  utero  copulanda?.  Quoniam  igitur  uterus  mu- 
liebris  multis  vaforum  finibus  prxditus  eft  interius,anne<£t.itur  f  cetus  humanus  utero  me- 
diante  hac  placenta  ,  cujus  quidem  tantum  venarum  extremitates  interna?  uteri  fiiper- 
flciei  alligantur  ,•  parenchyma  vero  multifidas  extremitates  venarum  &  arteriarum  ful- 
cet,  fovet  atque  tuetur  :  quin  etiam  prarftat ,  utvenula?rec~tafuisomnibusfinibus  va- 
foium  uteri  jungantur ,  ut  recta  ferri  fanguis  ad  fcetum  ab  utero  fomper  queat:  alio- 
quin  fi  vaforum  extremitates  hac  fubftantia  carnea  caruiffent ,  in  fo  ipfas  concidiffent , 
augefcenteque&utero&faetupericulumfuilfet,  ne  tam  exigui  fines  vaforum  dilace- 
rarentur. 

C   A   P  V  T  IV. 

"De  membranis fcetum  invohentibus ,  & primo  de  Chorio. 

Equuntur  membrana?  fcetum  involventes :  quarum  dua^fixtum  totum 
involvunt ,  ut  chorion  &  amnion  ;  una  vero  ,  partem  fcetus  tantum  te- 
gere  videtur,  ut  allantoides.  Poft  carnem a  chorion  membrana  confpi- 
citur,  quam  Latini  recentiores  fecundinam  pafiim  interpretantur.  Sa- 
A.VI.R.R.  ^^I^^^^Q  ne  ^pud  Hipp.  lib.  dc  morbis  mulierum  ,  &  alus  in  locis  per  chorion  nil 

*  aliudquam^u^povieuiecundinaintclligitur :  poftquamenim  Hippoc. 
docuiflet ,  quomodo  mulier  &  a  fecundina  deinceps  liberari  poflit,  &  quid  patiatur  ubi 
non  ftatim  a  partu  exierit ,  fubjungit ;  Si  mulieri  cborion  in  utcro  rclitlum  fucnt ■,  hocfic  contingit. 
Sipcr  -vim  ruptus  fuerit  umbilkm ,  autper  imperitiam  cjm  qm  umbilicum  jccat ,  pritis  quam  cborion 
ex  utcro  exicrit ,  feclus  fuerit  utems  furfum  retrabit  v&f»  ,  id  cft  ,  jccundam ,  utpotc  lubricam  iff 
madcntcm,  camquc  arclifiime compleclitur.  Idem  Hippoc.  jubct  Aph.  xlix,  lib.  v,  Ad fcamdai 

AA.  z  dcturbandasy 


«,  T.n.B. 
B.  B.  111. 
CCC  iv 
A-A.v.A.A 


1 


4  Adriani  Spigehi 

deturbandas,fternmatorio  appofuo,  narcs  fcf  os  comprimere  ;  faf»  vocabulo  ufus.  Et  iti  epidemi- 
cis  lib.  11,  fe&.v,  %«e/*  five  purgationem  fieri  fternutatorio  naribus  appofito  di- 

clarunmm  cjCt  £x  quibus  patet ,  s«e/*  &       unum  idemque  eiTe ,  ac  duplici  fignificatione  accipi 
$£T  "c"  apad  fcriptores :  una ,  pro  fecundis  proprie  dicTis ,  hoc  eft  ,  omnibus  partibus  externis 
fcetus  j  altera  vero,  &  propria,  pro  una  ex  tribus  membranis,c|uam  nunc  cxaminandam 
fafcepimUs.  Apud  Arift.  lib.i  1  de  Gen.cap.vi  1 ,  a  membranis  &  fecundis  vidctur  diftin- 
&avox  chorii,dum  chorion  &  CfJSfa  dicit  inter  fcetum  &  uterum  pofitam  eflejquafi  per 
chorion  intelligere  velit  maffam  carneam  annexam  cum  fua  membrana  chorionpro- 
priedicla,  multifque  venis  &  arteriis  praedita :  permembranas  vero  allantoidem  & 
cur  mni-    arnnjon  tunicas  exangues ,  &  ideo  membranarum  nomine  dignas.  Dicitur  autcm  cho- 
thZn  l°o-  rjon  [1XC  prima  membrana ,  quoniam  tefte  Hippoc.  per  ipfam  nutrimentum  &  fanguis 
XoofH ,  id  eft,  permeat  ad  fcetum  j  vel  uti  putat  Stephanus  Athenienfis  in  commento  fu- 
per  lib.  Gal.  ad  Glauconem ,  quia  ad  modum  chori  venx  &  arterix  in  hac  membrana 
congregentur ;  vel  etiam,  utaeteris  placuit  Anatomicis,  quod  fit  chorion,  hoc  eft,  exi-  , 


auus  locus ,  quo  fcetus  concluditur.  Eft  autem  chorion  membrana  crafla,  alba,  multis 

Jufylantia.      t)  1  ...  r         i      •    n  • 


fr-ixUs  chorii 


venarum  &  arteriarum  ramis  in  placentam  definentibus  in  minimos  furculos  infignita ; 
parte  qua  fcetum  refpicit a  interna,lubrica  ac  laevis  \  qua vero  uterum  fpecTat,&  placen-  «• 
verui  vfus  tx  carnetT  anncditur,  bin«rqualior.  Vmshujusmembranaj  eft,ut  non  modofcetum  un-  *>  J.Y.ig. 
dequaque  tegat  ac  velet ;  fed  etiam  ut  radices  venarum  &  arteriarum,feu  fines  vaforum 
umbiliealium  tuto  excipiat  ac  liget  ;  &  propterea  cratfam  &  duplicem  eam  fecit  fum- 
mus  rerum  Opifex.  Eft  etiam  externa  parte  inarqualis ,  ut  placentx  firmius  connafce- 
retur  &  adhxreret  j  interna,  lazvis  &  lubrica ,  ne  a  fubjecTis  membranis  tenuiftimis 
feparata ,  fua  afperitate  quidpiam  damni  iis  adferrct.  Tribuunt  nonnulli  alium  chorio 
ufum,  qui  allantoidem  in  fcetu  humano  reperiri  ncgant,nempe  urinam  pueri  fupra  am- 
nion  continendi ,  hoc  eft ,  inter  id  fpatium  ,  quod  eft  inter  chorion  &  amnion :  Scribit 
enim  Rufus  Ephefius  per  urachum  meatum  urinae  fimilem  humorem  transfundi. 

C  A  P  V  T  V. 

De  allantoide. 

Llantois ,  chorio  fubje&a  membrana ,  nomen  fuum  apud  Grxcos  ac- 
cepit ,  quod  imitetur  lua  figura  :  nam  hac  voce  Vctcres  tum 
farciminis  quoddam  genus ,  quodlucanicas  vocat  Apitius ;  tum  intefti- 
num  nominabant.  De  hac  autem  membrana  primo  quarritur,  an  in  hu- 
mano  fcetu  reperiatur  ?  etenim  negant  contra  Gal.  &  alios  veteres  do- 
cliffimi  atque  in  anatomicis  diiTec~tionibus  exercitatiftimi  viri ,  qui  eam 
tantum  in  ovillo,  vel  vaccino,  vel  caprino  fcetu  obfervafTe  fe  dicunt  ,•  putant  idcirco  ve- 
tcres  anatomicos  horum  animalium  fcctum  pro  humano  nobis  depinxifTe.  Et  merito 
quifpiam  poterit  conjicere ,  veteres  caprinum  vel  ovillum,  vel  vaccinum,  vel  hujus  ge- 
neris  alterius  animalis  defcripfifle ,  cum  Thcophilus  in  lib.  de  humani  corporis  fabrica, 
capite  xix,  docere  unumquemque  volens  partes  ,  quae  ad  fcetum  fpecTant ,  &  tres  ejus 
tunicas,  jubet  diflecandam  artificiofe  capram  gravidam  ,  &  eam  infpiciendam.  Sic 
Aetius  tetrabib.iv,  ferm.iv,  inquit ;  Si  quis  diligentiusfpeculari  ea,qua;  ad  fcetum  per- 
tinent  voluerit ,  capram  aut  vaccam  ,  aut  cervam  diflecare  poterit.  Horum  igitur  opi- 
nio  uti  nova  eft ,  digna  certe ,  qua?  ad  examen  revocetur ,  prsefertim  cum  ad  eam  com- 
Rufi  Efhefii  probandam  nuper  invenerim  infignem  Rufi  Ephefii  authoritatem.  Hic  enim  Gal.  anti- 
"imoide. "  quior  &  ab  eodem  aliquoties  cum  laude  citatus,  lib.  1  de  partium  appellationibus,capi- 
te  ultimo  (cribens  de  fcetus  humani  partibus ,  &  maxime  de  membranis ,  chorii  &  am- 
nii  tantum  meminit,&  autopfia  fua  declarat,urina;  fimilem  humorem  in  chorion  trans- 
fundi,  nulla  facTa  allantoidis  mentione.  Reliqui  porro  omnes,  qui  hacTenus  floruerunt, 
allantoidem  humano  fcctui  aflignant ,  aut  veterum  opiniones  aut  celebrium  auctorita- 
tesfecuti.  Hacin  tanta  virorum  clarorum  diffenfione  difplicet  me  arbitrum  fa£tum 
efle,  qui  minime  ut  illi  in  anatomicis  diffeclionibus  confenuerim  :  tamen  his  ductus 
£l  rationibus  cenfeo,  allantoidem  in  humano  fcetu  reperiri.  Prima,  in  humano  fcetu  tanta 
eft  hujus  membranje  neceffitas ,  quanta  in  fcetibus  aliorum  quadrupedum :  non  enim 

decebat 


Auth, 
9710  de  alUn 
toide. 


de  Tormato  Toetu.  y 

deccbat  tantum  naturam  urinam  afudoribus  fcgrcgare  ,  ac  in  proprio  loco  ,  quod  cft 
intcr  chorion  Sc  amnion  coilocare  ;  fed  6c  propria  tunica  tanquam  conceptaculo  con- 
tinerc ,  ne  inter  fipatium  c]uod  eft  inter  chorion  &  amnion  fiatis  amplum  ,  per  ambitum 
fcetus ,  cjucmadmodum  ludor  ,  flu&uarct  huc&illuc  in  omncm  partcm  ,  prarfertim 
cum  exigux  urinas  tam  amplum  &  fpatiofum  locum  darc,  non  vidcatur  conveniens  na- 
tura:.  Altera  ratio  eft ,  quodAndreas  Vefalius  concivis  meus  in  commentariis  anato- 
micis  veficam  quandam  nobis  depinxerit  in  humano  foetu  inteftino  fimilem  ,  ex  cpio 
farcimina  fiunt ,  intcr  chorion  dc  amnion  pofitam  ,  cjua  urina  fcetus  in  utero  coafferva- 
tur.  Qiicd  Ipcctat  igitur  ad  folutiones  contrariarum  rationum  ,  &  ad  eam  primo ,  qua  fiw 
dicunt  allantoidem  in  difTeclionibus  non  reperiri ;  admonendi  funt ,  fe  eam  reperturos,  ZZtnfnZl 
fi  a  placenta  prius  in  gravida  mulicre  difTectioncm  aufpicentur  co  modo  ,  quo  ipfc  Ve-  ^0^' 
faliusjaliter  certc  proptcr  membrana:  fummam  tcnuitatem  abrumpi  ftatim  hanc  mem- 
branam  leviftimo  negotio  contingit.  Rufiautcm  Ephcfii  auctoritas  qinmquam  apud 
me  magni  lit  momcnti ;  tamen  tanti  non  eft  ,  ut  Gal.  au6toritati  in  hac  rc  fit  antcpo- 
nenda,  ctfi  enim  Gal.  nunquam  gravidam  fecuerit,  quod  eflet  cjus  temporibus  lege  ve- 
titum  humana  corpora  diflecarej  tamen  multos  infignes  anatomicos ,  qui  hominesfe- 
cuerant ,  utHerophilum  fecutus,  qua:  ipfe  cx  anatome  fimiarum  8c  aliorum  quadru- 
pedum  non  eft  aflecutus ,  ex  aliis  fide  dignis  in  fuos  retulit  commentarios :  fiepe  etiam 
optimis  rationibusac  demonftrationibus  du&us,  quseipfein  diffc&ionibus  humani 
corporis  infpicere  non  potuit ,  credidit ,  atquc  aliorum  diligentia:  fidem  pracfuppofuit, 
quemadmodum  &  in  eo  quod  allantois  in  humano  fcetu  reperiretur.  Veteres  ovillum 
velcaprinum  fcetum  plerumque  deicripferunt ,  nonquod  mulierem  gravidamnum- 
quam  infpexerint ;  fed  quod  eam  (ecandi  non  facilis  erat  occafio  ,  quodque  prifci  Ana- 
tomici  antequam  fcetum  humanum  fecuiflent,  in  ovillo  fefe  prius  exercuerint ,  ejufque 
membraniseaindiderint  nomina,  quanpfis  convenire  videbantur ;  unde  fa&um  eft,  ut 
allantois  membrana  nomen  fuum  acceperit  a  farciminis  vel  inteftini ,  ex  quo  farcimina 
fiebantjfigura.  Si  enimallantoisovillainfletur ,  plane  lucanica  farcimina  imitatur ;  at 
humani  fcetus  allantois ,  velicam  potius  oblongam  ,  quam  farcimen  vel  oblongum  in- 
teftinum  refert :  ut  hac  de  caufa  lapfus  Vefalius  crediderit  non  huic  vefica: ,  fcd  chorio 
cum  carnea  placenta  invedo,  fic  ut  eam  undique  complectatur,  allantoidis  nomen  afli- 
gnandum.  Eft  autem  allantois,  membrana  tenuiflima,  alba  Sc  mollis,  in  homine  veluti  Q 

D  '  *      ■■■  m  »  ftantia  alLm- 

in  ovillo  fcetu  exiguis  admodum  venis  &  arteriolis  ad  nutrimentum  prardita ,  intcr  cho- 
rion  &  amnion  media  ,  eatantum  parte  tota  conclufa,  qua  placenta  cooperitur.  Con- 
neclitur  cum  meatu  uracho  dicto  ,  per  quem  &  vehca  unnam  luicipit:  nujufquemu- 
nus  eft,  urinam  fcetus  a  fudore  feparatam  confervare. 

C    A   P    V   T  VI. 

De  amnio  membrana. 


•  T.m.D.  ^^g^^^  Ltima  d  tunica  dicitur  ab  Empedocle  &  cxteris  pofterioribus  Gra:cis  c*mmtr+ 

afcvn&  cc  «if«ri@» ,  quaii  &pea@*  vfjLiw ,  id  eit ,  optima  memvrana ,  per  meta-  wsvocetnr. 
fthafim  tranlpofita  una  littera.  Interpretes  apud  Gal.  amiculum  inter- 
pretantur  ,  cum  Grarhmaticis  plerifque  <*iw@-  ab  £fw(&  nomen  traxiffe 
videatur,  quod  agnum  lonat ,  quafi  diceres  agninam  membranam  ;  vel 
quod  ut  hactenus  multis  viium  cft,  mollis  Sc  candida  iit  inftar  agni  j  vel 
uti  ego  interprctor,  quodprimi  Anatomici,  agninum  fcetum  fpediantes  priuiquam  hu- 
manum,  agno  proximam  hanc  membranam  viderint ,  ac  ipfum  agnum  per  eam  tranf- 
lucentem  ,  ficutnulla  membrana  circumdatus  eife  videatur.  Dicitur  &  anonnullis 
conceptus  armatura ,  &  fcetus  veftis ;  ab  Arabibus ,  abigas.  Eft  autem  fubftantia  hujus 
i  T.m.D.  lxvis  ,  alba,  mollis ,  tenuis , b  tranilucens ,  pauculis  iifque  exiguis  venis  &  arteriolis  nu- J' 

trita ,  totum  fcetum  undiquaque  veftiens  ,  chorioque  tantum  connata :  facta  non  tan-  s^t^uJia 
tum  ad  tutelam  fcetus ,  more  aliarum  membranarum  ;  fed  ut  aquam  clariorem  urina 
atque  ab  ca  feparatam  recipiat ,  qux  aqua  nil  aliud  eft ,  quam  ludor,  quem  dum  in  ute- 
ro  haeret  fcetus ,  continuo  per  cutis  fpiracula  admodum  patula  cutimque  tenellam  ob 
/anguincm ,  quo  alitur ,  copiofo  fcro  abundantem  large  foppeditat.  Haec  illa  mcm- 

A  A    3  brana 


• 


6  Adriani  Spigelti 

branaeft,  cum  qua  fi  forte  contingat  ut  foetus  humanus  prodeat  inluccm,  maximc 
circa  caput  vel  aliam  partem  velatus,  fi  mas  fit,galea  vocatur  &  helm  a  Germanis  obfte- 
tricibus  j  fin  fcemina,  vitta,  indufium ,  feu  camifia,  ut  Itali  loquuntur.  Putant  vero  fce- 
tumcumcapite  hocinvolucro  veftitogenitum  ,  mira  facturum ,  fortuna  profperain 
vita  ufurum  ,  fi  eam  comederit  vel  fecum  portarit ,  ab  armorum  injuriis  tutum  ubique 
fore :  addita  non  ignobili  fuperftitione  vel  potius  infigni  mendacio,  ut  fi  forte  ab  obfte- 
tricibus  clanculum  auferatur ,  magnis  infortuniis  obnoxium  futurum  &  miferrimam  vi- 
y»&  m»  tam  ducturum  ,•  quod,  quam  fit  ridiculum  credere,  ipfa  anatome  declarat.  Sed  qucm- 
fHpZjimode  admodum  nulla  fabula,  nulla  fuperftitio,  nullumque  mendacium  adeft,  quod  non  prius 
ex  alicujus  rei  veritate  originem  traxit,-  fic  etiam  puto  nonnullos  olim  exiftimaffe  vela- 
tos  aliqua  in  parte  pueros  hac  membrana  longe  magis  miferam  vitam  tradudturos, 
quam  qui  more  caeterorum  fine  hoc  velamine  pariuntur :  &  re&e  quidem :  nam  infan- 
tes  cum  amnio  circa  caput  natos ,  puto  fic  nafci ,  vel  propter  robur  mcmbranaz ,  quam 
idcirco  infans ,  dum  praeparat  egreffum  ex  utero ,  perrumpere  commode  &  undique 
non  poteft ;  vel  propter  fcetus  imbecillitatcm  ,  qui  fe  ab  hoc  involucro  expedire  probe 
non  valeat.  Novi  aliquando  Matronam  in  Belgio  &  noverca*  mea?  propinquam  ,  qux 
omnes  filios  &  filias  cum  galea  &  vitta  pepererat,  fingularique  cura  ac  diligentia  mem- 
branas  affervarat,  ne  ab  obftetricibus  auferrentur,  fua  omni  prole  numquan  pubertatis 
annum  attingente,  quod  admodumdebiles  nafcerentur,orbatam. 

C   A   P   V   T  VII. 

De  fudore  in  amnio  contento. 


Sudoris  ufus. 


Vrina  cur  a 
Jadcre  fcpa- 
mia. 


Sordes  epud. 


Recentiorum 
opinio  de  ufu 
fordiutn. 

Aucloru  opi- 
nio  de  eorum- 
dcm  ufu. 


Orro  aquailla  claraatquelimpida,  quxcopiofa  undique  fcctus  cor- 
pus  circumfluit,  ac  fecundum ,  poft  urinam  in  allantoidem  contcntam, 
excrementum  eft ,  inter  extcrnas  fcctus  partes  proprias ,  non  fpernen- 
dos  habet  ufiis.  Huicenim  fcctus  in  utero  innatans ,  non  levior  fit  ma- 
tri ,  utpote  qua:  &  foetum  &  aquam  geftare  debet ,  fed  minus  ponderis 
prarbet  acetabulis  ,  quibus  fcetus  placenta  annectitur  ,  dum  is  fufpenfus 
eft.  Deindc,  in  movendo  fe  &  facilius  movctur ,  &  vertitur  facilius  ad  os  uteri ,  in  tem- 
pore  partus  cum  capite  ,  quod  alioquin  ad  fundumuteri  verfum  habetfcetus.  Tertio 
faciiior  fcetui  ex  membranis  exitus  prazbetur  amplo  fpatio  a  corpore  femotis,  &  humo- 
re,  quem  continent,  lubricis."  Quarto,  ante  partum  ,  jam  ruptis  membranis  ,  a  fluente 
hoc  humore  peros  &  cervicem  uteri  cunclra  loca  irrigantur  ac  lubrica  fiunt ,  adfacili- 
tandum  exitum  fcetus  ex  utero.  Carterum  fudorem  ab  urina  fegregatum  voluit  natura, 
noo  permixtum,  ne  cuti  tenellar  aliquod  damnum  urina:  acrimonia  inferret. 

C   A  P  V  T  VIII. 

De  cutis firdibus. 

Oft  urinam&  fudorem,  fordes  apparent  cuti  corporis  inha^rentes: 
funtque  tertium  &  ultimum  excrementum  ,  glutinofum  craffumque, 
quod  percutis  porosunacum  fudoribus  eductum  ,  tamquammagis 
terreftre  cuti  adhaerefcit :  ita  quoque  cernimus ,  nobis  fudantibus  craf- 
tj  fiore  excremento  cuticulam  obliniri ,  deinde  ab  indufiis  lineis  abftergi. 
*  Putant  recentiores ufum  hujus  excrementi  effe  ,  ut  hujus  obcruftatio- 
ne  cutis  ab  acrimonia ,  quam  fudor  circumfluens  longo  tempore  fibi  nonnihil  acquifi- 
vit ,  vindicetur.  Sed  mihi  adhuc  fuccurritalius  longe  excellentior ;  utfcilicet  vitales 
fpiritus  poris  cutis  nonnihil  occlufis  ab  hoc  glutine  conferventur ,  ne  diffluant  a  magno 
calore,  qnem  cogitur  fcetus  in  utero  fuftinere;  neve  fanguis  qui  in  partibus  exterioribus 
tenuioreft,  dimanet  ichorofus,  propter  porosfcetus  multopatentioresiis,quijam 
nati  funt. 


C  A- 


de  Formato  Fcetu. 


7 


C    A   P   V   T  IX. 

De  umbllico  feu  ^jafls  umbihcalibus. 


£15 -^&^M.  Vnc  intcr  partes  cxternas  a^endum  reftat  de  iisvafis,  qua?  Vmbilica- 

4 ,  T.iv.  H.   r  "r-jS'.\>fe^ 
£ ,  T.vi.  A. 
c.T.vnF. 
«f,  T.vii.E.  <_S^<q 
_  .T.vu.G. 


Vmbilici  vcx 
qimcc*. 


lia  appellantur.  Horum  autem  nomine  intelligo  id  totum  ,  quod  ex 
media  abdominis  parte  egreflum  ,  b  inteftini  formam  adipifcitur  ,•  ne- 
S  que  aliud  eft  ,  quam  quatuor  vaforum  ,  e  duarum  fcilicet  arteriarum  , 
'x"I!h.  \ 0  d  UIUUS  vena:  &  e  urachi f connexus ,  per s membranam  a h  chorio  dela- 
',  T.mi.  ^^*^^-^*^  tam  atque  in  formam  funiculi  ex  multis  funibus ,  vel  cerea:  candelae  ex 
multisparviscandeliscontortus.  Qui  quia  inteftini  efrigiem  refert ,  amultis  obftetri- 
cibus  inteftinum  apud  varios  populos  nominatur.  Hippocrates,  eoquc  pofteriores  Ari- 
ltoteles  &  Galenus  proprio  nomine  hanc  partem  foetus ,  umbilicum  appellant.  Arift. 
lib.  ii  dc  generatione  animalium ,  cumdixiflet,  nonnulla  animalia  recla  in  uterum 
umbilicum  tamquam  radicem  dimittere  ,  addit ;  &  cp<pctx<&  a,  x.iKv<p\  ^AsC^ ,  efl  autem 
umbiliiM  in putamine  contenu  *ven& ,  ut  Gaza  interpretatur.  Per  venas  intelligit ,  &  venas  \ 
communes  di&as ,  &  arterias  \  per  putamen  feu  KtXv<p@> ,  tegumentum  membranofum,  quod 
aiibi  *eAv<p(§>-  ^uctj^v  nominavit.  Haec  obiter  dicere  volui ,  utfciatur,  umbilici  vocem 
aequivocam  efle  ,  &  capi  modo  pro  hoc  inteftino  ex  vafis  quatuor  conftante  ;  modo 
vero  ,  &communiterpromediiabdominiseacavitate,  qua?  poft  partum  a  recifb  vel 
fponte  prolapfo  umbilico  relinquitur  in  nobisper  totum  vitaefpatium.  Apparent  au-  JJf^J*" 
tem  in  umbilico  exintervallis  maculae  quaedam  nigrae  ,  veluti  murium  ftercora  conti- 
nentes ,  quae  fiunt  a  vena  una  cum  arteriis  &  uracho  contorta  ac  circumvoluta  ,•  modo- 
que  exterius  fanguine  atro,  quem  continet,  tranfparente  per  membranam  ;  modo  a  re- 
liquis  duobus  vafis  occultata.  Longus  eft  tres  circiter  fpithamas  plus  minufve  ,  &  craf-  fSf'^ 
fus  digitum  fere ,  quando  maturus  eft  foetus.  Et  quoad  fitum  ,  a  placenta  incipiens  per 
mediam  frontem  paulatim  pergit ,  circumflectendo  fe  ad  occiput ;  inde  rurfus  oblique  **■ 
reducrus  ad  finiftram  cervicis  &  juguli  partem,  deorfum  luper  pectus  progreditur,  do- 
nec  in  mediam  abdominis  partem  inferatur.  Nam  ex  furculis  venarum  &  arteriarum  , 
per  placentam  difperfis  in  chorio  membrana  fiunt  majores  rami ,  qui  tandem  in  trun- 
cum  coeuntes,  in  duas  arterias  exiguas,  fed  unam  magnam  venam  &  amplam  ,  per  to- 
tum  umbilicum  capreolorum  in  morem  convoluti  progrediuntur ,  una  cum  uracho  ab 
allantoide  orto,  donec  abdomen  pertingant.  Porro  fubftantia  venarum,  &  arteriarum 
prorius  fimilis  eft  venis  &arteriispertotumcorpus  fcetus  difperiis.  Vrachi  vero  fub-  ... 
ftantia  non  eft  fimilis  poris  ureteribus  ,  fed  membranofa  eft  parte  ea  qua  ex  vefica  in-  ^*""*' 
trat  in  umbilicum  ,  ubi  paulo  poft  trium  circiter  digitorum  tranlverlorum  longitudine 
fupraabdomen  egreflus  finitur ,  &  obliteratur  in  medio  umbilici.  Ex  quo  patet  non 
efle  verum  ,  umbilicum  ex  uracho  conftare  ,  &  umbilici  humani  tria  tantum  effe  vafa, 
duas  arterias  &  unam  venam  j  urachum  vero  poris  ureteribus ,  per  quos  urina  e  renibus 
in  veficam  colatur  ,  fimilemefle.  Herodotus,  vel  Audorilliuslibri ,  qui  Introduclo- 
riusinfcribitur  in  operibus  Gal.  cap.xi,  nervum  ad  compofitionem  umbilici  concurre- 
re  putat ,  his  verbis ,  interprete  Andernaco :  Ex  ^venis  uteri ,  qiue fecundeu  hnpSeant ,  bina 
alU  prodeuntes  -vcn&  ,  ab  arteriis  ibidem  fitis  bim  arterU ,  i*?  a  nervis  unm  nerTnis  ,  tnutuo  in  unum 
cmgreffa  meatum  ,  x&zcv  appellatunt ,  abfohunt ,  qui  infantis  umbilko  mjeritur ,  ex  qno  fcf  enajci- 
tur& Jujpenfus  efl ;  ab  umbilico  autem  -vem  ad  jecoris  portam  janguinem  ita  fcetibm  tranjmittur.t . 
ArterU  -verojuxta  -veficam  crajsiori  arterU ,  ncryus  bic  jpin<e  injcritur.  Ha:c  ille.  Ex  quibus  col- 
ligere  licet,  non  modo  ex  nervo  umbilicum  componi  extemum,  ted  etiam  x&z'9  ^b  co- 
dem  umbilicum  hunc  appellari.  Caeterum  quod  umbilicus  nervum  habeat ,  probari  JJ* 
etiam  ratione  poteft  ,  ex  Veterum  &  Recentiorum  monumentis  defiimpta  :  videntur  ^ 
enim  omnes  Anatomici  lenfifle  umbilicum  fenfu  praeditum  efle.  Aetius  enim  ad  am- 
putandum  umbilicum  recens  nati  magis  laudat  fcalpellum  acutum  ,  quam  aliam  mate- 
riam  arundineam  vel  vitream  ,  ne  atteratur  umbilici  pars  puero  annexa:  deinde  vetat 
cuminum  praecHb  umbilico  in(pero;ere  propter  acrimoniam  ,  contra  vetcrum  nonnul- 
lorum  confuetudinem  ,  quafi  umbilicum  fentire  putaret.  Inter  recentiores  Pareus  & 
alii ,  qui  curam  infantis  recens  nati  praefcripferunt,  prarfe&o  umbilico  imponunt  oleum 

vel  rofa- 


• 


Vmbilicta 
non  habet 


%  Adriani  Spigelii 

vel  rafaceum,  vel  amygdalinum  cum  panno  lineo,  ad  fedationem  doloris.  Contra  Gal. 
aliter  fentit  lib.  vi  de  Decr.  Hipp.  &  Plat.  cap.  vi.  Scribit  idem  nullum  apparere  ner- 
vum  ex  utero  in  fecundas  provenire,  neque  in  ipfis  fecundis,  ncque  in  umbilico,  aut  de- 
foris  intro  fubire ,  aut  de  interiori  fede  extra  prominere  ,  quod  nulla  omnino  neceflitas 
fuerit ,  ut  origo  nervorum  concepti  fcetus ,  veluti  venarum  &  arteriarum ,  matri  con- 
jungeretur.  Et  revera  nullus  nervus  in  umbilico  aut  fecundinis  apparet  ;  fed  in  urachi 
medio  nervulus  candidiflimus  ab  interna  veficae  membrana  ortus  ( de  quo  forte  in  lib. 
Introdu&orio  fa&a  eft  mentio )  invenitur :  veruntamen  etfi  nervi  aliquam  formam  in- 
duat  interna  urachi  pars ,  nervus  non  eft ;  cum  neque  ullam  communionem  connexio- 
nemque  cum  nervo  habeat,  neque  ullo  modo  in  ipinalem  medullam,fed  in  fundum  ve- 
ficx  inferatur  :  fed  hxc  nervo  fimilis  urachi  pars  ,  nil  aliud  eft,  quam  pars  urachi  inter- 
na ,  qua?  ubi  foetus  jam  ex  utero  egrelTus  eft,  contrahitur  velutiin  nerveum  funiculum, 
nullo  per  medium  foramine  prasditum.  Sedquodhaec  pars  non  fentiat ,  patetj  quo- 
niam  &  umbilicus  non  fentit.  At  neque  erat  conveniens,  ut  fentiret.  Primo,  quia  dum 
properat  ad  exitum  fcetus ,  &  poft  partum  abumbilico  dependens  huc  &  illuc  move- 
tur  ,  varie  in  hac  circumagitatione  diftrahitur ,  contorquetur  ac  diftenditur  umbilicus. 
Itaque  fi  fentiret,doleret  ob  folutionem  continui :  fi  doleret,neutiquam  ex  matris  utero 
exire  tentaret ;  fed  quiefceret  potius propter  dolorem,qucm  fibi  alias  parit  ex  diftorfio- 
ne  umbilici.  Quocirca  erat  necefTe,  ut  matri  quidem  in  partu  magnus  dolor  efTet ;  fce- 
tui  vero,  nullus  aut  faltem  quam  fieri  poterat  minimus.  Exemplum  habemus  in  iis,qua* 
exovo  generantur.  Omniaenim,  putamine  rupto ,  exeunt  ex  ovo  abfque  dolore:  at 
mater  ,  quseovumenititur ,  percipit  dolores.  Secundo  probatur  umbilicum  non  fen- 
tire,  quod  ab  amputato  umbilico  obfervatum  fit  infantes  non  vagiifle  imoegoali- 
quoties  vidi  puellaspoft  partum  optime  fe  habentes  dum  prarfcinderetur  umbilicus, 
neque  poft  etiam  per  quadrantem  horae ,  non  fblum  non  plorafTe  ,  fed  nec  os  quidem 
vannmdko-  aperuiile.  Vanaigitur  &  inepta  hactenus  medicorum  eft  cautio  ,  qua  ad  prxcidendum 
lum  %'rl   umbilicum  eligunt  ferrum  potius ,  quam  vel  arundinem  ,  vel  lignum  praeacutum  ,  ve! 
fefumZdi-  aliud quidpiam ad  fecandum  aptum,& a prarcifo  umbilico felecta  quaedam  medicamen- 
fZnnT""'  ta  imponi  ad  fedandos  cruciatus  jubent ;  cum  certe  fi  hxc  pars  urachi  nervofa  non  fen- 
tiat ,  cseteras  profeclo  ex  quibus  umbilicus  conftat ,  nullo  modo  fenfum  habereputan- 
dum  fit ,  non  venam ,  non  arteriam ,  non  etiam  membranam  ,  qua>  illas  involvit ,  cum 
hax  a  chorio  deducatur  ,  quod  quam  fitlenius  expers,  notant  mulieres ,  quibuscum 
fomTJSi--  ^  Partu  fecundx  extrahantur ,  nullus  cruciatus  excitatur.  Quaerit  in  problematibus 
Ucm.       Arift.  cur  homini  magnus  fit  umbilicus  ( loquens  de  ea  cavitate  ,  quae  eft  veftigium  in 
media  abdominis  parte  refecti  hujus  umbilici )  caeteris  vero  animalibus  eMguus  &  non 
valdc  manifeftus :  putatque  hoc  contingere ,  quoniam  umbilicus  in  cxtefB  animalibus 
in  diredum  tendat ,  &  cum  diu  in  utero  maneant ,  umbilicus  interprete  Gaza  arefcat 
dvatpcuvov ;  homo  vero  imperfectus  prodeat  cum  humido  &  tvtai^  ( fanguinolento  male 
Gaza )  exangui  umbilico :  fed  vera  ratio  ex  umbilici  anatome  capitur.  Eft  enim  multo 
major,  proportione  confiderata  corporis  humani  fcetus ,  quam  casterorum  animan- 
tium ,  propter  amplitudinem  vaforum. 
vfiu  wnbiiki     Vius  hujus  umbilici  eft  multiplex :  etenim  pe,r  umbilicum  fcetus  nutritur ,  atque  luf- 
penditur,  ut  rn  omnem  partemmovereie  queat ;  8c  unnam  m  allantoidem  rejicit  ex 
atriongtufit  vefica.  Convenit  huic  tanta  longitudo  ad  commodiorem  motum  in  utero ,  egreffum- 
umbtUcu*.    qUeexutero:  etenim  fi  breviorem  umbilicum  homini  natura  creaiTet  una  cum  foetu 
placenta  &  membranse  exiredebuiiTent,quodpartusfacilitatiobftetiiTetjnunc  verotam 
longum  umbilicum  natura  fecit ,  ut  prius  fcetus  totusexire  poftit  abfque  fecundis ,  quaj 
etiam  alia  de  caufa  debebant  poft  egreflum  fcetus  utero  annecTi,ne  repentina  dilacera- 
tione  vel  abftradione  olcula  venarum  placentx  magnam  copiam  fanguinis  funderent  > 
cum  vita*  infantis  difcrimine :  8c  propterea  tam  longus  eft  umbilicus ,  ut  puer  ex  utero 
egrelTus  nihilominus  adhuc  ipfi  adhserere  queat.  Confert  etiam  hax  longitudo  ad 
commodam  eductionem  lecundarum ,  in  qua  profedo  infignis  prudentia  requiritur  in 
infenio um-  obftetricibus.  Inferitur  autem  umbilicus  in  inferiorem  partem  totius  corporis ,  hoc  eft 

in  a  medium  abdominis :  non  enim  decebat  puerum  ex  asquilibrio  ab  umbilico  depen-  « >  t.it.h. 
dere,  fed  fuperiores  partes,ubi  caput  eft  8c  thorax,ponderofiores  habere  ab  una  parte  ,• 

pedes 


de  Formato  Fcstu.  p 

pedes  vero  &  mediam  partem  reliquam  ventris  ab  altera,  ut  ex  umbilico  fufpenfus  par- 
tibus  iuperioribus  tempore  partus  in  caput  verfus  uteri  orificium  facillime  volveretur : 
t,  t.ii.c.  nam  partus  naturalis  tam  homini ,  quam  cxteris  animantibus  fit  in  caput.  3  Contor-  "f*  *«»• 

ni'D'IT-  r  •  L-i-         r  •  j  i   u      i         r      i      i  ■   •       ,    .     .'••••  - 

g.        quentur  autem  m  umbilico  vaia  in  modum  acix  vel  cnordne  ex  runibus  binis  vel  plun-  f*- 
bus  conftantis  :  non  quia  tanto  longiora ,  &  longiori  mora  fanguis  prarparatior  ad  fce- 
tum  prodiret ,  ut  fomniant  Anatomici ;  fed  quia  umbilicus  erat  circumducendus  a  par-  c«r  ^  m 
te  dextra  ad  imiftram  per  rrontem  circa  collum,  donec  ad  abdomen  perveniret,  in  qua  ZjjSlgJI' 
circumvolutione  fi  re&a  procederent  umbilici  vafa  ,  profecto  comprelfa  nimium  fuif 
ient ,  nec  pertranlire  commode  per  arterias  vitalis  fpiritus  &  calor,  per  venas  fanguis, 
per  urachum  urina  potuiflet ,  quod  per  hanc  vaforum  tortuofitatem  mirabiliter  evita- 
vit  natura.  Adferthsc  tortuoutas  aliud  quoque  commodum  in  fecando  umbilico ,  ne 
illico  fanguis  fluere  poifit  a  pra?fedione  umbilici  cum  vitae  dilcrimine.  Circumducitur 
umbilicus  a  finiftro  tempore  in  dextrum  per  mediam  frontem,  ut  caput  totumque  fce- 
tum  commode  fuftineat.  Quod  ii  forte  rortuna  in  partu  ab  hoc  umbilico  per  fuperio- 
rem  capitis  partem  ,  fecundum  naturar  leges  non  bene  expediat  fe  fcetus,  fed  umbilicus 
deicendat,  non  folum  periculolus  &  perdirHcilis  matri  partus  iuccedit,ut  notavit  etiam 
Hippocrateslib.  de  Septim.  partu,-  fedetiamlaqueatusproditinlucem  infans ,  &  fic 
exiftimatur  puerum  miferam  vitam  traducturum ,  imo  quorundam  etiam  experientia 
edoctorum  judicio  ,  laqueo  periturum.  Nodos  pr^terea  feu  rugas  putant  nonnulli  an-  2*2^^2" 
cotandas  in  umbilico  ,  dicunt  enim  mulieres  multos  deinceps  parituras  fi  umbilicusin-  msUta' 
fantis ,  quem  primo  enixa  eft  multos  nodos  oftenderit ,  eofque  longo  intervallo  fejun- 
ctos  per  longa  intervalla  partus  prxdicere  ;  addentes  mendacio  mendacium,  ruffos  nc- 
dos  mafculos ,  albos  vero  fcemellas  promittere  ;  fterilemque  futuram  in  pofterum  mu- 
lierem  ,  fi  fcetum  peperit  umbilico  connexum  fme  nodis.  Quorum  vanitas  fatis  decla- 
ratur  iis  foetibus,  qui  jam  provectis  aetate  mulieribus  ultimo  pariuntur :  nam  &  horum 
umbilici  quandoque  magis ,  quampriores  funt  nodofi. 

C    A    P   V   T  X. 

*De  prtcifionc  urnbilici. 
Vic  de  umbilico  traetationi  neceffe  eft  fubjungam  ,  quanta  prudentia 


^fpM  Si  peritiaque  in  fecando  a  partu  umbilico  requiratur  ,  quoniaminhoc 
p  obftetricumarsfereprxcipuaverfatur  ,  &  nilutiliusaut  curioiius  hoc 
#3  i®0&'<   7^  loco  dici  queat.  Obftetrix  ut  prudenterfecet  umbilicum  obiervare  de-  isf 
%^  t^T-g^  Xg\  bet,  tempus,iocum,modum,tum  qua?  poit  lectionem  peragenda  iunt. 
wmmsft&smi^m  xempus  eft  ,  cum  infans  ex  utero  egreiTus  eft ,  vel  cum  fecundinis  ,  vel  T£2£jg£ 
abfqueiifdem.  Hodie  folum  ex  utero  egreflo  relictis  adhuc  fecundis  ftatim  pra?fecari 
fblet  umbilicus  j  at  fi  fcetus  bene  valeat  ac  robuftus  fit ,  quo  facilior  &  felicior  partus 
alter  fequatur ,  melius  erit  ante  illius  pra?cifionem  tentare  ,  num  fecunda?  paulatim  fe- 
quantur.  Nam  notatum  eft  aliquoties ,  nafutis  vetulis  poftquam  umbilicum  fecuerant, 
cafu  reliquam  ejus  partem,qusfecundis  adhuc  in  utero  adha;rentibus  annexa  eft,e  ma- 
nu  excidiffe  ,  moxque  in  uterum  retractam  in  mortis  periculum  maximum  puerperas 
conjeciiTe.  Danda  igitut  eft  diligenter  opera ,  ut  ante  umbilici  fectionem  fecunda?  quo-  f^n^r*. 
que  ex  utero  eximantur  hoc  pacto ;  fternutatorio  medicamento  naribus  prius  indito ,  »wJ?~ 
nares  &  osconftringenda,  tum  obftetrix  manu  finiftra  abdomen  fuperne  deorfum 
comprimendo,  dextraque  umbilicum  trahendofecundas  ex  utero  eximat.  Sed  in  utro- 
quefervandus  modus ,  neviolenter  fiat :  exviolentia  enim  periculum  inftat,  neab- 
rumpatur  in  utero  umbilicus  cum  periculo  puerperx  :  nam  abrumpitur  facile  ,  cum  ex 
partibus  admodum  tenellis  conftet.  Docet  hunc  trahendi  modum,  quem  pauca?  obfte-  ## 
trices  vel  norunt ,  vel  obfervant ,  optime  Hippocrates  Iib.  de  iuperfeetatione ,  dum  in-  j " 
quit :  Si  fecuncU  nonfocile  exciderint Jincnd*  funt  maxime  ad  fistm  appendcrc ,  utpaulitim  abfqus 
vUa-violcntiatrahantur.  ^iuherminfeUaperforatacollocabis,  U frtumfitpcr  utrcm  bumore  tepido 
plenum  impones ,  ut  mucrone  tenuifimo  compuncliu  utcr fcnfm  concid.it ,  <S  unafrtum  C?  qiu  ab  co 
dependcnt  inrducra  deorfumtrabat.  Hxc  Hippocrates.  Quod  fi  fcetui  mature  ex  utero  ex- 
eunti  propter  imbecillitatem  vel argritudinem  vitaE  periculum  immineat,ftatim  egreflo 

B  B  umbilicus 


meJta 
ir.  exancuas 


tocut  ai  am- 

ptuandum 


io  Adriani  Spigelii 

umbilicus  pracidendus  eft :  fecundis  vero ,  ut  excidant,  deinceps  profpiciendum  veluti 
a  peritis  pra?cipitur  ,  ad  coxam  nimirum  alligato  umbilico  cum  filo.  Locus  autem  ubi 
rummcum  ampUtanclus  eft  umbilicus,  fine  ullo  fexus  difcrimine  is  ftatuitur  ab  Aetio  lib.  iv, 
cap.  ni,  aliifque  Veteribus ,  ubiquatuor  circiter  digitos  ab  abdomine  infantis  emer- 
van»fuperfti-  flt.  Sed  nc  quidpiam  a  mulierculis  &  barbaris  abfque  fuperftitione  perageretur ,  fexus 
ZZ  31'  difcrimen  inventum  eft.  Putant  enim  vulgo  obftetrices  longiorem  partem  umbilici 
prafecti  mafculis  relinquendam  effe ,  ut  longam  ipfis  pubertatis  annis  mentulam  alant ; 
fceminis  vero  breviorem ,  ut  anguftum  pudendum  forment ,  &  verecundiores  fint  ac 
minus  audaces :  quafi  vero  ejufmodi  pars  umbilici ,  qux  quarto  ,  quinto  vel  feptimo 
die  (ponte  fua  decidit  infra  vinculum ,  aliquid  poffet  ad  immutandos  animi  mores ,  vel 
membri  alicujus  conformationem  &  augmentum  ,•  fed  neceffe  eft  hanc  rideam  opinio- 
nem.  Nam  fi inmulierum  poteftate efTet ,  prima  umbilici  cura  pudenda  majora  vel 
minora  effingere  ,  profe&o  parturientesdeobftetricibus  juremerito  conqueri  debe- 
rent,  quodin  prima  nativitateiismagnamumbilicipartemnonreliquerint,  ut  fcetus 
citius  ex  utero  exire  poffit. 
Modutambu-  Ad  modum  perite  fecandi  umbilicum  requiruntur ,  deligatio  ,  inftrumentum  ,  &  ali- 
tmdi  wn  tl-  ^  deligationem  peragenda.  Prius  enim  quam  pradcindatur ,  fi  puer  debilis  fit , 
aut  pene  mortuus  edatur  ,  finiftramanutenenduseftumbilicus,  &  fanguis  qui  e  cor- 
pore  fcetus  per  venam  umbilicalem  refluere fblet,  &  fpiritus  vitales  qui  per  arterias  um- 
bilici  e  corpore  fcetus  effluere  nituntur  ,  reprimendi  funt  paulatim  rurfus  in  corpus :  fic 
enim  ftatiminfans,  qui  modo  exanguis  denciebat ,  recreatur  vitaeque  reftituitar.  Sin 
vero  robuftus  fit  infans  qui  prodit,  ftatim  finiftra  manu  apprehendendus  eft  umbilicus; 
tum  protinus  deligandus ,  nefanguisecorporeinfantisinumbilicumrepat.  Pro  deli- 
gatione  Iocus  tutior ,  eft  fpatium  quod  diftat  duorum  vel  trium  digitorum  tranfverfb- 
rum  latitudine  ab  abdomine ,  feuprincipioexitusumbiliciacorporeinfantis.  Nam  fi 
proxime  umbilico  ligetur ,  periculum  eft  ,  ne  trahantur  in  confenfum  partes  abdomi- 
nis  fentientes ,  &  fic  dolor  excitetur  ,  qui  infcia  matre  vel  nutrice  caufam  prxbere  fb- 
let  affidui  ploratus.  Vltra  vero  terminum ,  quem  pra?fcripfimus  ligare  nil  vetat ,  cum 
umbilicus  non  fentiat ,  &  tota  hasc  pars ,  qua?  a  prarcifione  relinquitur ,  paucis  ab  ortu 
Qijutew-  dicbus  fponte  decidat.  Deligatio  facienda  eft  quam  fortiftima  ,  duplicato  &  triplicato 

tiojitfacunda  '      ,#  l  D  \  m        m  '       .  i  l 

"rlcij^em"      &Tlco  >  vel  e  htio  aut  cannabe  confecto  ,  reiteratis  etiam  nodis ,  ne  vinculumfolva- 
pw  tomm.  ^  ^  relaxetur ;  tum  demum  fupra  vinculum  unius  vel  alterius  digiti  tranfverfi  fpatio 
erit  amputandus,-  alioquinfi  prope  ligamentum  amputetur,  metuendum  eft  ,  nefbl- 
vatur  vinculum  antequam  fiia  fponte  umbilicus  emoriatur  &  a  corpore  decidat ,  &  fic 
fmguine  vitalique  fpiritu  effufb  ex  arteriis ,  infans  ftatim  commoriatur.  Cxterum  quo 
inftrumento  amputcs,  an  fcilicet  cultro,  an  forfice,  an  arundine,  vitro,  vel  alia  materia, 
liitfuiTim-  n^  intereft ,  cum  non  fentiat.  A  fecto  umbilico  denique  imponendum  eft  goftipium  , 
ponmdum.    qua  parte  vulnus  eft ,  pannifque  lineis  involvendus ,  ne  fua  frigiditate  ventri  obfit ,  do- 
curfoiihomi-  nec  fponte  deciderit.  Quarrere  quifpiam  poffet ,  cur  homini  ante  fectionem  umbilicus 
hgetur  ,•  cxteris  vero  animalibus ,  qua?  omnia  umbilicum  cum  fuis  (ecundinis  poft  par- 
tvmb&au.  tum  ftatim  devorarefblent ,  minime;  neque  his  fere  ullum  videatur  fequi  incommo- 
durn  effufionis  vel  fanguinis  velfpirituum  vitalium.  Hujusqua?fitiduplexeftapudme 
ratio  ,•  &  prima ,  quoniam  in  umbilico  hominis  vafa  funt  majora  &  ampliora,  pra?cipue 
vena,  qua?  unica  eft,  perque  eavafa  &  fanguis  &  fpiritus  facilius  fluere  poffunt.  Deinde 
animalia  dum  dentibus  abfcindunt,a  fcetu  proxime  abdomini  eum  auferunt,fic  ut  nulla 
pars  de  umbilico  extet  j  poftealambendo  reducunt  cutem  umbilici  exortui  circumfu- 
fam  fupra  extremitates  vafbrum  umbilicalium ,  poftea  hxc  cutis  his  vafbrum  finibus 
connata  &  fupernata  nodulum  tantum  in  quibufdam  quadrupedibus  efficit ,  pro  vefti- 
gio  umbilici ,  in  aliis  parvum  fignum ,  in  nonnullis  etiam  haud  confpicuum.  Hinc  pa- 
tet  vera  ratio ,  cur  homini  umbilicus  magnus  fit ,  ca*teris  vero  animalibus  exiguus  vel 
nullusj  alia  prorfusab  ea  ,  quam  attulitnobis  Ariftotelesinproblematibus.  Etficqui- 
dem  ars  circa  fe&ionem  umbilici  ab  obftetricibus  exerceri  debet. 


De  Formato  Fcetu* 


4 

TI 
»11 


C   A   P   V   T  XI. 

De partibns  internis  propriis ,  ac primnm  de  Vafis  umbilicalibus. 

Actenus  partesfoetus  externasproprias  examinavimus ,  nuncautem 
i.iternarum  propriarumque  explicationem  aggredi  fupereft.  Ha:  dua: 
tantum  lunt,  vafa  fcilicet,  &  excrementa.  Vaiorum  alia,  in  abdomine 
=^  &  ventre  inferiore  continentur ,  ut  umbilicalia ;  alia  vero  ,  in  thorace, 
ut  ramus  exiguus ,  quo  vena  cava  cum  arteria  venofa  conjungitur  ,  & 


arteria  magna  cum  vena  arteriofa.  Vmbilicalia  vafa  ea  dicuntur ,  ' 
cjuxper  umbilicum  exchorio  tranigreiTa  in  ventris  partes  internas  inferuntur.  Sunt- 
que  tot  numero,  cjuot  in  umbilico  inveniri  diximus :  etenim  vaia  iita  quatuor,  qu.r  per 
umbilicum  unita  progrediuntur  ,  ubi  abdomen  intrarunt ,  finduntur  fingula  ,  ac  a  fe  in- 
vicem  diiTociantur,  &  diverfa  loca  fuis  hnibus  adeunt,  quibus  terminantur.  Vena  cnim 
peritona?o  fubtus  per  ejus  membranam  annexa  ,  paulatim  furfum  in  jecoris  partem, 
qua:  Ieviter  in  duas  veluti  alias  divifa  eft  atque  homini  propria,  quamque  nonnulli  Ana-  : 
T.vn  D.  tomici  arimam  jecoris  vocant ,  alcendit  j  indeincavam  jecoris  ulterius  penetrando,  ° 
iii i. c  ubi  caudex  feu  truncus  porta:  a  jecore  iurgit ,  bipartitur  ,  ac  in  quemdam  venx  port:e 
ramum  inferitur.  Sic  in  canibus  &  aliis  quadrupedibus  cernimus  venamhanc  umbilica- 
lem ,  cum  vena:  porta:  pra:cipuo  trunco  per  mefenterium  difperfo ,  cumque  cava:  quo- 
dam  ramo  ad  meienterii  centrum  coniun^i.  Similiter  arteria:  umbilicales  abdomen  r*,r;" 

J        o  bdiudls  -jv- 

ingreha:,  6c  peritonaro  annexa?  una  cum  uracho  deorfum  pergunt :  poftea  vero  a  fe  in-  f,ntc- 
i, t.tii.f.  vicem  disjunda:  ad  uteri  ac  vefka:  latera  feruntur ,  &  in b  ramos  arteria:  magna:  iliacos 
ad  crura  defcendentes  inferuntur  ea  parte,  qua  per  p  ibis  oflium  foramina  traniire  inci- 
(,  t.tii.g.  piunt.  Vrachus  autem  intermedius  ,  peritona:o  annexus ,  in c  fundum  vefica:  termina-  v.  : 
Tini.i    tur.  Omniahxc  vafaumbilicaliainterna ,  ftatim  ac  in  lucem  venit  fcetus ,  in  funiculos 
abeunt,  ob  uius  eorum  maximi  abolitionem.  Etenim  ven a  umbiiicalis ,  deftinata  fuici- 
piendo  amatrefanguineoalimento  ,fegregata  carnc^.  plac  mta  ,  per  cujus  fubftantiarn 
illudinvenam  umbilicalem  per  chorion  &umbilic      ducitur,  inutiliseft.  Similiter 
ablatis  venis  arteria:  umbilicales  inutiles  funt.  Vrachus  quoque  ,  qui  a  natura  factus 
eft ,  ut  per  eum  ex  vefica  urina  in  allantoidem  transtluat ,  non  amnlius  ex  vefica  fufcipit 
urinam  ,■  cum  allantoide  privatus  feoriim  excrementum  vefica:  per  aiiam  viam,  nempe 
per  pudendum  excernatur.  Neque  enim  eft ,  quod  refutem  doctorum  quorundam 
nuper  inventum  ,  qui  putant  fcetum ,  dum  eft  in  utero  ,  per  pudendum  mingere  ,  pro- 
pterea  quod  urachum  iblidum  nec  ullo  foramine  pra?ditum  confpici  dicantj  cum  mon-  ' 
ftrare  debuiiTent  viam  ,  perquam  fcetus ,  ubi  minxeriturinam  i  fudoribus  feparatam, 
in  allantoidem,  vel  fpatium  quod  eft  inter  chorion  &  amnion,  tranfmittit,-  &  rationem 
reddere ,  ob  quam  in  csteris  quadrupedibus  urina  fegregetur ,  cum  6c  eadem  mingere 
per  pudendum  poterant.  Porro  umbilicalis  vena  pertingit  ad  jecoris  portam  in  cavam 
vei  ramum  cava: ,  quod  fanguis ,  qui  fcetui  a  matre  pro  nutritior>e  dabatur  ,  alia  egebat 
elaboratione ,  quam  ea  ,  quam  a  matre  acceperat ;  &  ut  tenella:  partes  commodius  6c 
citius  nutrirentur ,  erant  iegregandi  feroh  humores  a  renibus ,  biliofi  a  fellis  rolliculo, 
melancholici  aliene.  Vndeclarum  eft  ,  non  bene  hactenus  Anatomicos  cenfuilTe  ma- 
tris  fmguine  dulciiTmo  puriiumoque  foetum  uti  pro  alimento.  Melius  autcm  Galenum 
lib.  i  de  Sympt.  cauiT.  cap.  vi  i ,  opinatum  ,  fanguine  a:que  puro  &  impuro  nutriri  foe- 
tum ;  fed  tenellum  ,  fanguine  puriore  ali ;  grandiorem  jam  ,  puro  atque  impuro.  Dixi 
fuperius  arterias  umbilicales  ablatis  venis  umbilicalibus  inutiles  eiTe;  nunc  autem  necei- 
fe  eft  ,  ut  quibus  rationibus  a  Veterum  &  recentiorum  omnium  fententia  ,  qua  puta-  :  -  -  v 
runt  per  umbilicales  arterias  vitalem  fpiritum  a  matre  foetui  iubminiitrari ,  diicedere  r:--  .  .--  ..« 
movear,  exa&ius  ac  dilucidius  declarem  ,•  fi  prius  hujus  antiqua:  opinionis  rationes  pro-  umi,:^*» 
tulerim.  Nam  Hippocrates,  five  audtor  de  natura  pueri,  dum  inqui:,  foetum  per  umbi-  «.^.7^.- 
Iicum  fpirare,  &  alimentum  augmentumque  caperej  nil  aliud  intelligere  videtur,  quam 
quod  per  venas  fanguis  ad  nutritionem ,  perarterias  vero  umbilicales  (quas  etiam  iub 
communi  venarum  nomine  complexus  eft)  fpiritus  amatread  cordisTefrigerium  Sc 
alimentum  vitalis  caloris  traducatur.  Etpaulopoftin  eodem  libro ,  cum  duplicem  in 

B  B    i  femine 


tfi  m  jcv- 

frffr.  JTUA- 


"•:':• 
it  i 
trteri.vTtm 
u  -  .  :.:.j..vi. 


<>«?.  attUori- 
tates  de  ufu 
crleriarum 
tunbdicalium. 


Trima  ratio 
pro  Gal.  de 
tifu  arteria- 
rum  ttmbdi- 
ctiUum, 


hetunda  ra- 
tic. 


Tcriia  ratio- 


%ima  ratio. 


Autlcris  epi- 
mo  de  ufu  ar- 
teriarum  um- 
btliccdium 
argumenlis 
prebatur. 
Primnm  ar- 
gumentum. 


Secundutn  ar- 
gumentum. 


Tertium  ar- 
gttmentum. 


m 

t\  Adriarit  SpigeB  v 

femine  ex  quo  formatur  foetus,  ftatuat  fpiritum,  internumfeu  connatum  &  ingenitum, 
«xternumque ,  quo  ingenitus  nutritur  j  ac  externum  dicat  effe  aerem ,  qui  per  umbili- 
cum  attrahitur ,  frigidiorem  paulo  quam  is ,  qui  eft  internus  per  aerem  non  intelligic 
eum ,  quem  nos  infpirando  attrahimus ,  quippe  qui  ad  fcetum  tam  crudus  veluti  a  no- 
bis  pulmonibus  hauritur,  pervenire  non  poteft  ;  fed  a  corde  matris  elaboratum  ,  &  per 
arterias  matris  ad  uterum  comportatum ,  &  hinc  per  umbilicum  in  omnes  partes  fce- 
tus  fufum.  Gal.  vero  paulo  clarius  pluribus  in  locis  ufum  arteriarum  umbilicalium  fi- 
gnificavit ,  cum  dicat  fpiritum  ad  vitam  per  has  fcetui  dari ,  &  quemadmodum  per  ve- 
nas  umbilicales  fanguinem ,  fic  per  arterias  non  fpiritum  modo  ,  fed  etiam  una  cum  eo 
fubtiliorem  &  calidiorem  quam  is ,  qui  in  venis  eft,  fanguinem  accipere  a  matre,  atque 
ex  hoc  omnium  calidiffimum  vifcus  fabricari,  nempe  cor. 

Pnrter  has  auctoritates  non  defunt  quoque  validiflimae  rationes  ad  hoc  probandum. 
Prima  autem  eft :  Si  fpiritus  vitalis  non  procederet  a  matre  ad  cor  foetus ,  fruftra  fa&ar 
effent  artericT  umbilicales ,  &earum  conjundio  per  anaftomofim  cumarteriis  uteri: 
fed  fruftra  non  funt  factx  arteria?  umbilicales,  &  earum  anaftomofis  cum  arteriis  uteri ; 
ergo  vitalis  fpiritus  procedit  a  matre  ad  foetum.  Major  probatur,  quoniam  ad  nutrien- 
dum  foctum  vena  eft  fufficiens ,  &  ideo  cum  non  haberent  ufurn  ferendi  fpiritum  vita- 
lem  ,  efTent  fuperfluas :  minor  patet  e  naturae  legibus,  quae  ficuti  in  neceffariisnon  defi- 
cit,  ita  in  fupervacaneis  non  abundat.  Secunda  ratio.  Cuicumque  partinon  fuppe- 
ditatur  materia  ad  conficiendos  fpiritus  vitales ,  in  ea  vitalis  fpiritus  generari  non  po- 
teft :  fed  cordi  fcetus  non  fuppeditatur  materia  pro  generando  fpiritu  vitali  ,•  ergo  fpiri- 
tus  vitalis  in  corde  foetus  generari  non  poteft ,  &  per  confequens ,  3  matre  procedit. 
Major  probatur :  in  corpore  animato  aut  in  animali ,  in  quo  non  fit  refpiratio  externi 
aeris,  in  eorum  corde  vitalis  fpiritus  generari  non  poteft ;  fed  in  fcetu  in  utero  exiftente 
non  fit  refpiratio  externi  aeris;  ergo  vitalis  fpiritus  generari  in  eo  non  poteft :  Major  eft 
manifefla,-  nam  aer  externus  in  animali  quod  non  refpirat,ad  cordis  finiftrum  ventricu- 
Ium  pervenire  non  poteft  per  venofam  arteriam,  ut  fic  cum  calore  &  fanguine  permix- 
tus  fiat  vitalis  fpiritus.  Tertia  ratio.  Si  vitalis  fpiritus  non  procederet  a  matre ,  foetus 
ante  debitum  tempus  pariendi  ex  utero  exemptus  adhuc  vivere  poffet  ,•  fed  vivere  non 
poteit,cum  ftatim  moriatur;  ergo  vitalis  fpiritus  procedit  a  matre  ad  cor  foetus.  Quar- 
taratio.  Siincorde  foetusgeneraretur  fpiritus  vitalis ,  arteriis&  venis  umbilicalibus 
vinculo  conftrictis ,  cor  fcetus  pulfi  non  deftitueretur :  fed  arteriis  8c  venis  vinculo  con- 
ftriclis  cor  fcetus  pulfu  deftituiturj  ergo  incorde  foetus  nongeneratur  fpiritus  vita- 
lis ,  &  fic  eum  a  matre  provenirefequitur.  Ego  vero  contra ,  vitales  fpiritus  per  arte- 
rias  nequaquam  a  matre  ad  fcetus  vitam  transfundi  exiftimo  ,•  fed  potius  a  corde  foetus 
ad  propriarum  partium  externarum  vitam ,  arteriis  his  immitti  credo ;  quod  multis  ar- 
gumentis  probatur.  Primo,  fiamatre  vitalis  fpiritus  cordi  foetus  fuggereretur  per  ar- 
terias  umbilici,  cor  fcetus  non  pulfaret,  quia  non  generaretur  in  fuo  corde  fpiritus  vita- 
lis.  At  cor  fcetus  pulfare ,  &  Galeni  &  Ariftotelis ,  lib.  de  Spiritu,  audtoritate  convinci- 
tur,lenfibufque  demonftratur.  Et  profecto  majorem  propofitionem  ufque  adeo  veram 
effe  fatentur  Anatomici ,  ut  infignis  inter  eos  Andreas  Laurentius  affumptionem  nega- 
rit  ,•  fed  Iegat  Galenum  lib.  i  de  femine ,  cap.  vi  1 1 ,  ubi  exprefTe  dicit  cor  fcetus ,  quod 
arteria?  permeant ,  ob  nimiam  caliditatem  quafi  flammam  quandam ,  aflidue  non  mo- 
veri,  fedmutua  reciprocatione.  Vnde  fequitur  vitalem  fpiritum  in  corde  foetusfieri, 
eoque  vivere  omnes  foetus  corporis  partes ,  nequaquam  viram  foetui  a  matre  traduci. 
Secundo.  Vnde  procedit  vitalis  facultas,  inde  quoque  procedit  fpiritus  vitalis :  fed 
a  corde  fcetus  procedit  vitalis  facultas,  quse  fcetum  gubernat,-  ergo  vitalis  fpiritus  a  cor- 
de  fcetus  procedit.  Major  eft  manifefta;  caufa  enim  proxima  pofita ,  effedius  fequitur. 
Minor  probatur  Galeni  auctoritate  dicentis  Iib.  xv  de  Vfu  part.  cap.  i  v ,  quod  fcetibus 
ex  femine ,  non  ex  vulva  facultatum  ipfbs  gubernantium  origo  fit.  Vitalis  ergo  facul- 
tascordi  fcetus  innata  eft  ex  femine ,  non  a  vulva ,  hoc  eft ,  a  matre  in  ipfum  miffa ,  fta- 
timque  ac  formatus  eft  foetus  infunt  omnibus  partibus  facultates  corpus  fcetus  guber- 
nantes.  Tertio.  Si  d  matre  vitalis  fpiritus  procederet  per  arterias  umbilicales ,  arteriis 
quae  ad  umbilicum  fiint  vinculo  conftricl:is ,  omnes  qua^  in  chorio  fiint  arteria?  pulfu 
non  deftituerentur ,  fed  tantum ,  quse  in  cor  fcetus  ingrediuntur :  fed  omnes ,  quae  in 

chorio 


de  Formato foetu.  i  * 

chorio  funt ,  pulfu  deftituuntur ,  corde  nihilominus  pulfante,  utexlib.  vide  Placit. 
Hipp.  &  Plat.  cap.vi,  apud  Gal.  habetur,-  ergo  vitalis  fpiritus  non  procedit  a  matre  per  ' 
arterias  umbilici.  Quarto.  Si  a  matre  vitalis  fpiritus  cordi  fcetus  fuppeditaretur  per  arte-  jk-JJJ* 
rias  umbilici ,  aliis  quoque  animalibus  idem  accideret ,  qua:  arterias  umbilicales  ha-  V" 
bent.  Sed  aliis  animalibus  idem  non  accidit :  dum  enim  ex  ovo  generatur  pullus,  vitam 
non  accipitdmatre,-  fed  a  femine  per  incubationem  formantur  omnia  pullimembra, 
ftatimque  cor,  quod  palpitat,  &  vitales  fpiritus  in  (e  genitos  non  modo  per  corpus  pulli 
diffundit ,  fed  etiam  per  partes  externas ,  nempe  umbilicum :  ergo  vitalis  fpiritus  fcetus 
cordinonfuppeditatur  amatre.  Quinto.  Siamatrevitalisfpiritusprocederetperar-  Ss******* 
tenas  umbilici  ad  fcetum  ,  mortua  matre  non  poflet  heri  partus  Ca?lareus ,  neque  diu- 
tius  fcetus  quam  mater  vivere.  Sed  mortua  matre  fit  partus  cxfareus ,  &  diutius  quam 
mater  vivit  fcetus  ,•  ergo  vitalis  fpiritus  non  procedit  a  matre  per  arterias  ad  cor  fcetus. 
Minor  probaturtum  experientia,  tum  au&oritate.  Experientia:  quianonnulli  poft 
matris  obitum  extra&i  fupervixerunt.  Audtoritate  deinde  Plinii  lib.  v  1 1  Natural.  hift. 
cap.  ix,  cujus  verba  lunt  hsec  :  Aufpicatim  enecata  parente gignuntur :  ficuti  Scipio  Africanm 
prior  natm ,  primufque  C<efarum  a  csfo  matris  utero  diclm.  Qua  de  caufo  &  oefbnes  appellati. 
Simili  modo  natus  Manlius ,  qui  Carthaginem  cum  exercitu  intravit.  Ego  etiam  ali- 
quoties  oftendi  publice  fcetum  agninum  amatris  utero  extractum  per  femihoram  vi- 
vere.  Denique  favet  nobis  audtoritas  Ariftotelis,  qui  tantum  ad  alendum  fcetum  in  ute- 
ro  factum  efle  umbilicum  (cribit  lib.  1 1  de  Generatione  animalium,cap.  i v.  Alibi  etiam 
dicit ,  alimentum  fcetui  contingere  per  umbilicum  eodem  modo ,  quo  plantis  per  radi- 
ces :  venas  autem  umbilici  efle  tanquam  radices ,  per  quas  alimentum  haurit  foetus. 
Neque  alibifecit  unquam  mentionem  (piritus,  qui  per  umbilicum  advitam  fcetuia 
matre  datur.  Reliquumeft,  utad  argumenta  pro  Galeno  adducl:a  refpondeam.  Et  W9»/-** 

1       •  1  i  r  rr    1  li  argumenta 

ad  pnmum  dico  Iulium  Carlarem  Arantium  negafle  hanc  arteriarum  umbilicalium  ^f-^" 
cum  uteri  arteriolis  conjunctionem ,  a  Galeno  propofitam.  At  licet  hoc  conceda-  Jdprimum, 
tur ,  tamen  non  fequitur  neceflario ,  quod  hac  de  caufa  fit  facla ,  ut  fpiritus  vitalis 
^  matre  fcetui  communicetur  ,  cum  ad  firmiorem  annexum  fcetus  cum  utero  hanc  ar- 
teriarum  conjunctionem  facere  natura  potuerit ,  &  ut  vitalis  fpiritus  a  corde  fcetus 
elaboratus,  melius  a  matris  vitali  fpiritu  foveretur ,  tamquam  debilior;  utquecalore 
ad  partes  placenta?  extimse  fanguinem  craflum  per  anguftas  venulas  attradlum  im- 
pelleret ,  attenuaret ,  &  ad  fcetum  per  umbilicum  ferret.  Ad  (ecundum  argumentum  ffl™^"4 
accedo.  Cuicunque  parti  non  fuppeditatur materia  ad  fpiritum  vitalem  generandum, 
in  ea  quoque  non  poteft  elaborari.  Sed  cordi  non  fuppeditatur  fpiritus  vitalis  mate- 
ria.  Falfum  hoc  ,•  quia  fuppeditatur  per  venam  umbilicalem  fanguis ,  qui  fufticit  ad  fpi- 
rituum  vitalium  generationem.  Praeterea  probatio  majoris  propofitionis ,  ubi  non  fit 
relpiratio ,  ibi  quoque  non  fit  lpiritus  vitalis ,  falfa  efle  arguitur  exemplo  eorum  anima- 
lium ,  quse  non  refpirant.  Nam  dum  in  ovo  pullus  generatur ,  cordis  oflicio  ac  mu- 
nere  gubernatur,  &  perficitur  mediante  fui  cordis  calore  &  fpiritu,  eoufque  donec  par- 
tes  vitales  ita  habeat  perfectas ,  ut  externo  aere  frui  queat ,  vel  debeat.  Arift.  quoque 
lib.de  Refpirat,  cap.  vi,  negat  internum  ignem  fpiritu  ali ,  illiufque  alimenti  gratia 
fieri  refpirationem  ,•  &  refpiranti  quidem ,  tamquam  fuper  ignem  accenfum  ,  fomitem 
adjici>  alito  autem  igne ,  fieri  expirationem.  Etenim ,  inquit,  oportebat  in  aliis  anima- 
libus  hoc  idem  accidere ,  aut  huic  quid  fimile :  nam  omnia  habent  caliditatem  vita- 
lem;  pifces  tamen  aquam  trahunt,  non  aerem.  Ad  tertium.  Porro  vivere  fcetum  extra  ****** 
uterum  exemptum  non  pofle  ,  partim  verum  eft ,  partim  falfum :  verum  eft ,  quia  non 
vivit  diu ,  ficuti  homo  mature  editus :  falfum  vero ,  quia  diutius  vivit ,  quam  poflet  fi  a 
matre  vitam  per  arterias  continuo  tranfmiflam  haberet.  Nam  abortivos  per  horas 
nonnullas  vivere  obfervatum  eft :  &  fex,  feptem  ,  atque  oclo  rnenfes  in  utero  portatos 
fcetus  ,  quos  matres  maturius  ob  aliquem  errorem  externum  erant  enixa?,  per  feptima- 
nas  aliquot  adhibito  conveniente  fotu  &  alimento,  vitales  fuifle.  Deinde  aliam  ob  cau- 
fam  accidere  poteft ,  ut  fcetus  a  matrice  exemptus  vi vere  nequeat ,  quam  ob  vitalis  fpi- 
ritus  matris  privationem :  privatur  enimabutero  feparatus  materno  calore ,  quifce- 
tus  omnem  calorem  in  corde  auget ,  fuftinet ,  ac  fua  qualitate  fovet.  Vnde  fcetus  dici*  jgjj 
turafovendo,  nonaliter  quamisqui  incubitu  ovorum  a  volucribus  matribus  editur. 

B  B    3  Quam- 


Re/ponfio  ad 
quartum. 


Verut  arte- 
riarum  um- 
bdicalium 
ufus ftcun- 
dum  mentim 
Aufloris. 


Curunka  fit 
umbilicalis 
•vena  ,  &  diu 
fmt  arttrin. 


Cur  arteru 

undilicales 
n»n  oriantur 
prope  cer. 


1 4  Adriani  Spigelii 

Quamquam  enim  pullus  in  ovo  grandior  (it ,  corque  ejus  vitalem  fpiritum  &  calorem 
generet ,  perque  corporis  omnia  membra  diffundat j  tamen  nifi  blando  matris  ac  tepi- 
docalore  foveatur,  propter  cordis  &  vitalis  ejus  caloris  imbecillitatem ,  &  pororum 
corporis  laxitatem  ftatim  rigens  emoritur.  Quamobrem  ne  rigeant  fcetus  y  maxime 
nuper  nati ,  videmus  matres  frequenter  apprimendo  pectori  eos  fovere :  pullos  galli- 
narum  fub  alis  matris  quo  teneriores  funt ,  eo  frequentius  fe  condere  ,  materno  tepore 
corpufculum  confervantes.  Adquartum.  Quodvincto  umbilico  cor  fcetus  pulfu  de- 
ftituatur ,  fit  quia  deeft  alimentum  cordi ,  nempe  fanguis ,  qui  per  venam  umbilicalem 
copiofiffime  in  dextrum  cordis  finum  fluit  per  venam  cavam ,  ut  ex  eo  nutriatur  &  vi- 
tales  fpiritus  toti  corpori  conficiat.  Vt  igitur  concludamus, credendum  eft  contra  om- 
nium  anatomicorum  ha&enus  receptam  fententiam,  arterias  has  umbilicales  fa&as 
effe,  ut  fpiritus  vitales  a  corde  fcetus  tranfmitti  poflint  ad  externas  partes  fcetus ,  nempe 
jfecundas ,  ad  calorem  vitalem  illis  partibus  tribuendum ,  quo  motum  fanguinis  per  ve- 
nam  umbilicalem  amatrein  jecurfcetus  transfluentis  acceleret,  ac  prohibeat  atte- 
nuando,ne  illis  concrefcat,  fed  debitum  alimentum  promptius  ad  minimas  quafque  ex- 
ternarum  partium  particulas  nutriendas  pervadat.  Caeterum  duas  arterias  umbilicales 
natura  fecit ,  eafque  anguftas ;  unam  vero  venam  fatis  amplam.  Decebat  enim  copio- 
fum&craffum  alimentum  ,  qualis  eft  fanguis,  per  amplum  locum  unite  pertranfire ; 
tenuisvero  fanguis  &  fpiritus  calidiper  exiguos  &  anguftos  canales  pertranfire  fatis 
poterant.  Sed  &  follicitafuit  decommodo  &facili  tranfitu  fanguinis  amatreadfce- 
tum,  utduabus  arteriis  venam  ampleclii  voluerit ,  nullufque  perchorion  elfetramus, 
cuinon  arteriarum  aliquisramulus  comes  ellet.  Terminantur  arteriae  umbilicales  in 
arterias  ad  crura  defcendentes ;  vel  fi  mavis  dicere,  ex  iis  oriuntur;  non  autem  ex  corde 
vel  prope  cor  ex  arteria magna ,  ut  vena  umbilicalis  prope  jecur  ex  vena  portx.  Non 
quidem  cx  corde ,  quod  partes  externa:  fcetus  vitali  fpiritu  bene  praeparato  ac  elabo- 
rato  egebant,  qui  talis  maxime  in  artcriis  remotioribus  a  corde  folet  contineri.  Neque 
prope  cor  ex  arteria  magna  hos  ramos  prodire  tutum  erat ,  quod  pertranfire  debuif- 
lent  mefenterium  &  inteftina ,  quse  cibo  flatibufque  onufta  pulfiim  harum  arteriarum 
poterant  intercipere.  Nec  denique  decebat  duos  ramos  unitos  femper  prodire  ex  uni- 
co  loco  ,  cum  unus  ramus  furficere  videbatur ,  fiquidem  ex  arteria  magna  originem  is 
traxilfet^  fed  potius  duos  ramos  prodire  ex  duobus  locis  diftantibus. 


Vafa  thoracif 
infcetu  quo- 
modo  confii- 
tuta. 


Cur  pulmones 
fcetm  copiofo 
fanguine  nu- 
trinntur. 


Vfm  diverfa 
conftitutionis 
■v.tforum  in 
foztu  fecun- 
dum  Auclo- 
retn. 


C   A   P   V   T  XII. 

T)e ftmclura  'vaforum  ^Thoracis  in  foetu. 

Equuntur  nunc  vafa  in  thorace  contenta  circa  cor ,  longe  aliter  confti- 
tuta  ,  quam  in  nobis  aliquandiu  natis.  Etenim  vena  cava  cum  arteria 
venali  conjungitur ,  &arteria  magnacum  vena  arteriali ;  fed  diverfa 
ratione.  Nam  vena  cava  cum  arteria  venofa  contigua  rotundo  ac  fatis 
magno  foramine ,  membrana  itidem  tenui  &  nonnihil  pellucida  (bcia- 
tur :  at  arteria  magna ,  quia  paululum  diftabat  a  vena  arteriali,  vafe  ar- 
teriofb  tanquam  novo  du<5tu  &  canali ,  cum  vena  arteriali  conjungitur  oblique :  quod 
in  natis  aliquandiu  &  perfectis  hominibus  non  amplius  confpicitur,  non  fine  miraculo ; 
exficcato  nempe  hoc  novo  ductu  ,  atque  evanefcente  foramine ,  tanquam  in  natis  jam 
non  amplius  neceflariis.  Quippe  cum  pulmones  fcetus  in  utero  nondum  cordi  infervi- 
rent  ad  refrigerium  caloris  per  aerem  externum,  erat  necefte  illos  copiofb  fanguine  nu- 
triri ;  cum  vero  hunc  fanguinem  cor  copiofe  per  venam  arterialem  (ubminiftrare  non 
poffet ,  eum  per  foramen  amplum  ex  vena  cava  in  arteriam  venalem  refundit ,  occlufb 
nonnihil  foramine  tenui  membrana ,  ne  quippiam  quod  intraffet  ftatim  a  vicino  motu 
cordiscoa&umfuiffetregredi:  deinde,  uteditojaminlucem  fcetu hoc foramen faci- 
lius  obturaretur ,  membrana  tenui  paulatim  crafliore  fa&a ,  &  acquirente  corpus  arte- 
r\x  venalis ,  fimiliter  arteriam  magnam  cum  vena  arteriali  per  vafculum  exiguum  con- 
junxit ,  ut  copiofe  fanguinem  &  fpiritum  vitalem  pulmonibus  largiretur  per  venam  ar- 
terialem.  Quia  vero  pulmonum  fubftantia  non  amplius  in  jam  natis  copiofb  &  craftb 
fanguine  nutriebatur,  proptereanon  adhucopus  fuitapartu,  ut  abundanter  cor  iis 

vitalem 


de  Formato  Fcetu.  i  ^ 

vitalem  fpiritum  &  fanguinem  impartiretur.  Imo  cum  pulmones  in  natis  aeri  excipien- 
do  deftinatos  propterea  leves  efle  oporteret  ac  fubftantia  rariore,  f. olutt  natura  a  partu 
horum  vaforum  ufum  &  ftru&uram  tranfmutare ,  &  per  venam  arterialem  fanguinem  ZtSkS? 
paulo  tenuiorem  ,  quamquiin  venacava  continetur  (utpote  nonnihil  attcnuatumin 
dextro  cordis  ventriculo)  pulmonibus  nutriendis  pra:bere :  per  arteriam  vero  vena- 
lem,  modicum  fpiritus  vitalis  e  finiftro  finu  cordis  pulmonibus  ad  vitam  impartiri. 

Ex  his  igitur  patet ,  explodendam  eife  Anatomicorum  fententiam  de  ufu  propaginis, 
cjua  arteria  magna  cumvena  arteriofacommunionem  habet.  Putant  enim  per  hunc  T«RvZ** 
du&um  cor  refrigerari ,  atque  matre  praeberi  fanguinem  vitalem  pulmonibus  &  cordi  «• 
fcetus ,  propterea  quod  cum  per  arterias  umbilicales  ,  longo  du&u  ,  per  arteriam  ma-  Jat"njeila' 
gnam  in  cor  fpiritus  vitalis  tranfire  nonpoterat,  oboftiola  circabafim  cordisinitio 
magna:  arteriae  pofita  ,  ab  his  repulfus  vitalisfpiritus  per  hunc  dudum  in  venam  arte- 
rialem  &  dextrum  cordis  finum  pulmonefque  permeare  cogatur.  Sed  quod  fcetus  neu- 
ticjuam  vitalem  (piritum  a  matre  hauriat,  jam  videor  fupra  fatis  probafle.  Ratio  autem 
curinhanc  erroneam  opinionem  lapfifint  omnes,  qui  ulque  adhucfuerunt  Anato- 


erta 

AnMomtco- 


mici ,  fuitadminiftratio  Anatomica  foetus  formati ;  fiquidem  in  hac  viderunt  prius  eas  n 
partes,  quibus utero fcetus anne&itur,  &  ex hac  venas &  arterias  umbilicales fcetus  ab-  Zt"mt 


ar- 

um- 
ilicdtum. 


domen  penetrare  ,  unde  fane  probabiliter  admodum  8c  fanguinem  8c  vitalem  fpiritum  1,1 
a  matre  in  fcetum  tranfire  fibi  perfuaferunt ,  atqueexhoc  fundamento  inaflignandis 
ufibushorum  vafbrum  erraverunt.  Obfervavi  quoque  in  corde  8c  aliud  ,  nondum  ab  oifi"-*'» 
aliis  animadverlum ,  nempeutrumque  cordis  ventriculum  habere  parietem  a?qualis 
craflitudinis,  cum  in  adultis  finifter  habeat  crafliorem  parietem  dextro. 

C   A  P   V  T  XIII. 

~De  excrementis fcettts  internis. 

Xcrementa  haec  duorum  funt  generum ;  alia,  folida,-  alia  vero,  liquida : 
illa ,  in  inteftinis  craflioribus  ,•  hsc  vero  ,  in  tenuibus  8c  ventriculo  con- 
fpiciuntur.  Solida  ac  dura  in  craflis  inteftinis,  Latinis  papaver  8c  papa-  *«■»««»•« 
verculum  dicuntur ,  Grxcis  ptpuww.  Suntque  viridia  ,  vel  (ut  Arift.  de- 

modo  -vocen- 

fcribit)  valde  nigra  ac  picea ,  8c  calore  fanguinea.  Liquidiora  vero  in 
ventriculo,  magis  viicida  8c  alba :  in  inteftinis ,  vilcida  8c  pallida ;  atque 
ad  flavedinem  magis  craflitiemque  vergentia ,  quo  propinquius  inteftinis  craftis  in  ileo 
confiftuntj  magisvero  albida,quo  viciniora  lunt  ventriculo.  Notandum  etiameft, 
quod  inteftinum  jejunum ,  quod  in  nobis  eft  fere  vacuum,  in  fcetu  eft  excrementis  ple-  " 
num.  Excernit  hxc  omnia  excrementa  infans  recens  natus ,  vel  ftatim  a  partu ,  vel  ad  fitn» 

C  •  v*  1  o  1  i  nattts  multn 

lummum  mtra  unum  diem  naturalem  ,•  &  prius  papaverculum  excernit ,  deinde  vero  ««™*««4 
reliqua,qux  in  inteftinis  8c  ventriculo  continentur.  Sed  multo  plura  excernere  ait  Arift.  excenut' 
quam  corporis  magnitudo  poftulat.  Veteres  quidam  ,  cum  viderent  poft  partum  in-  Ct* 

A  ,    1  °  r  S   T  ri-o-  vi  credtderunt 

iantem  hxc  excrementa  excernere  una  cum  reliquns  unna?  m  velica  reli<5hs ,  credide-  fatummute- 

runt  puerum  in  utero  matris  fugere  8c  per  os  alimentum  capere  ,  nefcientes  undenam  Zl""™' 

ha*c  excrementa  provenirent.  Recentiores  omnes ,  8c  inter  hos  Andreas  Laurentius, 

putant  impurioris  &  craflioris  fanguinis  recrementa  efle,  qua?  per  fplenicum  8c  mefen- 

tericum  ramum  alienein  inteftina  amandantur ,  ibique  diutina  mora  &  calore  exfic- /£'™'fr;'OT 

cantur.  Alii  vero,  a  toto  corpore  per  venas  mefaraicas  in  inteftina  fluere  credunt.  Ego  ^ 

s  i •       o  j         rr  r        ..  .    P  mod  

autem  ,  quamquam  a  liene  &  toto  corpore  amandan  poile  per  venas  melentern  m  m-  twne 

teftina  ,  non  negem  ,•  tamen  exiftimo  non  efle  expurgationem  ejufmodi  (anguinis  craf 

fioris ,  qualis  dum  adhuc  in  utero  eft  fcetus  &  bene  valet ,  in  venis  continetur ,  8c  qua- 

lem  naturafemper  conatur  facere  vel  convenientem  vel  neceffariam  quandoquidem 

fic  adlanguinisillius  pervenas  exnurgationem  ora  vafbrum  non  finenoxafcetus  ape- 

riri  deberent ,  8c  multo  commodius  excrementa  illa  crafla  cum  tenuibus  poflent  ma- 

gna  ex  parte  per  patulos  poros  cutis  expelli.  Ideo  potius  dico  ,  hxc  excrementa  cralfa, 

nempe  papaver ,  generari  a  liquidionbus  in  ftomacho  &  inteftinis  tenuibus  contentis, 

qua:  p artim  funt  pituitofa,ut  in  ventriculoj  partim  biliofa  &  pituitoia,ut  in  inteftino  je- 

juno  &  ileo.  Fluitautemhxc  bifiofemateria  exfolliculo  fellis,cujus  porusin  inteftinum 

duodenum 


nto  de  gen.ra- 

excre- 
rr.entorum 


i 


1 6  Adriani  Spigelii 

duodenum  inferitur ,  ut  in  natu  grandioribus  aperriflime  confpicere  licet  :  pituitofa 
ctputprtu*  vero  a  ventriculo ,  fed  maxime  a  capite ,  quod  neque  per  nares ,  neque  per  os,  occlufis 
S3ST    omnibus  his  meatibus  in  utero ,  expurgari  poteft  j  hinc  necefle  eft ,  ut  per  cefophagum 
in  ventriculum  illa  dilabatur.  Agnovit  hanc  capitis  expurgationem  ex  Veteribus  &  re- 
centioribus ,  cjuod  equidem  fciam ,  nullus ,  praeter  Hippocratem  vel  eum  Auftorem, 
qui  de  morbo  facro  librum  confcripfit  in  operibus  Hippocratis.  Probans  enim  is  in  eo 
mpP.  *m-  libro,  epilepfiam  fieri  fcetu  adhuc  in  utero  exiftente,  inquit;  Purgaturenim  lj  florefcit  cere- 
ZneST  brum,  rveluti  etiam  alU partes,priufquam  in  lucem  edantur.  In  hac  autempurgatione  tfi  quidemprobe 
f*m  mux-  ^  moderatepurgatumfuerit ,  &  neque plm  ,  neque  minm  quam  oportet  defluxerit ,  hicjktm  fanifli- 
mum  caput  habebit.  Si  autem  amplior  colliquatio  atoto  cerebrofaclafuerit ,  morbojum  caput  augefcens 
fcetm  habebit ,  Qst  fonituplenum ,  &  neque  folem ,  neque  frigm  tolerabit.  Si  uero  ab  una  aliqua parte 
colliquatio  contigerit ,  aut  ab  oculo ,  aut  ab  aure ,  aut  ^vena  aliqua Jimulgracilisfacla fuerit,  ille fc  ajfl- 
xitur ,  qualiterjane  colliquatio  contigerit  :fl  ^vcro  colliquatio  non  contingat  ,fed  in  cerebro  Jpijjeturac  co- 
gatur,jicnecejje  eftfcetm  pituitofos  ejje.  Et  quibufcumque  quidempueris  exiflentibm  erumpunt  ulcera 
in  caput,  &  inaures ,  ac  in  reliquum  corpm,  &  quijahiojx  jiunt  ac  mucofl,  hi  ipflprogrcjju  ttatis  facil- 
lime  degunt :  hic  enim  abit  acpurgatur pituita  ,  quam  in  utero purgari  oportebat ,  &  quijic purgati  fue- 
rint ,  comitialijite  facro  morbofere  non  apprehenduntur.  G}ui  'vero  mundi  funt ,  &  neque  ulcm  ullum, 
ncque  mucm,  neque  faliva  ulla prodit,  ncque  in  uteris purgationemfecerunt,  talihm  pcriculum  imminet, 
utab  hoc  morbo corripiantur.  Uxc  Hippocrates.  Igitur  pituita  a  capite  deturbata  in  ventri- 
culum  ,  &  conjuncl:a  cum  tenui  ea  ,  qua;  in  ventriculo  fuit  genita ,  indeque  in  modum 
chyli  femicodi  ad  inteftina  defcendens  cum  bile  permhcetur;  in  qua  mifcella  quidquid 
utile  eft  vel  aptum  alendo  fcetui ,  id  omne  per  venas  mefaraicas  rapitur  in  jecur ,  ut  ex 
eo  fanguis  fiat   quidquid  vero  inutile ,  per  inteftina  tenuia  praeterlabens  in  craffa  rele- 
gatur ,  paulatimque  exficcatum ,  quo  inteftinis  craffis  vicinius  fit ,  eo  craftius  redditur, 
magifque  durum  ac  viride ,  ficut  jamtanquamexcrementum  in  inteftiniscraftiscon- 
fiftens  prorfus  durum  reddatur  ,  &  ex  viridi  atrum;  qui  color  ater  hifce  excrementis  in- 
ditur ,  non  quod  fanguis  fit  cralfus  &  ater ,  qui  in  inteftina  fluit  (ut  hadenus  credide- 
runt  Anatomici)  fed  quia  bilis  flava  permifta  cum  pituita,craflioribus  excrementis  lon- 
ga  mora  in  corpore  infantis  conclula ,  a  calore  uratur  &  exficcetur :  tum  quia  hxc  bilis 
flava  a  calore  exufta  ,  viridis  reddatur  &  praflina  initio  minus ,  deinde  magis ,  poftea- 
que  exficcata  &  combufta ,  nigra  evadat.  Idcirco  excrementa  tenuia,  qua:  in  inteftino 
jejuno  continentur,  magis  fant  flava ;  viridia  vero  &  crafliora,  quae  in  ileo ;  nigra  vero, 
vfta  interno-  qux  m  colo  &  recto.  Atque  interea  dum  in  utero  eft  fcetus  hxc  excrementa  non  fper- 
LntoTum    nendum  habent  urum.  Nam  prohibent,ne  fibi  invicem  adha^refcant  inteftina,  vel  in  (e 
ipfa  concidant ,  quod  eveniflet ,  fi  ea  omni  humore  vacua  effe  voluiflet  Natura  fic  igi- 
tur  patulamanent  i  &aptaexcipiendocibo  ,  poftquam  in  lucem  prodiitfcetus.  Sed  a 
liquidioribus  excrementisaliud  quoque  prxftatur.  Nam  apituita  quxin  ventriculo 
eft.,  exercetur  concoctrix  licet  languida  ventriculi  facultas,ut  hanc  in  fubftantiam  com- 
mutet,  non  quidem  chylum  vocatam ,  fed  chylo  analogam ;  quae  poftea  cum  bile  mifta 
per  inteftina  tenuia  fimul  meat ,  ut  ea  parte  liquidiore  ac  dulciore ,  qux  fanguini  confi- 
ciendoidoneaeft ,  per  venas  mefaraicas  ad  jecur  rapta ,  inalimentum  cedat.  Sicne- 
que  ventriculum,  neque  inteftina,  neque  venas  mefaraicas  a  fuo  munere ,  dum  in  utero 
eft  fcetus ,  ociari  videmus ;  fed  naturam  jam  a  primordiis  conceptus  afluefcere  unum- 
quodque  membrum  cernimus  ad  nutritionem  vel  augmentum,  aliafve  actiones  in  fce- 
tu  ad  quas  fingulum  propriae  adioni  deftinatum  eft.  Patet  ex  his  optime  caufa ,  cur 
puer  ftatim  a  partu  ,  vel  (patio  vigintiquatuor  horarum ,  excrementa  varii  coloris  ex- 
cernat,  8c  prius  nigra,  picea  ac  dura^  deinde  vero,flava,-  poftea  liquida,  &  magis  lactea. 
Non  enim  a  lacte ,  quod  puer  fugit ,  excrementa  albicantia  ,  &  flavedine  permifta  ex- 
cernuntur  (ut  putant  multi , )  icd  quia  talia  in  inteftinis  fcetus  concludebantur.  Obfer- 
vationedignumeft ,  quodnotavit  Ariftoteles  lib.  vn  Hift.  de  Animal.  cap.  x,  plura 
excernereinfantem  recens  natum,  quam  magnitudo  corporis,  vel  proportio  requirere 
iZaHut   V^eatur  >  noc  eft  >  uti  eg°  interpretor  ,  quam  inteftina  capere  poflimt.  Hoc  fit ,  quia 
puero  in  lucem  prodeunte  multa  pituita  a  capite  dilabitur,multaque  excrementa  biliofa 
ad  inteftina  propelluntur ,  concitatis  in  venis  fanguinis  humoribus ,  &  expulfis  per  ve- 
nas  mefaraicas  in  inteftina  per  modum  crileos :  quo  motu  non  foium  natura  excernit 

fuperflua 


excrementa 
excernat. 


de  Yormato fcetu.  17 
Fupeiflua  ad  fufcipiendum  alimentum  ,  fed  patulas  quoque  reddit  venas  mefaraicas ,  ut 
per  eas  deinceps  melius  &  copiofius  trahatur  alimentum  ex  inteftinis  in  venas  ad  jecur. 
Hic  non  poffum  non  mirari  obftetricum,  ne  dicam  medicorum  negligentiam,  qua  hac 
commemorata  m  ventnculo  &  lnteitinis  puerorum  recenter  natorum  e.xcrementa  ex-  /«« 
purganda  putant  vel  pomo  cum  melle  haufto  ,  ut  hic  Patavii  &  in  aliis  Icalia?  locis  ,•  vel  g^H'/"" 
lyrupo  rofaceo  ex  rofis  pallidis  laxativo,utin  Gallia;  vel  alio  cjuopiam  laxante  ac  deter- 
gente  medicamento,  ut  in  aliis  locis.  Negligunt  enim  lummam  Natura?  providentiam, 
qua?  in  tam  neceffaria  re  nafcenti  confulit  puero  lola  medicina  ,  a  matris  papillis  haufta 
&gratioreac  tutioremulto  ,  quam  cjuse  ab  obfterrice  foletpraeberi.  Namcoloftrum  ^frum 
(lac  eft  quod  in  uberibus  puerpera?  primis  diebus  a  partu  generatuf)  fi  ftatim  natus  fu- 
gat  infans ,  commodius  &  fine  ulla  noxa  ab  hiice  excrementis  purgabitur.  Alimentum 
enim  eft  medicamentoium  ,  quod  Natura  ad  eum  finem  produxit ,  ut  modice  nutrien- 
do  leviter  proinfantis  imbecillitate  purget  peraliquot  dies.  Sienim  nos  pra:bemus 
medicamentum ,  vel  nimis  debile ,  vel  nimis  validum  eife  poteft ;  at  Natura  dat ,  quod 
viribus  convenit.  Pra?terea  nos  femel ,  aut  bis  illud  exhibere  poifumus  ,•  at  Natura  lar- 
gitur  cjuod  per  plures  dies  dari  poteft ,  &  ufque  ad  perrecTam  corporis  evacuationem, 
paulatim  interim  in  la&eillo  imminuens  vim  purgandi ,  &  adaugens  vim  alendi.  Nam 
falfo  hactenus  aeftimatum  eft  ab  omnibus,  hoc  primum  lac  puerpera?  coIoftratos,quod  fi-** 
dicitur  ,  reddere  infantes ,  iifcjue  in  ventriculo  IpiiTari  ac  coagulari ,  admiftumque  cum 
praedi&is  illis  excrementis  corrumpi ,  &  fufcitare  vapores  ad  caput  afcendentes  &  pra- 
vorum  fymptomatum  auctores  ;  nullius  efle  nutrimenti  vel  pravi ,  quod  eas  omnes  no- 
tas  non  babeat ,  quas  bono  lacti  Auctores  adfcribunt ,  nimirum  non  fit  Jaudabilis  con-  .v-.-x 
fiftentia:,  calore  album,  odbre  fuave ,  fapore  dulce ;  fed  contra  potius  crailum,  rlavum,  au'  ' 
fapore  minus  fuave,  afpe&u  virofum;  adeoque  ad  evitanda  oirmia  ifta  incommoda  non 
primis  diebus  hoc  primum  lac  puerpera?  dandum;  cum  videamus  quotidie  alios  pueros 
illud  fugentes ,  nihil  damni  accipere ;  fed  alvo  blande  mota  purgari  ab  iis  excrementis, 
quae  non  expurgata  tempeftive  revera  cauffa  lunt  malorum  innocenti  la&i  temere  ad- 
fcriptorum;  cumque  fciamus  Naturam  nihil  in  nobis  generaife ,  quod  non  cedat  in  no- 
ftrum  ulum.  Quocirca  monendse  funt  obftetrices  atque  puerperau,  ne  in  pofterum  aut 
catulis  coloftrum  projiciant  tanquam  inutile  &  noxium  ,•  aut  a  mulierculis  &  aliis  puel- 
lis  tamdiu  exfugi  curent ,  donec  melius  lac  ad  nutrimentum  pueri  procedat ,  cum  hoc  ^-'^ 
primum  lac  fit  ad  totius  corporis  purgationem  utilius  omnibus  aliis ,  qua?  poifunt  pra*-  J^J^ 
beri  j  pueroque  non  conveniat  ftatim  lac,  quod  optime  nutrit,dare,  antequam  coloftro 
peraliquot  dies  fit  purgatus.  Quod  fi  contingat  a  partus  primis  diebus  infantemnon 
bene  purgari  (quod  hic  frequentiftime  fblet  in  Italia  evenire,  propterea  quia  matres, 
cum  non  la&ent  fuos  fcetus,  nutrices  accerfant,  qua?  jam  per  quatuor  vel  plures  menfes 
ladarunt,  neque  utoportebat  recens  a  partu  lac  five  coloftrum  infanti  prsebere  que- 
ant)  plerumque  accidit ,  valetudinarios  ma°;is  educari ,  &  in  febres  lon^as  facilius ,  aut  f 
convu!fiones,aut  abfceflus  incidere  tum  ma?nos,tum  adeo  mterdum  rrequentes,ut uno 
curato  alius  atque  ahus  obonatur :  nam  quo  lac  eit  vetuitius,eo  ht  magis  diureticon,  &  **. 
magis  nutriens  &  minuspurgans  ,  itaut  alvum  infantis  adftrictam  reddat.  Itaqueut 
hoc  caveatur  ,  accerfitus  ad  tales  infantes  interrogare  ioleo  ,  qualis  fit  nutrix ,  qua:  pri- 
mum lacTaverit ;  &alvuminfans  lubricamfervet,  necne ?  namfiab  initio ufiis fuerit 
nutrice ,  quae  jam  ante  per  medium  annum  ,  vel  duos,  trefve  menfes  lactaverit ,  &  alvo 
fit  dura  ,  etiamfi  fana  fit  femina ,  jubeo  tamen  illam  mutari ,  &  eligi  aliam  ,  qua?  recens 
lac  habeat :  vel  fi  talis  non  fuerit  ad  manus ,  purganda  nutrix ,  atque  etiam  infans  fre- 
quenter  cum  caftia  lacti  commifta. 


CC 


C  A 


Adriani  Spigelii 


Txrtium  com- 
munium  di- 
vifio. 


Cutisfmtusab 
adultorum  cu- 
tc  diverfa. 


Cur  tenuii  in 
fktu  cutu. 


Mcrbifuero- 
tum. 


Qnomodo  in- 
tertrigmeS  CU- 
tmdt. 


C  A  P  V  T  XIV. 

De  partibns  communibm }  earumque  dhifione. 

Artibus  fcetus  propriis  diligenter  confideratis  fuccedunt  communes  in- 
fpiciendae ,  hoc  eft ,  eae ,  quas  fcetus  cum  homine  perfe&iore  vel  natu 
grandiore  communes  quidem  habet ,  fed  tamen  aliter  conformatas. 
Harum  aliae  externa*  funt,  &  vel  fimilares ,  ut  cutis  ,•  vel  compofitae,  ut 
oculus,  mammillae :  aliae  internae ,  atque  etiam  eae  vel  fimplices,  ut  offa, 
cartilagines,  membranse  oflibus  annexae ;  vel  compofitae,  ut  jecur,  cor, 
pulmo,  inteftinum  caecum,  cerebrum,  renes,  vefica. 

C   A   P   V  T  XV. 

De  Cute. 

Vtis  inter  externas  primo  infpiciendaeft,  quod  fit  colore  quam  in  per- 
fe6tis  rubicundior ,  fubftantia  rarior,  poris  laxioribus,  &  tactu  mollior. 
Etenim  cuticula  cuti  fuperpofitatenuifTima  eft  ,  &fimplex;  atinper- 
fectis  natuque  grandioribus  longe  craftior ,  ut  alicjuando  duplici  tunica 
conftare  videatur ,  propter  cranorum  excrementorum  copiam  ,  quae 
per  poros  cutis  exhalant ,  &  frigus  ambientis  ,  quo  ejufdem  pori  con- 
ftringuntur.  At  cutis  fcetus  laxior ,  rarior ,  ac  rubicundior  ^  tenuiorque  eft  ,  quia  con- 
tinuomadorecalidofeuludoribustepentibusinutero  proluitur  undique,  perque  ra- 
ros  ejus  poros  fanguis  copiofus  ac  rubicundior  ad  extremitates  pororum  permeare  po- 
teft.  Decebat  autem  ejufmodi  cutem  fcetui  dare ,  ut  corpus,  quod  excrementa  primar, 
fecundx ,  &  tertiae  coctionis  generat ,  viafque  eas  habet  interclufas ,  per  quas  ha?c  in 
nobis  jam  natis  expurgari  fblent ,  in  utero  per  cutis  meatus  &  tenue  &  craftum  excre- 
mentum  e  corpore  amandaret.  Ob  talem  cutis  in  fcetu  conftitutionem  infantia  pro- 
priis  quibufdam  morbis  corripitur ,  ut  aliquando  aphthis ,  hoc  eft  oris  ulceribus  a  lacte 
acri  vel  materia  biliofa  tenellam  cutem  oris  erodente  pronatis :  quorum  ulcerum  men- 
tionemfecitHippocratesin  Aphor.  xxiv,  lib.  in.  Sed  fsepiftime  intertriginibus,  quo- 
rum  mirum  eftHippocratemin  Aphorifmis  mentionem  non  feciffe.  Oriuntur  autem 
intertrigines  modo  in  inguinibus  &  plicis  femorum ,  modo  fub  axillis ,  modo  in  cervi- 
ce&collo,  rarius  aliisinlocis,  quandoNatura  copiam  materia?  biliofae,  quam  per 
aliam  viam  ,  nempe  per  urinam  &  alvum  expellere  commode  non  poteft ,  ad  glandulas 
fub  axillis  vel  inguine  tranfmittit ,  vel  ad  collum  ducit ,  ubi  ob  cutis  tenuitatem  ficile 
per  poros  laxiores  expellit ,  non  fine  cuticula*  ablatione  primum ,  deinde  etiam  ulcere, 
fi  negligenter  infans  a  nutrice  regatur.  Veteres  qui  de  regimine  infantis  fcripferunt,at- 
que  etiam  recentiores ,  ficcis  pulvifculis  &  adftringentibus  eas  curare  fiiadent,  nulla  ad- 
hibita  cautela ,  quae  mihi  videtur  fummopere  neceffaria  in  infante  educando  ad  fanita- 
tem.  Cum  enim  fcirem  Naturam  per  motum  crifeos  hujufmodi  intertriginem  moliri , 
expulfa  materia  ad  partem  minus  nobilem ,  aliter  quidem  ego  eas  curavi,  &  curare  do- 
cui  nutrices ,  fcilicet  ut  inpofterum  intertriginibus  obortis  non  ftatim  mederi  conaren- 
tur  ficcis  adftringentibus  &  repellentibus  medicamentis ,  fed  finerent  manare  ichorem 
per  paucos  dies ,  donec  ceffare  fluxio  materiae  ichorofae  incipiat ,  intereaque  prohibe- 
rent,  ne  nimio  doloreinfantes  vexarentur,  ac  nimia  acrimonia  &  Iongo  tempore  ul- 
cera  profunda  fierent ,  impofito  tantum  cerato  ex  oleo  &  cera  fimplici ,  vel  ablutione 
frequenti  aquse  tepidae ,  vel  linteisfubtilibusmadefa&isinoleo  lini  &  impofitis;  qui- 
bus  erTeci ,  ut  infantes  neque  epilepfia ,  neque  convulfione,  neque  febribus  acutiffimis,  > 
neque  ullis  aliisgravioribus  morbis  fuerint  unquam  correpti. 


C  A- 


de  Tormato  Fcetu. 


l9 


CAPVT  XVI. 

De  Jidammiliis. 

Ammillje  quoque  non  fine  ratione  infpicienda:  funt  tam  in  mafculeo  ,  - 

r     ?«        r  r  i  i  .  ru"mfi*» 

quam  rcemineo  rcetu  :  non  enim  h£ura ,  aut  duritie  ,  vel  maemtudine  m***u  «- 

i  r  r  i        •  •  °    tl  i  o  r     bi  • 

dirrerunt  j  led  venis ,  quas  patentiores  nabent  j  &  virtute  lingulari,  qua 
tertio  vel  quarto  die  ,  poftquam  fugere  incceperunt  infantes ,  fundere 
lac  videntur  ,  quod  hadtenus  a  doctiflimis  natura:  indagatoribus  obfer- 
vatum  non  eft,  vel  negle&um.  Forte  propterea,  cjuod  non  in  omnibus 
inrantibus  id  appareat ,  fed  tantum  in  iis ,  qui  admodum  obefi  iunt  &  fanguinei ;  caete- 
ris  vero  macilentioribus ,  vel  nihil  vel  paucum  ex  uberibus  manet.  At  obefis  in  tanta 
copia  fluit ,  ut  prefTa:  papilla:  non  fecus  atque  nutricum  procul  ejaculentur  ipfum  lac , 
ac  quotiefcumque  con^lobatum  eit  vel  coaczulatum  ,  in  apoftema  tendat.  Iure  i^itur  curfcauiu 
mquirendum  ,  qua  vi  ld  contingat ,  an  a  mammis  lac  generandi  virtutem  habentious  ;  kOtm. 
an  Jac  jam  recenter  fuctum  ad  mammasillico,&  per  quos  ductus  fluat,-  &  in  quem  fmem 
Natura  lac  in  hac  a*tate  generet.  Sane  aeftimandum  eft  ,  ipfum  illud  lac  quod  recenrer 
a  matre  aut  nutrice  fuctum  ,  &  nondum  venarum  ac  hepatis  benihcio  valde  alteratum 
eft  &  mutatum  in  fanguinem  ,  ne  copia  fua  aggravet  naturales  facultates ,  tum  per  in- 
fenfibiles  meatus ,  quibus  univerfum  corpus ,  maxime  infantis  recens  nati  propter  laxi- 
tatem  &  raritatem  partium  ,  perfpirabile  cft  ,  tum  per  venas  patentiores  in  mammillas 
propulfum  fluere  ,  ut  fic  aliqua  copia  nutrimenti  pauciore  indigens  corpus  liberetur. 
Mammillas  vero  vim  generandi  lac  non  habere,-  quoniam  omnium  infantium  mam- 
millis  ha*c  vis  innata  elTe  deberet,  videamus  tamen  macilentioribus  nullumin  iislac 
generari ,  quod  fanguine  &  nutrimento  non  abundent. 

C    A    P   V   T  XVII. 

De  Oculis. 


Ixfmestw 
f*  r.jues-.f 


Cxr  vrfjoaet 
£j::.:r.t  -  ..-V- 
re  mr.  f:Jiru. 


'^^^ff^fl^  E  oculis  infantium  recens  natorum  quaeritur  ,  an  diftincte  videant 
a  partu  ?  quemadmodum  conftat  nonnulla  animalia  diflanctiflime  cer- 
nere  ,  veluti  agnum.  Quod  autem  ftatim  a  panu  videant ,  poffumus 
1  experimento  cognofcere:  il  enim  infanti  nuper  nato  oftendatur  lu- 
men ,  videbimus  eum  oculos  in  illud  intendere,  &  quoquo  verfum  mo- 
S  vetur  lumen  ,  eo  oculos  quoque  movere.  Signum  latis  manifeftum  , 
quod  videat  infans.  Sed  unum  altero  diftinctiorem  vilum  habere  credendum  eft,  pro- 
pter  oculorum  variantem  temperiem  :  omnes  vero  confufe  ac  veluti  per  nebulam  cun- 
cta  intueri ,  quod  imagines  non  bene  difcernantur  ,  propter  humiditatem  nimiam  ce- 
rebri ;  nec  bene  recipiantur  a  pupilla  ,  propter  iummam  oculorum  &  prarcipue  cor- 
neae  ac  aliarum  pupillam  conftituentium  partium  humiditatem ;  qua:  cum  paulatim 
accrefceute  aetate  mutetur  ad  temperamentum  ficcius ,  vel  oculo  perfecto  magis  pro- 
prium ,  in  caula  eft ,  cur  toties  in  infantia  oculorum  colores  mutentur,  &  ex  nigris  flavi 
&  cxfii  fiant. 

C   A  P   V  T  XVIII. 

De  c&teris partibits  compojitis  internis. 

Xter  internas  partes ,  compollta?  prius  occurrunt,-  atque  inter  has, 
omnia  fere  viicera  ,  &  cerebrum  cum  inteftino  cxco.  Quarum  quar- 
dam  magnitudine  fbla  dirferunt ,  ut  jecur ,  cor ,  &  inteftinum  caxum  : 
qua:dam  hgura,  ut  renes:  nonnulla  utroque  modo,  ut  ceiebrum,quod 
proportione  corporis  fcetus  majus  eft  ,  quam  in  adultis ,  &duosven- 
triculos  priores  patentiores  habet.  Carterum  quemadmodum  Natura  ;  "':;  ": „ ' 
tres  partes  principes ,  cor ,  jecur  ,  cerebrum  majores  fecit  in  rcetu ,  quam  proportione  . 
corporis  adultoium  j  fic  etiam  voluit  efle  magis  follicita  de  jecore ,  quam  de  aliis  par- 

CC    z  tibus. 


Cur  m  m^wt- 

tut  ikft  ctsU- 
rsen  ccicrts 
muier.tur. 


25  Adriani  Spigelii 

tibus.  Quippe  tam  magnum  jecur  foetui  darevoluit,  ututrumque  hypochondrion 
fua  mole  occuparet.  Nec  immerito ;  quoniam  non  modo  partes  totum  corpus  guber- 
nantes  validas  habere  decebat ,  fed  robuftiffimam  ac  validiffimam,  maximamque  eam 
partem ,  per  quam  conveniebat  &  cerebro  &  cordi ,  totique  corpori  alimentum  pra> 
bcre ,  idque  longe  celerius  &  copiofius  quam  in  adultis ,  propter  celerrimum  &  maxi- 
me  admirabile  augmentum ,  quod  non  folum  natura  in  fcetu  adhuc  in  utero  contento 
machinatur,  fed&ininfanteftatimexuteroegrefTb.  Videmus  enim  primum  natum 
infantem  in  tantam  molem  ftatim  excrefcere  8c  augeri ,  ut  paucorum  menfium  Ipatio 
fiat  duplo  grandior  ,•  quod  non  contingit  in  natu  majoribus,minus  in  adultis.  Imo  unuf- 
quifque  obfervare  poteft  pueros,  quo  ortui  funt  viciniores  aetate,eo  fingulis  annis  gran- 
diores  evadere,  ita  quidem  ut  non  fblum  quinto  ,  ficut  Arift.  obfervavit  lib.  i  de  Gen. 
anim.  cap.  xvin,  fed  jam  tertio  anno  plerique  dimidium  virilis  ftaturse  fuse  fint  adeptij 
ultra  pueritiam  vero  progrelTos  non  ita  valde,  uti  antea  excrefcere. 
cerebrum&     Cerebrum  autem  8c  cor  j ecore  minora  funt ,  quod  iifdem  jecur  materiam  quoque 

cor  cnr  mmo-  ,   t  ■    r  rr  l 

rajecm.  fubminiftrare  debeat  copiofifiimam ,  non  ad  augmentum  nutnmentumque  tantum  , 
verum  etiam  ad  animales  vitalefque  fpiritus  generandos.  Sed  &  cerebrum  corde  eft 
majus ,  comparatis  utriufque  partis  magnitudinibus  cum  iis ,  quse  funt  in  adultis ;  non 
quod  fcetus  copiofioribus  fpiritibus  egcat ,  quam  homo  perfectior,  fed  quod  cerebrum 
ex  parte  fpermatica  maxime  confletur ,  cujus  copia  in  prima  conformatione  foetus  erat 
maxima  ,  8c  ha:c  pars  fpermatica  ad  ampliandum  fe  non  multum  admodum  egeat  ali- 
rZJZL-  mento  fanguineo.  Habet  prazterea  cerebrum  ventriculos  duos  priores  qua  parte  na- 
im'  fumfpeclantitapatulos,  utadforaminaethmoideapeVviifint,  procuUubio  ad  pur- 
gandum  cerebrum  a  pituitofo  excremento  per  nares  commodius ,  quod  in  humido  ce- 
rebro  copiofifiime  in  infantibus  &  pueris  generatur :  &  inde  nobis  innotefcit  ratio,  cur 
nares  infantium  &  puerorum  plurimo  femper  muco  ftillent  ufque  ad  octo  vel  decem 
annos,  raro  autem  plures.  Nam  &  in  plurimis  pucris ,  aliarum  vero  setatum  paucis, 
ventriculicerebriveriusnaresitafuntpatuli.  Patet  etiam  quod  aliqui  non  facile  pur- 
gentur  per  nares  cum  jam  adoleverint,  efte  rationem  pofte,quod  nimis  claufbs  habeant 
Cgnm^'em  hofce  meatus.  Datum  eft  etiam  a  Natura  fcetui ,  propter  cerebri  magnitudinem  ca- 
h*beatl(fum.  put  masnum  :  hsecque  magnitudo  peculiarem  ufum  obtinet  ad  faciliorem  exitum  foe- 
tus  ex  utcro.  Nam  cum  hominis ,  veluti  ca?terorum  animalium  partus  naturalis  fiat  in 
caput,  decebathominemgrande  caputhabere,  utejuspondere,  dum  (udoribus  vel 
aquae  innatat  in  utero  &  (c  ad  partum  prarparat  8c  circumvolvit ,  hxc  pars  prius  cxte- 
ris  ima  peteret  &  ad  collum  cervicis  uterinae  provolveretur ;  deindeegrelTocapite& 
ampliffima  pro  carteris  partibus  reddita  via  ,  reliquum  corpus  facilius  (equeretur.  Aliis 
autem  animalibus  plurimis  non  contingit  caput  tam  magnum  quam  homini ,  dum  ute- 
ro  geruntur ,  quod  ea  non  ut  homines  conglobati  in  utero  geftentur  &  capite  ad  fun- 
dum  matricisfito  &  remoto  ab  uteri  cervice ;  fed  quod  eorum  caput  propeuteri  os  po- 
fitum  fit,  nec  fitus  eorum  ante  partum,  ut  in  homine  tranfmutetur. 
i^nAuSdi  P^lmones  rubicundi  &  ponderofi  in  foetu  funt ,  propter  alimentum  ,  fanguinem  ni- 
&fonderofi.  mjrum  cralTum  8c  copiorum ,  quem  a  vena  cava  per  foramen  in  venali  arteria  ad  nu- 
triendos  pulmones  fundi  diximus :  in  adultis  vero  leves  8c  lubalbidi ,  quod  occarcato 
horum  vafbrum  foramine ,  paucus  ac  tenuis  (anguis  ad  pulmones  permeet ,  admirabili 
natura^  providentia  ,  quar  quo  tempore  quiefcebant  pulmones  ab  officio  fpiritum  ae- 
remve  externum  hauriendi ,  nutriri  eos  copiofiore  &  craftb  alimento  voluit ;  ubi  vero 
jam  ad  refpirationem  deftinati  funt  in  natis ,  ut  facilior  eftet  dilatatio,  atque  conftridlio 
pulmonum  fubftantiam  gravem  &  denfam  in  leviorem  paulatim  tranfmutavit ,  &ali- 
mentumleviusacipirituofiusobeamdemcaufamipfisiubminiftrari  voluit.  Hanc  igi- 
tur  ob  caufam  fubftantia  pulmonum  foetus  gravis ,  denfa ,  rubraque ,  in  levem ,  raram , 
atque  fubalbidam  natis  jam  tranfmutatur.  Atque  hic  mirari  nos  fummopere  cum  Ga- 
leno  oportet  Naturam ,  quod ,  cum  nos  venam  vel  arteriam  aliquam  magnam  pra?ci- 
fam  aut  majori  in  parte  amputatam  nunquam  aut  vix  ullis  medicamentis  glutinare  pof- 
fimus ,  quod  fint  fpermaticae  partes ;  illa  tamen  trium  vel  quatuor  dierum  fpatio  fora- 
men  ,  quod  in  vena  cava  8c  arteria  venofa  eft  ,  ita  glutinet ,  ut  primis  quidem  annis 
nihil ,  prazterquam  membrana  j  perfecto  vero  homine ,  ne  veftigium  quidem  compa- 

reat.  Sed 


de  Formato  Foetu,  2 1 

reat.  Sed  arteriac  portionem  ,  quae  arteriam  magnam  cum  arteriali  vena  conjungit,  ita 
obliteret,  ut  cum  cxttxx  partes  nato  homini  augeantur  &  crefcant,  illam  prius  quidem 
in  funiculos  mutet,  deinde  &  hos  quoquc  ne  adeffe  quidem  finat. 

Renibus  quoque  fcetus  peculiaris  figura  eft ,  quam  Bartholomaeus  Euftachius  gian-  pmmfgft 
dulofam  ,  &  inftar  pinex  nucis  ex  pluribus  glandulis  conglobatam  re&e  obfervavit. 
Sic  &  vefica  duplo  major  in  fcctu  apparet ,  quam  in  adultis :  in  quibus  contraria  ratio-  *4» 
ne  ventriculus  tnplo  minor.  brat  enim  neceiie ,  ut  qua:  pars  copiolam  humiditatem 
recipere  debebat ,  amplius  quoque  fpatium ,  in  quo  contineretur  ,  haberet.  Cum  au- 
tem  fcctus  nil  per  os  humidi ,  quo  ventriculum  impleret ,  acciperet ;  copiam  autem  fe- 
rofi  humoris  per  venas  umbilicales  una  cum  fanguine  hauriret ,  eratque  necefte  hanc 
per  renes  in  veficam  &  allantoidem  deturbare ,  ideo  voluit  longe  ampliorem  veficam 
ftomacho  effe. 

Inter  inteftina  nullum  aliud  diiTimile  in  fcetu  a  natu  maioribus  reperitur  nifi  csecum  ,  t**1^*** 
elt  enim  Ionge  grandius  quam  rn  adultis ,  &  eadem  matena,  qu<x  m  ileo  continetur,  re-  >"««'»*■ 
pletum,  ac  idcirco  circumplexans  initium  inteftini  coli.  Et  ratio  magnitudinis  eft,  quo-  S""m 
niam  fcctus  in  utero  conglobatus  jacet  &  pronus ,  fere  more  quadrupedum  &  avium  , 
quae  propterea  carcum  inteftinum  amplum  &  longum  adepta  funt,  ut  chylus  vel  cibus, 
qui  in  inteftinis  tenuibus  eft ,  contineatur. 

C   A  P   V  T  XIX. 

De  Ofibus. 

Sfa  autem  recens  nati  quantopere  ab  adultorum  ofTibus  varient ,  tum 
demum  cognolcimus ,  cum  eacum  adulti  fceleto  comparamus  ,  &  per 
fingula  membra.  A  capite  igitur  incipiamus ,  cuiusoffanon  modofi- 
gura ,  acnumero  ,  &  iubitantia  ,  led  etiam  connexione  ab  adultorum 
oflibus  variant.  Quippe  connecT:untur  fibi  mutuo  fere  cuncta ,  &  ubi- 
que  laxa  quadam  harmonia,  qua^  in  adultis  futura  eft ;  atque  in  quibuf- 
dam  locis  extrema  oflium  ie  nullo  modo  tangunt ,  ut  inadultis  per  iuturam  ,  fed  me- 
diante  membrana  fibi  adhxrent ,  ut  in  bafi  &  vertice  capitis  apertiflime  licet  cernere. 
Quo  enim  loco  iutura  coronalis  cum  fagittaliin  adultis  concurrunt,  oiTis  vice  membra- 
na  quxdam  videtur  forma  triangulari ,  ob  quam  in  infantibus  recens  natis  motum  ce- 
rebri  luper  verticem  percipimus ,  &oculis,  &adtacl:um:  ideohic  locus  a  nonnullis 
palpitans  vertex  dic"his  eft  ;  ab  Arift.  fes»  mfojfo  >  id  eft ,  os  ultimo  genitum ,  non  enim 
antequam  loqui  puer  incipit ,  hic  locus  ofteus  prorfus  evadit.  In  Gallia  vulgo  dicitur  la 
fontanelle.  Notandus  diligenter  hic  locus  ab  iis  qui  medicam  praxim  exercent ,  quod 
quando  infantesmalo  quodam  corripiuntur,  quod  iyriafim  veteres  dixere,  Latini  fide- 
rationem ,  quae  nil  aliud  eft  quam  infignis  cerebri  &  meningum  fervor  cum  febre  con- 
tinua  ardenti ,  ad  tantam  caliditatem  &  ficcitatem  cerebrum  perveniat ,  ut  tefte  Mo- 
fchione  ejufmodi  occipitium  (ita  enim  appellat  finciput)  concavum  fiat.  Nam  cum 
in  infantia  finciput  non  fit  oifeum  ,  ied  membranofum  ,  non  mirum  eft ,  quod  ab  infi- 
gni  ficcitate  contradum  cavitatem  monftret. 

Sed  ad  oifa  per£amus ,  ex  quibus  iefe  nobis  offert  frontis  os  non  unicum  ,  ut  in  adul- 
tis  ,  fed  m  duas  partes  nilum  ,  dextram  nimirum  &  iimitram  ,  qus  libi  mvicem  anne-  *•«. 
cT:untur  per  rimam  feu  harmoniam  ,  qu?e  a  media  parte  futurae  coronalis  ,  qua  cum  ia- 
^ittali  jungitur  incipiens  recta  per  longitudinem  faciei  pergit  ad  narium  radicem  ,  qua 
frontis  os  terminatur.  Sed  &  ulterius  per  nafi  medium  tranfiens  ad  extremitatem  ma- 
xillx  fuperioris ,  offa  hujus  maxillx  dividit  in  dextram  &  finiftram  partem  ,  &  tandem 
inferiorem  quoque  maxillampartiturin  duas  partes ;  qua:  quidcm  harmonia  vel  fiffu- 
ra,  tendente  ad  pubertatemhomine ,  ita  paulatim  obliteratur ,  ut  in  adulto  cranionon 
amplius  compareat.  OiTa  autem  fincipitis integra  cernuntur  ,  fed  juxta  verticem ,  ubi 
membrana  triangularis  eft,  nonnihil  abbreviata.  In  hifce  offibus  nempe  frontis  &  fin- 
cipitis ,  cum  in  adultis  fanguine  extra  venas  inter  pericranium  &  duram  meningem  ex 
contufione  vel  lapfu  fluente  ,  celebris  fit  chirurgia ,  qua  ,  trepano  didto  inftrumento , 
perforatur  cranium ,  ut  fancruini  ex  propriis  conceptaculis  fluxo  detur  exitus ,  notare 
*  CC   3  dcbenc 


Oitdthno 
gcnitutn. 


1 


r  |  Adriani  Spigelii 

inftnusm.  debent  Chirurgi ,  ne  vel  infantibus  vel  pueris  tale  remedii  genus  adhibeant :  periculo- 
fum  enim  eft ,  propter  oflium  tenuitatem ;  nec  neceflarium  ,  quoniam  Natura  fangui- 
nem  extra  venas  effufum  inter  cranium  &  duram  matrem  (  nifi  copia  fummopcre  ab- 
unctet )  per  laxa  fpatia ,  quae  oflium  coagmentationibus  intercedunt ,  &  oflium  cranii 
rimas  ac  meatus ,  porofque  patulos  cutis  facile  difcutiat ;  quodque  ex  lapfu  difficillime 
patiantur  infantes  vaforum  ruptionem ,  propter  cerebri  &  oflium  molliciem,  qua?  ictui 
facilecedit. 

ocupitu  cs       Qs  occipitis ,  quod  in  adulto  unicum  eft ,  in  infantc  nuper  nato  &  fcetu  ex  quatuor 
Tn,nf£.    partibus  conftat,  quarurn  pars  maxima  triangularis  eft ;  ubi  enim  lambdoides  futura in 
adultis  fines  habet  duorum  veluti  crurum  ,  &  additamenta  incipiunt  futurse  lambdoi- 
dis ,  rima  quadam  per  tranfverfum  ab  una  cruris  futune  hujus  extremitate  ad  alteram , 
eaquc  admodum  laxa  circumlcribitur  ,  &  a  reliquis  tribus  oflibus  fegregatur  ,  quorum 
duo  capitula  occipitii  continent ,  quae  vs^c^  Galenus  appellavit,  quibufque  primx  cer- 
vicis  vertebrae  anneduntur ;  tertium  vero  ,  feu  quarta  pars  occipitis  eft ,  quas  veluti  ad- 
ditamentum  fphaenoidi  ofli  annecTitur.  Hxc  occipitis  oflis  in  infantibus  in  multas  par- 
tes  divifio  efficit ,  ut  crefcente  homine  atque  unico  facfto  olTe  occipitis ,  utplurimum 
tamen  in  plerifque  fubjectis  ex  pluribus  quam  uno  ofle  os  occipitis  conftare  videamus , 
fZliTdes    &  futuram  lambdoidem  plurimum  variare  ,  ita  ut  confueto  termino  relicTo  ,  interdum 
fitvaria.     per  os  occipitis  excurrat ,  &  peculiaribus  futuris  in  nonnullas  parres  occipitis  quoque 
pUerifiatim  os  dirimat ,  ac  fi  ex  pluribus  quam  uno  ofle  conftaret.  Eadem  hxc  oflium  in  infantibus 
erigere  neque-  CO  n  ft  itutio  fatis  manifeftat  caufam  ,  ob  quam  pueri  poft  partum  per  aliquot  menfes  ca- 
mt'        put  erigere  nequeant ,  etiamfi  habeant  omnes  illos  mufculos ,  quibus  caput  flectitur 
&  extenditur ,  ac  circumagitur :  omnes  namcjue  hi  mufculi  annectuntur  oflibus ,  quae 
nondum  funt  firmata. 

ofcttmpo-      Oflatemporumin duas partes divifafunt  :  major  pars  proceflum  illum  continet, 

wm  dtvtj»  m  I  rr   •       i-  n-     •      a  r  r   r        •        i  i     •       •  •! 

mfrntt.      qui  alteram  partem  oflis  jugalis  conitituit ,  &  lquamolis  lutuns  vel  conglutinationibus, 

oflibus  utrinque  fphaenoidi  &  fincipitis  committuntur.  Ideoque  fquamofum  os  ea  pars 

dicitur  ,  &  feparatur  per  harmoniam  ab  olTe  petrofo  ,  qux  minor  eft  pars  oflium  tem- 

porum.  Vbi  quoque  obfervandum  eft  ,  intra  calvariam  os  fquamofum  proceflum  ha- 

bere,  quemtemporumquartumnonnulliexordineenumerant,  facile,  imo  tantum 

cultri  acie  a  fuo  ofle ,  cui  adhauet ,  feparabilem  ,  cujus  divifionis  rudimentum  etiam  in 

tAcMHsmii-  adultis  fxpe  apparet.  Caeterum  minor  parsoflistemporum  ,  quod  petrofum  appella- 
tomiAtnfxtH  .      i     r  i  i      -      •    r  r  -i    •  rr         •  i 

tmtiUgsmsts.  ri  diximus,  meatum  habet  auditonum  m  rcetu  prorlus  cartilagmeum,  olieum  circulum 

intus  habentem ,  cui  tympanum  alligatur ;  infuper  &  oflicula  ,  ftapedem  ,  malleum  8c 

incudem  ,  ficciflima ,  ac  duritie  &  magnitudine  pari ,  ut  in  adultis  ;  verum  mammillari 

proceffu  atque  ftyloide  prorfus  deftituitur. 

osetkmoi^s     Qs  ethmoides  cartilagineum  quoque  eft ,  cujus  medium  ,  quod  criftatum  eft ,  prius 

""    ■  '  ofleum  fieri  a  curiofis  Anatomicisfuitobfervatum.  Prseclara  quoque  eft  ea  obfervatio, 

quamFallopiusdeiphasnoideoflefcetusfcribit,  quse  ab  aliis  Anatomicis  omifla  eft. 

osffhmddts  Conftare  namque  dicit  hoc  os  ex  quatuor  partibus,  atque  eas  fenfim  brevi  ita  connafci, 

quadr^ex.   ^       feptimum  ab  ortu  menfem  vix  diftincte  appareant.  Prima  pars  hujus  oflis  eft, 

qna:  fellam  equinam  dictam  continet :  fecunda  pars,  qua:  primae  copiofa  cartilagine  co- 

pulatur ,  ea  eft ,  cui  vifbrii  nervi  fimul  copulati  primo  adhaerent ,  atque  difjuncti ,  dum 

oculospetunt ,  foramina inurunt;  quasque  alas geminas  poflidet,  dextram  &  finiftram 

rimam  efficientes ,  quae  maxime  in  intima  oculi  cavitate  apparent ,  &  tranfitum  fecun- 

tlx  nervorum  conjugationi ,  dum  oculos  petunt ,  atque  aliquot  aliis  tertiae ,  quartae  at- 

que  octava?  propaginibus  miniftrant.  ki  hac  fecunda  parte  (  ut  ait  Fallopius  )  in  pueris 

quamvis  fpongiofa  fit ,  nulla  adeft  cavitas  aut  finus  ufque  ad  integrum  annum ;  in  adul- 

tis  vero  geminus  reperitur  &  fatis  amplus ,  qui  poft  primum  exactum  anhum  fieri  in- 

cipit ,  &  pro  oflium  incremento  magnus  aut  parvus  adeft.  Hic  finus  veftitur  tenuiflima 

quadam  membrana  aut  pellicula,  veluti  veftiuntur  etiam  cavitates  geminse,  quadnolTe 

frontis  &  malis  contentse  funt ,  qua?que  pariter  in  nuper  natorum  calvariis  non  repe- 

riuntur;  fed  interea  dum  adolefcunt  ofla ,  fiunt.  In  hac  eadem  parte ,  qua  reipicit  pa- 

latum,  quidamclavusfeupalusofleusineft,  cui  affigitur  os  fatislongum  &  latum ,  in 

ortu  cartilagineum ,  vomeri  vel  cultro  potius  in  aratro  vomer  prxeunti  fimile ,  quod 

(abalicjuot 


de  Formato  Fcetu.  2  3 

(ab  aliquot  Anatomicis  neglectum)  magnam  operam  in  diftinguenda  narium  cavitate 
dextra  &  finiftra  prxftat.  Tcrtia  &  quarta  pars,  continet  procellus  alatos,dextra  dex- 
trnm,  finiftra  finiftrum,  &  quidquid  inter  illam  rimam  oblongam  in  oculorum  cavirate 
pofitum,  atque  ofla  temporum  continetur.  In  dictis  pardbus  etiam  funt  illa  foramina, 
per  qua?  minor  propago  quinti  paris  nervorum  defertur  ad  temporum  mufculos  ,  item 
major  portio  tertii  paris ,  &  totum  quartum  par  ,  &  ramuli  arteria?  ioporalis  per  mem- 
branam  duram  diftribuendi  feruntur.  ColJigantur  iibi  invicem  hae  partes  cartilacnne, 
qua:  in  os  evadens  unicum  os  erricit,  csuod  a  formx  varietate  a  Grarcis  merito  «/J^pep 
appeliatum  fuit. 

In  nalato  tres  reperiuntur  fiiturx.  Prxter  enim  illamcommunem  in  adultis,  qua  dex-  l»^*- 
tra  palati  pars  a  iiniitra  dividitur,  dux  iunt  aliar  m  utraque  parte  ,  qua?  ad  utrumcjue  ca-  f""**- 
ninum  dentem,  a  medio  termino  fexti  oflis  maxills  fuperioris  procedunt ;  ut  hac  ratio- 
ne  palatum  ex  fex  offibus  conititutum  efle  videatur. 

Maxillam  inferiorem  duas  partes  continere ,  feu  duo  oiTa  propter  harmoniam ,  qua? 
in  infantibus  per  ejus  maxillx  medium  excurrit,  jam  diclum  eft. 

Dentes  autem,  ut  unicuique  notum  eft ,  in  infantibus  defunt,  &  poft  ortum  Peneran-  r  " 
tur.  In  cavitatibus  enim  utriuique  maxilla:  mrantis  repenuntur  rolliculi  quidam  mem- 
branoh,  in  cjuibus  materiam  quamdam  mucofam  cernere  licet,  quae  paulatim  indurata 
auctiorque  reddita  foras  egreditur ,  &  folliculum  gingivafque  perforans  evadit  candida 
fquama  ,  inftar  favi  tenuis ,  &  excavata.  Bartholomarus  Euftachius  in  lib.  de  dentibus  rcm*r'- 
obfervavit,  hanc  cavitatem  ad  feptennium  ,  &pluresetiam  annosinfigniter  amplam 
perdurare,  albo  quodam  humore  refertam ,  qui  procedente  tempore  durior  factus, 
offis  naturam  lafcipit ,  &  totam  fere  cavitatem  opplet ;  &  deinde  heri  putat ,  ut  dentes 
in  adultis  duplici  fubftantia  (quemadmodum  arbores  cortice  &  medulla)  conftare  vi- 
deantur;  externa  nempe,  terfa,  denfa  &  alba  inftar  marmoris ,  atque  interna  fubobfcu-  ~ 
ra  &  nigricante.  Dentis  inferior  pars  in  maxillis  infantium  recondita ,  etfi  mollis  appa-  fubfMKr'^ 
reat ,  durior  tamen  eft  ea  parte  ,  qus  extra  gingivas  prorumpit ,  cui  tantum  in  puncto 
adhserens  facile  trahitur  &educitur:  folliculus  vero  in  perfecto  dente  veluti  glutine 
prxfepiolis  ac  gingivis  dentem  alligat. 

Tanta  ieitur  capitis  infantium  ab  adultorum  capitibus  diilimilitudo  caufam  ncbis  7: 
reddit ,  ob  quam  in  intantia  Sc  pueritia  toties  facies  humana  muratur  j  caput  modo  Jjj?"" 
oblongum  ,  modo  rotundum  cernatur ;  modo  depreiTum  ,  modo  acuminatum  ,  prarci- 
puein  nonnullis  quando  denteseruperint ;  cur  item  in  adultis  apud  varios  populos  va-  cm-omu 
riaecapitum  figurse  cernantur ,  prouttenella  hasc  infantium  capita  a  nutricibus  varie 
gubernantur.  Nam  Belgis  &  Parifienfibus  capita  funt  oblonga,  quoniam  in  cunis  pue- 
ros  fuper  alterutrum  tempus  dormire  matres  finunt ,  &capita  ad  frigus  depellendum 
conftringuntnonnullis  tegumentis,  qua?  baginas  vocant.  Germani  compreffo  capite 
donantur  ac  lato ,  quod  matres  incunis  pueruloslocent  fuperdorftim,  acmanibus, 
citraficpe  fafciarum  ufum ,  lateribus  cunarum  alligent ,  ne  in  quatiendo  e  cunis  exci- 
dant.  In  eruptione  porro  dentium  peculiaris  ordo  a  Natura  fervatur ,  ne  omnes  illico 
emergant ,  aut  molares  ante  caninos  autincuores.  Non  enim  conveniebat  dentes  om- 
nes  fimul  prodire  ,  quod  cum  membranam  perforent  feniu  prarditam  ,  nimismagnos 
dolores,  inflammationes,  ac  totius  corporis  perturbationes,  febrefque  intolerabiles  ex- 
citaffent ,  quodque  non  oportebat  cibum  folidum  ftatim  ,  ac  uno  eodemque  tempore 
tenero  ladi  afTuetum  puerum  afTumere  \  fed  paulatim  cibo  iolidiori  afluelcere  conve- 
niebat ,  &  propterea  prius  mcifores ,  deinde  molares  produci  voluit  Natura  ,  quod  ufu 
in  mandendo  cibum  folidiorem  incifores  prarcedant  molares.  Prioribus  enim  dentibus 
apprehendimus  ac  incidimus ;  deinde  cum  buccis  &  lingua  ad  latera  in  ore  cibum  pra> 
henfum  ac  iicifum  protrudimus  molaribus,ut  eum  in  minimas  partes  contringant.  Sed  ^^Jj***- 
&  in  fuperiori  maxilla  utplurimum  in  infantibus  dentes  prius  erumpunt ,  raro  in  infe- 
riori ;  quia  papillis  uberum  fuperior  maxilla  magis  atteritur  ac  prcntatur ,  quam  infe- 
rior :  ginoivis  autem  attritis  facilius  dentes  erumpere  argumento  eft  dens  lupi  vel  apri, 
vel  corallum  vel  aliud  quippiam  durum  ,  quod  pueris  a  collo  (ufpenditur  dentientibus, 
utin  manu  teneant  &  ori  admoveant,  quo  atterant  gingivas,  &  Gc  tacil:tent  ac  accele- 
rent  dentium  ortum.  Arift.in  Hift.de  animal.  fcribit  lac  nutricum  calidius  citius  d^ntes 


procreare:  " 


24  Adriani  Spigelii 

procreare:  cujus rei duplex  fuccurrit ratio.  Prima.  Quod  alimentum  hoc,quocali- 
diuseft,  eocitiusper  omnes  corporis  partes  penetrando ,  alit  partes  folidas ,  hoceft, 
olfa&dentes.  Secunda.  Quodcum  infans  la&at ,  calidum  lac  calfacit  gingivas ,  & 
laxat  membranas ,  fub  quibus  dentes  latent.  Caeterum  ex  hac  dentium  procreatione, 
Qgamjin     qua?  &  paulatim  fit  &  ex  ordine ,  docemur  folo  lacte  pafcendos  effe  pueros  ,  ufquequo 
mnLdl:    dentes  anteriores  producant,  neccitius  ablactandos ,  quamomnes  produxerint,  ac 
prout  multi  dentes  prodeunt ,  pro  eo  pueris  folidiora  alimenta  effe  prxbenda.  Quo- 
circa  lubet  fummam  obftetricum  &  nutricum  ftultitiam  reprehendere,qux  paucis  poft 
ortum  non  dicam  menfibus,  fed  etiam  diebus ,  una  cum  lacte  panem  vino  maceratum 
vel  panatellaminfantibus  praebent ,  cum  fic  plurimas  in  tenello  corpore  generent  cru- 
obfervatb    ditates,  morbofque  pariant  fa?pe  perdifficiles  ,  fa.piflime  funeftos.  Novi  olim  Bononix 

netanda.  '11  1     L  _        '      X  ,  .  .  . 

Typographi  uxorem  ,  qua?  cum  multos  hlios  teliciter  pareret ,  omnes  mcaute  occide- 
bat,  quod  cibum  fblidiorem  ,  nempe  panem  cum  vino  maceratum  fuis  infantibus  nimis 
cito  praeberet,  meminique  cunctos  hydrope  cachexia,  magnifque  lienibusconfumptos 
ante  biennium  fuiffe.  Quamobrem  curandum  eft  ,  ut  filii  folo  lacte  ufque  ad  tempus 
dentitionis  nutriantur  ,  quantum  fieri  poteft  primis  menfibus.  Hoc  enim  alimentum 
quam  citiflimeper  totum corpus diftribuitur  ,  acteneras  quafque  partes  nutrit,offa 
perficit,firmat,  augetque  velociter  pro  naturae  decreto  primis  menfibus. 

osjyoidet  Profequamur  deinceps  differentiam  reliquorum  oflium  capiti  fubjectorum.Os  hyoi- 
des  offeam  bafim  habet ,  cornua  vero  funt  cartilaginea  quia  bafi  hyoidis  firmatur  lin- 
gua  ad  deglutitionem ,  quae  in  lactando  pueris  erat  maxime  neceffaria ;  cornibus  vero 

curpueripf  vocis  modulatio  perficitur ,  quam  antequam  fblidiora  vel  offea  evadant ,  formare  re- 

ortum  non  lc-  .  ,        '    X  X 

quantur.     cctis  natus  homo  nequit. 

^unb^ofi      Vertebra?  omnes  non  fiint  unicum  os ,  ut  in  adultis  ;  fed  fingula?  ex  pluribus  oftibus 

bmconfiant.  conftant.  Obfervavit  aliquando  Fallopius ,  primam  vertebram  colli  ex  quinque  parti- 
bus  conftare  -y  reliquse  omnes  vertebrae  tum  cervicis ,  tum  dorfi  &  lumborum  ufque  ad 
os  coccygis  ,  in  tres  partes  divife  funt,  practer  cervicis  fecundam  ,  quae  cum  odontoide 
epiphyfiin  quatuor  portiones  divifa  eft.  Incaeteris  namquepars  primaeft  vertebrse 

fj'™'*'  corPus >  reliqna.  dua:  continent  foramina  in  lateribus ,  &  proceffus  cartilagineos.  Ca- 
rent  autem  omnes  proceffu ,  quem  lpinam  vocant  Anatomici ;  unde  fit ,  ut  dum  infans 
eft  homo  vel  puellus,  in  pofteriorem  partem  mirabiliter  flecti  poffit,  ita  ut  occiput  cal- 
caneo  tangere  queat.  Quocirca  non  funt  mirandi  funambulorum ,  agyrtarum  &  cir- 

}mtmpo^'  cumroraneorum  monftrihci  flexus  in  omnem  partem,  faltufque  formidabiles.  Hi  enim 

7mfi}%'ere  ^Qlcntes  nanc  infantium  dorfi  conftitutionem,  a  teneris  affuefcunt  facile  flectere  in  om- 
*  nem  partem  tenellos  puerorum  artus  abfque  dolore ,  fed  maxime  ad  pofteriorem  ,  qua 
confaetudine  vertebrarum  ifte  proceffus  paulatim  fuccrefcit  decurtatus  vel  obtufiis 
acumine  fao  recto  aut  caput  verfiis  tendente. 

kSmfal^  Scapularum  olfa  proceffum  ancyroidem  cartilagineum  habent ,  oraque  bafis  carti- 
laginea  ,  &  angulum  inferiorem  bafis  multo  majori  quam  in  adultis  cartilagine  praedi- 
tum.  Superior  quoquefcapulae  proceffus  appendice  fuacaret,  quaecum  fenfimfuc- 
crefcat  in  pueris ,  ex  plurimis  officulis  cartilaginis  interventu  coalefcentibus  conforma- 
tur,  ut  Vefalius  annotavit. 

sternumqua.  Sternumos  ex  multis  conftat  oflibus  a  fe  invicem  feparatis :  maximum  os  id  eft,quod 
primarum  coftarum  cartilaginibus  eft  vicinius ;  minushuic  eft  fubjectum ;  deinceps 
reliqua  ,  quo  magis  xyphoidi  cartilagini  fant  viciniora ,  eo  minora  exiftunt.  Ejufmodi 
offa  in  pueris  ufque  ad  feptem  annos  divifa  funt ,  paulatimque  grandefcunt  &  fblida 
fiunt,  fed  prius  ea,  quae  nunc  funt  majora,-  deinde,  minora. 

l»u^!m  Artus  denique ,  nempe  brachia  &  crura ,  articulis ,  extremitatibus  feu  appendicibus 
oflium  carent  &  deftituuntur ,  manifeftius  autem  humerus ,  cubitus ,  m4nus  articuli, 
coxae,  femoris,  genus  feu  tibise ,  &  pedis :  obfcurius  vero  ,  quod  exiguas  habent  appen- 
dices,  metacarpii  cum  oftibus  carpi  &  pedii ,  feu  tarfi  cum  oflibus  metatarfi :  &  offa  di- 
gitorum,  quod  careant  appendicibus  laxacompagine ,  eaque  membranofa  hserent. 

\XStSbt  Hinc  Patet  cauia  cur  Pueri  non  ftatim  ab  ortu  faltent ,  vel  ambulent ,  vel  repant  in  ter- 

larenmpof  ram  ficuti  agni ,  vituli ,  vel  catuli.  Cunctis  enim  his  animalibus  articuli  &  offa  confor- 
mata  funt,  antequam  in  lucem  prodeant  ;  at  homo  offa  cuncta  imperfecta  obtinet  dum 

nafcitur, 


i  mr.cmiTiA- 


de  Formato  Fcetu.  2  5 

nafcitur,  nulloquc  modo  articulate prodit.  Carpi  &  tarfi  offa  omnino  cartilaginea  funt, 
prster  oscalcis,  incujus  medio  quid  offei  apparet.  Oclavumcarpi  osultimumom- 
nium  offeam  acquirit  fubftantiam  ,  quod  os  Galenus  dvwvpo»  appellavit ,  ideft ,  innomi-  o,, 
natum;  Celfo  vero,os  coxa;  dicitur.  Conftat  autem  ex  tribus  olTibus,  nempe  ofTe ilium,  ^V/""' 
coxendicis  &pubis ;  cum  tamen  in  adultis  unicum  fitos,  cognofciturque  inde  caufa, 
ob  quam  hoc  os,  quod  in  adultis  unicum  eft,  ab  Anatomicis  in  tres  partes  (propriis  jam 
dictis  nominibus  nobilitatas)  dividatur.  Non  enim  ininfantibus  &  fcetu  tantum  ,  fed 
etiam  in  pueris  ufque  ad  feptem  annosejufmodiosin  tres  partesfeparari  poteft:atin 
infante  amplioribus  intervallis  ,  quam  in  puero  diftinguuntur.  Iam  fatis  ni  fallor  expli- 
cavi  hancoflium  infantium  &  fcetuum  imperfectam  conftrucHonem  cui  triplex  fub- 
jungenda  eft  ratio;  una,  fitus  fcetus  in  utero;  altera,  partus  facilitas;  tertia,  hominis  im- 
perfectio.  Dicoprimum,  lltuminutero  caufameffe,  ob  quam  in  fcetu  humano  ofia  ** 
imperfecta  afummorerum  opifice  creata  funt.  Namaliter  inutero  humanus  fcetus 
fitus  eft,  quam  cacterorum  animalium.  Horum  namque  fcetus  capite  femper  uteri  ori- 
ficium ,  per  quod  exituri  funtfpectant ,  necaliter  fitum  mutant :  athomo  in  matris 
utero  contra  capite  ab  uteri  orificio  averfus  fpectatur,  &  octavo  menle ,  vel  paucis  die- 
bus  ante  partum  fitum  mutatcapite  deorfum  ad  uteri  orificium  declinans ,  qua?qui- 
dem  mutatio  fitus  non  poterat  fieri ,  nifi  cum  maximo  dolore  matris ,  ruptione  mem- 
branarum  chorii,  &  vitae  difcrimine,  fi  offibus  perfectis  homo  eflet  in  utero.  Prazterea 
cum  animalia  expanfa  in  utero  fint,  propter  uteri  oblongam  formam,  &  ampla  cornua,- 
homo  vero  in  unum  fuis  articulis  conglobatus ,  ob  rotundam  uteri  internam  capacita- 
tem ,  non  poterat  in  globum  flecti  totum  corpus ,  nec  in  omnem  partem  fe  movere  in 
utero  ,  fi  ofta  articulis ,  utiin  adultis ,  donata  fuiffent.  Iam  quoque  &  partus  facilitas  seaaj»um. 
commoditafque  fecit  hanc  offium  imperfectionem.  Nam  cum  in  partu  exire  oporte-  ^ 
ret  per  anguftum  uteri  foramen  tanta  moles,  &  caput  ejus  prius  prodire,  id  ex  pluribus 
offibus  ccnformavit ,  laxis  futuris  &  membranofis  nexibus  fibi  invicem  adha?rentibus, 
ut  hac  ratione  totum  caput ,  quod  ampliffima  pars  eft ,  in  faftigium  &  oblongam  for- 
mam  comprimi  poftet  adfaciliorem  exitum.  Idcirco  erat  quoque  necefTarium ,  ut 
neque  humeri  articuli ,  neque  coxx  perfecti  effent.  Nam  humerorum  &  articulo- 
rum  coxa?  latitudo  commodiori  partui ,  propter  latas  eminentias ,  prorfus  reftitiffent. 
Tertia  caufa  cur  offa  in  puero  fint  imperfecta  jam  dixi ,  quod  fit  hominis  imperfectio.  T**»  <H»- 
Poffet  tamen  aliquis  me  redarguere ,  cum  a  magnis  naturx  indagatoribus  ftatutum  fit, 
Naturam  nil  magis  expetere ,  quam  cujufque  rei  perfectionem.  Dico  tamen  imperfe- 
ctiorem  carteris  animalibus  Deum  hcminem  creafTe ,  ut  omnium  fieret  perfectiftimus, 
quod  &  in  noftro  fexu  obfervare  licet.  Nam  mas  inter  homines  ut  fcemina  fieret  per-  J™?™"' 
fect;or  fapientia,  &  omnibus  membris  fortior,  a  fcemina  imperfectiori  in  tenella  artate,  fiam. 
in  loquendo  expeditius,  in  gignendo  femen  citius  ,  &  alias  corporis  actiones  peragendo 
vincitur.  Sic  homo,  ut  omnium  animalium  fieret  perfectiflimum,nafcitur  imperfectus. 
Ambulandi  enim  8c  prehendendi  quippiam  manu  impotens  eft ,  prxter  ejulatum  nul- 
lam  vocem  edit,  &cummulta  animalia  ftaum  nata  herbam  comedant,  velfcenum, 
vel  grana  tritici  &  milii ,  ut  volucres :  homo  pra:ter  lac  nil  affumcre  ,  nil  deglutire  po- 
teft.  Atoportebathominemitanafci,  ut  effet  rationis  omniumquedifciplinarumca- 
pax  &  aptus  ad  docendum  :  ideoque  matris  induftria  loquendi  &  ambulandi  prompti- 
tudo ,  &  paulatim  ipfa  ratio  infunduntur ;  deinde  crefcente  ingenio  fapientia? ,  artes  Sc 
(cientise  varix  a  prxceptoribus  hauriuntur  ,  qua?  cuncta  non  fuiffent  tam  egregie  con- 
fecuta ,  fi  fine  auxilio  illico ,  more  animalium  ,  poft  partum  ambulare  potuifTet.  Pro- 
pterea  unicuique  obfervare  Iicet ,  infantes  quo  frequentius  eos  matres  alloquuntur ,  eo 
citius  &  expeditius  loqui  incipere  ,  &  quo  fxpius  cum  pluribus  hominibus  verfantur, 
aut  eos  loquentes  audiunt ,  eo  &  mores  eorum  varios  &  loquendi  modos  facilius  addi- 
fcere.  Itaquead  educandos  infantes  diligenter  prarcipiunt  fapientes  viri ,  ut  nutrices 
eligantur  nontacituma?  vel  ftultx  ,  vel  pravorum  morum  ;  fed  qu^e  expedite  pruden- 
terque  loquantur,  &  bonis  moribus  fint  pra:dita?. 

Porro  propter  hanc  eandem  cflium  difTolutam  connexionem  &  imperfectionem,  cmfsfd^a 

r        f  •       t  '•    «  •  •  cI-  xtj  ttntL' 

conluetudo  lnvaluit  m  omni  terrarum  regione,  prxterquam  bcytnarum  Nomadum,  m. 
ut  fcribit  Hipp.  Infantes  ftatim  natos  fafciis  ligandi  per  annum  unum  vel  alterum  non 

D  D  tantum, 


i6  Adriani  Spigelii 

tantum,nelatafiantcorpora  &fluida,  veluti  Nomadum  ,  quos  Tartaroshodie  vo- 
cant  jverumetiam,  ut  ofTa  paulatim  corroborentur ,  &  ipfis  articuli  adnafcantur.  At 
qudd  in  fafciando  infantes  obftetricum  &  nutricum  non  modica  requiratur  peritia ,  ne 
vel  pedes  ligent  fafciis,  vel  brachia  contorqueant,  ut  vaci  &  valgi  ci  uribus  impofterum 
evadant,  brachiifque  mutili,  vel  claudi  cruribus,  docet  ha?c  Anatome;  qua?  etiam  fimi- 
CZ£ent.    liter  demonftrat  fa?pe  evenire  ,  ut  claudicent  impofterum  quando  ante  debitam  ofTium 
confolidationem  matresvel  nutrices ,  utfeabonere  geftandi  pueros  quam  citiftime 
libcrent ,  poft  fex  vel  feptem  menfes  docent  infantes  ambulare  vel  pedibus  fe  firmare. 
Sri/T  Propterea  fi  mater  vel  nutrix  fcire  cupiat  tempus ,  quo  ambulatio  docenda  eft ,  triplici 
fimttsajfue.  modo  hoc  docebo.  Primo,  fiea  partecranii,  quacaput  apertum  elTe  folet ,  acfbla 
membrana  locoofiis  velatum  videtur  ,  percipiaturcerebrum  vix  amplius  pulfare.  Si- 
gnumenimeft,  fincipitis  hoc  os  ,  quod  omnium  ultimo  generatur,  jam  natum  efte, 
ldeoqueetiam  reliquaofTa  cum  fuis  articulis  jam  efTe  firmata  fatisad  principium  am- 
bulationis.  Secundo ,  fi  fafciis  exutus  infans ,  pedibus  infiftere  poteft.  Tcrtio ,  fi  cum 
poft  tres  quatuorve  menfes  manus  a  fafciis  liberantur  ,  infantes  brachia  &  manus  bene 
moveant,  &  firmiternianu  teneant.  Semper  enim  contingit,  ut  quo  tempore  brachio- 
rum  ofta  perficiuntur,  etiam  perficiantur  &  crurum  &  aliorum,  nifi  aliquo  fortaflis  na- 
tura?  impedimento  aliquodos  aprima  conformatione  debiliterfit  formatum.  Nam 
apudForeftum  legi  aliquando  infantem  natum  brachio  uno  exofTe  ,  altero  verooffe 
pra?dito,  atque  hunc  admotis  plagulis,  &  fafciis  conftrictis,  ut  in  fracturis  fieri  folet,  fa- 
nitati  reftitutum ,  admirantibus  cuncTis  medicis  &  chirurgis ,  qui  hanc  curationem  au- 
dierant  vel  viderant ,  quod  os  gencraretur ,  ubi  numquam  crat  confpecTum.  Nefcie- 
bant  autem  iftiin  cunclis  nuper  natis  puerulis  quardam  plus  oftisin  membris  ac  perfe- 
cTius ,  quxdam  vero  minus  habcre  ,  cuncTifque  fere  apophyfes  &  articulos  deeffe  ,  qui 
deinceps  xtate  fuccrefcere  ac  indurari  confueverunt.  Rurfus  ex  hac  offium  conforma- 
pumodo  in.  tione  quomodo  infantes  fafciis  ligati  fint  in  cunis  collocandi  docetur.  Non  enim  in  la- 
XSwZ  tus,  ut  adulti  vel  pueri ,  fed  dorfo  incumbere  finendi  funt ;  capite  nonnihil elevato,  ut  e 
naribus  &  ore  pituita  profluat;  quod  ut  fiat  commodius,  nonnulli  caput  leviter  in  alter- 
utrum  latus  declinant.  Csterum  quoniam  conftat  ex  his ,  qux  diximus ,  infirmas  par- 
tesinfantium  infirmas  fatis  edere  actiones  refpectu  adultorum  ,  utoculum  infirmum 
infirmam  vifionem  ;  c]ua?rere  quifpiam  merito  poteft  ,  quamobrem  ,  cum  ofTa  puero- 
rum  minus  robufta  fint,  nihilominus  citius  celeriufque  ambulent ,  quam  viri.  Videtur 
enim  celeritas  motus  ad  demonftrandum  cujufque  partis  robur  conferre ,  &■  propterea 
dicendum  cruraelTerobuftiorapuerorum  ,  quam  adultorum  ,•  quod  Anatomia?  repu- 
frimdi?™'  Snat*  ^  nanc  dubitationem  dico ,  celeritatem  ambulandi  in  pueris  procedere  a  debi- 
tueru  addi-  litate  crurum.  Cum  enim  ambulatio  fiat  unius  cruris  tranflatione  &  alterius  pedis  fir- 
m*.         matione  ,  propter  oflmm  vero  &  articulorum  lmbccillitatem  non  bene  nrmari  pes  pol- 
fittamdiu,  donecalter  fenfim  transferatur ,  fitut  pesalter  qui  transfertur  pedifir- 
matocogatur  quam  citifTime  auxiliari ,  quod  nequeat  diutius  totum  corporis  pondus 
fuftinere ;  idcirco  homo ,  quo  xtate  fit  provedior ,  eo  tardiore  gradu  procedit ,  ad  faa 
muneraobeunda   quo  vero  infantia?  aut  pueritia?  vicinior ,  eoceleriori  curfufuasres 
Teneum  cm-  peragit.  Eft  etiam  notabilis  omninooffis  coxendicis  vel  ejusarticuli  imperfecTio  iis, 
grThcn,loiT  quiad  infantesvel  herniofos  puerulos  accerfuntur,  nevel  ferreos  cingulos,  quibus 
omentum  vel  inteftinum  in  fcrotum  prolapfum  &  in  fuum  locum  repofitum  prohibere 
folemus  ne  denuo  ex  abdomine  prolabatur  in  lcrotum,illis,neve  cingulos  duros,  eofque 
fortiter  ftricTos  nondum  feptimum  annum  attingentibus  prarfcribant :  metuendum 
enim  eft  ne  a  duro  &  conftricTo  ftnS  cingulo  ita  coarcTata  ha?c  offa  reddantur  in  fiio  au- 
§uemodo  ge.  gmento,ut  propter  horum  oftium  anguftiam  inferius  corpus  indecorum  evadat.  Qua?- 

>?crentur  cjfa  "  -r  •  1  •         1  1        rC   r  •  i  /^i 

in  fiuu  poji  rat  autem  quilpiam  ultimo  loco ,  quomodo  olia  leu  eorum  extremitates ,  qua?  defide- 
rantur  in  infantibus  paulatim  perficiantur,vel  fuccrefcant.  Nonnulli  exiftimarunt  eam, 
qua?  olTa  oftibus  annecTit ,  membranam  in  os  verti,  &  antequam  in  os  vertatur  in  non- 
nullis  partibus  verti  in  cartilaginem,  quod  falfum  eft.  Si  enim  ex  membrana  duriore  fa- 
cTa  os  fieret ,  proculdubio  non  pars  aliqua  membrana? ,  fed  tota  fimul  mutaretur  in  du- 
riorem  fubftantiam,nempe  cartilaginem  prius,cujus  natura  media  eft  inter  os  &  duram 
membranam ,  quod  nonita  apparec.  Nam  olTium  omnium  eadem  generatio  non  eft : 

etenim 


de  Formato  Fcetu.  2  7 

etenim  proceflus  inferni  femoris  tibix  &  fibular,  &  cubiti  duo,  qui  trochlea  obvolvun- 
tur,  prius  toti  gignuntur  cartilaginei,  antequam  offei  evadant  s  alia  vero  offa  perfedio- 
nem  fuarum  extremitatum  acquirunt  per  appofitionem  ,  ut  fuperius  vidimus  in  capite, 
ubi  fit  concurfus  futura:  coronalis  &  fagittalis  membranofus.  Non  enim  illico  membra-  *****  ^ 
na  in  os  tota  mutatur ,  uti  haclenus  exiftimarunt  Anatomici ,  fed  paulatim  materia  ali- 
mentalis ,  qua*  in  os  vertitur  apponitur  offium  llncipitis  &  frontis  extremitatibus  tam- 
dtiijdonec omncs  fines  per  iutur# medium  cocant,eo  pene  modo,quo glacies  concrefcit 
in  aqux*  fuperficie.  Fiuntnamqueprius  tenuia  veluti  ftamina  feu  filamenta  cir.ca  oras 
fluvii  vel  vafis  aquam  continentis  ,  deinde  his  alia  glacies  accrefcit ,  &  fic  tandem  aqua: 
tota  fuperficies  congelafcit.  In  calcis  offe  quamvis  in  fuperficie  cartilagineum  appareat, 
antequam  ex  membrana  os  fiat,  in  mcdio  tamen  natura  aliquod  offeum  jacit  funda- 
mentum ,  ex  quo  per  appofitionem  calcis  os  paulatim  grandefcens  conformatur. 

C   A   P   V  T  XX. 

De  Parttts  tempore ,  modo ,  &  caufa. 

D  formati  fcetus  exactiorem  cognitionem  fcire  etiam  neceffe  plurimis 
videtur  partus  tempus,modum,&  caufam,-  quibus  ego  quoque  non  re- 
clamabo,  prsefertim  cum  videam  hanc  difputationem  non  tantum  me-. 
dicina?  ftudiofis  utilem  fore,fed  etiam  legum  peritis.  Cum  enim  legibus 
eorum  imperatoriis  recte  fit ,  propter  fummam  Hippocratis  noftri  au- 
ctoritatem  fancitum ,  feptimo  menfe  natos  foetus  vitales  effe  legitimof. 
que  cenferi  debere ,  non  fecus  atque  eos  ,  qui  octavo,  nono,  decimoque  menfe  nafcun- 
tur:  tumnofcerequoquedebentetiamultraprxnominatos  menfes,  nempe  undeci- 
mo  ,  duodecimo  ,  decimotertio  ,  ac  decimoquarto  legitime  nafci  poffe,  Vlpianumque  Jj^JJJi*1 
reprehendendum ,  qui  poft  decimum  menfem  editum  nullum  ad  legitimam  harredita- 
tem  admifit.  Nam  ut  ea  praeteream  ,  quse  a  Veteribus  recentioribufque  adducuntur , 
olim  novi  hominem  ,  qui  tabellarium  agebatin  Belgio,  litterafque  ferebat  exZelandia 
in  Bataviam  ,  Vrbis  Medioburgenfis  teftimonio  publico  omnibus  commonftraffe  ,  fe 
fexti  menfis  initio  editum,  corpore  exiguumac  viribus  ita  debilem  &  oflibusinfirmum,  TatU4/'*'L 
ut  mater  coacta  fuerit  per  tres  menfes  in  finu  ac  inter  ubera  goffipio  circumductum  ad  vttd"- 
frigora  fovere ,  donec  robur  acquifiverat ,  quo  poffet  fafciis  circumligari ,  erat  autem 
hic  homo  dimidius  pumilio  quadraginta  annorum.  Atque  nuper ,  ne  ab  externis  repe- 
tam  exempla ,  neve  hiftorias  recitem ,  quibus  Schenckius  probavit  duodecimo ,  deci- 
motertio,  decimoquarto,  &  decimoquinto  menfe  geftari  poffe,  in  manu  fcriptis  obfer- 
vationibus  legi,  Bellocatum  hic  Patavii  excellentiftimum  medicum  aliquoties  enarraffe 
difcipulis  fuis  in  lectionibus ,  fbrorem  eruditiflimi  viri  Buccellx  Patavini  per  menfes  fJftjSl 
(exdecim  uterum  ^eftaffe  ,  &  cum  molam  omnes  eam  in  utero  habere  luipicarentur ,  "^P* 

•rr    rt-  •        r  ^        •  •  •       •  */■•"«.  rum&'P*x*' 

pepeniie  nlium  optime  tormatum.  Cum  lgitur  tam  vanum  mcertumque  lit  panendi 
tempus ,  inquirenda  caufa ,  quam  videntur  hactenus  omnes  docti  viri  vel  omififfe ,  vel 
fatisjejuneobfcureveinveftigaffeactradidiffe.  Etenim  exiftimarunt  nonnulli ,  quod  ^Z^eZ^ 
homo  non  haberet  ad  coitum  defignatum  tempus ,  multiplici  victusratione  uteretur ,  cp^,mfort 
phantafix  quoque  &  pathematum  variis  alterationibus  obnoxius  elTet  omni  hora  ,  & 
propterea  incerto  tempore  pareret.  Sed  hx  omnes  caufie  nimis  funt  remota^ ;  quarro 
ego  aliquam  proximiorem.  Hxc  nulla  alia  effe  poteft,  quam  maturatio  &  perfectio  foe-  A»Rau*i- 
tus ,  quse  fit  in  utero  incerto  tempore  &  variis  interdum  menfibus,  ob  facultates  corpus 
fcetus  gubernantes  vel  debiliores,  vel  robuftiores.  Facultas  autem  debilis  vel  robufta  fit 
vel  per  fe  ,  ex  femine  nempe ,  cuiinha:ret  tamquam  fuo  principio   vel  debilis  validave 
fit  ex  accidenti ,  nempe  apti  alimenti  penuria ,  ob  quam  nequeunt  offa  firmari ,  &  cor- 
roborari fpiritales  animalefque  partes,  adeo  ut  debito  tempore,cum  jam  in  lucem  pro- 
dire  debebat  foetus ,  neque  flectere  movereque  fe  in  utero ,  neque  lac  fugere ,  aut  fpi- 
ritum  ore  naribufque  ducere  queat.  Contingit  autem  ha:c  penuria  alimenti  vel  matris 
vitio  ,  nempe  morbo  ,  inedia  ,  aliave  caufa  externa ;  vel  fcetus  xgritudine  ,  quam  fibi 
a  pravo  matris  alimento  ,  vel  copiofb  nimium  acquifivit.  Nam  plurimis  quoque  mor-  f"^"^!4 
bis  in  utero  matris  fcetum  corripi,  &  Veterum  auctoritate  didicimus,  &nuper  foetuum 

DD    2  diffectione 


2  8  Adriani  Spigelti  de  Formato  Foetu. 

diffedlione  experti  fumus.  Qucd  fi  in  nobis  jam  natis  videamus  fiepe  aegrum  corpuf 
Culum  parum ,  interdum  vero  nil  augeri ,  prxfertim  fi  diuturno  malo  fuerit  conflicta- 
tum,  nifi  vires  recolligat ;  nonne  fimiliter  nobis  licebit  opinari, foetui  ob  morbum  poffe 
difFerri  maturationis  lux  tempus  &  exitus  ex  utero ,  ufquequo  debitam,  confirmatis  fa- 
cultatibus  particulas  quafque  corporis  gubernantibus ,  perfectionem  acquifiverit.  Vi- 
demus  eos ,  quibus  corporis  potentix  robuftiores  funt ,  citius  quoque  perfici  ac  nalci ; 
feptimoque  menfe  natos fcetus  plerumque  mares  effe,  raro  fceminas,  aut minus  vitales. 
Pra:terea  cernere  licet  in  pomiferis  aut  alterius  generis  arboribus ,  non  omnes  eos  fru- 
ctus ,  qui  uno  eodemque  tempore  florebant  veris  initio ,  illico  cunctos  fimul  mature- 
fcere  ac  decidere $  fed  alicjuot  vel  folis  calore  privatos ,  vel  ventis  aquilonaribus  expofi- 
tos ,  vel  grandine  &  nebula \xCos ,  vel  facultate  attrahendi  &  concoquendi  fibi  alimen- 
tum  Ianguidos  diu  adhuc  arboribus  poft  alios  hxrere ,  donec  maturentur..  Quocirca 
exiftimandum  eft ,  maturationis  tarditatem  vcl  celeritatem  partum  accelerare  vel  tar- 
dare :  caufamque  quod  fcctus  inlucem  prodeat,  non  efle  ejus  magnitudinem,  aut  ino- 
piam  alimenti ,  Vt  veteres  nonnullifbmniarunt  ;  fed  ipfam  perfectionem ,  leu  matura- 
tionem  foetus ,  qux  praefertim  circa  partes  Ipiritales  &  naturales  talis  eft ,  ut  in  lucem 
prodiens  naribus  &  ore  fpiritum  trahere,  &  lac  ex  matris  uberibus  fugere  queat.  Nam 
videmus  multas  matres  ficpe  minimos  fcetus  parere  ,  &  tamen  magnum  incrementum 
corporis  crefcente  astate  acquirere  ;  aliquando  maximos  fcetus  parere  Sc  gemellos ;  de- 
inde  poft  partum  ,  &  gcmellos ,  &  parvos  ,  &  magnos  foetus  fclo  lacte  ,  quod  in  uberi- 
bus  generatur  nutrire,  non  dicam  per  meofem  unum  vel  alterum,  fed  etiam  pcr  annum 
fereintegrum  :  quod  non  contingeret  fi  mulier  pareret  vel  foetus  ex  utero  exirct  ob 
magnitudinemcorporis ,  &  penuriam  alimenti.  Nam  ille  fanguis ,  qui  fluit  tantacopia 
poft  partum  ad  ubera,nonne  ad  uterum  fluere  quoque  poterat  ad  nutriendum  amplius 
fcetum  ?  Porro  qui  faperius  caufam  incerti  partus  hominum  rctulerunt  in  coitus  incer- 
t-a  tempora ,  varias  victus  rationes ,  phantafias ,  Sc  varios  animi  arTectus ,  hac  opinione 
decepti  funt ,  quod  putarcnt  alia  animalia  quadrupeda ,  vivipara ,  &  qua:  unum  vel  al- 
terumtantum  pariunt  foctum  ,  ut  equam  ,  elephantem,  vaccam,  afinam,  certo  tempo- 
re  parere ,  equam  uno  ,  elephantem  fccundo  anno ,  atque  hoc  elTe  prarfinitum  ipfis 
tempus  pariendi ;  quod  falfum  effe  ratio  &  auctoritates  oftendunt.  Etenim  tarditatis 
&  celeritatis  partus  eamdem  caufam  hxc  animalia  habere  poffunt  cum  homine  com- 
munem.  Ideoque  Ablyrtus  Veterinarius  prarftantifllmus  etfi  equam  undecim  menfium 
curriculo  decemque  dierum  uterum  gerere  fcribat  $  Varro  tamen  lib.  de  Re  ruftica  in- 
cjuit ,  duodecimo  menfe  ,  die  decimo  nafci  j  qux  poft  id  tempus  nafcunrur  ,  ferc inuti- 
lia  &  vitiofa  exiftere.  Sic  Ariftoteles  elephantem  biennio  uterum  gerere  fcripfir.  At 
Strabo ,  Diodorus  Siculus ,  Arrianus  in  Indicis  menfes  ut  minimum  (exdecim ,  utpluri- 
mnm  octodecim. 


F   I   N   I  S, 


IVLII  CASSERII 

PLACENTINI 

D  E 

FORMATO  FOETV 

T    A    B     V     L  £, 

Earumque  Explanatio. 


30 


TABVLjE  PRIMjE 

EXPLANATIO. 


Flgura  hxc  mulieris  gravidaa  uterum,  communibus  tegumen- 
tis  ablatis,  oftendit. 

AAAA.    Tegumenta  communta  in  abdomine  decujfatim  dijjecla, 
&  foras  projetta. 

B  B  B.    Vterns  gravida,  qm  tunc  temporis  multum  a  membranofa 
'  natura  deg(nerat}    fyongtofam  quamdam  fubflan-* 

tiam  induit. 
C  C.    Vafa  per  uterum  totum  diffeminata. 
D  D .   InteHina,  qu&  utero  intumefcenti  nonnibil  cedunt. 


TABVL&  SECVND& 

EXPLANATIO. 

HMc  Tabula  fecunda  foeminae  parturientis  uterum  ofFert, 
&  foetum  exitum  molientem  fub  tunicis  chorio  &  amnio  de- 
rnonftrat. 

A  A  A  A.    Q^fCembrana  uteriforas  refiexa. 

3  B  R.    Chorion  tunica  foetui  propria  exterius ,  fub  qua  fcetus  h/c 

obfcure  apparet. 
C  C.    Fcetus  prout  ad  exitum  difjjonitur  (ub  chorio. 


 De  Foetu  Farmato  $     Tabula  IT. 


EE 


34 


TABVL  &  TERTIjE 

EXPLICATIO. 

TErtia  tabula,  diflectis  tunicis  uteri  &  chorio,  puellum  in  eo- 
dem  fitu,  amnio  adhuc  involutum,  oftendit. 

A  A.     Cutis  exterior  abdominis. 
B  B  B.     Vteri  dtffetfi  membrana. 

C  C  C  C.     JMembrana  exterior  feetum  involvem  dijjecla  3  qm 

Chorion  dtcitur. 
D  D  D.    Fuellus  amnio  involutus  exitum  parans. 


\ 


I 


3« 


T  A  B  V  L  &    Q_V  A  R  T  & 

EXPLANATIO. 


Q 


Varta  tabula  oftendit  puellum  nudum.tunicis  omnibus.tam 
propriis,  quam  communibus  divifis. 

A  A .     Chorii  dijfecli  portiones  a fuo  loco  remota. 

B.     Amnii  portio. 

C  C.     Vteri  diffecli  membrana. 

D  D.  Placenta,feu  hepar  uterinum,  mole  quadam  carnea  &  pluri- 
bm  'vafls  donata,  per  quA  tnfans  nutrimentum  capit. 

E.  Divaricatio  njaforum,  qu&  hic  unum  vinculum  confltttuunt  ad 
umbtlicalia  <vafa  contegenda. 

F  F.  Vinculum,per  quod  vafit  umbilicalia  a  placenta  ad  umbilicum 
feruntur. 

G  G.  Puelli  perfefii  & partui proximi fttus  in  utero.  • 
H .    Infertio  vafbrum  umbilicalium  in  tpfum  umbtlicum. 


6 


T  A  B  V  L  R    CLV  JNTiE 

EXPLICATIO. 

TAbuke  quintse  figura  prima  continet  chorii  internam  facicm, 
quafcetumrefpicit,  una  cum  amnio  tunica. 

A  A  A  A.  Chorion,  hoc  esl,  exterior fcetum  tnvolvens  tunica,in  mo~ 
dum  crucu  dii:ifa  ,ufque  adcarneam  fuam  placen- 
tam  j  efl  autem  h&c  ejus fuperficies,  qu& foetum  refptcit. 

BBB.  Carnea  placenta  ipfa  interiori  quoque  fut  parte  3  ubi  rami 
uaforum  umbiltcalium  magno  numero  confpictuntur, 
ubt  vafa  umbtltcalia  tpfa  emergunt. 

C  C  C .    Rami  vaforum  umbtltcalium per placentam  errantes. 

D  D  D .    Vafa  umbilicalta  (ua  membrana  tnclufa. 

E  E  E.     Altera  membrana  interwr,  amntos  <vocata. 

~C  Igura  fecunda  reprasfentat  idem  chorion  extrinfecus ,  qua 
*  uterum  refpicit. 

A  A  A  A.  <*5%Cembranea  pars  chorii3  ad  carnem  crucis  modo  itidem 
inctfa. 

B  B  B  B.    Placenta  carnea ,  qua  parte  utero  connafcitur :  &  obpr- 

ves  obiter  ejm  inaqualitatem. 
C  C     Vaforum  umbilicalium  extrema  radices,  quA  cum  uteri  vafts 

unitA  fcetui  altmentum  advehunt. 
D  D  D.   Funiculus  vaforum  umbiltcalium,  ex  oppofita  interna  parte 

chorii,  unde  pronafcitur  eminens* 


T  A  B  V  L  iE  SEXTI 


EXPLANATIO. 

Abula  Sexta  exhibet  hxc  umbilicalia  vafa  a  chorii  placenta 
liberata. 

A  A  AA.     Vaforum  umbilicalium  chorda,fuo  adhuc  tnvolucro 3 

quodinteslinum  *vocatur}  excepta. 
B.     Initium  divtfionis  vafirum  umbilicalium  in  chorit  carnem. 
C  C.     Ven&  umbiltcalis  j?rima,fied  infignis  ramificatio. 
D  D  D  D.     Horum  ramorum  <ven&  umbtlicalis  anafiomafis  inter 

fifi  

E  E .     Vrogrefius  reliqui  trunci  <ven&  umbiltcalis. 
F  F  F  F  F  F.     Infigniores  rami  vena  umbiltcalts. 
G  G.     Truncus  artertarum  umbiltcalium. 
H  H  H  H  H.     Kami  arteriarum  umbtlicalium. 
1 1 1 1 1.     ConjuncJio  venarum,  &  arteriarum  umbtlicalium. 
K  R  K  K  K .     Vafa  umbilicalia  in  minutifiima filamenta  dvvtfa,  & 
a  carnea  placenta  liberata. 


» 


I 


F  F 


TABVL^    S  EPTIMiE 
RXPLICATIO. 


Abula  hxc  feptima  vafa  umbilicalia ,  &  membranas ,  five  in- 
volucra  fcetus  explicat. 

A  A  A  A.     oAbdominis  mufculi  3  & peritonAumy  ipfaque  cutis  cru- 
cis  modo  dtffetta }  &  retrorfum flexa. 

B.  Hepar  fcetus gibba  Jua  parte  promtnens. 

C.  Vefica  urinaria. 

D.  Rima  feu fljfura  hepatis,  in  quam  vena  umbilicalis  ingreditur. 

E.  Vena  umbilicalis  tpfa. 

F  F.     T>ua  arteru  umbtlicales  deorjum  adiliacas  arterias  tendentes. 

G.  Vrachus  ex  'veflcA  fundo  prodtens. 

H.  Vafa  umbiltcalia  extra  corpus fcetus  exiflentia  quomodo  conjuh- 

cla fint. 

I.  Membrana,  quA  'vafa  umbilicalia  extra  <ventrem  inuobvit. 
K  K  K  K.  Intefltna fcetus. 

L  L  L.     Vafa  umbtltcalia  a  chorio  ad fcetum  extenfa ,  &  in  modum 

funis  longa,  ac  intorta. 
M.    Locusubiramfvafbrum  umbtlicalium  in  truncos  coiiecJi  pri- 

mum  funt. 

NIJJNN.    Ramus  <venA  umbtlicalis  per  carnofam  placentam  cho- 
riifparfus. 

O  O  O  O.   Ramus  artertA  umbtlicalts. 

P  P  P  P  P.     Conjunttio  ipfius  <venA  &  arteru  umbilicaiis  per  pla- 

centam  dtJfeminatA. 
Q^QJiQ.     Extrema  ora  <venarum ,  &  arteriarum  umbilicalium 

definentium  in  circumferentiam  placentA  chorii. 
R  R  R.  Chorium. 

a  a  a  a.     Vmbra ,  quam  quatuor<vaJa  umbilicalia  in  altum  elevata 
in  Jubjectis  partibus  ejjiciunt. 


44 


TABVL&  OCTAVjE 

EXPLANATIO. 

IN  hac  octava  tabula  videtur  foetus  foemineus,  cujus  abdomine 
pariter  difciflb  uterus ,  didudtufque  cruribus  &  vulva,  hymen 
apparet. 

A  A  A  A.     Cutis }  mufculi  abdominis,  &  periton&um  crucis  modo 
dijfecta}  &  refiexa. 

B.  Cartilago  Enfformis. 

C.  Vena  umbilicalis  abfajja. 
D  D.     Gtbba  pars  hepatis. 

E.    .  Rima,  in  quam  umbilicalis  vena  f  ingerit. 
F  F  F  F.  Inteslina. 

G.  Vteri  fundus. 

H.  Vteri  cervix. 

I.  Vefica. 
K.  Vrachus. 
L.  %Jmbilicus. 

M  M.  Ligamenta Juperiora  utgri  coxis  annexa. 
N  N.     aArteru  du&  umbilicales  ab  umbilico  refeclA. 
O.  Clitoris. 
P  P.     Labra  pudendi. 

Hymen  membrana  tranfverf  vuham  occupans }  in  medio  per- 
forata. 

R  R.     <*AL  feu  pterygomata. 

S .     Foramen  hymenis,  per  quod  menslrua  in  adultis  fluunt. 


TABVLiE  NONiE 

EXPLANATIO. 


Abula  h#c  nona  continet  muliebria  omnia  genitalia  in  foetu. 

A  A  A  A.  ^Totum  abdomcn ,  hoc  esl  quatuor  tegumcnta  communia 
una  cum  mufcuiis  abdomtnis  3  &  peritomo  crucis 
modo  difciffum,  reflexumque. 

B.     Vena  umbilicalis. 

C  C.     Rima  hepatis  quam  vcna  umbilicalis  ingrcditur. 
D  D.     Sima pars  hepatis. 

E.  Rima  ad fima  hepatis  ufque  pertingens. 

F.  Vefica  fellis. 

G.  Dexter  ren. 

H.  •  Ren  finisler. 

1 1 1 1.     tVtriufque  renis  uretcres. 

K  K .     Vena  emulgens finislra. 

L  L.    Drvifio  vcn&  emulgcntis  ante  ingrcffum. 

M  M.     Dm  venuU,  dextra  emulgentis  venx  vicem  in  hoc  corpore 

gerentes. 
N.     aArteria  fiermatica  dextra. 
O.     Vena  fj?ermatica  dextra. 
Q^QjQ^    Truncus  vem  cav&. 
R  R  R.     ^Truncus  arterU  aorta. 
S  S.     ArterU  iliacA  a  quibus  oriuntur  arterU  umbilicales. 
T.     Alius  ramus  arterU  aorta. 
V.     Ramus  arterU  iliacA  ad  utcrum  pergens. 
X  X  X  X.     ArterU  umbilicales. 
YY.     Arteria  ftermaticafmiftra. 
Z.  TJterus. 

*  Vena  finiftra  ftermatica  cum  arteria  fi  jungens ,  &  adfinislrum 

teslem  defcendens. 
a  a.  ^Duotesles. 
b.     Cervix  uteri. 

cc.     Ligamenta  uteri.  * 
d.     Vefica,  &  ex  ea prodiens  urachus. 
f.     Reclum  intettinum. 
g  g.     Gtbba  pars  hepatis. 


48 


In  hac  Figura  didu&is  cruribus  pudendamu- 
liebria  cum  Hymene  depinguntur. 


A.  Clitoris. 

B  B.     Labra  pudendi. 

C  C.     AU  ffwe  Njmpha. 

D.  Orficium  Vrethra. 

E  F  F  H.  CaruncuU  mjrtiformes  quatuor,  pudoris finumyfive  ex- 
ternum  cervicis  uteri  orificium  anguflantes ,  gg9  mem- 
branofis fibris  coUtgatA  Hjmenem  conflituentes. 

E.  Caruncularumfumma  &  bifida  VrethrA  orificium  occludens. 

G.  Hjmenis  foramen,  expurgandis  menflruis  exttum  pr&bens. 

H.  Caruncularum  infima  fijfum  pudoris  finum  ad  orbtcularem 

virginalis  clauflriformam  contrahens. 

I.  <>Anus. 

K.  cPerin&u?ru. 


I 


D  E 


INDE    X  RERVM 

FORMATO  FOETV. 


A. 

ALlantoidem  in  humano  foetu  reperiri  pro- 
batur ,  f 
Allantoidis  humanae  figura  qualis ,  ibid. 
AUantoidis  ovilis  figurn  ,  ihtd. 
Allanroidis  iitus  &C  ufus  qualis  ,  ibid. 
Allanroidis  fubflantia ,  ibid. 
A'»i(>&  farciminis  genns ,  4 
Allanrois  quae  membrana  ,  ibid. 
Allanrois  unde  nomen  acceperit ,  ibtd. 
An  reperiatur  in  humano  foetu  ,  _  4 

Audtoris  opinio  de  allantoide ,  quod  fcilicet  repe- 
riarur  in  humauo  fcetu ,  4 
Amnii  fitus  &  nfus ,  S 
Amnii  fubftantia  qualis  ,  ibid. 
Amnii  varia  nomina ,  ib'd. 
Amnios  membrana  unde  didta  ,  ibid. 
Amnios  quae  membrana ,  ibid. 
Mulierum  fuperftitio  dc  amnio  unde  orta ,  6 
Aphorifmi  cujufdam  explicario ,  1 
Arift.  feotentia  de  arteriarum  umbilicalium  ufu , 

11  &  feq. 

Arteria:  umbilicalis  infertio  ,  _  n 

Arteriae  umbilic.  cur  prope  cor  non  oriantur ,  1 4 
Arteriarum  umbilicalium  ufus  ex  Gal.  mente  ai- 

gumentis  probatur ,  I* 
Arteriarum  nmbilicalium  ufus  ex  mente  audtoris 

contra  alios  omues  anatomicos  multis  argumen- 

tis  probatur ,  ihid. 
Arteriaruin  umbilicalium  ufus  ex  mente  audtoris 

proponitur , 


14 


C. 


CApitis  cur  varix  fint  figura:  ,  23 
Capitis  fa'tus  magnitudo  quem  habeat  ufum  , 

10 

Capitis  ofla  in  foetn  quomodo  conjuugantur ,  2  1 
Caput  foetus  in  utero  expurgatur ,  K 
Chorii  nomen  dnplicirer  accipitur  ,  4 
Chorii  qualis  fhbftantia  ,  ibid. 
Chorii  verus  &c  falfus  proponitur  ufus  ,  ibtd. 
Chorion  quae  inembrana  ,  ibid. 
Choriou  toturn  ambzt  Uxium  y  tbtd. 
Claudicttio  multorum  unde  ,  26 
Coloftrum  pueris  dandum ,  17 
Coloftrum  quid  ,  ibtd. 
Conjundtio  vaforum  foetus  cum  utero  ex  mente 

audl.  2 
Cotyledonum  nomen  vaforum  utcri  ofcillis  tribu- 

tum  eft  licenter ,  ihid. 
Cotyledonum  vox  apud  Graecos  aequivoca  ,  ibid. 
Cntis  foetus  ab  adultorum  cute  diverfa ,  1 8 

Cutis  in  fcetu  cur  tenuis ,  ibid. 


D. 


DEntes  cnr  fimul  omnes  non  oriantur ,  23 

Dentes  duplici  conftant  fubftantia ,  ibid. 

Dentes  infanti  defunt ,  ibid. 

Deutes  quomodo  generentur ,  ibid. 

Dentes  fuperiores  cur  prius  nafcantnr ,  ibid. 


EQuinus  foetus  quomodo  utero  annedtatur  abf- 
que  placenta ,  3 
Lxcrementafoetuscraflacuratra,  i<s 
Excrementa  foetus  qnomodo  generentur  ex  mente 
audtoris ,  1 f 

Excrementa  foetus  quomodo  vocentur  a  Gtaecis  &c 
Latinis ,  ibtd. 
Excrementornm  faetus  internorum  ufus ,         1 5 


F. 


FAcies  humana  cnr  toties  primis  annis  mute- 
tur ,  23 
Ferreum  cingulum  in  pneris  herniofis  cur  admini- 
ftrare  non  conveniat ,  2 6 

Focmina  mare  perfedtior  nafcitur ,  1 9 

Foetus  cur  aliquando  laquearus  nafcatur ,  9 
Foetus  cupftatim  natu.s  diftindte  videre  non  poflit , 

Foetus  in  uterb  non  mingit ,  1 1 

Fcetus  fanguine  aeque  puro  ac  impuro  nntritur,  ibi. 
Fcetus  fexto  menfe  natus  vitalis ,  27 
Foetus  ftatim  natus  cur  tot  excrementa  excernat ,  1 6 
Foetus  variis  in  u;ero  morbis  laborare  poteft  ,  27 
Frontis  os  duplex  in  nuper  natis ,  1 1 


GAI.  argumenta  de  nfu  arteriamm  umbilica- 
lium  refutata ,  13 
Galen.  audtoritates  de  ufu  arteriarom  umbilica- 
lium ,  i1 


H. 


HErodoti  fententia  de  partibus  umbilicnm  con- 
ftituentibns ,  7 
Hipp.  audtoritates  de  ufu  arteriarum  umbilica- 
lium ,  1 1 

Hipp.  loci  de  chorio  explicantur  ,  31 
Hipp.  modus  in  eximendis  fecundis  ,  9 
Hippocr.  fcntentia  de  purgatione  capitis  fcctus  in 
utero,  16 


L 


INcertum  eft  omnibus  animalibus  pariendi  tem- 
pns,  28 
Infanies  cur  ftatim  nati  capnt  erigere  nequeanr,  22 
Infantes  cur  rrepano  tradtari  uon  debeant ,  ibid. 
Infantes  poft  ortum  cur  non  aihbulent  ut  agni  &c 
vituli ,  14 
Infantes  quando  ambulationi  afluefaciendi ,  26 
Infantes  quomodo  in  cunis  locandi ,  ibid. 
Infantes  folo  ladlc  ufque  ad  tempus  dentitionis  nu- 
triendi,  14 
Infantes  ftatim  poft  orrum  medicamentis  non  funt 
purgandi ,  17 
Infantium  medicina  unde  fumenda  ,  ibtd. 
In  infautia  cur  fatpe  oculorum  colorcs  mutentur.i  9 
Interua  uteri  fuperficies  in  non  gravidis  l*vis  & 
lubrica  eft,  (i  nienfes  nou  ftuunt ,  1 
Intertrigines  quomodo  curand*  ,  1 8 

Iuteftiuum  caxum  m  foctu  cur  magnum  ,         x  1 


LAc  calidius  citius  dentes  generat ,      13 ,  &  14 
Lair.bdoiJes  futur.-:  cur  locum  frpe  mutet ,  \i 
i_oci  Ariltot.  cV  Hipp.  de  coty  ledonibiu  explican- 
tur ,  i 
Locus  ad  amputandum  umbilicnm  aptus ,        1  o 

M. 

MAmmaefcetuscnrlachabeant,  19 
Mammillarum  in  fcetu  infpeftio  neceftaria  , 

tbtd. 

Maxilla  inferior  duplex  ,  1 3 

Meatus  auJitorius  ln  foc:u  cartilagineus  ,  21 
Modus  amputandi  pmbilicnm  ,  10 
Modus  mveniendi  aUantoideni  in  humano  foeru ,  s 
Morbi  quibus  pueri  qui  uon  purgaDtnr  funt  ob- 

noxii ,  1 7 

Mulier  qua:  per  fexdecim  menfes  uterum  geQa- 

vit ,  27 

N. 

NErvum  ad  umbilici  compofitionem  concnr- 
rere  probatur  ,  7 
Nervus  ad  umbilici  compofitionem  non  concnrht 
ex  Gal.  mente ,  8 
N  otae  boni  la&is ,  1 7 

Nutticesqualeseligenda;,  25 

O. 

OS  ctiuvvpiev  curin  adulto  tria  habeat  nomi- 
na,  25 
Os  ethmoides  carrilagineum  ,  22 
Os  frontis  quomodo  m  foetu  conftitutum ,  24 
Os  hyoides  quale ,  ibid. 
Os  innominatum  infanti  triplex  ,  2  5 

Ofla  in  pueris  quomodo  poft  ortum  generantur  ex 
aliorum  fententia ,  2.6 
Ex  audtoris  fententia ,  27 
OfTa  pnerorum  cur  in  utero  non  perficiantnr  ficati 
caeterorum  animalium ,  2  5 

Ofla  temporum  divifa  m  infante ,  22 
Os  fphenoides  quadruplex ,  ibid. 
Os  ultimb  genitum  ,  2 1 

Ovillus  foetus  quomodo  utero  adhaereat  >  2 

P. 

PArtesfoetusinternaepropriaequae,  11 

Fartes  fcetus  propria:  qux  dicenda:,  &  quae 

1    communes ,  1 


Partes  principes  in  fcetu  magna:  tk  cur  ,  ij 
Parrium  communium  divifio  ,  18 
i  Partium  externarum  foetus  enumeratio ,  1 
Partium  externarum  fynonyma  ,  ibid. 
,  Partium  fcctus  divilio ,  tltd. 
Partosnaturalisquomodofiat,  9 
Partus  temporis  incertitudo  ex  quibns  proveniat 

cauflis  ex  mente  aliquorum  ,  17 

Ex  menre  audtoris  ,  ibid. 
Placenta  cui  annedtatur ,  2 
Placenrae  caro  qualis  ,  tbid. 
Placentac  ufus  fecundum  Arantium  proponitur,  & 

rejicitur ,  tbid. 

Ex  mente  audtoris  ,  ibid. 
Pueri  carent  articulis  ,  24 
Pueri  cur  celeriter  ambulent ,  16 
Pueri  cur  fafciandi  ,  ibid. 
Pueri  cur  plurimo  muco  abundent  ,  20 
Pueri  cur  poflint  in  pofteriorem  partem  fe  flcftere  , 

Pueri  cur  ftatim  poft  ortum  non  loquantur  ,  ibid. 
Pulmones  fcetus  cur  fanguine  copiofo  nutrianrur , 

N 

Pnlmones  m  fcctn  cur  ponderofi  ,  &  in  natis  le- 

ves ,  20 


QVae  obfervanda  in  fedtione  umbilici , 
Quamdiu  pueri  folo  ladte  nutricndi , 
CJ^ioinodo  ligandus  umbilicus  &c  ubi , 


9 

-4 

10 


R 


Enum  foctus  fignra , 

Rufi  Ephelii  opinio  de  allantoide , 

S. 


SCapular  qnales  in  infante  .  24 

Secundae  quomodo  ex  utero  eximcndae ,  9 

Sordium  fcctus  ufus  cx  meutealiquorum  ,  € 

hx  mente  cudt  >ris  ,  ibid. 

Sternum  in  infante  quale  ,  24 

Sudor  in  ibcru  cur  ab  unna  feparetur  ,  6 

Sudoris  vani  nfus  ,  ibtd. 


T. 


TEmpui  docendi  pueros  ambulare , 
Tempus  fecandi  umbilicum , 

V. 


16 
9 


VAccinus  foetus  quomodo  ntero  adhxreat ,  1 
Vana  mcdicorum  canrio  in  fecando  umbilico,8 
Vana  fuperftitio  de  nodis  umbilici ,  9 
Vana  fuperftitio  in  amputando  umbilico  ,  ia 
Vafa  thoracis  in  foetu  quomodo  conftirura ,  14 
Vaforum  umbilicalium  qualis  fubftantia  ,  7 
Venae  umbilicalis  infertio  ,  1 1 

Vertebra:  ex  pluribns  oflibns  conftant ,  14 
Vertebrae  puerorum  ex  pluribus  oflibns  conftant  8c 
fpina  carent.  ibid. 
Vefica  major  ventriculo  in  foetu  ,  1 1 

Veteres  cur  credideruut  fcetum  in  utero  per  os  ali- 
mentum  capere  ,  1  f 

Veterum  &  recenriorum  opiniodearteriarum  um- 
bilicalium  ufu  proponitur  ,  1 1 

Vlpianus  cur  rcprehcndcndns  ,  27 
Vmbilicalia  vaia  cur  orto  foetu  in  funiculos  abe- 
ant ,  11 
Vmbilicalia  vafa  qua; ,  ibid. 
Vmbilicalis  vena  cur  nnica,  &  dnae  arteriae ,  ia 
Vmbilici  longitudo  &c  crafEties  quanta  ,  7 
Vmbilici  fitns ,  ibid. 
Vmbilici  vox  aequivoca  ,  ibtd. 
Vmbilicum  non  habere  nervum  probatur ,  S 
Vmbilicus  cur  in  inferiorem  abdominis  partein  in- 
feratur ,  ibid. 
Vmbilicns  cur  longus  ,  ibid. 
Vnde  orta  Anatomicorum  fententia  de  ufu  arteria» 
rum  umbilicalinm  ,  1  f 

Vrachi  infertio ,  1 1 

Vfus  diverfa:  conftitntionis  vafomm  rhoracis  in 
foerufecuudumaliosanatomicos,  if 
Ex  mente  auctoris  ,  1 4 

Vfus  umbilici  multiplex  ,  8 
Vterque  cordis  veutnculus  in  pneris  habet  parie- 
tem  aequalis  craflitudinis ,  inadultis  finiftereft 
major ,  if 


F      I      N      I  S. 


TRACTATVS 

corum  ,  qui  poft  Spigbl  itm 
ANATOMIAM 

INVENTO  ALIQVO 

Majoris  ufus  adauxerunt. 

Gasparis    Asellii  Itali. 
Gvilelmi   Harveii  Angli. 
Iohannis  W  al£i  Belg^e. 

Recenfente 

IOHANNE  ANTONIDE 

VANDER  LINDEN 
Medicinas  ProfeiTore. 


> 


GASPARIS  ASELLII 
CREMONENSIS, 


D  E 


A  C  T  I  B  V 

S    I    V  E 

ACTEIS  VENI 

quarto  vaforum  mefaraicorum  genere. 
)1SSERTATI0 

Qua  fententix  Anatomicas  multae  vel  perperam  receptas 
convelluntur  ,vel  parum  perceptse  illuftrantur. 

Ex  recenfione 

IOHANNIS   ANTONID^E   vander  LINDEN 

Med.  Prof. 


L    E    C    T    O    R    I      S.  M 


Nexhaufii  jitnt  Natuuthejauri ,  ejr  recondita  adeo  Conditoris  humani  corporis  efi fapientia  ,  ut 
licet  tanti  viri ,  ftudio  incredibili ,  tandiu  naturam  ejus  inquifiverwt ,  omnem  tamen  necdum 
invenerint :  quin  multa  majoribus  ingufiata  jubinde  atas  detegit ,  ejr  piura  adhuc  ventura  ad- 
invenienda  rejiant.  Hinc  Gaspar  Asellivs  Anatomica  cathcdra  tn  Ticinenfi  Acade- 
mia  olim  Profejfor  pubticus,prater  alta  rara  ejr fingularia  jecando  indies  corpora,  aje  objervata, 
novum  haclenus  incompertum  venarum  CMefaratcarum  genus ,  quas  lacleas  appe/lavtt ,primus 
Anno  ciO  toc  xxii  fibi  notavit  ejr  aliis  patefectt.  Verum  qua  fuper  tllas  ,  dum  vive- 
ret  adhuc ,  in  commentarios  retultt  idem  ipje ,  ad  ^lexandrum  Tadinum  ,  ejr  Senatorem  Septaltum ,  viros  Medicos 
tllujlrcs  rjr  Phyficos  de  Collegio  Nobil.  Mediol.  morte  auiloris  ,pervenerunt :  cjut  etiam  eadcm  publtcis  typis  dcjcnpta 
Itali&nuper  exhibuerunt.  Galenus  de  Difficul.  Refp.  lib.  n  ,  cap.  i  ,juftum  ejr  decens  prxmiumeorum ,  quiquod- 
cunque  tandem  invita  bonum  invenerunt ,  ejfe  ait ,  ut  inventa  ipforum  non  occultcntur ,  neque  homintbus  Jint  tgno- 
ta :  quare  ut  aliis  quoque  novum  hoc  inventum  appareat ,  hunc  de  Venis  lacleis  tratlatum  omnifide  ac  dtltgentta  revi- 
fum  ,  ejr  a  multis  quibus  fcatebat  in  citatorumprxcipue falfa  annotatione ,  commifiis  o-(p<*A/^*7jif  refitutum  ,  nofit  s 
dare  conftitui,  ejr  quidemca  forma  ,  qua  fieclatifitmum  Adriani  Sptgelii  opus  Anatomunm  exprejjum,  (l :  ut 
qui  ei  operi  ad/ungerevoluerit ,  nihil  amptius  adejus  perfeclionem  defident.  Hoc  meum  fiudium  probis  s 
Jiu.diojis  tam  Philojophis  quam  Medtcis  non  ingratum  fore  confido :  quo  interea  utere  bewgne  Leclor ,  donec  q<  ie 
Venenis  acri  fludioejr  admirabiii  judicio ,  idem  Ajclitus  congefiit ,  inprimis  vero  obfervationcs  ejus  Chiru  t 
prodeant.  Vale. 


GASPARIS 

C    R    E    M    O  N 


A  S  E  L  L  I  I 

E    N    S    I  S 


I  N 


DISSERTATIONEM 

DE  LACTIBVS, 

S    I   V  E 

VENIS  LACTEIS, 

P     R    JE    F     A  T 


a  fiif.bitrt. 
cap.  VQ" '-' 


ln  qua  i .  ^u.ejlionis  de  chyli  vafis  utilitos.  1 1 .  Difficul- 
tos.  1 1 i.Scriptionis argumentum  (jr  caufe.  i v.Sum- 
ma  capita  proponuntur. 

Nter  raultas  Scholarum 
Anatomicarurn  controver- 
fias  necdum  aut  explicatas 
fatis ,  aut  plane  perceptas, 
illa  mihi  femper  &  gravis 
&  perquam  digna  fcitu  vi- 
fa  eft  ,  qua  via:  perquiruu- 
tur  ,  per  quas  fecretus  a 
ventre  &  inteftinis  cibus, 
veluti  e  prompmaria  cella  ad  Iecoris ,  quas  vo- 
cant,  portas,  tanquam  ad  communem,  ut  loquitur 
*  Gal.  coclionis  officinam  comportatur.  Nec  id 
temere  ,opinor. 

i  Primum  ,  ea  hujus  quatftionis  indoles  eft ,  ea 
vis ,  ut ,  quantum  illius  nos  fugerit  praeterieritque, 
tantuudcm  nefcire  nos  oporteat  tum  in  nutritio- 
nis  univerfo  negotio ,  qua  una  animantium  vita 
-  Arift.  ide  continetur,  iifdem,  quibus  illa , h  terminis  circum- 
ilufrtr^cy.  fcripta  ; tum  ignorare ,  de  naturae  omni,  in  fabrica 
noftri  corporis,  arte,  confilio,  providentia,  quae  ut 
:  piin.  Kat.  oullibi  magis  quam  in  minimis  totaeft,  c  ita  infi- 
;//Uii.c.i.  mam  ^anc  animae  vimac  poteftatem incredibili 
plane  praeter  cseteras  inftrumentorum  quaappa- 
ratu,  quanumeroinftruxit.  Neque  id  fatis.  Mul- 
tae  &  magnae  quseftiones  alize ,  quadam  five  focie- 
tatis ,  five  artis  communione  ac  ferie  colligatae  in- 
ter  fefe  ac  nexae ,  ita  ab  hujus  notitia  aptae  funt  ac 
pendent,  nullum  ut  fine  ea  rectum  explicatum  in- 
veniant.  Quo  fucco  alatur  venter,  quo  inteftina : 
ab  hisfolis,  anabillo  etiam  communiter  tradu- 
cendus  ad  hepar  fuccus  hauriatur  :  arteriarum, 
quae  per  Mefenterium  &  inteftina  magna  copia 
&  pari  prope  cum  venis  numero  inceduut ,  quis 
fit  ufus ,  quac  conditio  ac  ratio :  quod  munus  ac 
officium  Lienis :  Vcnse  unde  primam  fui  originem 
furaant ,  quem  numerum  faciant ;  tum  fauguinem 
contiueant  folum ,  an  etiam  procreent,  quod  cuua, 
-qttiihv  vocant:  quantain  difceptatione  difliden- 
tium  inter  fe  ac  difcrcpantium  medicorum  ver- 
fantur  ?  At  nil.il  de  his  omnibus  conftituere  recle 
aut  definire  cft,  nili  hac  Ipfa ,  qua  de  agimus,  qua> 
ltioue  conftituta  pruis  ac  definita. 

ii   Certat  cum  hac  tam  multiplici  utilitate  , 


I  o. 


quasftionis  ejufdem  difficultas  &  obfcuritas.  Nec 
facile  enimaliara  reperias,  quaeaut  majonlabo- 
ret  opinionum  varietate  ,  aut  acrioribus  conten- 
tionibus  agitetur.  Prope  quot  capita  totidem  fen- 
tentise  funt.  Etfi  enim  de  hoc  facile  inter  omnes 
convenit ,  per  vafa ,  quae  crebra  multaque  toto 
Mefenterii  corpore  funt  intertexta ,  trajici ,  quem 
dicimus ,  ad  hepar  fuccum ;  quae  tamen  fint  ea  va- 
fa  ;  &  haec ,  folum  hoc  negocium  agant ,  in  nullo 
altero  dedita ;  an  aliud  praeterea  munus  fungantur 
expleantquc :  tum ,  fi  alteri  praeterea  vacant ,  uno 
ne  eodemque  tempore  ,  an  ejus  intermiffione  ac 
intervallo  ,  fadla  quadam  veluti  reciprocatione 
utrique  vacent  r  denique  ,  quod  maxime  rem  to- 
tam  5c  caufam  continet ,  quo  modo  ,  qua  defcri- 
ptionis  lege  ac  ordine,quo  propofito  fine  id  agant, 
quod  agunt :  hsec  omuia  tanta  in  ambiguitate  ver- 
fantur ,  tam  perplexe  ,  tam  dubia  &  fufpenfa  ora- 
tione  a  vulgatis  Anatomicis  explicantur ,  ut  uni 
omnium,  hac  quidem  in  re ,  veriflime  illud  Galeni 
d  ufurpare  polTe  videantur ,  AaSe  pn&v ,  ^         d  u  d>  pu. 

Accedit  huc  maximum  illud  incommodum , 
quod  ,  ut  quifque  ad  veritatem  accedit  propius, 
ita  infanire  maxime  &  vaticinari  ab  iis  creditur, 
qui  rei  omnis  medicae  ad  fe  cenfurara  olira  jara, 
tama  nominis  &  exiftimationis ,  revocarunt.  Sic 
non  modo  -n  $oteiv,ut  dicebat  Simonides,  rlu>  dAi- 
S-eicui  QictZiTU! ,  id  eft,  aucioritate  obruitur  veritas :  fed 
etiam  via  ipfa  perveniendi  ad  eam  prascluditur ,  & 
ire  cogimur  ritu  precorum,  qua  itur,non  qua  eun- 
dum  eft.  Hae  omnes  caufae  facile  perfuaferunt, 
minime  mihi  perituram  operam,  fi  quam  in  rei  hu- 
jus  tam  multum  ac  faepe  quaefitae,  necdum  exqui- 
fitae  perquifitionem  perveftigationemque  conter- 
rem ;  &,  quo  minus  ingenio  poiTum,  fubfidio  mihi 
diligentiam  compararera  ,  Ita  igitur  feci ,  &  in  eo 
totis  viribus  elaboravi ,  quse  litens  fuper  ea  re  raa- 
gnis  ab  ingeniis  fuere  prodita  evolvi ,  accurate& 
fedendo,  quod  ajunt ,  expendi,  cum  fummis  viris, 
quotiefcunque  fuit  occafio  ,  fententiam  meam 
contuli ;  denique  ,  quod  rei  caput  eft  ,  quodque 
unumopus,  unum  ftudium  Anatomici  elfeGale- 
nus '  voluit ,  Autopliam  in  conlilium  adhibui ,  ut,  e  r.  Am. 
decjufdem  Galeni^hortatu  ,  propriisoculis ,  non  f^SvJJJ 
libris  crederem  ,  hoc  eft  ,  oculata  fide  ,  feu  raani- 
bus  potius  aifequercr,  quod  qua:rerera.  Favit  tan- 

Aa  z  dem 


a  <,.in6.Ep. 
1. 1 ?.*/>.  7. 


iiij  Gajparis  Afellii 

dera  Fortuna  cceptis ,  &  poft  multos  magnofque  alterum  ea  habebit ,  quaecunque  ad  novum  Vafo- 

labores ,  cum  jam  prope  difficultati  cederem,  de-  rum ,  quod  diximus ,  genus  &  inobfervatum  ha- 

fponderemque,  prater  fpem,  &  tantum  non  aliud  ctenus  ,  explicandum  ftabiliendumque  pertine- 

agenti  viaseas  objecit,  hoceft,  quartumVafo-  bunt.  Hisenim  duobusveram  omnem  &  legiti- 

rum  Mefaraicorumgenus ,  quodomnem  adhoc  mam  approbandarum  novarum  fententiarum  con- 

a:vi  fuperiorum  Anatomicorum  effugit  diligen-  tineri  rationem  ,  jam  olim  Ariftoteles  &  verbo 

tiamacinduftriam,aperuit.  docuit  &exeraplo  oftendit.  Iam  utrumqueho- 

1 1 1  De  hoc  Vaforum  genere  agere  in  prasfen-  rum ,  pro  re  nata ,  minutius  iterum  ac  minutius  in 

tia ,  eorum  hiftoriam ,  fabricam ,  ufum ,  &  alia ,  fi  progrelTu  concidetur ,  ne  quicquam  vel  rainimum 

quse  obfervavi ,  ponere  in  medio  mihi  propofitum  praetereatur.  Ita  enim ,  praeter  obfcuritatem  ,  no- 

eft.  Nullaaliaid  caufa,quamut,quantuminrae  vitas  quoque  reividetur  poftulare  ,  &  ranquam 

eft,  ipfequoque  &juvem  Anatomes  ftudiofos,  &  jure  quodam  fuo  expofcere.  Quippe  in  re  tali 

permajorum  veftigia  incedens  communis  fcien-  nulla  diligentia  aut  fupervacua  efle  potcft,  aut 

tiae  finespro  virili  propagem  proferamquc,  quo  minuta  videri  debet.  Sed  pedem  ad  rem  ipfam  fa- 

major  ac  major  femper  accepta  ifta  ab  ejus  paren-  ciamus.  Nam  illa ,  quae  dixi ,  minutiora  opportu- 

tibus  hsereditas  ad  pofteros tranfeat :  fimul,  quoad  nius  rei  feries,  ac  confequens  ipfa  traclatio,  quam 

fieri  poteft  *tLu  ewToJiSouCiov  ct7roulivT>s  f  tyvczag  haec ,  quae  forte  proceffit  jam  longius  acdebuit 

mtpUu,  per  fe  dociam  indoclet  natur*  fapientiam  hac  Praefatio,dixerit. 
quoque  in  parte  afleram  atque  illuftrem ,  quod 


b  7.  uf.  part.  facere  nihil  aliud  eft,  vel  Galeno 4  tefte,  quam  ve 
e.i4.&3.uf.  rjffimum  hymuum  conditori  ac  molitori  rerura 
Deo  optimo,  fapientiflimo,  potentiflimo  canere. 

Hascduo,  an ,  quemadmodum  fequutumme 
efle  certe  fcio  ,  ita  aflecutus  etiam  fim  ,  alii  vide- 
lint.  Nec  enim  unquam  inducar,  ut  pompam  mu- 
ceri  meo  ipfe  addam,  qui  illud  aperte  &  vere  pro- 
fiteor,  nec  laudis  ftudio,  nec  gratise  fpe  quicquam 
fcripfifle :  quarum  alteram  jam  olim  contempfi  j 
alteram  ne  iperem  quidem ,  hoc  fane  xvo ,  quo 
facile  Omnes  tnveniunt  jam  inventa ;  pleriquequo- 
rumipfisin  mentem  non  venerit,  eanontam  ju- 
dicant,  quam  carpuntautininvidiam  ,  vel,fiita 
libet,  calumniam  vocant.   Quae  tamen  nequa- 


Conjiderantur ,  cjuatoti  Mefenterw  communia.  1.N0- 
men.  NotatiCtcero ,  &  Macrobius.  (Mouytwquid, 
(jr undej/c dtflum? iu.icz£A>ip.oi.  n.Figura.  m.Si- 
tus.  iv.  Origo.  Hippocrates  enarratus.  Lumbo- 
rum  (jr  Mefenterii  confenfus.  h'prvjftct  ejuidCaleno. 
v.  Connexus.  vi.  Magnitudo.  Plict  Mefentmi. 

vii.  Divifio.  Htppocr.  prxter  Galemmentem  ex- 
p/icatus.    Item  Avtcenna  ,  Theophtlus  ,  Fallopius. 

viii.  Compofitio.  Omento ,  ejr  tenui  cerebrt  me- 
nyngi  cjuomodo  fimile  Mefenterium  ? 

DE  Vafis  Mefcraicis  adturo,  nullo  modo  pra> 
tereundum  Mefenterium  eft.  Quippe  id  illis 


quamitaaccipi  velim,  tanquam  deprecandae  ca-  nonnomen  modo  largitur ,  fed  firmamenti  quo- 

lumniseautinvidiseamedicla,  quam  tantum  ab-  que  efyaJas  *  vicem  praeftat ,  quo  fuftinentur:  & 

eft  ut  pertimefcam ,  ut  gavifurus  etiam  fimma-  pro  ponteeft,  quo^allevata  tuto  a  jecinoread 

gnopere,  fi  communi  cum  bonis  &  do&is  sevi  om-  inteftina  &vicillim  commeant.  Quarenosquo- 

nis  ac  memoriae  five  fortuna ,  five  fato  frui  raihi  li-  que  iis,quae  de  ipfo  nota  vulgo  funt  &  litteris  con- 

ceat.  Nullus  unquam  Iiber ,  inquit  Plato ,  calum-  fignata,  perpendendis  primum  locum  dabimus. 
nias  vira  effugit.  Et  redtiflime  Cicero ,  vitari  non      1.  Mefenteriura  igitur  ,  fi  Galenof  crediraus ,  a 

pofle  ne  reprehendamur ,  nifi  nihil  fcribendo.  Eft  fitu  ita  diclum  eft  ,  quia  a>  uko-u>  f  bi-npm ,  id  eft, 

autem  profe&o  angufti  &abjedi  &humilisani-  in  medio  intejitnorum  pofitum  eft.  Vnde'<  Cicero, 

mi,  quae  facere  debeas ,  quseque  recle  &  ordine  &  eum  fecutus' Macrobius  parumred:e  medium 

facere  fcias ,  in  iis  nefcio  quem  cujus  reprehenfi-  intejlinum  vertifle  creduntur :  redius  a!ii  medtanum 

unculae  metum  ,  autpublicas  utilitatiaut  officio  feu  medium  intejtinorum  reddidifle.  Gaza  apud  An- 

praevertere.  Nec  vero  Hedtori  laudi  illuddatum  ftotelem/paflim  Lacles  tranftulit.  Quaderefuo 


fuit, 

A'tSiOf^oti  tfuat    t^ua2ot4  iXK^tn-m^ssKssg 
Trojanosveneror  (jr  Trojanum  jyrma  trahentes; 
aut  quod  idem  folebat , 

7rtsAvSciftocg  ftqi  5^4jt@»  \hiyx,ellw  cLvcC%o-et, 
Pobjdamas  mihiprimus  probroducet. 


*  4.uf.  fart. 

10.  H 
b  {lfagog. 
c.  11. 


c  6.  Anat. «. 


Ai.de  Nxt. 

Deor. 
e  tnSomn. 
Scip.  c.  6.  cir. 
cafin. 

{  ^Jepart.4. 
&l.HiJl.i(. 


loco  dicemus  uberius.  Alionomine  ftieuyuov  di- 
citur ,  ex  eodem*  Galeno  ,  a  propi  ia  ejus  lubftan-  g  6-  ^™-6 
tia,  vel  quia,  ubi  vafa ,  quae  peripfum  incedunt,  & 
cum  hisinteftina  inorbem  comple&itur,  ibira- 
rius  eft:  vel  rec-tius b  a  raritate  media  corporum 
glandoforum,  quse  in  eo  cernuntur.  Ruffiis',  & 


Multoverius,  redius ,  generofius  iftud ,  quod  Hefychius  <  didtum  volunt  eadem  fere  ratione, 

apud  Horatium  Stoicus  Damafippus.  qua  Mefenterium  ,  quia  fcilicet  in  medio  eft  ven- 

Invidiam placare paras  virtute  relicla  >  tris  &  inteftinorum.  Ventrem  enim,inquiunt,&  in- 

Contemnere  mifer.  Vitanda  eji improba  Siren  teftina  veteres  dytilw  five  cvpcuoiv  appellarunt.  Alii 

Defidia ,  aut  quicquid vita  meliore parafli ,  '  ex  eo  nomen  pofitum  dicunt ,  quod  medium  at- 

Ponendum acjuo  animo.  tollatur  inter  vafa,quas  ad  inteftina.  Videntur  idem 

Ita  eft.  Invidiam  ac  Calumniam  is  demum  vtncit  ma-  Veteres  jueapCAfyea  quoque  appellafle  ,  fi  modo 

xime ,  cjuicontemnit  maxime.  Sedhasc  b>  fntpodco.  certa  eft  Ied:io  apud"1  Galenum  ,  ^im^ftcco  k. 


De  re  ipfa  &  diflertatione  noftra 

iv  Eane  velnullis,  velincertislimitibus  fera 
tur,  eruntillius  duo  omnino  capita  j  quorumal 
tero  ea  confiderabuntur  examinabunturque ,  quae 


ftiazrne/ov  iXiyov.  de  qua  re  videri  poteft,  fi  quis  ita 
volet , "  Foefius. 

1 1.  Figura  eft  circulari,  plana,  in  plicas  contra- 
cl:a ;  circa  primum  exortum  angufta ;  in  medio, 


de  vafis  Mefaraicis  ab  ipfa  infantia  Anatomes  ad  ampliore  ;  in  lateribus ,  potifljmum  finiftro,  ubi  ad 
hoc  aetatis  comperta  in  literas  ab  aliis  relata  funt :  rectum  defcendit,  oblonga. 

iii.  De 


h  Sjlviui  3. 
lfa.  t. 
1  lib.  depatt. 
homintt. 
k  in  fuo  Lt- 
xice  tn  dtcT. 


1  Theephd. 
Pretofpath. 
Itb.  i.ao. 


m  /.  Exe«tf 
lit.  M. 

o  in  notuad 
6.  Epid.  ad  t 
de  tjf  nat.  & 
in  Oecon. 
Htpp. 


C 


1 


0 


De  Laclibus  ,fiu  Venis  Latteis.  y 

iii.  De  Simliquetexiis,qua;denominejam  vertunt  artus)  homo  habet ,  quam  canis  majora.  Ex 

didta  funt.  pisiKxAug  autem  pendent.  Quod  indc  etiam  red- 

»Ld*of&     iv.  Originem  ejus  Hippocrates*  deducit  ex  ditur  credibilius ,  quia  eodem  libro  ,  quod  hic  ui- 

b  S^  4^»  nervisedorfoin  ventrem,  ideft  (utGalenus*in-  riK&Aov ,  idem  Mefenterium  paulo  poft  noininat. 

6. Eftd.       terpretatur)  ex  una  lumborum  vertebra  poft  dia-  Avicenna  duplex '  ipfe  quoqueMefenterium,quod 

phragma  pofita,  quo  Ioci  ventriculus  eft.  appellat  Mirach  ,  conftituit  ,  Sed  profedto  non 

c  Lb.  obfer.       Accuratius  rem  totam  expiicavit c  Fallopius,  tam  Mefenterium  ibi  dividit ,  quam  ipfum  &  Pan- 

^emmo^  quidocetadupliciprincipiooriri,  altero  &  fupe-  creas  confundit  ,  ficut  alii  quoque ,  inter  quos 

riori  circa  prirnam ,  altero  &  interiori  circa  ter-  Theophilus  "*  Protofpatharius  ,  &  ipfe  Fallo- 

tiam  lumborum  vertebram  ,  ad  duosillos ,  quos  pius,  '  qui  Pancreas  maxiraam  effe  Mefenterii 

defcribit  idem  copiofe,  nervofos  plexus :  idque  glandulam  dicir.  Primum  enim  Avicennae  Mirach 

i+ufpsrt.  a  peritonseo  (a  quo  etiamGalenus  ipfum^dedu-  nihil  aliud  effe  quam  pancreas,  tum  ex  litu,  quem 

»*          cit)  produCtis  ab  eo  raembraneis  fibris ,  qusepau-  ei  tribuit ,  tum  tota  csetera  defcriptione  cuivis  vel 

latiminduas  Mefenteriiraembranasabeant.  At-  perfundtorie  locum  lllum  legenti  notillimumeftb 

que  haec  caufa  creditur  magni  illius  lumborum  &  poteft.  Ita  qusecunque  de  lllo  dicit,  Pancreati  ad 

inteftinorum  confenfus.  Fibras  illas  membraneas,  amufiim  conveniunt. 

vel  certe  primumMefenterii  exonum  Gal.  tzq-njuct,  vin.  Componitur  Mefenterium  prazcipue  &: 

«  4.  m  6.    '  vocare  videtur ,  quod  alii  vinculum  ,  alii  appendtcu-  propria  ratione  ex  membranis,  glandulis,  &  adipe. 

AMtom%6'       vertunt.  Hippocrates  nervosfimpliciter  ap-  Vnde  Arift. 'Exmembrana  ,inquit, latiore  drpingue-  o  i.mji.u. 

{  4.  m  6. '    pellat ,  quod  ,  ut  Gal. f  ait ,  qusecunque  ex  ofiSbus  dine  conjlat ,  fub  pinguedine  glandulas  etiam  com- 

Ifid.7- 


I  I.  J.  fr.4. 
ctp.  dt  Mt- 
limch.ktzr.  (y 
IJ.3.1.  C  l. 


tn  /.  1.  c  13. 

D  tn  tnfl.  A- 
ruu.  c.pro- 
prto. 


p  Gd.  4  uf. 
pxrt.  (.  ult. 


g  nf.part.  . 


orta  exanguia  curpora ,  ea  hv^l  mv^-nx.a. ,  veteri-  plexus:  fecundo  loco  ,  &:  ratione  velut  populari, 

#bus  medicis  appellare  mosfuit ,  ut  fic  ea  a  nervis,  ex  vafis  praeterea/  quaeper  ipfum  feruntur  potius, 

voluntarii  motus  principiis,  appellationis  modo  quam  utadejus  fubftantiam(faltera  omnia)per- 

fecernerent.  tineant.  Atque  horum  vaforum  inprimis  refpe- 

v.  Conue&itur  ex  Galeno  1  non  folum  cum  <2u  ,  a  Gal.  ffubftantia  Mefenterii  Omenti  fub-  q  c.Annt.c. 

fubjedta  illi  fpina ,  &  iis ,  quae  ad  illam ,  de  quibus  ftantioe  fimilis  dicitur,  quippe  quod  ipfum  quoque 

jamdiximus:fedetiamcuminteftinis&vafis,quce  ex  eiidem  compolitum  exiftit,  etfiea  fubftanrise 

ad  inteftina  feruntur ,  ac  praeterea  cum  aliis  omui-  r  limilitudo,  propter  adipis  copiam  ,  qui  omentum  r  ibidtm. 

bus  circumfuiis  corporibus.  infarcit,  in  animalibus  praefertim  pinguioribus.mi- 

▼  1.  Magnitudo,  fiad  inteftinorum  longitudi-  nus  eft  ad  fenfura  manifefta.  Eadem  caufa  ab  eo- 

nem  compares ,  quae  colligat ,  nimis  quam  parva  dem  Gal.  f  tenui  menyngi  tegenti  &  ftabilienti  ce- 

videatur.  Cum  enim  inteftina  duodecim  aut  qua-  rebrum  afiimilatur,  quod,  fic  uti  hoc  ex  multis  ar- 

tuordecim  ulnarum  longitudinem  sequent ,  ipfum  teriis  &:  venis  fibi  propinquis ,  ac  praeterea  tenui 

vixulnae  menfuraeft.  Fitautem,  uttamparvum  membranainter  has  interjecta  conflatura  eft  ;  ita 

cum  fit ,  nihilominus  facile  tantae  longitudinis  in-  menynx  illa  ex  fimilibus  omnibus ,  &  tantum  non 

teftina  comprehendat,  propter  plicas  lllas,  fimiles  geminis ,  conftitutionis  fuae  habet  modum. 
iis,  quas  in  indufiis  vulgo  ninfas  vocant,quibus  ob 


f  8.  uf.  t*rt. 
c.  8. 


4.  m  6. 

■d.7. 
tindtm. 


liquatur,  reduplicaturque.  Quae  nequaquam  fru- 
ftra  a  natura  fa&ae,  fed  eum  in  finem ,  ut  tam  pro- 
lixam  inteftinorum  Iongitudinem  ,  non  difficulter, 
cxigua ,  fi  cum  illis  conteras ,  abdominis  capacitas 
includeret,  caperetque. 

vii.  Numero  etfi  unum  &  continuumeft, 
h  Galeno  etiam :  tamen  ab  eodemmet  Galeno ' , 
ratione  venarum  &  arteriarum ,  quae  per  illud  ex- 
currunt  partim  ad  tenuia ,  partim  ad  crafla  inte- 
ftina  pertinentes ,  diftinguitur  in  id,  quod  gracilia 
inteftina  inter  fe  committit ,  &  appellatione  ge- 
nerica  Mefenterium  dicitur :  &  in  aliud ,  quod 
crafla  comple&itur,  &  peculiari  nomine  piriKoXcv 
kkb.dtdtf  appellatur.  Quin  idem  Galenus  ^-triplex  facit,  ea- 
x^f&  Ak-  dem  caufa  &  ratione ;  unum,  quodad dextram Jitum, 
primarum  eji  colt  partium ;  alutd ,  quodeji  *  r  te7t\uv, 
tenmum  intejitnorum  medtum  j  tertium ,  quod prope  Je^ 


Perperam 
in  vulgatis  U- 

^ttKT  7TVL.  Ti  1 , 


C   A   P.  II. 

Expiicantur  propri*  Mefentertipartes  fingi//atim,\Mtm- 
branse.  Cur  dux  ?  Seclione  cjuemadmodum  duas  de- 
prehencUs  ?  Cui  ujui  ?  Attclorlibrt  de  utilitate  rejpir. 
expofittts.  Rto/anus  re/ecltts.  11.  Adeps.  Ejusgene- 
ratto.  In  pennatts  peculiari:  ufu-s.  111.  Glandulae. 
Earum  numerus  ,  magnitudo ,  divijio,  ufud.  Martntt* 
&  Galenns  idem  fentiunt.  Auclor  libri  de  uttltt.refpir. 
laudatus.  Varo/it  Hippocratis  explicatio  obiter  notata, 
Eallopius  &  Archangelus  reprebenji.  Ajctrrhog/an- 
dularum  atrophix. 

INterMefenterii  partes  proprias  primum  locum 
abfque  dubio  tenent  ejus  membranae. 
1.  Hse,  duaefunt;  firma  utraque '  ac  denfa  ad  •  <;.ufF*rt.: 
robur,  quo  illis  multo  opus  erat.  unde  fere  duplex 
perironseum  ,  id  quod  eriam  eft  ,  mefenterium  ap- 


dem  pertingit,  in  Jinijira  Jitum :  ex quibns  duo  prtora  ar-  pellatur.  Galenus 1  fimple x  efle  ait ,  qua  vaiis  & 

terias  acciptant ,  a  magna  illa ,  qtufcr  dorjum procedtt ,  inteftinis  in  orbem  obtenditur  (potes  addere ,  ubi 

in  tertium  extgua  quxdam  injeratur  de  imis  farttbus,  adeps  medius  intercedit; )  qua  vero  in  medio  in- 

qtupropter  renes  a  magna  arteria ,  injugts  dr  ipfa  nafci-  terjacet  iftorum  ,  non  amprtius  tunicse  ufum  ,  fed 

tur.  HsecGalenus.  Qua  tamen  in  re ,  ut  nihil dif-  copulae  feu  ligamenti  prsebens  ,  duplex.  Quo 

fimulem,  quod  ad  Hippocratem  attinet,  equidem  loco-  etiam  accurate  docet ,  quomodo  duplici- 

puto ,  eum  loco  a  Galeno  citato  k*Ao,  non  gra-  tas  haec  (ut  ita  Ioquar)  &  fimplicitas  fediione  & 

ciIiamodo,fedomniainteftina,&quodhinccon-  fenfu  ipfo  deprehendi  poflit.  Eft  autem  raodus 

iequitur ,  pwKuXov  generatim ,  non  fecus  ac  Me-  ifte  ,  ut  acuto  fcalpello pars  cujufcunque  inteftinorum  an~ 

fenterium  intelligere.Sic  enim  lib.de  corporum  refecl.  fraclus ,  maximegtbba  ita  tnctdatnr ,  ut  extertor  tunica 

paflim  accipit,  &  ltb.de  nat.  oftum  quoque  ufurpat,  dtvtdatur ,  tnterion  tlUfa ,  &  tnde  utrtnque  ufque  ad 

cum  inquit,  x«A*(pudendo  cnx>re  vulgo  kuA*  partem  ftmamexcortetur.  Incanibus,  qua  vafame- 


b  C.AitMt.  (.. 
£3"  *.uf.part, 
10. 


C  6.An*t.6, 


Aa  3 


fenteriunl 


l 


10. 

b  lfag.  c.  1 1 . 
6.Anat.6.  & 
4.  ufpart.10. 


3-  « 


c  Spur.fol. 
65.  /<>.£. 


d  4.  depttrt. 
anim.  c.  4. 
e  Riolan.  ju- 
nior  a/iat.  1. 1 . 
Anthropogra. 
c  1%. 


f  Galen.  i.a 
Tetnpcr.  c.$. 


g  3.  de  dim. 
facult  c.  6. 
h  i.dejem  6. 
114.  AfoA. 
11. 


vj  Gajf?aris  Afellii 

fentcrium  nonadmittit ,  ita  connatae  funt  hae  duae  eredta  (Ga!.  verba  OT  funt )  ad  hcpar  porrigantur  ■ 
membranae ,  ac  fi  una  tantum  eflent.  Caufa :  quia  longe  a  principio  fuo  diffita  ,  facile ,  abfque  carni- 
inillisadipefere  deftituitur.  In  homine  &  cacteris  formis  hujus  corporis  munimento  eflct,  autdif- 
animalibus,  incumbuntfibi  manifeftius  obratio-  rumperentur  illa,  autalio  violento  fymptomate 
nem  contrariam.  Caufa  duplicitatiseft ,  ut  dividi  afficerentur ,  pervertcrenturque  ,  cum  ,  qua  divi- 
"poffit,  &ficvafa  mefaraicaac  inteftina  circulo  duntur  vafa  &  velutidirimuntur  ,ibi  injuriis  maxi- 
amplecii.  me  fint  ■  opportuna.  Servant  hac  glandulae,  fi  ma-  n  s.  »/>.«.« 

Vfusduplex  a  Galeno  *  conftituitur.  Primus,ut  gnitudinem  fpectes,  fere  cum  diltnburis  ex  illis 
inteftina  fua  natura  longiffima  colligant  ,  colli-  vaforum  propaginibus  proportionem,ita,utquem 
gentque  mutuo  ,  inorbem  comprehendendo  te-  admodum  hac,  fic  illae  quoquc  alibi  majores  fint, 
gant,  Iumborumvertebrisaffirment,  contineant  alibiminores.  Quin  unaperinfignisad  mefcnterii 
eorum  anfractus,  ne ,  quod  facile  alias  eflet ,  vel  centrum  ceruitur ,  quod  lbf  priraa  fit  &  maxiraa 
temere  implicentur  inter  fe,  vel  dcorfum  pondere  vaforum  divaricatio. 

fuo  procidant.  Alter,  vafa  mefaraica  didta  fibi  in-      Audtor  ltb.° de uttl.  refpir.  fane  non  ineruditus,  0  ^«••/^j. 
texta  &  a  fe  cifcumdata  ftabilire ,  fulcircque  ,  ut  quifquis  eft,  praeter  jam  didtos ,  alium  etiam  ufum  1 
fic.lublevata  tanquam  pontc  tuto  ad  intcftina  tra-  glandulis  his  tribuit.  Vult  ille  ,  ut  in  caeteris  omni- 
jiciaut.  fiquidem,  abfque  hac  cuftodia  clfet,  in  buspartibus  corporis,  ita  hic  quoque  fovendo  ca- 
tam  Iongoitinere,  quale  eft  inter  principium  eo-  lori  elfe,  utejustrahentisbencficiofaciliusitafuc- 
rum  &  finem  ,  faepius  vel  impleclerentur  mutuo,  cuscibi  abinteftinis  ad  hepar  traducatur.  Hipp. 
vel  faliente  aut  impingente  aut  pullato  animali  lib.  ?  de glandulis  'mcx\m^>xxQ\\>ue,  ufum  cenfetcon-  p 
comp;  imerentur,  concuterenturque.  Addit  dua-  ditas ,  ut  depafcantur  abforbeantque  luxuriantem  e^'  MAr'~ 
bus  his  utilitatibus  aliam  au&or  Itb. '  deutil.  rejptr.  in  inteftinishumiditatem  ,  quam  ipfe  f  tsXaSov  vo- 
ex  Ariftotele.  Vultenim  vicem  radicum  obtinere  cat,  Varolius  excrementum  '  explicat  oleofiim  i  W  ;^» 
fugentium  ab  inteftinis  veluti  a  terra  nutrimen-  primae  codtionis ,  quaefitin  ventriculo  &  intefti-  tom''-~" 
tum.  Caeterum  hic  ufus  ad  venas  potius  chyli  ex-  nis.  Quam  fentcntiam  nolo  nunc  examinarc  ,  di- 
fuccatrices,  quae  per  mefenterii  mCmbranas  ad   dturusinloco  quid  hac  iu  refentiam.  lllud  noto, 
inteftina  progrediuntur ,  quam  ad  ipfum  mefente-  praeter  hos  omnes  ufus,  ei  quoque  peculiariter-vi- 
rium  pertinet,  qucmadmodum  ipfe  pulcherrirae  deri  glandulas  has  deftinatas ,  ut  impediant,  ne 
Ariftoteles d  rem  declarat.  Recentior  quidam  ,   conftringautur  vaforum  ductus  abinteftinis,a  pro- 
'ubiimpugnatdivifionem  mefenteriiinMefaracum  nodecubitu  ,  ababdominis  compreflTu  ,  &ficiuc- 
&Mefocolon,  negat  colligari  a  Mefenterio  ora-  ci ,  qui  per  llla  fertur ,  diftributionem  reddanr  li- 
niainteftina,  aitquenullamejuspartemcraffisad-  beriorem.  Atque  hinc  fieri  videmus ,  cura  fcir- 
hacrere.  Quem  ego  vehementer  miror ,  qua  id  rhum  patiuntur  hae  glandulae  ,  atrophiam  inde 
ratione  dicere  potucrit.  Quis  enim  non  videtCo-  confequi  ,  cujus  rei  excmpla  rcpcrire  elt  apud 
Ion  adextro  faltemac  fimftro  latere  (nain  fundo  rSchenckiura ,  &  alios.  Atque  hunc  ufumnon  in-  rinobferv.' 
ventricuh  omcnti  beneficio  nedti  non  ignoro) a  juna  Fallopius^magnificavit.  qui  tamcn  perpe-  Cobferv  Ana- 
rnefenterio  manifefte  contineri  ?  Scd  &  re&o  ram ,  licut  &  Archangelus ,  '  ufum  quem  Galeuus  tem-deAu. 
quoqueiuferiorifedeperfpicueadnafcitur.  illis  tribuit ,  impugnat  unico  argumento  ,  quod  ^nteTW^01 

1 1 .  Adcps  intermedia  vaforum  fpacia  infarcit.  non  in  omni  divifione  &  didudtione  venarum  glan-  1  ua- 1}- 
Is  exfanguine  pingui ,  elabcnte  e  valis  &  membra-  dulae  compareant.  Quod  fane  leviffimum  vide- 
narum  denfitate  f  retento  ac  coercito,  in  eum  tur,  &  retorqueri  inipfos  nullonegocio  poteft. 
ufum  eoncrefcit,  ut  earum  partium  caloremfo-  Quaerere  enimliceteodem  inodo,cur  non  in  om- 
veat,  &  ad  chyli  qualemcunque  praeparationem  nibuslocis,  ubi  compreffioniselt  periculum,  cui 
(de  qua  in  loco  dicetur)  adjumentum  praeftet.  In  prohibendae folum  datas  ipfi  contcndunt ,  glandu- 
pennatis  etiam  ufum  glandularum  fupplet ,  quod  lae  vafis  objaceant. 
propter  levitatem,  quce  illis  ad  volatum  neceflaria 

erat ,  glandulae  iis  non  convenirent.  C   A   P.  III. 

iii.  Glandulaein  Adipem  infiftunt  complures,    jj _    r      w  r  ^  ^ 

Ad  enarrattonem  Vajorum  Mejaratcorum  aggrefto.J^uot 

ea  vu/go}  Primo  de  venis  expltcatum.  Earum.  i.  Ori- 

go.  Refutati  ,  qui  eam  ab  tntejlinii  ducunt.  RacHces 

non  funt  princtpium  arboris.  Devenisnon  trajicien- 

tibus  adbepar  Galentis  accuratc  exp/icatus  ,  defenjks 

a  Vejalti ,  Par<ei ,  &c.  calumniis.  Puteus  (Jr  Cuneus 

jrujlra funt.  n.  Infertfo  in  inteftina  ,  &  ejus  mo- 

dus.  Maffeerror  devenis  duodeni.  item  aucloris  lib. 

deanat.  vivornmde  venis  ventricult.  Iejunum  vul- 

neratum  curlethale.  Venas  Mefaraicas  male  Galenus 

radicibus  comparat.  Non  figrtnt.  Avicenn* ,  ejr  ple- 

rorumcjue  recentiorum  gravis  error.  m.Progref- 

fus.  Galenus  excufatus.  Pancrcatis  uftts.  Inteftinum 

duodenum  cur  reclum  ? 


k  l.de  anat. 
•vivorum. 
1  q.ufp.  10. 


exiles  fere  ,  eoque^  vulgo  ignotae,  quas  Gal.  ex 
Marini,  ''imo  ex  propria  etiam '  fententia  dupli- 
cesfacit;  denfas  alias  &  ficcas ,  quae  vaforum  di- 
vifionibus  appofitas  propriae  glandulae  dicantur : 
alias  raras  ac  humidas ,  in  quas  fua  &  propria  vafa 
finiant ,  glandofa  corpora  verius  quam  glanduke, 
&  illis  prioribus ,  quippe  quas  ex  abundantiore  fo- 
lum  providentia  natura  fabricavit ,  longe  praeftan- 
tiores. 

Vfus  pofteriorum  eft ,  utpituitofum  quendam 
humorem  gignendo ,  madore  fuo  mteftina  pro- 
luant,  quoipforum  concodtio  elixatione,  ideft 
calido  ac  humido ,  ut  debet,  perficiafir.  Priorum 
munus  ed  fpedtat,  ut  divifionibus  vaforum  &  prac- 
cipue  venarum,  quasinfinitaspropemodum  eflTe 
oportuit  ,  fint  pro  firmamento  &  veluti  folo  ac 


». 


u 


VAfa  Mefaraica  Galenus , a  &  omnespofteum  a  6  An. 
Anatoraici  pariter&  Medici ,  genere  tripli-  &<  "J' 


^iuftentaculo,feu,  ut  tanquam  cunei  vafis ' incum-  cia  faciunt ,  venas  ,  arterias ,  &  nervos.  Sed  duo 
bant.  Nam  cum  plurima  eorum  fublimia  atque  priora  praecipua  eis  funt.  Id  quod  nec  Ariftoteles 


Annt.  6. 
'  part. 


igno- 


De  Latttbns ,feu  Venis  Lacfels.  yjj 


n.bift.mx-  "ignoravit,  cujush*ecfunt  verba.  Pendet  Mefente-  non  autem  ab  hepate  non  prognafci.  Idcjuodex 

rtum  ex  vena  majort  ,&  aorta  ,venafc]ue  pcrmultdj  fre-  Grseco  textu  clanflimum  eft.  Duplices cnim ibi 

quenticurju  defert,  exparitllo  venarumgrandtum  ad tn-  Gal.  mefenterii  venas  proponit  ex  Herophili  fen- 

tejitna  de  fummis  adimum  ufque  Jp*rgens.   Quibus  tentia,  quam  ne  ipfc  quidem  improbat ;  alias,  qua? 

b~&lP7*'  **m'naa''D'  h  etiamhabet,  ubi  Mefenterium  ple-  tantum  deferunt  materiam  ab  hepate;  alias  qui  & 

f*t.  +       nam  venarum  multarum  ac  frequentium  mem-  deferunt ,  &  referunt.  In  illis  fimpliciter  ab  hcpa- 

cLAof.n*-  branam  appellat.  Meminit  &  Hipp. c  venarura,  &  te  ad  mefenterium  progrefTura  confiderat.  Vnde 

%  !fd?&f.  nervorum  per  feptum  ad  Mefenterium  tenden-  finiri  dicit-MnglanduIas  fJf  m&utftuas eU  n  \xtu  y  ^fm. 

^t.E^d^   tium.   Sed&  Iul.  Pollux  -  Mefenterium  definit  id  eft  ,  non  traitctentes  tterum  adhepar.  In  aliispro  ly" 

vm.&c.      f/w-fevtf*  c<  cpAivcov  tviveuv  cvpvfccKrs ,  membranam  dupficiulu,  duphcem  etiam  progrelium  perpen- 

e  venarum  ncrvorumque  implexuconflatam.  Agamus  dit ,  &  illum  fcilicet  ab  hepate  ad  mteftina  ,  &  vi- 

de  his  fingulis ,  &  pnmum  de  venis ,  utquse  majo-  ciflim.  Vndeeasait^nonfimpliciter^esi^jfed  z 

ribus  &pluribuspra2ter  csetera difficultatibus  Ia-  cLvaQloidtti ,  ideft  ,rurfum ferri adhepar.  Qusean- 

borant  atque  urgentur.  notare  diligentius  placuit ,  quod  hoc  in  loco  miri - 

t  Mttfu         1.  Venasergo  Mefaraicse,  quasMedianas'non-  fice  &  inutiliter  Puteus  *,  &  Cuneus 1  fe  torquenr,  *U.*d. 

utuc.10.     nulli  appellant ,  prope  innumersefunt.  Originem  &  quod  dicitur  fluctus  in  fimpulo  movent. 

eisefle  abhepate,  tanquam  a  principio  diftribu-      11.  Inferuntur  omnes  raeferaicae  ,  ideft,  qux  b 

f  deform.fce-  tionis  venarum  ,  ut  Gal.-Hoquitur  ,  feu  ut«'  Hip-  per  mefenterium  incedunt , '  in  inteftina  ,  fi  unum  '-f 

TpiT.t  t.   Pocr-  radjcationis ,  pi^ucrug  (li  modo  aliud  eft  hoc  duodenum  excipias,  quod  a  ramo  ipfo,  antequam  c  r  :' 

*c^\t*tf.  Prmc,P'ura  aD  eo  »  °iuod  'pinm  generationis  di-  dividatur  in  meienterium  ,  fsepe  etiam  ex  trunco  '"Hif'l~ 

""ag.v.     cunt,  quade  re  alibi  mv  Jtu)  ne  Ariftoteles  qui-  adeo  venas  accipit ,  fecundum  ejus  longitudinem 

dem  negaverit ,  autopfiam  fequutus.  Omnesli-  excurrentes.  Quain  re erravit  Malfa,  «qui  eiMe-  i  An*  ai. 

quidera  ,  vel  fenfu  ipfo  tefte ,  deducuntur  ab  ejus  faraicas,  fedpaucas  tnbuit.  Ac  in  jcjunum  qui- 

venas ,  quas  ex  hepatisinferiori  cavitate  emergit,  dem,  ileon,  caecum  ,  &  coli  partera  dextram  Me- 

h  GmLa.u[.   &  quam  omnis  Afclepiadarum  '"  familia  t!w  -zc&c  fenterica  dextra :  in  rdiquam  vero  coli  regionem, 

•kvKou:  id  eft  adportas  venam  appellat ,  humiliore  ra-  &inrectum,  finiftraablumitur.  Plurimis  vero  in- 

mo,  qui  &  mefentericusideo  dictus  eft.  Vndefit  ter  omnia  inteftina  fcatet  jejunura.  Vndefolum 

i  xijrutb.    etiam  Ga!. ' au&ore  ,  ut hepatts  cavophlegmoneobfef  aliquando 'nominatur,  cumde  venis  propagatis  e  :- 

fo  ,protinus etiam  ipfe  laborent,&  qujcunqite  ofculis  ea-  per  inteftina  agitur.  Atque  hsec  multitudo  vena- 

rum  tncidunt ,  vim  ftam  jecori  ojlendant*   Quidara  ruminjejuno,  pra:ter  nervofam  ejus  fubftantiam, 

abinteftinis  earum  originis  principium  arcefliinr.  potillima-' caufaeft ,  cur  vulneratum  curationem  f  Wff 

kamm.s..Ti  Quorum  fententiam  eo  areumento k  Carpus  pro-  non  admittat.   Auctor  Gb.  de  Anatomiaivtvorum,  l*  '■''■ 

Anat.  Alun-    f^  ,.  ■         °,    -  r,  ■      •    •  r  .         •    r    ■  ■ 

tn.  bat ,  quia  radicum  vices  obtineant.  Fnncipium  melaraicas  etiam  in  ventnci;ium  inlen  pronuncia-  p  spur.fu. 

autem  arboris,  radices  dicimus.  Addunt  alii ,  vias  vit,  manifefto  errore  ,  fi  rhefaraicas,  ut  debet,  pro  ta  • 

efTe  abiuteftinis  ad  hepar  directas ,  &  inde  igitur,  illisfumit,  quse  per  Meiara?on  feruotur.  NuIIam 

hoceft,  ab  inteftinis  pnncipium  earura  effe  du-  enim  ab  iis  ad  vgntrem  terri.fenfus  judicio  certum 

cendum.  perptram.  Vrt  enim  recte  dici  poflint  eft.  Quin  nec  a  Mefentenco  ramo,  pra:rer  unam, 

viaeab  inteftinisad  portas  (quod  tamen  fuoloco  ad  eum'  mittitur  :  qua:  quod  ipfi  cum  omento  h  Gd.it 

contra  efiTe  oftendam)  ne  fic  taraen  originis  illa-  communis  eft,Gaftro  Hepiploicai  a  litu  vero,  dex-  '  ' "  :  " 

rum  principium  recle  inteftinis  dederis.  Nec  enim  tra  dicitur. 

poteft  efle  idem  venarum  principium  Sc  finis ,  eo      De  modo  infertionis  Gal.  wMqtfiiSmi  dicit  cum 

i6.de fLt.s.  'modo,  quo  principium  vise.  E>eradicibus  quod  inteftinis,  id  eft  ofcillis  fuis  hiare '  m  inteftina ,  id-  i  4-«/>.i7. 

pouunt,  falfum &  mane  eft.  Nihil  minusradices  que  inipfam  anfractuum  eorum  cavitatem,  modo 

quam  principium  arborisfunt,  fed  tum  radicum,  hirudinibus^fimili,  fpongiofis ,  &  obliquis  capiru-  k  irond. 

tuoi  ramorum  principium  five  truncus  ipfe  elt ,  fi-  lis ,  ut  au&or  Itb.  de  Compag. 1  membrorum  Ioquitur,  \  ^« %9, 

ve  veriusid, quodinter  truncum  ,  &  radicera  rae-  eaque  caufacum  radicibus  arborum  "  comp^rat. 

me.de fUc  dium  Gal.  ■  jecori,  Ariftoteles  ■  cordi vult efle  Ego,  ut  facile  concedo  aperiri  ad  inteftinorum  v 

ni.|«Kw.  analogum.  Semenenimfimulacgerminafcit,eo-  tunicas ,  imo  etiam  ad  cavitates  (quomodo  enim,  -* 

*  dem  ex  principio  &  radices  deorfum  jacit,&  trun-  ut  nihil  interim  dicam  de  alentis  fucci  in  inteftina  r 

oi.i.jMt.  cum cum rarais fuis furfjm porrigit.  Vefalius<,,&  diftributione  tranfpofitioneque  ,  quem  plenque 

pVl<.itf.  eum  fecuti Parseus ,  f  Salomon *  Albertus ,  &alii  negant,  nililaxatis  venarum  ofcillis ,  uLIomc  :o  voC 

9  infimulant  Gal.  quafi  voluerit  etiam  a  cava  venas  pofle  induci ,  quomodo  inquam  aliter  ita  confer- 

Mefaraicas  quafdam  derivari.   Eo  quod  alicubi  timtotiuscorporisnoxiihumoresinilla  ,  forasin- 

r  6.An#.  sd  t  loci ,  a  raagna  vena  fub  ventriculo  dufta  ,  inter  de  exigendi ,  deponerentur  ?  J  ita  illud  plane  & 

cseteras ,  mefenterio  quoque  diftribui  venas  fcri-  fimpliciter  inficior  hirudinum  inftar  habere ,  aut 

f4.*fr*vt.  prum  reliquit.  &  alio  loco^vena»quafdameidem  radicum  Iocura  obtinere  ,  qui  ramis  fimiles  efle 

meienteriotribuit ,  nutntioni  tantum  deftinatas,  experientia  deprehendo,  Gaienoque  fcio  omnis  ° f^ 

&  ad  hepar  non  trajicientes ,  fed  in  glandulas  fi-  deceptionis  caufam  fuifle  ,  quod  exudioni  chyi:  o .  . 

nientes,  quarum  ipfarum  etiam  mentio  habetur  deputatas  crediderit,  ut  oftendamintrafufius.  In-  Tua,^ 

ii.^.tf.    ito.de' femine.  Sed  turpiter  lapfus,  andeceptus?  terim  mirari  libet  Avicennam  " ;  &  eum  fequutos,  ^1- 

eft  Vefalius.  Galenusprimo  loco  magnam  venara,  Laurentium*  ,  Archangelum^  ,  Columbuni? ,  ajim!u 

nequaquam  cavam  ,  fed  portam  intelligit ,  utipfe  Riolanum r ,  alios ,  qui,  cumnobifcum  ipliquo-  r     :-  A' 

n  4- fe  rlibi  declarat.quam  magnam  ■  vocat.  (fMjmMur)  quc  radices  efle  negent,  fuctioni  tamen  nihilomi-  r  i.zW. 

\\»fp*rt.i.  ad  difcnmen  cavse  ,  quseillimaximaeft11^^^).  nuseasdeftinant.  Magisetiara  miror  Bauhinum^",  f£Al£c. 

&»ut,       Secundo  vero  loco  cum  Herophilo  ,  id  tantum  qui  commento  antiquo  Iacobi  de?Partibus,  &  nbt.ru>. 

vult ,  venas  illas  ad  hepar  fuccura  non  trajicere,  Zerbii  -  limul  &  radices  &  raraos  poffe  dici  autu-  ^1*** 

,  raat  i 


,antarum 
,,imu  &  ex 
hu  proqnatu 


Viij  Gafyaris  Afellii 

raati  ramos ,  fioriginem  abhepate  ;  radiccs  ,  fi  utjam  fupra  diximus,  arborum  radicibusaffimi- 

■tiuahs  opus'  fpectes.  Mnaniffimam  enim  eiTe  hanc  di-  lat:  quod  Anftoteles' quoque  facit.   Csterum  cjJ*t% 

\ff„  ftin&ionem,  perfpicue  fimilitudo  arboris  docet,  hunc  ufumnec  ommbus  mefaraicis  tribuit ,  ncc  mum'.4 

qua  paffim  hac  in  re  Galenus  *  &  Hippocrates  uti  folis.  Non  omnibus.  quia  ,  utjam  fupra  diximus, 

confueverunt.    Columbus  h  civis  raeus  fingulis  quafdara  earumnegat  ad  hepar  refcrri ,  illas  Icili- 

furcu"d"7m-  fuamValvulamapponit,quainteftiniscornmittan-  cet  quas  in  glandulas  definunt.  Nonfolis.  quia 

tur,quemtotisvinbusoppugnant  Archangelus',  etiam ventriculi  venaseodemofficio  vult'fungi.  ^ftflt 

piac.  6.eo     Laurentius^,  &  alii.  Ego quam  recle,  quam  non  Id quod  Hippocrates  quoque  fenfiiTe  videtur  lib.  aff6£fu 

ITemVgln^  refte  id  recerit,  mox  in  loco  reddam.  deCarntbus ,  ubi  fic  loquitur :  Vcn* ,  qua fer ventrem 

wS"     1 1 1  •  Progreftum  Mefaraicarum  Gal.  *  fic  defcri-  &  tntefiina  feruntur ,  in  qutbus  ctbt  &  potus  confervan-  jiomacho. 

trunci ,  >«-  bit :  Plurima  vcnarum  ofcula  ad quodque  intefiinum pe-  tur,  ubi  incaluertnt ,  idquod efi  tenuifitmum  dr  humtdif 

jmTkZrfiu  netrant ,  velutt  arborts  cujufdam  cxtremi ac  temes  fines.  fimum  attrahunt. 

eafdemaptiu*  ^  vero  ut  i„  arboribus  radices ,  exiguas  in  crafiiores  ejr      Alter  ufuseft  pra?paratio  Chyli ,  &in  fangui- 

^ntk^um  majores  fenfim  natura  eoufque  colligit ,  dum  inunum  nera  mutatio,  dequo  iftaidem  Galenus^habet.  *  Wp«i+ 

^hwaU    ramum>  &  denique  in  unum  omnes  truncum ,  venam  Venanon  deducunt  folumnutnmentumexventriculo,fed 

mJtumex   fctlicet  qua  ad portas  efi  hepatis,  coeant ,  a  qua  etiam  tum  attrahurrt fimul ,  ac  hepati  pra-parant ,  modo ,  quo  ipfum, 

"nT&Uad'~je.  1u<e  ad  ventrtculum ,  tum  qua  ad Jplenem  feruntur  ,pro-  fimilltmo,  quippe  qu<*  natura  ipfi  funt  afitmiles  ,  &  ex  eo 

curdefemnt.  gnafcuntur.  Et  fimilia  aliis  quoque  f  locis  haben-  germenducunt,ejrc  Et  alio  '  loco.  Jguapropter  ejr  ve-  f  4  «/>"• 

11'Z'tnaZ  tur  ,  ubi  notandum  eft ,  Galenum  eorum  progref-  nis ,  inquit ,  qu*  ad  ventriculum  &  umverfa  tntefttna  lL' ' 

judido ,  qui  fum  ab  inteftinis  ad  hepar  ,  hoc  eft ,  a  fine  ad  prin-  pertinent  y  inefi  facultas  qu<tdamfanguwts  effeclrtx,  qua 

venMmcfa-       .   .  ,        .  r  _    \  V  V  ■         'f    J  n    l  •     \    r  \ 

raicM  erdif-  cipium  prolequi,  noncontra.  Sed  parum  rerert.  Juccum,qut  exctbts  di(tributturvents,in  [angutnem 

'ct^^&fi  ^at^em  euim  eft>  ut  Ariftotelesdicere  folebat,  via  tare  naturale  efi ,  prius  etiam  quam  ad  hepar  ts pervc 

'JuTtnteflino'.  Athenis  Thebas,  &  Thebis  Athenas.  Porrora-  ntat.  EtfimiliaplanelegunturinvoIuminedePlac. 

TbSSt  musille,  in quem omnes  coalefcunt,  ex  eodem  Hipp.  &Platonis*.  ldem  fentiuntau&or  Ifago-  gU.t.2.7. 

fentiimt .  eM  Galeno  ad  Pancreas  eft.  Ibi  enim  ut  docet*,  prin-  ges h ,  &  auctor  lib.  de  Compag.  mcmbrorum '.     h  c.  1 1. 

cipium  eftomnium  vaforum  mefaraicorum  divi-      Tertiusufus,eft^Jcj7f  , ld cft, diftributio fan- 

mu, iUat*  ve-  fioQts.  Ob  quam  diviiionem,  ut  commode  &  fine  guinis  ab  hepate  ad  mefcnterium  ,  ventrem  &  iu- 

JtmllesdkLt.  periculo  fieret ,  duo  ,  inquit ,  fokrtijstme  natura  ma-  teftina,  eorum  nutntioni.  Hanc  Zl&hcnv  ajunt  vul- 

*dediff-ve-  cyJlnataefi  ;  primttm  ,  quod pamreas  illts  venis  tum  fub-  go  fieri  velle  Galenum  ^partim  ,  &idplerunque  k  3.  r*«/. 

b  6.  dere    j.  ravit ,  tumin  orbem  arcumpofuit ;  alterum ,  quodinte-  diverfo  ab  uvctdocreag  chyli  tempore  ,  cum  fcilicct  ^  lpJ"{" 

c"uei  rV U.  J' imm  duodenum non in anfiaclus  refiexit ,  Jed reclum  vacuse  chylo  venx  funt ,  &  nutriri  avcnt :  partim, 

d  4-^*   Jectt  :  i!!ud,  ut  divifiones  fulcirct,  quod  maxi-  fed  rarius,  eodem  quoque:  adeoquequi  idne- 

W.uf.p.10.  me  patiantur  vafa  ,  ubi  divifain  plura  &  minora  gant  ignaros  vocari  ab  illo,  ut  aliorum  naturx 

f  a.jtaM.     abeunt ;  hoc  ,  ut  juftum  fpacium  iis  ac  progreffum  operum  ,  ita  roboris  in  attrahendo  inftrumento- 

adm  6-lia-      .  ,.  3  .  .  r  ■■  •  r^-   ■  i      i  *.t 

gogn.       iuppeditaret,quodinvolucra,qua2nonparvasia-  rum  nutntione  egentium.  Dixrvulgo.  Namexu»A«. 

g  s.uj.p«rt.i.  ciuni;  anguftiaSjimpediviftent.  Cur  autem  unierit  verbis,  quasadducunt ,  Admirantur  nonnullt ,  rjrc  L*-i-'- 

easadportas,  cum  rurfus  dividere  oportueritin  nihil  tale,  imo  contrarium  convincitur.  Atque 

hepate,  ejus  rei  caula  videri  poteft  apud  Galenum  priorem  modura  praeter  auctorem  lib. m  de  Ana-  m  sour.fd. 

iplum''.  Clara  enimeft&  longiori  explicatione  tom.  vivorum  ,  qui  venas  mefaraicas  determinatis  *7-».& 

nou  eget.  horis  &  aperire  lua  orificia ,  &  claudere  affirmat, 

etiam  Hippocrates "  (fi  modoiseft  au&or  libro-  oj^demor- 


h  4,JifpATt. 

'3- 


C  A   P.     IV.  rum  dc  morbis)  agnofcere  videtur ,  cum  fic  ait : 

Agttur  de  venarum  Mefaraicarum  aclionibus  ,  &  ufibus.  ^Jlejuam  ctbt  &  potus  in  ventrem  tnctdcrtnt ,  fiuttur 


Ii  tres  Galeno,  &  vulgo  Medicorum,  dvd$o<ng,  cufi^  corPus  de  ventre '  &  una  ™m  fontlhus  tmplem.  tU 

rueig^Sons.  Ex  tis  duo primi  rejecJi ,  tertto  altus  verc  alvusvacuatur,rurfus  humorretro  ab  tpfareddttur, 

&  novus  additus  ex  ipfo  Galeno.  Galenus  nuUtbt  dixit  quemadmodumfufceperat,  velutt  ex  altts  ad  unum  vafcu-  - 

etvdSocnv  &  %l&2ocr.v  fieri  eodem  tempore.  Laurentius  ^um '  ^  4ua:  fequuntur. 

Hippocratcm non recle cepit.  Ex  nis  vero  tribus  ufibus  •  cg°  non  nifi  ultimum 

agnofco,  qui,  ut  dicam  in  quarto  vaforum  genere, 

QVod  prsecipue  quavisin  parte  fpedatuf ,  id  primo  ufuilonge  aliasvenas  fervire  autopfiaipfa 

ejus  eft  a&io,  in  quam  omnis  ejus  molitio  ap-  didicerim.  Ulo  vero  fublato ,  ruit  etiam  fecundus 

paratufque  confpirent  necefle  eft.  Ea  caufa  de  ufus.  Quomodo  enim  chylura  prseparabuut.id  eft 

veuarum  Mefaraicarum  actione  feorfum  &  fuo  ac  rudi ,  ut  Galenus  amat  loqui ,  fanguinis  fpecie  im- 

proprio  capite  agere  nobis  vifum.  Id  quod  in  ar-  buent  venas  mefaraicas ,  quem  non  continent  ?  ut 

teriisetiamfervabimus.  omittam  interim  quasrere  ,  ati  venis  aliqua  eu^d- 

Adionem  hanc  five  ufum  (nec  enim  hic  accu-  rucng ,  id  eft ,  fanguificatio  ,  ut  vocant ,  coropetat, 

ratius  libet  hsec  diftinguere)triplicem  omnino  Ga-  dequa  reipfa  quoqueagam  poftmodum.  Porro 

lenus ,  &  cum  eo  plerique  omnes ,  venis  Mefarai-  illi  ultimo  ufui  adjungo  alium  • ,  qui  eft  humorum  o  «  }  >m». 

cis  affignant.  Primus  &  prascipuus ,  eft  dvetfomg,  etoto  corporeper  easvenas  protrufioatqueex- (^;  Ij" 

five  Chyli ,  poftquam  is  ab  inteftinis  direptus ,  &  purgatio,  five  illa  fponte  Uaturas  fiat.five  vi  &  ope- 

ab  aridioribus  recrementis  fecretus  eft ,  adhepar  ramedicaraentorum  procuretur.  Atquehoceft, 

traductio  ,  unde  illas  manus  hepatis  idem  Galenus  cur  inter  loca  couferentia  inteftina  ab  Hippocra- 

a  <;.deioc.af.  a  appellat ,  &  alibi  bajulis  comparat ,  *  qui  in  Civi-  te '  numerantur.  Addunt  alium  alii,  ex  i ,  Hippo-  p  « 

b  ?luf.part.u  m*btts ,  repurgatum  tn  ce/Iapenariafiumentum  adcom-  crate  ut  inquiunt ,  qui  eft  deferre  ad  inteftina  ca- 

munem  aliquam  Ctvitatisvfficinam  deferunt ,  coquen-  lorem  &fpiritum,  quemr  Laurentius  tum  vita- 

dum  tbi  ejr  uttle  adnutriendum  futurum ;  paffim  vero,  lem,  tum  naturalem  intellig-t.  Cisterum  puto  ego, c' '" 

huuc 


T>e  Laclibus }feu  Venis  Lacieis.  viiij 

hunc  ufura  cum  venisHippocratestribuir ,  venis  ajunt ,  aut  id  tantum  velle  affirmant ,  nontraniire 
pro  arteriis ,  ut  folet  more  prifcae  medicinae  ,  abu-  per  hepar  arteriam,  licut  tranfit  vena.  Simpliciter 
fum.  Et  hsec  de  venis  meiaraicis ,  fupereft  de  ar-  enim,  A«/fti,  inquit,  ab  aorta  ad heparvcnapervemt. 


teriis  videamus. 


C    A    P.  V. 


De  arteriis  meftraicii.  Earum  i.Nomen.  Cur  t%a- 
7Kf  Era/ijlrato.  1 1.  Situs.  Numerus.  Magnitudo 


v.  ProgreiTum  iftarum  arteriarum  re&e  idem 
Galenus' venarum  progrefliii  comparat ,  &  vult  i+uf.f.  l0. 
eodem  modo  ut  illas ,  ex  tcnuiflimis  &  minimis  m 
majores  femper  ac  majorcs  coire  ,  donec  in  unum 
omnes  principium  conveniant.lllud  tantumdifcri- 


1 


a  L  Anfan- 
guii  m  arter, 
t. 


c  e.  Arutt.  6. 
ijtffm.i. 

I  ld  3.  Hift.de 
*mm.-\. 


Artjioteltshicerror.  m.Origo.  i  v.  Infertio.  Ga-  m,n,s  ^tcn  '  <ciuod  venarum  principium  facile  k«.^«. 

lenus  tnhacexpltcandaomntbus  recenttortbus  accura-  compentur.quippe  qu*  ad  jcconsportas  in  unam  adm,n-6' 

ttor.  Artjiotelts  hic  cfttoque  aiiuctnatto.  v.  Progref-  omnes  colligantur;  arteriarum  non  ita  facile  ,  cjuia 

fus.  Arteriarum  quam  vcnarttm prtnctptum  obfcurtus.  malli  &  arajSm  tuntca  prtnctpium  habent 

conttguum  exangui  corport ,  aquo  mefentertum  esi  cum 

ARrerias  Mefaraicas  Erafiftratus " \<%aXg.q  ,  id  imejnms aptum ,  quodquc mefenterit  a^ua  vocant  ,id 

eft,  extremas  appellavit;  comparando  illas ,  ut  efi ,  fufpenforium  ,  vincuit  naturam  habens.  Eft  autem 

Gal.  *explicatadeas,  quseinfunt  Epigaftrio.  Nec  pnncipium  illud  ad  dorfum.  Divtdenda  ,  inquit 

enim  ut  iitu  ,  ita  continuitate  &  exortu  proximae  idem '  Gal.  in  Mefanum  arteria  ,  principtum  drcijionis  \  fjf.f.u 

funt ,  fed  Iongillimo  originis  intervallo  fe  contin-  fu&  habet  medto  loco  tnter  ventrtculum  ac  intejitna  ,  rjr 

gunt.exemplotangentiumfealiquando  inarbori-  tncumbit  f}tn.e  fubjacenttbus  vertebris ,  tum  qutavena 

bus  foliorum  ,  quae  ex  diveriiflimis  ramis  exo-  port.e  ibidtvtdttur  ,venis  autcmnatura  ,ubtcunque  nthti 

riuntur.  prohtbet,  adjungtt  artertas ;  tum  quta  ad jecur  ab  hac  tpfk 

ix.  Adjacent  fere  venis ,  iis'comites,  earum-  artcrta  product  ramum  oportuit. 
que  numerum  sequant. 

C    A    P.  VI. 


In  aciiones  arteriarum  ejr  ufus  inquiritur.  o//?  chyii 
qtupptam  tn  fe  alltciant.  Gaiem  *y  hippocratts  tn  eam 
rem  fententtaexpenfa  ,  (jr  in  medto  reitcla.  \_siucior 
lib.  de  uttlitate  rejpirationts ,  ejr  Varoitus  accurate  con- 
futati.  Sanguts  per  quas  vtas  e  dextro  cordts  ftnu  tn 
fimjirttm  fubeat.  t<ect  duclus  in  corpore. 


V.Bauhini. 
htam.i.6. 


tdijfecl. 
1.9. 


U  l.thid  \%. 
^Sfter.foI. 
.  E. 


Ariftoteles 4  Ionge  minores  efle  vult ,  quam  ve- 
nas ,  peranguftas  &  fibris  nervorum  proximas,  ca- 
vas  tamen.  Putat  enim  aortam  ita  femper  progre- 
dieudo  extenuari  &  in  anguftum  rcdigi,ut  tandem 
inextremis  partibus  ex  toto  nervinaruram  acci- 
piat.  Quae  fententia  alibi  a  nobis  coniiderata  eft. 

iii.  Origo  iis  omnibus  ab  arteria  magna  ,  quae 
fpinae  incumbit,  hoc  eft  ,  a  trunco  arteriae  magnse, 
quae  per  inreriorem  ventrem ,  venae  portse  atti- 

gua  defertur ,  ex  illo  ejus  ramo ,  qui  mefentericus  X^J  eo  plerique  omnes  confentiunt ,  datas  inte- 

a  recentioribus  dicitur ,  &  in  fuperiorem  ac  infe-  ftinis  &  mefenterio  non  magis ,  ut  vitali  calore  fri- 

riorem  dividitur.  goris  eorum  nativi  vim  temperent  foveantque, 

iv.  lnfertio  nihil  diverfi  habet  avenis.  Infe-  quam  ut  afliduo  fuo  motu  ,  ceu  verbere  ventilan- 
runtur  enim  nonfecus  ac  illse  in  concavam  anfra-  do  illa  &  irrigando  falutari  fpiritu ,  aputredine& 
<Suum  inteftinorum  partem  ,  totamque  longitudi-  corruptione  ,  cui  inprimis  tanquam  receptacula 
nem  eorum  omnium  ,  excepto  duodeno  &  jejuni  qusedam  iuperfluorum  &  emiflaria  funt  obnoxia, 
principio ,  in  quse  a  cceliaco  ramo  vocato  arterise  vindicent. 

inteftinabiles  dictse  mittuntur.Recentiores  Anato-  Sed  prseter  hunc  ufum  videtur  etiam  velle  Ga- 

mici  a  ramo '  mefenterico  fuperiori  arterias  in  Ie-  lenus  "chyli  aliquid  ex  inteftinis  exhaurire  tra-  •  ^uf.t.17. 

junum,  IIeon,&  Colum  qua  ad  dextrum  renem  fi-  hendo,eo  tempore,  quo  fatiatus  ventriculus  quod  ^g?"*' 

tumeft,deducunt:  inferiorem,potiflimumin  coli  reliquum  habet ,  inipfa  exonerat.  Id  vero  exeo 

iiniftrampartem  ,  tumin  rectuin  inteftinum  abfu-  demonftrare  conatur ,  quod  omne  dilatatum  ne- 

mi  ajunt.  Sed  haud  fcio  an  rectius  diligentiufque  ceflario  trahat  a  vicinis ,  arterias  autem  perpetuo 

Galenus  qui  totam  arterise,  quse  venae  portse  con-  dilatentur  &  conftringantur. 

tigua  eft  ,  diftributionem  accuratiflime  fimul  ac  Cseterum  oftendit ,  id  quod  trahunt  efle  primo 

breviflime  his  verbis 'exfequitur.  Arteria  magna  permodicumomnino  ,  &  cujus  vix  fit  habenda  ra- 

deorfum  proredens  ,  exunajlattmradtcebifariamdedu-  tio:  fecundo,  exquiiitiflime  confedtum  &  levif- 

da ,  ventriculo  quidem  rjr  hcpati  &  iieni  alterampar-  iimum. 

tem-,  ctteram  vcro ,  intejiinis  difmbuit per  duo  mefente-  Pofterioris  rationem  hanc  adfert ,  quia  tra&us 

ria,tumid,  qnodad  dextram  fttum primarum  ejicoii  hic  non formae aut qualitatis  fit  iimilitudine ,  cu- 

partium  ,  lum  id ,  quod ejl  te^uv  ,idefi ,  tenuium  tnte-  jufmodi  aut  ad  nutritionem  aut  oblectationera  re- 

fiinorum  medttim.  Nam  terttum  Mefentertum,  quod pro-  fertur  trahentis ,  fed  fucceflione  ad  vacuum  ,  quas 

pe  fedem pcrtingit ,  in  finijirs  fitum ,  nullam  tnde  affumit  neceflitate  quadam  nititur  ,  cum ,  ut  dictum  eft, 

arteriam  ,  feddetmts  parttbas  qu*damin  ipfumexigua  dilatatio  ejusiit  caufa.  Atin  ejufcemodi  tra&u 

tnfritur ,  qu£  posivenas  amagnaarteriatnjugis  nafct-  femper  id  primo ,  quod  leviflimum  eft  ,  fequitur, 

tur.  Interdum Jiatim  ab  initto  duplex  apparct ,  (?  e  dua-  exemplo  fiphonis  trahentis  de  aqua ,  cui  permix- 

btts  injugibus  alteram  ,  hoc  esi ,  altiorem  tn  ventriculum  tum  fabulum.  Is  enim  femper,  inquitjaquam  prius 

ejr  liencm;  alteramjwc  esl  Juimiltorem  in  jccur  &  mc-  quam  fabulum  adferapit.  Prioris  caufam  iftani 

fenteria  dtfpergit.  Vbi  obiter  rurfum  notanduser-  ftatuit,  quod  neceflario  cum  dilatantur  arterice, 

ror  Ariftotelis ,  *  qui  ficut  etiam  auCtor  lib.  de  re-  ante  implentur  levioribus ,  hoc  eft  ,  iis ,  quae  tra- 

fpir.  utilitate 1  obfervavit,  negat  ab  aorta  arteriam  hunt  a  corde  &  ex  venis. 

ullam  ad  hepar  pervenire.  Nec  fatisfaciunt ,  qui  Longe  ulterius ,  quam  Galenus ,  progreilus  eft  b  s^.foL 

aut  dehepatis  gibbaparte  folummodo  locutum  hacinre  AudorMib.de  utilit.  refpir.  qui  perti-  SJ^?" 


Bb 


naciter 


« 


X  Gafraris  Afellu 

naciter  contendit,  attrahere  fuccum  fibi  cor ,  non  vias  inconfpicuas  &  cascas  multa  alia ,  eaque  non 

folum  acava  hepatis,  fedetiam  ab  inteftinis  per  minus,quamhoc,  quo  dc  agimus,  miranda  moliri 

medias  has  arterias,  frivolo  plane  argumento,  quia  naturam ,  tum  exemplis  plurimis  Galenus h  oftcn-  h  7^4. 

arteriac  hx  mefenterio  continuentur ,  &  hepar  ta-  dit,  tum  Hippocrates  •  auaoritatc,  cui  totum  cor-  i  UM *u. 

men  non  tranfeaut.  Atquehujus  fuae  fententiae  pus  noftrum  «/awiw  eft^  E^Wf,docemur.  Quid  me"'0, 

fundum  &  au&orem  facit  Ariftotelem.  Nec  fine  igitur  prohibct  tales  quoquc  c  dcxtro  cordishnu 

jufta  caufa  fortaflis.   Quippe  nonfolum  lib.de  in  finiltrumper  feptumejus  cumGalcno  obcas, 

t  M^v-  fpiritu-*,  quiinter  Ariftotelicos  ambiguas  au<3o-  quas  adducit  ^rationes ,  ftatuere.  Acccdit,quod  k  J-f«.w* 

ritatis  eft ,  diferte  ita  loquitur :  Adtnteftina  &  ven-  irtas  xix  etfi  in  mortuis ,  ut  ahx  plurimas  ,  parum  ^r?,7 

trcmven<e&  arter'ucommittuntur,quas par  eft  alimen-  cernuntur,  quod  in  his ,  utGalenus  ibidem  ait, 

tumattrahereavenisincarnesmoxdiftribuendum:  fed  omnia  funt  perfrigerata  &  dcnfataj  in  vivis  ta- 

b  4.depm.   loco  etiam  minime  dubio h ,  tam  venas ,  quas  ab  men  ,  quis  prxftabit ,  aut  nullas  eas  efle ,  aut  non 

c"4,  aorta  five  minore,  quam  quas  a  magna ,  id  eft,  ca-  manifeftas  ac  patentes  ?  Scd  fac  effe  etiam ,  nulla 

va  in  mefenterium  deducit ,  nullo  difcrimine  ra-  fint  hxc  Gal.  in  fepto  cordis  foramina  ,  neque  fic 

dices  facit ,  quibus  a  ventre  ad  venas  cibus  defera-  tamen  dcerit  fortaflis  alia  &  commodior  via  fan- 

tur.  Quam  fenteutiam  prope  jam  inter  mortuam  guini  vcnofo  a  dextro  in  fmiftrum  ventriculum 

noftro  xxo  non  revocare  modo ,  omnibusingenii  traduccndo?  Mihi  fane  nequaquam  abfurdum  vi- 

viribus ,  fed  magno  quoque  cumulo  magnaque  detur,  eum  fanguinem ,  qui  per  venam  arteriofam 

acceffione  augere  conatus  eft  Anatomicus  alio-  in  pulmones  e  dextro  cordisfmu  effunditur,  ibi 

cU^.fM    qUi  ingeniofiffimus ,  Conftantius  Varoliusc,  qui  affiduo  eorum  verbereextenuatum  cum  aere  ,  al- 

Anatom.c*.  pr£ecj|puum  arteriarum  iftarum  munus  efle  con-  tera  vitalis  (piritus  materia ,  in  ventriculum  fini- 

tendit,  portionem  chyli  puriffimam  exugereex  ftrumrclabi.  quain  viamfbrtenec  Galenusigno- 

inteftinis,  &  procreando  inde  fubtiliori  &  artc-  ravit.  Sed  haec  examinarefufius  non  eft  hujus  loci. 
riofo  fanguini  ad  cor  comportare.  Nititur  his  ar-      Qusede  umbilicahbus  arteriis  adferuntur  ,  ea 

gumentis.  nihil  prorfus  ^ut  vcri  aut  fani  habent ,  &  qua  affir- 

Primum ,  Nulla  alia  via  pervenire  in  finiftrum  mantur  facilitate,eadeni  negantur.  Nec  cnim  ma- 

ventriculum  ,  fanguinishujusofficinam,  inateria  terni  fanguinisullam  rationem  habere  chylus  po- 

gignendo  illi  fauguini  poteft  ,  cum  nullus  in  illum  teft.quem  concedcre  in  fanguinem  demum  opor- 

a  dextro  pateat  aditus.  Secundo  ,  Duae  arterias  tetj  ncc  raefaraicas  arterise  umbilicalibus  ullo  mo- 

umbilicales  in  fbctu  aortam  ingrediuntur  ,  quae  doautfucceduntautrefpondent.Quomodocnim 

fanguinem  arterialem  comportant  ad  cor  infan-  fuccedant  fibi  refpondcantve  tam  diverfi  fucci, 

tis.  Atinnato,  quemadmodum  chylus  fanguini  quales  funtchylus  &maternus  fpiritus,  ad  tam 

materno  ,  ita  arteriae  mefaraicse  refpondent  um-  diverfum  locum  ,  qualesfunt  pulmo&  cordisfi- 

bilicalibus.  Denique,  Fruftra  eflet  abfque  hoc  ufu  nus ,  delatrices  arterise  ?  Nam ,  ut  femel  rem  di- 

tanta  arteriarum  copia  frigidis  partibus  concefla.  cam ,  ad  cordis  ventres  (quos  plaue  in  fcetu  ocio- 

Poterat  his  addere  exGal.  experimentum  Era-  fosefle,&  nec  pulfare  per  fe,  ncc  ullos  fpiritusaut 

^lu  'An^7  fiftrat'<<>  ^F*  inhcedis  la&entibus  refertas  lacte  fanguinem  progignere  oftendam,  Deo  volente, 

Anat.is.  in  arterias  imi  ventris  confpexifle  fsepius,  teftatur.  alibi  fufe)  nihil  prorfus  per  arteriam  aortam ,  cui 

fi"-  Ego  hac  in  re,  ut  non  difficulter  dederim,  quod  continuas  funt  umbilicales,deferturifed  ad  pulmo- 

e  ide  corde.  praeter  Galenum  •  Hippocrati  quoque  vifum  eft,  nes  tantum ,  fabricato  eam  in  rem  a  natura  de  in- 

fucceffione  ad  vacuum  concedere  tantillum  chyli  duftria  canali,  qui  arteriam  magnam  cum  vena  ar- 

in  arterias,  ob  allatas  a  Galeno  rationes :  ita  eas  ex  teriofa  committit ,  ne  quippiam ,  quod  pulmoni- 

inftituto  trahere  chylum  &  corrivare  in  cor,id  ve-  bus  debebatur ,  in  ventriculos  cordis  effundatur, 

ro nullo  modo  dandum puto.  Quis enim  unquam  utpra;clarenosjamolimGalenus'docuit.  1  «.«/>.  to. 

credat  fubtiliffimum  fanguinem  ex  rudi ,  crudo  &      Arteriarum  vero  illacopia,  quse  ultimi  argu-  ^jr/^I?' 

inco&o  chylo  pofle  exiftere  ?  Quis  etiam  non  vi-  menti  loco  erat,  cur  opus  habuerint  inteftina, jam 

deat  repugnare  c  diametro  ingreflui  in  cor  chyli,  fupra  in  communi  earum  ufu  declaratum  eft. 
valvulas  principio  aortse  affixas,  quse  viam  omnem      De  Erafiftrati  obfervatione  dicam  mox  Ioco 

reciprocam  abarteria  in  cor  praecludunt?  Qua;  aptiore.  Nuncid  fatis  eft  nofle  ,  deceptumeum, 

utraque  ratio  nequaquam  aut  recens  aut  mea  eft,  non  arterias ,  habuifle  pio  arteriis. 
f  iikjamci-  fed  tum  ipfius  Hippocr.^*,  qui  naturam  ideo  val- 


tato, 


C   A   P.  VII. 


vasmagnae  arterise  applicuifle  fcripfit,  neimpu- 

rumaliraentum ,  quo  arteriae  circurafluunt ,  in  cor  pmu  ^  Nervis  Mefarakis.  Eomm  NWrus.  Ma- 

Vl  6tAr '  Tr  , fU"1  fan^me  nutrin  °P°r-  gnitudo.  Progreffus.  Infertio.  Principium  aua 
tebat.  Quod  fi  illud  quaerat  qu,fp,am  ,  fi  nec  nu-  Mvtftonis.  Vfus.  Laudatm  Fa/Iopius. 

tnantureo,  quod fic trahunt arteris,  nec  ,n  cor      Fe$ndm;eFebenfi».  Artems cur conttgm tftt nervt. 
jplum  dererant,  quo  lllud  concedat  ?  tacle  ei  Ga- 

E  3'*atmg  lenus^refponderit,  arterias,quemadmodum,  cum  1^\E  Nervis  Mefaraicis  pauca  dicenda  funr. 

dlufupdf.    dilatantur  ,  trahunt  quod  vicinum  eft  fibi,  ita  dum  JL/  Quare  hoc  capite  omni  eorum  negotio  de- 

«•4  &  *■      conftringuntur ,  viciffim  quod  fic  traxere ,  expel-  fungemur.  Multos  eos  efle,  &  venis,  praecipue  au- 

lere.  Quamrefponfionem ,  praeter  alia,  vel  aer  iu  tem  arteriis  adjacere  membranse  modo  dilatatos, 

pulmonemper  ftatadiaftoles&fyftolesintervalla  autopfia  docet.  Sed&exiguosefle,  prseterGa- 

indudus  viciffim  &  redditus ,  nec  abfurdo  fortaf-  leni  *  audoritatem  ,  eadem  autopfia  perfpicue  «  ^.Anat. 

f,s  ,  nec  leviffimo  indicio  confirmet.  oftendit.  Conftat  prasterea  non  fecus  ac  venas  &  m™,i.^mc 

Argumenta  Varolii  leviora  funt,  quam  utne-  arterias  cuftodise  caufa ,  inter  duas  mefenterii  tu- 

gocium  faceflere  cuiquam  merito  debeant.  Per  nicas,  ininteftina  quiuque  propagari  (nam  duo- 
.  denura, 


De  Laciibtfs  ,ftu  Venls  Lacieis.  xj 

denum  .fiquoshabet,  anervishabetoris  ventri-  municare.  Qua  egere  illa  &pra;fertira  inteftina, 
culi  mferioris)  &  lingulos  fingulis  revolutionibus  quicquid  alii  dicant,  fi  non  exquifita,  at  multiplici 

&vs*'\t.    *in^eri-.  certe,  fatisillud  oftendit,  quod  cxcretioni  non 

Principium  in  iis  duplex  confiderari  poteft,aliud  faxum  modo ,  fed  etiam  totius  corporis  expur- 

\>  UfomA.  divifionis,  aliud  originis.  De  illo  Galenus6,  &  gationi  deftinata  ,  eo  officio  fungi  nullo  modo 
rede,  idem  fortitos  eiTe  cum  principio  arteriarum  potfent  deftituta  fenfus  ope  atque  adminiculo.  Et 
&  venarum  mefaraicarum.  Caufa,  inquit ,  quia  nul-  hoc  facit ,  quo  minus  Fernelio  *  affentiar ,  putanti  g  c.p^. 
lum  ab  tllo  habebat  locrnn  apttorcm  alium  nerzus  ,  undt  mefenterii  inflammationes  fine  magno  dolore  con-  *  <-7'J 
gcrmen ,  cjuodad  hepar  crat propagandum,  tuttns  emttte-  iiftere,  cum  folo  gravitatis  &  ponderis  aliquo  fen- 
retur ,  De  ifto  aliquid  difputationis  eft.  Galenus  fu.  Profe&o  enim  tanta  copia  nervorum  ,  qualis 

csMftw.  iimpliciter '  a  fexto  nervorum  pari  deducit.  Ve-  ibi  eft  ,  tam  obtufum  feufurn  minime  admutit. 

t%Siu.i  falius',&cumeoParaeus',  ac  alii  plures,  paulo  Qui  a  lumbisadjunguutur  ,ii ,  praeter  hunc  ufum 

c  i^mt.14.  diftindius  ab  iis  fexti  paris  derivant ,  qui  a  cervice  particularem  ,  illum  quoque  praebent ,  ut  lumbo- 
orticofhrum  radicibus  exporriguntur.  Sedre&e  rum  partes  eorum  beneficio  qux  moleftia  affi- 

^JvtZMe-  advenit  F-hopius/,  &ab  illis  &  aliis  praeterea  ciunt  fentientes ,  irritata  expultrice  ea  in  inteftina 

<aam*.  ejufdem  fexti  paris  ,  qua  ad  diaphragma  ,  qua  ad  ablegent  ac  tempeftive  deponant.  Artcriis  vero 
ventricuh  os  fuperius  pertinentibus ,  auctis  tamen  contiguos  eiTe  eos  natura  voluit ,  ut  fic  contaclu 
in  progreflu  cum  ab  aliis,  tum  a  lumborum  nervis,  earum  redditi  calidiores  melius  lllam  ,  quam  dixi- 
propagan  atque  profeminari.  mus ,  vim  frigidis  &  exanguibus  partibus  commu- 

Vfus  eorum  quatenus  Mefenterio  &  inteftinis  nicarent.  Atque  de  tribus  Mefaraicorum  vaforum 
inferuntur ,  unus  &  communis  eft,  animalem,  hoc  generibus  vulgo  notis ,  eoromque  coniideratione 
eft ,  fentientem  vim  a  cerebro  manantem  iis  com-  hadtenus. 

PARS  SECVNDA, 

D  E 

QJV  A  R  T  O   E  T    N  O  V  O   V  A  S  O  R  V  M 

MESARAICORVM  GENERE. 

C    A    P.      VIII.  fiderationifque ,  fuaacpropria  rem  totam  conti- 

Liccnckrum propoftto ,  &  ordo.  Antecepta  rei  informa-  De^  '  defimUDt  '  &  ad  fcient1^  cognitionemque 
tio ,  qax  Ciceroni  ?  u 

Zgffe [  Rxter  tna  illa  vaforum  gene-  HISTORIA    VASORVM  CHYLI. 
ra  Mefenterium  peragrantium, 
%W  Jfe^  quse  ad  recenfumjamduximus  C   A   P.  IX. 

e*Cuffimuf(lue'  reh(luum  Alud   Hiftorta  prim*  vaforum  iftorum  inventionis  cum  fide 

§eDUS  uqUirtUm  \  D°VUm  aC  Obttermulta  notata  adtlla  recle  fecltone per- 

^§  ignotum  hadenus,  &  a  me  pn-  ^ 

m  mo  fquod  relegata  omni  am- 


bitione  dixerim)  ab  hinc  fere  triennium ,  hoc  eft  /^V  Vod  igitur  ad  hiftoriam  attinet ,  res  hunc  in 

^annoadeo  cio  idc  xxii  cafu  magis(utve-  modum  a&a  eft.  Canem  ad  diem  Iulii  xxm, 

rum  fatear)  quam  confilio  aut  data  in  id  peculiari  ejufdem  anni  bene  habitum  ,  beneque  paftum  in- 

opera  obfervatum.  De  hoc ,  pro  eo  ,  ac  ab  initio  cidendum  vivum  fumpferam ,  amicorum  quorun- 

conftituimus,  agendum  nobis  in  prsefens  eft.  Age-  dam  rogatu,quibus  recurrentes  nervos  videre  for- 

tur  autemquam  fieripoteft  accurate  &  diligen-  te  placuerat.  Ea  nervorum  demonftratione  per- 

ter  ,  quod  &  iuventi  novitas  poftulat ,  &  vi  cogit,  fundus  cum  efiTem  ,  vifum  eft  eodem  in  cane  ea- 

quae  novis  comitari  femperamat,  rei  ipfius  diffi-  dem  opera  diaphragmatis  quoque  motum  obfer- 

cultas.  Qux  tota  ut  fimul  fiat  quam  planillima,  vare.  Hoc  dum  conor ,  &  eam  in  rem  abdomen 

fimul  viaac  ordine  procedat,  quemegorerum  aperio ,  inteftinaque  cum  ventriculo  collecta  in 

tra&andarum  animam  ufurpare  atque  appellare  unum  deorfum  mauu  impello ,  plurimos  repente, 

foleo,  prsemittam  primum  tanquam  omnium,qua;  eofque  tenuiffimos  candidiffimofque ,  ceu  funicu- 

dilputabuntur  deinceps  fedem  ,  feminarium  ac  los  per  omne  mefenterium  &  inteftina  inriiiitis 

fundamentum,inventionisilIorum  hiftoriam,tum  propemodum  propagimbus  difperfos  confpicor. 

modice  ea  attingam ,  quas  ad  abfolutam  eorun-  Eos  primo  afpe&u,  nervos  efle  ratus,  non  magno- 

dem  perceptionem  explicatamque  icientiam ,  &  pere  moratus  f  im.  Sedmox  falfum  me  cognovi, 

wtStoicorum  verbo  utar,comprehenfionem  opor-  dum  nervos ,  qui  ad  rnteftina  pertinent ,  diftinclos 

tet  habere  prsecognita  &veluti  prsfcita,  quod  afuniculis  illis&longe  diverfos  efle ,  acfeorfim 

i  i^/m.   genus  Tstfyvutr.v  Anftoteles " ,  aut  Tz&Kr^  dicere  prafterea  ferri  animadverti.  Quare  rci  nowtate 

b  \.i,SM.  confuevit,  Cicero 1  anteceptam  ,  five  anticipatam  perculfus,  haefi  aliquandiu  tacitus ,  cum  menti  va- 

Drtr.fij'^.  animo  rei  informationem  reddidit.    Demum  ad  riaoccurrerent ,  quaiinter  anatomicos  verfantur, 

illa  veniam,quce  Anatomicas  contemplationis  con-  de  reais  mefaraicis  &  eorum  officio  ,  plena?  non 

B  b  2  litium 


» 


loan.CoJl&u*. 


Alexander 
Tadintu  0» 
Senator  Se- 
ptalitu. 


Gafyaris  Afellii 

cunctis  recteantea  paftis  &  convenicnti  apaftu 
hora  apertis  perpetuo  vafaifta  inveni  ,  finonin 
mefenterio  aut  inteftinis ,  at  irj  pancreute  faltem, 
&  qua  vense  porta;  illa  lociantur.  Clariflime  au- 
fegi  experiundi caufa ,  adacto  acutiflimo  fcalpello  tem femper  in iis mefenteriis  confpexi,  qua;  adeps 
unum  ex  illis  ,  &  majorem  funiculum  pertundo.  nullus  obfarcit ,  qualia  canum  font ,  &  feliura  & 
Vix  bene  ferieram ,  &  confeftim  liquorem  album  agnorum.atque  equorumetiam.  Nam  in  ca^tens, 
lactisautcremorisinftarprofilire  video.  Quo  vi-  cpcadipe  circumfluunt ,  fepius  illo,  utfubquo 


XIJ 

litium  minus ,  quam  verborum  controverfias.  Et 
forte  fortuna  congruerat ,  utpaucisante  diebus, 
quendam  de  hoc  argumento  propriefcriptum  , 
a  Ioanne  Coftseo  libellum  evolverem.  Vt  me  col 


ln  quil.  lr:d 

/punum  hoc 
vaforiun  ge 
nm. 


fo ,  cum  tenere  laetitiam  non  polTem  ,  converfus 
ad  eos ,  qui  aderaut  ,  Alexakdrum  Tadi- 
num  &  Senatcrem  Septalium  imprimis, 
utrumque  de  ampliflimo  Medicorum  OrdinisCoI- 
legio,  &  cum  hcec  fcnberem  tuendsepublicaefa- 


fere  delitefcunt,  divulfo  tantifpcr  dittractoque, 
dum  compareant.opus  eft.  Tam  in  his  vero,quam 
in  reliquis ,  qua?  prasterea  digna  memoria  alia  ,  ut 
fit,  ex  aliis  ufu  ac  tractatione  oblervata  mihi  funt, 
ea  fuis  in  locis  pofterius  reddentur.  Hic  euim  bre- 


nitati  Prsefectum  ,  efyjjx* , mquam  cum  Archime-  vem  folummodo  mventionis  lftorum  vaforum  hi- 

de,  &  fimul  adrei  tam  infolitsetam  jucundum  ftojiam  darelibuit,  quam  veriflimam  eflc  teftes 

fpectaculum  invito  ejus  novitate  ipfos  quoque  dare  locupletiflimos  polfum,  Sc  vero  do  quotquot 

commotos.  Verura  eodiufrui  nonlicuit.  Expi-  fecanti  adfuere.  Adfiiere  autem  plures  femper,  ac 

ravit  mox  inter  hjec  canis ,  &  una  (dictu  mirum)  faepius  viri  graves  cumprimis ,  &  cum  caeterae  om- 

omnis  illa  tot  vaforum  feries  congeriefque  defe-  nis  eruditionis  commendatione  ac  gloria  ,  tum 

cta  candore  fuo,  defecta  fucco ,  inter  manus  ipfas  Medicinas  laude  praftantes.  Inter  eos ,  quod  glo- 

noftras  ac  pene  inter  oculos  ita  evanuit,  vix  ut  ve-  riari  liceat ,  cujus  folum  nudumque  nomen  ut  ad 

lligia  fui  relinqueret.  Ea  re  permotus,  rem  iterata  veram  omnem  laudem ,  ita  ad  fidem  omnem  ab- 

fectione  experiri  ftatui.  Conquifitus  ergo  canis  unde  efle  poteft ,  Ludovicus  Septalius, 

alius  in  diem  pofterum ,  &  nulla  interpofita  mora  Medicorum  sevi  noftri  abfque  controverfia  Prin- 

die eodem apertus.  Porro minime  ut  fpes, ita fuc-  ceps :  & quem libenter  ei jungo,  Andreas  Tre- 

ceflus  fuit.  Nullum  prorfus  vel  minimum  album  v  i  s  i  u  s ,  Sereniflimse  lufantis  Archiater  ,  nominis 

vafculum ,  quantacunque  etiam  diligentia  perqui-  fama  &  doctrinae  abundantia  nulli  clariflimorura 

renti,  in  confpeclura  f  efe  dabat.  Et  jam  abjici  ani-  Medicorum  fecundus.  Nunquam  autem  non  ad- 

mo  ceperam,  ac  cogitare  apud  me,  ne,  quae  in  ca-  fuit ,  quem  paulo  ante  nominavi ,  &  nunc  honoris 

ne illo  primo fe  obtuliflent  mihi ,  ex illis  elTent,  caufa iterum nomino ,  Senator  Septalius, 

qua:  raro  fpettari  in  Anatome  folebat  Galenus  no-  non  paternis  magis  quara  fuis  artibus  clarior.  Cui 

fter  dicere.  Verum  in  memoriam  revocans  fic-  acceflit  pofteain  pan  afliduitate  ac  animadverfio- 

cum&impaftum  fuiflc  canem  ,  quemfecandum  ne  Quirinus   Cnoglerus  Austrius, 

arripueram ,  fufpicatufque  quod  res  erat ,  ne  inte-  domelticus  meus  multis  mihi  nominibus  carifli- 

ftinorum  inanitas ,  caufa  fuiffet  vaforum  oblitera-  mus ,  &  nulli  per  Italiam  celebriorum  in  literis  & 

tionis ,  etiam  tertio  rem  periclitari  volui ,  alio  rur-  omni  lcientiarum  genere  virorum  ignotus. 
fus  in  id  comparato  cane.  Is  fectus  eft  ad  diem 

vigefimum fextum ,  hora circiter fexta poftquam  PRiENOSCENDA  DE  HIS  VASIS. 
cibus  illi  adhibitus  affatim  fuerat ,  &  dum  ultro  fa- 
tietas  caperet.  Nihil  fefellit  expectatio.  Omnia 
quas  primusluculenter  &  adamuflim  exhibuit,  nifi 
quod  citius  ctiam ,  quam  in  illo  acvivodum,  & 
candor  vaforum  obfolevit ,  &  ipfa  obfcurata  funt. 
Confirmatus  gemino  hoc  expenmento,  &nihil 
amplius  de  re  ipfa  ambigens ,  totum  me  dedi  ad 
perquirendam  eam,  percipiendamque  accuratius. 
Inquam  curam  itaincubui ,  nulla  ut  temere  heb- 


V.  Celfum  in 
Troctmio  Ar~ 
tis  Med. 


I.udoviau 
Septaltm, 


Senator  Se. 
ptaliui. 


QuirtnuA 
Cnoglrrui 
AujlrtM. 


C    A   P.  X. 

Prtnofcenda  ad  abfilutam  horum  vaforum  perceptionem. 
Ea  duo  effe  in  re prafinti ,  non p/ura.  Notionem  nomi- 
nis ,  ejr  eorum  vmt^iv.  Tl^oyvcLatuq  ad rerum  fiien- 
tiam  necejsitas.  nocAtj-^g  nonejivox  Epuuro  pro- 
pria.  73  07*  poteftate  ejl  tota  fiientia. 

T)  Lurimum  paflim  Ariftoteles  r£  73&yvao-{  five 


domada,  certenullus  menfis abierit fine  vivauna  JL  tv,  •sre?A^<|(nec enim ,  ut  Cicero ' putat , pri- 

autaltera  fectione.  Nec  vero  in  canibustantum,  moEpicuro  hoc  nominis  debemus)  idque  merito 

inbrutis  plurimis  aliis  factumpericulum ,  infeli-  fuotribuit.  Etfi  enim  nullam  fcientise  partem  per 

bus,  in  agnis,  qua  lactentibus  adhuc  ,  qua  herbam  fe  illa  facit ,  nec  in  ejus  nomen  venit ,  tantara  vim 

jam  pafcentibus.  Invaccispraeterea&porcis.ali-  tamen  habct  &  tanti  momentieft,  utcumomnis 

ifque  veritas  exquifita.  Quin  equus  etiam  huic  ab  illaceu  afonte  fcientia  manet,  tum  fineilla 

uni  rei  emptus  &  vivus  exenteratus.  Hominem  nulla ,  ne  inchoata  quidem  &  rudis  poflit  exiftere. 

vivum,  quod  tamen  Erafiftratus  olim  &  Herophi-  xidov,  £\<)a.<ncc*,\tci,  ^  maa,  pa.%<nv  2l&vovfUx.}j  6k  thov 

lus  non  timuere ,  non  incidi  (fateor)  nec  incidam,  mpc&W  ytmuj  yidaeue  ,  Omnis  doclrina  ejr  omnis  di- 

qui  nefas  &  piandum  morte  cum  Celfo  exiftimo,  fciplina  dianoetica  fit  ex  antecedente  cognitione,  ait  Ari- 

prsefidem  falutis  humanas  artem,  peftem  alicui,  ftoteles''.  QuinCicerocIongiusetiamprovectus, 

eamqueatrociflimaminferre.  Itanihilominus,id-  Sine  ea  (^ oKy^{)  inquit ,  necinteiiigi  qmcquam ,  nec 

que  pro  certo  ftatuo ,  quse  in  tot  brutis  vifamihi  qu&ri ,  nec  difputaripoteft.  Hfecvero  tantacumfit 

funt ,  iis  fieri  nullo  modo  pofle ,  unus  &  folus  ho-  ejus  neceflitas,  tanta  vis  ac  poteftas ,  ne  nobis  qui- 

moutdeficiatur.  Quis  enim  unquam  credat  in  re  deminreifta  novorum  vaforum ,  quse  veluti  ma- 

tam  neceflaria  plus  de  beftiis,quam  hominibus  na-  teria  ad  cognofcendum  nobis  proponuntur ,  infu- 

turam,  communem  omuium  parentem  ,  laboraffei  per  habenda  eft. 

&  illis  matrem,  nobis  novercam  fuifle  ?  In  iis,  quse  Verfahitur  hsec  in  duobus  tota ,  in  explicanda 

incidere  licuit ,  nunquara  lpesmihi  impofuit.  In  evolvendaquenominisipforumnotione,tummon- 

ftranda 


a  i.deKxt 
Deor. 


b  \.Tofl«. 

t.i. 

c  i.dtSat 
Deor. 


T)e  Laclibns  ,Jeu  Venis  Lacleii.  xiij 

ftranda  teftificandaque  t$  Cmo^  ,  quamexiften-  bas  venas ,  aut  lactes  etiara  appcllare  foleo  ,  nihil 

tiam  melioris  nos  vocis  inopia  cogit  appellare.  Erli  impediturus  intenm  ,  fiquis  commodius  ncmen 

enim  prceter  rem  &  materiam  icientisfubjectam  invenerir. 
■  i.rtfer.t.    (73                 y,..  &  * , )  ea  quoque  qux  illi  attn-      Appello  venas  albas ,  &:  lacteas.  Si  cnim  Celfo 

buuntur  (m         S:  principia  prsererea  ,  quorum  -  Vreteres ,  hoc  eft,  urina:  vafa  ,  five  quod  non  ru-  d  KM  ux. 

vi  &  efficicntia  hazc  de  illo  concluduntur  (im  berent ,  nigricarentve  ut  vence  cxztxx ,  five  quod 

futfj.]  pramofle  necefle  eit ,  tamen  poiteriora  duo,  fuccum  albo  proximum  veherent  venas  albas  ap- 

quod  nihilhabeant  in  re  prazfenti  noftra  vel  pra:-  peLlare  licuit;  fi'Arabibus,  fiauctonMc  Anat.  e  v£—r+ 

cipuum ,  vel indigens proprix  animadverfionis ,  ca  vivorum  ,  venam  ,  quam  vulgo  ad  portam  dicunt,  9. 

malumus  -^cz:.*.,  Sc  pra:terire  cum  Ariftotele ,  &  in  qua  ne  veftigium  quidem  ullius  alboris  unquam  e^u^f 

'  cogitatione  ac  animo  fumere  ,  quam  verbo  &  vo-  cernitur ,  lacteam  venam  vocare  conceflum  fuit,  f.  1«. 

ce  ponere  ,  hoc  eft  ,  rruitra  in  nobis  notis  &  per-  eo  folum  ,  quod  fibi  periuaderent ,  Laeteum  fuc-  \J?Z'££e. 

vulgatis  tempus  conterere.  cum  e  ventnculo  allicere  ;  non  video  ,  cur  noftris 

Duoautem  folumdeprimo  prxnofcenda  pro-  his,  qux  &  venflime  albent  five  candent  potius 

ponimus ,  quod  prseter  fummam  ,  quam  habent  &  fuccum  coutinent  per  omnia  lacti  fimillimum, 

neceilitatera,  &  prxcipuam,  quam  adfcrunt  utili-  impertire  hoc  nomeu  nequeamus?  Nequaquam 

tatera  ,  omnisdere  quacunque  fcientia:  fubjecta  enim  Rhafi <  ailentior ,  qui  avenarum  genereac  g  i-**Aim, 

pramotio ,  duobus  iilis  abfolvirur  &c  continctur.  appellatione  omnesrejicit  acexcludit,  qua:  aut  ^cdtUp. 

b  i-Pcft.  ttx.  jta  Ariftoteles* ,  In  omni  re,  qtu  ad cognofendumftb-  fanguine  non  circumfluunt ,  aut  de  Iecoris  gibbo 

jititur ,  cr  quodfit  (Sti  tr. ,  leu  ut  ahbi  «'  e-~)  &  quid  onginem  non  capiunt.  A  fubftantia  ,  ftructura, 

fignifitet[Tt  qpuH  ieu  t.  t=n  r;  ?.iyi>j"iLc.)pr.tctpcre  ani-  compolitione,  non  ab  eo  quod  continet,  cujufque 

mo  ey  anttcipare  oportet ;  quorum  lilud  ad  391  -Trzt-r  -.,  partis  ratio  petenda  eft.  Atharc  innoftris  his  ve- 

hoc  ad  nominis  notionem  retertur.    lam  Plato  nisomniacum  venis  costeris  ita  fimilia  funt ,  utea- 

c  m  Ctat)b.  '  verba  de  re  nova  ,  &  fenfibus  antehac  incomper-  dem  poifis  dicere,  fi  per  feipfas  fpectes  fine  fucco, 

ta  facturum  ,  nef:rendum  quidem  cenfuit,  niii  quem  gerunt  indufum.  Vt  taceam  interim ,  quod 

prius  &  eflfe  eam  doceret ,  &  fuo  ac  certo  nomine  non  fecus  ac  \\\x  ,  motu  ,  quo  attollunt  fe  fubinde 

appellaret.  Nec  Galenus  nofter  diifentit ,  furere  &  fubmittunt  arteria:  ,iunt  deftituta:.  Noneare- 

d^wr^.     eos  dicere 4  iolitus ,  qui  aut  nominis  omiifa  nota-  ligio  veteresinufuhujusnominishabuir  ,  Hippo- 

tione,  aut  non  firmiter  praecepto ct.  £?:,adreli-  cratem:,  Platonem',  Ariftotelem^,  qui  vena-^H^. 

quum  coguitionis  ordinem  aggredi  auderent.Nec  rum  vocabulo  arterias  etiam  ipfas  complecti  funt  1  v.ad.6.  <u 

e  jrifi.i.    injuria  id.  Nam  &  a  nominis  notione ;  non  parum  auii :  non  item  alios  noix  optima:  audtores,  qui  Sc  ^f^^J 

fcepe  inrei  ipiius  notitum  provehimur  :  8c  r:  :-r,  venam  genitalem  Mixere,  £c  venas   arborum,  ve-  ■> 

f  Anji  1.     omnis  cognitionis  primum  ,  ac  principium  f  eft;  nas  aquse,  auri ,  ■  argenri ,  venas  deoique  ingenii  • ,  \fl^\-  £jf* 

~  "   hoc  eit ,  ut  placet  principibus  Philofophorum  to-  venas  cujufquegenerishommum  ,  setatis ,  ordinis, 

^r.uotfui  tum ipium- poteftatei vel dimidium faltem totius,  &:  quasnon5  Addequod  nec «to^/  huic  fignifi-  £vx.\*. 

Alf"  *  '  aut  etiam  plub"dimidio.  Sed  remipfam  videa-  cationi  repugnat.  Ex  eo  quippe  didtam  vcnam 

-     :     mus ,  ab  intbrmatione  feu  appellatione  nominis  Grammatici  volunt;  quod  quippiam  per  eam  ve-  □  Ouiri, 

exorfi.  niat,  five  quod  via  *  quasdam  iit,  per  quam  aliquid  ^ ^  ,  t> 

commeat.  Grseci*  Ca-c*  vocant  ~bm  k  <pktvea,  p  iJU.liu 

C    A    P.     XI.  quod  eft  redundare  realiqua,  feu  plenura  efle.  cquSm^p^ 

D.nahuz-jsfuanomw*.  Eadmcxplic*at& ftabtltta  Necenimquicquam  horumeft  ,  quod  noainno- 

tonfenfrqUaveterum,auarecenuorum.  Xolisrebus  ftras  quoqueapce  cadat  &  conveniat. 
ntr.ammrnaquotmodlspcmvoftnt.  Ven* albtCelfi.      Ladium  non idem  eft apud  veteres  &  recen- 

Vcna  Lclci  Arabum.  Rhafis  rejccltcs.  Vens  verbum  Oores  figmficacum.  \  eteres  dupliciter  fere  ufur- 

Loms  6-^tqutsauclonbuslatt/Ttmepatet.  Eiusety-  panL  Plenque  &  majoris  nom.nis  audores,  pro 

mon.  L^^oxtnrebu.drJcTf/mtsufurpata^  mteftinis  gracihbus capiunt.  SicPlmius;,  ^«■"'"•^ 

tjua  prfco  ,  qua  nofiro.  In  eam  rem  compUula  adno-  trtc»l°  Ucle,5  &  ^  >?er  ff  U/tur  C^ 

tata.  Pltmt  ^ulgataleclto  defenfacomra  Balecham-  ^  ^«       C^o  loco,  ut  obiter  id  notem,  duph- 

ptum.  Perfio,%?HoratioltL  Luporum  laclcs  avud  citer  errat  Dalechamp.us^,  &  quod  idem  efle  la- f  — .«W. 
Umvrtdtum.  Ex  Hmocrtte  Probt  locus  dechrlm.  pantices  contendic  ,qua  m  re  panticum, 

L,citum  Enmon  non  unum.  Gcero  obtter  concclus.  etfi  diverfo  a  Dalechampio  modo    Scaliger  quo- 

n  t-  t^j^_.  ^      A  „  r      .  _,.  .    que  ipfe  talfus  eft,  vix  alias  aut  talli  lohtus,  auttai- 

Scaliver  laudatfis.  Caz.i  prxtcr  moremlttum  a  Pltmo  !1    *r    ^*1  "J      .     ZZ.  ■ 

^fafa  lere)  &  quod  e  textu  Pliniano  expungit  tanquam 

gloflema,  verba  llla  /«  homtne  rjr  ove.  Sic  Plautus \  K^  *?-  ■ 

NOvis  rebus  nova  ponere  nomina  &  licuit  iic  Titinius  ■  Plauto  antiquior  agninas  lades  dixe-  ^i^u^-n. 

femper,  &  vero  plane  neceflarium  eft.  Id  re:  &  de  homine  idem  Plautus  * ,  Venio  Uxislicli-  'f^ff^'^ 

'^ifiT  Ver°  cumfie"  pofletmodis  inprimis  tribusd,  ut  bus  :  ac  Pomponius;  ,  Oro  te  Baffc  pcr  luies  tuas.  ../^5. 

gmAoidt.  aut  ipfi  nova  inauditaque  condamusj  aut  ea  ex  GloifcE  veteres ,  La&es  Ae^a  tm&  Ti&$u,v,  id  J-a^lff' 

.t£^miKji  ?.  jara  conditis ,  quse  nativa  *  Cicero  vocat ,  transte-  eft ,  tcnuta  intefttna  hzdorum.  Neque  aliud  Perfius 

£c«Viv.  ramus  reperiamufve  denvatu  ,  flexu,  adjunctione ;  ~  voluit ,  cum  Iactes  undas ,  id  eft  ,  pingues  dixit.  z  S*>TJ -« 

autdeniquearefimilimutuemur.  Poftremusmo-  Quo  refpexerit  6c  Horatiusfortaflis  *  illo  verfu  ,    a  /.1  ut.*. 

dus  quod  nobis  ponere  aliqua ,  ut  cum  Quintilia-  Vt  canis  a  corto  nunquam  ah/icrrebtturunclo. 

c  Ucat.      no c  loquar ,  quod  prifci  llli  ac  rudes  homines  fe-  Nam  corium,  oteua.  Grasce,  capi  pro  omni  cor- 

cerunt ,  non  perinde  fas  eft  ,  abfque  omni  contro-  pore  raembraneo ,  fatis  ex  *  Anftotele  mihi  acce-  b  yh.  I  1 

verfia,cummehoreltCceteris,tumfecurior.  Hunc  ptum  eft  ,  qui  venarum  tunicam  bac  ipfa  caufa 

igitur  fequutus  ego  vafe  h*ec  autlacteas,  fiveal-  coreaceam  appellavit. 

JBb  3  Sunt 


a  m  Helio- 
gabalo. 

b  ibid. 

c  in  vita 
Vitellii. 


d  notnad 
Plin.n.  c-l7> 


e  6.aph.i%. 


f  \.H,ft.\6. 
3  H{/?4-4. 
de  part.4. 
g  l.w.Anat, 
c.6. 

h  /  \.Anat. 

i  /.i.  c.7. 
k  Cem.t.in 
Mnndtn. 


1  i.Sophift. 
c.i. 


xiiij  Gafyaris  Afelhi 

Sunt alii  veterum,  qui  audaciore  fignificato,  fed  ea  copia  ac  ubertate  confpiciuntur  fufa:  ac  propa- 
tamen  noftris  quoque  temporibus  plerifque  lin-  gatae  ,  ut  tota  non  nifi  ex  lactei  cujuldam  roris 
guis  familiari ,  pro  eo  fucco  accipiunt ,  quem  per-  velut  afpergine  confiftere  videantur.  Vnde  non 
fimilem  lacti  in  pifcium  marium  ventriculis  cer-  leviter  meo  quidcm  animo,etfi  alio  quam  nos  fen- 
nimus,  quemque  genitalem  fuccum  feu  rorem  ap-  fu.maximus  &  admirabiliflimus "  Scaliger  primum 
pellare  poflumus,  imodebemus.  Inhunc  fenlum  in  agninispofitum  hoc  nomen  fufpicatur  ,  &  inde 
apud  Larapridium "  Luporum  (ineptiunt  hic  ,qui  ad  hominera  opinione  quadam  fimilitudinis ,  ut 
Lupos  quadrupedes  fomniant,  xdQ^y.a;  intefli-  folet,  traductum.  Derecentioribus  non  eft  quod 
git ,  quos  nos  Varolos  dicimus)  &  apud b  eundem,  multum  laboremus.  Nihil  noltras  fententiae  offT- 
ac  praiterea  apud c  Suetonium  Muranarum  lactes  ciunt,  &  facile  adigi  ad  concordiam  polTunt.  Qui 
legimus ,  quo  loci  fermo  illi  eftde  Vitcllii  pati-  enim  vulgares  Mefaraicas  Lactes  appellant ,  etii 
na ,  patinarum  maxima  omnium  quot  fuerunt  un-  non  ferendum  errant  errorem  ,  ut  dicetur  fuo  &c 
quam  ,  funt ,  aut  erunt ,  ut  llle  ait.  Addit  his  duo-  proprio  loco  ac  tempore ,  hoc  ipfo  tamen  pro  no- 
bus  fignificatis  d  Hermolaus,  ufurpari  interdum  bis  funt.  Nimirum  enim  ideo  ficvocandas  pu- 
eifdera  veteribus  pro  locis ,  tjutjub  umbiltco Jitnt  m  tant,  quod  allicere  in  fefe  ab  inteftinis  chylum  fibi 
/atertbus  pubetenus ,  delicata  adeo ,  utferre  p/agam  ne-  perfuadeht.  Atquieoipfo  oftendunt,  innoftras 
queant.  Atque  hujus  rei  Probum  laudat  auctorem.   venas,  quae  vere  id  munens  obeunt,  &  non  in  alias 
Sed  ego apud Probum  locura iftuui  adhucqua;ro.  hocnomenquara  aptecadat  Stconveniat.  Co- 
Quod  fi  eft  etiam,  nihil  taraen  me  movet,  qui  jam  Iumbo  vero  ac  Stephano  facile  largiemur  ,  dici 
olim  ex  Hippocrate' didici,  eamefle  gracilium  Lactespofle  quacilli  volunt  hadtenus ,  fiquaufos 
inteftinorum  conditionem  ,  ut  omnis  in  illis  24$.-  veteres  diximus,  eadem  dicendi  figura  fe  ipfi  quo- 
xsmi  fit  ^u!»<*\alnq ,  id  eft ,  lethalis.  Hasc  igitur  Pro-  que  uti  fateantur.Nam  &  glanduke  Mefenterii,  &c 
bus  intellexerit ,  pro  iplis ,  Ioco  ,  quo  jacent ,  per  inprimis  Pancreas ,  adeo  Lactibus  noftris  fcatent, 
Metonymiam  ,  defcripto.  ut  vel  leviflimo  tractatu  comprefluque  digitorum 

Iam  recentiores  multoetiam  magis  funt  in  re  magnam  in  vivis  animalibus  lactei  liquoris  copiam 
hacLactium,  quam  veteres  varii.  AliiMefente-  velut  imbrem  profundant.  Atque  eadem  inter- 
rium  efle  Lactes  volunt;  quorum  pilinceps  Gaza  pretationis  benignitate  Gaza  quoque  attolli  po- 
eft ,  quiubicunqueapud  Anft.^eer^g/cvlegitur,  teftjcum  lactibusnoftrisMefenterium  nihilo  quam 
Lactes  interpretatur.  Columl  us  fic  appcllat,  Pancreasmlnus.forsmagisetiamabundet.  Q\;an- 
quod  Grsecis  ■myKetug  eft ,  iive  KoJZ.1y.01u4.  Caro-  quamille  fortaflisnon  debuit  a  Plinio  fuo  hic  di'- 
lus  *  Stephanus  glandulas ,  qua:  paflim  Mefente-  ccdere,  quem  fibi  in  aliis  veluti  Cynofuram,quam 
rium  iuterftinguunt,hoc  nominearficit.Qui'idem  fequeretur,  conftituerat.  Nam  quod  Hermolaus 
tamen,  &  cumeo*Carpus ,  vulgares  Mefaraicas  inejus  excufationem  adfert ,  Metonymia  abufum 
ita  nominari  volunt,  &  funt  fortaflis ,  qui  alia  quo-  continentis  pro  eo,  quod  continetur  ,  nihil  elt. 
que  omuia  fentiant.  Nec  enim  in  Mefenterio,  fed  a  Mefenterio  intcfu- 

Nos  in  ifta  tot  fignificationum  varietate  ita  cen-  na  continentur.  Sed  de  nomine  tantum  eft. 
fcmus  inter  csetera ,  ad  nullam  rem  aptius  nomen 
hoc.  quam  ad  venas  noftras  accommodari.  Quid 
rairum  autem  ,  cum  infinitas  fint  res ,  ut  ait  Arifto- 
teles ' ,  finita  vero  nomina,  Ji  unum  nomen  ad  plu- 
ra  fignificanda  transfcratur  ?  Cur  vero  ita  fentiam, 
duo  mprimisfaciunt ,  Etymon  ,  id  eft,  notatio  hu- 
jus  nominis,  quam  Etymologiam  quoque  &  inter- 


n  apudArifi. 

in  1.  Htft.it. 


C     A  P. 


X   I  I. 


Cicero  verbiloquium 


^tufitumde  vaforum  noftroram  exifientia.  Primum, 
vere  fmt  nec  ne  ?  Ejfe ,  monfratum  fde  fenfus ,  £r 
conclufumratione.  Scnjuum  vcrit.ts  &  evidentia  pr£ 
omnt  raitonc  eft.  In  eam  rem  Arifiotelis  ejr  Galcnt  te- 
flimonia.  Anatomtcus  non  nifi  oculii  fuis  crcdere  debet. 


m  11.  Nat. 

hift.  c.  3".  la- 
cies  per  qudf 
labitur  abtn. 


pretationtm  uiurpamus 

vocat  (quod  male  vulgo  veriloquium  legunt.)  De-  I J  Olt  explanatam  .enodatamque  rationem  no- 

inde  veterum  in  appellandis  hoc  verbo  inteftinis  i-  rainis,  reftat  ea  videamus,  quas  ad  to  cn  five  ad 

gracilibusinftitutum,confiliumatqueratio.  t!w  vTmefyv ,  ideft,  exiftentiara  attinent.  Deea 

De  Etyrao.  Volunt  alii  a  labendo  fic  dictas,  perquirenda  nobis  duo  funt.  Primum ,  Vere  ne  dc- 

quod  per  eas  chylus  labatur ,  quas  notio  vocis  Pli-  tur ,  ejr  confiet  in  re  quartum  hoc  vaforumgenus  ?  Alte- 

nioM  videtur  placuifle.  Aliialactededucunt ,  cu-  rum,  Si  detur,vetusinventumfit  ,annovum  .''Diver- 

jus  fimilitudinem  gerantin  candore ,  mollitie  &  fahascfunt,  &genere  a  fe  disjuncta.  Nec  enim 

pinguitudine.  Qudam ,  &  meofenfu  rectiflirae,  aut  ex  illo  hoc  efficitur ,  ut  fcilicet ,  ii  fiut ,  etiam 

ab  exoleto  verbo  lacio  ,  quod  idem  eft  ac  allicio,  nota  antiquioribus  Medicis  fuerint:  autviciflim 

derivant.  Nullaharum  eftinterpretationum,  qua;  ex  hocillud  concluditur,  utnon  fint,  fifuerint 

in  noftrasiftas  venas  non  adamuflim  quadretac  ignota. 

expetat.  Nam  veriflime ,  ut  fuo  loco  conftabit,       Primum  horum  minime  difficilem  habet  ex- 

chylus  per  eas  labitur ;  veriflime  idem  ex  inteftinis  plicatum ,  &  abunde  jam  Hiftoria;  fide  probatum 

ab  iis  lacitur,  hoc  eft,  forbetur  exhauriturque;  de-  *  eft.  Senfu  enim  eget ,  ut  Ariftoteles  *  loquitur,  *  fup.t.9. 

nique  ,  non  lac  ipfum  magis  fimile  lacti  eft ,  quam  qui  id  negat ,  &  haud  fcio  an  poena  etiam.  Docet  *  z'Tetl'9' 

liquor ,  qui  in  illis  cernitur.  Iam  veteres  quis  non  oculorum  fides  atque  confuetudo  plurimas  (Vide 

facile  exiftimet  notiflimo  loquendi  modo  ufos,  fig.  1,2, 3,  5. )  per  omnem  Mefenterii,  abufque 

quo  quod  continet,  pro  eo  quod  continetur ,  vul-  centro  ejus ,  regionem  ,  difpergi  ramulos  canden- 

goulurpamus,  nonalia  caufamagis  donaflehoc  tium  vaforum,indein  inteftinadeferri,adipfafcin- 

nomine  inteftina  gracilia ,  quam  quod  conferta  di  in  propagines  pene  infinitas ,  his  propaginibus 

illa  lactefcentibus  iftis  venis ,  lgnotis  fibi,  viderent  undique  inteftina  ambiri  ac  coraprehendi.  Docet 

ia  agnis  praslertim  &  hcedis,  per  quorura  inteftina  eadem  manifefte  diftingui,difpararique  a  vaforum 

reliquc- 


De  Laclibus  }Jeu  Venis  Laclns. 


xv 


reliquornm  ficgulis ;  cavitate ,  a  nervis ;  tenuitate  hac  tota  cenfeo.  Nm  fugtjfe qutdemveteres,  vafa  alta 

tunicaruro,  ab  arteriis;  a  venis,  candore ;  ab  omni-  chylo  ,  ah.i  c  dtverfa  fangutnt  conttnendo ,  dtftrendo- 

bus  timul,  tum  fucco,  quem  includunt,  qui  in  ner-  que  debert :  Ceterum  ,  vera  tpfa  clqlt  vaja  ,  hoc  e[i  ,  no- 

vis  nullus  ,  in  veuis  &  arteriis  tota  (ubftantia  &  co-  flras  ven.is  etft  vtfis  qutbufdam  eontm ,  neminem  tamen 

lore  difpareft,  tum  locisper  quse  (eraotnr.  Vt  unquam  agnoz'tjJe.  Quse  a  me  una  comprehenlio- 

t  oim  fsepe  triailla  comitantur,  attiguaiis  aut  con-  ne.femel  tk  g-ueratimdicta,  iigiilatim  x.  per  par- 

tigua,  ita  non  raro  ab  iis  inceduut  feorlim  ,  &  tes  plana  tic  facio. 

fola.  [fg.i,z,^,UteraE.)  Denique  unum  argu-      Quod  lua  qusedara  &  propria  chylo  vata  tri- 

mentum  rcm  cninem  conficit  ;  Vem,  Vide:  buerint  veteres ,  docetpnmura  omnium  Hippo- 

quse  duoin  iimilire,  hoc  eft  ,  novo  invento  lic  crates  ,  five  quifquis  ett ,  auctor  ltb.de  Human.i  n.i- 

olim  GalenusJjuflit.  ^uicunquc  vult  operum  naturjt  tura*.  Is  enira  poltquam  veuas  omnes ,  quas  craf-  *fi*  •■  vf 

effe cor.temviatcr ,  c::m proprtts  oculu  credere  oportet ,  &  las  appellat ,  raquatuor  diduxilfet  paria ,  earum 

aut  ad nos  accedtre ,  aut  cum  altejuo  corum  ,  cjui nobtjcum  denique  omnem  divilionem  diftn'.~utionemque 

verfiti  funt ,  verfart ,  aut  ipfum pcr  fe  dtiigcnter  exerct-  per  corpu s  abfoh  lHet,  diferte  ,  quc  d  ip!e  quoque 


Galenus  in  comm.  animadvertit,  prscter  eas ,  alias 
reperiri  dicit,  ad  deferendum  e  fentricok)  aiimen- 
tum  comparatas.  Et  eadera  habentur  itb.  de  oTtum 
natura  ,  quem  Hippocrati  omnes  attnbuunt  tan- 
quam  gmuinum.  EtpolTiint  non  dilfimilia  ex  itb. 


trua  :i. 


tart  anatonas  m.wtt  obeundis, 

£Jutdnfcrcmm  1  entm,  cjttod nobis  ftnfbus  tpfis 
Certtus  efje  queat,  (jttcts  vcra  &  falfa  notamus : 
J?ui  nift fir.t  vert,  ratto  qttoqtie  ciaudtcet  omnis. 
%  Pf>yf:c    invaletudo  cjuxdam  mcntts  efi ,  inquit  A nftoteles c ,  re- 

pudtata  fenfuum  auclontate ,  ac  conftantia  rattonem  re-  de  morbo  facro ,  &  de  ioc.  m  hom.  colligi. 
}.J*gmer.  qmrcre.  JEt  alibi 1 ;  Senf.n  ma^ts ,  quam  r.uiont  jian-      Sequitur  Hippocratem  Plato.  Quidni  i  imita- 

dumeft  :rationi  hacicmtsfdendum  ,ft qua- demonjiran-  tor  ejus  (i  quis  alius ,  modo  Galeno 1  credamus,  b  t.^.c«. 

tur  ,  cum  tis  conjcnttant  ,cjux  nobts  funt  afenftt  tndita  cr  &  perpetuus  inveutorum  oranium  armuius',  ac  fW(MW 

tmprejfa.  Atque  hsec  Anftoteles.  Quid  Galenus  confectator.  Quid  igirur  ille  ?  Eadem.  Audi  hsec  ct" 

nofter  ?  Ille  vero  muito  etiam  Ijculentius.  Xec  ejus  de  Tirnseo'' nl&f  yt>  aro  i.      ,  i- ac&sr.ors  \%-  d 

*%tmp  is .  enim  id  fo!ura,quod  Ariftoteles  dicit',  quamicngtf  stjs,    mit  c$is  $uuruu.i/cv  imficu,  hcu^yuncv  9s  an,  ^ffffi^  B- 
fmcprxvertererationis fidei  ,fenftttm  evtdenttam :  ted  ysrfaas  «>ta9c»  7»  tr.ija.  xcq  nz,x  \%Zu  ,  77»^^  ^JoJn. 

-..sirxp.i.  illa  prseterea  plane  iniignia';  J^ut  fenftbtts  antcfe-  or.  k,  Kttg.  rwxjs  i\cu:h  ,  2^  f  ircS^* ,  r,-no  niivl-  (9m.mJt- 

rant  rationem  ,  ecs  omm  ad demonjirandum prtnctpto  de-  Ccu  ,  Q&yov ,  oi«»  6k  k^^s      o%tj>is  S^rt  txs  QA-vus 

9J1H  i.-E-  fici  y  ntti/am*  habere poffe ttlltus  magnarttm  arttumjcten-  c?,}.h  cvrg. ,  cd/xxrts  cw?.*;  v  -u.  ota"  rx 

Jttft.fed.  ttam  ,  rtfum  ac  ittdibrium  ommbits  dcbere".  quid  mul-  r  ^>As€«i  witd  fsv/uQ*.  <Quando  enirn  expirante  &  re- 

•  itmctu  ta^  f-upi^oseJJe ' ,  fftmu&wntis  &  Sophiftax<,  hoc  eft,  Jpirante  haitttt,  tgnis Jimul  tntenor feqmtur ,ptr  ventrem 

horaines  extraudibus  &tallaciis  compolitos.  Et  dtffufus pocuienta  &  efculentaojfendtt ,  tttjuefactt proti- 

eftne  aliquid  his  amplius  ?  Eft  vero.  '■  Plus  quam  mts  tfa  ,partttur  in  mintma  ,per  exttus ,  quaprogrefto 

extreme  infantre  atque  vaticinari.  Qujn  in  re  ipfa  no-  pattt ,  tanquam  ex  fonte  quodam  edttctt ,  tn  meattts  f«g«- 

^  ftra  , m  luduium ,  inquit ,  circa  venarum  fecltonem  non  ms,  id  eft,  rtvos)  venarum  trajtcit  auacttnque  exhauftt, 

eget  demonfirattenis  ,  fed  fenftts.  atque  per  corpus  quaft  valkm ,  venarum  fiuema  deductt. 

Qyod  fi  omnino  ratione  tamen  agendumfit,  Vides  manitefto  exitus ,  per  quos  traducitur  cibus 

hsec  unica  mftar  omnium  fuent.  Xeceflarium  eft  ut  e  tonte ,  ex  alvo  in  rivos  venarura  ,  arivisipfis, 

hoc  vatorum  genusprseterreliqua.Eft  igitur.Con-  id  eft  venis,  per  quos,  ut  per  canalesin  totum  cor- 

fecutio  claraSc  notiflima.  Necenim  in  neceffa-  pus  confluit ,  diftinctos. 

riis  deficere  natura  poteft ,  quse  utilitaam  om-      Atqui  idem  multo  clanus  alio  moxeodemin 

niura  opportunitatumque  provida  aflfatim ,  etiam  Tima^o '  loco  repetit ,  quo  a  rivis  alimenti  per  to-  e  ipudsn- 

inminus  necetfariis ,  quibuseftopus  fuppeditat.  tum  corpus  pertinentibus  (ttifu&  Tfo^s  vocat)  r-w-M*°- 

Quod  prselumitur,  id  vero  vincet  confequens  om-  diftinguit ,  dividitque  non  jam  exitus  [irc^as)  ted 

nis  difputatio.  Itafacile  &  brevi  deprimo  con-  venas  expletas  iis ,  qua:  t  ventre  efferuntur. 


4  StTtTt  S. 


fetta  res  eft. 


C    A    P.  XIII. 


^ujefitttm  altoum  ,  Xoz  um  inventum  fint ,  necne  ?  Re- 
cte  vidijfc  veteresalta  chjlo  ,  alta  fanguim  deberi  va- 
fa  ;  illa  tamen  ignoraffe.  Eraftfratum  novtffe ,  nec 
agnovtfe.  Hippocrates,  Ptato,  Artfoteles,  Stoici,  He- 
rophtlnts ,  ipfe  Galenus  ,  varie  tttttfrati ,  q?  explicatt. 
Itcm  Poiittx,  Rhajis,  quidam  recentiores. 


Platoni  Ariftotelem  jungere  libet ,  magiftrodi- 
fcipulum.  Ipfe  quoque  confentit,  &  Mefenteni 
feu  chyli  venas  palam  a  venis  fanguinis  leparat  ac 
fecernit.  Tenduntf,  inquit ,  ah  tnteftints  tn  venam  f  4.^/^.4. 
maznam  &  aortam.  Ecce  tendunt  in  lllas ,  non  funt 
ab  illis.  Rurtus  :  Per  e.ts  tn  venxs  e  ventre  tanquam 
per  radtces pervadtt  ahmemum.  Non  potuit  apertius. 
Ait  tanquam  radices  cibum  de  ventre  ad  venas 
deferre,  ab  his  porro  venis  cibum  illum  in  alimen- 
tum  ,  id  eft  fanguinem  mutari ,  &  in  omnes  totius 

MAjoris  opera;  &  negotii  videri  poteft  ,  de  partesad  eas  nutriendum  difpergiac  diflipari. 
quo  fecundo  loco  quaelitum  eft.  Quis  enim  Eadem  quse  Hippocratis ,  Platonis,  &:  Ariftote- 
tacile  credat  tam  expofitam  fenfui  rem ,  tam  ob-  lis,  Stoicorum  quoque  apud  Ciceronem-  tuit  fen-  y-^ 
viam,  itaomnibusantehuncdiem,  tanquamfe-  tentia.  Qi  adruplices  enim illi alimenti  vias facie- 
pulta  in  tenebns  eifet ,  latuilfe  ?  Acedit ,  quod  m  bant ,  pronus  inter  fe  diftindas  alias  a  medio  in- 
hoc  genere  ,  &  in  hoc  negocio  ac  pulvere  noftro  teftino  (fic  Mefenterium  Cicero  vocat)  ad  portas 
nihil  trequentius,  quara  peflirao  more  &  exem-  jeconsdudasdiredafque,perquaspermanetfuc- 
plo,  novare  de  veteribus.  Quod  utinam  paucio-  cus  a  reliquo  cibo  in  ventre  ac  mtettinis  fecretus : 
ribus  ,quamexpeditexemplisteftatumpoffetfie-  alias  inde  pertinentes ,  per  quas  cadat  cibus  aje- 
ri.  Ha:c  tamen  nihil  moratus,  ita  breviter  de  re  core  delapfus :  alias ,  per  quas  verfus  in  fanguinem 

ad  partc> 


n  m. 


a  s,.ufp.\9. 

b  Ub.  de  dif- 
feci.  vhIva. 
c.S. 

c  tom.de nn. 


xvj  Gafyari*  Afellii 

adpartes  eafdem  jecoris  viciflim  confluat ,  &in  quem  vidifle  noftras  venas ,  &  fuisoftendiffe,  ex 

cavam  venam  confundatur :  poftremas  denique,  duobus  Galeni  locis  manifeftum  mihi  eft;  quorum 

ipfara  venam  cavam,  perquam  adcor  perlatus  alrer  ltbro  an  fanguis ■ ,  alter  inde.  Anatom.  adm. 

idem  fanguis  in  totum  corpus  ei  nutriendo  divida-  •  legitur.  Ex  utroque  enim  liquet ,  ad  probandum  o  i,b.7.  cu 

tur.  Vbinotandumilludinprimiseft ,  prioresillas  folum  Spintum  inarteriis  attineri,  confluercau-  ,n{in- 

vias  ne  venarum  quidem  nomine  eos  dignatos.  tem  poft  fanguinem  vel  aliam  naturam  quamcun- 

Iam  Herophilus *  antiquus  medicus,  (&  cui  tan-  que,experim«nto  hoc  Anatomico  ufum  efle,quod 

tum  Gal. b  in  Anatome  tribuit ,  ut  ad  exquifitifli-  in  hccdis  nuper  lactatis ,  fi  venter  inuis  &  interior 

mam  ejus  cognitionem  pervenifle  dicat ;  quem-  membrana  dividantur  ,  initio  fimul  fcilicetac  nu- 

que  Tertulliauus  c,  uthominis  naturam  cogno-  datum  mefenterium  fuerit ,  arterice  diaoH^tig ,  id 

iceret,  feptingenta  cadavera  incidifle  fcriptum  re-  eft  ,  acre* ,  raox  plenae  Iacte  confpiciantur.  Vidit 

liquit , )  duplex  in  Mefenterio  venarum  genus ,  ut  igirur  omnino  Lactea  haec  vafa  ,  nec  agnovit  ta- 

fupra  etiam  diximus ,  conftituit ,  alias  tcndentes  men  ,  quippe  qusc  pro  arteriis ,  deceptus  veri  qua- 

verfus  jecoris  portas ,  cujus  manus  fint ;  alias  pro-  dam  inani  fimilitudinc,  habuerit.  Ex  quibus  omni- 

priasinteftinisipfisalcndis,haudquaquamadhe-  bus  fatis  opinor  patet ,  ignorata  fuifle  hactenus 

par  trajicientes ,  fed  in  glandulola  qusedam  cor-  vafa ,  quse  primi  inveuifle  profitemur. 
pora  rimentes. 

C    A    P.  XIV. 


Cum  qao  e  recentiorum  numcro  multis ,  Va- 
fseo ,  Parseo ,  aliis ,  ac  forte  Galeno  ipfi  convenit. 
d  4.uf.p.i9.  Quin  affirmatidem  Galenus'',  fuoquoque  tem- 
pore  non  defuiffe  qui  mirarentur ,  fi  auclireut  per 
quas  venasprius  diftributio  ad  hepar  factaeflet, 
per  eafdem  rurfus  benignum  fanguinem  recurre- 
re.  Atque  ad  hos  omnes  aggregari  poflimt,  quot- 
quot  vulgatas  Mefaraicas  loli  ducendo  compor- 
tandoque  ad  hepar  chylo  dicatas  contendunt. 
E  quorum  numero  inter  Grarcos  Pollux  eft  • ,  qui 
Mefenterium  definit  vpeva,  r%o$!w  dva,7nLC7n>v!Q.  «5 


e  in  Oncm. 


Ex  occajione  cjtuf/iuncuU  du<e.  Prima  :  J0>u&  caufa  ut 
tamdiu  latuerint  >  Tripltctm  videri.  Excujatt  veteres, 
nonGalenus ,  cjui  videtur  nojje  omnino  debuijje.  Se- 
cunda  :  Cur  ita  repente  obliterentur  ejr  exolejcant.  Pojl 
plures  caujts  al/atas ,  rcs  in  medio  relicla. 

Vlderi  jam  potcrat  ad  exitum  Pramotionis  om- 
ne  negocium  pcrdu&um ,  nifi  velut  in  limite 
occurrerent,  quae  fifterentadhuc  &  morarentur. 
Quterunt  enira  plerique  ,  J<tm  fiert  tandem potucrtt, 


f  i.adAl- 
rnnnfor.  c.  de 
venu  &  hep. 

g  l.Z.  C.IO. 

h  foLi%9.  & 
177. 

i  /.  Anat. 
k  Ubello  prc- 
prio. 

1  4.Anat.q.<i. 
m  \-part.A,. 
clajf.^art.s. 


■n  *i7itiP  ,  id  eft  ,  mcmbranam  ctbum  tranfmtttentem  ad  ut  tamdiu  latucrit  vajorum  ij/udgenw  ,  vetertbus  pr<e- 
hepar :  inter  Arabes  Rhafis  f ,  qui  ea  ipfa  caufa,  ne  Jertim;  eo  ujque  in  Jec/tonibm  deditis,  mhtlut  ad dthgen- 
venas  quidem  efle  concedit ,  fed  canales  tantum  ttam  nobm  JectJJe  relicjui  videmur  ?  Hsec  quaeftio 
nominat:  inter  recentioresTheophilusProtofpa-  omnino  amolicndacft,  cumprsefertim  comitera 
thariuss,Stephanus'' ,  Bcnedidtus',  &aliiplures  aliara  trahat  longe  obfcuriflimam  &  maxime  ar- 


apud  Coftceum  *S  Laurcntium ' ,  Mercatum 

Iamvero,  quod  lccundo  locodixi,  neminem 
hcruro  aguoviffe  vera  chyli  vafa  ,  hoc  eft ,  venas 
noltras ,  ld  multo  tacilius  etiam  ad  probandum  ett. 
Conltat  hquidem  cx  iis  quae  dicl:a  funt,  plerofque 
eorum  a  vafis  communibus  illa  lua  derivare.  Hip- 
pocratem  avenacava,  Ariftotelemab  eadem& 


duam ,  J$j4onam  rnodo  tam  repente  vaja  illa  exolejcant 
ej?  oblitcrentur. 

1.  Igitur  ignorationis  veterum  caufamfi  quis 
petat ,  eam  ego  puto  non  dirficulter  ex  Ariftote- 
le  *  pofle  colligi ,  bonorum  omnium  nobisaucl:o-  *  3 
re ,  ut  de  Hippocrate  dicebat  Galenus.  Hic  enim 
perquirens,  cur  venarum  ratio  ,  natura  &  origo  ita 
prasterea  ab  aorta  :  Herophilum  ,  Rhafin  ,  &  qui  philofophorum  veterura  cognitionem  fugiflet? 
cum  eo  funt ,  ab  ea  ,  quse  ad  portas  dicitur ;  alios  caufam  inter  cseteras  reddit,  quod  in  jugulatis  ani- 
ut  Stoicos  ,  etli  fui  generis  dudtus  ,  five  vias  con-  malibus  examen  earum  inftituerint.  In  his  enimfm- 
ftituere  videntur  ,  quales  tamen  fint ,  autquaeiis  quit,  quodeffujo  finguine  /anguefcant  ejr  co//abantur, 
origo  ,  neverbo  quidem  attingere.  Quoitaex-  natura  princtpaltorumvenarum abolha ,  plerafcjue occul- 
plicato,  ruatnecefle  eft  eorum  opinio  ,  qui  faltem  tariejr  objcurari  nccejje  efi.  Quare  ipfe  in  ftrangula- 
Rhafi  non  ignota  fuifle  exiftimant ,  eo  quod  a  ve-  tis  potius  perpendendas  explorandafque  pra?cipit. 
narum  numero  illas,  quae  chylo  operantur ,  exclu-  Simile  quid  nos  dicere  poflumus ,  evenifle  illis,  de 
ferit.  Certiffimum  enimeft,  quas  a  venarum  ge-  quibusagimus ,  ignorationem  hanc ,  quod  nonin 
nere  rejecit,  easnon  alias  fuifle ,  quam  quasad  vivis,feddemortuisanimalibusanatomesfuasia- 
pcrtas  veteribus  fuerunt  indigitata:.  Quse  Rhafis  ftituerint ,  in  quibus  has  venas  experientia  docet 
fententia  praster  alia ,  hoc  velmaximourgeturin-  itaconfeftim  vanefcere,utomnemafped:umetiam 
comraodo ,  qiiod  lemel conftituto  ,  foli  chylo  fe-  attentiflimum  fallant  atque  effugiant.Poteft  etiam 
rendo  vacare  portae  venas,  nullo  modo  doceri  po-  fieri  ut  viva  fecuerint ,  fed  non  fuo  tempore  aut 
tett,  quibus  venis  inteftinorum  &  aliorum  ,  quse  iis  fcilicet  abfoluta  jam  perfecvtaque,  aut  nedum  ten- 
vicina  funt ,  vifcerum  uutritioni  fuccurratur ,  cum  tata  inchoataque  chyli  diftributione  atque  ad  he- 
acava  nullas  prorfus  pertineread  illa  vincat  au-  par  appulfu.  Forte  illud  quoque  lis  impofuerit, 
topfia.  Quse  autem  de  Ladtea  Arabum  vena qui-  quod  me  quoque  primo  intuitu  induxit,  quod  ner- 
dam  adferunt ,  fcire  licet,  neque  illam  a  portas  ve-  vorum  implicationes  arbitrati  funt,  quas  erant  La- 
nis  aliam  fuifle  ab  ipfis  habitam ,  qui  Lac\eam  non  ctium.  Quse  caufa  (aut  ego  vehementer  decipior) 
alia  caufa  dixere ,  quam  quod ,  falfa  quadam  veri  recentiorum  quibufdam  fraudi  fuit,  qui  nefcio  mi- 
opinione ,  lacteum  e  ventriculo  ac  inteftinis  ad  fe  ram  quam  in  Mefenterio  ac  inteftinis  congeriem, 
pellicere  fuccum  funt  arbitrati.  &  tantum  non  infinitatem  plurimorum  eorumque 

Denique  nec  minus  verum  illud  eft ,  quod  addi-  infignium  nervorum  vidifle  autumant ;  cum  Gale- 
di ,  vifa  quibufdam  eorum  fuifle  ,  nec  tamen  co-  nus k  vix  exiguos ,  imo  plane  exiguos  eis  tribuat.    b  6.Am 
gnita.  Erafiftratum  enim  &  ejus  afleclas  intelligo,      Ac  pro  aliis  quidem  hxc  dici  poflunt.  De  Ga- 

leno 


Tm. 

4. 


De  Laciibzts  ,feu  VenU  Latfeis.  xvii 

lcao  autemquid  cogitem  ,  prorfus  ignoro.  Qui  &glandula?,qua:plurima:ineocernunrur ,  facile 

cnimfe&ionesvivasampliusfexcentasdederit,ut  polfiint  diditumin  vcnas  fuccura  infefe  combi- 

ipfe  quidem  gloriatur  ,  &  plurinia  *  animalia  a  pa-  bere ,  quo  illa;  privatx  ,  neceflario  le  fui  tenuitate 

ftu  tam  faspe  inciderit ,  ei  fieri  ne  pofle  putandum  fcnfui  fubducant. 

eft ,  ut  nunquam  fefe  vense  illa;  in  conlpectum  de-  Quas  fententias  proponere  volui.non  quod  pro- 

derint  ?  ut  nunquam  eas  obvias  habuerit.imo  nun-  barem  omnino ,  fed  ut  fic  ,  dato  vcluti  figno  aut 

quam  pervcftigarit ,  cum  prxfertim  exquirenda;  pofita  in  mcdio  palma ,  quod  ajunt ,  mcliorcs  alio- 

totius  rei  maximam  illi  caufam  Erafiltratus ,  de  rum  clicercm , 

quo  fupra  ,  praebuiflet  ?  Contra  quem  ita  frigide        „  funclus  vtce  cotis  ,  acutum  Hoym.  ik 

h  7'A"dt          '  dilputat  ac  perplexe  ,  ut  judicare  vix  poflis,  „Reddcre  quxferrum  valet ,  exfors  ipfa  fccandt. 

*  'c'  '    quid  ajatncgetve ,  &  detne  illiquod  in  experi-  Sed  de  pramofcendis  ad  horum  valbrum  Anato- 

mentum  fumit,  anabnuat?  Certe  quidem  nihil  micam  perceptionem ,  quxdicendacrant,  hunc 

adfcrt,  quo  merito  illum  convincat.  Idquodfa-  hafrcant  tcrmiuum. 

cile  viderit ,  quicunque  locum  illum  totum  feden- 

do ,  quod  ajuut  ,  perlegcrit  expenderirque.  In  ANATOME  HORVM  VASORVM. 
promptu  enim  cft,  &  a  quolibet  inipici  poteft.  At 

facillimaei  palmaerat  futura,  fiexploraraHpfi  ve-  C   A   P.  XV. 

n*  illae  fuiUenr  quas  perperam  arteriarum  in  loco  TranflUlm  ade4y  ^  AfJat0mespropria.  $uid  ea  nobis  ? 

Erafiftratushabuerat.  Trtbus  eam  rebu*  abfolvt.   guarum  prtma  hiforia 

11.  Curverotnmortuts ,  autmortenttbusettam  ,tta  ^         qUatuor  quavis  tn p.,rtc  perpendtt.  Ari- 

repente  exhaufio ,  qutmetsefi  ,  fucco  obltterentur  ven*  fioteles  tnhis  omntbm  Galeno 
ifi<e ,  ac  fenfum  exolefcentes  deftttuant ,  quemadmo- 

cfap.  t-9-     dum  fupra '  in  exemplo  canis  dixi  ?  Id  in  iis ,  qui  \  T  Ltima  nos  ad  fe  vocat  laboris  noftri  pars,  fed 

fato  luo  aut  vi  morbi  pereunt ,  non  magnopere  V  prsecipua&  longe  maxima ,  vaforum  noftro- 

fortaflis  mirandum  fit,  quod  inillis  conftctgeftio-  rum  Anatome.  Intelligo  autem  Anatomcn ,  non 

nes  omnes  functionefque  nutrientis  animce,  quse  quodnomeu  primaipfafuinotioneprazfert,  arti- 

naturalesmedicisdicuntur  ,  &  inter  quas  nec  mi-  ficiofam  partium  corporis  noftri  feclionem:  fed 

nimailla  chyli  eft  confectio  ac  diftributio  ,  exole-  illud  ,  cui  praxipue  fignificando  Sapientum  con- 

tae  jacent ,  &  cum  ipfis  veluti  emoriuntur.  Atcur  filio,  traductuin  paululum  immutatumque  ana- 

idem  iisquoque  ufu  veniat,  qui  vel  lectioneviva  tivofuo  fignificato  ,  pofitum  datumque  clt ;  habi- 

citra  morbum,  vel  alias  violcnte  occumbunt ,  ejus  tum  puta ,  ieu  fcieutiam ,  fi  ita  mavis ,  qucc  iectio- 

rei  rationera  malim  abalioquovis  difcere,  quam  neadjuta  quicquidproprie  ineft  in  quaque  parte, 

ipfe  temere  quicquam  tam  obfcura  in  re  decerne-  eamque  complet  &  abiolvit ,  via  ac  ratione  per- 

re.  Eft  enim ,  ut  de  rebus  casteris  plerifque ,  ita  de  quirit,  aperit,  explicat.  Sunt  ea, quaz  in  parte  qua- 

hac  longe  veriflimum  illud  Cotta;  apud  Cicero-  vis  ita  fpectantur ,  triaomnino,  etfi  paucisplane 

Dto^at'  nem'' ,  multo  efle  faciliusdicere  quid  non  fentias,  aut,fiverum  amamus,  ncmini  adhuc  obfervata 

autquare  falfum fit quippiam  ,  quam  quid  feutias,  fatis  &  perfpecta.  Ex  hisprimum  s'truc?uraeh\,qua 

aut  quare  verura  aliquid  putes.  1.  Sufpicatusfum  condita  pars  quseque  feu  rabricata  confpicitur: 

aliquando  eo  iftudevenire ,  quodlacteo  illohu-  eam  Galenus  fectionem" ,  Ariftoteles^Hiitoriam,  AiadGUu. 

more  in  auras  mox  abeunte  fui  tenuitate  ,  diflipa-  Cicero  *  partis  defcriptionem  appellat :  alterura,  ^,.  °c' 

toque  concidant ,  collabanturque  perexiles  venu-  Aclio  feu  funclio,gcfiwvc,c^zm  ea  ex  fe  promit:  po-  b  lf-  deh'& 

lse,  &  ita  fenlum  fruftrentur.  C^uam  m  fententiam  ftremum/^,quemadriteobeundumaffert.  Ho-  c  i.deHat. 

3.KK.      ideo  veneram  ,  quod  legifle  apud  Galenum'me-  rumenimtriumnotitiaGalenus^omnem,  utipfe  ^,^^ 

mineram  ,  roris  tenuiflimi  inftarrapi  inMefarai-  loquitur,  uaturx  membri  t^-n-ei^/cm peritiamde^ai- 

cas,  quidquid  eifetin  omnichylo  fubtiliflimum.  vit.  Nec  inomni  Ariftotclis  de*animalibus  tam  e  hb.  h,/fje 

Sed  cocgit  me res ipfa mutare  fententiam.  Cum  varia&multiplici difputatione,quicquamreperire  "™ma„',m'~ 

enim  periclitandi  gratia  ,  perrupta  cultello  una  ex  eft ,  quod  non  ad  horum  trium  aliquod  referatur.  *  zener- 

majoribusillis  venis ,  liquorem  ,  quiinde  proma-  Videamus  breviterin  renoftra  praefenti  fingula, 

narat ,  in  cochleare  collegiflem  ,  animadverti  non  &  ante  omuia Hiftoriam. 

horas  modo  ,  fed  diem  etiam  folito  cum  candore  Huic  enim  principcm  efle  pnr  reliquis  locum, 

durafle.  1 1.  Quare  alio  animum  divifi ,  &  cogi-  idem  Galenus^ex  eo  docet ,  quod  vet  funclionem  £  ^*j*mU 

tare  ccepi ,  ne  ideo  forfitan  id  fieret ,  quod  ,  qui  in  ipfi  o/lendit,  vel rattocinationes ad ejus  inventionem  cx-  ~admii.' 

venisillis  ftabulatur  fuccus ,  is  ad  hepar  mox  diri-  hibet.  Et  idemquoque  Ariftoteless  fentit,  cujus  s 

peretur,  tractu  illius  valido,  five  etiam  impulfu  ve-  hasc  fuut :  Prtcedere  oportere,  fimethodo  traclandx fint 

narum  ,  tum  violento  prasterea  motu  ,  quo  tunc  partes  animalium  ,  hifioriam  fingulartim.  Htnc  enim 

animal  agitatur ;  novusvero  alius  nullus  mlocum  patere quibm  dercbus ,  &  ex  qutbtts  effici  demonfiratio- 

ejus  reponeretur,  &ficveuis  perexiguisperiret,  ncsdebcant.  Etalibi'':  Debcre  rhyftcum ,  nonfecusac  fa  iMfe.i. 

quod  videndas  antea  prseftitilTet.  m.  Aliusqui-  Afironomum ,  primumea  tntutrt,  qua  apparent  in  ani- 

dam  ,  nec  indoCtus  &  mihi  peramicus  exiftimavit  mantium  gcnere,partefque finguiis  explorare;  deinde  vero 

fimile  quid  effe  hic  ei ,  quod  pulmonibus  quoque  quamobrcm  ita  hxc  fint ,  c.wfts  rcddere.  Explicat  au-  »  xM&m. 

videmusufu  venire.  Nam  &  illos,  quo  ad  vita  fte-  tem  Hiftoriaex  eodcm  Galeno' naturam  mem-  19a„m. 

terit,  plurimo  fanguine  circumfluerej  mortuo  ani-  bri.  Natura  autemintclligitur  ,  cumhxc  quatuor  ude 

mali,oranirepentedefici,  vanefcente  illo,  velut  in  perfpecta  fuerint,  id  cft  ,  Subftantia  partis<(quam  1  4  nfpar  1». 
fpongia ,  in  vifceris  raritatibus.  Etenim  &  ^lefen-  &  fubftantia:  proprictatem '  appellat ; )  Temperics  JjjKjJi 

teriurajnquiebatille.ranflimaztextiirazeft  (unde  ejufdcm  •,  Qux  rcmperiem  confequuntur ;  Qua;  ydesymft. 
Mefarsei  quoque  nomen  Galcno  audore  invenit)  accidunt "' ,  id  eft,  Couformatio,  Magnitudo,  Nu-  ^v^/  y, 

C  c  raeius, 


-  — "  J       —  -   -M. 

tim  iii  his  venis  uoftris  perpenderaus. 

V 


t  Anflot.  3  | 
part.s. 


xviij  Gafpam  Afellii 

merus,  &Situs.  Qua^omnianosquoquefingilla-  guinis  conceptaculum Deinde  fubftantia ,  ex 

qua  conflatur  vena  organum  ,  nequaquam  vena 
eft ,  fed  venae  materia.  Quomodo  igirur  dicetur, 
pars  ejus  quarlibet  vena  ?  Sed  nimirum  faciendum, 
quod  Chirurgo  Fallopio  fuit ,  ut  in  defperato  ul- 
cere  tegeret  linceo  ,  quae  fanare  non  polTet. 

Porro,  cum  partes  diflimilares  dupliciter  ita  di- 
Cantur  ex  AriftoteJc " ,  vel  caufa  folius  figurae,  etfi  a  x  dep». 
una  fola  conftent  parte  fimilari(quo  modoalibi 


L   A  C 


I 


M, 


T 

feu 

VENARVM  LACTEAR 
Hiftoria ,  five  Fabrica  &  Structura. 


V  M 


C    A   P.  XVI. 

Perpenditur horttm  vaforum  Subflantia:  Suntegenere 
venarum.  Sunt  partes  compojiu  ejr dipmilares  ,non 
fimilares  & fmp/ices.  De  Galeni  ejr  Anftotelu  hac  in 
re  fententia  cum  cura  inquiftum.  luch/ii,  Sy/vii,  Fal- 
lopii  explofa.  Partes  componentcs  venam  tres ,  Mem- 
hrante,  Ftbr<e,  Caro.  Ariflote/es  iterum  explicatus.  no- 
tatus  Capivaccius.  rurfus  Fa/Iopius,  ejr  cum  eo  Vefiilius. 

Q|  Vbftantia  horum  vaforum  abfque  controver- 
fia  venaeeft,  feuvenofa,  ut  Anatomici  loqui 


idem  Ariftoteles  *  figuram  fecuris  aitipfam  elTe 
fecuris  fubftantiam  j )  vel  praeterea  ratione  fub- 
ftantiae  ex  pluribus  fimilaribus  conditae.  Venas  no- 
ftrae ,  ut  &  caeterae  ,  utroque  modo  diflimilares 
funt.  Nam  &  figura  fua  ac  propria  funt  praeditae, 
quod  nemo  negat  j  &  praeterea  ex  pluribus  fimila- 
ribus  conflatse^  habentur  Anatomes,hoc  eft.iplius 
fenfus  teftimonio.  Suntautem  partesiftae  venam 
componentes  tres  omnino  *  i  fibrae,  membranae,  & 
fijper  iftas  caro. 

Membrana  uua  iis  &  fimplex  eft ,  qualis  reliquis 
'etiam  venis  ad  arteriarum  difcrimen.  Vnadico, 


X  i  de  antn 

t.Z. 


a  6-deplac.i. 
i.Fac.  Nat.6. 
d»  dif.  mor.$. 


b  deinsq.in- 
t?mp. e.i.io. 
Meth- 1 1. 
c  de  dif  mor. 
4.  i.uf.p.  19. 

I  6.  ufp.  I  .  I. 

Meth.6. 
d  ^.uf.part. 
16.17. 

e  l.dcplacA. 
f  i.eleelem  9. 
p,  de  dtff.mor- 
bor.^.de  opt. 
confiitut.  1.8. 
deplac.4. 
h  i.depart.i. 
i  de  difmorb. 
t.z. 

k  tbid.  C.  3. 
tf  + 

1  lMeth.6.- 

de  dtff.mor.-r. 
m  dediffer. 
morb.  4. 
n  de  dijfer. 
morb.%. 

0  9ardan.  1. 

coutra.  Fuchf. 
in  fua  Meth. 
Cr  in  com.de 
diff.  morb. 
Tallop.lib.de 
partfimilar. 
0/.114. 
p  iMft.i. 
q  l.  de  Anat. 
■vixor.Spur.f. 
56.  l.Meth. 
6.  8.  de plac. 
c.4. 

1  ubi  fupra. 


Gal.i.  uf.p. 
1 6.  dc  differ, 
morl*j, 


malunt  (tab.  i,  2,  3  ,  B.  4.N.)  Cum  venis  enim  &  li  eam  fpectes ,  quae  ipfis  pecuiians  eft  ac  propria. 

ftru&uram  &  castera ,  unum  fuccum  fi  demas  qui  Nara  qua  extra  hepar  feruntur  per  Mefenteriura 

per  eas  perlabitur ,  habere  eadem  jam  fupra  dixi-  ad  inteftina  ,  aliam  infuper  ab  eodem  Mefenterio 

mus.  Illud  hic  quaeftionem  habet  diu  jadtatam  il-  fibi  adfcifcunt,  non  fecus  ac  Mefaraicae  4vulga- 

Iam  quidem,  nunquam  tamen  fatis  explicatam.  tae.  Atquehuc  Anftotelesopinorrcfpexit* ,  cum 

Subflantia  ifa  fimp/ex  ft  fjr  uniufmodi  tota   ancom-  venam  dixit  membrana  &c  cute  conftare  ;  intelle- 

pofta  &  diverfis  e partibus  concreta  ?  Ego  pofterius  cta  membranae  nomine  exteriore  hac ,  cutis,  inte- 

amplector,  qui  diu  jam(nihil  moratus  quasdam  riore  &  propria.  Sed  &  Galenus'' notat  Anato- 

Galeni  in  contrarium a  loca ,  quibus  non  ex  fuo,  micos  veteres  interiorem  &  peculiarem  membra- 

fed  veterum  fenfu  agere  eum  perfpicue  oftendit  nam  venae  tunicara  proprie  ,  exteriorem  hanc  & 

loquendi  modus  &  forma ,  qua  plei  i,'que  eorura  quse  iftam  ambit,  raerabranam  fimpliciter  nuncu- 

utitur,  Similares  dtcuntur ,fimilares appillantur  ,&c.)  pafle.  Capivaccius  *  exiftimat  adfcititiam  hanc 

omnem  venam ,  ut  alibi  docui  pluribus ,  diilimi-  merabranam  Galenum  fpedtafle,  cum  partem  dif- 

larem  eodem  cum  Galeuo  ftatuo.  Qui  primum  fimilarem  venam  appellavit.  Qua  in  re  quantum 

compofitis  manifefte  annumerat ,  &:  partes  etiam  ratio  illum  fugerit,  &  quam  longe  a  Galeni  mente 

quse  componunt b ,  recenfet.  Deinde  organa  cor-  abierit  ex  jam  didtis  planura  eft. 

poris  humani  paflim c  appellat ;  imo  &  organicas  Fibras  intelligimus ,  non  quales  in  animalium 

*  partes  (ne  quis  argutari  cum  Fuchfio,  Sylvio  pof-  quorundam  fanguine  reperiuntur ,  quas  Ariftoter- 
fit  aliud  efle  o^vov ,  aliud  o^vinjv  pip&'. )  Sunt  les^ defcribit ,  &  poft  eura  Galenus*  etiam  propo- 
autem  oppofita  &  adverfa  plane  parti  fimilari ,  &  nit :  fed  quas  in  genere  fubftantias  partium  fimila- 
fimplici  non  magis  compofita ' ,  quam  o^vov  f ,  ac  rium  idem  Galenus  *  connumerat ,  ex  femine  pri- 
bqyxvixsvz  ptip(§- :  &  ex  Anftorele b ,  omne  o^vixsv  mum  conftitutas.  Has  venisomnibus  negare  vi- 
etiam  diflimilare  eft  ac  compofitum ,  &  viciflim.  detur  Fallopius  * ,  &  ei ,  quod  mireris ,  fuffragatur 
Quod  totidem  verbis  quoad  compofitionem etiam  tandem  Vefalius  is  qui  in  magno  fuo  opere  non 
Galenus '  afErmat.  Tertio  ea  illis  tribuit, quae  non  folum  eas  defcripfit quam  accuratifl5me,fed  etiam 
poflunt  tribui,  nifiparti  diflimilari  ac  compofi-  pictura  expreflSt.  Quorum  rationes  ad  receufum 
tae  cujufmodi  funt ,  edere  perfectam  fundtio-  ducemus  ,  cum  agemus  de  venarum  noftrarum 
nem'i  tentariperfe  morbis  in  compofitione  ,  fi-  ufu.  Eo  enim  pertinent.  Nosutin  caeteris  venis 
gura ,  meatibus  m :  tenere  fuam  figuram  &  magni-  omnibus  cura '  Galeno ,  ita  in  his  quoque  agnofci- 
tudinera  etiam  extra  omnem  compofitionem  \  mus  j  eafque  omnium  generum  ,  redtas ,  tranfver- 

Quibus  addi  poteft  coronidis  loco ,  ratio  nun-  fas ,  obliquas ,  omnes  in  una  illa  venae  propria  tu- 

quam  foluta  ,  nunquam  folvenda,  &  quam  effuge-  nica ,  perquam  tenui  licet  &  fubtili  collocatas,  feu 

reconatifunfmultinulluseffugit.  Non  cjualibet pars  ut  Galenusmloquitur  ,  araneofis  quibufdam  ex- 

ven*  efl  vena  nomineac  definitione.  Ergo  difimilaris  tenfionibus  aptas  inter  fe  &  nexas ,  ita  tamen ,  ut 

pars  vena  efl  dr  compofta.  Haec  enim  ipfiflima  eft  rectis  &  tranfverfis  obliquae  fint  pauciores. 

difliroilaris  partis  apud  Ariftotelem   &  Galenum  Caro  fibris  circumjedta  eft,  &  tunicae  feu  mem- 

^definitio.  Nara  quod  poft  omnes  refpondet  Fal-  branae  adnafcitur,  quaequeinter  illafunt  fpacia, 

lopiusr,  efle  quamlibet  partem  venae  venam,fi  implet  &  infarcit".  Eft  autem  caro  hascex  eo 

venam  fumas  profubftantia  venofa,  exquafor-  carnis  genere,  quod  innominatum  Galenus'di- 

matur  organum  ,  non  fi  pro  organo  ex  eo  forma-  cit ,  &  e  quo  fingularum  particularum  fubftantiae 

to ,  id  eft ,  fanguinis  conceptaculo ,  id  vero  vanif-  moles  completur ,  quae  &  perire  &  regigni  poteft, 
fimum  commentum  eft ,  neque  hujus  fieri  debet 

#  r  cJciKTv\m'ihrsx.^oT}!pcsij@^ ,  digitorum  crepitus. 

Primumhaecipfa  fubftantia  &  natura  venae  eft,  C  A  P. 
effe  organum  diftribuendi  ^fanguinis ,  vel  efle  fan* 


y  Gal.iol 
Meth  tdt. 

z  de  inttj.  k 
temp  c.  x.  1. 
dt  Temper.  a 
lO.Meth.id, 

a  6.ufpm. 
11. 


b  7.  Anat. 
c  3.H,^.3. 

d  6.Ana.  n 


tMeth-Anat 
f.6i.  m+. 


f  i.Utft.6. 
i.depart.4. 
g  libr.  Quot 
animi  mores 
7.  i.deelcm. 
i. 

h  l.deStmi- 

nt  \o. 

i  Ub.  obfef- 

vat.f0l.7i. 

k  Inexami- 

ne  obfttv. 

Taliopii. 


1  s.Fac. 
Kat.  ix. 


m  10.  Mtth. 
ult. 


n  Gal.  i». 
Meth.  tdt. 
O  tbid. 


C   A   P.  XVII. 


Explicata  Temperies ,  &  qut  eam  confequuntur.  Icuber- 
ttts  obiter  perfrtclus.  Calenus  expltcatus. 


I 


r 


De  Laclibns  ,feu  Venis  Lacieis.  xvii  ij 

chylo ,  inftar  minutiffimorum  veluti  marfupiolo- 
rum,  aut  concretarum  guttularum  ftiilanimve  de- 
pendere  ex  illis ,  non  modo  qja  commirtuntur  in- 
teftinis ,  fed  etiamin  reliquoductu  animadvcrti. 
Quse  res  facit,  ut  quas  extrema  ora  unicuiqui.  me- 
N  explicanda  venarum  noftrarum  Temperic  faraicarum  alterius&  vulgati  gjneris ,  qua  m  in- 
nihil  eft  cur  multi  limus.  Abfquc  dubio  frigida;  teftina  finiunt ,  Columbus 4  appofuit ,  rcjiciendas  • 
funt(docetid  earumcolor,  dequomox:  docet  temere  ncquaquara  exiftimem:  hac Camen  inter  C  I" 
expers  fanguinis  omnis  natura ,  &  praeter  ac  ante  utralque  conftituta  diflimilitudine  &  differentia, 
ha^comnia.primaexfemineconftitutio.  Quippe  ut  illre  Columbi  forisintro  ferantur  ,  noftrascon- 
frigida  pars  omnis  aripua.ltx.n  ,  quicquid  turbet  traintus  foras  fpeclent.  Inqua  fententia  eo  con- 
int.mhxu.  Ioubertus,  &  qui  ab  eo  funt.  Qua  de  re  alibi  Deo  firmormagis,quoacriusillas  &  validius  oppugna- 

prsefente)  &  quidem  venis vulgatis  frigidiores  j  riab  ArchangeloMntelligo.  Aitenimille.  In  pun-  b/*?.i3.: 
quodillx  conta&u  fanguinis,  qui  chylo  citra  con-  &um  venre  illtedefiuunt.  Puncto  autem,  quse  val- 
troverfiam  calidior  eft,incalefcunt,& tautum  non  vula  adfigi  poteft  ?  Addit ,  fidenturhae  valvulx, 
tcJen.i.de  ad  medium  temperamcnti  ftatum  *  veniunt.  Id  fore  ut  uec  fanguis  ad  alenda  inteftinaegredi  c  ve- 
quod  Galenus 1  libi  voluit ,  cura  venam  cute  cali-  nisillis  polTIt ,  necdepurgari  perillas,  &depleri 
diorem  dixit ,  quem  locum  fruftra  vexant,  quibus  noxiis  humoribus  corpus.  Tandem,  cur  non  lunt, 
id  unum  propolitura,  nequicquam  faniunquam  inquit,  additx  venis  etiam  partium  fingularum,  ne 
Galenus  dixilfe  videatur.  Sunt  etiam  i\ccx ,  fcd  femel  hauftum  alimentum  remeet  ab  illisSc  re- 
hactenus ,  ut  quanto,  tefte  Galeno  c ,  vense  vulga-  fundatur  ?  Xihil  prorfus,  li  quid  ego  modojudico, 
tx  arteriis ,  tanto  prope  venisipfis  ficcae  fintmi-  ha?c  argumenta  conriciunt.  Folia  farfari ,  ait  ille. 
nus.  Si  tamen  intcrfe  comparentur  partes,  ex  Priraum,  quscro  e^o  exArchangeIo.fi  in  pun&um 
quibus  componuntur ,  membrana ,  fibra  ,  &  caro,  finiunt  \\\x  vcnse,  quomodo  cavse  funtr  quomodo 
fngidiores  durr  priores ,  cahdior  caro  cenlenda  chylum  accipiunt  ?  Si  hazc  polfunt,  imo  li  hrec  ha- 
fuerit.  bent,quid  impedit  habcre  etiam  valvulam?  Quod 

Confequitur  hanc  Temperiem  primum  albor,  fecundoloco  contradicit,  Columbum  quidem  re- 
qui  etiam  remoto  ab  eis  fucco  ,  major  eft  quara  dte  premit,  qui  &  ferre  ab  intcftinis  venas  lllas ,  & 
in  venis  crereris.  Sunt  enim  vense  omnes  exan-  adeadem  deterre  exiftimat.  Nobis  nihilnegotii 
gues  &  albse,  quemadmodum  cunctse  partes,  qui-  exhibet ,  qui  folum  pofterius  illis  ttibuimus.  SiC 
bus  ex  femine  eftorigo.  Scquitur  itera  matcrias  enim  recte  limul  ianguisSc  humoris  recrementa 
naturasque  tenuitas  ac  fubtihtas  ubique  infigois  tranfponi  pereas  ininteftina  poflfunt,  &  valvula 
illa  quidem  ,  fed  in  hepatis  ipfovilcere  multo  tamcn  fons  intro  lpectante  arceri ,  ne  regredian- 
etiam  infignior.  Comitantur  prreterea  teneritas,  tur  autregurgitent.  Nectertia  ratio  melior  cft, 
levitas,  raritas  ha&enus ,  utquanto  vena  portse,  deterior  etiam ,  &  iaiyxKa^t  jcA«0<  ,  maie  cobtren" 
cava,tantovenismefaraicis;quxaportacommu-  tia  necltt.  Primum  enim  quis  certiores  nosfecit 
niter  dicta  derivantur ,  laxiores,  rariores ,  leviores  lllarum  partium  venulis  valvulas  nullas  adelfe? 
videantur.  Nec  plura  hic  obfervare  eft,  &  horum  Quin  tu  Archangele  ,  gaUinse  fili  albse ,  cui  obire 
ipforum  pleraque  ad  ea,  qu«e  accidunt,  referri  plufquam  Iynceisoculis,qusecunquevisquavisho- 

ralicet,  id  protinusnos  doces.  Deinde  fcit  natu- 
ra.etfi  a  nullo  do&a  &  artificiofe  tamen  ambulans, 

XVIII. 


Itmter.  ...: 


t  <.  Meth.  7 
l.dtTemt-9 


quoque  poffunt, 

C   A  P. 

(]U£  acciditnt  examinata  i.  Conformatio. 


Ex  tts 

IX.  Magnitudo  :  etji  mtnorcsport&  ramis,  appa- 
rcnt  t.tmen plenttcs.  1 1 1 .  Numerus.  FahuU  in  bis 
1'afis.  Pro  Colttmbo  advcrfus  Arcbangebtm  ftrenue 
propttgnaJttm,  cttm  cauttone  tamcn  addtta. 


quibus  Iocis  opus  fit  appofitis  valvulis,  quibus  non, 
Denique  per  fidem  tuam,  quid  iis  Archangele  tibi 
ufus  eft  ,  qui  partes  omnes  nutriri  vis  -« 
Poffent  dici  plura.  Sed  tvjfe c  n  rxg  evjQetf  t  As-  c  3-A 
yav  Ktou»  sPtlaPen  ,  ftultumeft flult&s  optniones  admo- 
dum  agitare.  &  vere  Galenus  *,  t»  1%%-*$  r^tc-.a,  d  i.dtart.9. 
x.a.'g.Qocveit&sci  (jut^tv  ,  r  iKiyyji&z^  tt? ,  extreme 


IN  iis,  qure  accidunt  cuique  parti,  prima  occur-  fiolida  contemnere  magis,  quam  refutare  expedtt, 
rit  Conformatio  ,  quac  in  Figura  ,  Afperitate  St      11.  Quoad  quantitatem  perpetuse  &  fibi  con- 
Lxvitate ,  deraum  in  Cavis  &  Meatibus  cernitur.  tinentes  funtomnes,  nihil  ufquam  abjunchim  in 
1.  Figuravenaehsenoftrxteretifunt&roblon-  iis  aut  dejundtum.   Nempe  omnes  partes  funt 
ga  [tab.  1,2,3,4,)  communi  ipfis  cum  venis  cx-  trunci  unius ,  non  fecus  ac  venas  alteras  &  etiam 
teris  &  arteriis  etiam.  arterias,  ut  jam  olim  Ariftoteles '  advertit.  Magni-  e 

Sunt  prasterea  Lseves  in  extima  fuperficie  pra;-  tudinem  tamen  ssqualem  non  habent ,  aliis  majo- 
fertim.  Nam  interior  ob  fibrarum  ,  quem  dixi-  ribus,  ahis  minoribus (tab.  2  ,  3,  B,  4,  N, )  ut  folet. 
nius,implexum  textumque  ad  insquabilitatem  Si  tamen  cum  iis  corapares,  quse  a  porta,five  trun- 
quandam  &  tanquam  afperitatem  accedere  vide-  cura  ,  five  ramos  fpecfces ,  non  parum  abillis  ma- 
tur  non  contemnendoufu,  ut  fuo  loco  aperiemus.  gnitudine  vincuntur. 

Cavac  quoquefunt  &  meatus  fuoshabent  at-  lllud  oblervabile,quod  etfi  minores ,  in  intefti- 
que  canalcs  in  fiftulre  modum  (  cum  qua  non  in-  nis  tamen  longe  plenius ,  quam  \\\x  apparent  (tbtd. 
epte  comparari  poffunt , )  etli  peranguftos ,  praz-  G  ,  H.)  Quod  ego  puto  in  chyli  five  copiam,  qua 
cipuequa  ad  intcftina  pertincnt  &  perhepar  ince-  turgent ,  live  potius  candorem  referendum.  Eft 
dunt.  In  his  lllud  admiratione  dignum  ,  quod  plu-  enim  candidi  five  albi  mprimis ,  vifum  commove- 
ribosvalvulisfive  oftiolis  interftincfi  funtfive  m-  re  ac  percutere.  Copiam  autem  lllam  limul  cum 
tercifij  quasegovalvulas  faspius  vanefcente  jam  candore  frepe  obfervavi  plurimum  augeri ,  utrin- 

C  c  2  qu« 


xx  Gafyaris  AfeUii 

que  inteftinis ,  dum  chylo  adhuc  tument ,  furfum  omnes  coire ,  indeque  tum  deorfum ,  tum  furfura 

deorfum  compreffis.  Duplo  enim  fere  quam  an-  ad  hepar  porrigi  appareant  (tab.  i  ,  &  z  ,  C.)  Ma- 

tea  &  maiores  fic  &  candidiores  cernebantur.  xima  fane  glandula  eft  Pancreas;  &  colore  iftis  ve- 

iii  Vt  vero  magnitudine  facile  fuperantur  a  nis,haut  abfimili.  Tum  venae  ipfae  hae,  nefcio  quid 

vul^atis ,  ita  vicilfim  numero  non  parum  illas  ex-  ibi  habent  praecipui  propriique,  miris  anfradibus, 

ced&unt,  adco  ut  prope  altero  tanto  plures  videan-  gyris ,  flexibus  toto  ejus  corpore  intextas ,  &  qui- 

tur   Quippe  non  folum  eas  comitantur ,  ubicun-  bufdam  veluti  five  cancellis  flve  reticulis ,  ut  in 

que  funt  •  fed  pluribus  locis,  ubi  illarum  nulla  cer-  tranfennis  folet ,  alias  in  alias  irapeditae  ac  implica- 

nitur ,  fpatiis  intermediis  (/*£.  1,2,3, B,)ipfaeni-  tae ,  quemadmodura plenius mox dicetur.  Adde, 

hilominus,  &  copiofis  furculis  veluti  fruticant.  quod  majoris  momenti  eft  ,  duos  ramos,  interdum 

plures,  quiabillo  feorfumad  ipfum  ufque  hepa- 

C   A   P.     XIX.  tisfiffumafcendunt  (7<i&.2,M,  N,)  in  nullum  unum, 

,      -    ,  .  r  f       i\  *~      qui  mihiquidem  coenitus  adhuc  fit ,  coalefccn- 

TiiRum  difltncle  dt  barumvenarum  itu[ovvji<r{.)  ton-  T  °       r  a 

vtctumaijifrtucucuu,»,,*  j    K    j   w  In  contrarium  tamen  tacit ,  quod  omnino  vi- 

ftderata  iUarumtum  tofiw ,  )  tumcommunto  gratlam  extit.ffe ;  cujus  manus 

cum  itrtibm  uterts  (wmv^fo  hacforjum  Ori-  J  ^  Ga,enus  h  Qui  h  ^ 

po  Finis,Infertio ,  Proereilus.  Anports  forat*  f  .    .                    n    .  .ft        ,  • 

gu  ,  jtiui5,hiiciliw  ,      5             r     j  denique  matenam  fubminiftrant  ab  eo  m  omne 

Videri.  Nontamen  ctvawux&zq  cnm  artents.  irtn-  *■    ,.  . ,     ,              r  . 

yiuui.  M\u,tiu„ft.,       9  r, ,      .  .         r  .r  ■  corpus  dividendam ,  non  lecus  ac  in  tcetu  vena 

cipium  lecort,  an  Pancreatt  debeant  f  Anvenxlint  ut       £       ,   . 

^«m«i«f»,<wj                                 j    1  umbihcalis ,  quam  conltat  plane  jeconselie  eer- 

veneris  f  luvts  leiunt  tntettm  tnanttatts  vera  caua.  ^  .  ,r.  .J  ..  °.. 

£t,tefli    i6  jj         j                         j  men  &  propaemem.  Sed  haec  m  medio  rehn- 

Galenus  htc  refutatus,  ejr  ex  occaftone  Tallofws.  Crujta  r    r  o 

intefltnorum.  Ventriculus  his  venis  caret.  ^11^!1^.'    .                 .  r„       ...  ,  ... 

W  J  Facilion  negotio,  nifallor,  lllud  expediri  po- 

Sltus  nomine  ( mu^iotag  Graece  )  duo  Galenus  teft,  quo  quacritur  j  An,  pofito ,  originem  a jecore 

"  comple&itur  :  $w ,  quam  cum  Cicerone  ducere,  fuigeneris  venaefintan  portae  quaedara 

dcioc^m.'     ^pofitionem  ,  feu  pofitum  cum  Celfo c  (Gellius  ~xmQvo-etc  five  6k$vo-hc,  ad  eum  modum,  quo  um- 

ttdeNat.  4  pofmiram  dicere  aufus  eft ; )  &  xsivmla* ,  quam  bilicalis  ex  veriori  fententia.  Oranino  enim  re- 

Deoy-        communionem  feu  communitatem  reddere  pof-  ctius  eft  prius,  fui  generis  effe  venas.  Nam  &  cum 

d  1  N»m    fumus.  porta ,  utrinque  latera  ejus  ftipantes ,  aPancreate 

Attic.  1.         Pofitionem  fimpliciter  fi  fpec-t.es ,  in  ventre  in-  ad  hepatis  lima  ufque  diverfae  femper  &  diftinctae 

feriori  (quemadmodum  ipfa  quoque  quae  apor-  ab  ejus  truncoincedunt  {tab.  3  ,  ejr  4  ,  M,  Njj  & 

tisjecorisnoiiien  invenit)  venaeiftaefitacfun,:,  ita  inde  in  hepar  recepta?,  per  ejus  carnes,  nullo  pror- 

utnullibi  illasextra  eum,licutiueceas,qu2e  a  por-  fus  cumeadem  porta  commercio  ,  nulla  confu- 

ta  proficilcuntur  ,  fit  invenire.  Sin  comparesad  fione,  diffipantur  abfumunturque  (Jab.$,  N,0,)  ut 

Mefaraicas  vulgares ,  fic  qucmadmodum  arterioe  in  equi  jocinore  non  obfcure  obfervare  memini. 
e  Gd  i6.uf.  magjs  quamilke',  quod  majoris  fint  moraenti;      Finis  horum  vaforum  ibi  eft ,  ubi  &  infertio.  In- 

part.11.      ^  ^  cadem  caufa  ,  lftae  magis  cjuam  vafa  noftra  in  feruntur  in  omnia  inteftina  ,  etiam  duodenum  ,  ad 

profundo  funt  abditse.  Vndenon  paucis  locis  vi-  difcrimenvulgatarura.nullainterimpenitusexeis 

dentur  tranfcendere  vulgatas ,  &fuper  illasiuce-  vel  minima  ad  ventriculum  delata.  Pluriraae  in 

dere ,  (tah.  1 ,  2  ,  3  ,  B.)  An  vero  quod  de  vulgatis  gracilia  infiftunt,praefertim  in  jejunum,quod  hilam 

fdedijfea.    (3aienus/ ,  jungi  easper  poros,  quosvocant,  arte-  five  hiram  Varronem  '  dixiffe  exiftimant.  Quae  1  4-*^» 

vemr.c.i.  *J      ° ,   ..   1      L  -i-i  r  •  j  •    n"  Lattm. 

rns ,  ut  Ipintu  ab  us  augeantur  ,  ld  m  nas  quoque  praeter  lucci  m  eo  tenuitatem ,  nondum  (ut  in  nu- 

noftras  conveniat,ejus  nihil  adhuc  obfervavi.  Pu-  xus  fui  principio)  fpiffati  fatis  coac-tique  ,  una  & 

tem  tamen  ,  faltem  qua  jun&im  cum  arteriis  ferri  vera  caufa  eft ,  cur  id  vacuum  femper  cibo  &  ina- 

videntur,  eorum  participes ,  aut  potius  non  exper-  ne  diffecantibus  offeratur.  Nam  quam  aliam  *-pro-  k  Gd.^ 

tes ,  quod  rei  natura  poftulare  illos  videatur.  Oc-  ponunt ,  jecoris  viciniam  ,  ea  quem  locum  habere  ^'3* 

cultas  autem  illas  dvct&puo-etc  cura  arteriis ,  quas  poflit,  nullusvideo.  Vtenim  loco  vicinum  ei  je- 

g  16.  uf.fttr.  idem  Galen-js*  fuis  venis  tribuit ,  &  quorum  be-  cur  fit ,  nihil  tamen  ab  eo,  ut  nec  a  caeteris  intefti- 

1     l1'     neficio  fieri  ait ,  ut  ab  illis  in  has  fauguis  tranfuma-  nis  nifi  per  Mefenterium  &  quse  in  eo  funt,  LaCtes 

tur ,  ac  ultro  citroque  comraeet ,  in  noftris  non  poteft  accipere.  At  hae ,  fi  non  longiori ,  pari  uti- 

agnofco  ,  foio  albo  humore  femper  confertis.  que  ac  gracilium  caeterorura  tradu  diffitae  funt 

Communio  tria  comprehendit ,  principium ,  fi-  ab  hepate  &  remotae.  Quid  quod  aeque  aut  magis 

nem,  &  intermedium  utrinque  abillo  ad  hunc  etiam  propinquum  eft  hepati  duodenum ,  in  quo 

progreffum.  Cum  triplici  enim  partium  genere  tamen  inanitas  illa  nequaquam  cernitur.  Qui  vero 

intercedere  communio  &  confociatio  parti  cuili-  'acumen  quoque  &  acrimoniara  affluentis  in  inte-  1  cd.M 

betpoteftjcumiis,  aquibusducitoriginem;Cura  ftini  ejustunicara  bilis,  incitantem  adeaexcer- 

iis,  in  quas  finit;  cum  iis,  per  quas  progreditur.  nenda ,  quae  in  ipfum  illabuntur  ,  pro  caufa  advo- 

De  Origine  horum  vaforum  (intelligo  autem  cant ,  minus  etiam  ferendi  funt.  Necenim  un- 

femper  onginem  feu  difpenfationis,feu  eam  quam  quam ,  nifi  perfecta  prorfus  chyli  diftributione, 

Hippocrates  de  alim.  appellat  radicationis ,  jnfyo-  cum  fcilicet depellendae  detergendaeque  cibi  reli- 

ciuc)  nihil  quod  firmiter  adhuc  dicam ,  habeo,  nifi  quias  funt ,  in  iuteftina  bilis  excidit ,  dum  incorru- 

illud  generatim,  ibi  neceflario  effe  hoc  originis  ptafanitatecorpuseft  ,  necaftatufuo  motum.  In 

principium  ,  ubi  truncus  fit ,  five  earum  ftipes  aut  quo  hic  perpetuus  eft  ordo,  ut  primum  percoqua- 

caudex.  Athic  ubifitloci,  mihi  adhuc  incom-  turin  chylum  cibus ,  moxdividatur  inhepar,ibi 

pertum  eft,  etfi  ut  comperire  poflem  nihil  non  ha-  vertat  in fanguinem  fecretus  ab  excrementis ,  de- 

dtenusfeci.  PofTit  quisnon  inepte  fortaffis  a  Pan-  mumfanguis  per  univerfum  corpus  didatur ,  &in 

create  earum  originem  petere ,  quod  ibi  in  unura  fuum  locura  excrementa  quaeque  decedant. 

Atque 


T)e  Laclibus  }feu  Venis  Lacieis. 

Atque  hsec  ipfa  ratio  eadem  opera  Fallopii 
« obferv.  *  quoque  &  Archangeli 4  commeatum  evertit,  qui 
bW.iai.i-  voluot  bilem  ab  hepate  per  declivem  ac  pro- 

prium  ductum  ad  jejuuum  depelli  quidem ,  ctiam 

cum  chyloadhuc  operantur  iuteftina ,  fed  adiru 

prohibitam,  occlufo  fcilicet  a  chylo  meatu,  qui  in 

jejunum  pertufus  eft,  ad  veficulam  biliariam,quafi 

refutatam  fe  referre.  Sabini  quod  volunt ,  fomni- 

ant.  Libet  vero  prseterea  quserere  ex  ipiis ,  cum 

nulla  vatvulaad  porum  biliarium  Qzr^°$°zov)  ob- 

ftet,  &c  jejunum  iemper  inane  fit ,  quemadmodum 

in  veficulam  potius  repellatur,  quam  in  inteftinum 

feproluat,  &  chylum  colore,  &  quod  pcjus  eft, 

viru  fuo  inquinet  ac  contaminet  >  Cur  item  in  foe- 

tu,  qui  nunquam  editj  cur  in  iis ,  qui  perierunt  ine- 

dia  ,  in  quorum  inteftinis  nihil  eft  ,  quod  bilem  re- 

trudat,veficula  tamen  turgens  bile  cernatur?  Cer- 

te  hsec  jugulum  petunt  hmc  fomnio  ,  &  quidem 

fine  millione.  Sedde  lisrufius  agerenonefthu- 


XX) 

LACTIVM    SEV  VENARVM 
Lactearura  Actio. 


C   A  P. 


X  X. 


Aclio  partis  antecedit  ufiim.  J^uid  CA  nobis  in  re  pr.tfen- 
ti  ?  J^uotupiex  ?  Agendiim  deea  Anatomuo  quam 
diligenttjsime  ,&  cur> 

Equitur  Hiftoriam  feu  Structuram  4  Actio,  »  **fhi* 

i.Aruu.-.. 


Vlum  vero  prscedit*.  Vtenim  fine  Hiltoria 
ACtionem  cognolcere  non  eft  ;  ita  nec  Vfum  line 
'Actione.  Ejus  naturam  ,  vim  ,  varietatera  defi- 
niendo  dividendoque  aperire  atque  explanare  , 
nec  fert  inftituti  noltri  ratio,&  res  cft  longior  dirfi- 
ciliorque,  quam  ut  paucis  tota  tranfigi  poflit.  Egi- 
mus  de  re  utiliflima  &  haud  fcio ,  an  unquam  fatis 
explicata  ,ahbi.  Nunc  iddicere  furficir.  Actio- 
nem  partis  intelligere  nos  cumGaleno  d iutn<m  i&i- 
qivJjM  ,  motionem  efficicntem,  id  cft,  efficienter  a  par- 


jusloci. 

Modus  infertionis  is  ipfe  eft ,  quem  G alenus  fuis  te  'Pla  proreetam,  non  ab  aho :  (ld  enim  vere  age 
Mefaraicis  deceptus  dedit.  Hae  enim  llias  iunt  ve- 
rse  vense ,  quas  ad  inteftina  inftar  hirudinum  hiant, 
fpongiofis  capitulis  ,  quse  radicum  vicem  obti- 
nent  &  m  ipfam  inteftinorum  capacitatem  fefe  pe- 
netrant.  Etfi,  ut  nihil  difiimulem,  mulus  locis  ex- 
pandi  quoque  per  ipfa  apparent.  Definuntvero 
in  cruftam  ,  qua  interior  inteftinorura  graciliura 
tunicaoblinitur,rugofara  &  villofo  fcrico  non  dif- 
(imilem ,  cui  ex  tertia?  coctioms  excrementis pro- 
creationis  fuse  origo  eft ,  quazque  primum  exco- 
riata  in  dyfentena  ex  alvo  excidit ,  ut  jam  aliis  eft 
obfervatum 


d  6.dep!ac.i. 
1  deltc.l.  17. 
ufpart.i. 


re  dicitur  ,  quod  ex  fe  ipfo  motum '  obtinet)  ca>  e 
terum  nonidfolum,  fedcum  hocadJito,  utfit 
naturx  conjuncta  ,  quod  vulgo  dicunt  eflc  fecun- 
dum  naturam.  Quse  enim  talis  non  eft ,  ut  immo- 
deracusarteriarum  motus ,  quempulfum  vocant, 
vitiofus  crurura  incefliis,  &  fimilia,  affectio  magis 
quam  aCtio^cenlenda  cit.  De  hac  diligenter  cum-  f  6.depUc.i. 
primis  ag^ndum  nobis.  Vt  enim  reCte  Galenus 
£  in  ejfentiam  cujufl/bet  tnflrumenti  deducimur ,  non  tam  g  i.depU.i. 
ex  fabrica ,  cjuam  ex  aclione.  Et  f/ne  aclione ,  inquit 
Ariltoteles 1 ,  nulla  pars  recle  definitur.  Vnde  quae  h  6  Meth.7. 
actione  privata  eftpars,  nifi  o/nmvuvs '  pars  uon  i  i.pa.i. 
iwreffiis  earum,  quantum  mihi  cognofcere  appellatur.  lam  cum  duplex  actio  *  partiumfit,  k  demH.  r» 
datumfiiithaCtenus,hiceft.  Ab inteftinis (hunc  una  comraunis  omnibus ,  quse&principalisdici-^1' 
enim  progrefliim  iumo ,  ut  mihi  uotiorem )  per  tur »  &  Prima  •  &  P3r  le  aetl°  »  Nitm/io  puta  ,  qua 
Mefentenumf/^.  r,  2, )  obliquo  ductu  interduas  llbl  •P11  Pars  qu^que '  confuht ,  famil<ar,a  attra-  l 
ejus  tunicas ,  partim  feorfum  a  vafis  reliquis ,  par-  hendo  adjiciendoque,  aliena  pellendo  &  abjicicn- 
timcumillisuna,  modo  re&oductu  ,  modoea-  do:  alte™  propria  «•  mftrumentorura ,  quara  ie-  m  i.Meth.6. 
demtranfcendentes6cvelutidecuiTantes,perplu-  cundanam  vocantSc  confequentem ,  quaii  qua: 
res  glandulas  ad  diremptus  ramorum  prsefertim  ad  iHam  primam  accedat»,  adtotius  utilitatem 

coraparata ;  nobis  utique  ,  qui  venas  has  in  inftru- 
mentorum  numero  collocaverimus ,  utraqueexa- 
minanda  eft. 


D  JJ».  T.U 


collocatas,in  Pancreas  ufque  perferuntur.  In  Pan- 
create  varie  cancellorum  {tab.  1,  &  2,  L, )  in  mo- 
dura  ,  vel  fi  ita  mavis,  fpecie  retium  aut  capreolo- 
rum  implexse  fibi  mutuo  &  corpore  confufae  ,  in 
plurimos  eofque  inexplicabiles  gyros  anfradtuf- 
que  hacillac,  fereutinlabyrinthisautmseandris 
intorquentur.  Ab  eo  rurfus  majoribus  jam  ramis 
per  porta:  latera ,  quam  quibufdam  locis  corollae 
raftar ,  five  annuli  incingunt  {tab.  3  ,  R, )  ambiunt- 
que ,  miilis  quandoque  etiam  ad  cavam  propagi- 
nibus  {tab.  3,  M, )  in  jecoris  cava  fubeunt.  lnde  il- 
lata;  iu  hepar  ipfum ,  &  difciiTa:  in  minutiflimas  fi- 
bras ,  veluti  qusedam  capillamenta  [tab.  4  ,  M,  O,) 
inejus  carnera  quaquaverfum  tamdiu  difpergun- 
tur  difleminanturque  ,  dum  prorfus  obliterentur. 
Atque  hsec  quidem  hiftoria  &  defcriptio  harum 
partium  eft. 


C    A   P.  XXI. 

De  aclione  Laclium  communi ,  qux  Kutritio  eft.  Non  ali 
e.ts  cbylo  ,fed fanguine.  Galent  tn  declaranda  nutritio- 
ne  ventricult  &  intefttnorum  mtra  tnconflantia  ,  & 
qtu  fruflra  excufatur.  Recentiores,qui  clylo  volunt  ali, 
cum  fuis  rationtbm  explofi.  Nutritio perfecla  ,  tmptr- 
fecla,  -*7n\cw<ns,Saturit.is  quid>  Maffa,  rjr  Archan- 
gelus  notati.  Magni  cujufdam  Anatomtct  novum  in- 
ventum  examtnatum.  ^ut  fanguis  alat,  qui  non>  quts 
ille  ,  qut  ulttmum  altmentum  Artfloteh  >  Moleflta  fa- 
mis,  cur  mox  ab  ingeflo  ctbo  definat  >  Ventriculus  quo- 
modo  Jibt  laboret ,  quomodo  parttbus  aliis. 

ALi  Ladl:es  five  Ladeas  noftras,  qua:  prima  eft 
&  communis  omnium  partium  fundio,  nemo 
opinor  in  dubium  revocaverit,  oculorum  fidem  ac 
veritatem  fecutus. 

Vivunt  nimirum  ,  vigentque  vafa  omnia  anima- 
lis  natura:.  Quod  autem  vivit, id  omne  etiam  ali- 
tur,  imo  quia  alitur  ,  ideo  vivit  nunquam,  nifi  ala- 
tur  ,  vidurum  ,  ut  rectiflime  negavent  Ariftote- 

Cc  3  les% 


I 


xxij  Gafyaris  Afellii 

a  denfyr.    les a ,  quicquam  a nutritione  vitam interefle  ,  aut  mancipati  fumus ,  qui  ea  omnia  ifti  ex  chylo  ~&m- 
M7'         fi  quid  interfit  ,illudtotumnoninremagis,  quam  Xcw<r{  tribuit ,  quae  nifiin  exactam  &  abfolutam 
iu  verbo&  cogitatione  feu  b/TuAoyu  eflepofi-  omnibus  numeris  nutritionem  convenire  nullo 
tum.  Hoc  igiturcum  certum  ratumque  fit ,  nec  modopofliint.  h\t,faturariventricttlumchylo''.  Ait,  f  3-f« .n* 
controverfiam  habet  ullam,  nec  eget  difputatione  Sua  tpfim  cattfx  cibum fttfiipere*  ,  ut  eo  tumfruatur,  tum  depUcXuWp 
longiori :  quemadmodum  nec  illud,alias  pmerea  fippleat ,  quodfibi  defit.  Ait ,  Confiringi  ad  cibos  ven-  afhf^tut\  W 
omnesfun&ionesedere, quae  nutritioni  continen-  tremhy  ut accommodatum  fibtexits  altmentttm  eltciat.  daidt.  1 
tes  ac  continuae  nec  feparari  ab  illa  poflimt ,  &  na-  Ait ,  trahere  &  rettnere,  ut  ejus  ,  qttod tn '  qua/ttate  con-  \ffj^  \ 
turam  ejus  omnem  ablolvunt  ;  cujufmodi  funt  ali-  veniens  confentienfjue  Jibi  ejl ,  altquam  partem  capiat* 
mentum  in  fefe  prolicere  ;  idem  arcere  ,  &  conti-  Ait ,  quod  tn  ctbo  optimum  efi ,  td haltm  fiecie  pattlattm 
nere;  quod  ejus  purum  probumque  eft,  fibi  adjun-  in fcfe allicere  ,fugendo  tn  tunicas fuas  reponere^,  iis  ad-  k 
gere ;  quod  huic  diverfum  ac  contrarium  prius  fe-  jungere, agglutinare,  denique  adfimilare Nihil  potuit  1  ihi.7!&.t} 
cernere,  mox  etiam  excernere.  clarius ,  nihil  explicatius.  Non  urgeo  verba  toties 

Illud  in  quseftione  efle  poteft.  £>upd fit  iJud,quo  inculcata  iterataque ,  nutrtmenti,  altmentt,  ejus  quod 
alantur ,  cibufhe,  (eu ,  ut  vulgo  loqui  amant ,  chyltts ,  an  in  qualitate  conventens  ejl ,  quae  ut  extorqueri  nulla 
fanguis ,  an  utrumque  ?  Si  euim  verum  habet ,  ven-  ratione  poffint ,  torqueri  taraen  pofluut.  Illud  pe- 
triculum  &  inteftina,  quod  in  coquendo  chylo  di-  tere  libet  a  Medicis  iftis ^Aa^xsTf ,  nutritionem 
gerendoque  occupantur ,  chylo  quoque  naturae  qui  tandem  definiant  ?  Nulla  re  alia  puto ,  fi  Ga- 
lege  atque  ordine  femper ,  fanguine  vero  non  nifi  lenum  modo  fuum  audire  volent,  quam  vel  ejus  mt  ,  m 
per  longiores  inedias  ali  atque  educari;  eadem  uti-  quod  nutrtt  adid  quod  nutritur  ajstmilatione :  vel  ejus  ^3'.  JpT 
que  harum  partium  ratio  fuerit ,  ut  quae  ipfae  quo-  quod evacuatur " ,  repletione.  Illius  enim  ifta  funt.  At  n  ^gT'4* 
quechyliprocurationifuntaddicl:2E.Atenimchy-  utrumquehorum  ,  ut  perfpicuum  ex  di&iseft ,  r\j  '  ™'  °* 
lo ,  quo  diximus  modo,  nutriri  ventnculum  &  in-  "3xm\eu><r{  idem  tribuit,  &  quod  repleatur  per  eam, 
teftina ,  ita  certum  acceptumque  eft  Galeno ,  ut  quod  deceflit  parti ,  &  quod  fimile  eidem  reddat, 
prodigio  videri  fimile  queat ,  efle  qui  aliter  pro-  quod  ex  chylo  acceflit.  Peto  amplius  Saturari  quid 
bdeatrabiu  nunciare  audeant.  Pluribuslocis* ,  &  quidem  to-  efleputent?  ldem  ait  Galenus",  quod  apponi  &  o  yj-ac.nat. 
p!i9%ii.   tidem  verbis,idaffirmat.  Necmomentum  liabet,  affigi.  Re&e.  Iam  vero  appolitio  &  quae  huic  na- I3' 
Nat.13.mit.  qUOd  regerunt  quidam  &  contra  difputant  ,  ne-  turae  legefemper  comitatur,  five  affixio  five  ag- 
quaquam  quod  nos,  fed  id  tantum  velle  Galenum,  glutinatio  quid  funt  ?  Naturae  opera ,  refpondet 
^Tnhdvetv ,  id  eft  ,  voluptatis  quendam  levera  nec  idem  Galenus''  ,  aflimilationi  proxima  ,  hoc  eft  p  i.K«t.«* 
duraturum  fructom  ex chylo  capere ,  quod  ,  in-  ejufraodi, quae  perpetuo  cum  ordine  &  modo  na-  lum^ 
quiunt ,  vetus  interpres  voluptart  interpretatus  eft,  tura  agit ,  excipit  ea,  quae  i  genuina  eft  nutntioni,  q  Gtf 
c  ua.i6.  i.t.  Archangelus c  impei  fecte ,  Maffa d  fecundario  nu-  afiimilatio.  At  enim  apponi  chylum  ventriculo  & 
d  Anat.cM.        ^        nihilfanum.  Fracta  vitra,&  fomnio-  inteftinis ,  affigi  item  &  agglutinari  pertendit  Ga- 
rvtm interpretamenta.  lenus.  Quidui igitur  aflimiletur  quoque ?  &  fi  hoc* 

Primum  quaero ,  quemadmodura  appellant  im-  quidni  nutriat  ?  Rurfus  igitur  vera  &  perfecta  nu- 
perfectam  nutritionem  &  fecundariam,  an  ut  paf-  tririo  erit  ~2hn\cuj<r.q. 
fim  dicimus  effe  puerum  imperfectum  hominera ;      Ita  brevi  &  evideuter  de  Galeni  fententia,  fimu! 
&  rei  magnitudinem ,  figuram  ,  intervallum ,  alia  tota notritionis  ventriculi  &  intcftinorum  conclu- 
his  fimilia,  fecundo  loco  feu  ut  ipfi,  fecundario  vi-  la  re$  atque  ratio  eft ;  fimul  patet ,  nihil  in  'hTnXcui- 
dentibus  nobis  percipi.  At  fic  nihil  minus  quam  ows  voce  aut  argutiae  aut  efiugii  efle  loci. 
quse  volunt ,  effecerint ,  ut  fcilicet  vere  &  proprie      Quid  tu  igitur ,  inquiet  aliquis ,  ita  fentis  ?  Ego 
nutritionon  fitillaex  chylo  Galenica  ~bvnXtvj<nq.  vero  alia  omnia ,  &  hac  fententia  nihil  efle  vanius, 
Quin  vera  raaxirae  &  germana  prorfus  ita  fuerit,  nihil  levius.  An  ergo  ad  Ariftotelem  abeo  &  Ga- 
non  fecus  quam  &  puer  verus  eft  ac  germanus  ho-  lenum  ut  clamant  illi,  prodo  ?  Ne  id  quidem.  (Etli 
mo ;  &  vere  ac  proprie  rei  magnitudo  &  cattera,  quae  proditio  elfe  poteft ,  duos  armatos  cum  vi- 
qu32  diximus ,  afpeclu oculorum  accipiuutur.  At  deas  * ,  fi  ad  fortiorem  confugias ? )  Galenum  hac  *  Ttr<m.sa. 
enim  non  hoc  inquiunt,  volumus,  quod  tu  infimu-  quoque  de  re  fumo  judicem  ,  ad  ipfura  provoco, 
las;  aliudeft,  quod  intelligimus.  Quinmittunt  fed  ut  anus  illa  aRcge  r  Philippo,  adormiente  t  Tiut.intjtu 
igitur  aenigmata  &  humaue,hoc  eft,  plaue  &  aper-  ad  vigilantem  ,  hoc  eft,  rectius  alibi,  ut  folet ,  nec  apTp^m. 
te  Ioquuntur,  nofque  participes  faciunt  fusefa-  parum  faepe  ,  &  ad  rationis  praefcriptum  cum  Ari- 
pientiae  ?  Quo  (malum!)  griphi&  fcrupi  inre  ftotele  philofophantem.  Cumeodoceo,»/^^- 
clara?  Non  omnes  Hortenfii  fumus,  aut  fphingem  ras  omnespartes,  ita  ventriculum  quoque  &  intefiina,  ejr 
e  Tiautu*.    domi  habemus,  &  inique  injurius  eft  ,  ait  ille  * ,  qui  quod confequens  his  ejl,  Lacteas  nofiras  non  nifi fanguine 
fuae  intelligentise  interpretari  alios  aequum  cenfet.  ali,  educari  ,fujlentari.  Si  enim  aliter  eft ,  &  fi  chylo 
Iam  de  1hisXtwT\  quaejadtant,  Cui  non  notm  Hy-  naturae  perpetuo  inftituto  ventriculus  &inteftina 
las  ?  Etfi  enim  voluptas  interdum ,  feu  voluptaria  aluntur ,  quid  eft  6  Galene  (liceat  enim  mihi  tuis  f  ut.  Qyi 
oblecl:atio,  fubjedta  notio  huic  verbo  eft,  non  mi-  te  verbis  convenire ,  &  tanquam  in  re  praefenti  te-  *n™'  mor"' 
nus  tamen  &  faepius  nutritionem ,  eamque  veram  cum  agere)  quid  eft ,  inquam  ,  quod  alibi  Arifto-  *  *•  degmr. 
&  perfed:am fignificat, Medicis praefertim  &  Phi-  telem^Iaudas,qui fanguinera 1  dixerit verum com-  n™.'det.i. 
lofophis ,  in  his  Hippocrati ,  Arifioteli ,  Theo-  muneque  ultimura  partium  omnium  alimentum,  *  \f^- 
phrafto,Alexandro  &  aliis.  Quorum in hanc  rem  &  totius  corporis u raateriam ?  quid  quod ipfe tu  fymptauf.i. 
teftimonia  &  aucl:oritates  quamvis  magno  nume-  toties ,  fine  ulla  exceptione  repetis ,  ejr  ferri  defcri-  ^Jf*"' I3' 
ro  &  vero  adferripoflent,  fi  id  operse  fitprecium.  bique in omnes animalis partes ex jecore "  fanguinem ,  ejr  y  i-deplae.t. 
Non eft.  Abunde ipfe, quid  velit  fibi  Galenus ape-  ex eo  fic defcripto  divifoque ,  fuum ejr  proprium  mttri-  %9d,Kp^'X 
rit  nobis,  finoftri  modo  juris,  nec  opinionibus  mentum  >  fingulk  accedere}  quod  hepar  principtum  tum.per 

nutrt-  jr"ng' m'^' 


10. 


h  lii.de  ali 
mento  initio 


De  La&ibus  yfen  Venis  La61cii.  xxiij 

usJelce.z.  nutrientis  facultatis* conjiituis}  quod  fanguinis  tranf-  dum  habet.  Quomodo  autemGalcnus  purgari  in- 
mutationem  eam ,  qu<e ftmpliciter  optima  eji ,  ipfam par-  conttantia; ,  &  manifefta  contradidtione  vindicari 
b  i.tpb.4,7.  tium  animalis  nutritionem h  definis  ?  quod  e  fangutne  poflit,  alii  vidcrint  ,  quibus  Galenus  m  Ttuv^.  omnia 
c  i.deelem.  animalis  omnes  partes c  ejr  conditM primtttts  doces  ,  ejr  eft,idcmque  a\ccpa^<&  labi  nefcius-,  quique,quic- 
^n^cmf.y.  idcm  non  negas ,  quod dicit d  Phi/ofophus ,  iifdem  ali  nos,  quid  lllc  dicit  id  Delphis  fibi  reiponfum  putant. 
di.de  Amma  qnfous  compagis  nojlrx  prima  ongo  debetur}  Rurfusli  o'i  yb cp^-npci  «<n  vor-mxj  -n  y.^J.vcq  n  , 

Mtm.t.&en    ali  chyloulla  partium  poteft,  quo  ifta  pertinent         Namquemeltmtlltintelligunt  ejr  jttdicant. 

tua,  nihil nutrire pofjc,  ne  vinum  cjuidem,  etfiid ,  ut  nu-  Mihi  ut  ingenue  ratear ,  aqua  hic^  hacret.  Quare  ea 
« 1-  dttem-  triat  minimam  omnium  mutationem  defiderat ,  niji'  in  de  re  Kctj  >L  *bmi<pr]fu,£  cirx.  ixf*  rt  ejr  ajo  ejr 
ventriculo  ejr  jecore  moram  (raxerit ,  nifi  omnes ,  qtt<e  in  nego ,  ejr  quod dicam  non  habeo.  Ego  nihil  fcio  ,  niil 
f  i.racmt.  medio  funt  mtttattoneshranferit}  noncx  iis ,  qtude-  nelcio.  Et  certenon  hac  ltat  aut  caditGaleni  cxi- 
vorantur ,  fcd ex iis  ,  qutconfeftafubaciaqucinvcntre,  ftimatio.  Quod  enimaJfcrri  aquibuldam  folet, 
injecore  mutatain fanguinem  funt ,  alimentumtoti cor-  velle  quidem  Galenum  omnespartes  QUtriri fan- 
g  u.Metb.  prii fppeditari  ?  Cur  denique,  ut  ad  rera  noftrara  guine  ,  fed  non  folo  omnes :  cizj&o-Jiowmv  tmpcrti- 
veniamus  propius,  nutrimentum ,quod  in  ventre  eft,  nens  eft  ,  &  t>?  \zsvJto-{  $xtev{  uevov ,  typoiheji  tnjer- 
non  nntrimentum,  nec  veluti nummentum  ,fed futurum  vit  tantum.  Non  enim  id  folum  dicit ,  nutriri  om- 
modo  nutrimentttmji  concoquatur,  cum  Hippocrate  hpro-  nes  partes  fanguine ;  fed  alia  quoque  &  hoc  inpri- 
Tuiac.nat.  nuncias ,  hoceft,  uttu  explicas,  '  maxime  omnium  mis',  nihil  ntttrire pojje ,  cjuod non pcr  omnia  cocltonis  «  i  deTem* 
jH^uaT'  WtvM*  >  ejrnonre,  fed  nomine  nntrtmentum.  Quid  injimmenta  proveclum ,  excrementa  omnia  abjecerit  ac  Zf\\.  **" 
tutnda  i  v  ifta  fibi  volunt  ?  ^Ftt pojl  ctbi  fumpttonem,  ut  ejr  venx  depofterit.Quod  Galeni  pronunciatum  mirari  fubit, 
k^w;r.  jfmuj adcihos  f  convertant,  ejr  ventricu/us  ex  its,  quan-  qui  venire  in  mentem  potuerit  principi  Anatomi- 

tttmprituper  venasejl  exhaujium ,  infe  ipfttm  trahat  ?   corum  noftrisevi,  ut  negare  f  auderet?  eofolo  vdeAfi"£ret"*(0 
Non  enim  hic  manifefte  ah  fanguine  ventriculum,  argumento ,  quod  nec  ipfe  fanguis  excrementis  i.  63. 
&  quidem  perpetuo  fateris?  Nam  &  trahereais  fuisvacet,  &  tamen  nutnat.  Nihil  poreft  dici  le- 
exvenis(at  quid  trahat  nifi  fanguinem  ? )  &fieri  vius,  nihil  dilutius.  Ncccnim  unquam  ,  autqui 
hoc  poftquam  exuccatus  eft  a  venis  chylus ,  fine  vere  alit  fanguis ,  hoc  eft,  qui  parti  jam  inolefcens 
ulla  temporis  aut  neceflitatis  majoris  prsefcriptio-  fpeciem  ejus  &  naturam  induit ,  excrementis  ullis 
ne.  PofTent  adferri  docendae  huicreiex  Galeno  permiftus  eft ;  aut  qni  permiftuseft ,  id  eft,  qui  vel 
multo  plura,  nifi  ipfa  haec,  quae  allata  funt,  &  mul-  in  venis  adhuc  coercetur,ve!  alendce  parti  circum- 
ta  jam  eflent ,  &  fatis  fuperque  quid  fentiendum  funditur  ,  vere  alit.  Atque  hoc  eft.quod  iftum  ali- 
de  Ladtearum  noftrarumnutritione  oftenderent.  mentinomine  Hippocrates&  Galenus^non  au-  q  nipp.hbde 
Si  enimchylo  alinulla  protfus  corporis  parspo-  dent  afficere ,  fed  veluti  alimentumaut  futurum 
teft,  ne  illse  quidem ,  qux  naturae  veluti  cognatio-  alimentum  appellant ;  illum  vero  Ariftoteles r  ulti-  1 1-&<- 
ne  quadam  jungi  cum  ipfo  videntur,  difpenfationi  mum  alimentum  nuncupat.  Quse  qui  minus  intel-  L^m.'"' 
ejus  procurationique  prsefec-tse ,  ventriculus  fcili-  lexeruut,  multis  fe  falebris  implicuere  ,  quas  com- 
cet  ac  inteftina;  cur  folas  Ladteas,quae  neutiquam  planare  alibi  conati  fumus. 
difpari  cum  ventre  &  inteftinis  tenentur  fervitutis      Verum  hic  error  hujus  virialteri  geminuseft, 
lege,  fuccus  ille  pafcat ,  nulli  parti  reficiendae  re-  quo  ventriculum  ali  non  fanguine ,  fedchyloco- 
parandseque  comparatus  ?  Sanguine  igitur  ipfse  uatus  eft  efficere.  Ita  enim  colligit.  Fit  chy/ns  a  to- 
cjuoque  alentur.  Id  quod  praster  di<fta  magis  etiam  ta  ventricult  fubfantia.  Ergo  totam  cjuoque  nutrtt.  Hoc 
venae docent,  quas jundias iis  videmus,non  folum,  enim  ii  placet ,  efliciam id quoque ,  ut  nec  cere- 
quareliquis  vaiis  attiguse  funt,fed  etiamqua  feor-  brum  ,  nec  cor  alantur  fanguine.  Ejus  enim  vefti- 
lim  progrediuntur ,  etfi has exiles  admodum  ,  &  giis,  hoc  modorationem concludam.  Fiuntvita- 
prope  capillares.  (tab.  1,  ejr  2,  B,  C.  Eft  autem  id  les  &  animales  fpiritus  a  tota  cordis  &  cerebri  fub- 
i.dephe.    quoque  unumex  Galeni  placitis' ,  adquam  ven&  ftantia.  Spiritibus  ergocor&  cerebrum  aluntur, 
.&pajfim.  yertimant  parte m ^  eineceffano  pro  nutrimento  fangui-  non  fanguine.  Simile  inteftibus,  fimile  inutero 
ncmeffe.  audebo.  Denique  permitte  femel  mihi  hanc  con- 

Hsx  vero  omnia  cum  ita  fint,  nihil  moror ;  mi-  cludcndi  licentiam  ,  non  minorem  in  agris  nutri- 
ror  potius  recentioris  cujufdara  &  maximi  viri  tionis,  quam  olim  in  Arcadiae  aper  Erymanthius 
\dfraci  de  m  nuPeram  cogitationem  ,  quam  tanquam  novura  ftragem  dederim. 

mrlcuk.  '  &  pra:clarum  inventum,  tantaille  copiaverbo-  Necillae  ejusrationes  meliores  funt ,  quamvis  ^  lj^JfM 
rum,  tanto  apparatu  proponit ,  ut  non  quod  in  fa-  curaaliisipfi  f  communes.  Prima.  lgnobiltorafunt  ^ufdam 
bapueri;fedBattiSylphiumputesreperiffe,^y?/-  carne  ventriculus  ejr  inteftina.  Chylo  igitnr  debentaii. 
licet  re Jrigida  ,  exangnia ,  tenuia ,  a  natura procreata  in-  Nou  puto  tam  ignobilem  ventriculum.  Fac  ta- 
tejiina  ,ut pauculo  its  ejfet  opm  chylo ,  qtto  a/crentur ,  ne  menefle.  Quid  fict  cartilaginibus,  merabranis,  & 
mnlto  maxima  ejtts  portioji  carnofa  ejjent,  /i  caltda  craf-  oflibus  ?  Imo,  quid  utrique  veficae,  omento ,  ute- 
faque ,  hepati  ejr  c.etero  corporis  ttfui  Jubduceretur ,  inter-  10,  aliis  ?  Cur  illa  quoque  nutriri  chylo  non  opor- 
cepta  ab  its ,  ejr  in  fuam  rem  converf.t.  Eft  enim  prc-  tebit  ? 

fedto  hoc  quoque  novitium  commentum  unum      Altera  quae  tamen  ,  ne  quid  diflimulem ,  Aver- 
ex  multis ,  quas  vulgohodie  jactantur  ,  dequibus  roes f  quoque  eft.  Ceffat  fames Jiattm  acibo  affttmpto.  tx.cHS^H 
.vlaiittu     ufurpare  illud "  Comicipoflisj  Chylo  igitur nutritur  venter.  Quid  enim  hic  propo-  ('9' 

°tfc"'  Jj>ui  utunturvino  vetere  Sapientes  puto ,  fito  confequens ,  quid  confeutaneum  ?  Definit  a 

Btquilibenterveteresfjeclantfabulas.  cibo  oblato  famis  moleftia  confeftim  ,  necdum 

Nam  nunc  nov£  ,  qut prodeunt ,  Comcedu  tantillo  chyli  genito.  Quoraodo  igitur  ventre  nu- 

Multo  jiint  nequiores ,  qnam  ntimmi  novi.  triendo  faraera  chylus  fedat.qui  nondura  eft?  Non 

Atque  de  nutritione  Ladium  res  di&um  in  mo-  ergo  ,  quia  nutritur  mox  a  cibo  venter ,  eo  fames 

eximitut 


»pb.  4C 


mfin. 


b  i.Tac. 
*3« 


tutt 


xxiiij  Gafyaris  Afellii 

eximitur  aut  depellitur;  fedideo  oblitefcittan-      Hiare  enim  ad  inteftina  hirudinum  morc ,  ac 
tifper,  &veluti  placatur  mitigaturve,  quia  alio  elfe  radicum  inftar,  jamdiximus.  EthocGalenus 
diltra&us  ille  &  operi  incumbens  fuo ,  non  fentit  i  fuis  tribuit,  quas  falfoille  deducendo  chylo  pra>  g  tfa.cn, 
fuccum,  famis  caufarn.  Quod  non  ineleganter  fecerat.  Quin  Hippocrates"omnem diftributio-  hilXcm 
quidam,etfiobfcurius&fineappofitacaufa,dixe-  nem  fimpliciter tradu  fieridociut.  Sed&pelle-  ^j&g* 
runt  ceffare  famem  animalem  ,  non  naturalem.  re,five  tranfmittere,ex  eodem  Galeno'intelligere  Mty 
Quid  autem  mirandum  fi ,  cum  dolor  dolorem  * ,  eft.  Et  vincit  idein  ratio  ,  quod  abfque  omni  cor.-  ^5j*g 
genere  fibifimilem,  obfcuret;  voluptas,  eaque  troverfia  chylusilleredundatiniis,  ac  fjperfluit.  ' 
major  ,  dolorem  fibi  contrarium ,  eumque  mino-  Eft  autem  ifte  genius  cujufque  partis ,  ea  vis ,  nihil 
rem  extinguat?  cumita  comparatum  naturavi-  redundans,nihil  fupervacuumunquamut  toleretS 
deamus ,  ut  quemadmodum  omnis  detractio  vo-  fed  quantum  conuiti  viribus  ac  robore  poteft , 
luptatis  confccutionemadfertdoloris ;  itaomnis  fpernat  a  fefe,  &  amoliatur,  &  pellat.  Necobftat 

dictis ,  quod  inteftina  pellere  dicuntur  in  Mefarai- 
cas ' ,  &  jecurper  eastrahere,iifquc  tanquam  ma-  1  6.Jeb>c.i, 
nibusrouti.  Quid  enim  prohibet  ,quominus  fimul  6^jf^7 
omnia  ifta  confiftant  ?  Exemplo  juxta  &  argu- 
mento  cefophagus  efle  poteft ,  quera  trahere  & 
pellere,  quis  negare  audeat,nifi  idem  fenfum  quo- 
que  neget?  Ettamen  non  ipfe  minus  ventriculi , 


k  3  F*.  »41 

ii.  ii. 


fucceffio  voluptatis,  adferat  amotionem  doloris. 

Teitia,  quactamen  Galeni  h  quoque  putatur. 
Nifichyh  aiatur  venter  ,  efficietur  agere  illum  ratione  & 
confnlto.  Nec  enim  fibi  Liborabtt,  aut  fcret ,  fcd  altis  par- 
tibus.  Hic  quoque  plumbeo  pugione  pugnat.  Mul- 
tum  abeft,  ut  hoc  efficiatur.  Laborat  ahis  partibus 
publice,  &  Naturas  confilio  ,  quse  provida  c am  fit 


tnr.-j. 


o  i.  t.dech, 
S.fum.%4.\. 


t. 10. 


utilitatum  opportunitatumque  omnium  ,  incredi-  quam  jecoris  Mefaraicae  venas ,  manus  appellatur, 
biliter  hoc  ,  ut  caetera ,  quo  fcilicet  totius  neceffi-  depulfumque  a  lingua  accipere  in  fe  fuccura  dici- 
tatibus  ita  confuleretur ,  eft  fabricata.  Laborat  tur.  Atque  hincillud  Ga\eninctt:,vcntriculiexpref- 
fibi  privatim  &  confilio  fuo,  dum  voluptati  ftudet,  ftonem  (tu  adde  inteftinorum)  difributtoni  chylt prin- 
quam  ex  ingefti  cibi  commercio  &  mutua  tan-  cipium  pr<eftare ,  reliquum  progrejfum ,  tum  venarum 
quam  cognatione  percipere  fentit.  contracltonem ,  tum partis,  ad quam  mittitur ,  traclum 

Atque  hoceft  admirabile  illud  f^r,xeiv^f*<t  feu  perficere.  Quocircare&e,  meo  animo.Iacobusde 
ffotpurfia  potius  (qua  licet  indocta ,  nihil  tamen  eft  Partibus  •  quadruplicem  ex  Avicenna  motum  po- 
callidius) Natune ,  quo  in  deliniendis  &  velut  in-  nit ,  quo  chylus  ad  jecur  promoveatur  ,  impulfio- 
efcandis  per  illecebras  &  nefcio  quae  lenocinia  nein  inteftinorum,  tradtum  Mefaraicarum,  impul- 
partibus  illa  utitur ,  quas  alienis  parere  ,  quam  fuis  lum  earundem  ,  &  tradtum  hepatis. 
nfibusmaluit,  quibusdetractisaut  e  rcrum  natura  Porrocum  duplex  fit  apud  Ariftotelem''  trahen-  p  7-Wyf. 
exemptis ,  nec  ftirpium  genus  ullum  ,  nec  anima-  tium  omnium  &  pellentium  genus  ;  unum ,  quod 
lium  ftarequeat.  Seddiu  jamlongior  fum  in  ex-  motum  trahit,  aiit  pellitj  aliud,quod  immotum  & 
plicanda  Lactium  hac  communi  adtione ,  quam  quiefcens ;  fane  fi  fenfus  teftimonio  ftandum  fit, 

pofterioris  utique  generis  tractus  hic&  pulfus, 
noftrarum  venarum  videri  poterit.  Sin  ratio  quo- 
que  in  partem  vocetur ,  confulaturque  e  ftructura 
earura  deprompta  ,  forte  nec  prior,  etfi  nobis 
perobfcurus,  denegandus  iis  fuerit,  de  qua  re  mox 
in  ufu  dicturus  fum. 

Quomodo  autem  &  a  qua  caufa  fiunt  duo  mo- 
tus  ifti  ?  De  tractu  antiqua  eft  controverfia  ,  & 
multis  ultro  citroque  rationibus  agitata.  Vt  omit- 
tam  Epicuri  fententiam  (quam  apud  Galenum  * , 
&  apud  Lucretium r ,  etfi  a  Galeno  difcrepautem 
aliquantulum  ,  legere  unufquifque  per  fe  poteft) 
Galenus,cum  duplicein  tractum  ftatuiflet^",  alium 
Ctio  propria  venarum  noftrarum  abfque  ora-  qui  fucceflione  adid  quod  vacuatur,  aliumqui 
ni  dubitatione  chyli  diftributio  eft,  &  quidera  qualitatis ,  ut  ipfe  loquitur  convenientia  fieret ; 
«  i.Tmc  nat.  diftributio  ad  jecur.  Quje  ut  notat  Galenus  *,  civar  cumque  graviter  Erafiftratum  reprehendiflet,  qui 
2o<r.$  quibufdam  dicitur ,  ad  difcrimen  ejus  diftri-  priore  digeftionem  alimentiperpetraricontende- 
butionis,  qua  in  totum  fanguis  defcribitur  ,  quara  ret ,  ipfe  pofteriorem  amplectitur.  Re&iffime. 
iidem  SJ&Soffiv  nominare  maluut.  Efl  diflributio.  Etfi  in  eo  non  parum  peccat ,  aut  certe  valde  po- 
b  4  «/;.i7.  Quidni  ?  Vafa  enim  funt.  Omnia  autem  vafa h  dif-  pulariter  loquitur,  cum  fucceffione  ad  id  quod 
tributionis  inftrumenta  funt.  Sic  vense  fanguinera  vacuatur,  curafcilicet,  ut  quidque  ceflerit  aliud 
diftribuunt  *  ;  arterias  fanguinem d  cum  fpiritu  vi-  illico  fubfequitur,  tractus  fpeciem  putat  conftitui. 
tali  permixtum;  nervi  animalem  *  fpiritum.  Eft  Nam  profecto,  fi  verumquammus ,  &  remtotam 
dijlributio  chyli  adjecur.  Docethocfenfus,  qui  chy-  limamus  fubtilius,  atque  ad  libellam  philofophi- 
lo  fcatere  deprehendit,  &ad  jecur  recta  ferri.  cam  exigimus,  tantum  abeft,  ut  id,  quod  fuccedit 
Docet  ratio  ,  quod ,  ubi  chylus  nullus  conficitur,  ei  quod  vacuatum  inanitumve  eft,  trahi  poffit  dici, 
ut  in  fcetu,  ibi  has  venas  non  cernuntur,quia  ocian-  ut  ne  cogitari  quidem  facile  id  queat.  Quis  enim 
tur.  Sed  quideft  hasc  diftributio  ?  Nihil  aliud,  aut  vacuum  trahere  fineirrifu  affirmet,aut,  ab  hoc 
qnam  compofitus  ex  tractu  ^&  pulfu  motus.  Tra-  fi  difcedat ,  aliam  hujus  tractus  caufam  manifefta 
here  venas  has  oftendit  earum  cum  inteftinis  com-  fine  vanitate  comminifcatur  ?  Verum  non  eft  no- 
miffio.  Nec  idminus  exvalvulis,  quse  affixasiis  ftrura  ifta  ^  pJmv  hic  profequi i,  qua:  vel  ad  finem 
funt,  perfpicuum  eft.  fpectant,  quem  propofitum  fibihabetid,  quod 

trahit ; 


yolui.  Ad  propriam  vcnire  tcmpus  eft. 

C   A   P.  XXII. 

De  Propria  La&earum  aclione.  Eam  e(fe  diftributionem 
cfyli  ad  lecur.  Hanc  componi  ex  traclu  &  pulfu.  £>ua- 
lit  uterque  motus,  ejr  qtu  utrtufque  caufe principes,  tn- 
flrumentales  ?  AiciSooig  ejr  dvdSocnq  qutd  differant  ? 
Trahentium  duplex  genus,  item pellenttum.  Traclum, 
qui  fiat  fuccefstone  ad  vacuum ,  nullum  effe.  Calor  an 
inftrumentum  traclm}  Hippocrates ,  auclor  Einttto- 
tmm  Medicarum ,  alii ,  explicatt.  Avicenna  laudatus. 
AoH>jffiov(p(&  quidam  obiterperflricltts. 


A 


q  i.F/tc.tiat. 

14- 

r  Ub.de  X* 
tur*  6. 

f  ^Ju.nat. 
14.  C>H. 


e  \.uf.f.\6. 
4-uf  part.ij. 
dc  diff.mor.y. 
Hip.delocii 
in  hom. 
d  6.deplac.$. 
e  dedijfed. 
rurv.t.^.j.  de 
plac.3.  s.  uf. 
jn.9.7.  ttfpart» 
14- 

f  i.Ftcnat. 
7. 


lfftgog.fol 

1+ K 


Spur.fol. 

3.k 


Laciibm  yfeu 

trahit ;  vel  certe  dotes  quasdam  funt  feu  conditio- 
nesineo,  quod  trahitur,  quibusaut  traclurofe 
commendet,  aut  ad  agendum  neceflitate  quadam 
compellat. 

Efficientem  enimfeu  conficientem  tractus  uo- 
ftri  caufam  quazrimus.  De  qua ,  ut  breve  ficiam 
&  prascidam,  ita  fentio,  duplicem  elfe  ,  principem 
aliam  ,  feu  principalem  ;  aliam  ,  ut  inftrumcntum. 
Illa  facultas  eft ,  ut  fufe  Galenus  toto  primo  Iibro 
de  FacultatibusNaturalibus  demonftrat.  Inftru- 
mentum  fibraefunt  redtse,  quibus  venas  has  cum 
caeterisintertexti  fuperius  jam  diximus.  Hisvero 
1 3.F1M.  wt.  fi  quis  ex  Galeno  *  calorem  quoque  adfcribere,  & 
h  veluti  fuccenturiare  volucrit ,  tum  infitum  ipfa- 

rum  venarum.tum  circumftantium-partiumjd  me 
non  illibente  fecerir.  Video  enim  nec  Hippocra- 
tem h  ab  ea  fententia  effe  alienum  ,  qui  venas pojl- 
quam  incaluertnt ,  e  ventre  qttod  tcnttijsimum  est  trahcre 
jam  olim  fcriptum  reliquit.  Cum  quo  auclor  quo- 
que  Finit.  medicarum c  confentit ,  dum  digeftio- 
ncm  definit  alimcnti  tn  totum  corpus  attrac7ionem,quam 
naturalts  calor  molttur.  Auctor  item  libri  de  Vtilita- 
te  refpirationis* ,  quiglandulasper  Mefenterium 
fparias ,  in  caufis  caloris  fuccum  ab  inteftinis  tra- 
hentis  connumerat.  Quin  ipfumhepar  ideotra- 
here  vult ,  quia  calidum  fit  &  fpongiofum.  Quod 
vero  de  tradtu  didium  eft  ,  idem  fiio  quodam  mo- 
do,  de  puliu  diccndumfuerit.  Nam&hic,  uta 
principe  caufa ,  ab\iexpultriceperagitur ;  utab 
inftrumento ,  a  fibris  tranfverfis. 

Erat  mihi  animus  quasdam  adjicere  his ,  veluti 
coronidem  ,  de  pofteriore  tradtus  genere ,  qui  fit 
quiefcente  ,  quod  trahit.  Negat  enim  hunc  dari 
Neophytus  quidam  eMexico  3ox.ri<ri<niQ@-  coque 
nomine  erroiis  dicam  Ariftoteli  impingit.  Verum 
&  longior  neceffario,  quam  pro  inftituto,  erat  dif- 
putatio  &  paucis  ablolvi  non  poterat  homo  ex 
Tirtntim  eorum  genere,  quicumprimos'feefTeomnium 
rerum  veh'nt,nec  frat,&  taraen  non  omnium  fcien- 
tiarum  modo,fed  jurium  quoque  &  morum  di&a- 
turam  ad  fefe  revocent,alios  prse  fe  omnes  &  ipfum 
adeo  Ariftotelera  eflfe  fcenum  oportere  putant. 
Qyare  fatius  vifum  eft ,  integram  rem  fervare ,  & 
alibi  fuisex  virtutibus  philofophum  tam  capita- 
lem  ornare ,  qui  etiam  pro  eo,  qui  eft  in  ipfo  ,  (ale, 
iplam  hanc  La&earum  noftrarum  inventionis  lau- 
dem  ,  fi  qua  eft  modo,  in  fe  &  focienos  fuos  tranf- 
movere  eft  conatus,  iemper  alieuus,  nunquam 
fuus,  &inhacipfain  Ariftotelem  de  tra&u  inve- 
6tiva  Plagiarius. 

C   A    P.  XXIII. 

Kemotx  du<e  objecliones.  Cofl<ei,  ejr  Laurentii  rationes  in 
nos  nulU.  Chyltts  an  finguis  crajsior  ?  Cttr  tot  ven<e 
rttbra  adinte/itna  ?  Non  fmpcrvcrum ,  qu<efiigtda 
&  exanguia  pauco  egere  alimento.  Intejitna  cur  multo 
egeant  ?  Totimperif/a  expttrgatio.  Rentbus cttr am- 
pli{sim<e  ven<e  ? 

NOn  minor  esl  virtus,  qttam  qturere parta  tueri,  ait 
Poeta*.  Plane  itaeft.  Non  diligentius  in- 
vcftiganda  veritas  eft,  quam  defendenda  ,  cum  in- 
veftigaris,  coutra  hominum  ingenia ,  calliditatem, 
argutias.  Id  hoc  capitc  facere  vifum  eft  ,  &  remo- 
vere  argumenta,  fiquje  negocium  faceitant.  Ea 
duo  funt ,  quibus  quidcm  momenti  aliquid  infit, 


»  uids:u. 


Venis  Latfeis.  xxv 

autponderis.  Nam  quihus  aliis  Coftxus &  Lau-  sw,//,'  */i 

rentius ' ,  in  cos  pugnant ,  qui  diverias  in  Mefaraeo  }^rumM'' 

venas  chylo  ,  divcrfas  fang  linj  ducendo  tribuunt  «■  4.«//?.^- 

(quod  nosquoque  facimus ,  dicimus  .licetlonge, 

ac  illi,  alitci)  ca  fponte  8e  ipfa  fiii  vanitate  ,  ex  jam 

dictis  ruunt  \  nec  didla  foiflent  ab  ipfis  unquam,  li, 

ut  illc  ait ,  aut  fenfu  cum  lahote  aliquo  uti  vojuif- 

fent ,  aut  temperare  potuiffcnt  iine  fide  ienluum 

incaffum  rationes  acervare.  Namvel  exploraro 

falfa  iumunt ,  cujufmodi  ifta  funt  ,fcnfttmnutlumin- 

tcr Mifir.itcas  difcrimcnfacere; omnes  fimt'es,excrtu,  10- 

lore,  contoitis ;  vel  ea,  quae  ipfa  in  quaeftione  &  con- 

troverfia  verfantur,  quale  iltud  clt,  omr.es  eadcm  lc- 

geac  tondttione  tcneri ,  ufdcm  operibus  perfunot.  Alia 

ita  frivola  iuut  &  inania,&  d.ou}h.oyi^u  t  dvctxsAisfa, 

rattcnts  ac confequcnti<e  expcrtta ,  ut  opera  fitabuti, 

dare  operam  iis  refellendis. 

Ei go  omitto,  &  ad  illa  venio  ,  quae  dixi  majoris 
roboris,  &  faltera  cumlpecie  aliqua  argumenti. 
Eorum  primum  hoc  eit.  Tenutjsimat  ejr  anqujhjsim* 
funthtevenx  ,  utvincit  fenfks.  Ch)lus  fanguim  etiam 
crajstorejl.  £>uomodo  igitttr  recle  aut  rcctpictur tn  eas, 
aut  per  eas  permanabit  ?  Alterum.  Vcn.e  Mefiraic* 
vulgatx  five  rubr<e  ,piurirn<e fttnt  ad  intejiina  ejr  tantum 
non  tnfntt<e.  At  quo  tanta  copta  vcnarttm  ejr  fanguwts , 
ntttriendis  corponbm  f  igidis  ejr  exangutbus  ?  Altm  tgt- 
tur  prtterera  earum  Jit  ufus  oportet.  At  quis  tlle ,  mji 
chyh  tranfpojitio  ejr  traduclio  ad jecur  ?  Firmatu r  ha:  c 
rario.  Vena  h<eplures  in  graciltbus  nttmerantur  intefli- 
nis ,  quam  in  crafis.  At  contra  fieri  ofbrtcbat ,  Ji  nutri- 
tionts  t/iis  provincia  feret  dehgata.  £>uts  enim  nefcit 
pluri  alimento  egcre ,  codtm  in  gcncre ,  tju<e  funt  majora, 
pleniora ,  pwgttiora  ,  quarn  cjttx  varia  hts  ejr  diverfa  ? 

Ad  primum  in  procliu  cftrefponfio.  Quidquid 
fit  de  chyli  craflitie ,  de  qua  non  difputo  (nam 
alii^fanguine  tenuiorem  faciunt,  quia  miuus  in-  d  Zcrbw,^ 
quiunteft,  quam  ille  excoCtus.  Craffefcitautem  ^i^f-1^- 
omne,  quod  coquitur.  Gaknus'contra ,  Nthil,  e  yTntjuu. 
ait,  ex  ventrc  ejr  tntefiinis  in  arterias,  ttt  ex  venis,fubtt.  M" 
£>uomodo  emm  ex  tam  craffo  graviqtte  nutrimento  qutp- 
piam  in  fe ,  cujus  habenda  Jit  ratto ,  UU  transfernnt  ?  ) 
Quicquid  fit,  inquam,  de  hac  craflitie,  nihil  ea  dif- 
tributionem  impedire  poteft.  Ita  enim  ab  aquofo 
cibi  vehiculo  diluitur ,  in  cam  rera  a  natura  com- 
parato ,  ut  vel  arctiores  venas  fubire  poife  videa- 
tur ,  fi  opus  fit.  Taceo  ,  quod  hoc  argurrjenti  ge- 
nus,  non  nos  raagis  quam  eos  urget,qui  objiciunt, 
&  inverti  ac  retorqueri  nullo  negocio  poteft.  Nec 
enim  vense ,  per  quas  ipfi  chylum  derivant ,  noftris 
funt  patentiores ,  aictiores  etiam  fortafiis  &  an- 
guftiores ,  ad  inteftina  cerre. 

Magis  premere  argumentum  altcrum  vidctur. 
Verum  huic  quoque  refponderi ,  &  multimodis 
poteft.  Primum,  uon  eft  ea  multitudo  iftarum  vfe- 
narum,  quam  vidcri  ifti  volunt,  fi  longiilima  inte- 
ftinorum  corpora  perpendas :  fed  ufu  venit  hic, 
quod  iis  folet,  ut  docent  Aitrologi,  qui  in  Ccelum 
uno  afpedu  &  quafi  prastereuntes  (uipiciunt.  In-. 
numerse  enim  his  ftclla;  videntur  ,  quaetamen  ,  fi 
diftindtisoculorum  obtutibus  obeantur  ,  mille  nu- 
merura  nonmultum  excedunt.  Secundo,  com- 
pcnfa  multitudinera  cum  tenuitate  &  parvirate. 
Capillares  enim  propemodum  omues  funt ,  &  mi- 
nimum  fanguinis  includunt.  Tertio  non  eft  per- 
petuum ,  ut  fi  exangue  fit  quippiam  &  irigidum, 
ldem  quoque  ftatimpaucas  venashabeat  &exi- 

D  d  guo 


• 


a  hbcU.de  Cttr- 
nib.ctrc.tnit. 
4.  de  morb. 


b  4.  i»6. 
Epid.zo. 


e  lib.i-epijl. 
ptnult. 


d  i  nphor.  7. 


e  3.F<ic  mt. 
1  i.dealra 
bile  C7. 
f  16. 


g  l-Tac.nttt. 
»3- 


»  4.  «/Tfsm. 


4  uf.pnrtx 


C  ibid.+.ufm 

p-irt.  1. 
d  A-ufpm. 
11. 

e  6.Pbyf.u 


f  i.Ethie.x. 
g  deconfta. 


xxvj  Gafyarfo  AfeHu 

2110  nutrimento  egeat.  Cerebrum  in  argumen-  ergonofird  tdem  prxftant  ?  Res  pauciflimis  ab- 
tuminfpice.  Metropolisfrigidi  eft ,  fi  Hippocrati  folvi  poteft.  Si  pra:parare ,  intelligas  ita  afficcre 
"  credimus,&  tamen  non  venis  modo  plurnnis  fca-  chylum  ,  qua  infita  vi ,  qua  partium  vicinarum  au- 
tet ,  quae  a  jugulanbus  in  illud  fubeunt,  qua  inter-  xilio  ,  ut  aptior  femper  ac  aptior  fiat  ad  fanguinis 
nis,quaexternis:  led  finubusetiam  fanguinis,  tan-  formam  induendam  in  jccore  ,  nonvideo  curid 
quam  aquaeductibus  quatuor  ingentibus  irrigatur.  muncris  dcnegari  eis  debeat  ?  Eft  enira ,  ut  recle 
De  frigidiore  vero  ventriculo  quis  nefcit  tritum  il-  Galcnus b  animadvertit,  nthii  qutcquam  in  corpore  no-  b 
Iud  &  pervulgarum.plus  multo  appeterc  cibi  fem-  flro  ociofum  aut  tmmobtle  :fed mobtlia  omnia,  &  varinm 
per ,  quam  pbflit  peragere  ?  Nihil  frigidis  iftis  je-  expedttumque  opm  efflcientia,  cum  decenti flruclura,  non 
juniolius.  Fames  illis  mater  eft.  CHiin  &  aqua  fecus  ac  Vulcani  tnftrumentaapud  Homcrum.  Sinillud 
vorax  ,  ait  Hippocrates *.  Cur  ?  nifi  quia  refrige-  velis  ,  quod  Galenus  dicit ,  prceparare  modo jecort'  ft- 
rat.  Et  noviego  aquaepotorem  non  ignobilem,  mtlltmo  -.mutare  infanguinem  prtu(quamd  adheparpcr- 
qui  facile  duos  capos  uno  prandio  conficeret ,  nec  veniat :  vel  ut  Fernelius  ,  '  conferre  rudtmentum/an- 
iine  pulmento ,  inficio,  cafei  quadra,  &  locum  ta-  gutnis,  qua/e per  dt/flcitones in  rubris  venis ,  qu<a  ante  he- 
men  relinqueret ,  ubi  reliquiarum  reliquias  recon-  par  /unt,  deprehendatur  j  equidem,  loquor  libere  ,  fi- 
deret.  Quid  multa?  Nemo  habuit  majorem  eden-  gmentum  id  puto.  Docuit  me  fenlus  evidenter, 
di  experientiam.  Etan  nonhoc  illudeft,  quod  nihil  incolore  mutatum  chylum  adheparufque 
Horatius '  aflerit ,  per  venas  iftas  perferri :  ibi  demum  antequam  fci- 

Nu/ia p/acere  diu,  neque  vivere  carmina poffunt,  licet  in  ipfura  excidat ,  modo  fubpallidum  ,  modo 
JO>u&/crtbuntur  aqtupotortbus.  fubrufum  conlpici.  Id  inequo  &in  vacca  pras- 

Non  alit  poeticos  fpiritus  plenus  venter.  Quar-  gnante  mihi  notavi. 
to ,  copiofo  alimento  prseter  partes  reliquas  opus      Sed  profedto  nec  hoc  fonuit  unquam  praepara- 
inteftinis  eft ,  quod  ad  excernendum  influentis  bi-  tionis  nomen ,  quod  ifti  pertendunt :  nec  vis  ejus 
lis  acrimonia  continuo  proritantur  tenuia  prsefer-  &  poteftas  eam  ullo  padx>  trahit  neceilitatera, 
tim ,  quae  &  primam  vim  ejus  excipiunt,  &  fui  te-  quam  ifti  fomniant.  Pra:parantes  artes  Ariftote- 
nuitate gravius etiam ab  eo quam  crafla feriuntur.  les^",  &  Galenus-Jftatuunt:  &nos  omnes  novi- 
Sane  tamdifficili  cum  humorenon  minimum  de-  mus  Coriariara  Sutoriae ,  Ferrariam  fabrili  raate-  ( 
fluere  alentis&  utilisfucci  eftcredibile,  &opus  riam  praeftruere.  An  igitur  illa ,  calcei  rudem  for- 
ergo  eflealium  fubindeac  alium  fuffici  in  locum  mam  corio,  hasc  fecuris  verbi  gratia  ferro  impo- 
ejus,  &  reponi.  Quas  arfatim  &  celeriter  evacuan-  nit  ?  Nihil  minus.  Illud  modo  prasftant ,  ut  in  eas 
tur,  dicebat  Hippocrates d ,  affatim  quoque  &  ce-  materias  figurae  illae  facilius  ab  propriis  artificibus 
leiitei  oportct  reficere.  Denique  non  nutritioni  induci  queant.  Sed  eft  haec  tota  resmultoinipfo 
folum  ,  led  expurgationi  etiam  corpori  deftinata:  humano  corpore  manifeftior.Praeparat  cibum  ven- 
'venae  illaefunr.  Is  veroufus,  quam  non  parvas  triculogula,  &  chyli  tamen  nihil  unquamvelle- 
venas  aut  paucas  requirat  praeclare  Galenus  in  viter  fimilein  illa  reperias.  Prseparant  vafafemi- 
exemplo  renum  r  oftendit ,  ad  quas  maximas  in-  nalia  femen  teftibus  i  quis  unquam  in  iis,antequam 
quit,  venas  perduci ,  non  quod mu/to  alimento  iiiiege-  cum  teftibus  committantur,  veftigium  aliquod  fe- 
ant,  fcd quodferofo  recremento  purgando  e  corpore  vacare  rainis  confpexit  ?  Praeparat  dexter  cordis  ventri- 
illos  oportebat.  Suppleverit  igitur  hic  quoque  Na-  culus  fanguinem  finiftro  ,  in  vitalem  ibi  fpiritum 
tura  magnitudinem  multitudine.  Atque  harc  cau-  exornandum ,  nec  tamen  vitalis  fpiritus  fpeciem 
fa  inter  caeteras ,  quas  dedi ,  familiam  fortaflis  du-  ullam  aut  imaginem  ,  aut  rudimentum  illi  unquam 
cat.  Quod  autem  contra  adferunt  aliqui ,  purga-  imprimit.  Atque  idcm  eft.ne  fim  longior,de  plexu 
tionem  illam  per  inferiora  maxime  inteftina  obiri,  choroide ,  qui  in  anterioribus  cerebri  ventriculis. 
&  ideo  illis  potius  quam  tenuibus  venarum  ifta-      Quomodo  autera  fiat  haec  praeparatio ,  &  qui- 
rura  copiam  dandam  fuifle ,  fi  datas  expurgationis  bus  caufis  atque  auxiliis ,  ex  iis ,  quae  de  ufu  didhi- 
caufa  fuiflent,  id  malim  docere  illos,  quam  ita  nu-  rus  fum,  fiet  perfpicuum.  ubi  &  de  venarum,quam 
deaffirmare.  Galenusquidem^  nihil  taleexcipit,  fingunt  cuptccTucr{ ,  ideft,  conficiendi  fanguinis  vi 
loco  ,  quo  eum  ufum  proponit  &  fuadet ,  praster  ac  poteftate.  Illud  hic  obiter  obfervo ,  cum  prae- 
fcnfus  teftimonium ;  omnis  ratio ,  multo  propiore  parare  fuccum  hepati  venae  noftrae  dicuntur ,  non 
via  per  tenuia  protrudi  quod  moleftiam  toti  creat.  id  illas  agere  in  hepatis  gratiam.  ratione  enim  fic 

&  confilio  ducerentur.  Sed  primo  &per  fe  fui 
oble&amenti  caufa ,  tum  neceflltate  quadam,  qua 
fit ,  ut  cum  duo  corpora  congrediuntur  ,  unum  in 
aliud  non  poflit  non  agendo  vira  fuam  exerere. 

Refertur  adadtionem  partisetiam  Senftts ,  de 
quo  ipfo  quoque  ambigi  poteft ,  infit  necne  venis 
noftris  ?  Non  multis  verbis opus  eft.  Quod  de 
aliis  venis  Galenus h ,  idera  de  his  cenfe ,  perfe&  bi&^ 
natura  fuafenfusomninoefleexpertesj^w^»- 
gere  velis ,  flve  urere  ,flve  incidere  ,flve  laquco  excipe- 
re.  Qupd  fi  fentire  aliquando  dicuntur ,  aut  etiam 
caufaGalenus-eft^&quiabeofunt.Voluntliiom-  fentire  videntur,  idnon  aliter '  profecto ,  quam 
nes ,  quas  chylo  ipfi  prasficiunt  Mefaraicas,  praelu-  aut  membranae,  quam  fibi  aliunde  adfcifcunt,  ope 
dere  veluti jecori ,  hoc  eft ,  quem  difpenfant  fuc-  aut  beneficio  adjuncl:i  proxime  nervi  confequun- 
cum,eundempraetereapr3eparare&tanquampraj  tur.  Idquod  necAriftoteli  Matuit,  qui  &ipfe,  k  3-^ 
♦olere  ad  ianguinis  futuram  fot mam  ac  fpeciem.  Nervus,  inquit,  ignem  no» patitur,  cum  vena patiatur. 

L  A- 


C   A    P.  XXIV. 

Lacled  an  chylum  pr*parent  jecori ,  ejr  quo  id  modo  ? 
Galenus  ejr  Fernelius  reprehenfi.  Prxparare  nonefl 
pr*formare,feu  conferre  quippiamform*  futur<e.  Sen- 
fus  Laclearttm. 

NOndum  ad  exitum  fuum  venit  de  propria 
La&earuma&ionedifputatio,  necdiu  tamen 
nos  tenebit.  Quasritur  prxter  chyli  diflribtttionem,alio- 
nemunere  ftveopere  teneaniur}  Qu3eftionis  hujusin 


11.  i.defc 
ctw[.s. 


i  ^.nf.p»rt. 
i6.uf.pmt 
i.depUU4- 


LACTIVM    S  E  V  VENARVM 
Lactearum  Vfus. 

C   A   P.     XX  V. 


De  Laciibus  ,fen  Venis  Latteis.  xxvij 

ad  achonem  confptrent ,  F/br<e  ,  Cdn?  Mrmbranje.  De 
venarum fbrts  ccnfutata  Fallopii  optnio. 


Ntequam  de  primo  Lactcarum  ufu  decerna- 


a  i.  dttoc 
affi. 


dtius ,  quam  ulus  dicitur. 

Vtrumque  Galeoi  adeoimitatione  fiet ,  qui  ipfe 
quoque  indeuju  Partium ,  cum  iexdecim  totisli- 
bris ,  Vfus  omues  fingulorum  membrorum  ,  eden- 
dis  a&ionibus  deftinatos  fuiifet  profequutus  quam 


mus ,  quem  ufum  diximus  proprie  &  fimpli- 
citer,  itatuenda  nobis  diricrenna  eft.qua  ab  aCtio- 
Exp/icatio  ufus  Laciearum  bipartita.  Partis  ufus  alius  ne  ille  fejungitur.  Ea  GaLno '  audtore  in  hoc  po- 
quapars ,  altus  quapars  cognita  ,  Galeni  librorum  de  fita  clt ,  quod  ille  partibus  a  lcft  fempcr ,  enam 
uftt  parttum  duo  fumma  captta.  Aclio ,  (?  ufus par-  ociofis  &  ceflantibus:  hxc,mfi  uegociolis  &  agen- 
tium,ejl  tCtyviav;  norma,acregula.  Difctpltnarum  tn-  tibus  nunquam.  Recte.  Elt  enim  nihil  a'iud  ulus, 
ter fe  nexus ,  &  connexus.  quam  quod  vulgo  iv^vjsla. 1  appellatur  ,  id  eft ,  ad  s  : " " '  "* 

utendum  qucedam  aptitudo :  adtio  autcm  (emper 

REftat  ut  declarata  aclione  Lactearum ,  ag-  %mm  eft  2&w, ,  id  elt ,  efficiens  motio  ,  d  Ib, 
grediamur  ad  explicationem  iliarum  ufus.  quo  fupra  jara  explicatum  elt.  Oritur  vcro  ex  . 
Erit  hazc  omnis  bipartita.  Exponetur  primum  ad  alia  ditferentia,  quae  eft  ,  quod  idem  ufus,  etfi  par- 
fungendum  redte  atque  ordine  munus  fuum  ,   te,  io  qua  ineft,  non  fecus  quam  actio  ipfa ,  natura 
quemadmodum  aftecte  fint,  fcu  quam  opportune  &  dignitate  prior  eft  ,  ut  praxlare  Galenus  contra 
probeque  comparatse  &  compoiita: ,  qui  eft  ufus  Epicurum ' ,  &  Afclepiadem  difputat ,  adtione  ta-  ' 
■rpm.9.  "partis  propne  &  limpliciter.  Tum  docebitur,   men  his  omuibus  modis  eft  pofterior.  Quomodo 
quantum  earundem  mventio,  coguitio  &:  explica-  enim  poftenor  ea  non  fit ,  in  quam  totus  refcrtur : 
tio  ad  rem  omnera  medicam  &  phibfophicam  cujus  inprimis  gratia  membns  anatura  eftdatus 
nomentura  habeat ,  &  utrique  quantum  lucis  ad-  atque  iugenitus :  qua  tanquam  regula  &  norma 4 ,  d 
^rat ,  quiufusipfe  quoque  partis eit , fed  cognitas  omnis  cumillius ,  tum  partis  ipfius  perfedtio  ju-  &9' 
a  nobis  ac  perceptas ;  quique  ni  fallor  ,  Vtilitas  re»  dicatur  ? 

Quod  fi  quando  Galenusdixit' ,  tempore  qui-  e  u*f+.i%. 
dem  ,  tcu  ut  iple  loquitur ,  -rf  y.vuri,  poiteriorem 
actione  ;  digmtate  vero  priorem  ,  prseftantiorem- 
que  Vfum  illum,nihil  id  nobis  officit.  Ncquaquara 
euim  cura  hsec  ita  dixit ,  intellexit  ufura ,  de  quo 
exadtiffime  ultimo  tandera 4 ,  quantum  doctrina  uos  hic  agimus,  qui  ad  a&ionem  coraparatur ;  fed 
ifta  ufuum  ad  rationem  omnem  explicationemque  a&ionis  lpiius  tinem,  id  eft  ,  ufum  ,  qui  ab  a&ione 
naturse  ad  etholcgiam,  ad  medicam  2^yuintt  partis  toti  corpori  accedit.  Et  merito  actioni  fuas 
•zr&yiaxr.v ,  fyycTnvaiv  conferret ,  demonttrandurn  huuc  ufum  anteponit,  non  ea  folum  caufa  ,  quia  in 
fibi,  explanandumque  putavit.  Sapienter,ut  Ikpe  eum  aCtio  ,  ut  in  finem  fertur ,  eoque  iudepto  cef- 
folet.  Eft  enim  certe  non  parti  modo  cuique  fuus  fat  (eft  autem  finis  natura  fua  iis  femper,  qux  fiunt 
quidamufusproprius,quera,ceuxg/.7^£/a  utfufe  ejusgratia,  prseftabilior :  )  fed  illaetiam,  quod 
docleque  idem  Galenus '  actione  metimur ,  non  latius  ipfe  multo,  quam  iita  patet ,  &  ad  plura  per- 
fecus  ac  membri  ipfara  ivOvia*  (quod  quamad  tinet,  non  unam  partem ,  feduniverium  corpus 
adtionem  eft  appoiitum  maxime ,  tam  maxime  complexus. 

fuos  omnes  numeros  obtinet;}  fed  h  bet  ipfa  quo-  Hoc  vero  ita  explicato  conftitutoque  ,  aciionis 
quecognitio,  utrerum  cxterarum ,  itapartium  perfe&ione  partisomnem  cum  ufum  tum  tC<pvla* 
humam  corporis  fuas  utilitates,  qua  fcilicet  vel  ad  judicari  seftimarique  :  &:  repetito  praeterea  ex  jara 
adtiouem  ahquam  ueceiTariam  humanis  ufibus  llla  dictis  propriam  &  praecipuara  Lactearum  fun&io- 
refertur ,  vel  m  aliaium  &:  aliarum  rerum  cogni-  nem  in  chyli  verfari  diftnbutione  ,  minime  difBci- 
tiouem  viciffim  nosinducit ,  nonin  eadem  modo  le ,  opinor  ,  fuerit ,  deomniearumtumufu  ,  tum 
difciplina ,  fed  fa:pe  in  diverfis  &  toto  genere  a  fe  tu<pwi*  pronunciare.  Nimirum  duo  ,  non  plura  , 
abjunctis.  adionis  omnis  perfe£tio  rn  debito  illi  membro  re- 

Habent  fiquidem  hoc  omnes  artes d ,  &  fcien-  quirit ;  alterum  ,  ut  lingulse  ejus  particulse  ;  alte- 
tise,  ut,  tanquam  in  catena  a<  ticuli ,  nexa;  inter  fe-  rum,  ut  quse  in  eo  £c  m  illis infunt  omnia  ad  colen- 
fe  aptseque,  communibus  quibufdam  vinculis  jun-  dum  efficiendumque  munus  fuura ,  tanquam  col- 
gantur ,  &  quafi  cognatione  quadara  inter  fe  con-  latis  in  commune  viribus  confpirent  ac  confen- 
tineantur.  Quod  adeo  verum  eft  ,  ut ,  ii  Ciceroni  tiant. 
&i.de  credimus' ,  ne  virtutis  quidem  phiIofophia,etliin      His  enim  ceu  limitibus  rem  hanc  totam  jam 

alio  plane  ac  diffimili  genere ,  abfque  naturse  con-  olim  Galenus f,  natura  duce  definivit;  &  illud  prae-  { [  V port.t* 
fideratione  contemplationeque  ad  vitam  beate  &:  terea  ,  partem  cui  adfunt  ifta  ,  ea  efle  abfolutione  5,cr  I0' 
cum  ratione  degendam  aut  fufficere  fibi  poffit.aut  perfedioneque ;  utfi  veltantillum  ejusautperi- 
fatis  fuam  dignitatem  tueri.  Sed  utrumque  ipfum  mere  aut  commutate  conere  ,  totam  ipfam  tollas 
ufum  explicemus.  aut  pervertas.  An  ignur  habent  lfta  omnia  LaCtea: 

noftra:  ?  Habent  vero,  nec  id  cuiquam  obfcurum 
C   A   P.     XXVI.  enr"e  Pote^ aut  dubium  ,  quifquis  diligentius  ali- 

quando  de  iis  confideraverit.  At  de  lilis  quidem, 
Ifus partis  ab  acttone,  quibw  dijferat  ?  Galentts  a  contra-  quas  infunt  in  ipfis ,  mox  videbimus ;  de  partium 
dicltone  vtndicattts.  Vftts  fd  ,  qua aziione  ,  prafian-  vero  fingularum  e  quibus  condita:  conftint ,  con- 
tior  ?  Aclionis perfeclto  dtto  tn parte  requint,  non plu-  centu,  confenfione  ,  concordia,  qua,  ut  continua- 
ra.  Partium  organi  acltonem  edentU  quadruplex  i<a-  ta  quadara  cognatione  confpirant  in  fuam  tundtio- 
rietus.  Partes  finguU  Laciearum  ,  quemadmodum  nem  ,  inde  seltimari  potent. 

D  d  2  Partium 


jjffmrt 
'9. 


Cicero pro 
'rcbt*. 


a  4.x/>  io. 

7  uf.  tm.it. 
dedifmor.6. 


d  6ufp.\y 


e  7- 
f.io. 


xxviij  Gafyaris  Afellii 

Partiuraoreani,inquitGalenus<',  unam&ccr-  nihtlrcfer t  quiefcatid \  quod  trabh ,  an  moyeatur.  Ar 

tam  exfe  adtionem  promentis ,  ali*  funtinipfa  que  de  fibris  redisfimul  ac  tranfverfis  ,ta  res  eft. 

adionis  caufa  (partes  principes  has  alibi  vocat ; )  Quid  de  fibns  obhqu.s,  de  carne,  membran.s  ?  11- 

aliaeitafehabent,  utfine  iisnon  fiatadtio:  alia.  larum quoque finguhe,  quod  fuumeft.agunr. 


faciunt,  ut  earum  ope  melius  fiat :  atia.  denique  ad 
harura  omnium  fpedant  confervationem.  Nulla 
harum ,  quod  mireris  in  tanta  pauctate  (tres  euim 
omnino  funt ;  Ladeis  noftris  deeft.  Vis  caufam 
diftribut.onis  principem?  Ecce  tibifibrasredtas, 
&  tranfverfas.  Visalias?  en  fibras  obliquas ,  Car- 
nem ,  Membranas. 

De  fibris  non  me  fugit ,  quod  etiam  fupra  mo- 
nui,  eas  venis  Vefalium  omnino  negare :  Fallo- 
pium,  etfi  admittit  (quamvis  argre  id  quoque  , )  ni- 
hil  tamen  prorfus  eorum  quze  nos,  iis  tnbuere.  Sed 
rectas  tranfverfafque  his  venis  noftris ,  ut  &  aliis, 
principis  partis  in  vicem  efle  ,  facile  ratio  vincit. 
Nara  nec  partem  ullam  aliam  fimilem  illis  repe- 
rire  in  corpore  eft  .  quae  una  eft  &  pra_cipua  prin- 


b  uf.part.it. 


c  i.Tacnat. 
8.  s.uf.p.H. 

14,-ufp.ult. 


Fibrac  obliqu_e  ad  meliorem  diftributionem  fa- 
ciunt.  Vetant  praecipitarc  chylum  ad  jecur ,  dum 
contendunt  fe  viciflGm  &  explicant.  Eadem  ejuf- 
dem  prasparationi  ferviunt,  qualem  quidem  expli- 
caviraus.  Nam  inrer  moras  caftigatur.  Privatam 
quoque  partis  codtionem  promovent ,  cum  elabi 
non  finunt ,  quod  femel  fuae  nutritioni,  fuifquc  ne- 
ceflitatibus  illa  fepofuit. 

Carofibrarum  fpaciisinterfufa,  vicecaufsecft 
fine  qua  non.Quippe  explens.qua.  inter  illas  inani- 
tates  i  tum  ipfas  jungens  ac  uniens  fimul ,  fpacium 
eis  prsebet  contrahendi  fe,  laxandique ;  fimul  con- 
tra&ioni  opitulatur ,  quam  disjund:a_  a  fefe  &  di- 
vullse ,  quomodo  recte  obirent  ?  Eidem  praepara- 
tio  chyli  debetur,  &propetota.  Nam&carnis 


cipis  partis  *  praerogativa.  Et  jam  ante  oftcufum  cujufque  partis  proprium  eft  coquere ,  quod  in  ea 


eft :  &  fibris  ac  membranis  ipfa  calore  pra_ftat ,  ut 
jam  oftendimus. 

Membrana,  quas  venis  propria  eft ,  tutela.  inpri- 
mis  ac  cuftodise  comparata  eft ,  non  carnismodo 
&  fibrarum ,  fed  &  coerciti  conclufique  intra  illas 
fucci.  Id  quoque  adfert  commodum,  oranibus 
membranis  commune ,  ut  cum  diftendi  promte, 
&  rurfus  contrahi  apta  nata  fit,  fine  periculo  nunc 
minorem,  nunc  multo  majorem  chyli  copiam  ad- 
mittat ,  prout  res  fcilicet  &  ufus  ac  neceflitas  po- 
Membrana  afcititia  &  exterior ,  qua  ve- 


eft ,  re&as  tradtui ,  tranfverfas  pulfui  praeefTe.  At 
enim  tractu  &  pulfu  omne,  quantum  eft,  dittribu- 
tionis  munus  perficitur.  Accedit  Galeni '  auctori- 
tas,  qui  commune  id  ait  naturaltbus  ommbus  inftrumen- 
tis ,  ut  non  nifi  fibrarum  minifterio  beneficioque 
moveant:  tum  arteriis ,  quarum(quod  quidem 
hancad  rem  pertinet)  eadem  plane  eft  qua.  vena- 
rum  ratio  ,  perfpicue  fibras ,  quibus  tranfmittant, 
attribuit''. 

Quibus  omnibus  fit,  ut  facile  fcorfim  a  Fallopio 
fentiam.  Quid  enim  contra  ille  ?  Vult  ad  folam  ftulant. 

SvaxnLhna*  datas  venis,  nerumpantur  aviolentis  ftitasextra  jecur  ven_e  lfte  fuut ,  ad  cuftodiam 
fanguinis  occurfibus ,  extenta  illarum  ope  in  om-  ipfa  quoque  refertur.  Data  ldeo  eft ,  ficut  vcnis 

Trahere  autem ,  aut  pel-  cseteris  quoque  /  ut  longo  illo  quod  eft  ab  hepate  (  i-Am.v 


ne_  partes  vense  tunica. 
lere  duplici  argumento  negat.  Altero  a  ftruclura  eo- 
rum  petito.  Quia  ita,  inquit,  latent  in  membrana, 
ut  poteftate  potius ,  quam  a<5tu  inefle  videantur ; 
tum  ita  intertextae  funt  &  in  fefe  mutuo  implica- 
tae  innexaeque,  ut  moveri  nullo  modo  poflint.  AI- 
tero  afinfu.  Quianec  contra&io  inillis,  necdi- 
latatio  cernitur.  At  cerni  debebat,fi  traherent  pel- 
lerentque  ,  exemplo  gula_,  uteri ,  aliorum.  Atque 
exhisillud  tandem  concludit ,  tra&um  illum  ea- 
rum  &  pulfum,  quia  fiat  illis  quietis,  nonnifi  aequi- 
voce  ita  dici  pofle.  Nolo  hic  illud  negare ,  ad$v- 
tar^Hou)  etiam  facere.  Ulud  ajo  ,  quas  contra  tra- 
<Stum  pulfumque  iftarum  fibrarum  adfert  rationes, 
minime  mihi  videri  militare.  Etenim  fibneift-e, 
etfi  non  ita  confpicuae  funt ,  tamen  confpiciuntur, 


ad  inteftina  itinere  tuto  eas  deducat,fulciat  &  cum 
Mefenterio  ac  vicinis  partibus  colliget.  Eo  quo- 
que  prodeft,  quod  fenfum  eis  pr_ebet,  quoex- 
tra  hepa.  conftitutis ,  non  miuimura  ad  provifum 
propulfumque  noxiorum  ac  moleftorum  illis  erat 
opus. 

C    A   P.  XXVII. 

Ex  iis,  qua  infunt,  Temperies  quid  Laclearum  aclioni  ac- 
commodet  ?  quid item ,  qua  confequuntur,  allor,  Uvi- 
tas ,  tenuitas ,  &  raritas  tunicarum ,  fibrarum  duri- 
ties  ?  Temperics  frigida  &  ficca  robur  parti  &  con- 

Jlantiam  tnprimis  tribuit.  Albor  materU  necejsitatem 

fequitur*  fors  ctiam  lavitas. 


£^  On  fatis  eft  ,  ut  diximus ,  fi  partium  organi 


&  vere  ac  reipfa  funt ,  nequaquam  poteftate  tan 

tum.  Id  quod  fateri  ipfe  Fallopius  cogitur,  modo  JL^I  fingularum  fuasquasque  ad  promovendam 

conftare  fibi  velit.  Quomodo  enim  earum  ope  illius  adtionem  vires  inteudat  ac  conferat :  opor- 

extendi  merabrana  poteft ,  fi  non  funt  ?  Illud  de  tet  hoc  amplius ,  ut  ea  quoque  ,  quae"in  parte  qua- 

motu  fenfui  confpicuo         ^ og  tV©- ,  nihilad  libetinfunt,  Temperies  puta,  Qua.  confequun- 

rhombum.  Non  omnium  fibrarum,  fed  carnofarum  tur,  Quae  acciduut,  mutuas  eandem  in  rem  operas 

tantum ,  quales  in  gula  funt ,  ut  ipfe  fatetur  Fallo-  tradant.  Hsec  enim  illa  funt,inquit  Galenus 4 ,  per  _  i.«^J 

pius ,  proprium  eft  manifefto  &  perfpicuo  cum  quae  &  agit  pars  qua_libet  quod  debet ,  &  prseftat 

motu  trahereaut  pellere.  Nec  detextura  quod  qua;  agenti  funtex  ufu.  Et  ifta  igitur  nobis  viden- 

dicit ,  quidquam  cogit.  Cordis  quoque  fibrse  va-  da  funt. 

rie  &  multipliciter  intertextse  funt ,  an  ideo  mo-  Ac  in  Temperie  quidem  non  eft ,  quod  diu  ira- 

veri  earura  opera  cor  definit  ?  Iam  quod  eum  tra-  moremur.  Sive  enim  ipfamet  facultas  illa  eft,  fivc 

6tum,quifitpartenonmota,ex  Averrhoe, utin-  facultatis  primum  &  proximum  inftrumentum, 

quit ,  _equivoce  tantum  traclum  efle  affirmat ,  in  quantam  ad  omnera  adionem  vim  habeat ,  igno- 

eo,  ut  nihil  hic  dicam  aliud,  aperte  Ariftoteli  con-  rari  nullo  modo  poteft.  PerTemperiem ,  inquit 

tradicit,  cujusha_cfunt* ,  ii  Jl'  ss%v  S^^ipi ,  xivo-  idem  Galenus6,  qu*  propria  fubjlantia  eft  cujujqne  b 

[A.wxX  thKov\(&  ,  ?j  ,u -i/ei/l iXKHv,  Cum  fit  traclus }  partu ,  magnaex parte  organum  quodvis fuam  aclionem 

nanctfci 


uf.p.ibii. 


De  Lattibu*  }{eu  Venis  Lacteis.  x  x  v  i  i  i j 

nancifci  invenies ,  fi  ratione  ejr (itis pondcnbus  rem  exa-  fariara  &  tanturn  non  propriam  moliuntur?  Per 

mtnes.  Etfane  frigiditas  &  ficcitas ,  utcujuspro-  conformationem  ,  refpondenc  ,  poft  Hippocra- 

%  ySimpi.  de  priumeft  concendere*partes,adducere&inunum  tem",  Ariftoceles h,  &  Gatenus',  Nifi  ficdivifa  »  Hjp.« 

t&*im'a'  cogefe  >  tum  iifdem  prseftare  ftabilitatem h  ac  fir-  effet  in  digicos ,  nifi  digiti  ita  diftincti  articulis ,  ita  l™f£l\J' 

b  s/.Meth.    mitudinem  ,  non  poteft  non  plurimum  pra:rer  ca:-  fibi  invicem  oppofiti ,  nil  complecteretur ,  nil  te-  '°- 

tera,&  fibrarum  augere  robur  &  ad  omnem.aclio-  neret.  Chylura ,  ut  ad  rem  noltram  veniamus,  dif-  ^.9.'tof 

nis  conftantiam  proficerc.  Scitum  iilud  eft,  plus  tribuunt  Lactea:.  Quemadmodum  peragitur  dif- 

pofle  vires  junctas  &  unitas.  Sed  rcfertur  inprimis  tributio  ifta  ?  A  fibrispcr  Temperiem  fuara  ;  fed 

ad  privatam uutritlonera  ejusvis,  quxactiocft,  nc  vacilletquid  aucclaudicct  titubetve,  pra:tcr 

ut  oftendimus,  fingulis  partibus  communis.  Tem-  caztera ,  imo  fupra  cartera ,  pracftantc  (iios  ufus  & 

ti.Fac.m.  peries  enim  illa  eft  ,  ait  Galenus  c ,  qua  pars  qua>  tanquam  operas  reliqua  totius  vehae  compofitio- 

t}'  libettum  familiaria  fibi  allicit ,  complectitur,  co-  ne.  Et  hosergo  Vfusexplicarc  oportet ,  qui  foli 

quit :  tum  aliena  a  fc  fcgregat  atque  cspcllit.  adhuc  cx  iis  fuperfunt ,  quos  proprie  6c  limplicitcr 

Inter  ea ,  qua:  conicquuntur,  eminent  &  pra:-  partis  Vfusdiximus.  Fiet  id  hoc  capite  &  ordine 

cipuam.animadverfionem  requirunt ,  Tcnuitas  &  ipfo  illo  ,  quem  fupra  J  proponendis ,  qua:  Lacteis  d  Jttp.cii. 

Raritas  ,  qua:  in  tunicis  iftarum  venarum  cernitur,  accidunt,  in  Hiftoria  tenuimus.  Nam  quot  fint,  & 

quain  jecurfe  infcrunc  potifltmum  ,  fed&extra  qualia  ,  quam  varia  itcra  &  multiplicia ,  fatisjam 

jecur.  Vtrobique  ufum  prrebent  non  conterancn-  ibi  dictum  declaratumque  eft. 
dum.  In  hepate  in  caula  funt,  ut  &  citius  in  ipfum      r.  Figuram  habcnt  Lactca:  teretcm  &  oblon- 

&  pluribus  modis  chylus  tranffumatur  ,  quem  gam,  quia  ad  reraotam  partera  diltribui  fuccum, 

d  fi.«/>.io.  ufum  Galenus d  luis  quoque  Mefaraicis  tribuit,  etfi  quem  vehunt ,  oportebat.  Eft  enim  fupra  carteras 

falfo.  Extrajecuridpraeftant,  ut  racilius  ejus  be-  omnes  ejufmodi  diftributioni  figura  hxx  accom- 

neficio  incorpora  iplis  1  ubftrata  ,  quicquid  ineft  modatiflima ',  qua  &  idco  Vaforura  rcliquaorania  ?  dedifcr. 

eiibAgim-  chylo  ccenofa:  humiditatis ,  utHippocrates' lo-  genera,  arteria*  puta,  vena:  &  nervi  funt  donata.  rnorbi- 
quitur  ,deponatur ,  &  ficquodreliquum  ejuseft      n.  De  Lsevitate ,  qua:inextima  tunica ,  jam 

purius  defa:catiufque  ad  hepar  perveniat.  egimus.  Ina°qualitas  vCro  illa  &  veluti  afperitas 

Non  eadem  in  carteris  hujus  generis  dignitas,  &  interior  ad  chyli  moram  non  nihil  facit,  &  per  eam 

explicatus  habent  faciliores.  ad  meliorem  quandam ,  qualifcunque  ca  fit ,  pra:- 

Fibrarum  illa  mcdiocris  durities,  qua^frigidse  paraiionem.  Q^ioenimquidmoramtrahitinpar- 

f  \.i$pr*f»i.  /&  ficca:  parti,  &  ex  lenta  materia  conditse  affidet  te  diutius,  eo  coquitur  ab  ea  rectius  &  felicius ,  ut 

4'     tantum  uon  neceffario ,  quem  habeat  ufum  notius  illud  non  male  huc  poetx  conveniac , 
cft  quam  uC  pluribus  dici  debeat.  Habent parvx  commoda  magna  morx. 

Album  earum,  five  ut  Plaucus  albitudo,  uc  Var-      ir  i.  Cavis  fuis  &  veluci  mcacibus  deftituta:  fi 

ro,  albor  ,  nihil  habet  ad  ufum  peculiare.  Nempe  eflent,ne  diftributio  quidem  chyli  ulla  effet.  Hinc 

rnateria: ,  ex  qua  condica:  primum  vena:  ifta:  func,  fieri  adeo  videmus ,  uc  occlulis  obftructifque  his 

ideft, feminisneceflicacemfequicur,ucinca:ceris  ceu  canaliculis,  aboleacur  quoque  continuo  ac 

omnibus  partibus,  quibus  origo  ex  illo  eft.  pereat  ipfa  diftributio.  Etrecte  Galenus',  dvd-  fdedifer. 

g  Gd.  i.pro>     Simile  de  lasvitate  eft  ,  fi  Galeno*  modo  fides  deme  venx  fttnfiio  eft  ,  non  qtta  corpus  illa  efl ,  fed qua  mor ' 7* 

jw.u.       e^  Et       en-m  j^^jgfj^  comicacur ,  ubi  asquali-  meatum  habet.  Prarcipuus  hic  ufus  eft.   Sed  cum 

ter  fcilicet  percocta  anacura  fueric  ,  icaucnulla  aliusexcipic  ,necipfe  levis,  quodiniis  meacibus 

pars  ejus  ettugeric  vimac  faculcacera.  Sicamen  tanquam  cv  <pvAa,^, id  eft,  in  cuftodia  chylus  non 

ex  his  quoque  ufum  omnino  velis ,  non  decuit  per  continetur  modo  ,  fed  incorruptus  etiam  ac  inte- 

lsevia  vifcera  inteftina  &  jecur  venas  nifi  la:ves  &  ger  pra:ftatur  confervaturque.  Vt  enim  extra  ve- 

a:quabiles  undique  perducere.  nas  effufus  fanguis  inquamcunquc  partem  ,  uuo 

i  excepto  corde,  concrefcit  mox  putrefcitque;  ita  ^r^3' 

CAP.     XXVIII.  chylo  quoquc  ufu  venit ,  fi  ex  vafis  fuis  alio,  quam 

accidunt  Laclets,  quos ex fe ufus  in  aclionu commo-  »  hePar  «^f  Scilicec  vim  quandam  nec  me- 

dumpromant>  i.tigura.  iu  Jfpem.<s.  m.  O  dloCrem  ha^et  lo,CUS  C0^TP^  '  ?      coIIoca- h  f.r 

<va,  &Meatus.  iv.ValvuLinieaubus.  x.Angu-  tum ra eo eft  uc docec  Ph.lofophus Mft* 

ftia.  vi.Continuitas.  vn. Numerus,& Magnitudo.  c  iv.  Valvularum,  quas  obditas  raeat.bus  mtus 

vxii.Sttus.    ^.infertto.   x.  Modus  inferttonis.  foras  dlximus -  unus  ldemclue ;hie  >  llUI  ^tensom- 

K.Crufiaauttntntefttnis.  Kir.MePs.xAi.G/an-  mbus  m  partibus  ,  quibus  adfidcntilte,  ufuseft; 

j/        •      r         t&***~**iiJ.    »    >      -  lmpedire  fci hcet ,  ne  quod  femel  haultum  elt  raa- 

d>tU,qu£tn  Me  enterio.  Htppocratt  tt/x.  n>  -nXuctTu-  K     .      .          .   7*  ,  ,                  ■  rr 

s     Jj\  *  /iL:~,«„...,  fil.„;*,«fi  v«i„   h  u...  tena:,  mani  atque  irnto  Iabore  reraeet  viciliimac 

di?  autd}  Fauopu  meatus  oleaqtno  i.  Bolus ,  teu  buc-  _   '     .     ^            .    ,     «       n.  u  j 

adulcis  reftagnetinpartem  ,  unde  haufturaeft.  Idquod 

adeo  exacte  hic  prseftant ,  ut  nec  digitorum  com- 

D  partis  integritatem  ,  plenamque  &  perfe-  preffu  nec  alio  nifu  ullo  retro  cogere  unquam  fc- 

dam  abfolucionem  non  neceflaria  rainus  func  mel  concepcum  in  iis  liquorem  etfi  varie  id  cona- 

^Uje  tlli  accidunt ,  &  communi  Compofitionis  no-  tus  potuerim. 

mine  a  Medicis  comprehenduntur  ,  quam  aut  ipfa  v.  Perangufta:  funtin  hepate  &ad  inteftina. 
Temperies  aut  qux  Temperiem  confequuntur.  Vtrobique ,  ut  quam  fieri  potcft  in  minutiflimas 
Nimirum  non  per  illa  ,  quam  per  ha:c  fecius  aut  partes  divifus  diftraCtufque  chylus,  illinc  crahatur, 
aguncparcesidipfum,quodagereapca:naca:func,  hicalccretur  commodius  minima  quaque  lui  par- 
aut  ad  fuos  &  neceflanos  ufus  opportunitatefque  te  a  vi  hepatis  contactus '.  L^Jjit? 
inftruuntur.  Organum  apprchenfionis  manus  funt.  vi.  Continua:  funt  omnes ,  &  partcs  unius ,  fe-  un.i.  x.dui. 
Qui  actionera  tam  infignem  ,  tam  homini  necef-  orlim  nuHa  ufquam,quod,  ut  redte  Ariftoteles  ^de  *  e^  9 

Dd  3  venis 


A! 


a  GdA-uf. 
p.iy.  Aullor 
lib.de  anjt. 
vivor.  tju*de 
intcjVfit*. 
b  Gal.ibtd. 


ibi.&>c.i$. 


d  ^.ufp.i. 


I6.uf.p.ii 


f  Gd.i.uf. 
f.17.  i.uf. 
part.3. 


g  4.iifpart. 
i.&  17. 


xxx  Gajparn  Afellti 

venisanimadvertit,  nifi  fua; origini  continuas  ten-  xi.  A  Crufta  oblinente  gracilia  inteftina ,  io 
derent  fuccum,  quem  vehunt,  confervarfe  illaefum  quam  finiunt,  duplex  commodum  illis  accedit. 
inviolatumque  nequaquam  poflent.  Quippe  pro-  Primum,vicem  tanquam  operimenti  exhibet  ofcil- 
fluens  ab  origine  calor  is  demum  cft ,  qui  fovens  lis  earum  ad  intcriorem  inteftinorura  capacitatcm 
tutanfque  fuccum  facit ,  ne  aut  concrefcat  inutili-  hiantibus ,  oe  obliteratis  illis  occaecatifve  a  fordi- 
ter,  aut  etiam  putrefcat.  bus  chyli  aut  pereat  diftributio  abolefcatque  ,  aut 

vii.  Plurimaefunt,  &fufa3peromniainteftiua,  fruftretur  faltem  ac  interpelletur.  Deinde ,  veluti 
eaeque  parvae ;  non  una  aliqua  &  ampla.  Primum,  pro  filtro  eft  ,  per  quod  fenlim  &  ccu  guttatim 
ne  crafHe  &  inutiles  chyli  partes  fimul  cum  inuti-  chylus  ad  eadem  ofcilla ,  fugendus  ab  iis ,  appellit 
libus  temerein  eas  fubeant.  Deinde,ne  quid  fucci  fefe  atque  infinuat. 

utilis  eas  praeterlabatur,  &  fi  quid  illius  urium  *ea-  xi  1.  Adeps ,  praeterquam  quod  ufum  praebet 
rum  aut  alterum  ordinem  fubterfugiat ,  id  com-  ceu  mollis  ftrati,  cui  incumbant,  calorcm  quoque 
prehendatur  in  aliis.  Tum ,  ut  citiflime  quidem h ,  earum  fovet ,  quo  fic  ejus  ope  tum  tradtio  ipfa, 
quemadmodum  oportebat,  non  tamen  confertim  tura  praeparatio  felicius  abfolvatur. 
&  tumultuarie  fiat  diftributio.  Denique ,  ut  ne  xiii.  Ad  eandem  caloris  rem  Glandulae  quo- 
continuo  cibo  ingerendo e  vacare  cogamur.  quod  que  faciunt ,  ut  jam  olim  obfervatum  audtori libri 
fieflet,  hominema^jjv  ^^//«^faceretjraptim  de  utilitate  refpirationjs ''.  Praeftant  eaedem  iftis  b  spur.fe}. 
&  abunde  quod  ingeftum  ejus  eft ,  per  viam  am-  venis  illos  quoque  ufus,quos  praeftare  caeteris  Me- 
plam  exhaufto.Numero  Mefaraicas  vulgares  mul-  faraicis  vafis  diximus  ex  communi  fententia  ;  qui 
tum  ac  multum  fuperant.  Non  injuria.  PIus  multo  erant ,  inftar  propugnaculi  firmare  eas ,  qua  divi- 
chyli  ad  totius  providentiam  jccori,  quam  fangui-  duntur  &  in  divortia  varie  abeunt ;  mox  fulcire  iu 
nis  intcftinis  in  privatam  nutritionem  debetur.PIu-  reliquo  progreflli  ac  tuto  deducere.  Qui  ufus  ea- 
rimaead  gracilia,  paucioresautferenullaeadcraf-  rum  utnon  funt  contemnendi ,  itameo  judicio 
fapertinent.  Id  quoquc  rc&e.  Illa  nempe,  diftri-  maximus  &  Pancreatis  praecipue(fi  tamenhoc 
butioni;  ifta,  extretioni  inprimis  ferviunt.  Illa,  non  principii  magis,quam  fimplicis  glandulae  fubit 
fucci  alibilis ;  ifta ,  faecum  &  purgaraentorum  in-  vicem  ,  de  quo  fupra  dubitavimus )  ille  eft ,  quera 
utilium  funt  receptacula.  facile  candor  illarum  infignis  &  fubftantiae  ipfe 

viii.  Locumimoin  ventre  obtinuerunt.  Cu-  modus  arguunt ,  cccnofiorem ,  crudiorem  &  puv- 
linae  enim  corporis  &  nutrimenti  officinae ,  cujus  guiorem  chyli  partem  in  fefe  corrivare  ac  combi- 
ibifedeseft,  famulari  eas  oportebat ,  bajulorum  bere  (modo  nondiflimili,  quo  in  fcetujecur  feu 
d  inftar ,  qui  triticum  ex  agris  ad  communera  ali-  placenta  uteri  nuncupata ,  quod  in  materno  fan- 
quem  urbis  locum  ceu  furnum  coquendum  ibi,  guine  faeculentura  eft  exhaurit  in  fefe  &  abfor- 
mitigandumque  in  panem  deferunt.  bet, )  quo  fic  quod  reftat  illius  purius  liquidiufque 

Quod  venis  &  arteriis  minus  in  abdito  fitae ,  &  ad  hepar  ,  in  fanguinis  ibi  formara  induendura , 
magis  in  propatulo  funt ,  id  vaforum  illorum  di-  fubeat  &  permaneat.  Atque  hoc  omnino  illud  efle 
•  gnitati  tributumeft*.  Vtenim,  neceflitate  nihil  mihi  perfuadeo,  quod  Hippocrates' dixit  ,  oV*  iM .degim- 
fortaflis ,  itadignitate  minimeparumillisutrifque  'nXpa.Tu^a, ,  6kh  *J  a  JsW.  Hoc  en\m  nXpctTwSis 
concedunt,fivefuccumfpedies,quemdifpenfant;  nihil  aliud  mihieft,  quam  chyliilla,  quam  dixi 
five  munus  etiam  officii ,  quod  per  fe  &  prima  ra-  ccenofior  &  impurior  portio.  Quos  cnim  Fallo- 
tione  in  folius  jecoris  gratiam  comparatum  vide-  pius^ponit  infima  hepatis  raeatus ,  quiinGlan-  k  devemt 
tur.  Confuevit  autera  natura  feraper  quod  di-  dulas  &  Pancreas  inde  porre&i,oleaginofum  quen-  0^erv,'i' 
gnius  eft ,  ei  de  tutiori  quoque  ac  digniori  Ioco  dam  fuccum  flavum  &  fubaraarum  in  illas  eru- 
providere^.  d:ent  deponantque  ,  mihividere  nondumconti- 

1  x..  Inferuntur  in  inteftina  omnes ,  nulla  in  ven-  git.  Et  quod  de  fucci  amarore  dicitur,  id  fatis  Pan- 
triculum  ,  nec  minima  quidem.  Ratio.  Quia ,  ut  creatis  caro  convincit  falfi,  ita  palato  grata,  ut  in- 
recte  Galenus* ,  etfi  fibi  parum  in  hac  re  conftans  de  vulgo  etiam  nomen  invenerit ,  Dulcis  boli,  feu 
(nam  ventriculo  quoque  fuas  Mefaraicas  alibi  ad-  Dulcis bucceae,  ut  quidem  Carpus  annotavit. 
dicit,  etfi  paucioresj  digeftionis  organum  eft  ven- 

triculus ,  nondiftributionis.  Fieri  nullo  modo  po-  C  A   P.  XXIX. 

terat  ,  cura  agant  neceffitate  naturae  quicquid  u  Vflhu4    m ex  LJearum  cornitione  Medico  &  Phi- 


agunt ,  quin  crudum  &  rudem  adhuc  chylum ,  fi 
ad  ventrera  etiam  pertinerent ,  direptum  ex  eo  ad 
hepar  traducerent,  nonfine  ingenti  ceconomiae 
totius  corporis  coufufione ,  &  irreparabili  co&io- 
num  fuccedentium  detrimento  ,  quarum  nulli  re- 
dintegrare  datur  quod  peccavit  quae  praeceflit. 

x.  Ad  inteftina  nifi  hiarent  ofcillis  fuis  hirudinum 
inftar,  ficut  diximus,  nectrahere  poffent  adfe 
chylum ;  &  promifcue  pellentibus  in  ea  inteftinis, 
non  chylus  magis ,  quam  quae  mixta  ipfi  funt  re- 
crementa  atque  reliquiae  confeclii  cibi  ad  hepar 


lofopho  accedunt.  Eorum pr<e  prioribus  dignitas.  Du- 
plices  effe-t  alios  communes  utricjue,  alios  Medico  magis 
proprios.  lllt  Phyfiologici  appellati.  Ex  iis  primus  ex- 
plicatus.  Sublata  gravifsima  controverfia  de  officio 
Mefaraicarum.  Oclo  omnes  de  illo  fintentU  falfi  con- 
vtfia.  Vena  hermaphrodittt.  lacobus  de  Partibus,  Zer- 
bus,  Carpus,  Majfa,  Laurentius ,  alii,  varie  notati,  aut 
confutati. 

QVos  hactenus  recenfuimus  La&earum  Vfus, 
ex  eorum  numero  omnes  funt,  quos  fimplici- 


per  ipfas  concederent ,  nunquam  ibi  fanguinis  fpe-  ter  ac  proprie  efle  ufus  diximus ,  qui  in  A  ctionem 
cie  re&e  exornanda.  Qupd  probe  Galenus  vidit,  fcilicet  referuntur  toti  corpori  utilem  ac  necef- 
&ideo  fuisquoque  Mefaraicis  eum ,  quemvere  fariam.  Supereft  deiis  videre,  qui  ex  earum  co- 
noftris  damus,  infertionis  modura  adfcripfit,  ut  fu-  gnitione ,  ut  Galenus  loquitur ,  Philofophis  &  Me- 
pralaudatisipfiusineamremlocisdocuimus.        dicis  accedunt.  Qui  etfiin  fecundum  Iocum  ac 

ordinem 


i.dr.i. 
b  ibid.c.i. 

d  ibid.C.l^. 


m  1.  Polit.t. 


De  Lacltbm  ,Jeu  Venis  Lacteis.  xxxj 

ordinem  conjedti  a  nobis  funt ,  nihil  tamen  vidcri  fungi ,  led  divei  fis  temporibus  &  defcriptis  inter- 
debent  primis  illis,  firatione  modo  rem  fcrutari  vallis,  nunc  inuno,  nuncin  altero  deditas:  alii 
placeat ,  inferiores  ;  fuperiores  etiam  fortaflis  &  contra ,  una  &  eadem  omnes  conditione  frui ,  id- 
praeftantiores.  Galenus  quidem  certe  ita  hujus  que  nulla  viciflitudine  temporum  ,  una  cademque 
T7.uf.part.  generis  Vfus  magnificat,  ut  cum"  perfccfrflima;  iimul  humorum  congrelTione.  Neciftisintcr  fe  (a- 

Theologice  principia  contineri  iis  dicat  j  tumfolis  tisconvenit,  dumquidam^,  praecipue  &primo  V.hmb.i» 
naturae  totius  comparari  fcientiam  affirmet.  Quin  loco  deferendo  chylo,  fccundo  loco  &  minus  lan-  ^tulif 
idemeorundemexplicationem  cum  tTaSub  com-  guini  operam  dare  puenant.  Denique,  nc  quid  i-fi*».t*.i. 
parat,  qui  ante  Deorum  aras  a  ltantibus  concini-  deht  ad  meptiarum  curaulum,  reperias ,  qui  m  du-  t.il 
tur :  alibi  vero  etiam f  hymnis  ipfis  facris  praefert,  bium  vocent ,  eodemne  dudtu '  promifcue  feratur  1  z'r^  « 
&  majori  dignam  attentione  ait,  quam^omnia  humoruterque,anfecundumlatusfuumqui(que,  &fl(7m'ori 
Eleufiniorum  aut  Samothraciorum  facrorum  my-  quafi  dimidium  loci,  i&o  ceu  fcedere,  cum  altero 
fteria.  Quicquid  fit,  noneftopus  vino vendibili  padtus. 

fufpenfa  hedera.  Ipli,quanti  fiut  ,facile  per  felo-      Iam  difficultates ,  quibusconflictantur  hxom- 
quentur.  Noseos,  cum  multi  plane  fint nec co-  nes fentcntias  ,  quaritaefunt.quaminexplicabiles^ 
dem  omnes  referantur ,  ad  duo  lumma  five  capita  Omitto  illam  de  ventriculi  venis  opinionem ,  de 
five  genera  redigemus, ut  alii  fint  Philofopho  cum  qua  mox  fuo  loco.  Qu*e  circa  Mefaraicas  verlau- 
Medico  magis  c.ommunes :  alii  huicquamilli  ma-  tur,  inprimisquotquot  funt  apertiflime  fenfui  ad- 
gis  proprii.    Adferemus  ex  utroque  gcnere  ali-  verfautur,  quifoii  uutritioni  deftinatas  itaperfpi- 
quos,  qui  fcilicet  in  mentem  nobis  venient,c  mul-  cue  arguit  vincitque  ,  ut  ne  Fernelius  quidem  in- 
tispaucos:  (nam  omnes  quis  poflit  ? )  a  prioribus  ficiariid  aufusfuerit.  Senfus,  inquit ,  docct  foh nutri- 
adeo  captoinitio,  quos  Phyfiologicos  tantifper  tioni  dclcgatas ,  five  fuccum  fpetles ,  quem  intra  fe  coer- 
ap[  ellabimus ,  dum  vocis  aptioris  nobis  copia  liip-  cent,fiveipfam  in  inteflina  infertionem.  Naturse  quo- 
pcditet.  Ex  his  quefaciuntinjuriam,cujusdignitatemmagisquo- 
Primvs  facile ifte eftj quod illa per  eam  con-  cunque  Erafiftratoeuntimminutum.  Quid  enim 
troverfia  &  nulloprope  negotio  tollitur,  quaillud  alienius  ab  ejus  artificio,  folertia  ,  providentia, 
tam  faspe  multumque qua:(itum  hactenus eft,  cbyli  quam  una  eademque  particula  ad  fun&iones  duas, 
ad jecur ,  &  vicifiim  ,[anguwis  a  jecore  ad toca  cbyli  dif-  tam  inter  fe  diflitas  ,  tam  repugnantes  fibi  &  nullo 
tributio  ,perquas  vias  obeatttr ;  icu  ut  alii  proponunt,  aptas  ordine  ,  tanta  cum  rerum  perrurbatione  ab- 
Pereafdemne  venas  Mefiraicas  tum  nutritio  ,  tum  dijlri-  uti?  Natura  ,  inquit  Ariftoteles  wNatura2  genius, 
butio  fit ,  an  alU  nutritioni  apta  &  confiitut*  fint ,  alt£  uno  non  nifi  ad  unum  utitur ,  &  nunquam  quicquam  tale 
dtfiributioni.  Nihil  eft  amplius,  quod  ambigere  nos  facit,  quale  De/pbicus gladius  efi. 
linat ,  iuventis  femel  &  conftitutis  Lacteis.  Patet      Nec  vero  minus  per  fe  fingulae  laboranr.  Qui 
luce  clarius ,  alias  ducendo  fanguini ,  alias  ac  toto  folum  chylum  vehere  contendunt ,  nunquam  ex- 
genere  ab  iftisdiverfas  vehendochylo  allegatas.  plicabunt ,  perquasalias  five  vias  five  venasindi- 
Patct  item ,  quoties  opus  eft  pofle  &  chylum  nihil  gentias  inteftinorum  lubveniatur.  Qyj  praeter  chy- 
impediente  fanguine,&  hunc  viciflim  nihil  obftan-  lum  fanguinem  quoque  ferre  afleverant ,  fed  alias 
te  illo,quo  oportet  tuto  ac  certo  itinere  commea-  eas  atque  alias ,  ecquod  dant  difcrimen  inter  illas, 
re.  Hicvero  Vfus  five  utilitas  quanta  fit&quan-  utitaeflecredamus?  Nam  differre  oportere ,  ut 
tum  habeatad  rem  medicam  &  philofophicam  nulloalio  aut  colorecerte,  &  contentisquis  non 
momentum ,  docere  poteft  inprimis  ipfa  quasftio-  intelligit  ?  Atque  idem  incommodum  eos  quoque 
nis  iftius  difficultas ;  tum  fcntentiarum  varietas,  manet  nihilo  minus ,  qui  utrunque  omnes  facere 
qua  laborat  ut  difficultatis  femper  ,  ita  vanitatis  ac  autumant,fed  tempore  alio  atque  alio.  Nam  quod 
falfitatis  propc  feroper  index  ac  argumentum :  de-  ajunt  dilutiorem  in  iis  fanguinem  videri ,  nihil  eft, 
nique,acclanflimeomnium,incommoda&  diffi-  imo  falfum  eft.  Nullus  prope  aliis  in  venis  aut 
cultates,  quibus  maximis  &  plurimis  urgentur,  craflior  apparet  aut  nigrior. 
qui  fecus  fentiunt.  Ac  de  difficultate  quicbmhu-      At  maximisoranibus  difficultatibusobruuntur, 
jus  quaeftionis  quid  attinet  plura  dicere  ?  Tamar-  qui  quarta  in  opinione  funt.  Coguntur  hi  dare 
dua  ,  tam  obfcura  &  lubrica ,  maximis  etiam  inge-  (quod  &  dant  ultro "  nonnulli)  nulla  traclus ,  nulla 
niis  vifaeft  ,  utnec  fenfufatis ,  necratione  quid  co&ionis,  nulla  nutricatus  omnis  certaefle  aut 
ftatuendumeflet ,  pervideri  aut  difpici  pofle  pro-  definita  aut  rata  tempora.  Quod  quidaliud  eft, 
fefli  ingenue  complures '  fuerint.  Varietas  fenten-  quam  potiflimum ,  idemque  primura  natura;  mu- 
tiarum  tanta  eft ,  nulla  ut  in  omni  medicina  majori  nus ,  quo  continetur  aniraantiura  omnium  falus, 
in  contentione  verfetur.  Octo,  aut  pluribus  etiam  fine  quo  non  eft  vitam  vivere ,  nulla  lege  ftata  aut 
opinionibus  agitatur.  praefcripto  regi ,  nullum  modum  ,  nullum  ordinem 

Sunt  qui  per  folas  ventriculi^venas  perferri  ad  tenere  j  omnia  cafu ,  omnia  vi  ac  impetu  ,  &  ato- 
hepar  chylura  velint ;  per  Mefaraicas  uutriri  tan-  morum  tanquam  incurfione  geri  atque  adraini- 
tum  inteftina.  Contra  alii  utrafque  utrique  mune-  ftrari  ■,  tum  vero  infatiabili ,  facraque  &  obfccena 
rideftinant*,  in  numero  folum  fadto  difcrimine.  fame  perpetuo  partes  omnes  attineri  abfumique, 
Plerique  defolis  Mefaraicis  difceptant ,  (vulga-  hoc  eftinmorbo  continenter  &  line  intermiflio- 
tas  fempcr  iutellige  )  quorum  quatuor  fa&iones  ne,  tanquamin  Bulimo  aut  Diabete  jacere?  Co- 
funt.  Volunt  alii  folum  chylum 6  vehere :  alii ,  &  guntur  dare ,  eafdem  venas  ad  eadem  inteftina  re- 
hunc  &  fanguinem  praeterea,  fed  divifis  veluti  &  latas  ,  fimul  radices  efle,  fimul  ramos:  ramos  , 


n  Lauren:. 
4  Htft.q.t. 


e  Ternel.6. 
Phyl.i.Mtr- 
ctt.l  1.^.4. 
clfift.ym.X. 


f  apud  Co- 
fttum  Ubcll. 
proprit. 

P  Gtl+.uf. 
pvt.Z. 


h  Rhxful. 
ad  Almanfor, 
cabite  dt  ve- 


1 


> 


♦ 


a  in  i.  i-A- 

vic.  docl.  s . 
fum.i.  ci. 


Vejal  s-  c.  I. 
Argcnteritu. 
d  lcubert. 
parod.q.  de- 
ead.i. 


xxxij  Gajfpam  Afellii 

trahereab  inteftinis.  Coguntur  dare  ,  eademea-  Quas  fententia  Mercatieft*,  qui  ut  nihil  abfurdi  r  W.i.r 
rundem  venarum  ofcilla  iimul  dilatari  laxarique  practermittat ,  nefcio  quas  practerea  nulli  vifas  un-  '  <»■' 
firniil  contrahi  ac  adftringi:  illud,  dum  fanguinem  quam,  nulli  videudas.niH  cui  ipfe  oculos  fuos  uten- 
deponunt&  velutivomuntininteftinaihocdum  dos  dederit,  carneasin  vcnisfibras  comminifci- 
chylum  abiis  exforbcnt  &  hauriunt.  Denique,  tur ,  quarum  rubrocolore  ita  pra?afficiatur  pra?- 
cum  in  eo  nobis  omnes  afTentiant ,  fibrarum  ope  ttngaturque  idem  fuccus ,  ut  nullo  negotio  calefa- 
totum  diftributionis  opus  perfici ,  coguntur  illud  ctus  in  fanguinem  vertat :  &  ob  quas  fieri ,  inquir, 
quoque  dare,  re&as  omnes  fibras,  qux  traclui  fer-  dum  coquuntur  in  venis  humores  ,  ut  rubrum  in 
viunt ,  trahi  rapique  fimul  &  femel  non  in  diverfa  urinis  fedimcntum  apparcat.  Praetereo  de  fangui- 
modo'  fed  plaue  etiam  in  contraria.  ne  dicere  in  his  genito,quem  nonnullis  eorum  fan- 

Qjiod  argumentum  ita  Iacobum  •  de  Partibus,  guinis  rudiroentum  magis ,  quam  fanguinem  ,  feu, 
Zerbum,  Carpum ,  alios  torlit  adflixitque  ac  per-  ut  Epicurus  diceret ,  quafi  fanguinem :  nonnullis, 
culit ,  ut  comminifci  hermaphroditas  nefcio  quas  fanguinem  qurdem,  fed  imperfe&um :  casteris,  ab- 
&  androgynas  in  iftis  venis  fibras ,  fine  certo  prin-  folutum  expletumque  omnibus  fuis  numeris  &  pla- 
cipio  ,  fine  capite  (puto  etiam  fine  cauda)coa<5H  ne  fanguinem  appellare  placet. 
fuerint  ,  quibus  ut  fanguifugis  promifcue  utrin-  Dinmuut  totam  controverfiam  venae  noftr£e,& 
que  adomnem  traclum  facultas ,  quse  prazfidet,  fecundum  eospronunciant ,  qui  funt  apartene- 
abuteretur.  Cujus  commenti  abfurditas ,  puto,  in  gante.  Quippe  docemur  autopfia  ,  vulgatis  qui- 
caufafuit ,  curhoc  argumentum  a  Laurenfo  etfi  dem  Mefaraicisabunde  fanguinisefle ,  fedabhe- 
propofitum  ,  fine  tamen  omni  refponfione  ,  pru-  pate  immiffi :  in  venis  chyli,ne  volam  quidcm  ejus 
denti,ut  opinor,fiIcntio  prscteritumfuerit.  Scili-  aut  veftigium  cxtare  ,  quaetamen  praecipuo  pro 
cet  religiofiora  funt  facra  tacita.  fundamento  erant  adverfas  fcntentia;.  Vnde  idem 

Mercatus,  Inepttm ,  inquit ,  eji  dubttare,  inJitnevenU 
C    A    P.     XXX.  fangutnis  vis  effeclrix  ejr  Jignum  ignorantix.  Clarum  id 

Vfvs  Pkfioloticm  fecundtts.  Explodttur  vis  ^  Mefaratcrs   cju.  affluunt  fangutne.  Quam  inaniter 

quis  non  videt?  Imo  Mercate ,  utlervem  ulud 
vetus, 

Xoyciq  df^ei^a  t  Xcyciq  tt^ovtu  <n  , 
hoc  eft  ,  utpro  vcrbis  repcnam  verba ,  parpari ,  iF.gri 
fyncipitis  &  cucurbitam  quarrentis  fignum  eft , 
quod  Mefaraica:  vulgata;  fanguine  aftluunt ,  ex  eo 
concludere  illas  cufxa}o7nieiv,fanguificare.  Necvero 

SEquitur  fccunda  utilitas ,  quae  ad  eam  contro-  illud  te  juvare  poteft ,  quod  Galenum  alicubi  di- 
verfiam  pertinet ,  qua  de  venarum  cxtra  jecur  xiffe  adfers,  pituitam  in  fanguinem  verum  facefle- 

re  iis  in  venis ,  quae  a  cava  perducuntur.  Nihil  hic 
fubfidii  eft  ,  &  in  caducum  parierem  inclinas.  Per 
pituitam ,  crudiorem  fanguinis  partcm  ille  intelli- 
git.  Qyomodo  autem  is  in  fanguinem  perfectum 
migret  iftis  in  venis ,  idem  explicavit  clariflime  & 
docuit ,  non  venarumid  ope  ,  fed  caloris  in  fan- 
guine  infiti  evenire  ,  qui  ubique  in  melius  promo- 
veatillud  ,  cuiinfidet.  Idquod  egregie  exemplo 
mufti  in  vafe  bullientis  declaravit h ,  non  vafis  be-  h  4  «/>^? 
neficio  ( quis  enim  tam  vacui  capitis ,  hoc  ut  cre- 
dat  ? )  fed  fui  caloris  ad  finceri  vini  perfectionem 
provehentis  fefe  ac  promoventis.  Quem  locum 
pulcherrimum  a  nemine  hactenus  expofitum  dili- 
gentius,  id  unum  eft  ex  illis ,  quas  vehementer  & 
faepius  miror.  dXKc*  x.a&i\ilofi9ip  ^cv  pinlpcn  ,feddor- 
mimus  in  majoribtts. 


<nm  venarumextra  jecur.  Calenus  htc  Jibt  non  con- 
fentit.  Recentiores  mire  dtjfecli,  omnia  mtfcent,  omnia 
movcnt ,  nibtlpromozcnt.  hlr&venarum  carne&ru- 
brjique.  Merctiti  fomnium.  Alia  ejm  cItotju.  Pttuita 
in  venis  qucmodo  in Janguinem  faceffat  ?  Mujium  in 
dolto,  (jua  fe  vi  ad perfccitonem  vtnt  promoveat  ? 


Equitur  fecunda  utilitas ,  quae  ad  eam  contro- 
verfiam  pertinet ,  qua  de  venarum  extra  jecur 
euftctloTmifiairi,  id  cft,(auguinis  confectrice  vi  difce- 
ptatur ,  tam  incertam  illam  ,  dubiam  &  impedi- 
tam  ,  ut  ne  Galenus  quidem  ipfe  fatis  ea  in  re  fibi 
conftiterit.  Qui  cum  paflim  venis  iftis  eam ,  de 
^i.uf.par.c.  qUa  agimus,  vim  conceflifTet " ,  tandem  doctus 
Yf.Y/ufpar.  meliora fputo  ab  ^ifculapio  fuo ,  qui  dormienti 
mu  i  F<de    9uot'es  hbitum  eft,  adftitit ,  &  fomnia pituita  quam 
7emper\.de  purgati fima  mifit)  erroris  eosarguit  manifefti 4  qui 
^&j»fentireiiL 

Quae  rcs,  &  Galeni  inconftantia  in  diverfiflimas 
fententias  &  contrarias  adeo  pofteros  diftraxit, 
coiumb.i6.  aliis  vim  omnem  ejufmodi '  removentibus  a  venis : 
aliisomnemd  tribuentibus,  &quidem  folis :  caete- 
ris  dividentibus  veluti  fententiam,  &  ut  Iupiter  ille 
Homericus,  partem  negantibus,  partem  dantibus. 
Ajunt  hi ,  vi  &  natura  lua  nihil  tale  potefle  venas, 
polfe  adjutas  hepatis  in  eas  influxu.  Quem  influ- 
xum  ita  varie  rurfum  interpretantur  ,  facile  ut  vi- 
deas  omnia  movere  &  nihil  promovere,  aut,  quod 
eft  verius ,  omnia  dicere  ,  &  nihil  dicere.  Quid 
enim  varium  magis ,  imo  varum ,  dum  alii ,  quod 
influit  vim  &  facultatem  efle  pertendunt:  'caeteri 
nequaquam  ,  fed  inftrumentum  tantum  ,  calorem 
fcilicet ,  cujus  ea  vis  lit ,  ut  quamcunque  fucci  in 
venis  partcm  proxime  contingat ,  eam,  quafi  vir- 
gula  divina ,  aptam  confeftim  reddat ,  ad  formam 
fanguinis  induendum  ;  eidemqueruborem  indat, 
qui  primus  eft ,  inquiunt ,  actus  caloris  in  dulci  & 
albamateria.  Scilicet  utquondam^, 
Grex  lotus  in  agris , 
J  'raus  fcabie  cadit ,  ejr  pomgwe  porci , 
Vnaquc  livorem  confpecla  ducit  ab  ttna. 


C   A  P. 


XXXI. 


c  VidcLau. 
rentium. 


f  luvcnal. 
Sat-i- 


Vfus  Phyjiologicus  tertius.  cuptdrucnq  in  jccore  ubi Jiat, 
cjuomodo.  Opiniones  ejuinque.  ^uatuor  aliorum 
ea  de  re  opiniones  nihili.  Lacleis  nulla  cum  vcnis  bepa- 
tis  c&teris  communio.  FiJJum  jecoris, 

NOn  minus ,  quam  de  venarum  extra  jecur 
cupa\u)o-\ ,  fanguificatione  de  ea  ,  quae  perpe- 
tratur  in  ipfo  jecore ,  vulgo  litiuni  &  altercationis 
eft.  Vt  confulto  eosprseteream  ,  qui  hepati  om- 
nem  plane  cu[A,d.ruoiv  fangttificationem  adimunt  (nec 
enimeft  hujus  loci  talis  executio)adhucquinque 
minimum  iuter  opiniones,  tanquam  totidem  inter 
fcopulos  jactamur,  etfi  credere  poflumus,  tantum 
non  ad  fcopulos  imus. 

Prtma 


1 .6.  Vefd. 


>/bth*nch- 


|B_&H  1. 

ttem 


ijturtnt. 


i  it  *tr* 

<M.  F*. 

3.F*. 
IWJ. 


T)e  Lactibtts ,{eu  Venis  Laclew.  xxxiij 

Primazft.,  fieri  fanguinem  *  iu  venis  hepatisfolis,  hepar  perveniat  chylus,  fegregatam  jamavca;> 

a  yiinnata  illis  atque  ingenita.  Quid  hepar  in-  ejus  perSplenicum  ramum  melancholicam  ejus 

quies?  Nihil  magnum  aut  memorabile  ,  &:  tamen  portionem,  ad  Lienem  perferri,qui  non  alia  qoam 

aliquid.  credo  ne  prorfus  nihttfit  &  inteftabile.  hac  caufa  infra  jecur  locatus  fit ,  qua  in  unuiri  Me- 

Affunditur  venis ,  utftabiliateas:  ut  vetet  coale-  farakse  coeunt  ac  congrediuntur.  H_c  fcntcntia 

fcere&infe  mutuo  confidere  j  ut  calore  fuo  vim  recentiorcft,  &  Varolium  *habet  auctorem.  Al-  b  M  ■■■■  i« 

earum  cuu£^™^tJjuu,fanguiftcatricem  promoveat.  tera ,  focium  hepati  dat  ad  fanguincm  conficien- 

Secunda ,  abfglvi 1  m  jecoris  fimis ,  quodjecoris  dum  ,  aut  certe  \icarium  fubdit ,  eaquerc  ferri  ad 

fiflum  vocant ,  in  qu_  e  porta:  ramis  excidat  chy-  ipfum  non  minus  quam  ad  hepar  chvlum  per  Me- 

lus,  venisnihil  ad  eam  penitusaut  opera:autvi-  laraicas  autumat.  Antiquior  haec  eft,  fed  quam 

rium  conferentibus.  multi  recentiores  aut  fequuntur ,  autfaltem  dam- 

Tertia  ,  '  perfici  in  port„  radicibus ,  non  vi  ipfis  nare  non  audent.  Putantur  iuea  Plato  &  Arifto- 

iufita ,  fed  accerfita  ab  hepatiscarne  ;  perrectum,  telesfuifle,  quorumille',  Lienem  oxftetyeiar  ,  id  c 

omnem  in  ejufdem  heparis  carncm ,  nutnend_  llli  cft  ,  expreflam  hepatis  imaginem ,  ut quidem  ver-  ° 

deponi ;  inde  ,  quodnutritioni  fupereft ,  pelli  &  m  tit  Ficinus  (nam  Galenus  aliter  ; )  hic  - ,  wnXuyn  ;  |    -  '• 

cavae  radices  abripi.  5  i?_-_7($*  y  hcv  \cbcv  rmcc. ,  id  eft  ,  hepati  oppoli- 

^uarta  ,  abfolvi  *  quidem  in  port_  radicibus,  ut  tum  &  velut  addterinum  feu  fpurium  hcpar  dixit : 

vult  prior  opinio ,  fubeunte  in  eas  per  tenuifljmas  nec  id  tantum  ,  fed  vaporcs  etiam  vagantes  dtver- 

venarum  tunicas  vi ,  a  carne  hepatis  derivata  :  cae-  tere,  attrahereex  ventriculo  &  concoquere  ,  ut 

terum  abfolutum  nequaquam  omnem  ,  led  par-  qui  fanguineus  fit.  Quin  Hippocrates  quoque  & 

tem  folum  ejus ,  quanra  fcilicet  alendae  fat  eft ,  ef-  Galenus  authores  laudantur ,  nec  fine  caula  for- 

fundi  in  carnem ,  reliquum  recta  per  anaftomofes  tafle.  Hippocrates  '  quidem  certe  bepate  affeclo,  *U<Ut*cr. 

tranflumi  in  radices  cavae.  inquit ,  Lien  elaborat  fangutnem.    Apud  Galenum 

£>utnta  ,  naturam',  &  qualitates  caeterasfan-  ^hscleguntur ,  Lien  attrabit  ch,lum  ajlomacbo  cr  in-  ^**^ 

guinis  a  venis ;  ruborem  ab  hepatis  carne,  in  quam  tefttnis,ut  bepar.  Taceo  Alexandrum »' ,  Aret„um ",  g 

erTeratur,trahere,idquemoraento,  &alios. 

Ex  hisquoque  totopinionum  fcopulis  ven_mo-      Vtramque  lententiam  ralh  damnant  venaeno-  tbnmuwmm. 

ftrae  nos  expediunt.  Nam  profecunda  pronun-  ftrae  ver_  chyli  diftnbutrices,  &  Galeui  ftabiliunt. 

ciant,  quantum  quidem  mihi  oculorum  argumen-  Nulla  enira  vel  rainiraade  illis  ad  fplenem  perti- 

to&  conjecturadeprehendere  adhuclicuit.  Per  net ,  aqua  chyli  aliquam  partem  poflit  capere. 

carnem  enim  hepatis  difpergi,  in  eam  definere  Quod  autem  Archangelus  commentuseft,  per  vas 

obliterarique  ufque  animadverti,nulla  interim  no-  venofum  e  ventriculo  chylum  rapcre  Lienem  ,  vi 

tata  deprehenfaque  cum  vafisejus  caeteris  com-  dent  ipfe,  qui  neganti  hoc  Averrhoi '  &  ejus  ratio 

munione  munensaut  focietatis.  Quod  fiitaeft,  nibus fatisfaciat. 
quis  non  videt,  in  ipfara  carnera  hepatis  exonerari 
chylum ,  elaborandum  ibi  in  fanguinis  formam  at- 
que  fpeciem ,  inde  craffiorem  ejus  partem  in  ra- 
mos  portae ,  fubtiliorem  utilioremque  in  cavse  ra- 
dices  excipi.  Sed  h„c  clariora  tempus  faciet,  &  a 
nobis  ipfis  fufius  alibi  explicantur. 


1  ctrmm  Ai  3. 
dePart.10, 


C    A    P.  XXXII. 


C    A    P.  XXXIII. 

Vftss  Phfiologictu  qmntus.  Refe/Iuntur,  cjui  putant  e 
ventnculo  quoqtte  thjbm  exfugi per  Mefaratcas.  Pro- 
ftratje  per  morbos  vtres  quo  modo  tam  celertter  ab  af- 
fumpto  ctbo  reficiantur  f  Cur : i,  $  a ; .  V>y. : •  tam  ctto 
reddant  per  urm.ts  qux  bibere.  Laclearum  nt  mintma 
ad  venmculum. 


Vfus  Pfofiolozicus  quartus.  Stabtiita  Ga/eni de  Licnu  of-  ^  _      ,        .         ...       _      ,  ,  , 

/cto  fentettta.  Varolttnova,  &  anttqua  Artftotelt-  C  Vccedit  qumta  ut.htas.  Ea  ad  quandam  de 

\oruin  refutata.  Lten  mbtlprorfus  trabere  e  vents  cMt  <->  ^}0  >  4U1 m  ventnculo  adhuc  eft  ,  difcepta- 

poteft.  DeLacleisnu^adeumperttnent.  tiunculam  refcrtur.   Tenet  commums  omnium 

'  1  opinio  ,  ejusquoque  nonnihuad  nepar  recta  aori- 

QVartamcognitionisLadearuranoftrarum uti-  pi.  Ac  videtur  ld  practer  Galeni",  &Hippocra-  i+»frti 

litatem  eam  ftatuo  vel  raaximam  ,  quod  de  tis*au&oritates,quasfupra  dedimus,  experimen- 

Lienis  munere  atque  ofEcio  ejus  ope  ac  beneficio  tis  quoque  firmari.  Videmus  quotidie  aegros  pro- 

explorato,  fcirealiquid  nobis  &  judicare  licet.  ftratos  morbi  vi  exhauftofque ,  ab  alTumpto  cibo 

Cujusreiignoratio  voluminajaranobispeperit,&  tantum  nonmomento  vircs  recipere.  Scd&ple- 

pariet,  nifi  amicum  aliquod  fidusin  tempore  nos  riquef  xutjuuQui.ccv,  ideft  eorura,  qui  immodico 

refpiciat.  Scribendum  enim  hodie  eft,  &  hoc  tan-  fefe  potu  proluunt  five  mergunt  potius  ^zXvucu- 

tum.  Sed  de  re.  Galeni  conftans  *  fententia  eft  ^cn  oaZ/2v ,  amphorarum  tempeltates  ac  barathra 

diTiqsctput  efle ,  id  eft ,  refpondere  ex  adverfo  Ve-  ocyflime  quod  biberunt  * ,  idque  paulo  minus  to- 

ficae  felleae,  &  ut  illa  tenuem  ac  igneam,  quam  bi-  tum  per  urinas  rcddunt.  At  utrobique  profecio 

lem,  ita  hunc  craflam  &  terreftrem  fanguinispar-  longe  propiore  &  compendiaria  magisvia  opus 

tem,  quam  melancholiam  vocant ,  abhepatein  eft  divideudis  in  venas,  quxingeftatuere  ,  quam 

fefe  rapere ,  eandem  mitigare  in  alimeutum  fui,  &  fit  ea,  qux  per  inteftinorum  &:  Mefaraicarum  tan- 

quod  ejus  edomari  non  poteft ,  per  conftitata  ei  tum  tra&um  ,  &  tot  ambages  ad  hepar  ufque  cir- 

rei  vafa  abjicere.  cumagitur.  Addunt  hisquidam  multo  per  ven- 

Huic  ejus  fententia:  duae  ex  adverfofunt.  Alte-  triculum  rectius  tutiufque  deduci  chylum  ,  quam 

ra,  quae  de  orEcio  quidem  Lienis  nihil  mutat ,  id  perinteftina,  quae  perpetua  bile  infeftantur  ,  hu- 

folum  negat,  abhepate  aUicere  fuccum ,  quem  more  chyli  bimgnitati  inimiciflimo  &  maxime 

conficiat.  Illud  fiquidsm  contendit,  antequam  ad  adverfo. 

Ee  Hujus> 


C  *.HftJtrt. 
13.  A. 


xxxiiij  Gafyaris  AfeUn 

Hujusquoque  opinionisfigtnentum  delcntve-  totius  animalis  communem  comportat,  quiseft 
nx  noitr32,quas  &  chylum  trajicere  ad  hepar  con-  omnium  qui  ignorare  poffit ,  quanto  in  noftras  re- 
ftat ,  &  ventricnlo  tamen  nc  unica  quidcm  vcl  mi-  ctius ,  quam  in  ullas  alias  nominis  iftms  notio  con- 
nima  fui  propagine  mifceri.  veniat  ? 

Quse  in  experimentum  adducta  funt,  nihil  dicta      vi  i .  De  fame  paflim  ita  philofophantur,ut  cjus 
labefa&ant  aut  veritatem  infirmant.  Nequaquam,  caufam  ftatuant  *  fuctum  venarum  a  ventre ,  qui  e  Gaieni., 
ut  aecrris  vires  mox  a  cibo  redeant ,  praecipitato  eo  veluti  pro  terra  fit  animalibus.  Monent  ha:  venae  &mfeAUf:7 
ad  hepar ,  &  inde  ad  partes  cazteras  opus  eft.  Va-  noftr£e,nequaquam  ita  fimpliciter&  promifcue  di- 
porum  id  bencficio  fit ,  qui  excitati  ab  ingefto  ci-  ciidpoflTe.  Si  enim  venasintelligimus  illas  exfuc- 
bo  inftaurant ,  reficiunt  ac  recreant  fpiritus ,  qui-  cando  chylo  dclegatas  (ut  videntur  intelligere  qui 
bus  animantium  vita  tenetur  &  viget  vcgetque,  ac  eam  ,  quam  diximus ,  rationem  famis  ineunt,  dum 
confirmatur  corpus.  Illius  vero  tam  celeris  eorum  terrac  ventriculum  comparant , )  fcire  licet ,  cura 
quae  bibuntur,  ad  urinaevias  praeterlapfus  longe  nullae  prorfusearum  ad  ventriculum  pertineant, 
aliae  funt ,  quam  qiue  adfertur  ab  iis ,  caula: ,  quas  nullo  modo  pofle  fu&um  earum  poni  in  famii  cau- 
»  ^u.nm.  diiigenter  Galenus * exequitur :  convenientia fci-  fis.  Sin  accipimus  alias  illas ,  quas  difperfas  per 
i3.i»M      jjcet  qua}itatis  t  humorum  tenuitas,  vaforum  laxi-  omnem  ventriculi  regionem ,  a  porta  ex  fplenico 
tasac  amplitudo,  robur trahcntisfacultatis ;  qui-  maxime  ramo  videmus,  amplius  qua;rendum& 
bus  confpirantibus ,  nullatam  longaefle  viapo-  perotium  confiderandum ,  vencequae  nutritioni 
teft,  qusenon  facile  acceleretur.  Quod  itaefle  &  fanguinis  ad  ventrem  traductioni  dicatae  fo- 
fatis illud  oftendit ,  quod  in  quibus  alia  ifta  funt ,  ii  lum  videntur  ,  quemadmodum  vcl  fugi  ab  aliis  (ut 
nec  per  urinas  femper  quae  bibere ,  &  faepe  Iongo  ita  loquar)  vel  ipfae  fugere  a  ventriculo  redte  dici 
poft  tempore  profundunt.  De  bilis  in  inteftina  poflint. 
prolapfu,  quod  fatis  fit  fupra  didum  eft.  Hinc      vin.  Qui  ingenio  uti  volet,  is  occafionem  na- 
repetantur.  Mihi  non  placet  -nwjzXoyHv ,  ideft,  dtus  venasiftasforteande  anaftomofi  quoque  illa 
adtum  agere.  venarum  per  hepar ,  quam  pingunt  quidam  an  fin- 

Occidit  miferos  crambe  repetita  magi/tros.  gunt?  aliquid  conjiciat.  Vtenim  dentur  ,  quod 

tamen  perobfcurum  &  incertum  eft ,  negatque 
C   A   P.     XXXIV-  Galenus^,  at  certe  non  eum  ufum  praeftiterint,  f  4-»/jM> 

Vfm  rhy/io/ogicmfextm,  ctm  aiiis  cjuibufdam.  Deve-  quera  populariter  iis  affignant,  ut  eorum  com- 
narum  vcnertbm  ,  &  numero  nondum  recle  confitu-  merc,°  ■  exco(a° in  "dicibus  ports  chylo,  ad  ca- 
tnme/Je.Lacteasnofr^vcreeJfcporuvenas-nont//^  vam  aditus  aperiatur.  - 
diJ.xiuFamiscauJamnonvidmfuclumvcnarum  r  IX;  Potent  idcm ncc  difficulter  fortaffis  cau- 
aventre.  vm.dv^u^  venarumtn  hepate  ,fi  fam  five  reddere ,  five  venan  faltcm  ac  indagare, 
modo  funt  alim*,  noneum  ufum  prAerc,  cmcm  vulgo  cur  nul,a ln  hePate  flt  >  ut  ,n  cora^  &  ventnculo 
volunt.  ix.  Cavtuscurnuliatnjecore.  cavitas.^resnonparuratumGalenum^pfum,  8  4-*» 

tum  poft  iplum  Iacobum  de  Partibus h,  Carpum • ,  " 
Sto  jam  Sextautilitas ,  ad  o-xkpua  &  commen-  Archangelum     Laurentium' ,  alios  exercuit  &  Jum.i.lu 
tum  illud  Anatomicum  fpectans  ,  quo  de  ve-  folicitos  habuit.  Atque  ufus  doctrinae  de  Lacteis  \ffj^ 
narumnumero,ortu,nominibusconftituirur.  Ari-  Medico  cum  Philofopho  communes,quod  adhuc  uu. 
a  i.nijl.16.  ftoteles "  unicam  venam  numerat ,  quam  magnam  fciam,  hunc  habent  numerum.  Sequuntur  qui  funt  ^?^'4, 
l'Irt?9?'&i'  vocat,  &cujus  primum  ortum  acorde  repetit.  Medico,  quam  Philofopho  magis  proprii.  c.19. 
Medici  duas  agnofcunt,  quas  e  jecore  difpenfant  i 

quarum  aIteram,cavaranominant;alteram,portac.  C   A   P.  XXXV. 

Plauumfaciuntnoftrae.necnumerumvenarum  Be  VJlbus  Medicc  magis  propriis.  guifintn}  Complu- 
recte  adhuc  initum  vulgo ,  quarum  tertium  genus  ya  n0vorum  morhorum genera  b*s  venas  nobis  aperi- 
ipf*funt:  &danvenas,  quibus  nulla  prorfus  in-  fg  chylofum  fluxum  ,quemvocant,non  fitnntfiha- 
tercedat  cum  corde  focietas  conjundtiove ,  pras-  rum  venarum  ^  Eardem  w (aura e(re  Atrophu 
ter  iliam  qua:  ut  cum  prmcipio ,  cum  partibus  t9tim>  ah  ^  Scmho  Merentmi  ^dul^s.  De 
omnibus  ilhs  eft  communis.  Melancholia  hvochondriaca ,  &  tntermittcntibus  fe- 

Illud  pra^terea  docent,  quam  porte  vulgo  ufur-      ylhm     ^  Comluflo  oper^ 
pamus ,  quamvis  tueri  id  nomen  poflit ,  11  primum 

ejusfpe<Stemusefiflbjecorisinter  duos  velutiful-  VTSus  Medico  magis  quam  Philofopho  pro- 
cos  progrellum ,  quos  ttvXov;  ,  ld  eft ,  portas  voca-  V  prios ,  eos  intelligo ,  qui  ad  Pathologiam  & 
b  tu^p')'ibri  Vlt  Hippocrates b  etfi  non  primus ,  &  alibi  •  viare^-  reliquam  TiK^a^oiv  Medicam  magis  attinent.  Nam 
de  Ami»mt!  xs>(>v(pdo-etg ,  fimunustamenseftimetur,  cuidefti-  nec  ifti  nullum  utilitatis  frudtum  prjebetiftaifta- 
nata  illa  eft ,  &  a  quo  prascipue  peti  nominis  ratio  rum  venarum  cognitio ,  quam  inprimis  novis  Par- 
folet ,  nequaquam  amplius  eo  redte  appellari.  Si  tium  morbis  augent  quorum  nihilo  minus ,  quam 
enim  verum  eft ,  quod  ex  Hippocratis  &  Afcle-  aliorum  &  caufae  perquirendse  funt,  &  habenda  in 
piadarum  omnium  fententia  ,  nos  monet  Gale-  promptu  ac  numerato  figna ,  &  inftituenda  cura- 
iiuft.u  nusd ^  nonaliare  portas  vense hoc  nomen  obve-  tio.  Cui  eniradubiura  eflepoteft,  li  denturiftse 
nifle,  quam  quod,ut  bajuli  perpurgatum  in  prom-  venas,  quin  ut  in  cseteris ,  ita  in  illis  quoque  omne 
ptuario  frumentum  in  communem  Civitatis  offi-  tum  Intemperiei,tum  folutae  unitatis  genus,  locum 
cinara  percoquendum  mitificandumque  deferunti  fuum  habcant :  &  praeter  ifta  ,  etiam  qua?  in  Com- 
itaipfa  per  propagines  fuas  Mefaraicas  dircptum  pofitione  infunt  vitia ,  illa  prsefertim ,  qua;  ad  Fi- 
ab  alvo  &  inteftiuis  fecretumque  a  recrementis  guram ,  &  canales  plus  jufto  five  laxatos  patefa- 
craflioribus  alimentum  ad  hepar ,  locum  codionis  Etofque,  five  adftricT:os  claufofque  referuntur. 

Sed 


E 


De  Laciibus  }Jeu  Venis  Latteis.  XXXV 

Sed  haec  communiora  funfc.  illa  fingularia  &  neccfTario  id  defectum  cibo ,  confectum  pcnuria 

prascipua  ,  quod  caufas  nobis  aperiunr ,  corporis  extabefcir.  Caeteris  Mefaraicis  fi  quid  talc  acci- 

affectuum  non  parum  multorum  vel  ignoratas  ha-  dat,  cum  ad  privatum  folum  inteftinorum  com- 

ctcnus  ,  vel  certe  non  planc  fatis  &  explorate  co-  modum  comparatae  illae  fint ,  par  protecto  cft  ,  ut 

gnitas  ac  perceptas.  fola  quoque  inteftina  iucommodum  inde  accipi- 

De  chylofo  five  albo ,  ut  vocant ,  inteftinorum  ant  contrahantque. 

fluxu  quamvarie  difputctur  apud  Medicorumfi-  De  intermittentibus  fcbribus,quarum  fedcm  in 

lios,quiseftcuiIateat>  Nihildubitationisresha-  Mefarjeo  nonignobiles  Scriptores  collocant :  dc 

bet ,  fi  has  venas  femel  videas.  Certum  &  confti-  Melancholia  itidem  ,  quam  Hypochondriacam 

tutum  effedebet,  cumis  vitio  venaruin  incidit  vocant  &  <pvrufa  flatulentara,an  hxc  quoque  ma- 

.ltt.af.7.  chylum  fugentiura  ,  ut  eft  apud  Galenum 4 ,  five  la  comitari  affectis  his  venis  poflint ,  quaerendum 

vitiumilludintemperiesfittrahendi  vimexolvens,  aliis  relinquo  j  quemadmodum  alia  multa,  quce 

five  anguftiaviam  intercipiens ,  non  nifiiftarum  dici  de  iis  quacrique  polTe  prsclare  intelligo.  Non 

venarum  vitio  incidere ,  praefertim  cummedium  omnia  aurora  ftatim  prima  fua  loce  diftinguit ;  & 

canalem  anguftiaoccupat ,  unde  vi  perruptis  val-  vetus  verbum  eft ,  ?ltu  oculos  videre  ,  cjunm  oculum. 

vulis  &  dilatatis ,  patefactifque  ofcillis  in  inteftina  Multa  quotidie  fua  volenti  cuique  obfervatio  fub- 

(quod  fieri  quandoque  minime  eft  incredibile , )  jiciet :  nec  mihi  fanc  aut  quxrendi  labor ,  aut  pro- 

chylus  refunditur.  Secus ,  quemadmodum  e  Me-  ficieudi  cura  deerit  in  pofterum. 

faraicis  vulgatis  rubro  perpetuo  fucco  interfufis  Nunc  quidem  ifta  habui,  quae  &  affcrri  in  com- 

poffit  albus  purufque  chylus  in  inteftina  exciderc,  munem  fructum ,  &  proferri  in  lucem  afpectum- 

ne  fufpicione  quidem  attingere  poifum.  que  poffe  putavi.  Quae  fi  viris  bonis  &  doctis  (his 

Non  diffimilis  ratio  illius  Atrophise  eft ,  in  qua  fcribimusj  non  improbata  omnino  fuerint,  magno 

fentirecibum  moles corporisvetatur ,  obinfeffas  id in lucro  deputabo :  fin,iftud  ipfum quoque in 

Scirrho  Mefenterii  glandulas ,  ardtatis  inde  ftipa-  rem  meam  vertet.  Difcam  meliora  ,  erraffe  ad- 

tifquevafis,  quibusillaeobjacent;  cujusexempla  monitus.  Quod  quamfacile  fieriame  potuerit, 

apud  Altimarum ,  Schcnkium  ,  &  alios  legere  eft.  in  reprasfertim  nova  ,  non  fum  nefcius.  Homo 

Non  nifi  adftrictione  comprefluque  Lactearum  fum,humaniamenihilalienumputok.  Nihilh  U-  b  Terentitu 

noftrarum  incidere  putanda  eft.  Hae  enim  folae  manius ,  quam  labi  errare ,  falli :  nihil  inhamanius, 

funt ,  per  quas  utilis  &  neceffaria  toti  corpori  ma-  quara  errores  fovere  ,  excufare,  tueri. 
teria  perlabitur ,  cujufque  interclufo  commeatu 


F  I   N  I  S. 


hcxuicnttm. 


Inciex  Capitum  de  Venis  Lacteis. 


Cap.  I.  Confidcrantur  ,cjux  toti  Mefenterio  commttnia.  Nomen  ,  &c. 

Pag.  liij 

I I.  Explicantur  proprae  Afeferteni  partes  ftngiUatim  ,  Membra- 
nae,  &c.  v 

III.  Ad  enarrationcm  Vaforum  Alcfaratcorum  aggreffio.  Quot  ea  vulgo? 
Trimo  de  vents  expltcatttm.  Earum  Origo,Gfc.  vj 

I V.  Agitur  de  venarttm  Mcfaratcarum  adtonibm,  &  ufibus.  Ii  tres  Ga- 
leno,  &  vulgo  Mcdicorum,  dvddooi?,  xiyLci^uxnc,  2*\&So<n<;.  Ex  tts  duo 
primi  rejtdt,  tertto  alim  &  novm  addttm  ex  tpfo  Galeno.  Galenut  nul- 
libidtxit  dvdSomv  &  zfefJonv  jieri  eodemtempore.  Lauremim  Htp- 
pocratem  non  recte  ceptt ,  vi i j 

V.  De  arterits  Mefaratcts.  Earttm  Nomen,£?c.  viiij 

VI.  In  adiones  arteriarum&  ufits  incjutritur.  An  Chyli  cjuippiam  in  fe 
alliciant.  Galent  &  Iltppocrutts  in  eam  rem  fententta  expenfa,  tn  me- 
dtorelicla.  Autlorltb.  de  utilitate  resfitratioms ,  &  Varoltus  accurate 
confutati.  Sanguis per  quas  vtas  e  dextro  cordts Jinu  tn  finisirum  fubeat. 
C<eci  duclus  in  corpore ,  ibid. 

VII.  Pauca  de  Nervis  Mcfcraicis.  Eorttm  Numerus.  Magnitudo. 
ProgrcfTus.  Infertio.  Prmcipium  cjua  ortgtnis,  cjua  dtvijionts.  Vfus. 
Laudatus  Ealloptus.  Eernelttts  reprehenfus.  Artertts  cur  contigui  ifli 


nervt , 


VIII.  Dicendorttm  propoftio 3  & ordo.  Antecepta  rei  informatio,  cju<e 
Ciceroni  ?  xj 

I X.  Htftorta primx  vaforum  islorum  inventionis  cum fide  narrata.  Obi- 
ter  multa  notata  ad  tlla  rede  fetttone  perquirendum ,  ibid . 

X.  Trxnofcendaad  abfolutam  horumvaferum  perceptionem.  Eaduoeffe 
rn  re prxfenti,  non plura.  Notionem  nomints,  &  eorum  \>7mfav.  n^o- 
■yvwo-icm  ad  rerum  fcientiam  necefjitas.  Tl^oM^ig  non  efl  vox  Eptcuro 
propria.  tioU  poteflate  esl  tota  fctentia.  xij 

X  I.  Data  hts  vafis  fua  nomina.  Eadem  explicata,& flabiltta  confenfu  cjua 
veterum,  cjua  recentiorum.  Novts  rebm  nova  nomtna  cjuot  modts  pont 
pofflnt.  Venx  albx  Celfi.  Venaladea  Arabum.  Rhafis  rejeclm.  Venx 
verbumbonts& anticjutsaudoribmlattffime  patet.  Ejmetymon.  La- 
&es  vox  tn  rebm  dtverftffimis  ufurpata  xvo  cjua  prifco,  qua  noftro.  In 
eam  rem  complufcula  adnotata.  Tltnti  vulgata  ledto  defenfa  contia  Da- 
lechamptum.  Terfio,  6?  Horatto  lux.  Luporum  lattes  apud  Lampri- 
dtum.  Ex  Htppocrate  Trobi  locm  declaratm.  Lacltum  Etymon  non 
unum.  Ciceroobiter  corredm.  Scaitger  laudatm.  GazAprxter  morem 
fuum  d  Tltnio  dtffidet ,  x ii j 

XII.  Quxfitumdevaforumnofirorumexiflentia.  Trimum,vere  fint  nec 
ne?  Effe,  monflratum  fide  fenfm,  6?  conclufum  ratione.  Senfuum  verttas 
&evidenttaprxomnirationeesl.  Ineamrem  Artflotelts  (3  Galent  te- 
(iimonia.  Jinatomicm  non  nifi oculi-s  fuvs  credere  debet.  xiiij 

XIII.  Quxfitum  alterum ,  Novum  tnvcntum  fint,  nec  ne  ?  Relle  vtdtfje 
veteres  alta  chylo,  alia  fangutni  debert  vafa  ;  tlla  tamen  ignoraffe.  Era- 
fiflrat um  novtffe,  nec  agnovijfe.  Eltppocrates,  Tlato ,  Artfiotelts,  Stotct, 
Herophilm,  ipfe  Galenm,  varte  tUufirati  ,  &  expltcatt.  Item  ToUux, 
Rhafis,  cjutdam  recenttores ,  XV 

XIV.  Ex  occafione  cjuxfliunculx  dux.  Trima  :  Qux  caufa  ut  tamdiu 
latuerint  ?  Trtpltcemvtderi.  Excufati  veteres,non  Galenm,cjut  vidctur 
noffe  omnino  debutffe.  Sccunda :  Cur  ita  repente  obltterentur  &  exole- 
fcant.  Tosl  plures  caufas  aUatas,  res  in  medto  reltcla  ,  xvj 

XV.  Tran/itum  adea,  cjux  Anatomes  propria.  Qutd  ea  nobis?  Trtbm 
eam  rcbm  abfolvt.  Quarum  prima  htflorta  partts .  Qux  cjuatuor  cjuavts 
tn  parteperpendit.  Artfloteles  in  his  omntbm  Galeno  o^o^v^^,  xvij 

XVI.  Terpendttur  horumvaforum  fubflantta.  Sunt  e  gcnerevenarum. 
Sunt  partes  compofitx  &  dtfjimtlares,  non fimtlares  & fimpltces.  De  Ga- 
leni  &  Ariflotelts  hac  in  re  fententia  cum  cura  inqutfitum.  Fuchfii,  Syl- 
vii,  Eallopti  explofa.  Tartes  componentes  venam  tres ,  Alembranx,  Fi- 
brx,Caro.  Artfloteles  iterumexpltcatm.  notatus  Captvaccim.  rurfm 
EaUopim,  &  cumeo  Vefaltm  ,  xviij 

XVII.  ExpltcataTempertes ,  qux  eam  confecjuuntur ,  Ioubertm obi- 
ter  perftridm.  Galcnm  expltcatm ,  xviiij 

X  V  1 1 1 .  Ex  its,  qux  accidunt  examinata.  Conformatio,  &c.  ibid. 

XIX.  Didum  diftinde  de  harum  venarttm  fitu  [ovvyiai.)  Confiderata 
iUarum  tum  Tofitio  (§i<n<;,)  tum  commumo  cum parttbus  cxteris  [vsivoo- 
v.'«.)  I»  hac  feorfum.  Origo,  Finis,  Infertio,  Progreflus.  An ports 
foratx  ?  Vtderi.  Nontamen  dvtx.<&y.5<>%  cum  arterits.  Trinctptum  Ie- 
cori,  an  Tancreati  debeant  ?  An  vena fint  fui generts  ?  Iugtsjejuni  inte- 
fltni  inanttatis  vera  caufa.  Galenus  hic  refutatus,  &  ex  occafione  FaUo- 
pius.  Cruftainteftinorum.  Ventriculus  htsvems  caret ,  xx 

XX.  Adiopartis  antccedtt  ufum.  Qutdea  nobts  inrepr^fenti  ?  Quotu- 
plcx  ?  Agendum  de  ea  Anatomico  quam  diligentiffime ,  &  cur  ?  xxj 


XXI.  De  adione  Ladium  communi,  cjua:  Nutritio  efi.  Non  alt  eas  chjlo 
fed  fangutne,  Galent  tn  declaranda  nutrtttone  ventrtculi  <o  inteftinorun. 
mira  tnconfiantta,  &  cjua-jruftra  excufutur.  Recentiores,  cjui  chylo  vo- 
lunt  alt,cttm  futs rattonibus explofi.  Nutritio perfedto,  tnperfecla, 
Xxv<nc,Saturttas  cjutd?  Maffa,&  Archangclus  notati.  Alagni  cujufdan 
Anatomici  novum  inventum  examtr.atum .  Qut  fanguis  alat,  cjut  non 
cjuis  iUc,  Cjut  ulttmum  alimentum  Artftotelt  ?  Moleftta  famts,  cur  mox 
ab  tnqefio  ctbo  definat  ?  Ventrtcuius  cjuomodo fibt  laboret,  cjuomodo  parti- 
bus  aliis ,  lbid. 

XXII.  De  proprta  Ladearum  adione.  Eam  cffe  dtflrtbuttonem  ch)lt  aa 
Iecur.  Hanccompontex  tradu  (3 pulfu.  Quaiis  utercjue  motus,  &  cjua 
utrtufjue  caufv  prtncipes ,inftrumcntales  ?  2^io<nc  dvdSooit  cjttta 
dtfferant?  Trahenttum  duplex  genus,  ttem  peUcnttum.  Tractum,  cjuifiai 
fucceffione  advacuum ,  nullum  effe.  Calor  an  tnftrumcntum  tradus  i 
Htppocrates,  auclor  Ftntttonum  Medicarum,  aln,  expltcati.  Avtcenm 
laudatus.  bo*.v.<nn$(§r  cjutdam  obiter  perftrtctus ,  xxiiij 

XXIII.  Remot<c  dux-  objedtones.  Coflxt,&  Laurentti  rationa  tnnoi 
nuUx.  Chylm  an  fanguts  craffior?  Cur  tot  vena:  rubrte  ad  tntefitna? Nor, 
femper  verum,  cjuxfrtgtda  (3  exanguta pauco  egere  alimento.  Inteftm 
cur  multo  egeant  ?  Tottm per  tUa  expurgatto.  Rentbm  cur  ampliffim<t 
venx  ?  xxv 

XXIV.  Ladea  an  chylum  prxpartnt  jecori,  (3  cjtto  id  modo  ?  Galenus  & 
Eerr.eltm  reprehenfi.  Trxparare  non  est  prxformare,  feu  confcrre  cjttip- 
piam forma:  futurx .  Senfm  Ladearum.  xxvj 

XXV.  Explicatto  ufits  Ladearum  btpartita.  Tartis  ufm  alius  cjua  p*rs, 
alim  cjua  parsconntta.  Galent  Itbrorum  de  ufu  parttum  duo  fummacapi- 
ta.  Adto,Gf  ufits  partium,est  fu$ui«<  norma,ac  regula.  DtfciplttUL- 
rum  tnter  fe  ncxm,  &  conncxm.  xxvi 

XXVI.  Vfm  partis  ab  adtone,  cjuibm  differat  ?  Galcnm  d  contradtdiom 
vtndtcatm.  Vfm  aui.aua  adtone ,prxjiantur  ?  Adtonis  perfeutoim 
tn  parte  recjutrtt,  non  plura.  Tarttum  organi  adtor.cm  edcntts  cjuadru- 
plex  varietas.  Tartes  fingulx  Ladearum,  cjucmadmodum  ad  adtonen. 
confptrent ,  Fibr<e ,  Caro ,  Mi mbranx .  De  venarum  ji brts  confutata  Fal- 
lopn  opinio.  lbid. 

XXVII.  Ex  tis,  cju£  infunt,  Tempertes  cjuid  Ladearum  adioni  accom- 
modet  ?  cjutd  ttem,  cjua:  confecjuuntur ,albor ,  Ixvttas ,tenuttas,& raritcu  t 
tuntcarum ,fibrarum  durtttes  ?  Tempcries  frtgtda  (3  ficca  robur  partt  £ 
conftanttam,  tnprtmts  trtbuit.  Albor  matertx  necejjitatem  fecjuttur.  for. 
ettam  Ixvttas.  xxvii 

XXVIII.  Qux  accidunt  Ladeis,  cjuos  ex  fe  ufm  in  adionts  commodun 
promant  ?  Figura,  GV.  xxvin 

XXIX.  De  Vfibm ,  cjui  ex  Ladearum  cognitione  Medico  &  Thtlofophi 
accedunt,  Eorum  prx  prtonbm  dtgnttas.  Dupltces  effe  ;  alios  communt. 
utricjue,  altos  Aledtco  magts  proprios.  Illi  Thyfiologtci  appeUati.  Exii 
primm  explicatm.  Sublata  oravtfima  controvcrfia  de  ofjicio  Mefaraicn- 
rum.  Octo  omr.es  de  iUo  fententtx  fa/ji  convtdx.  Venx  hcrmaphrodittc, 
Iacobm  de  Tartibm,  'Z.erbm,  Carpm,AIajfa,  Laurenttm,  alti,  varteno- 
tatt,  aut  confutatt.  xxj 

XXX.  Vfm  Thyfioiogicusfecundm  Explodttur  vis  ct ipotl c arc i y]a k$  ve- 
narum  extra jecur,  &c,  xxxi 

XXXI.  Vfm  Thyfiologicm  tertim.  a.'u«Tw«nf  in  jecore  ubtfiat,  &  cjuo 
modo.  Opimones  cjuinqy.e.  Qitatuor  altorumcade  re  optntones  mhili 
Ladeis  nulla  cum  vents  hcpatu  cxterts  communto.  Ftjfum jecorts.  ibid 

XXXII.  Vfm  Thyfiologictts  cjuartm.  StabiittaGaleni  de  Lients  ojjici 
fcntentta.  Varoln  nova ,  &  anttcjua  Artfioteltcorum  refutata.  Liei 
nihtl prorfus  trahere  e  vems  chylt  potefi.  De  Ladets  nullx  ad  eum  perti 
nent.  xxxii 

XXXIII.  Vfus  Thyfioiogicus  quintus.  Refelluntur,  cjui  putant  evtn- 
trtculo  cjuocjue  chylum  exfugt  per  Mefaratcat.  Trojiratx  per  morbos  vire. 
cjuomodo  tam  celertter  ab  affumpto  ctbo  refictantur  ?  Cur  oi  xa>9a)v»{o- 
juevo»  tam  cito  reddant  per  urinas  qux  bibere.  Latlearum  ne  mtnimaat 
ventriculum.  ibid 

XXXIV.  Vfus  Thyjioltgicus  fextus,  cttm  altis  quibufdam.  De  venarm 
generibus,  &  numero  nondum  rede  confiitutum  effe.  Ladeas  noflras  ver 
effe  portx  venas,  non  illas  alias.  v  1 1.  Famts  caufam  non  viderifutlnn 
venarum  a  ventre.  v  1 1 1.  dvxsvpuQeic;  venarum  in  hepate,fi modo fun 
alicjux,noneum  ufumprxbere  ,cjucm  vulgo  voiunt.  I  x.  Cavitas  cu 
nulla  tnjecore.  xxxiii 

XXXV.  De  Vfibm  Medtco  magis  propriis.  Qui  fint  ii  ?  Complura  no- 
vorum  morborum genera  has  venas  nobts  apenre.  Chylorumfluxum,cjutrr 
vocant ,non  fiert  ntfi  harum  venarum  vitio.  Eafdem  in  caufa  effeAtrophit 
totius ,cjux  ab  infefjis  Scirrho  Mefenterii qlandulis .  De  Melancholiahj 
pochondrtaca,& intermittenttbus  febribus  cjuxdam.  Conclufio  opens,  ibi 


GASPARIS  ASELLII 

CREMONENSIS, 

T     A     B     V     L  JE 

De  Venis  lacteis. 


L    E    C    T    O    R    I  S. 

Diflertationi  Gafparis  Afellii  de  Venis  Lacteis ,  figuras  quatuor, 
formis  asneis  elegantioribus  expreifas,fubjunximus ;  quibus 
author  earum  Originem ,  Progreffum ,  &  Infertionem  reprae- 
fentare  conatus  eft  ,  ut  Venas  illx  aliquatenus  legentium, 
Anatomicorum  praafertim ,  oculis  exponerentur,  &  certius 
cognofcerentur.  Vale  &  utere. 


TABVLA  PRIMA 


iT  Entriculum ,  Inteftina  &  Mefenterium ,  cum  Vafis  Mefarai- 
▼  cis  quatuor  generum  per  illa  hinc  inde  diftributis,  cxhibet. 

A.  Ven&  jMefaraicx  <vulgat&)Port&  ramt,  cum  Arteriis  mefaraicis. 

B.  Vemz  Laclex  dtfcurrentes  per  mefentertum  ad  tnteftina. 

C.  Q^CeJentertt  porttonem :  una  etiam  J^Qervorum  &%CeJaraico- 

rum  per  eam  difirtbutionem  Jignat. 

D .  Ventrtculi  fundus. 

E.  Inferius  Ventrtcult  orifaum  twAu^  vocatum. 

F.  Inteflinum  duodenum. 

G.  lejunum  inteftinum. 

H.  Ileum  intefttnum. 

I.  Vena  &  arterta  fundum  ^ventriculi  perreptans. 
K.    Omenti  pars. 

L.    -myK^ai^  porttuncula in  quam  Ven&  lacle&}  tntcr  fe  implexs. 
wfinuantur,forma  capreolorum. 


De  Venis  Lacteis.      Tabuk  I. 


T.  I. 


i 


T  A  B  V  L  £    SECVN  D  M 


EXPLICATIO. 

A.  Ven&  <^hCefaraicA  cvulgat&  cum  oArteriif. 

B.  Ven&  Lactca?. 

C.  aJM^efinteriurru. 

G.  Iejunum  intefiinurru. 

H.  Jleum  intefiinunu. 

L.     Implicatio  Lactcarum  in  fancreate. 
M.     Ramm  Ven&  cav&. 

N.    Trogrefifus  Ladtearum  exPancreate  ad  Hepar. 
O.     Hepatis  fibra. 
P.      Vefica  fellis. 

Tars  qu&dam  carnofia  3  glandulofia  &  adipofia ,  canibus 
liaris. 


De  Venis  La&eis.        Tabula  I  I. 


T.  II 


TABVL&  TERTI& 
EXPLICATIO. 

A.  Vem  &  oArteru  Qjfytejaraict. 

B.  Ladteae  njem. 

C.  <t5%Cefenteriunu. 

G.  Inteflinurn  jejunurru. 

H.  intejlinuTru. 

N.    Laclea  juxta  Cavam  afcendens  ad  Hepar. 

N.  1  Eadem  Lactea  ^  njenam  Torta  propagata  ,  eamcmc 

ronans. 
O.     Hepatts  fibr&. 
P.      Vefica  fellis. 
R.  TorU. 
S.      Cb/tftf  intejiinum. 
T.     Ongtf  <zMefenterii. 


T  A  B  V  L  M    CLV  ARTI 
EXPOSITIO. 

M.  Vena  PorU. 

N.  Ladtearum  in  Hepar  infertio. 

O.  Hepar. 

P.  Vefcula  fellis. 

V.  ~Duclus  Cholodochus  ad  inteflina. 


/ 


GVILIELMI  HARVEI 

A  N  G   L  I 

EXERCITATIO 

ANATOMICA, 

MOTV  CORDIS 

ET  SANGVINIS 

IN  ANIMALIBVS. 

Ex  recenfione 

lOHANNIS      A  N   T   O    N  I  D  i£ 


van 


der     L  I  N  D  E   N,   Med.  Prof, 


w  l» 


Sereniffimo  &  Iuvidtiffimo 

C     A     R     O     L  O, 

MAGN&  britannii, 

Francise  &  Hybernise  Regi , 

Fidei  Defenfori. 

Ereniflime  Rex, 

C  o  r  animalium,  fundamentum  eft  vitae,  princeps  omnium, 
Microcofmi  Sol,  a  quo  omnis  vegetatio  dependet ,  vigor  omnis  & 
robur  emanat.  Rex  pariter  regnorum  fuorum  fundamentum ,  8c 
Microcofmi  fui  Sol ,  Reipublicae  Cor  eft ,  a  cjuo  omnis  emanat  po- 
teftas,  omnisgratia  provenit.  Quaedemotu  cordis  hic  fcripta 
funt,  Majeftati  tux  (uti  hujus  feculi  mos  eft)  offerre  eo  magis  au- 
fiis  fam ,  quod  ad  hominis  exemplum  humana  pene  omnia  ,  &  ad  cordis ,  Regis  pluri- 
ma.  Regi  itaque  non  inutilis  cordis  firi  notitia ,  tancjuam  a&ionum  divinum  Exempla- 
rium  :  (fic  parvis  componere  magna  folebant.)  Poteris  faltem  Regum  optime ,  in  fa- 
ftigio  rerum  humanarum  pofitus ,  una  opera  &  humani  corporis  principium  &  Regiae 
fimul  poteftatis  Tux  effigiem  contemplari.  Sufcipe  itaque ,  humilime  precor ,  Sere- 
nhlime  Rex,  ufitata  benignitate  &  clementia  de  corde  nova  hxc,  qui  ipfe  novusfplen- 
dor  hujus  feculi ,  &  totum  vere  cor  es ,  princeps  virtute  abundans ,  ac  gratia  ;  cui  ac- 
ceptum  jure  merito  referimus ,  quicquid  noftra  Anglia  boni,  quicquid  vitanoftra  ju- 
cundi ,  habet. 

<^4ugu(liptm<e  Majejlms  Tu* 

devotiflimus  fervus 


GVILIELMVS  HARVEVS. 


Excellentiflimo  &  Ornatiflimo  Viro  D. 

D.       A     R     G     E     N  T, 

Collegii  Medicorum  Londinenfium  Prxfidi  Amico 
fuo  fingulari  casterifque  DocTiiflimis  Medi- 
cis  Collegis  fuis  amantifiimis. 

s.  p.  D. 


xxxvinj 


^^^^/W^^^  Eam  de  motu  &  ufu  cor- 
3  dis  ,  &  circuitu  fanguinis 
^ j  fenteutiara  E.  D.D.anrca 
(iepius  in  prjelcctionibus 
raeis  Anatomius  aperui 
novam.Sed  jam  per  novem 
&  amplius  annos  multis 
ocularibus  demonftratio- 
nibus  in  confpectu  veltro 
confirmatam,rationibus  &  argumentis  illuftratam, 
&  ab  obje&ionibus  doctiffimorum  &  peritiflimo- 
rum  Anatomicorum  liberatam,  totiesab  omnibus 
defideratam  ,  aquibufdam  efHagitatam  ,  in  lucera 
&  confpeCtum  omnium  hoc  libello  produximus. 
Quem  nifi  vobis  tranfmiflum  E.  D.  D.  minus  fpe- 
rarem  prodire  pofle  iutegrum  &  tutumj  cum  pene 
omnium  illarum  obfervationum ,  ex  quibus  aut 
veritatera  colligo ,  aut  errores  redarguo ,  e  vobis 
plurimos  &  fide  dignos  appellare  poflum  teftes  j 
qui  diflectiones  meas  vidiftis ,  &  ocularibus  de- 
monftrationibus  eorum,  qua:  hic  ad  fenfum  palara 
aflevero ,  afliftere  candide  &  aftipulari  confuevi- 
ftis.  Et  cum,contra  receptam  viam,  pertotfecu- 
la  annorum  ab  innumeris,  iifque  clanflimis  doctif- 
fimifquc  viris  tritam  &  illuftrataraiianguinem  iter 
novum  metiri  fuum  &  revolvere  folus  ifte  liber 
affirmaret ;  ne  arroganter  nimis  factum  videretur, 
fi  libellum  iftum ,  per  aliquot  abhinc  retro  annos 
alioquin  perfectum  ,  vel  in  publicum  exire  vel 
transfretare  permififlem,fummopere  verebar;  nifi 
prius  vobis  propofuiflem,  &c  per  autopfiara  confir- 
maflem ,  veftris  dubiis  &  objectionibus  refpondif- 
fem  ,  &  Prsefidis  ornatiflimi  cenfuram  in  favorem 
accepiflem.  Perfuafiflimum  veruntanien  habui , 
quod  fi  coram  vobis  noftroque  Collegio  tot  tan- 
tifque  viris  doctiffimis  nobilitato,  propolitum  fuf- 
tinere  potuerim ,  ab  aliis  tum  demura  minus  per- 
timefcendum  fore ,  &  jara  illud ,  quod  mihi  a  vo- 
bis,  ob  amorem  veritatis ,  contigitunicum  fola- 
tium ,  ab  omnibus  aliis ,  qui  firailiter  fint  philofo- 
phati,  non  minus  elTe  fperandum.  Philofophi  enim 
veri ,  qui  amore  veritatis  &  fapientise  flagrant , 
nunquam  fe  tara  <ra<pas ,  fapientia  plenos  reperiunt, 
aut  luo  fenfu  abundant,quin  veritati,a  quocunque 
&  quandocunque  venerit ,  locum  dent.  Nec  tam 
angufti  animi  ut  credant  quamvis  artcm  aut  fcien- 
tiam  adeoomnibus  numerisabfolutam  8r  perfe- 
ctara  a  veteribus  traditam,  utalioruminduftria;, 


&  diligcntias  nihil  fit  reliquum :  cum  profiteantur 
plunmi,  maximam  partem  eorum  quse  fcimus,  eo- 
rum  qua:  ignoramus  minimam  cfle  ,  nec  ita  tradi- 
tionibus  &  prrcceptis  quorumcunque  addicti ,  in- 
fervire  le  patiuntur  Thilofophi ,  &  libertatem  pcr- 
dunt ,  ne  oculis  propriis  fidem  adhibeant ,  necita 
in  verba  jurant  aiuiquitatis  magiftras,  ut  verita- 
tem  amicam  in  apcrtisrelinquant,  &  m  coufpectu 
omnium  defcrant.  Sed  ficut  credulos  &  vanos, 
omnia  prima  facie  admittcre  &  credere,  ita  mani- 
fefta  lenfui  non  videre  ,  &  Luce  meridiana  diem 
non  agnolccre ,  ftupidos  &  inlenlatos  pariter  exi- 
ftimant.  Et  non  minus  poetarum  tabulas ,  &  vulgi 
delirarnenta  ,  quom  Scepticorum  epochen  in  \ia 
philofophica  declinare  doccnt.  Omnes  item  ftu- 
diofi ,  boni ,  honeftique  ,  nunquam  ira  paflionibus 
iudignationis,  invidia:,  obrui  mcntem  finunt,  quo 
minus  audiant  sequo  animo  qux  pro  veritate  pro- 
ferantur ,  aut  rem  vere  demonibatam  intelligant. 
nec  turpe  putant  mutare  fententiam  fi  veritas  fua- 
det  &  aperta  dcmonftratio :  nec  errores ,  licet  an- 
tiquiflimos  deferere  arbitrantur  inhoneftum.Cum 
optime  norint  quod  humanum  fit  errare  ,  decipi, 
&  quod  cafu  multa  reperta  efle  contingat  quas 
difcerequivis  aquovispoflit,  a  juveiie  fenex ,  a 
ftultointelligens. 

Verum  ifto  tractatu  ,  Collega?  Amantiffimi ,  in 
authorum  &  Icriptorum  Anatomicorum  noraini- 
bus  ,  operibus  &  fcntentiisrecenfendis ,  exagitan- 
dis  mcmoriam  meam ,  &  lucubrationes ,  multam- 
que  lectionem  &  magnum  volumen  oftentare  no- 
lebam.  Tum  quod  non  ex  libris,fed  ex  diflectioni- 
bus,non  ex  placitis  Philofophorum.fed  fabrica  na- 
turas  difcere  &  docere  Anatomen  profitear.  Tum 
quod  neque  e  veteribus  quemquara  debito  hono- 
re  defraudare ,  neque  e-  pofterioribus  quemquam 
irritari  sequum  cenfeam  ,  aut  moliar.  Neque  cum 
iis  qui  in  Anatomicis  antecelluerunt,Sr  me  docu  - 
ruut,  manus  conferere,  aut  dimicari  honeftum  pu- 
tem.  Accedit,quod  nec  falfitatis  crimen.in  quem- 
piam  veritatis  ftudiofum  mea  fponte  inurere  vel- 
lem,  nec  quenquam  erroris  labe  inlimulaie.  Sed 
folam  vcritatem  fector ,  &  omncm  tum  «  peram, 
tum  oleumed  contuli ,  utaliquid  bonisgratum, 
doctis  commodura,  &  rei  littcrarise  utile  ui  ra> 
diumproferre  poffim.  Valetc  Domini  D.  Excel- 
lentif,  &  Anatomico  vcftro  favete 


GviLlELMO  HaRVEO. 


Ff  2  P  R  O- 


Xl  P     R     O     OE    M     I     V  M, 


Quo  dcmonftratur,  quse  hactenus  fcripta  funt  de  motu 
&  ufu  cordis  &  arteriarum ,  minus  firma  effe. 

E  cordis  arteriarumque  motu,  itemfpiritus  ?  quosdicitnt  ctiam  ini/iis  contineri ,  cum 

pulfu  ,  aclione ,  ufu,  ejr  utilita-  fpiritus  multo  tenutores  fultgintbus  fint.  Et  fi  cum  in  Sy- 

'  ttbus  cogitanti  oper<epretium  fio/e,  tum  in  Diafio/e  derem  arterix  acciptunt  ejr  reddunt, 

efl,  qua  prius  ab  aliis  mandata  uti  pulmones  in  refpiratione  ;  curnon  (jr  hoc  faciunt  tn- 

fitnt  literis  evolvere ,  qua  vul-  fliclo  per  artertotomiam  vulnere  }  Secla  trachaa  per  vul- 

go  jaclata  ejr  tradita  animad-  nus  derem  ingredi  ejr  regredi ,  duobus  contrarits  mottbus, 

j  vertere,  ut  qua  recie  dicla  con-  palam  eft.  Secia  vero  arteria  ftatim  uno  conttnuo  motu 

tfa^SL  firmentur  :  qua  falfa  ,  dijfe-  fangutnem  vi  protrudi ,  (jr  non  direm  vel  tngredi  vel  re- 

ftionc  anatomica  ,  multiplici  gredi ,  manifefittm  e/l.  Si  pulfus  arteriarum  partes  cor- 

expericntia  ,  diligenti ,  (jr  accurata  obfervatione  emen-  poris  refrigerant  ejr  eventant ,  uti  pulmones  ipftm  cor ; 

dentur.  quomodo  dtcunt  vulgo  artertas  acorde  inpartes  ftngulas 

Pene  omnes  huc  ufque  Anatomici ,  Medici ,  ejr  Phi/o-  vitalem  fanguinem  dtfferre  referttfsimum  Jptrittbus  vi- 

fopht  fupponunt  cumGaleno  ,  ettndem  ufum  effe  pulfus ,  ta/tbtts}  qutparttum  calorem  foveant ,  fopttum  fnfcttent, 

quem  rcfpirattonis,  ejr  una  re  tantum  dtfferre,  quod  tUe  ab  fjr  quaft  abfumptum  refarciant,  ejr  quomodo  (fi  Itgaveris 

animali,  hac  a  vitalt  facultate  emanet :  reliquis,  vel  quod  arterias)  ftattm  partes  non  modo  torpent,fiigent,  ejr  qua- 

ad  utilitatem ,  vel quod  ad  motus  modum  Jpeciat ,  fimili-  Ji paUida  cernuntttr ,  fed  ejr  ali  tandem  defnunt ,  quod fe- 

ter  fe  habentibus  ;  unde  affirmant  (ut  Hieron.  Fabr.  ab  cundum  Galenum  contingit ,  quia  calore ,  quiper  omnes 

Aquapendente  libro  fuo  de  refpiratiooe  nuperrime  partesfiiperneacordeconflttxerat,privatafint:cumhtnc 

edito)  qttod  quoniam  non  fuffcit pulfus  cordis  ejr  arteria-  pateat  artertas  magis  calorem  parttbus  deferre ,  qttam  rc- 

rum  ad  eventandum  ey  refrigerandum ;  ideo  a  Natura  jrigerium  ejr  eventationem.  Praterea,  quomodo  Diafiole 

pttlmones  circa  cor fabrefacios  effe.  Hinc  patet  quod qua-  Jimul  fptrittts  a  cordc  attrahantur  ad  calefactendas partes, 

cunque  dixcrint  prtores  de  Syfiole  ejr  Diaftole ,  de  motu  fimulqtte  ab  externo  refrtgcrium  }  Amplius  tametfi  tif 

cordis  ejr  arteriarnm ,  h<tc  omnia  ad pulmones  refpicientes  dem  ujibus  pttlmones ,  arterias ,  ejr  cor  infcrvire  aliqut  af- 

cos  tradidiffc.  firment ,  tamen  cor  fptrituum  offtctnam  ejfe ,  ejr  arterias 

Cumvero  alitcr  fe  habeat  motus  ejr  confiitutio  cordis,  Jpiritus  continere ,  tranfmittere  etiam  dicunt :  Pulmones 

qnam  pulmonum ;  aliter  artertarum ,  quam  petloris,  altos  autem  Jpirittts  facere  aut  rctinere ,  contra  Colttmbi  opinio- 

exindettfus  ejr  utilitates  exoriri  verifmiie  efi ,  dtjferre-  nemnegant.  J^utn  (jr  cum  Ga/eno ,  quodfanguis  conti- 

que  plurimttm  cordis  ejr  fimiltter  Arteriarum  putfut  ejr  ncaturin  artertis ,  ejr  non  Jpiritus ,  contra  Eraftftratum 

ufus ,  a  pecloris  rjr  pulmonum.  Si  entm  itfdem  ufibus  in-  affeverant,  Vtdentur  ifiai  opintones  ita  inter  fe  pugnare 

jerviant  pttlfus  ac  refpiratio  ,  (jr  in  Diaflole  introfumant  ejr  fefe  invicemrefellere ,  ut  omnes  nonimmerito  Jintju- 

aerem  tn  cavitates  (uas  arteria  ( uti  vulgo  dicunt ,  )  ejr  Jpecla.  Sanguinem  in  arteriis  contineri ,  ejr  arterias  fo- 

in  Syftole  pcr  eofdem  poros  carnis  (jr  cutts  fultgines  emit-  lum  fanguinem  deferre  tum  experimento  Galeni ,  tum  in 

tant ,  nec  non  medio  tcmpore  inter  Syfiolem  ejr  Diafiolem  arterittomia  ,  tum  in  vttlneribus ,  ntanifefiumefi  ,  quo- 

aerem  contineant ;  (jr  quovis  tempore  attt  aerem  ,  aut  Jpi-  niam  una  arteria  dijfecia  ,  quod  etiam  Galenus  affrmat 

ritus,  autfuligines.  £>uiditaquerefpondcantGa/eno,qui  plurimis  inlocis,  unius  femihora  (patio  totam  majfam 

librum  fcripfit ,  Natttra  fanguinem  contineri  in  arteriis,  fanguini*  ab  univerfo  corpore  magna  ejr  impetuofa  profu- 

ejr  nihtl prxter fangutncm ,  nimirttm  neque  Jpiritus ,  ne-  Jione  exhauritur.  Expertmentum  Galeni  tale  efi.  Si ,  in- 

que  derem  ,  ficttt  ab  experimentis  ejr  rationibus  in  eo-  quit ,  lib.  quod  fang.  cont.  in  arter.  funiculo  arte- 

demlibro  facile co/iigcre licet.  Et  fi in  Diafiole replen-  riara  utnnque  ligaveris  &  medio  refcilfo.fecun- 
tttr  arteria  ab  dere  introfumpto  in  majori pulfu  ,  majori  dum  longitudinem.quod  inter  duas  ligaturas  in  ar- 

fubeunte  aeris  copia :  ergo  magno  exifiente pulfu  ,  fi to-  teriis  comprehenfum  erit ,  nihil  praeter  fanguinem 

tum  corpus  tn  balneum  immerferis  vel aqux  velolei ,  ne-  efTe  reperies.  Et fic probat,fanguincm  Jolum  conttncre. 

cejfe  eft  pu/fumflatim  aut  minoremejfe,  auttardtorem  Vnde  etiam  fimtliter  nobisratiocinari  licet :  Sieundem 

multo  ;  cum  per  corpus  ambicntis  balneiaerem  intraar-  fanguinem ,  quivenis  fimiltter  ligatis  ejrrefeifiis  inefi, 

tcrias  permeare  diffictlius fit,fi '  nonimpojsibtle.  Simi/i-  inveneris  inarteriis  (jjuemin  mortuis  ejr  altis  anima/t- 

ter,  cum  omnes  arterim  tam  profund* ,  quam  cutane*,  eo-  bus  fepius  ego  expertus  fitm)  eadem  ratione  fmilttcr  con- 

dcm  tempore  ejr  parivelocitate  diftendantur ;  quomodo  cludere nos poffttmus  ,  arterias  eundem  fanguinem ,  qttem 

potertt  aer  tam  libere  (jr  ce/eriter per  cutem ,  carnem ,  ha-  vena,  ejr  nihilprater  eundem  ftnguinem  continere.  A/i- 

bttumque  corporis  in  profundttm  pertranfire,  quam  per  cu-  qui  dum  diffolvere  difficultatem  tentant ,  fpirituofttm  ejr 

ticu/am  folam.  Et  quomodo  Embryonum  arteri<e forinfecus  arteriofum  effe  fanguinem  afftrmantes ,  tacite  concedunt, 

tncavitates  fttas  derem  perventremmaternum ,  ejrper  arteriarum  munuseffe  fanguinem  acordcin  univcrftm 

corpm  tttcri attrahant>  Ve/quomodo  Phoc<e,Ba/en*,  De/-  corpus deferre  ,  ejrrep/etas  fanguine arterias  effe.  Spin- 

phincs ,  cctacettm  omne  gentts  (jr  pifces  omnes  inprofun-  tuofus  enim  fanguis ,  non  minus  fanguis  efi.  Etiam  fan- 

do  maris  arteriarttm  fuarttm  Dtafiole  ejr  Syfiole per  im-  guis  prout  janguis ,  (jr  qui  in  venis fluit ,  eum  Jptrittbus 

menfam  aqttt  maffam  celen  pulfu  derem  introfumttnt  ejr  imbui  nemo  negat.  ^uod fi ,  qtti  in  arteriis  efl,fanguis 

emittunt}  Dicerevero  quodacrcmimplantatttmin  aqua  uberiori  Jpirttttttm  copiatttrgeat ,  tamcn  exifii?nandum 

abforbeant,  &  in  aqttam  fuligines  fuas  reddant ,figmento  efl  hos  Jpiritus  a  fangttine  infeparabiies  effe  ,  ficttt  illt  in 

haudabfimt/e.  Et  fi  in  Syftole  artcria per poros  carnis  ejr  venis ,  &  quod  fanguis  ejr  fpiritusunum  corpus  ccnfn- 

cutts  fu/tgines  ecavttatibus  illorttm  expellunt ,  curnon  tuant(ut  ferum&  butyrum  inlacle ,  aut  cahrin  aqtta 

ca/tda) 


Prooemium.  xlj 

calida)  quo  corpore  replentur  arttru  ejr  cttjus  corporis  dtf-  rtum  (quod folvere  Galenus  nttitur)  cum  ab  tmmodtca  re- 
trtbutionem  a  corde  arteru prxfiant ,  ejr  hoc  corpus  nthtl  p/ettone  pu/ftts  extfiant  majores  ,  refptr ittor.es  mtnores  ; 
altud ,  quam  finguis  efi.  Si  vero  hunc  fangtttntm  tn  ar-  fed  ejr  m  pueris pulftts Jrequcntes  ,  cttm  rejj  irat  to  tnterim 
tertis  ,  e  corde  per  artcrtarum  Dtajiolem  attrain  dtcunt,  rara.  Stmt/tter  tn  ttmore  ejr  curis  ejr  anxtetate  antmt, 
videntur  ajlruere  ,  quodarterix  fua  diftentione  fanguine  imo  altquibtts  tn  febrtbus  puljits  celeres  ,  frequentcs ;  re- 
if/o  rep/eantttr ,  &  non  dere  ambtente,  utt prius.  Nam  fi  fpirattones  vero  tardtores.  Hxc  ejr  hujufmodt  mcommoda 
ettam  aere  ab  ambtentcrep/ert  dicant  ,quomodo  ejr  quan-  pofitas  optmonesde  puljit  ejr  ufu  artertarttm  confequun- 
do  recipient  e  corde  fangumem  ?  Si  tn  Syfiole  td fiat,  con-  tur ;  non  mtntu  forfun  etiam  ea ,  qua  de  ufu  ejr  pulfit  cor- 
tinget  tmpofstbtle  ■  rep/ert  artertas,cum  Lontrahantttr,  vel  dis  affirmantur ,  dtfficultatibtu  piurtmis  ejr  inextrtcabt- 
repleri  ejr  non  diftendt.  Stn  atttem  in  Dtajto/e  ,  induos  libtts  imp/exa  funt.  Cor  affirmant  vulgo  fontcm  ejr  of- 
ufits  contrarios ,  &  finguinem  ejr  aerem ,  ejr  calorem  ejr  ficmam  vita/is  fptritu-s  effe  ,  quibus  vttam Jingults  parti- 
frtgus  fimttl reciptent ;  quod  ejl  tmprobabt/e.  ^implius  btts  /argiatur ;  ejr  tamen  negant  dextrum  ventrtctt/ttm 
cum  affirmant ,  fmul  Diafiolem  cordis  cr  artcrtarum  ef-  Jpthtus  faccre  ,  fedprabere  duntaxat  alimentum  pulmo- 
fe  ,  ejr  fimui  Syfio/em  ,  a/terttm  ejl  inconventens.  ^up-  ntbus ,  unde  dtcunt  ptftbus  deeffe  dextrttm  ventru  ulum 
modo  enim  ctim  fimitl  difienduntttr dtto  corpora fic  tnvi-  cordis ,  ejr  onrnmo  omntbus  deejl  qutbus  non  funt  ptt/mo- 
cem  connata ,  alterttm  ab  altero  .utr.that ,  vel  cttm  fmul  nes  :  ejr  quod  dextcr  ventruu/us  cordis ,  pu/mcnum  gra- 
contrahuntur,  a/terum  ab  altcro  ncipiat  aiiqtud}  Irjuper   tta  fit. 

forftn  impoftbtle  eft ,  altqutd  pojfe  altud  torpus  tta  in  \.  Cttr  ,quafi>  ,cttmeadempeneconftitutiofit  utriuf- 
fetpfum  attrahcre  ut  dtfiendatttr,  cum  dtj/endt  ft  pati,  nt-  que  ventruuli ,  eadem  fabrtca  fi.rarttm  ,  lacertttlorum, 
fi  ttt  fpongia  prttts  vi  ab  extcrnis  confirtcla  ,  dum  redeat  vaivularum  ,  vaforum  ,  aurtcuLrum  ,  ejr  eodem  ttterqtte 
ad  confittutioncm  fttam  naturalem.  Taie  autem  a/iqutd  tn  dtjfecitombui  rejarctatur fangttine  ,Jtmtliter  nigrtcan- 
in  artcrus poffe  effe  ,  dtffictle  ejt  fir.gere.  Sed  arterias  dtf-  te  ,fimi/iter  grumefcente  ;  cur ,  tnqttam  ,  cum  cadem  fit 
tendt ,  quta  replentur ,  ttt  ficitilt  ejr  utrcs ,  atque  non  re-  utnufque  aclto,  mettts  pulfus ,  vartis  cos  ufibus  tam  dxf- 
pltri  ,  qttta  dtftenduntur  ttt  fo//es,fact/e  ejr  aperte  demon-  ferenttbus  extfiimemus  defttnatos  futffe  ?  St  va/vulx  trt- 
Jirare  me pojje ,  ejrpalam  antehac  demonfirajje  exifttmo.  cufptdes  tres  fub  dextri  ventruult  ingreffu  tmpedimer.to 
^ttamen  hbr.  quod  iang.  cont.in  arter.  Ga/ent  ex-  Jmt  fangttinis  rcgrejjut  in  venam  cavam ;  ejr  fi  Jemt/una- 
pcrimentt/m  in  contrarium  fic  (e  habet.  Artertam  nu-  res  tres  UU  tn  orificto  artertofe  vent  ut  fangttints  regref- 
tiatum  (ecundum  lon^ttudtnem  tnctdtt ,  calamumqtte  vcl  fum  tmpedtrent  fac?£  fint ;  cur ,  cttm Jimi/tter  fe  habeant, 
concavam  pervtam  fifiulam  tmmtttit ,  quo  ejr  fanguis  fmijiro  ventrtculo  Jimtlittr  fmgutnis  tum  egrejfui ,  ttm 
extitre  non  pojitt ,  rjr  vulntts  obtttretur.  Quoad  ulque  regreffitt  impedtendofaclas  effe  Hegemus  ? 
(inqutt)  liclehabet,  arteria  tota  puilabit:  cum  n.  Et cummagnttudtne  ,forma,J/tu  ,ommr.oeodem 
primum  vero  obduclium  filum  luper  arteriam ,  &:  penemodo  fimjtro  fe  habeantventruulo ,  quo  in  dextro, 
fiftulam  in  laqueum  contrahens  arterieE  tunicas  curduunt  htc  fftntum  egrefjui  ejr  regrejfut tmpedtmento 
calamo  obftrinxeris ,  non  amplius  arteriam  ultra  ejje  ,  m  dextro  vero  fangutnii  ?  idem  organon J.milenon 
laqueum  palpitare  videbis.  Nec  cgo  fcct  expertmen-  vtdttur  fangtttnis ,  ejr  Jftrttuum  motus  jimtlttertmpcdtre 
tum  Galent ,  ncc  recle pofje  fieri  vivo  corporc  cb  tmpctuo-  §t  te pojje. 

Ji  fanguinis  ex  artertts  trttpttor.tm pttto  ,  r,cc  obtttrabtt  ft-  III.  Et  cttm  meatus  ejr  vafa fibi  invicem  rcfpondeant 
ne  /igatura  vtt/ntts  fiftula  ;  ejr  pcr  fij/uU  cavttatem  tt/te-  magmtudwe ,  videltcet  vena  artertoja  ej?  axtcria  vcnofa  j 
rtus  projiltre  fangumem  non  dubtto  ;  tamenhoc  experi-  curunum  prtvatoujnt  defitnetur ,  vtdelutt  alendts  pul' 
mtnto  ey  probart  vtdctur  Galenus  facu/tatem  pulftfcam   montbus,  alterum publuo  ? 

per  tttnuas  artertarum  ,  a  corde  manare ,  ejr  quod  arterU  1  v.  Et  quomodo  probabile  efi ,  uti  notavit  Realdus 
dum  dtfiendantur  ,  ab  il/a  facultate  pu/fifica  rep/eantur,  Columbus ,  tanto  fanguine  cpus  effe  ad  nutrittonem  pul- 
quia  dtfienduntur  utjtlles ,  non  dtfiendantur  ,  quta  re-  monum,  cum  hoc  vas ,  vena  videltcet  artertofa ,  exuperet 
plentur ,  ttt  utres.  Sed  ejr  tn  arteriotomta  ejr  vulnertbus  magmtudine  utrumque  ramum  dtfirtbutioms  venx  cavs 
contrarium  manifeftum  efi  :  fangttis  entm  faltendo  ab  ar-  dejcendentis  cruralem  ? 

ttrtii  profttnditur  cttmimpetu ,  modo  longius ,  modo  pro-       v.  Et,qujefo,  cumpu/mones  tamprope  fint ,  ejrv/u 
pius  victftm  profiitendo  ,  ejrfaitus  femper  efi  in  artcru  tam  amp/umextfiat ,  &  ipfi  conttnuo  motu  agttcntur, 
Diafiele  ej;non  in  Stfiole.  £>uo  clare  apparet ,  tmpulfu  quid  efi  quod  dextn  ventruult  pulju  opusfit}  ejr  qutd 
fangtttnis  artertam  dif/endi.  Ipfaentmdum  dtfiendttur,  eft  quod Natura  ,  gratta  aiendorttm ptilmonum ,  a/ttrun. 
mn  potefi  fangutnem  tanta  vi  projtcere  pottus,a'crem  tnfe  ventruulum  cordt  ad;ungerc  necejfe  habcat  ? 
ptr  vulnus  attrahcre  deberet  ffecundum  ea  ,  qux  vttlgo  de       v  i .  Cum  dtcunt  Jintftrum  ventrtculum  e pulmonibus 
arteriarum  ufu  jaclata  funt.  Nec  crafiittes  tunicarum  ar-  ejr  dextro  cordts  finu  matenam  attrahtre  adjfpirttus  con- 
terix  nobts  tmpen.it ,  facu/tatcm  puifificam  proventre  a  dendos ,  aerem  vidtlicet  ejr  fangutnem,  ey  pariter  tn  aor- 
corde  pertpf.ts  tunicas.  Nam  quibufdam  antmaltbus  ar-  tam  fptrttttojum  fanguincm  dtfirtbucrc  ,  ejr  hincfu/tgt- 
terU  a  vents  nt/rtl  differunt ,  ejr  extremis  parttbus  homt-  nes .  vtdeUcet  rttro  per  arteriam  venalem  remtttt  mptil- 
nis  ejrfarvts  dtffemmationibus  arttriarum  ,  qua/es  in  mones,il/inc  fptntus  in  aortam  :  qutdefi  quodfeparatto- 
cerebro  ,  manu  ,  ejrc  nemo  per  tuntcas ,  artertas  a  venis  nem  jactt ,  &  quomodo  huc  tlluc  fftritus fultgtnes  cttra 
potertt  difttnguere :  eadem  enim  utrifque  tttntca.  In  aneu-  permifiionem  aut  confufionem  commeant  ?  St  trtcufptdes 
rtjmate prtttrea  ex  incifa  vcl exefa  artcria  gcnito  ,  eadem  mttraies  non  tmpedtunt  egrejfum  fttltginum  ad pu.mone s, 
cmnmo  pulfatto  cttm  reltquts  artertts  ,  ejr  tamcn  non  ha-  quomodo  tmpedunt  aens  ?  Et  quomodo  Jemtlunares  pro- 
bet  tuntcam  arteru.  Hoc  mecum  docltfitmtts  RtoLnus  htbebunt  regrejfum  (ptrituum  ,  jubfequente  Dtajole  cor- 
Itb.  vn  atteflatur.  Neque  eundem  ufum pu/fu*  ac  refpt-  dis ,  ab  aorta  ?  Et  omntno  ,  quomodo  dtcuntper  arteriam 
rationis  quts  extfiimet ,  quedtijdem  caujis  quibus  refpt-  vetiaitm  (ptrititofum  Jangutnem  dtfrtbut  e  ventruulo  fi- 
ratio  ,  crcbriores  ,  majores ,  celenores  fiert  cemat ,  velttti  ntjiro  tn  pulmones  ,  nec  tntenm  tmpedtant  truujptdes  ? 
curfu ,  tra  ,  b.i/neo  ,  attt  quovts  calfactente  ,  ut  dutt  Gale-   cum  affirmarmt  aerem  yer  tdem  vas  a  pulmontbus  tn 
nus.  Nam  ncn  folum  iliud  cxpertmentum  elt  tn  contra-   ventruu/um fintj/rum  mgredt ,  cujus  regrefjui  trtcufptdes 

Ff3  t/ia 


xlij 


Prooemium. 


i/U  valvuU  imPcdimento  effe  voluerunt.  Bem  bone\  Septi  enim  cordis  fubflantia  denfior  cjr  eompacitoreft 

£>uomodo  tricufpides  impcdtunt  deris  egreffum ,  ejr  non  quavis  altcra  corporis particula,cxceptis  ojstbm  ejr  nervis. 

fanguinis  ?  Sed  ft  adejjent  foramina  ,  quomodo  [cumftmtt/  ttterque 

Vii.  Amplim,cttmvenam  arteriofam  ,vas  amp/ttm,  ventricu/m  dtflendttur  &  dtlatatur)  altcrum  ab  altero 

magnum  cumtunica  arteriefaclum  ,non  niflprivato  ejr  quidpiam ,  aut  ftmflrum  fanguincm  edextro  exhaurtre 

uni  ufui,  videlicet  alendis  pulmontbm  deftinarint;  cur  ar-  poftibi/c  eft  ?  Et  ctir  non  potim  dcxtrum  JJiritm  ex  Jim- 

teriam  venalcm  vix  pari  magnitudine  cum  tunica  ven*  J/ro  ,  quam fnifrum  fanguinem  c  dextro  ventrtculo pcr 

mollt  ejr  laxa ,  p/urtbm  uftbm ,  trtbmvelquatuorvidc-  eademforamtna  evocare  credtderim  ?  Atmtrum  (jrin~ 

licet  fabrefaclam  ajfevcrant  ?  Volunt  cnim  peripfam  de-  congruum  ccrte  ,fingitinem  per  cacos  obfcurofquc  ducim, 

rem  e  pu/monibm  in  finiflrum  ventriculum  permeare :  &  aerem  perpatentijs  tmos  codcm  infanti  commodim  at- 

volttnt  fimiliter  e  corde  in  pulmones  fuligines  per  ipfam  trahi.  Et  cur  quxfo  pro  fanguinis  tranfttu  tn  ftntfrum 

remeare :  voltint  JJirituoJi  Janguinis  portionem  acorde  ventriculum  adcacas  ejr  invtfibiles  porofttates  inccrtas 

peripfam  inpulmoncs  ad tpfos  rcfoctllandos  dtfrtbui.  obfcurafque  confugtunt ,  quando  adefl  per  arteriam  veno- 

viii.  Si  fu/igines  ejr  aerem  a  corde  i/ias ,  ad  cor  hunc  fam  tam  patens  iter  ?  rnirttm  mtht  certe  eft,  quod per  cor- 

per  cundcm  tttbultim  volunt  tranfmitti ;  tam  contrariis  dis  feptum  craffttm  ,  durum  ,  denfum ,  compacltftmum 

motibm  ejruftbm  unum  vas  ejrunam  viam  fabricare  viam  facereve/  ftngerepotius  maluerunt ,  quamperpa- 

Natura  foltta  non  eft,  ncc  vidcre  ufpiam  contigit.  tens  vas  venofum ,  aut  etiam per pulmonum  fubftanttam 

IX.  Si  fuligines  ejr  derern  hac  via  permeare  ejr  rcmeare  raram,  laxam,  molltfimam,  JJongiofam.  Prxtcrea  fi per 

contendunt,  ut  pcrBronchia pulmonum,  quare  exfecia  vei  Jepti  Jubflantiam  fanguis pcrmeare potuiJJet,  aut  e  ventri- 

incifa  arteria  venofa,nequc  derem,  neque  fultgtnes  reperi-  culis  imbibi ,  quid opus  ejfet  venx  ejr  arterix.  coronalis ra- 

re  in  dtf/cclione poflumm  ,  ejr  unde femperrefertam  craffo  mulis  ad  ipftus  fcptt  nutrttionem  dtvaricatis  ?  J^uodno- 

fangutne  artcriam  venofam  iftam  videmm ,  ejr  nunquam  tatu  digntjsimumji  in fcetu  (quando  omnia  rartora ,  mol- 

aere-,cum  m pulmonibm  ejr  derem  remancntem  cerntmm  ?  Itord)  Natura  coaclajutt per  foramen  ovale fanguincm  in 

x.  Si  quU  experimentum  Galcnifaceret ,  ejr  cani  ad-  ftniflrum  ventriculum  e  vena  cava per  artertam  vcno- 

httc  viventi  trachcam  incideret,  ejr  folltbm  pu/mones  acre  fam  traducere ;  quomodo  veriftmile  poftit  effe  quod  in  ad- 

imp/eret  pcr  vim ,  ejr  dtfientos  /tgarct  forttter;  idem  mox  ulto  per  cordis  fcptum  jam  denftus  atatc  faclum  tam  com- 

dtjjeclo  pcclore  mu/tam  dcris  coptam  in pulmontbm  ufque  mode  nulloque  negotio  transfttndat  ? 

adextimam  tllorumtunicaminvencrit ,  fedneqttein ar-  Andreas  Laurcntius  lib.  ix,  cap.  xi  ,  Quseftio- 

tcria  vcnofi ,  nequc in  flniftro  vcntriculo  cordis  quid-  nexn  ,  authorttate  Caleni  de  loc.  affedt.  lib.  vi , 

quam.  Si acrcm  c pulmontbm  incane  vivente  aut  cor  cap.  vn  ,  ejr  expericntia  Hollcrii fulttts  ,  afferit  ejr  pro- 

attraheret ,  aut  pttlmoncs  tranjmittcrent  ,multo  magis  hoc  bat  ecavitate  pecloris  fcrofttates  ejrpus  Empynorumin 

expcrimcnto  tdjaccre  dcbercnt.  Imoin  admtnifiratione  artcrtam  vcnofam  abforptum  pcrjiniftrum  ventricttlttm 

Anatomtca  inf/atis  cadaveris  pulmonibm  ,  etiamdcrem  cordis,ejrpcrarteriascumurinavelcumftcibusalvipof 

flatim  huc  ingredi ,  ft  ttllt  effent  meatm ,  quis  dubitaret  ?  fe  expc/it :  rccenfef  quincttam  in  conftrmationem  cafum 

Tam  magnt  vcro  facttmt  httnc  ufum  arterix  venoft ,  vi-  cttjufdam  Mclancholtci ,  qui  ftpius  deliqutiim  animtpaf 

deltcct  addcrcm  epttlmonibm  cordt  dcfercndum ,  ttt  Htcr.  ftts  a  paroxyfmo  /iberatus  fuit  cmtfione  urinx  tttrbid<e,fa- 

Fabr.  ab  Aquapendcnte  hujm  vafts  caufa  pu/moncs  facios  tid.e ,  acris  ;  quo  genere  morbi  tandem  confcclus,  dtffeclo 

futfje,  ejr  hanc  cjfe prxcipuam pttlmonrtm particulam  con-  cadavere  talis  ftibftantia,qualem  mingebat, neque  in  vefl- 

tcndat.  ca,neqtte  in  rentbus  ttfptam  apparebat  fed  in  cordis  ftniflro 

x  i .  Sed  amabo ,  fi  deri  dcfcrcndo  artcria  vcnofa  con-  ventrtculo  ejr  cavttate  pecloris  plitrtma :  unde  gloriatur 

dtta  ftt,  cttr  ejm  conflttutio  cfl  veme  ?  fe  horum  affcciuum  talem pradixt/fc  cattfam.  Ego  autcm 

xn.  Eiftulis  potim  opm  effet  Natur*  ejr  quidem  qua-  non poffitm  non  mirari ,  cum  ipfe  materiam  hctcroieneam 

les  Bronchta  fitnt  annttlaribm,  ut  (empcrpateant  ejr  neque  pojfe  eodcm  trafiu  evacuari  atvinarat  ejr prsdicavcrat ; 

concidant  ,ejr  ut  omninovacttxfangitinepermaneant  ,ne  qttod  itfdcm  viis  fmguinem  e  pu/montbus  in  ftniftrum 

humor  acris  tranftum  impediat,utt  manifeftttm  eft,qttan-  vcntricttlttm fecttndum  natttram  dcdttct  convcnienter ccr- 

do  pulmonespituita  Bronchiis  vel  infarcla  ve/paululttm  ncre  aut  ajjtverare  non potttit  attt  no/uit. 

admijfa  laborantfibtlo  ejr  ftrepit*  oborto  attm  refptramm.  Itaqtte  ex  his  ejr  hujttfmodt  plttrimis  patet ,  qttam  ea 

Mtnm  toleranda  i/ia  optnto ,  quacttm  dup/tccm  matc-  qtt*  dicta  antchac  a  prioribus  demotu  ejr  ujtt  cordis  ejr 

riam  ,  dercam  ejr  fangutncam  neceffariam  cjje  ad Jpiritm  arteriarum ,  autinconvcnientia  ,  aut  obfcttra,  aut  impof- 

vitalesefftcicndosfupponit,fingiiincmpermediafiinicor-  ftbiita  dtltgcntius  conftderanti  apparcant :  uttleprotnde 

dis  c<ecas  porofitates  de  dextro  tn  fmiflrum  ventricttlttm  admodum  erit  paulo  pemtius  rcm  tntrofpiccre ,  artcrtarum 

tranjudare  ,  derem  per  magnum  vas  Artcriam  venofam  ejr  cordis  mottts  non  folttm  in  homine,  fed  ejr  aitis  umver- 

epulmonibm  attrahicontendtt ,  ejr  proinde  infeptocordis  fts  animaltbus  cor  habentibtts  contemplari  ;  qutnetiam 

poroftatcs  plures  effe  producendo  fangttini  accotnmodatas.  vivorum  dtfjccitonc  frcqucnti  multaque  atttopfla  vcrita- 

Sed,  me  hcrcttlc .' porofttates  milixftint,  neqttc  dcmonjlr.i-  tem  dtfcerncre  ejr  invcfligare. 
ri  pojfttnt. 


G   V  I- 


xliij 


GVILIELMI  HARVEI 

A    N    G    L  I 


D     E        M     O     T  V 

CORDIS   ET  SANGVINIS 

IN  ANIMALIBVS, 
Exercitatio  anatoraica. 

C     A     P.      J-  folum  corinta&um  reliquit.  Denique  ut  fi  quid 

Ctutfi  ,  ambm  adfcrtbendum  Author  permotu*  fuerit.  Iiterari*  cx  opera  mea  utile  &  commodum 

1          J  hac  m  parte  accederet ,  forfan  re&e  fecifle  me 

|>  Vm  multis  vivorum  difledtio-  conftaret,  nec  alii  omnino  iuertem  me  vixifle  vi- 

V       nibus  ;'uti  id  manum  dahantur)  derent.  Et  quod  Senei  ait  in  Comoedia  , 

.      ; m  animum  ad  obfervandura  pri-  Nunquam  quifjuam  tta  bene  Jubduda  ratione  ad 

K  mum  appuli ,  quo  cordis  motus  'vttamfutt , 

ufum  &  utilitates  in  animalibus  J^utn  res ,  xtas ,  ufus  aliqnid apportet  novi ; 

WjM  per  autopfiam  ,  &  non  perli-  Altqutd admoneat,ut  tllaquxte  fcire  credis  ,nefcizs  ; 

bros  aliorumque  fcripta  inveni-  Et  qux  ttbt putaris prtma  ,  tn  expertundo  repudtes ; 

rem :  Rem  arduam  plane  &  difficultatibus  ita  ple-  illud  rorfan  m  cordis  motu  eveniat  nunc  ,  aut  alii 

nam  continuo  reperi ,  ut  cum  Fracaftorio  motum  hinc  faltem  ,  hac  data  via  &  fcelicioribus  freti  in- 

cordis  foii  Deo  cognitum  elTe  pene  opinarer.  Nec  geniis ,  rei  rectius  gerendce  &  melius  inquirendae 

enim  quomodo  Syftole  aut  Diaftole  fieret ,  nec  occafioncm  capient. 
quando  autubi  dilatatio  &  conftri&io  exifteret, 

rectepotuiinternofcere  ,propter  celeritatem  fci-  C   A   P.  II. 

licet  motusqui  inmultis  animalibusnictu  oculi,  «  _  •                            /•  _ 

r     •                    r          r              i  ■    •  Ex  vtvorum  dtj  edtone ,  qualts  tt  Cordts  mottu. 
quafi  trajecto  tulgure ,  feinconipedtumexhibuit 

&fubtraxitillico ,  itautmodo  hinc  Syftolen  ,  il-  T)  Rimum  itaque  in  Cordibus  omnium  adhuc 

linc  Diaftolen,  modo  e  contra;  modo  varios ,  mo-  i-  viventium  animalium,  aperto  pedtore  &  dilTe- 

do  confufos  fieri  motus  me  exiftimarem  cernere :  &a  capfula,  quse  cor  immediate  circumcludit.ob- 

undeanimusmihiflud:uabat,necquidvelipfefta-  fervare  licet ,  Cor  aliquando  raoveri ,  aliquando 

tuerem,  vel  aliis  crederem  habebam ,  &  motura  quiefcere,  &eflc  tempus  inquo  movetur,  &in 

cordis  effe  qualis  Euripi  fiuxus  &  refluxus  Arifto-  quo  motu  deftituitur. 

teii,  /  ndream  Laurentium  lcripfifle  non  mirabar.  Hasc  manifeftiora  in  cordibus  frigidorum  ani- 

Tandem  majori  indies  &  difquifitione  &  dili-  malium ,  ut  bufone  ,  ferpentibus ,  ranis ,  cochleis, 

gentia  ufus  ,  multa  frequenter  &  varia  animalia  gammaris,  cruftatis,  conchis ,  fquillis,  &  pifciculis 

viva  introipiciendo  ,  multis  obfervationibus  colla-  omnibus.  Fiunt  etiam  omnia  manifeftiora  in  cor- 

tis ,  &  rem  attigiiTe  ,  &  ex  hoc  labyrintho  me  ex-  dibus  aliorum  ,  ut  canis,  porci,  ii  eo  ufque  attente 

tricatum  evafifle  ,  iimulque  motum  &  ufum  cor-  obfervaveris ,  quoad  emori  cor  &  languidius  mo- 

dis  &  arteriarum  ,  quse  defiderabam  ,  comperta  veri,  &quafi  extingui  incipiat:  tum  etenim  tar- 

habere  rae  exiftimabam.  Exquo  nonfolum  pri-  diores  &  ranores  ipiius  motus  fieri,  &  longiores 

vatim  amicis ,  fed  etiam  publice  in  prsele&ionibus  quietcs  cernere  apcrte  &  clare  poteris ,  &  motus 

meis  anatomicis ,  Academico  more  ,  proponere  qualis  fit ,  &  quomodo  fiat,  commodius  intueri  & 

meam  in  hac  re  fententiam  non  verebar.  dijudicare  licet.  In  quiete,  ut  in  morte  cor  laxum, 

Quse  cum  aliis ,  uti  fit,  placeret ,  aliis minus :  hi  flaccidum,  enervatum,  inclinatum  quafi  jacet. 

convellere,  calumniari  &  vitio  vertere  cceperunt,  In  motu  &  eo  ,  quo  movetur ,  tempore  tria  prse 

quod  a  prseceptis  &  fide  omnium  Anatomicorum  cseteris  animad vertenda. 

difceflerim:illi  rem  novam  cum  inquifitu  dignam,  i.  Quod  erigiturcor  &in  mucronem  fefur- 

tum  maxime  utilem  fore  confirmantes ,  plenius  fi-  fum  elevat,  fic  ut  illo  tempore  ferire  ped:us,  &  fo- 

biexplicari  pofcebant.  Tandem  amicorura  pre-  risfentiri  pulfatio  poilit. 

cibus,  ut  omnes  meorum  laborum  participes  fie-  ii.  Vndique  contrahi ,  magisvero  fecundum 

rent,  partim  etiam  aliorum  permotus  invidia ,  qui  latera  ,  ita  ut  minoris  magnitudinis ,  &  longiufcu- 

didta  mea  miquo  animo  accipientes  &  minus  in-  Ium ,  &  collectum  appareat.  Cor  anguilla;  exem- 

telligentes ,  me  publice  traducere  conabantur  ,  ut  ptum  &  fuper  tabulam  aut  manumpoiirum  hoc 

omnes  de  rae  &  de  re  ipfa  judiciura  ferant ,  haec  facit  manifeitum.  _£queetiam  apparet  incorde 

typis  mandare  publice  coactusfui.  Sed  &eo!i-  pifciculorum,  &  illistrigidionbusanimalibus, qui- 

bentius,  quod  Hieronymus  Fabr.  ab  Aquapen-  bus  cor  coniforme  aut  longiuiculum  eft. 

dente  cum  lingulas  pene  animalium  particulas  ac-  ut,  Comprehenfum  manu  cor  eo  quo  move- 

curate  &  docte  peculiari  tra&atu  delineaverat,  tur  tempore ,  duriufculum  fieri ;  atentione  autera 

aia 


xliiij  Gutlielmm  Harveti* 

illaduritieseft ,  quemadmodum  fi  quis  lacertos  in  fecundum  Iatera  diftenduntur,  & codem  modo 
cubito  manu  comprehendat ,  dum  moventdigi-  quoinmufculorumventribusincraflantur.  Adde, 
tos,  illos  tendi  &  magis  renitentes  fieri  percipiet.     quod  non  folum  in  motu  cordis  per  dire&ionem 

iv.  Notandum  infuperin  pifcibus&  frigidio-  &  incraflationem  parietum  contingit  ventriculos 
ribus  fanguineis  animalibus,  ut  ferpentibus ,  ra-  coar&ari  i  fed  ulteriuseoquod  fibrse  ilke  five  la- 
uis,  &c.  illo  tempore,  quo  movetur  cor ,  albidio-  certuli ,  in  quibus  folum  fibrx  rc6ta:(in  pariete 
ris  coloris  efle  ;  cum  quiefcit  a  motu  ,  coloris  fan-  enim  omnes  fibrse  funt  circulares)  ab  Ariftotelc 
guinei  faturum  cerni.  Nervi  dictse  ,  quse  varie  in  ventriculis  cordis  ma- 

Ex  his  mihi  videbarur  manifeftum,  Motum  cor-  jorum  animalium,  dum  una  contrahuntur  admira- 
dis  efle  tentionem  quandam  ex  omni  parte  &  fe-  bili  apparatu ,  omnia  interiora  latera  veluti  laquco 
cundum  ductum  omnium  fibrarum,  &  conftri-  invicera  compelluntur  ad  contentum  fanguinera 
ctionem  undique ,  quoniam  erigi ,  vigorari,  mino-  majori  robore  expellendum. 
rari,  &  durefcere  in  omni  motu  videtur  ;  ipfiufque  Neque  verum  eft  fimiliter  quod  vulgo  credi- 
motumefle,  qualem  mufculorum ,  dum  contra-  tur,  cor  ullofuomotuaut  diftentione  fanguinera 
ctio  fit  fecundum  dudtum  partiumnervofarum  &  in  ventriculis  attrahere,  dum  enim  movetur  & 
fibrarum  ;  mulculi  enim  cum  moventur  &  in  a&u  tenditur ,  expellit  ;  dum  laxatur  &  concidit ,  reci- 
funt,vigorantur,tenduntur,  ex  mollibus  duri  fiunt,  pit  fanguinera  eo  modo,  quo  poftea  patebit. 
attolluntur,  incraflantur  ;firailiter  quuque  Cor. 

Ex  quibus  obfervatis  rationi  confentaneum  eft,  C   A    P.  III. 

Cor  eo  ,  quo  movetur  tempore  ,  &  undique  con-       Arteriarum  motus  qtulU  ex  vivorttm  difefltone. 
ftringitur  &  fecundum  parietes  incraflefcit ,  fe- 

cundum  ventriculos  coarcTrari  &  contentum  fan-  TTLterius  incordis  motu  obfervanda  veniunt 
guinem  protrudere.  Quod  ex  quarta  obfervatio-  V  hsec ,  quse  ad  arteriarum  motus  &  pulfationes 
ne  fatis  patet ,  cum  in  ipfa  tenfione  fua ,  propterea  fpedtant. 

quod  fanguinem  in  fe  pnus  contentum  expri-  i.  Eo  temporequo  cordis  fittentio,  contra- 
mens  albefcat;  &  denuo  in  laxatione  &quiete,  Q&o,  percuflio  pectoris,  &  oranino  Syftole,  Arte- 
fubingrediente  de  novo  fanguine  in  ventriculura,  riae  dilatantur ;  pulfum  edunt,  &  in  fua  lunt  Diafto- 
redeat  color  purpureus  &  fanguineus  cordi.  Ve-  le.  Similiter  eotempore  quodexter  ventriculus 
rum  nemoamphus  dubitare  poterit ,  cumufque  contrahitur ,  &  protrudit  contentum  fanguinem, 
in  ventriculi  cavitatem  inflidto  vulnere ,  fingulis  vena  arteriola  puhat  &  dilatatur  fimul  cum  reli- 
motibus  five  pulfationibus  cordis  in  ipfa  tenlione  quis  arteriis  corporis. 

prolihre  cum  mipetu  foras  contentura  fauguinem  ir.  Quando  finifter  ventriculus  cefTatmoveri 
viderit.  pulfare  &  contrahi ,  celTat  pullus  arteriarum ;  imo 

Simul  itaque  hasc&  eodem  tempore  contin-  quando  languidius  tcnditur ,  pulfusin  arteriis  vix 
gunt,  tcnfio  cordis ,  mucronis  eredio,  pulfus ,  qui  perceptibilis ,  &  limiliter  ceftaute  dcxtro ,  in  vena 
forinfecus  fentitur  cx  allifione  cjus  ad  peCtus ,  pa-  arteriofa. 

rietum  incraflatio&  contenti  fanguinis protrufio .  ixi.  Item  fedta  quavisarteria  vel  perforata  in 
cum  impetu  a  conftricliione  ventriculorum.  ipfa  tentione  ventnculi  finiftri  propcllitur  foras 

Hinc  contrariura  vulgariter  receptisopinioni-  ianguis  ex  vulnerc  cum  impetu.  Simihter  fe<5ta 
bus  apparet,  cum  eo  tempore ,  quo  cor  pectus  fe-  veua  arteriofa  eodem  tempore ,  quo  dexter  ven- 
rit  &  pulfus  foris  fentitur ,  una  cor  diftendi  fecun-  triculus  tenditur  &  contrahitur ,  exinde  cum  im- 
dum  ventriculos  &  repleri  fanguine  putetur;  quan-  petu  fanguinem  profilirc  videbis. 
quam  contra  rem  fe  habere  intelligas ,  videlicet  Similiter  etiamin  pifcibus  fedtafiftula,  quaed 
cor  dum  contrahitur,  inaniri.  Vnde  qui  motus  corde  in  branchiasducit,  quo  tempore  cor  tendi 
vulgo  cordis  Diaftole  exiltimatur ,  revera  Syftole  &  contrahi  videbis,  eo  una  etiam  fanguiuera  exin- 
eft.  Et  limiliter  motus  proprius  cordis,  Diaftole  de  pertrudi  cum  impetu. 

non  eft ,  fed  Syftole  ;  nequcin  Diaftole  vigoratur  Similiter  denique  cum  in  omni  arteriotomia 
cor,  fedinSyltole;tumenimtenditur,  movetur,  fanguis  profiliendo  exeat  modo  longius,  modo 
vigoratur.  propius ,  faltum  fieri  in  arteriarum  Diaftole  &  quo 

Neque  omnino  admittendum  illud  (tametfi  terapore  cor  pectus  ferit ,  comperies:  atquehoc 
magni  Vefalii  adducto  exemplo  confirmatum)  de  nimirum  eo  tempore  quocor  tendi  &  contrahi 
vimineo  circuloex  multis  juncispyramidatimjun-  apparet ,  &in  fua  effeSyftoIe  erectione,  unaque 
0.is ,  corfecundum  fibrasredtas  tantum  moveri,  fanguisexpellitureodemmotu. 
&  fic  dumapexad  bafin  appropinquat ,  laterain  Ex  his  videtur  manifeftum  contra  communia 
orbem  diftendi ,  &  cavitates  dilatari ,  &  ventricu-  dogmata,  quod  arteriarum  Diaftole  fit  eo  tempo- 
los  cucurbituke  formam  acquirere ,  &  fanguinem  re,quo  cordis  Syftole :  &  arterias  repleri  &  diften- 
introfumere  j  nam  fecundum  omnem  quem  habet  di  propter  fanguinis  a  conftri<5tione  ventriculo- 
du£tum  fibrarum  cor  eodem  tempore  tenditur,  rum  cordis  immiflionem  &  intrufionem.  Quin 
conftringitur ,  &  potius incralTantur  &  dilatantur  etiam  diftendi  arterias,  quia  replentur  ut  utres  aut 
parietes  &fubftantia,  quam  (entriculi ;  &  dura  vefica;nonrepleri,quiadiftendunturutfoIles.  Et 
tenduntur  fibrae  a  cono  ab  bafim ,  &  cor  una  ad  eadem  de  caula  univerfi  corporis  arterise  pulfant, 
bafin  trahunt ,  non  in  orbem  latera  cordis  inclina-  videlicet  a  tenfione  finiftri  cordis  ventriculi ;  ficut 
rent,  fed  potius  contrarium,  uti  omnis  fibra  in  cir-  vena  arteriofa,  a  dextri. 

culari  poiitione  dum  contrahitur  verfus  reditu-  Denique  arteriarum  pulfum  fieri  ab  impulfu 
dinem.  Et  ficut  omnes  mufculorum  fibrse  dum  fanguiniseventriculofiniftro;eodempacl:o,  quo 
contrahuntur ,  &  iu  longitudiue  abbreviantur ,  ita  cum  quis  in  chirothecara  inflat ,  omnes  digitos  fi- 

raul 


IDe  Aiotu  Cordis  f$  Sanguinis.  xlv 

mul  &  una  diftendi  videt,  &  pulfum  amaulari.  Et-  refpondere  videtur ,  aliquando  citius,  aliquando 

enim  fecundum  cordis  tentionem  pariter  pulfus  tardius ;  ac  tandem  ad  mortem  inclinans  celTat 

fiunt  majores ,  vehementiores ,  frequentes ,  cele-  motu  fuo  refpondere,  &  quafi  capitc  duntaxat  le- 

res ,  rhytmum  &  quantitatem  &  ordinem  fervan-  viter  annuit ,  &  obfcure  adeo  movetur  ,  ut  porius 

tes.  Nec  eft  expe&andum.ut  propter  motum  fan-  motus  fignum  prxbere  pulfanti  auriculs  videatur. 

guinis  ternfms  inter  conftri&ionem  cordis  &  arte-  Sic  prius  delinit  cor  pullare,  quara  auriculx,ur  au- 

riarum  (pnecipue  magisdiftantium)  dilatationem  riculaz  fupcrvivere  dicanturj  &  primus  omnium 

intercedat,  ne  fiant  hmul ,  cum  eodem  modofe  definit  pulfare  finifter  vcntriculus ;  deinde  ejusau- 

habeat,  utin  inflatione  chirothecce  aut  vefica:;  ricula  ,  dcmum  dcxtcr  ventriculus ;  ultimo  ,  quod 

quod  per  plenum  (ut  per  lympanura  &in  longis  etiam  notavit  Galenus ,  reliquis  omnibus  ceflanti- 

lignis)  idtus  &  motus  fimul  funt  in  utroque  extre-  bus  &  mortuis  pulfat  ufque  dextra  auricula,  uti  ul- 

mo,  &  quod  Ariftoteles  lib.  m  Hifl.  de  Antm.  timo  indextra  auricula  vita  remauere  videatur. 

cap.  ix,  cT*  Itb.derefpir.cap.w :  Palpitat  intravena*  Et  dum  fcnfim  cmoritur  cor ,  videre  licet  poft 

(arterias  inteiligit)  fangnis  omnium  animaltum,  pu/fu-  duas  vcl  tres  pulfationes  auricularum ,  aliquando 

queflmu[undiquemovetitr,flcpulfantven<£omncs&fl-  quafi  cxpcrgefiiCtum  cor  rcfpondcre  ,  &  uuum 

mul invicem,propterea  quodpendent  omnes  a  corde ;  mo-  pulfum  lente  &  a?gre  pcragere  &  moliri. 

vet  autem  femper ,  quare  &  t!U  femper  crflmul tnvicem  Sed  &  prazcipuc  notandum ,  quod  ,  poftquam 

qttando  movet.  Notandum  obiter  cum  Galeno ,  a  ceflavit  cor  puliare  ,  adhuc  auricula  pullante ,  di- 

veteribus  Philofophis  venas  pro  arteriisappellatas  gito  fuper  vcntriculum  cordis  pofito  fingulce  pul- 

fuifle.  (ationespercipiuntur  in  ventriculis ,  eodem  plane 

Accidit  aliquando  me  vidifle  &  prse  manibus  modo  ,  quo  ventriculorum  pulfationes  in  arteriis 

habuifle  cafum  quendam  ,  quimihihanc  verita-  fentiri  anteadiximus,  a  fanguinis  impulfu  nimirum 

tem  apertiflime  confirmabat.  Habuitquidam  tu-  diftentione  fadfca.  Ethoc  tempore,  pulfantefo- 

moremingentempulfantem  ,  Aneurifma  didium,  lum  auricula,fi  rbrfice  cordismucronem  abfecue- 

in  dextra  parte  juguh  prope  defcenfum  arteria:  ris ,  exiude  fingulis  auriculse  pulfatiombusfangui- 

iubclavia;  in  axillas,ab  ipfius  arterise  exefione  pro-  nem  effiuere  confpicies :  ut  hinc  pateat,  quomodo 

gnatum.  Isfummum  indies  incrementum  capef-  in  ventriculosfanguisingrediatur,  non  attra&ione 

febat  propter  immiflionem  fanguinis  ab  arteria,  aut  diftentione  cordis ,  fedexpulfu  auricularum 

fingulis  pulfationibus  diftendentis  ,  quod  feclo  immifius. 

poft  mortem  cadavere  deprehenfum  erat.  In  illo  Notandum  eft  ,  ubique  omnes ,  quas  voco  &  in 

pulfus  ejufdem  brachii  exilis  admodum  erat,  eo  auriculis  &  in  cordc  pulfationes,  contractiones 

quod  major  fanguinis  portio  in  tumorem  diverte-  efife :  &  plane  primo  contrahi  auriculas  videbis,  & 

batur&influxusinbrachiuminterceptusfuit.  in  confequcntia ,  coripfum.  Auricula:  enim  dum 

Quare  ,  five  per  compreflionem  ,  five  per  infar-  moventur  &  pulfant ,  albidiores  fiunt  ■,  prsfertiru 

€tum  vel  mterceptionem  ,  ubicunque  fanguinis  ubi  pauco  fanguine  replentur.  Replentur  autera 

motus  per  arterias  prsepeditur,  ibi  ulteriores  arte-  tanquam  promptuarium  &  lacuna  languinis ,  de- 

xix  rainus  pulfant  j  cum  pulfus  arteriarum ,  nil  nifi  clinante  fponte  fanguine  ,  &  venarum  motu  com- 

impulfus  fit  fanguinis  in  arterias.  preflb  adcentruiih  Quin  etiamin  finibus&ex- 

tremitatibus  ipfarumhsec  albedo  acontradione 

C   A   P.     IV.  fieri  Vel  maxime  apparet. 

Mot^cordis&aurictdarumqualisexvivorum  In  pifcibus  &rams,  &  fimilibus,qux  nnum  ven- 

diffeclione  triculum  habentcordis  &  pro  auncula  veficam 

quandam  in  bafi  cordis  pofitam  &  refertifliraani 

1)  Rseter  hasc  circa  motum  cordis  obfervanda  fanguine ,  videbis  hanc  veficam  primo  contrahi, 

.  funt,  qusE  ad  auricularum  ufum  fpectant.  &  iublequipoftea  cordis  contractionem  apertif- 

Quod  Gafpar  Bauhinus  lib.  1 1,  cap.  xx i ,  &  Io-  fime. 

hannes  Riolanus  hb.  vi  i  r  ,  cap.  i ,  viri  do&iilimi  At  vero  etiam  qua;  his  contrario  modo  fe  ha- 

&  Anatomici  peritiflimi  obfervarunt  &  admo-  bent  a  me  obfervata  afcribere  huc  vifum  eft.  Cor 

nent,quod  fiin  viva  fedtionealicujus  aniraalis  cor-  anguilla:  ,  &  quorundam  pifcium  ,  &  animalium 

dismotumftudiofeobferves,quatuor  motus  loco  etiam  exemptum  fine  auriculis  pulfat.  Immofiin 

&  tempore  diftin&os  afpicies :  quorum  duo  funt  frufta  diiTecueris ,  partes  ejus  divifas  feparatim  fe- 

proprii  auricularum  ,  ventriculorum  duo.  Pace  fe  contrahere  &  laxare  videbis  ita  ,  ut  in  his  poft 

tantorura  virorum,quatuor  funt  motus,  loco,non  ceflationem  motus  auricularum  ,  cordis  corpus 

verd  tempore  diftindn.  Simul  enim  amba;  auri-  pulfum  faciat  &  palpitet.  Sed  an  hoc  proprium  vi- 

cul2emovent,  &fimul  arabo  ventriculi ,  utqua-  vacioribus  aniraalibus,quorumradicale  humidum 

tuor  loco  diftindti  fint motus,duobus  tantum  tem-  glutinofum  magis  aut  pingue  &  lentum  eft,  &  non 

poribus,  atque  hoc  fe  habent  modo.  ita  facile  diflblubile  ?  QjJpd  etiam  apparet  in  car- 

Duo  funt  quafi  eodem  tempore  motus ,  unus  ne  anguillarum ,  qua;  poft  exconationem,  exente- 

auricularum  ,  alter  ipforum  ventriculorum :  nec  rationem  &  iu  frufta  difle&ionem ,  motum  re- 

enim  fimul  omnino  fiunt;  led  prseceditmotus  au-  tinet. 

ricularum  ,  &  fubfequitur  cordis ;  &  motus  ab  au-  In  columba  certe  experimento  fac9:o,poftquam 

riculis  incipere  &  in  ventriculos  progredi  vide-  cor  deiierat  omnino  moveri ,  &  nunc  etiam  auri- 

tur.  Cum  jamlanguidioraomniaemorientecorde  cula;  raotum  reliquerant  ,  per  aliquod  fpacium 

fiunt,  Scmpifcibus  &  in  frigidioribus  fanguineis  digitum  faliva  madefachim  &  calidura  cordi  fu- 

animalibus  interhosduos  motus  tempus  aliquod  perimpofitum  detinui  ;quo  romento  quafi  vircs& 

quietis  ratercedit ,  &cor  quafi  fufcitatum  motui  vitam  poftlirainio  recuperaffet ,  cor  &  ejus  auri- 

G  g  cula 


xlvj  Guilielmm  Harveus 

cula  moveri  &  fefe  contrahere  atque  laxare ,  &  Sed  notandum  &  lllud  ,  quod  hyeme  &  fngi- 
quafi  ab  orco  revocari  vidcbantur.  dioribus  tempeftatibus  exauguia  aliqua  (qualis clt 

Sed  &pr:eter  haec  aliquoties  a  me  obfervatum  Cochlea)  nihil  pulfans  habeut,  fcd  vitammagis 
fuit ,  poftquam  cor  ipfum  &  ejus  auricula  etiam  plantx  agere  videntur ,  ut  ctiam  reliqua  quse  Zoo- 
dextra a  pulfatione,  quafi  mortis  articulo  quiefce-  phyta  five  plantanimalia  ldeo  dicuntur. 
bant ,  in  ipfo  fanguine  qui  in  dextra  auricula  con-  Notandum  infuper  in  omnibus  animalibus  ubi 
tinetur  ,  obfcurum  motum  &  inundationem  ac  corineft,  ibi  etiara  auriculas  effe  velauriculisali- 
palpitationem  quandam  manifefto  fuperfuiffe ,  quid  analogum :  Et  ubicunque  cor  duplici  vcntri- 
tamdiu  fcilicet ,  quam  calore  &  fpiritu  imbui  vi-  culo  donatur  ,  ibi  duas  fcmper  adftare  auriculas, 
deretur.  non  contra.  Sed  fi  in  ovo  pulli  conformationera 

Tale  quiddam  evidentiflime  in  prima  animalis  advertas ,  primum  ineft ,  ut  dixi ,  tantum  veficula, 
generatione  intra  feptem  dies  ab  incubatione ,  in  vel  auricula,  vel  guttafanguinis  pulfans,  poftea 
ovo  Gallinaceo  cernitur.  Ineft  primum  ante  om-  incremento  fa&o  abfolvitur  cor.  Ita  quibuldam 
nia  gutta  fanguinis ,  quac  palpitat ,  quod  etiam  an-  animalibus  (  quafi  ulteriorem  perfcctionem  non 
notavit  Ariftoteles;  exqua,  incrementofa&o  &  adipifcentibus )  pulfans  veficula  quazdam  inftar 
pullo  aliquaex  parte  formato ,  fiunt  cordisauri-  puncti  cujufdam  rubri  vel  albiduntaxatineft,qua- 
cula3,quibuspullantibusperpetuoineftvita:cum  fiprincipium  vitse;  utiapibus,  vefpis,  cochleis, 
poftea  corpus  delineari  intermiffis  aliquot  diebus  fquillis,  gammaris ,  &c. 

inceperit,  tum  etiam  cordis  corpus  procreatur,  &  Eft  hic  apud  nos  miuima  fquilla  (quas  Anglice 
per  aliquod  tempus  albidum  apparet  &  exangue,  dicitur  a  Shrimp ,  Belgice  een  Garneel)  in  mari  & 
ut rehquum  corpus,  nec  pulfum  edit,  nec  motum.  Thamefi  capi  folita ,  corpore  prorfus  pellucido; 
Quin  etiamin  fcetuhumano  vidi,  circa  princi-  hancaquse  impofitara  faepius  prsebui  fpcctandam 
pium  tertii  menfis  fimiliter  cor  formatura  ,  fed  al-  amiciffirais  quibuldam  meis ,  ut  cordis  illius  ani- 
bidum  &  exangue ;  cujustaraen  auriculis  fanguis  malculi  motus  liquidiffime  perfpicercmus,  dura 
inerat  uberrimus  &  purpureus.  Sed  euim  in  ovo,  exteriores  illius  corporis  partes  vifui  nihil  office- 
jam  adaucto  &  conformato  fcetu,  fimul  &  cor  rent,quominuscordispalpitationeraquafipcrfe- 
adaugeri,  &ventriculos  habere,  quibusfangui-  neftram  intueremur. 

nem  tunc  recipere  &  tranfmittere  occepit.  In  ovo  gallinaceo  ,  poft  quatuor  vel  quinque 

Ita  ut  fi  penitius  introfpicere  quis  velit ,  non  fo-  dies  ab  incubatione  ,  primura  rudimentura  pulli 
lum  corefle  primum  vivens  &  ultimum  moriens  inftar  nubcculae  videndum  exhibui ,  nimirum  ovo, 
dixerit,  fed  auriculas  &  quas  in  ferpentibus ,  pifci-  cui  cortex  adimebatur ,  in  aquam  limpidam  tcpi- 
bus  &  hujufmodi  animalibus  pars  pro  auricula  eft,  damque  imrohTo ,  in  cujus  nubcculae  medio  pun- 
&  prius  quam  cor  iplum  vivere ,  &  poft  etiam  ctum  fanguineum  palpitans  tam  exiguum  erat ,  ut 
emori.  in  contra&ione  difpareret  &  vifum  aufugeret ;  in 

Imo  an  prius  adhuc  ipfe  languis  vel  fpiritus  ha-  laxatione  inftar  furamitatis  acus  appareret  rubi- 
beat  in  fe  obfcuram  palpitationem  ,  quam  poft  cundum ;  ita  ut  inter  ipfum  vidcri  &  non  videri, 
mortem  retinere  mihi  vif us  eft;  &  an  cum  palpita-  quafi  inter  effe  &  non  efTe ,  palpitationem  &  vitx 
tione  vitam  incipere  dicendum  fit ,  dubitare  con-  principium  ageret. 
tingit,  quandoquidem  &  fperma  auimaliumom- 

niura  (ut  notavit  Ariftotelcs)  &  fpiritus  prolificus  C    A    P.  V. 

palpitando  exit ,  velut  animal  quoddam.  Ita  Na-  CorS  mom  ^  & 

turaiumorte,  quafi  decurfione  fadta  ,  reducera 

(ut  Ariftotclesde  motu  animalium  cap.  vni)agit  C  Go  veroex  histandem  &  hujufraodi  obfer- 
motu  retrogrado  a  calce  ad  carceres ,  &  eo  unde  Cj  vationibus  repertum  iri  confido ,  motum  cor- 
proruit  fefe  recipit :  &  cum  animalis  generatio  ex  dis  ad  hunc  modum  fieri. 

non  animali  procedat  in  animal ,  tanquam  ex  non  Primum  fefe  contrahit  auricula ,  &  in  illa  con- 
eute  in ens;iildem  retro  gradibus  corruptio  ex  ente  tra&ione  fanguinem  contcntum(quo  abundat  tan- 
revolvitur  in  non  ens,  uude  quod  in  animalibus  ul-  quam  venarum  caput ,  &  fanguinis  prompiuarium 
timofit,  deficitprimum;&quodprimo,uItimura.  &  cifterna)in  ventnculum  cordis  conjicit,  quo 

Obfervavi  quoqueinoranibus  pene  animalibus  repleto  cor  fefe  erigit,  continuo  omnes  nervos 
cor  vere  ineffe,  &  non  folum,  ut  Ariftoteles  dicir,  tendit,  contrahit  ventriculos,  &  pulfum  facit,  quo 
iu  majoribus  &  fanguineis,  fed  in  minoribus,exan-  pulfu  immiffum  ab  auricula  fanguinem  contiuen- 
guibus ,  cruftatis  &  teftaceis  quibufdam  ,  ut  liraa-  ter  protrudit  in  arterias ,  dexter  ventriculus  in  pul- 
cibus,  cochleis ,  conchis,  aftacis,  gammaris,  fquil-  mones  per  vas  illud  ,  quod  vena  arteriofa  nomina- 
lis ,  multilque  aliis ;  imo  vefpis  &  crabronibus  &  tur ,  fed  re  vera  &  conftitutione  &  officio  &  in 
mufcis(ope  perfpicilli  ad  resminimas  difcernen-  omnibus  arteriaeft:  finifter  ventriculus  in  aor- 
das)  in  fummitate  illius  particuke  quse  cauda  dici-  tam,  &  perarterias  in  univerfum  corpus. 
tur,  &  vidi  pullans  cor,  &  aliis  videndum  exhibui.      Ifti  duo  motus ,  auricularum  uuus ,  alter  ventri- 

In  exanguibus  vero  Cor  lente  admodum ,  rarif-  culorum,  ita  per  confecutionem  fiunt,fervata  qua- 
queicTiibus  pulfat,  &  ficuti  in  alis  jamraoribun-  fi  harmonia  &rhythmo,  utambo  fimulfiant& 
dis  contingit ,  tarde  fefe  contrahit,  ut  facile in  co-  unicus  tantum  motus  appareat ,  prsefertim  in  cali- 
chleis  eftcernere.  Quorura  cor  deprehendesin  dioribus  aniraalibus,  dum  illa  celeri  agitanrur  mo- 
fundo  illius  orificii  in  latere  dextro,  quod  fe  aperi-  tu.  Nec  alia  ratione  id  fit ,  quam  cum  in  machinis 
re  &  claudere  eventationis  caufa  vidctur,  &  uude  una  rota  aliam  movente ,  oranes  fimul  raovere  vi- 
falivam  expuit ,  fectione  facla  in  fummitatem  ju-  deantur ;  &  in  mechanico  illo  artificio,  quod  fdo- 
xta  partem  jecori  analogam.  petis  adaptant ,  ubi  compreffione  alicujus  Iignlse 

cadit 


i 


De  Aiotu  Cordif  &  Sanguinis.  xlvij 

cadit  filex ,  percutit  chalybcm  &  propellit ,  ignis  tur ,  ibi poflea  rcliquam propri*  formaperfeflionem  abfo- 

elicitur ,  qui  in  pulverem  cadit ,  ignitur  pulvis,  in-  lutam  accepturm.  J^uod  profecto  ratione  vacare  non  vi- 

terius  prorepit,  difploditur  ,  evolat  globulus ,  me-  detur.  Nullum  emm perfettum  &  magnum  oput  repente 

tam  penetrat ,  &  omnes  ifti  motus  propter  celeri-  una  aggre/sione  ficri,  totamque fuam  expoltttonem  ab  nno 

tatem  quafi  in  nictu  oculi  fimul  fieri  apparent.  Sic  inftrumento  acquirere  potefl.  £>uod fi ita  eft  ,  oflendtte 

etiam  in  deglutitione,  radicis  linguas  elevatione  &  nobis  vas  altud ,  quod  e  corde  fanguinem  abfolute pcrfe- 

oris  compreflione  cibus  velpotus  in  fauces  de-  clumeducat ,  atqueipfumut  arterta  fpintum ,  tntotum 

turbatur,larynx  a  mufculis  fuis  &  epiglottide  clau-  corpns  difpenfet.  Ecce  opiniouem  rational)ilem  non 

ditur ,  elevatur  &  aperitur  ,  fummitas  gulaz:  amu-  approbafle  &  reliquifle  Galenum  ,  quia  praiter- 

fculis  fuis  haud  aliter  quam  faccus  ad  implendum  quam  quod  viam  traufitus  non  videbat ,  vas  repe- 

attollitur ,  &  ad  recipiendum  dilatatur ,  &  cibum  rire  non  poterat ,  quod  in  totum  corpus  e  Corde 

vel  potum  acceptum  tranfverfis  mufculis  depri-  fanguinem  difpenfet. 

mit ,  &  longioribus  attrahit :  &  tamen  omncs  ifti  Si  quis  vero  ibidem  pro  Erafiftrato  ,  vel  pro  illa 

motus  adiverfis  &  contradiftinctis  organis  facti,  &nunc  noftra  opinione  (ipfius  confbflione  Galc- 

cum  harmonia  &  ordine  dum  fiunt,  unum  efficere  ni)  alias  rationi  confentanea  inftitiflet,  &  artenam 

motum  videntur  &  actionem  unam ,  quara  deglu-  magnam  fanguinem  e  corde  in  univerfum  corpus 

titionem  vocamus.  difpenfantem  digito  commonftiaflet;  quiddivi- 

Sic  contingit  plane  in  motione  &  actione  Cor-  nus  ille  vir  ingeniofiflimus  &  doctiflimus  rcfponlii- 

dis  ,  quas  deglutitio  quaedam  eft  &  transfufio  fau-  rusfuiflet,  miror.  Si  arteriam  fpiritus  difpenfare 

guinis  e  venis  in  arterias.  Etfiquisfdum  hsec  ha-  &  non  fanguinem  diceret  i  profecto  Erafiftratum 

bueritin  animo)  cordis  motum  diligenter  in  viva  refelleret  fatis  ,  qui  inartenis  fpiritus  duntaxat 

diflectioue  animadverterit ,  videbit  non  folum  ,  coutineri  arbitrabatur ;  fed  fibi  ipii  contradiceret 

quod  dixi ,  cor  fefe  erigere  ,  &  motum  unum  fieri  interea ,  &  id  efle  turpiter  negaret ,  quod  libro 

cumauriculiscontinuum,fedinundationemquan-  proprio  acriterefle  contenderat  contraeundem 

dam,  &  lateralem  iuclinationem  obfcuram  fecun-  Erafiftratum:  &  multis  &  validis  argumentis  com- 

dum  duc-tum  ventriculi  dextri,  &  quafi  fefe  leviter  probaverat ,  &  experimentis  demonftraverat ,  ni- 

contorquere ,  &  hoc  opus  peragere.  Etquemad-  mirura  fanguinem  contineri  in  arteriis  uatura ,  & 

modum  cernere  licet ,  cum  equus  potat  &  aquam  non  fpiritum. 

deglutit ,  fingulis  gula:  tractibus  abforberi  aquam  Sin  vero  divinus  vir(uti  facit  eodem  Ioco  fsepius) 

&  in  ventriculum  demitti ,  qui  motus  fonitum  fa-  concedcret ,  omnes  artertas  corporis  a  magna  arteria  oriri, 

cit  &c  pulfum  quendam  aufcultantibus  &  tangen-  &  banc  a  corde :  quin  ctiam  in  ipfis  ommbus  fangutnem 

tibus  exhibct ;  ita  dum  iftis  cordis  motibus  fit  por-  natura  contineri  &  deferrt,  rjr  vahu/as  t/Us  tres  figmoi- 

tionis  fanguinis  e  venis  in  arterias  traductio  ,  pul-  des  orificio  aort<e  appofitas  regreffum fanguints  in  cor pro~ 

fum  fieri  &  exaudiri  in  pectore  contingit.  hibere  profeffm  ,  &  quod  bas  Natura  nequaquampra- 

Motus  itaque  cordis  oranino  ad  hunc  (e  habet  ftantifitmo  vifceri  appofuiffet ,  nifi  maximum  altquod 

modum  ,  &  unaactio  cordis  eft,  ipfa  fanguinis  miniflerium fuiffent exhibiturar.  Si,  inquam,haecom- 

transfufio  &in  extremaufque  mediantibus  arte-  nia  &  his  ipfiffirais  verbis  concederet  Pater  Medi- 

riis  propulfio ;  ut  pulfus,  quem  nos  fentimus  in  ar-  corum ,  uti  facit  recitato  libro ,  quomodo  negare 

teriis,  nil  nifi  fanguinisa  corde  impulfus  fit.  poffit  arteriam  magnam  iftiufmodi  vas  efle ,  quod 

An  vero  cor  fanguini  praster  tranfpofitionem  &  fanguinem  fjam  abfolutam  fuara  perfectionem 

motum  localem  ,  &  diftributionem  aliquid  aliud  adeptum)  e  corde  in  univerfum  corpus  difpenfet, 

addat,  five  calorem ,  five  fpiritum,  five  perfectio-  nonvideo.  An  adhuc  forfan  hsefitaret ,  utomnes 

nem,  pofterius  inquirendum  &  ex  aliis obfervatio-  in  hunc  ufque  diem  poft  ipfum,quod  propter  con- 

nibus colligendum.  Hocin praefentia fufficiat,fa-  textum,utdixi,  cordis cum pulmonenon videat 

tis  oftenfum  efle  in  pulfu  cordis  fanguinem  trans-  vias ,  per  quas  fanguis  e  venis  in  arterias  transferri 

fundi ,  &  deduci  e  venis  in  arterias  per  cordis  ven-  poflit. 

triculos,  &  diftribui  in  univerfum  corpus.  Quod  dubium  etiam  anatomicos  (dum  femper 

Sed  &  hoc  omnes  aliquo  modo  concedunt ,  &  in  diflectionibus  inveniunt  arteriam  venofam  &  fi- 

ex  cordis  fabrica  &  valvularum  artificio  ,  pofitio-  niftrum  ventriculum  cordis  repletos  fanguine,  eo- 

ne,  &ufucolligunt.  Verumtanquarainlocoob-  quecraflb,  grumefcente ,  atro)  non  mediocriter 

fcuro  titubantes  cascutire  videntur ,  &  varia ,  fub-  perturbat  cum  fanguinem  e  dextro  ventriculo  in 

contraria  &  non  conhasrentia  componunt ,  &  ex  finiftrum  per  feptum  cordis  tranfludare  coacti  fint 

conjectura  plurima  pronunciant ,  ut  ante  demon-  affirmare.  Sed  hanc  viam  antea  refutavi.  Iamid- 

ftratum  eft.  eo  via  paranda  eft  &  aperienda ,  qua  inventa  nulla 

Caufa  maxima  hac  in  parte  hasfitandi  &  erran-  amplius  fit  difficultas,  quse  quempiara ,  credo,  in- 

di  una  fuifle  mihi  videtur ,  cordis  cum  pulmone  in  hibeat ,  quo  miuus  quae  ante  propofui  de  pulfu 

homine  contextus:  cum  venam  ibi  arteriofam  in  cordis  &arteriarum,  de  transfufione  fanguinise 

pulmones  obliterari ,  &  fimiliter  arteriam  veno-  venis  iu  arterias,  &  de  difpenfatione  in  univerfum 

fam  confpexiflent,unde  aut  quomodo  dexter  ven-  eorpus  per  artcrias  concedere  &  agnofcerc  facile 

triculus  in  corpus  diftribueret  fanguinem  ,  aut  fi-  poflir. 

nifter  e  vena  cava  exhauriret ,  obfcurum  admo-  C   A   P.  VI. 

dum  illis  erat.  Hoc  atteftantur  Galeni,contra  Era-  m  , ■     .  x  vena  Cava  w  art(TJ  ts  f  vd}  ^ 

fiftratum  de  venarum  orig.ne  &  ufu  &  fanguinis  m  Jntrfctllo  cordh  infimftrum  deferatur. 
coctione invehentis  verba  lib.  vi  de  Plac.  Hipp.  & 

Plat.  cap.  vi :  Refpondebitis ,  inquit,  ita  effe  effeclum,  V7m  errandi  occafionem  praebuifle  probabile 

ut  injecore  fanguis praparetttr ,  atque  inde  tn  cor  dcfera-  fit ,  quam  in  homine  vident ,  ut  dixi ,  cordis 

Gg  2  cum 


xlviij  Guilielmm  Hervem 

cum  pulmone  connexionera :  in  hoc  peccant ,  qui  regioue,  quae  arteriam  venofam  rcfpicit ,  operculi 
dum  de  partibus  animalium(uti  vulgo  omnes  Ana-  inftar  membrana  tenuis  dura  eft  ,  foramine  major, 
tomici  faciunt)  pronunciare  ,  &  demonftrare  aut  quse  poftea  in  adultis  operiens  hoc  foramen  &; 
cognofcerevolunt,unumtantumhominem,eum-  coalefcens  undique  iftud  foramen  omnino  ob- 
que  mortuum  introfpiciunt ,  &  fic  tanquam  ,  qui  ftruit  &  prope  obliterat.  Hsec  inquam  membrana 
una  reipub.  forma  perfpe&a  difciplinam  politi-  fic  conftituta  eft,  ut  dum  laxe  in  fe  concidit,faciIe 
cam  componere,  autuniusagri  naturam  cogno-  adpulmones  &  cor  via  refupinetur  ,  &fanguinia 
fcentes  agriculturam  fe  fcire  opinanturj  nihilo  cava  affluenti  cedat  quidem ,  atne  rurfusinca- 
plus  agunt ,  quam  fi  ex  una  particulari  propofitio-  vam  rcfluat ,  impediat ;  ut  liceat  exiftimare  iu  em- 
nedeuniverfaliper  fyllogifmum  concludere  nite-  bryone  fanguinem  continuo  debereper  hoofo- 
rentur.  ramen  tranfire  e  vena  cava  in  arteriam  venofam, 

Veruntamen ,  fi  in  difleclione  animalium  seque  &  inde  in  auriculam  finiftram  cordis ;  at  poftquara 
verfati  elTent  ac  in  humani  cadaveris  anatome  ingreflus  fucnt ,  remeare  nunquam  poffe. 
exercitati ,  res  hacc,  quas  omnes  perplexos  retinet,      Altcra  unio  vense  arteriofae  fit ,  poftquam  vena 
indubie  palam  abfque  omnidiffkultate  meafen-  illaedextro  ventriculo  egrefTa  induos  dividitur 
tentia  elucefceret.  ramosj  eftque  velut  e  duobus  dictis  tertius  truncus 

Iu  pifcibus ,  iu  quibus  unus  tantum  ventriculus  &  quafi  canalis  arteriofus,  ab  hinc  in  arteriam  ma- 
cordis  (ut  non  habentibus  pulmones)  res  primum  gnam  oblique  ductus  &  pcrforatus:  ut  in  difledtio- 
fatis  manifefta  eft ,  veficam  enim  fanguinis  in  bafi  ne  Embryonum  quafi  duae  aortse  ,  vel  radices  ar- 
Cordis  pofitam,  auriculas  nimirum  analogam,  fan-  terias  magnas  e  corde  exorientes  duse  appareant. 
guinera  in  cor  immittere,  quemcordeuuoperar-  Canalis  hicin  adultisfimiliter  fenfim  attenua- 
teriara  vel  fiftulam  arteria;  analogam  aperte  tranf-  tur ,  tabefcit ,  &  penitus  tandem  ,  ut  vena  umbili- 
mittere  tum  vifu ,  tum  fecta  arteria  (exinde  fan-  calis ,  exiccatur  &  abolctur. 
guine  fingula  pulfatione  cordis  profiliente)  oculis  Ifte  canalis  arteriofus  uullam  membranam  in  fe 
palam  confirman  pofle  conftat.  habet ,  fanguinis  motura  hinc  vel  illinc  impedien- 

Idem  etiamdeinde  inomnibus  animalibus,  in  tem.  Sunt  enirain  orificio  illiusvenas  arteriofic 
quibus  unus  duntaxat  ventriculus  vel  quafi  unus  (cujus  ifte  canalis ,  uti  dixi ,  propagoeft)  valvuhe 
eft ,  non  difficile  eft  cernere ,  ut  in  bufone ,  rana,  figmoides  tres ,  qua:  intus  foras  fpectant ,  &  fan- 
ferpentibus ,  Iacertis ,  quae  etfi  pulmones  aliquo  guini  e  dextro  ventriculo  hac  via  in  magnam  arte- 
modo  habere  dicuntur,  ut  qua?  vocem  habent  (de  riam  fluenti  cedunt  facile  j  remeare  vero  contra 
quorum  pulmonum  artificio  admirando  &  cxtc-  ab  arteriaaut  pulraonibus  iu  dextrum  ventricu- 
ris  ejufmodipermultas  apud  meobfervationes  ha-  lura  volentiad  arauflim  claufas  omuino  impedi- 
beo,  quas  non  funt  hujus  loci ; )  tamen  ex  autopfia  mentofunt.  Vt  hic  etiam  arbitrari  confentaneura 
eodem  modo  in  illis  6  venis  in  arterias  fanguinera  fit ,  in  Embryone  dura  cor  fefe  contrahit ,  conti- 
pulfu  cordis  traductum  effe  palam  eft ,  &  via  pa-  nuo  fanguinem  e  dextro  ventriculo  hac  via  in  ar- 
tens ,  aperta ,  manifefta  ,  nulla  difficultas ,  nullus  teriam  magnara  invehi. 

hasfitandi  locus.  Inhisenim  perindefe  reshabet  Quod  vulgodicitur,  hasduas  uniones  tam  ma- 
atque  in  homine ;  in  quo  fi  feptum  cordis  perfora-  gnas ,  patcntes  &  apertas ,  nutriendorum  pulmo- 
tum  aut  ademptum  eflet,  aut  unus  ex  utrifque  fie-  num  caufa  factas  fuifle  tantura  ,  &  in  adultis  (cum 
ret  ventriculus ,  nemo  credo  dubitabit ,  qua  via  jam  pulmones  propter  ipforum  calorem  &  mo- 
fanguisevenisinarteriastranfirepoflit.  tum  copiofius  nutrimentum  defiderant)  aboleri 

Cum  vero  major  numerus  animalium  non  ha-  &  confolidari ,  commentum  improbabile  eft  & 
bentiura  pulmones  fit  ,quara  habentium  j  &fimi-  male  cohserens.  Et  fimiliter  quod  dicunt ,  corin 
liter  major  numerus  fit  unum  tantum  ventriculum  embryone  feriari  &  nihil  agere,  nec  moveri,  idco- 
cordis ,  quam  habentium  duos,  proclive  eft  fta-  que  Naturam  hos  tranfitus  facere  alendorura  pul- 
tuere  in  animalibus  cf)n  -n  m\v ,  ut  plurimura  &  in  monura  caufa  coa&am  fuifTe  ,  falfum  eft  :  cum  in 
univerfum  fanguinem  aperta  via  e  venis  in  arterias  ovo  cui  gallina  incubuit ,  &  in  Embryonibus  re- 
per  cordis  finura  traufmitti.  center  ex  utero  exectis  autopfia  pateat,  seque  cor 

Confideravi  autem  mecum ,  quod  etiam  in  em-  moveri  atque  in  adultis ,  neque  naturam  ulla  tali 
bryonum  eorum  qua:  pulmones  habent ,  fe&ione  neceffitate  urgeri.  Cuimotui  non  folum  hi  ocuii 
apertiffime  conftat ,  in  foetu  vafa  cordis  quatuor  faspe  teftes ,  fed  &  Ariftoteles  ipfe  Iib.  de  Spir. 
(videlicet  venam  cavam,  venam  arteriofam,  arte-  cap.  1 1 1 ;  ?ul[us ,  inquit , perinitia Jlatim in  conjiitu- 
riam  venalem ,  &  Aortam  five  arteriam  magnam)  tione  cordis  emergit ,  quod &  in  fecltonc  vivorum ,  & 
alio  modo  uniri ,  quam  in  adulto  ,  id  quod  omnes  fulU formatione  ex  ovo  deprcbendttur.  Quin  &  obfer- 
Anatomici  norunt  fatis.  vamus  has  vias  (tam  in  hominura  genere ,  quam  in 

Priraus  conta&us  &unio  venas  cavsecumar-  cseteris  animalibus)  non  folum  apertas  &  patentes 
teria  venofa  (quas  flt  priufquam  cava  in  dextrum  efTe  ufque  ad  rerapus  partus ,  uti  annotarunt  Ana- 
ventriculum  cordis  fe  apent ,  aut  venam  corona-  tomici ;  fed  etiam  permultos  poft  menfes ,  imo  in 
lem  emittit ,  paululum  fupra  egreflum  ab  hepate)  aliquibus  per  aliquot  annos ,  ne  dicam  toto  vitse 
anaftomofin  Iateralem  exhibet ,  hoc  eft ,  foramen  curriculo ,  veluti  in  anfere ,  beccagine ,  &  avibus 
amplura  patcns ,  ovali  figura ,  pertufum  e  cava  in  plurimis ,  &  animalibus ,  prasfertim  in  minoribus. 
arteriam  illam  perviura  ,  ita  iit  per  illud  foramen  Quseresimpofuitforfan  Leon.  Botallo  fe  novum 
tanquam  per  unum  vas  fanguis  e  vena  cava  in  arte-  tranfitum  fanguini  de  vena  cava  in  finiftrum  ven- 
riam  venofam  &  auriculam  cordis  finiftram  ufque  triculum  cordis  invenifle  glorianti :  &  fateor  me 
in  ventriculum  finiftrum  liberrime  &  copiofiflime  quoque  ,  cura  in  mure  majori  jam  adulto  hoc  pri- 
dimanare  poffit.  Infiiper  in  illo  foramine  ovali  e  mum  ipfe  reperi,  tale  quid  ftatim  exiftimafle. 

Ex 


De  Motu  Cora 

Ex  quibus  intelligitur  in  Embryone  humano, 
quin  &  in  aliis ,  in  quibus  iltae  uniones  non  abolen- 
tur,  idem  ipfum  accidere,  ut  cor  fuo  motu  per  pa- 
tentiffimas  vias  fanguinem  e  vena  cava  in  arte- 
riam  magnam  apertiflime  traducat ,  per  utriufque 
ventriculi  ductum.  Dexter  liquidem  fanguinem 
ab  auricula  recipiens ,  inde  per  venam  arteriofam 
&  propaginem  fuam  (caualem  arteriofam  didtam) 
in  magnam  arteriam  propellit.  Siniftcr  fimiliter 
eodem  tempore  mediante  auriculae  motu  recipit 
fanguinem  in  illam  finiftram  auriculam  diductum 
per  foramen  ovale  e  vena  cava ,  &  tentione  fua  & 
conftrictione  per  radicem  aortaein  magnamiti- 
dem  arteriam  limul  impellit. 

Ita  in  Embryonibus  dum  interea  pulmones  otian- 
tur,  &  nullam  aclionem  aut  motum  habent ,  quafi 
nulli  forent,  natura  duobus  ventriculis  cordis  qua- 
fiuno  utitur  ad  fanguinem  tranfmittendum.  Et 
fimilis  eft  condirio  Embryonum  pulmones  haben- 
tium ,  dum  adhuc  pulmonibus  non  utuntur ,  ac  eft 
eorum  animalium,  quae  pulmones  non  habent. 

Itaque  tam  clare  in  his  etiam  elucefcit  veriras, 
quod  cor  fuo  pulfu  fanguinera  e  vena  cava  in  ar- 
teriam  magnamtraducat  &  transfundat ,  perque 
tam  patentes  &  apertas  vias,  ac  fi  in  homine,quod 
dixi,  ambo  ventriculi,  eorumfepto  adempto  ,  ad- 
invicem  pervii  eflent  fac-ti.  Cum  itaquemajori 
ex  parte  auimalibus,  &  omnibus  quodam  tempore 
patentiflimae  iftae  extent  viae ,  quae  tranfmiflioni 
fanguinis  pcr  cor  inferviunt ,  reftat  ut  illud  perqui- 
ramus ,  Cur  in  quibufdam  animalibus  (ut  in  homi- 
ne )  iifque  calidioribus  &  adultis  per  pulmonum 
fubftantiam  illud  fieri  non  exiftimemus ,  quodin 
embryone  natura  per  eas  vias  illo  tempore  quo 
pulmonum  nullus  erat  ufus  antea  effecit ,  quas  ob 
defectum  tranfitus  perpulmones  coacta  videba- 
turfacere  :  aut  Curmeliusfit  (natura  enim  fem- 
per  quod  eft  melius  facit )  in  adolefcentibus  na- 
turam  tranfitui  fanguinis  omnino  occlufifle  vias 
patentes  illas ,  quibus  antea  in  embryone  &  fbetu 
ufafuerat,  &inomnibus  aliisanimalibus  utitur, 
nec  alias  ullas  pro  illo  fanguinis  tranfitu  aperuifle, 
&  fic  omnino  potius  hunc  impedivifle. 

Ita  jam  eo  res  ceflit,  ut  iis ,  qui  in  homine  quae- 
runt  vias,  per  quas  fanguis  e  vena  cava  in  finiftrum 
ventriculum  &  arteriam  venofam  permeat ,  magis 
operae  pretium  eflet ,  &  recte  magis  facere  vide- 
rentur  ,  fi  ex  diflectione  animalium  veritatemin- 
veftigare  vellent ,  quo  caufam  inquirant ,  cur  in 
majoribus  &  perfectioribus  animalibus ,  iifque  ad- 
ultis  natura  fanguinem  tranfcolari  per  pulmonum 
parenchyma  potius  voluerit ,  quam ,  ut  in  caeteris 
omnibus,per  patentiflimas  vias;  cum  nullam  aliam 
viara  &  tranfitura  excogitari  pofle  intelligerent:  fi- 
ve  hoc  fit  quod  majora  &  perfectiora  animalia  fint 
calidiora ,  &  cum  fint  adulta  ,  eorum  calor  magis, 
ut  ita  dicam ,  igniatur  &  ad  fuffocationem  fit  pro- 
clivior  ;  ideoque  tranare  &  trajici  per  pulmones, 
ut  infpirato  aere  contemperetur,  &  ab  ebullitione 
&  fufFocatione  vindicetur:  five  quid  aliud  tale. 
Sed  hsec  determinare  &  rationem  omnem  redde- 
re  ,  nihil  aliud  agere  eft  ,  quam  propter  quid  pul- 
mones  facti  funt ,  fpeculari.  Atque  de  his  horum- 
que  ufu  &  motu  ,  &  de  eventatione  omni ,  &  aeris 
neceflitate  &ufu,  &  caeteris  hujufmodi ;  dcque 
variis  organis  &  differcntibus  hujus  caufa  in  ani- 


&  Sanguinis.  xlviiij 

malibus  factis,  tametfi  multa  quamplurimis  ob- 
fervationibus  a  rae  deprehenfa  fint ;  tamen ,  ne  ni- 
mium  a  propofito  de  motu  &  ufu  cordis  hoc  loco 
aberrando  aliud  agcre,  &  ftationcm  relinqucn- 
do  rcm  interturbare  &  fubtcrfugere  videar  ,  hsec 
proprio  tractatui  convenicntius  cxponenda  relin- 
quam.  Et  qua:  rcftant ,  ut  ad  propofuum  fcopum 
revertar ,  confirmare  pergam. 

Contendo  autcmin  perfectioribusnimirum  & 
calidioribus  animalibus,  iifque  adultis  (ut  in  ho- 
minc)  fanguincraedextro  vcntriculo  cordisper 
venam  artcriofam  in  pulmones ,  &  inde  per  arte- 
riam  vcnofam  in  finiltram  auriculara  ,  &  fubinde 
in  ventriculum  cordis  finirtrum  permeare.  Et  pri- 
mum  pofle  hoc  ficri ,  deinde  ita  factum  efle  nunc 
probatum  co.  • 

C   A    P.     VI  1. 

Sanguinem  de  dcxtro  vcntriculo  cordii  pcrpulniOMtm  pj- 
renchymapermeareinarteriam  venojam ,  ejr  /iniflrum 
ventriculum. 

Fleri  autem  hoc  poffe ,  &  nihil  cfle ,  quo  minus 
fiat,  fatis  conftat,cum  quomodo  aqua  per  tcr- 
ras  fubftantiam  permeans  rivulos  &  fontes  pro- 
creet,  confideramus;  aut  qucmodo  per  cutem  fu- 
dores,  vel  per  renum  parenchymaurince  fluanr, 
fpeculamur.  Animadverte  iniis,  quiAquis  Spa- 
denfibus  vel  de  la  Madonna  (ut  ajunt)  in  agro  Pa- 
tavino,  vel  aliis  acidulis  aut  vitriolatis  utuntur ,  vel 
qui  ad  congios  ingurgitant  potum  ,  qucmadmo- 
dum  una  aut  altera  hora  poft  per  veficam  emin- 
gant  totum;Cum  tamcn  debeat  ifta  copia  aliquan- 
tulum  in  concoctione  immorari ;  debeat  per  jecur 
(ut  fingulis  diebus  bis  ingefti  alimenti  fuccum  om- 
nes  confitentur  facere, )  debeat  per  venas,  per  re- 
num  parenchyma,  perureteres  m  veficampro- 
fluere. 

Quos  itaque  audio  tanquam  impoflibile  &  nul- 
Io  modo  credibile  negantes,  pofle  fanguinem,imo 
totam  maflam  fanguineam  ,  per  pulmoaum  fub- 
ftantiam  aeque.ac  fuccus  alimentalis  per  jecur  per- 
meare }  Quod  genus  hominum  (cum  Poeta  lo- 
quor)  vbi  volunt ,  concedunt  facile  pofle ;  ubi  no- 
lunt,  nullo  modo :  hic  ubi  opus  eft  verentur  ;  ubi 
nihil  opus ,  ibi  non  verentur  affirmare. 

Iecoris  pareuchyma  denfius  multo  eft ,  &  fimi- 
Iiter  renum :  pulmonura ,  rarioris  multo  texturx, 
&  ,  fi  renibus  &  jecori  conferatur  ,  fpongiofse. 

In  jecore  nullum  impellens,  nulla  vis  cogens ;  in 

pulmone  ex  pulfu  dextri  ventriculi  cordis  impin- 

gitur  fanguis,cujusimpulfu  diftendi  vafa  &  porofi- 

tates  pulmonum  necefle  eft.  Praeterca  pulmones  cj.^h/. 

1-11  -i  frt- 

in  refpirando  elevantur  &  concidunt ,  quo  raotu 

necefle  eft  ,  ut  porofitates  &  vafa  aperiantur  & 

claudantur  ,  ut  in  fpongiis  contingit ,  &  in  omni- 

bus  particulis  habentibus  conftitutionem  fpon- 

giofam  ,  quando  conftringuntur  &  rurfus  dilatan- 

tur.  Contra  jecur  quielcit,  nec  ita  dilatari  Sc  con- 

ftringi  vifum  eft. 

Denique ,  fi  nemo  eft ,  qui  non  afleret  pcr  jecur 

totum  ingeftorum  fuccum  in  venam  cavam  tam  in 

homine  ,  quam  in  bove  ahifque  maxirais  ammali- 

buspertraniire  pofle  ;  &  hoc  propterea  arfirmare 

coadti  fint ,  quod  cum  nulla  alia  cxtet  via ,  tamen 

pertranfiifle  aliqua  nutrimentura  &permeaflein 

G  g  3  venas 


I  Gmliclmus  Harveus 

venas  fit  necefle ,  quandoquidem  fiat  nutritio  :  nium ,  videlicet  vahu/arum  eft '  ufis ,  ut  materias  retro 
Cur  noniifdera  argumentisde  tranfitu  fanguinis  remtgrare  prohtbeant :  utrarumque  vero  proprtus  ,  edn- 
in  adultis  his  per  pulmones,  fidem  fimilem  habent,  centtum  quidem  e  corde  matertas ,  ne  ampltus  ad tpfum 
&  cum  Columbo  peritiflimo  do&iflimoque  Ana-  remtent ;  inducenttum  vero ,  ne  ampltus  ex  tpfo  effluant : 
tomico  idem  aflerunt  &  credunt ,  ex  amplitudine  non  enim  volebat  natura  vano  labore  corfattgart ,  neque 
&  fabrica  vaforum  pulmonum ,  &  eo  ,  quod  arte-  in  eampartem  altquando  emittere ,  unde  trahere prafitte- 
ria  venofa  &  fimiliter  ventriculus  repleti  fint  fem-  rat,  neque  rurftts  ex  illa  identidem  ducere ,  ad  quam  mit- 
perfanguine.quemevenishuc  veniflenecefleelt,  tere  erat  necejje.  Sedfunt  quatuor  ommno  ortficta ,  btna 
cum  nulla  alia  fit  quam  per  pulmones  femita ,  ut  in  utroque  ventriculo,  alterum  quidem  inducens ,  alterum 
&  ille  &  nos  ex  ante  di&is  &  autopfia,  aliifque  ar-  vero  educens,  &c.  Et  paullo  poft :  Porro  ,  cum  vas  al- 
gumentis  palam  efle  exiftimamus.  terum  ,  quod tunicafimplici  conflat  in  cortnfgatur :  alte- 

Sed  quaudo  aliqui  funt ,  qui  nil  nifi  adductis  au-  rum  vero  quod duplice ,  ex  ipjo producatur ,  communem 
thoritatibus  admittunt ;  iidem  ex  ipfius  etiam  Ga-  utnque locum ,  [videlicet  ventriculum  dextrum :  lta 
leni  verbis  hanc  veritatem  confirmari  pofle  fciant;  Galenus  intelligit ,  &  ego  eadera  ratione  fimiliter 
fcilicet  nonfolum  pofle  fanguinem  evena  arte-  fmiftrum  ventriculura  cordis]  quaft  ciflernam quan- 
riofa  in  arteriam  venofam,  &  inde  in  finiftrum  ven-  damparari  neceffe fuit ,  ad quam pertinenttbus  utrifque, 
triculum  cordis  ,  &  poftea  in  arterias  tranfmitti ;  fer  alterum  qutdem  irahatur  fanguis ,  perrtltquumvero 
fed  etiam  ex  continuo  pulfu  cordis  &  pulmonum  emittatur. 

motuinterrefpirandumhocfieri.  Quod  argumentum  Galenuspro  tranfitu  fan- 

Sunt  in  orificio  vense  arteriofa; ,  valvula;  tres  guinis  per  dextrum  ventriculum  de  vena  cava  in 
figmoides  five  femilunares  ,  quas  omnino  fangui-  pulmones  adducit,  eodem  nobis  rectius  pro  tranfi- 
nem  in  illam  venam  arteriofam  immiflum  non  li-  tu  fanguinise  venis  per  cor  in  arterias,mutatis  tan- 
nunt  remeare  in  cor.  Id  quod  norunt.  Harum  val-  tum  terminis  uti  liceat.  Ex  Galeni  igitur ,  viri  di- 
vularum  neceflitatem  &  ufum  Galenus  lib.  vi  de  vini,  patris  Medicorum,  locis  &  verbis  clare  appa-  ride  n0f. 
Vfu  part.  cap.x,  hisverbis  explicans ,  Intotoeft,  ret ,  fanguinemper  pulmones  e  vena  arteriofain  ™« 
inquit,  mutua  anajlomofs  atque  ofctllorum  apertio  arte-  arterise  venofse  ramulos  permeare,  tumpropter  'gjf™^ 
riis  fimulcum  venis ,  tranfumuntque ex Jeje pariter Jan-  pulfum  cordis ,  tum  propter  pulmonum  &  thora-  it ^[„t. 
guinem  &  fliritum  perinvtfibtles  quajdam  atque  angu-  cis  motum.  Quinetiam  cor  continue  in  ventricu-  ^JJ^S 
(lMplanevi<ts.  £>nod  fi osipfnmvena.  artertofe ittdem  los  quafi  cifternam  recipere  &  emittere  faugui-  imefiritt* 
fcmperpatutjjet ,  nu/lamque  naturainventjfet  machinam,  nem  ,  &hujus  reicaufa  valvularum  generaqua- 
qud  claudere  tpfum ,  cum  eft  tempeflivum  ,  ac  rurfus  ape-  tuor  ,  duo  induclioni ,  emiflioni  fanguinis  duo  in- 
rirequeat ,  fiertnunquam potutjjet ,  ut per  invif  bi/ta  at-  fervire  ;  neautfanguis  Euripi  in  morem  inconve- 
queextgua  ojiilla  ,  Janguis  (contraclo  thorace)  tn  arterias  nienter  agitetur ,  huc ,  illuc  ,  aut  retro  remearet, 
tranjumeretur.  Neque  enim  fimtliter  omnis  ex  quovis  unde  trahere  praeftiterat,  &  ex  illa  retiueret  parte, 
attrahitur ,  neque  emittitur.  Sed  quemadmodum  quod  ad  quam  mittere  erat  necefle.  Et  fic  cor  vano  la- 
leve  eft  ,fact/tus  eo  ,  quodgravius  dilatatis  inflrumentis  bore  fatigaretur ,  &  pulmonum  relpiratio  praepe- 
attrahitur,  iifdemautem  contraclis  exprimitur  :  ita&  diretur.  Denique  clare  apparet  aflertio  noftra , 
per  latam  viam  celeritts  aliquid ,  quam per  anguflam  tra-  continue  &  continenter  fanguinem  per  pulmonum 
hitur  acrurfis  emittitur.  Cum  autemthorax  contrahi-  porofitates  permeare  edextroin  ventriculum  fi- 
tur ,  pulfe  atque  intro  comprejfiundtque  fortiterqua  in  niftrum  ,  6  vena  cava  in  arteriam  m3gnam.  Nam 
pulmone  funt  venofe  arteru  ,  exprimum  qutdem  quam  cum  continuo  e  dextro  ventriculo  immittatur  fan- 
celerrime  ,  quiin  tpfseft  ,  ftiritum ;  tranfumunt  autem  guis  in  pulmones  per  venam  arteriofam  ,  &  fimili- 
per  fubtilia  ilia  ofcilla  fanguinis portionem  aliquam ;  quod  ter  continue  e  pulmonibus  in  finiftrum  attrahatur, 
nunquam  accidijjet projeclo ,  (i Janguis per  maximum  os  quod  ex  dictis  &  val vularum  pofitione  patet;  quin 
(cujufmodi  eftvena  arteriofie  adcor)retro  remeare  po-  pertranfeat  continuc fieri non  poteft. 
tuifjet.  Nunc  vero  reditu  peros  magnum  interclufo ,  dum      Etitidem  cum  femper  &  continue  ingrediatur 
comprimitur  undique ,  defltllat  quidpiam  in  arterUs per  fanguis  in  cordis  ventriculum  dextrum ,  &  egre- 
exigua  illaorifcta.  Etpaulo  poftfequente  capitu-  diatur  continue  e  finiftro  ,  quod  fimiliter  &  ratio- 
lo :  £>uanto  thorax  contendit  vehcmentitts  fanguinem  eli-  ne  &  fenfu  patet ;  quin  continuo  pertranfeat  fan- 
dens ,  tanto  membran*  (videlicet  valvult  ftgmoides)  ex-  guis  e  vena  cava  in  Aortara  impoflibile  eft. 
aclius  osipjum occludunt,& nthi/remeare fnunt.  Quod      Illud  igitur ,  quod  in animalibus  majori  ex  parte 
&  eodera  capitulo  decimo  paulo  ante  :  Nifival-  &  plane  omnibus  donec  adolefcant ,  per  patentif- 
vuU  ejfent ,  triplex fequereturincommodum ;  ut fanguis  fimas  fieri  vias  ex  difledtione  manifeftum  eft;  illud 
ipJejYuJlralongumhoccurriculumjubindeemetiatur,  in  inquaminadultishis  perpulmonum  csecasporo- 
diafiolis  quidem pulmonis  adfluens ,  ejr  qux  in  ipfo  funt,  fitates  &  vaforum  eorum  ofcilla  asque  fieri  tam  ex 
venas  omnes  refarciens ;  in  Syflolis  vero  ,  quafl  <tftus  qui-  Galeni  verbis ,  quam  ex  ante  didtis  manifeftum 
dam  maritimus ,  inftar  Euripi  motum  tdentidem  huc  at-  eft.  Vnde  apparet ,  quod  quanquam  unus  ventri- 
que illuc  reciprocans ,  qui  haudquaquam  finguini  conve-  culuscordis,  videlicet  finifter  lufEciens  eflet  fan- 
niat :  at  hoc  quidem  videriforte  pofitt  exiguum.  ££uod  guinis  difpenfationi  per  corpus  &  edu dtioni  6  ve- 
vero  interim  ipfius  quoque  refpirationis  utilttatem  labe-  na  cava,quemadraodum  etiam  fit  in  omnibus  qua: 
fac~iet,idvero  non  ampltm pro parvo  eft  habendum,  crc.  pulmonibus  carent;  natura  taraen  cum  voluerit 
Etpaulopoft  :  \^4tque etiam  terttum  fecutum  fuiffet  fanguinem  ipfum  per  pulmones  tranfcolari ,  dex- 
incommodum haudquaquam  contemnendum  ,  cum fanguis  trum  ventriculum  fuperaddere  coadta  fuerit ,  cu- 
retro  in  expirationtbus  remigrafiet ,  ntfi opifex  nofter  jus  pulfu  pcr  ipfos  pulmones  e  vena  cava  in  finiftri 
membranarum  epiphyfin futfjet fabricatus.  Vnde  con-  ventriculi  locura  fanguis  compelleretur.  Et  hoc 
cludit  cap.  undecimo.  Commmis  autem  ipfarum  om-  modo  dextrum  ventriculum  pulmonum  caufa 

factum 


• 


T>e  Motu  Cordis  fjt  Sanguinis.  \j 

fa&umefle&obtranflationemfanguinis,  nonob  ctofiunt  hic  generationes ,  &  fimiliter  tempcfta- 
nutntionem  duntaxat,  dicendum  eft.  Quando-  tum  ac  meteororum  ortus ,  afolis  circulari  motu, 
quidem  tanto  proventu  annonse  atquc  cum  pulfu  acceflu  &  receflu. 

fubminiftrato,  &  tanto  puriori  &  fpirituofiori  (ut-  Sic  verifimiliter  contingitin  corpore,  motu  fan- 
poteimmediate  aventriculis  cordisfubvedto)  in-  guinis  partesomnes  fanguine  cahdiori  perfecto, 
digere  alimento  pulmones  magis ,  quam  aut  cere-  vaporofo,  fpirituofo  &,  ut  ita  dicam,  alimentativo 
bri  puriflima  fubitantia ,  aut  oculorum  fplcndidif-  nutriri ,  foveri ,  vegetari :  contra  in  partibus  fan- 
fima  &divina  conftitutio,  autipfius  cordiscaro  guinem  refrigerari,  coagulari  &  quafi  cflccturn 
(quse  rectius  per  arteriam  coronalem  nutritur , )  reddi,unde  ad  principium,vidclicctCor,tanquara 
inconveniens  omnino  eft  exiftimare.  ad  fontcm  five  ad  lares  corporis ,  perfectionis  re- 

cuperandae  caufa  revertitur ;  ibi  calore  naturali, 
C    A    P.      VIII.  potenti ,  rervido ,  tanquam  vitas  thefauro  ,denuo 

ft^/Sw^^WWMiPimw,  colliquatur,fpiritibiis&,utitadicam,bairamoprac- 
& de  circulari motu CmyimU.  gnans       rurfus  diipenfatur,  &  hax  omnia  a  mo- 

tu  &  puliu  cordis  dependere. 

HVc  ufque  de  transfufione  fanguinis  e  venis  in  Ita  cor ,  principium  vitas  &  fol  microcofmi ,  ut 
artcrias ,  &  de  viis ,  per  quas  pertranfeat ,  &  proportionabiliter  fol,  Cor  mundi  appellari  merc- 
quomodo  ex  pulfu  cordis  tranfmittatur  ac  difpen-  tur ,  cujus  virtutc  &  pulfu  fanguis  movetur  ,  perfi- 
fetur :  de  quibus  forfan  funt  aliqui ,  qui  antea  aut  citur,  vegetatur,  &  a  corruptione  &  grumefactio- 
Galeni  authoritate ,  aut  Columbi ,  aliorumvera-  nevindicatur;fuumqueofficiuranutriendo,foven- 
tionibus  adducti  aflentiri  fe  dicant  mihi.  Nunc  do,  vegetando  toti  corporiprazftatLariftefami- 
vero  de  copia  &  proventu  iitius  pertranfeuntis  fan-  liaris,  fundaraentum  vita;,  author  omnium ;  fed  de 
guinis,  quas  reftant  (licet  valde  digna  confideratuj  his  convenientius,  cum  de  hujufmodi  motus  caufa 
cura  dixero,  adeo  nova  videbuntur  &  inaudita,  ut  finali  fpeculabimur. 

non  folum  ex  invidia  quorundam  metuam  malura  Hinc  cum  vense  fint  viae  qusedam  &  vafa  defe- 
mihi ;  fed  verear  ,  ne  habeam  inimicos  omnes  ho-  rentia  fanguinem,  duplex  eft  genus  ipfarum,  Cava 
raines.  Tantum  confuetudo  aut  ferael  imbibita  &  Aorta ,  non  rationelateris(ut  Ariftoteles ,)  fed 
doctrina,  altifque  defixa  radicibus,  quafialtera  officio;  &  non  ,  ut  vulgo ,  conftitutione  (  cum  ia 
natura  apud  omnes  valet ,  &  antiquitatis  venerau-  multis  animalibus,  ut  dixi,  in  tunicse  craffitie  vena 
da  fufpicio  plerofque  cogitnova  velut  nullapu-  ab  arteria  non  differat , )  fed  munere  &  ufu  diftin- 
tare.  Vtcumque  jam  jactaeft  alea,  fpesmeain  cta.  Vena  &arteria  ambas  a  veteribus  venae  non 
amore  veritatis&doctorum  animorum  candore.  immerito  dict2efunt,  ut  Galenus  annotavit ;  eo 
Sane  poftquam  tum  ex  vivorum  experimenti  quodhaec  ,  videlicetarteria,  vas  eft  deferens  fan- 
caufa  difle&ione,  &  arteriarum  apertione,  difqui-  guinem  e  corde  in  habitum  corporis  j  illa,  fangui- 
fitione  multimoda ;  tum  ex  ventriculorum  cordis  nem  ab  habitu  rurfus  in  cor ;  haec,  via  a  corde;  illa 
&  vaforum  ingredientium  &  egredientium  fym-  ufque  ad  cor ;  illa ,  contiuet  fanguinem  crudio- 
metria  &  magnitudine,  quam  natura,  nihil  faciens  rem ,  effcetum  &  nutritioni  jam  redditum  inido- 
fruftra,  his  vafis  proportionatam  fruftra  non  fecit;  neum;  haec,  coctum,  perfectum,  alimentarium, 
tum  ex  concinno  &  diligenti  valvularum  &  fibra- 

rumartificio,  reliquaque  cordis  fabrica ;  tum  ex  C   A   P.  IX. 

aliis  multis  faepius  mecum  &  ferio  confideraflem         r     inU  circuitumex primo  fapojito  confirmati. 

&  anirao  diutius  evolviflem ,  quanta  fcilicet  eflet 

copia  tranfmifli  fanguinis ,  &  quam  brevi  tempore  Q  Ed  ne  verba  dare  nos  dicat  quifpiam ,  &  afler- 
ea  tranfmitteretur,nec  taraen  fuppeditari  illara  ab  v3  tiones  fpeciofas tantum  facere  fine  fundamen- 
ingefti  alimenti  fucco  pofle  animadverterem,quin  to,  &  non  jufta  de  caufa  innovare  :  tria  confirman- 
venas  inanitas  &  omnino  exhauftas ,  arteriasvero  da  veniunt  ,quibus  pofitis,  neceflario  hanc  fequi 
nimia  fanguinis  intrufione  difruptas  habereraus,  veritatem  &  rem  palam  efle  arbitror. 
nifi  fanguis  aliquo  ex  arteriis  denuoin  venasre-  Primum,  continue  &  continenter  fanguinera  d 
mearet ,  &  ad  cordis  dextrum  ventriculum  regre-  vena  cava  in  arterias  in  tanta  copia  tranfmitti,  pul- 
deretur :  Ccepi  egomet  mecum  cogitare ,  an  mo-  fu  cordis ,  ut  ab  aflumptis  fuppeditari  non  poflit, 
tionem  quandam  quafi  in  circulo  haberet ;  quara  &  adeo  ut  tota  raafla  brevi  tempore  illinc  per- 
poftea  verara  efle  reperi ,  &  fanguinem  e  corde  tranfeat. 

per  arteriasin  habitum  corporis  &omnespartes  Secundum,  continue  sequabiliter  &  continen- 
protrudi  &  irapelli  a  finiftri  cordis  ventriculi  pul-  ter  fanguinem  in  quodcunque  membrum  &  par- 
fu  ;  quemadmodum  in  pulmones  per  venam  arte-  tem  pulfu  arteriarum  impelli  &  ingredi  majori  co- 
riofam  a  dextri :  &  rurfus  per  venas  in  venam  ca-  pia  multo  ,  quam  nutritioni  fufficiens  fit ,  vel  tota 
vam ,  &  ufque  ad  auriculara  dextrara  remeare ,  mafla  fuppeditare  poflit. 

quemadmodum  ex  pulmonibus  per  arteriam  di-  Tertium  ,  ab  unoquoque  membro  ipfas  venas 
ctam  venoiam  ad  finiftrum  ventriculum  ,  ut  ante  hunc  fanguinem  perpetuo  retroducere  ad  cordis 
didum  eft.  locum. 

Qucm  motum  ,  circularem  eo  paCto  nominare  His  pofitis,  fanguinem  circumire  ,  revolvi ,  pro- 
liceat ,  quo  Ariftotelcs  aerem  &  pluviam  circula-  pclli  &  reraeare  a  corde  in  extremitates ,  &  inde 
rem  fuperiorura  motum  aemulari  dixit.Terra enim  in  cor  rurfus ,  &  fic  quafi  circularem  motum  per- 
madida  a  fole  calefada  evaporat ,  vapores  furfum  agere,  maniteftum  puto  iore. 
elati  condenfantur ,  condcnfati  in  pluvias  rurfum  Supponamus  (vel  cogitatione  vel  experimento) 
defcendunt  &  terram  madefaciunt,  atque  hoc  pa-  finiftrum  ventriculum  in  dilatatione  ,  quum  reple- 

tus 


lij  Gmlielmm  Harveus 

tus  eft,  continere  fanguinis  uncias  duas ,  tres,  qua-  inquam  ,  in  una  femihora  transfufas  efTc  e  venis  in 
tuor :  ego  in  mortuo  reperi  ultra  duas.  arterias. 

Supponamus  fimiIiter,quanto  minus  in  ipfa  con-  Sed  quantum  in  unoquoque  protrudatur  fingu- 
tra&ione  redditur  vel  quantum  fefe  contrahit  lis  pulfationihus ,  &quando  plusaut  quandomi- 
cor,tantoejus  ventriculumminoremcapacitatem  nus,  &  qua  de  caufa,  accuratiuspoft  haxcx  mul- 
habere  inipfa  contractione  vel  contractionibus,  tis  obfervationibus  a  me  forfau  palam  fiet. 
adeoque  partem  aliquam  fanguinis  in  arteriam  Interim  hoc  fcio ,  &  omnes  admonitos  velim, 
magnam  protrudi :  (protrudere  enim  aliquid  fem-  quod  aliquando  uberiore  copia  pertranfcat  fan- 
per  &  ante  demonftratum  eft  cap.  1 1 1 ,  &  omnes  guis,  aliquando  minore  ;  &  fanguinis  circuitus 
in  Syftole  fatentur ,  ex  fabrica  valvularum  perfua-  quandoque  citius ,  quandoque  tardius  peragatur, 
fi.)  Verifimili  autem  conjectura  ponere  licet ,  in  fccundum  tcmperamentum ,  astatem  ,  caufas  cx- 
arteriam  immitti  partem  vel  quartam  vel  quiutam  tcrnas  &  internas ,  res  naturales  &  non  naturales, 
vel  fextam ,  &  minimum  octavam.  fomnum ,  quietem ,  victura  ,  exercitia  ,  animi  pa- 

Qiiod  fi  jam  in  homine  protrudi  fingulis  cordis  themata ,  &  fimilia. 
pulfibus  fupponamus  unciam  femis  vcl  drachmas  Verumenimvero  cum  pcr  pulmones  &  cor  vcl 
tres  aut  unam  tantum  fanguinis ,  quae  propter  im-  minima  copiatranfit  fangnis,  Ionge  uberiori  ad- 
pedimentum  valvularum  in  cor  remearc  uon  pof-  huc  proventu  in  arterias  &  totum  corpus  diduci- 
fit;  cor  autem  una  femihora  plufquam  mille  pulfus  tur  ,  quam  ab  alimentorum  ingeftione  aut  omuino 
faciat,  imo  in  aliquibus  &  ahquando  duo ,  tria,  vel  fuppeditari  poflibile  fit ,  nifi  regrefTu  per  circui- 
quatuor  millia ,  fi  eos  multiplices  per  drachmas,  tum  facto. 

videbis  una  femihora  tria  vel  duo  drachmarura  Hoc  etiam  palam  fit  fenfu  ,  vivorum  difTectio- 
millia ,  vel  uncias  quingentas ,  aut  talem  aliquam  nem  intuentibus ,  non  folum  fi  aperta  magna  arte- 
proportionatam  quantitatem  fanguinis  per  cor  in  ria ,  led  (quod  confirmat  Galenus  in  ipfo  homine) 
arterias  transfuudi  ,  majori  certe  femper  copia  quaevis  vel  miniraa  arteria  difllcta  fuerit ,  unius 
quam  in  univerfo  corpore  contingat  reperiri.  Si-  pene  femihorae  fpatio  totam  fanguinis  maffam  e 
militer  in  ove  aut  cane  quod  pertranfit ,  efto  ad  toto  corpore  ,  tam  venis  quam  arteriis  cxhau- 
fcrupulum  unum  in  una  cordis  contractione  ,  tum  ftam  fore. 

una  femihora  mille  fcrupulos  vel  circa  libras  tres  Similiter  laniones  omnibus  hoc  fatis  attcftari 
&  femis  fanguinis  pertranfire  oportebit  ;  cum  ta-  pofTunt,quando  refciflis  arteriisjugularibus  in  ma- 
menineocorporeplerumquenoncontineaturplus  ctando  bove  ,  minus  unius  horsequadrante  totam 
quatuor  libris  fanguinis ,  uti  in  ove  expertus  fum.  fanguinis  mafTam  exhauriunt,  &  vafa  omnia  inania 
Ita  pene,  fupputatione  ractafecundum  mini-  reddunt.  In  mcmbrorura  excifionc  tumorum- 
mumquodconjectarepoiTumustranfroiliifangui-  que  ex  larga  fanguinis  profufione  idemcomperi- 
nis ,  &  enumeratis  pulfationibus ,  videbitur  totam  mus  aliquando  brcvi  contiugere. 
quantitatera  maffse  fanguineas  pertranfire  e  venis  Nec  perftringit  hujus  argumenti  vira ,  quod  per 
in  arterias  per  cor,  &  fimiliter  per  pulmones.  venas  effluere  in  jugulatione  &  membrorum  ex- 

Sed  efto,  quod  non  una  femihora ,  fed  una  hora  cifione  aeque ,  fi  non  magis,  quam  per  arterias di- 
vel  dic  uno ,  id  fiat ,  nihilominus  manifcftum  tacit,  cat  quifpiam ,  cum  contra  fe  res  habet.  Venae 
plus  fanguinisper  corejuspulfu  tranfmitti  conti-  enim.quia  fubfidunt ,  quia  inipfis  nulla  vis  cogens 
nue  ,  quam  vel  ingeftum  alimentum  poflit  fuppe-  foras  fanguinem,&  quia  impedimcnto  valvularum 
ditare,  vel  in  venis  fimul  contineri.  pofitio  eft  (ut  poftea  patebit , )  parum  admodum 

Nec  eft  diccndum,  quod  cor  in  fua  contractio-  reddunt :  arterias  vero  impetu  impulfum  fangui- 
ne  aliquando  protrudat ,  aliquando  non ,  vel  quafi  nem  foras  largius ,  impetuofius,  tanquam  cum  fy- 
nihil  &imaginarium  quid.  Hoc  enimante  con-  phone  ejectum  profundunt.  Sedexperiunda  res 
firmatum  eft ,  &  prajterea  fenfui  contrarium  eft  &  eft ,  omifla  vena  &  incifa  jugulari  in  ove  vel  cane  j 
rationi.  Si  enim  dilatato  corde  repleri  neceffe  eft  &quantoimpetu,  quanta  protrufione,  quam  cito 
ventriculosfanguine ;  contradto  rurfus  necefTe  eft  omnem  fanguinem  e  toto  corpore  ,  tam  venis, 
protrudere  femper  ,  &  quidem  non  parura  ,  curn  quara  arteriis  contingat  inaniri  admirabile  vide- 
&  ductus  non  parvi  &  contractio  non  parva  fit.  bitur.  Arterias  autem  nullibi  fanguinem  e  venis 
In  quavis  autem  proportione ,  videlicet  fubtripla,  recipere ,  nifi  tranfmiffione  facta  per  cor ,  ex  ante 
fublextupla  vel  fuboctupla  ,  fimiliter  proportio  di£tis  patet.  Quod  fi  ligando  Aortam  ad  radicem 
fanguinis  exclufi  debet  fe  habere  ad  ante  conten-  cordis,  &  aperiendo  jugularem  vel  aliam  arteriam, 
tum  &  in  dilatatione  replentem;  uti  fe  habet  capa-  folum  arterias  inaniri  &  venas  repleri  confpexeris, 
citas  contratti  ventriculi  adillam,  quaseftdila-  non  potes  amplius  dubitare. 
tati.  Etficutieumindilatationenoncontingitre-      Hinc  caufam  aperte  videbis ,  curinAnatome 
pleri  nihilo  vel  imaginario  :  itain  contractione  tantum  fanguinis  reperiatur  in  venis ,  parum  vero 
nunquam  nihil  vel  imaginarium  expellit ,  fed  fem-  in  arteriis;  cur  itidem  multum  in  dextro  ventricu- 
peraliquid  fecundum  proportionem  contractio-  lo  ,  parum  in  finiftro ;  quasres  antiquis  dubitandi 
nis.  CHiare  concludendum ,  fi  uno  pulfu  in  homi-  occafionem  forfan  praebuit ,  &  exiftimandi ,  fpiri- 
ne,vel  ove,  vel  bove,cor  emittit drachmam  unam,  tus  folos  in  illis  cavitatibus  contineri  quamdiu  vita 
&  mille  funt  pulfus  in  una  femihora,  contingit  eo-  fuperftes  animali  fuerit.  Illius  autera  caufa  forfan 
dem  tempore  Iibras  decem  &  uncias  quinque  eft,quod  e  venisin  arterias  uullibi  datur  traufitus, 
tranfmifTas  efle :  fiunopulfu  drachmasduas,  li-  nifi  percor  ipfum&  per  pulmones.  Cum  vero 
bras  viginti  &  uncias  decem:  fifemiunciam,  li-  expiraverunt  &  pulmones  moveri  defierunt,  e  ve- 
bras  quadraginta  unam  &  uncias  odto  :  fi  unciam,  nas  arteriofas  ramulis  in  arteriam  venofam,  &  inde 
libras  octoginta  tres  &  uncias  quatuor  contingit,  in  finiftrum  ventriculum  cordis  fanguis  permeare 

prohi- 


Dt  Aiotu  Cordis  &  Sangumis.  liij 

prohibetur  ,  utiin  Embryonc  ante  notatumeit  tionequam  in  conftrietione,  tantundem,  majori 

prohiberi  ob  detcdum  motus  pulmonum  ,  ofcilla  ex  partc,  iingulis  pulfationibus  cmitti ,  &  proinde 

6:  porofitates  ccccas  &  inviiibilcs  corum  apcrien-  in  rantacopia  pcrtranfire  intcgro  corporc  &  fo- 

tis  claudcntifque.  Cum  verouna  cum  pulraoni-  cundum  naturam  conftituto. 

hus  cor  non  definat  moveri ,  fed  poftea  pulfare  &  Sed  in  fcrpentibus  &  pilcibus  quibufdam,  Iigan- 

iupervivcrc  pcrgat ;  coutingit  iiniitrum  vcntricu-  do  venasper  aliquod  fpatium  mfra  cor  ,  videbis 

lum  &  arterias  cmitterein  venasad  habitum  cor-  fpatium  intcr  ligaturam  &  cor  valdecito  iuaniri, 

poris  fanguinem,  &  per  pulmonesnon  recipere,&  ita  utregrcdi  ianguinem  ( nifi  autopfiam  ncges) 

proinde  quafi  iiunitas  iuveniri.  ailerere  necefTt;  habeas.  Pofterius  etiam  ldem  cla- 

Sed  hoc  etiam  in  rem  noilram  non  parum  facit  re  patebit  in  fccundi  fuppofiti  confirmatione. 

fidei,  cum  hujus  nulla  alia  caufa ,  nifi  quam  nos  ex  Hasc  omnia  uno  exemplo  confirmantes  conclu- 

noftraluppofitione  afterimus,  adduci  pofTir.  damus ,  quo  fidem  oculis  propriis adlnbere  unuf- 

Prceterea  hinc  patet ,  quo  magis  aut  vehemen-  quifque  poilit ,  ii  anguem  vivum  diifecuerit ,  vi- 

tius  arteria;  pulfant ,  eo  citiusin  omni  fanguiuis  debitplusquam  per  intcgrara  horam  cor  placide, 

hcemorrhagia  inanirum  iri  corpus.  diftincle,  pulfare  &:  fcie  tanquara  vermcm  in  con- 

Hinc  etiam  m  cmni  Lipothymia  ,  omni  timorc,  ftrictione  (cum  oblongum  iit)  iccundum  longitu- 

&  hujuhnodi ,  quando  cor  languidius  &  mfirmius,  dinem  contraherc  &  propellere  ,  inSyftoIe  albi- 

riullo  impetu  puliat ,  omnem  contingit  hcemor-  diori  coloreeiTe,  contrain  Diaftole ,  &  reliqua 

rhagiam  fedari  3:  cohiberi.  pene  omnia;quibus  evidenter  hanc  veriratem  cou- 

Hinc  etiam  eft ,  quod  corpore  mortuo  ,  poft-  firraatum  iri  diximus :  hic  enim  omnia  longiora  & 

quam  cor  ceffavit  pulfare  ,  non  poteris  vel  ejugu-  diftin&iora  magis  iunt.  Sed  hoc  peculiariter  Sc 

laribus  vel  cruralibus  vcnis  aut  arteriisapertisullo  luce  clarius  raendiana  cxperiri  licet.  Venacava 

conatu  mafTas  fanguinea:  ultra  partem  mediam  eli-  partem  infcriorem  cordis  fubingreditur  ,  cxit  ar- 

cere.  Nec  Ianio,fi  bovi,  poftquam  ejus  caput  per-  teria  parte  fuperiori ;  jara  comprehenia  vena  cava 

cuflit ,  &  attonitum  reddidit ,  jugulum  prius  non  vel  tenaculis  vel  digito  8c  pollicc,  fanguiniique 

fccuerit ,  quam  corpulfare  deiient,  totum  fangui-  curfu  intercepro  ,  per  aliquod  fpatium  iufra  cor, 

nemexhaurire  abeopoterit.  videbis  exinde  ftatim  pene  inaniri  illam  partem 

Denique  hinc  de  Analtomofi  vcnarum  &  arte-  intra  digitos  &c  cor  ,  fanguine  exhaufto  acordis 

riarum ,  ubi  &  quoraodo  fit ,  St  qua  de  caufa  ,  ne-  pulfu  ,  fimul  cor  albidiori  multo  colore  eiTe, etiam 

mo  ha&enus  redte  quidquam  dixilfe  licet  fufpi-  in  dilatatione  fua,  &  ob  defedum  fauguinis  minus 

cari.  ego  in  illa  difquifitione  jamfum.  cffe  ,  &  languidius  tandera  pulfare  ,  ficutemori 

denique  vidcatur.  Contra  ftatim  foluta  vena  ,  co- 

C   A   P.     X.  Ior  &  magnitudo  redeunt  cordi;  poftea  fi  relin- 

Trimum  fuppoftum  de  copia  pertrar.fcunm  faumui  9uas  venam  >  &artcrias finuKtcr  per  aliquam  di- 

Vtnu  inmm* ,  &  efef^inu  circuttum  d  obje-  ftautiam  a  c°rde  Hgaverls  vel  compreffens ,  vide- 

flioniht*  vmdtcatnr ,  &  expertmemu  nketbu  ccnfir-  bis  coutra  lllas  turSere  m  Pa/te  c°mprehenfa  ve- 

1  hementer  ,  &  cor  ultra  modum  diftendi ,  purpu- 

reum  colorem  contrahere  uique  ad  livorem  ,  & 

HActenus  primum  fuppofitum  confirmatum  tandcm  opprimi  fanguine ,  fic  ut  fuSbcatum  iri 

eft,fiveresadcalculumrevocetur,fiveadex-  credas:  folutovero  vincuk»  rurius  aduaturalcm 

perimenta&autopfiamreferatur  j  videlicet,  quod  conftitutionem  in  colore  ,  magnitudinc  &pulfu 

fanguis  pertranfeat  in  arterias  majori  copia  con-  redire. 

tinue  ,  quam  ab  alimento  fuppeditari  pofiit ,  ita  ut  Eccc  jam,  duo  funt  geuera  raortis;  extinctio  ob 

tota  mafTa  brevi  fpatio  illac  pertranfeunte,neceffe  dcfectum,  &  furlbcatio  ob  copiam.  hic  ad  oculos 

fit ,  ut  circuitus  fiat  &  fanguis  regrediatur.  utriufque  exemplura  habere  licet ,  &  di&am  veri- 

Verum  fi  quis  hic  dicat,quod  magna  copia  pof-  tatcm  autopfia  m  corde  confirmare. 
fit  pertranfire  &  non  fit  neceffe  circuitum  fieri, 

quoniam ab  afTumptis  refarciri queat,  &  exemplo  C    A    P.  XI. 

effe  ladis  in  mammis  proventum :  vacca  enim  una  Secundum fippoftum  confirmatur. 

die  lactis  congios  tres ,  vel  quatuor  ,  vel  feptem, 

vel  plures  reddit ;  raulier  itidera  duas  vel  tres  he-  Q  Ecundum  confirmandum  a  nobis  quo  clarius 

minas  ,  infantem  unum  duofve  lactans  fingulis  intuentibus  appareat ,  annotanda  funt  experi- 

diebus  pr^ebet ,  quas  ab  affumptisreltitui  manife-  menta  qusedam  ,  ex  quibus  pateatfanguinem  in 

ftumett.  Refpondendum ,  quodcor  tantundem  quodcunque  membrum  per  arterias  ingredi ,  & 

vel  amplius  una  hora  vel  altera  ,  computatione  fa-  per  venas  remeare  j  &  arterias ,  vafa  effe  deferen- 

cla,  remittere  confter.  tia  fanguinem  a  corde  -s  at  venas ,  vafa  &  vias  cffe 

Sin  vero  nondum  perfuafus  inftet ,  ufque  dicen-  regrediendi  fanguinis  ad  cor.Prazterea  in  membris 

do,  quod  licet  diffe&a  arteria,  quafi  data  &  aper-  &  extremitatibus  fanguinem  vel  per  anaftomofiu 

ta  via ,  prseter  naturam  contingat  fanguinem  cum  immediate,  vel  mediate  pcr  carnis  porolitates,  vel 

impetu  eftundi;  non  tamen  propterea  integro  cor-  utroque  modo  tranfire  ab  arteriis  m  venas ,  ficut 

pore  &  non  dato  exitu  ,  &  arteriis  plenis  vel  fe-  ante  in  corde  &  thorace  e  venis  in  arterias :  utio- 

cundum  naturam  conftitutis ,  tantam  copiatn  tam  de  in  circuitu  moven  illum  hinc  llluc  ,  huc  ireruni 

brevi  fpatio  pertraniire  debere  ,  ut  rcgreffum  fieri  illinc ,  hoc  eft  e  centro  in  extrema  &  ab  extrcrais 

fit  necefTe.  Refpondendum ,  quodex  antedi&a  rurfusad  ccntrum  mamreftum  fiat. 

computatione  ,  fubducla  ratione  ,  apparet ,  quan-  Quin  ctiam.computatione  facla,  fimiliter  mani- 

tum  cor  repletum  ulterius  continet  m  fua  dilata-  feftum  inde  erit  de  copia,  quae  neque  ab  afTumptis 

H  h  poflic 


Hlij  Guilielmm  Harvem 

poffit  fuppeditari ,  neque  ad  nutritionem  necefla-  efle  abfque  dolore,  vel  calore  ,  vel  fuga  vacui,  vel 
rio  requiratur.  u^a  aMa  ^ntehac  commeraorata  caufa. 

Simul  etiam  de  ligaturis  liquebit ,  quare  attra-  Quod  fi  vero  quis diligenter  in ipfo  illius  folu- 
hant,  &  quod  nequc  calore,  neque  dolore,  neque  tionis  momento  prope  ligaturam  digitum  ad  arte- 
vi  vaoii,  neque  ulla  antehac  cognita  caufa  id  prae-  riam  jam  pulfantem  applicaverit,quafi  fubtus  prac- 
ftent;  quaminfuper  commoditatera  &ufumaf-  terlabentem  fanguinem  fentiet. 
ferre  poflint  in  medicina;  &  quomodo  hasmorrha-  Ipfe  porro  ,  cujus  in  brachio  fit  experimentum, 
giam  fuppriraant  aut  provocent ;  &  qua  de  caufa  a  folutione  ligatura:  ftri&ae  ra  mediocrem ,  plane 
gangrsenas  &  mortificationes  membrorum  indu-  calorem  &  fanguinem  pulfu  ingredientem  ,  quafi 
canrT,  &  fic  in  caftratione  animalium  quorundam,  femoto  obftaculo  ,  illico  fentiet ,  &  aliquid  fecun- 
&tumorumcarnoforum&verrucarumexemptio-  dum  duclum  arteriarum  ,  tanquam  confeftim  in- 
ne  ufui  finr.  flatum  &  fparfim  per  manum  tranfmiflum  perci- 

Enimvero  quia  nemo  horum  omniura  caufas  &  piet ,  &  continuo  calefiei  i  manum  &  diftendi. 
rationes  recl:e  aflecutus  fuit ,  hinc  fieri  folet,  quod  Quemadmodum  autemin  ftridta  ligatura ,  ar- 
omnes  fere  ex  antiquorura  fententia  in  morbis  cu-  terise  fupra  ligaturam  diftenduntur  &  pulfant,  non 
randis  proponant  quidem  &  confulant  ligaturas,  infra  :  ita  hac  mediocri  contra  ,  vensc  infra  ligatu- 
pauci  vero  rec-ta  earum  adminiftratione  in  cura-  ram  turgent  &  renitentes  fiunt;  fupra  vero  nequa- 
tionibus  fuis  aliquid  adjumenti  afferant.  quam  &  arteriae  minores  redduntur.  Imo,  fi  venas 

Ligatura  autem  alia  ftri&a  eft ,  alia  mediocris.    tumidas  non  valde  fortiter  comprefleris ,  vix  fu- 

Strictam  ligaturam  dico  ,  cum  ita  arcte  undi-  pra  ligaturam  aut  fanguinem  diffundi  aut  venas 
que  conftringitur  membrum  fafcia  vel  laqueo ,  ut  difteudi  confpicies. 

ultra  ipfam  ligaturam  nullibi  arteriae  pulfare  per-  Ita  ex  his  cuivis  diligentius  obfcrvanti  facile  eft 
cipiantur.  Tali  utimur  in  membrorura  excifione,  nofcere,  fanguinem  ingredi  perarterias.  Etenim 
fluxui  fanguinis  proipicientes ;  &  tali  etiam  utun-  in  ftrictaearum  ligatura  nihil  attrahitur ,  "manus 
tur  in  caftratione  animalium,  &  tumorum  ablatio-  colorem  fervat ,  nihil  influit ,  neque  fit  diftenfio : 
ne^qualigaturaaffluxu  aliraenti  &  caloris  oranino  ipfis  veropaululum  folutis  ufquead  mediocrem 
intercepto,  tabefcere  &  emori  tefticulos  atque  in-  ligaturam,  vi  pulfus  affatim  fanguinem  intus  trudi, 
geutes  larcofes ,  &  pofteadecidere  videmus.         manumque  tumidainfieri  manifeftum  eft.  Nam 

Mediocrcm  vero  ligaturam  voco,  quse  undique  cum  artcriaz  pulfant ,  ut  in  mediocri  ligatura,  fan- 
membrum  coraprimit,  fedcitra  dolorem  &  fic,  guis  profluit  in  manum  :  cum  vero  non,  ut  in 
utultra  ligaturam  aliquantulura  arteriam  pulfare  ftri6ta,nequaquam,nififupraligaturam.  Cumin- 
finat ;  qualisin  attractione  &  fanguinis  mifljone  terira  venis  compreflis  nihil  per  ipfas  influere  pof- 
ufuieft :  nam  licet  fupra  cubitum  fiat  ligatura ,  ta-  fit :  cujus  hoc  eft  fignum,  quod  iufra  ligaturam  tu- 
men  arterias  in  carpo  aliquantulum  pulfare  tactu  midiores  multo  fint,  quam  lupra,&  quam  dempta 
percipies ,  fi  redte  in  phlebotomia  fiat  ligatura.       ligatura  foleant  efle  ;  &  quod  compreflas  nihil  fu- 

lam  experimentum  fiat  in  brachio  hominis ,  vel  perioribus  fuggerant :  ita  ut ,  ligaturam  impedire 
adhibitafafcia,qualiinfanguinismifl3oneutuntur,  regreflum  fanguinis  pcr  venas  adfuperiora,  eaf- 
vel  ipfius  manus  fortiore  comprehenfione.  Fiet  que  infra  ligaturam  tumidas  facere  &  fervare,  cla- 
autera  illud  comraodius  in  macilento  corpore  &  re  pateat. 

cui  venas  funt  ampliores,  &  quando  calefadto  cor-  Arterias  vero  jufta  de  caufa ,  non  obftante  me- 
pore  calent  extrema ,  &  major  quantitas  fanguinis  diocri  ligatura ,  vi  &  impulfu  cordis  ab  internis 
in  extremitatibus  erit ,  &  pulfus  vehementiores :  corporis  partibus  foras  ultra  Iigaturam  fanguinem 
omnia  enim  tunc  evidentiora  apparebunt.  trudunt.  Atque  ifta  eft  differentia  ftrictae  ligatu- 

Fadta  itaque  ftridta  ligatura  quam  arcte  fieri  ras  a  mediocri ,  quod  ifta  non  folum  tranfitum  fan- 
poteft,  ut  quis  eam  ferat  tamen ,  obfervare  licebit  guinis  in  venis ,  led  in  arteriis  quoque  intercipiat : 
primum  ultra  ligaturam  manum  verfus  non  pulfa-  hasc,  vim  pulfificam ,  quo  minus  ultra  ligaturam  fe 
re  in  carpo  vel  ufpiam  arteriam.  exporrigat  &  ad  extimas  corporis  partes  propel- 

Deinde,  immediate  fupra  ligaturam  incipere  ar-  lat,  fanguinem  non  impediat. 
teriam  altius  fuam  Diaftolem  habere ,  &  magis  al-  Adeo  ut  fic  ratiocinari  liceat :  cum  in  mediocri 
tiufque  &  vehementius  pulfare,  &  prope  ipfam  li-  Iigatura  venas  turgidas  &  diftentas  efle,  &  manum 
gaturam  asftu  quafi  quodam  intumefcere,  acli  flu-  plurimo  fanguine  impleri  videmus ,  unde  fit  hoc  > 
xum  interceptum  &  tranfitum  inhibitum  perrum-  Sane  oportet  aut  per  venas ,  aut  per  arterias ,  aut 
pere  &referare  conaretur  :  magifque  arteriam,  per  ca;cas  porofitates  infra  ligaturara  fanguinem 
quam  parfit,  ibi  repletam  apparere.  Denique,  advenire.  E  venis ,  non poteft ; per cascosduclius, 
manum  colorem  fuum  &  conftitutionem  retinere;  minus;  ergo  per  arterias,  fecundum  quod  dictum, 
folum  tractu  temporis  refrigerari  aliquantulum ,  necefle  eft.  Per  venas  influere  non  poflfe ,  patet; 
fed  nihil  interim  attrahi  in  eam.  cum  non  exprimi  retro  fanguinera  contingat  fu- 

Poftquam  per  aliquod  fpatium  permanfit  ifta  li-  pra  ligaturain,nifi  quando  ea  prorfus  ablata  fubito 
gatura,  derepente  paululum  folvatur  inmedio-  omnes  vense  detumefcere  &  fefe  in  fuperiores 
crem  ,  quali  ut  dixi  in  fauguinis  miflione  utuntur,  partes  exonerare ,  manus  dealbari,  ac  furfum  om- 
&  obfervabis  manum  totam  ftatim  colorari  &  dif-  nis  qui  collectus  erat  &  tumor  &  fanguis  affatim 
tendi ,  &  ejus  venas  tumidas  &  varicofas  fieri ;  &  evanefcere  confpiciuntur. 
fpatio  decem  vel  duodecim  pulfationum  illius  ar-  Amplius  fentiet  ipfe ,  cui  ita  poft  multum  fpa- 
terias ,  multo  fanguine  impulfo  atque  impadto  re-  tium  ligatus  carpus  aut  brachium  &  manus  tumi- 
fertiflSmam  manum  cernes ,  &  ab  illa  ligatura  me-  dx  pauloque  frigidiores  inde  redditce  fuerint ,  fen- 
diocri  multam  copiam  fanguinis  affatim  attractam  tiet ,  inquam,  a  folutione  mediocris  ligaturae  frigi- 

dum 


De  Motu  Cordis  &  Sanguinis.  lv 

dum<juid  fnrfum  ufque  ad  cubitum  vcl  axillas  ob-  cuticbar  co  loci ,  quo  artcriae  ramulus  a  tcmpori- 
repcre  ,  una  fcilicet  cum  revertente  fanguine.  bus  prorcpit ;  ftatim  ab  ipfa  pcrcuflionc,  fpatio  fe- 
Quem  ego  frigidi  fanguiuis  ,  poft  miflioncm  ejus  rc  viginti  pulfationum  tumorem  ovi  magnitudinc, 
&  folutum  vinculum  ,  recurfum  ad  cor  ufquc  ,  iu  abfquc  vcl  calore  vel  multo  dolorc  ,  paflus  fum  ; 
caufa  fuifle  lipothymice  arbitror ,  quamctiamro-  fane  proptcr  arteriai  vicinitatcm  ,  inlocumcon- 
buftis  aliquando  fupervenirc  vidimus  >  maxirae  a  tufum  fanguis  aftatim  magis  &  velocius  impinge- 
folutionc  ligaturas  ;  quod  vulgo  fieri  dicunt  a  con-  batur. 

verfionc  fanguinis.  Hinc  vero  apparet ,  qua  de  caufa  in  phlcboto- 

Prasterea,  cumftatim  afolutione  ftricta:  Iiga-  mia ,  quando  longius  prolihrc  &  majori  impctu 
tursein  mediocrcmper  immiflionem  fanguinisin  exire  languinem  volumus ,  fupra  fectionem  ligc- 
arterias,  continuo  vcnasintumefcere  vidcmusin-  mus ,  nouinfra.  Quodfiper  venas  inde  efUueret 
fra  Iigaturam  comprehenfas ,  non  autcm  arterias ;  tanta  copia  a  partibus  fuperioribus ,  ligatura  illa 
fignum  cft ,  fanguinem  ab  arteriisin  venas ,  &non  non  modonon  adjuvarct ,  fed  iinpcdiret.  Vndc 
contrapcrmcare;  &  vclanaftomofin  vaforum  da-  infra  fectionem  fieri  ligaturam  dcberc  ,  quo  fan- 
ri,  vcl  porofitatescarnis&  partium  folidarum  per-  guisinhibitus  ubcriuscxeat ,  vcrifimilius  eft ,  fi  ex 
vias  fanguini  effe.  Item  fignumeft,  venaspluri-  partibus  fupcrioribus  eo  pcr  venasdefcendens  pcr 
mas  intcr  lefe  communicare,  quod  in  ligatura  me-  vcnas  emanct .-  fed  cum  aliundc  pcr  artci  ias  im- 
diocri  fupra  cubitum  factamulta;  attolluntur  fi-  pellatur  in  venasinteriorcs,  inquibus  rcgreflus  per 
mul  &turgent:  ex  una  autem  venula  fcalpcllo  ligaturam  praspcditur ,  venseturgcnt  &  diftcntae 
exitu  fanguini  dato,  omnes  ftatim  detumcfcunt  &  ipfum  majori  impetu  pcr  orificium  clidcrc  &  lon- 
in  illam  unam  fefe  exonerantes  fubfidunt  fimul  giusejicere  pofliint ;  loluta  veroligatura  ,  viaquc 
peneomnes.  regrcfTus  aperta,  eccenon  amplius  nifi  guttatim 

Hinc  unufquifque  poteft  caufas  attractionis ,  decidit,  &,  quod  omnes  norunt ,  fi  vcl  vinculum 
quac  fit  per  ligaturas ,  &  forlan  omnis  fluxionis  co-  folveris  in  adminiftranda  phlebotomia  ,  vcl  intra 
gnofcere.Nam  quemadmodum  in  manu  per  iftam,  ligaveris,  vel  ftricta  nimis  ligatura  mcmbrum  con- 
quam  dico  mediocrera  ligaturam  compreflis  ve-  ftrinxcris,  tumfanguis  abfque  lmpetu  cxit ;  quia 
nisfanguis  exire  non  poteft :  ita  cum  per  arterias  fcilicet  via  ingrefTus  &  influxus  fanguinis  per  ar- 
vi  cordis  impingitur,  non  potens  exire,  necefle  eft  terias  intercepra  eft.  Modicc  crgo  ftricta  ligatura 
ut  inde  pars  repleatur  &  diftendatur.  arteriarum,egreflus  liberior  datur  per  venas,  quam 

Alias  enim  qui  fieri  poteft  ?  Calor  &  dolor  &  vis  ligatura  foluta. 
vacui  attrahunt  quidem ,  fed  ut  impleatur  tantum 

pars ,  nonut  diftendatur  aut  tumefiat  uttranatu-  C    A    P.  XII. 

ralem  conftitutionem  ,  &  ob  infarctum&  arcte  EJ[e  fiwguinis  circuitum  ex  feawdofippofitocorfrmato. 

impactum  vi  fanguinem  tam  violenter ,  tam  fubito 

opprimatur,  utcaro  continui  folutionem  pati  &  O  cum  ita  fint ,  conftat  confirmatum  iri 
vafa  difrumpi  cernantur.  Hoc  enimaut  calore,  JL  J.  etiam  illud  ,  quod  anteadiccbam ,  nimirum 
autdolore,autvivacuifieripofTe,nunquaracre-  per  cor  continuo  fanguincra  tranfirc.  Videmus 
dibile  aut  demonftrabile  eft.  enim  ab arteriis  fanguinem  in  venas  dimanare,non 

Infuper  a  ligatura  contingit  attractionem  fieri,  evenis  inarterias.  Videmus  infuper ,  vclpsne  to- 
abfque  omni  dolore  ,  calore  aut  ulla  vivacui.  tammaflam  fanguinis  exhauriri  poirc  abipfobra- 
Quod  fi  a  dolore  aliquo  accideret  fanguinem  at-  chio,  idque  una  vena  cuticulari  fcalpelio  aperta,  fi 
trahi,  quo  modo  ad  cubitum,  ligato  brachio,  infra  fiat  Iigatura  decens.  Videmus  praterea ,  ita  impe- 
ligaturam  intumefcunt  &  raanus  &  digiti  &  venas  tuofe  &  affatim  eflundi ,  ut  non  folum  qui  ante  fe- 
varicofas  ?  cum  propter  ligaturaj  compreflionem  ctionem  in  brachio  infra  ligaturam  comprehenfus 
eo  pervenire  fanguis  per  venas  non  poflit :  6c  qua-  erat  fanguis ,  fed  &  omnis  ex  toto  brachio  &  toto 
re  fupra  ligaturam  in  cubito  neque  tumoris  aut  re-  corpore  ,  tam  arteriis  quam  venis ,  brevi  &  cito 
pletionis  lignum  ,  neque  venarum  turgefcentia; ,  evacuctur. 

neque  omnino attractionis  aut affluxus  veftigium  Quare  confiteri  neceflc  eft  primo ,  vi  &  impetu 
apparet  ?  fuppeditari ,  &  vi  impingi  infra  ligaturam  :  vi  enim 

Sed  attradionis  infra  ligaturam,  &  tumefactio-  &  lmpulfu  exit;  ergo  &  cordis  pulfu  &  robore :  vis 
nis  ultra  naturse  modum  m  manu  &  digitis ,  ha;c  enim  &  impulfio  languinis  folum  a  corde  eft. 
caufa  manitefta ;  nempe ,  quod  fanguis  cum  im-  Deinde,  a  corde  prcvenire  hunc  fluxum ,  &  per 
petu  &aftatim  ingrediatur,  exire  vcroncqueat.  cor  tranfitu  facto  e  vcnis  magnis  hac  effluere ,  fi- 
Anillaveroomnistumoriscaufa(uteftapud  Avi-  militer  confiteri  necefle  eft ,  cum  infra  Iigaturam 
cennam)&  omnis  redundantise  opprimentis  in  par-  per  arterias  ingrediatur,  non  per  venas ;  &  arteriae 
te  ?  Omnino ;  quia  vix  ingreflus  aperta; ,  egreflus  nufpiam  fanguinem  e  venis  recipiant,  niii  c  imiitro 
claufs ,  unde  impleri  &  in  tumorem  attolli  ne-  ventriculo  cordis. 

cefleeft.  Neque  ommnoaliterexunavena,  factafupra 

'  An  hincetiara  contingitin  tuberculis  inflara-  ligatura,  tanta  copiaexhauririullomodopoilct, 
matoriis,  quod  quoufquetumor  incrementum  ca-  pra;fcrtim  tam  impetuofe  &  affatim,  tamque  taci- 
peflit ,  &  non  eft  in  ultimo  ftatu ,  fentiatur  eo  loci  le,  tam  fubito,  nifi  a  corde,  vi  &  impulfu  cjus  con- 
pulfus  plenus ,  prscfertim  in  calidionbus  tumori-  fecutio  fiat  hoc  dicto  modo. 
bus  in  quibus  incrementum  derepente  fieri  folet  ?  Et  fi  haec  ita  fint ,  hinc  prxterea  de  copia  com- 
fed  hxc  poftcrioris  difquifitionis  funt.  An  ctiam  putationem  faccrc  ,  &  de  circulan  motu  fangmnis 
hinc  contingit ,  quod  in  me  ipfo  cafu  expertus  argumentari  apertiffime  poflumus.  Si  etenim  m 
fum?  Es-oecurrudeJapfus  aliquando  fronte  pcr-  phlebotomia  quis  fanguincm  co  quo  folet  pro- 
°  H  h  2  rumpcre 


rumpere  efTufionis  impetu  ,  per  femihoram  pro- 
fluere  fineret ,  nulli  dubium  ,  quin  maxima  illius 
parte  exhaufta  ,  Iipothymia  &  iyncope  adventa- 
rent ,  &  non  folum  arteriac ,  fed  &  venae  magnse 
pene  inanitse  forent.  Tranfire  ergo  rationabile  eft, 
femihorae  illo  fpatio  tantundem  e  vena  magna  per 
corinaortam. 

Vlterius,  fi  quot  unciae  fanguinis  per  unum  bra- 
chium  perfluant,  velquot  inviginti  veltriginta 
pulfationibus  inframediocrem  ligaturara  trudan- 
tur,  fupputares ;  daret  profecto  occafionera  cogi- 
tandi ,  quantum  per  aliud  brachium  interea,  quan- 
tum  per  utrumque  crus,per  collum  utrinque,  per 
alias  item  omnes  arterias  &  venas  corporis  per- 
tranfeat  5  quibus  omnibus  interim  fluxus ,  qui  per 
pulmones  &  cordis  vcntriculos  fit ,  novum  conti- 
nuo  fanguinem  fuggerere  debet ,  &  id  quidem  e 
venis :  neceiTarium  ergo  eft  ,  circuitum  fieri ;  cum 
nec  fuppeditari  abaflumptis  poifit ,  &longepIus 
fit,  quam  partium  nutritioni  congruens  erat. 

Amplius  obfcrvandum  ,  quod  in  adminiftranda 
phlebotomia  quandoquc  contingat  hanc  verita- 
tem  confirmari.  Nam  brachium  quanquam  recte 
ligavciis ,  &  fcalpello  debito  modo  venam  fecue- 
ris  ,  aptatis  orificiis  &  omnibus  rite  adminiftratis  j 
tamen  ii  timor  ,  vcl  lipopfychia  animi  pathemate 
aut  quavisalia  caufa  adveniat ,  &cor  languidius 
pulfet,  nullo  modo  fanguisexibit ,  nifi  guttatim  : 
prsefertim  iiligatura  ftrictior  paulo  facta  fit.  Ra- 
tio  cft  ,  quia  compreflam  arteriam  languidior  pul- 
fus  &  impellens  vis  infirmior  recludere  ,  &  fan- 
guinem  infra  ligaturam  trudere  non  valet :  imo 
perpulmones  deducereaut  e  vcnisinarteriasco- 
pioie  transferre,  enervatum  &  languidum  cor  non 
poteft.  Sic  codem  modo  &  eifdem  dc  caufis  con- 
tingit  mulierum  menftrua ,  &  omncm  hsemorrha- 
giamfedari.  Ex  contrariis  etiamhocpatetjquo- 
niam  redintegrato  animo ,  amoto  metu ,  cum  ad 
fe  redeunt,  jam  adaucto  robore  puliificante ,  arte- 
rias  ftatim  vehementius  pulfare  etiam  in  parte  Ii- 
gata ,  &  iu  carpo  moveri ,  &  fanguinem  per  orifi- 
cium  longius  profilire  ac  continuo  ductu  videbis. 

C   A   P.  XIII. 

Tertium  fuppofitum  confirmatur,  rjr  ex  eo,  ejje  fan- 
gtiinis  circuitum. 

HActenus  de  copia  pertranfeuntis  fanguinis 
per  cor&  pulmonesin  centro  corporis ,  & 
fimiliter  ab  arteriis  in  venas  in  habitu  ejus.  Reftat, 
ut  explicemus,  quomodo  per  venas  ab  extremita- 
tibus  retro  ad  cor  fanguis  remeet ,  &  quomodo 
vense  fint  vafa  deferentia  folum  fanguinem  ab  ex- 
tremitatibus  ad  centrum :  quo  facto  ,  tria  illa  pro- 
pofita  fundamenta  pro  circuitu  fanguinis  ,  fore 
aperta,  vera,  ftabilia  &  ad  fidem  illi  faciendam  fuf 
ficientia  exiftimamus. 

Hoc  autem  ex  valvulis ,  quse  in  ipfis  venarum 
cavitatibus  reperiuntur,  earumque  uiu,  &oculari- 
bus  experimentis,  fatis  erit  apertum. 

Clariflimus  Hieronymus  Fabr.ab  Aquapenden- 
te  ,  peritifGmus  Anatomicus  &  venerabilis  fenex, 
vel  utvoluit  Doctiif  Riolanus,  lac.  Sylviuspri- 
mus  in  venis  membraneas  valvulas  delineavit  fi- 
gura  figmoides,ve!femiIunares  portiunculas  tuni- 
cxinteriorisvenarum  eminentes  tenuiflimas.  Sita; 


'  Harvem 

funt  diftantibus  inlocis  &  vario  modoin  variis 
hominibus ,  ad  venx  latera  connatse ,  &  furfum 
verfus  venarum  radices  fpectantes ,  &  ambse  (ut 
plurimum  enim  duse)  funt  ufque  in  mediam  capa- 
citatem  vense  fe  invicem  refpicientes  atquecon- 
tingentes  ,  fequentium  cornibus  prsecedentium 
couvexse  medio  alternatim  femper  refpicientibus, 
in  extremitatibus  ita  cohaerere  ac  copulari  aptse, 
ut  fi  quid  e  radice  venarum  in  ramos  vel  e  majori- 
bus  in  minores  permeare  velit,  omnino  irapediant. 

Harum  valvularum  verum  ufum  Inventor  non 
eft  aifecutus ,  nec  alii  addiderunt.  Non  eft  enim, 
ne  pondere  deorfum  fanguis  in  inferiora  totus 
ruat :  in  jugularibus  namque  deorfum  fpectant  & 
fanguinem  furfum ferri  prohibent.  Quin  nec  ubi- 
que  furfum  fpectant,  fed  femper  verfus  radices  ve- 
narum  &  ubique  verfus  cordis  locura.  Ego,  utalii 
etiam,aliquandoinemuIgentibusreperi,&in  ramis 
mefenterii  verfus  venam  cavara  &  portara  fpe- 
ctantes.  Adde  infuper.quod  in  arteriisnullae  funt. 
Notare  etiam  licet,  quodcanes  &boveshabent 
valvulas  omnes  in  divifione  cruralium  venarum  ad 
principium  oilisfacri,  velinramis  illis  prope  co- 
xendicem  ,  in  quibus  nil  tale  timendum  propter 
pronitatem  corporis. 

Nec  ,  uti  quidam  ajunt ,  propter  metum  Apo- 
plexiae  funt  in  jugularibus  valvulae;  quia  materia  in 
fomno  potius  per  arterias  foporales  inrluere  in  ca- 
put  apta  eft. 

Nec  etiam  ,  ut  fanguis  in  divaricationibus  fifta- 
tur,  atque  in  ramos  exiles,  nec  totus  in  magis  aper- 
tos&  capaces  irrueret :  pofitae  enim  funt  ubi  nul- 
lae di varicationes ,  licet  frequentiores  confpici  fa- 
teor  circa  divaricationes. 

Nec  denique  ,  ut  motus  fanguinis  a  centro  cor- 
poris  retardetur  folum :  tarde  enim  fatis  fua  fpon- 
te  e  majoribus  in  minores  ramulosintrudi.c  mafla 
&fonte  feparari,  autelocis  calidioribus  in  frigi- 
diora  migrare ,  verifimile  eft.  Sed  omnino  valvn- 
lae  fac-tae  funt ,  ne  vel  a  venis  magnis  in  minores 
moveretur  fanguis ,  &  fic  illas  dilaceraret  aut  va- 
ricofas  efficeret ;  vel  a  centro  corporis  in  extrema 
fed  ut  potius  ab  extremitatibus  ad  centrum  pro- 
grederetur;  itaenim  huicmotui  valvulae  tenues 
facile  occluduntur,  contrarium  motum  omnino 
fupprimentes.  Vnde  &  fic  pofitae  &  ordinatae  funr, 
ut  quidquid  per  cornua  fuperiorura  minus  tranfitu 
prohibetur,  fed  quaii  per  rimas  elabatur,illud  con- 
vexitas  fubfequentium  tranfverfim  pofita  excipiat 
&  fiftat ,  ne  ulterius  tranfeat. 

Ego  illud  faepiilime  in  diifectione  venarum  ex- 
pertus  fum  ,  fi  a  radice  venarum  initio  facto  ver- 
fus  exiles  earumdem  ramos  fpecillura  immitterem 
quanto  poflein  artificio,  ob  impedimentum  valvu- 
larum  longius  impellere  non  potuifle :  contra  ve- 
ro ,  fi  e  ramulis  radicem  verfus ,  facillirae.  Pluri- 
busenim  in  locis  valvulae  binse  ad  invicem  ita  po- 
fitae,  &  aptatae  funt,  ut  cum  elevantur,  ad  amuffimt 
inmedia  venae  cavitate  cohsereant  &extremita- 
tibus  convexis  invicera  uniantur  tara  prope,  ut  ne- 
que  vifu  cernere ,  neque  fatis  explorare  rimulam 
aut  coitum  liceat.  Contra  vero  forinfecus  intro 
immiflb  ftylo  cedunt,  &  (valvarum  in  morem,qui- 
bus  fluminum  curfus  inhibetur , )  facillime  recli- 
nantur ,  ut  motum  fanguinis  a  corde  &  vena  cava 
profedura  intercipiant ,  &  ad  amuflim  pluribus  in 

locis 


jyjjj  Guilielmm  Harvtus 

locis  elevatione  claufe  inhibeant  omnino&fup-  furfum  fanguinis  progrediatur ,  deinde  digito  fan- 

primant.  Adeo  ut  neque  furfum  ad  caput ,  neque  guinem  ab  illa  vense  portione  furfum  fupra  valvu- 

deorfum  ad  pedes ,  aut  latera  brachii  fanguinem  a  lam  L ,  N  ,  exprime  eo  quo  antc  di&um  eft,  mo- 

corde  moveri finant ;  ita  enim  funt  conftitutae ,  ut  do  ,  &  ablato  lterum  digito  L ,  fine  rurfus  replcri 

omni  motui  fanguinis ,  qui  a  majoribus  venis  au-  ab  inferioribus  D  ,  C ,  &  rurfus  appreflb  pollice 

fpicatus  in  minores  definere  velit ,  adverfentur  &  identidem  furfum  exprime  fanguincm  L ,  N ,  & 

obfiftant :  ei  vero ,  qui  a  venis  exilibus  incipiens  in  H  ,  O ,  idemque  millics  in  brevi  tempore  repete, 

majores  definit ,  obfecundent  liberamque  &  pa-  ac  poftmodum  hoc  quod  fingulis  a  compreflione 

tentem  viam  expediant.  laxationibus  fupra  valvulara  (urfura  ivit ,  quantura 

Sedquo  veritashsecapertiuselucefcat,  ligetur  quantum  fuerit,  fupputa,  facta  multiplicatione 

homini  brachium  fupra  cubitum,tanquam  ad  mit-  per  numerum  millcnarium  reperies  tantum  fan- 

tendum  fanguinem ,  A  A  j  per  intervalla  appa-  guinis  hoc  modo  per  unius  duntaxat  venae  partem 

rebunt  praecipue  in  rufticis  &  varicofis ,  tanquam  in  non  longo  tempore  tranfmiflum  efle ,  ut  de  cir- 

nodi  quidam  &  tubercula  B,  C,  D,  D,  E,  F  ,  non  cuitu  fanguinis,  ab  ejus  celeri  motu,  te  perfuafifli- 

foluraubieftdivaricatio  E,  F,  fed  etiam  ubi  nulla  muraputes. 

C  D ,  D :  ifti  autem  nodi  a  valvulis  fiunt.  Hoc  Sednehoc  experimento  naturae  vim  afFerri  di- 

modo  apparentibus  valvularum  nodis  in  exteriori  cas ,  in  longe  diftantibus  valvulis  idcm  fac  &  ob- 

parte  manus  vel  cubiti,  fi  pollice  vel  digito  venara  ferva  quam  cito  ablato  pollice  quaque  celeriter 

comprimendofanguinem,denodofive  valvulaO,  fanguis  furfura  percurrat,  &vcnam  ab  inferiori 

fubmoveris  ;  verfus  H  [fig.  2,  ]  videbis ,  inhibenti-  parte  repleat,  neque  dubito ,  quin  fatis  pro  explo- 

bus  omnino  valvulis  inferioribus  alium  fubfequi  rato  hoc  ,  quod  dixi ,  fis  habiturus. 
non  pofle,  &  venae  portionem  H,  O  ,  infra  tuber- 

culum  O  &digitumdetra&umH,obliteratam;  C   A  P.  XIV. 

attamen  fupra  tuberculum  vel  valvulam  O  ,  fatis  Conclufo  demonfmionis  de fnguinis  circuitu. 
diftentam  O ,  G.  Iramo  fi  ita  fubmoto  fanguine 

verfus  H ,  venam  inanitam  preflione  digiti  H ,  T  Am  denique  noftram  de  circuitu  fanguinis  fen- 

retinueris ,  &  altera  manu  valvulae  O ,  [3  ,  fig.]  1  tentiara  ferre,  &  omnibus  proponere  liceat. 

partem  fuperiorem  diftentam  deorfum  compref-  Cum  hax  confirmata  fint  omnia  &rationibus 

feris  in  K  ,  nulla  vi  cogi  aut  impelli  fanguinera  &  ocularibus  cxpcrimeutis ;  nimirum  ,  fanguinem 

trans  valvulam  O ,  videbis ;  fed  quauto  majori  co-  per  pulmones  &  cor  pulfu  ventriculorum  ejus  per- 

natu  hoc  feceris ,  tanto  magis  ad  valvulam  vel  tu-  tranfire,in  univerfum  corpus  impelli  atque  immit- 

berculum  O ,  venam  turgentcm  diftendi  videbis,  ti ,  ibi  in  venas  &  poroiitates  carnis  irrepere ,  per 

&  tamen  inferius  vacuum  efle  H ,  O.  ipfas  iterum  venas  undique  de  circumferentia  ad 

Hoc  cum  pluribus  in  locis  experiri  quis  poflit,  centrum  ab  exiguis  venis  in  raajores  reraeare ,  il- 

apparet  valvularum  officium  in  venis  idem  efle  linc  in  venam  cavam ,  &  ad  auriculam  cordis  tan- 

cum  figmoidarum  illarum  trium  ,  quae  in  orificio  dem  venire  ,  tanta  quidem  copia ,  tanto  fluxu  ac 

aortae  &  venae  arteriofae  fabrefa&aa  funt ,  videli-  refluxu  hinc  per  arterias  illuc  &  illinc  per  venas 

cet :  ut  ad  amuflim  claudantur ,  ne  retro  fangui-  huc  retro  ,  ut  ab  aflumptis  fuppeditari  non  poflit, 

nem  tranfeuntem  remeare  finant.  quin  multo  uberiori  proventu  qnam  requiritnu- 

Praeterea  ligato  brachio  uti  prius  in  A  A ,  &  ve-  tritio : )  cum,  inquam,  haec  omnia  conflrmata  fint, 

nis  turgentibus ,  fi  inria  tuberculum  aliquod  five  neceflario  concludendum  eft ,  circulari  quodam 

valvulam  venam  firmaveris  per  aliquod  fpatium  in  motu  ac  circuitu  in  aniraalibus  fanguinem  agitari, 

L,  [4  fig-  ]  &  poftea  fanguinem  furfum  fupra  val-  &  efTe  in  perpetuo  motu ;  quin  ad  hoc  efle  adtio- 

vulam  N ,  digito  M  ,  compuleris ,  vacuam  illam  nem  five  fundlionem  cordis ,  quam  pulfu  peragit ; 

partem  venae  quse  eft  inter  L,&  M,  permanere  denique  motus  &pulfus  cordis  caufaro  oranino 

videbis ,  nec  retro  fanguinem  per  valvulam  regre-  unara  efle. 
di  pofle ,  ut  eft  H  ,  O ,  [2  fig.  ]  ablato  vero  digi- 

to  H ,  rurfus  repleri  ab  inferioribus ,  &  efle  ut  C   A   P.  XV. 

D,  C,  [1  fig.]  Atquehincrurfumabinfenonbus  SanguinUcircuitusrauombusverifmiltbus 

ad  fupenora  &  ad  cor  fanguinem  moven  in  venis,  *  confirmatus 

&  nou  contrario  modo  ,  plane  conftat.  Et  licet 

aliquibus  in  locis  ( ubi  aut  unica  tantum  valvula  Ed  hoc  etiam  fubjungere  non  abs  re  fiierit ,  fe- 

eft,  aut  plures,  fi  adfint ,  non  fatis  exadte  claudun-  Ocundum  communes  quafdam  ratiocinationes 

tur)  tranlitus  fanguinis  a  centro  ad  extrema  non  ifta  ita  fe  habere  &  conveuiens  efle  &  neceffa- 

videatur  prorfus  impediri ;  tamen  utplurimum  ita,  rium.  Primum  cum  mors ,  fecundum  Ariftotelera 

ut  retuli ,  accidit ;  vel  faltem  quod  alicubi  negli-  lib.  de  refpirat.  &  lib.  1 1 ,  ac  1 1 1  de  Part.  anim.  & 

gentius  fieri  vifum  eft  ,  illud  ex  fubfequentium  in  alibi,  fit  corruptio  propter  calidi  defectum  ,  &  vi- 

ordine  valvularum  vel  frequentia  vel  diligentia  ventia  omnia  calida ,  morientia  frigida  exiftant, 

vel  alio  raodo  compenfari  apparet ,  adeo  ut  vena-  oportet  caloris  iocum  aliquem  &  originem  efle, 

rum  viae  patentes  &  aperta;  fint  regredienti  fan-  quafi  lares  focumque ,  in  quo  naturae  fomites  & 

guini  ad  cor  ,  progredienti  vero  a  corde  omnino  primordia  ignisnativi  contiueantur  &  conferven- 

ccclufas.  tur,  aquocalor&  vitain  omnespartes  tanquara 

Porro ,  Iiga  ut  prius  brachium  &  ,  venis  turgen-  ab  origme  profluant ,  alimentum  adveniat ,  con- 

tibus ,  nodifque  five  valvulis  apparentibus ,  infra  codio  denique  &  nutritio,  &  omnis  vegetatio  de- 

aliquam  valvulara  in  loco  ubi  fubfequentem  in-  pendeat. 

veneris ,  pollice  venam  firma  ita ,  ut  nihil  a  manu  Hunc  autem  Iocum  c jr  efTe,  &  hoc  principium 

vitse, 


De  Motu  Cordis  &  Sanguinis.  Iviiij 

vits,  &  eo  etiam  quo  dictum  eft  modo,  neminem  ronali ,  privato  ufui ;  fed  potiffimum  in  cavitatibus 

vehm  dubitare.  fuis,auriculis  fcilicet  &  ventriculis,  tanquam  in  ci- 

Sanguinntaque  motu  opus  eft ,  atque  tali,  ut  ad  ftemis  &promptuano,  publico  ufui  ianguinem 

corrurlus  revertatur  :  namin  externas  corporis  contineat :  cum  intenm  reliquse  omnes  partes  fui 

partes  amandatus  longe  a  fuo  fonte ,  lmmotus  co-  lpfius  tantum  caufa  &  privato  ufui  &  in  vafis  dun- 

agularetur ,  ut  Ariftoteles  teftatur  lib.  1 1  de  Part.  taxat  fanguinem  habeant.  Tum  etiam  quod  folum 

anim.  tum  a  irigore  extremorum  &ambientis,  cor  italitum  &  conftitutum  fit,  ut  pulfufuum 

tumfpiritibus,utiinmortuis,deftitutus.  Calorem  omnes  partes  fecundum  juftitiam  &  proportio- 

autem  &  fpiritus  motu  generan&  confervari  vi-  nem  cavitatum  artenarura  ,  unicuique  particulx 

demus.utquieteevanefcere.  Quare  ne  iftud  fan-  infervientium  ,  aequaliter  difpenfare  fanguinem, 

guini  accideret ,  neceiTe  fuit ,  ut  femper  lterum  diftnbuere ,  &  indigentibus  quafi  e  thelauro  &' 

a  fonte  &  origine  tam  calorem  quam  lpiritus ,  &  fonte  largiri  queat. 

omninopraffervationemfuamrepeteret^&rever-  Amplius,  ad  hanc  diftnburionem  &  motura 

tendo  redintegraret.  fanguini^ ,  impetu  &  violeuta  quadam  impullione 

Videmus  quemadmodum  a  frigore  exteriore  opus  eft ;  qualem  cor  prarftat  racilc;  tum  quia  fan- 

extremitates  aliquando  algeant.nafus  &  manus  &  guis  fponte  fua  verfus  lllud  quafi  pnncipium  ,'in- 

gena;  quafi  mortuorum  livida  appareant ,  fanguis  ftar  partis  ad  totum  ,  vel  gutta;  aqua;  fparfa;  fuper 

in  ipfis(qua!is  cadaverum  Iocis  pronis  ibletde-  tabulam  ad  maiTam;  facile  concentratur  &  coit, 

cumbere;  livore  confiftat ,  &  membra  adeo  torpi-  vel  uti  celerrime  alias  a frigore  ,  timore  ,  horrore 

da&  asgremobilia  evadant,  ut  vitam  pene  ami-  &  hujufmodi  caufis  aliis  folet  :'tum  quia  evenis 

filTe  videantur.  Xullo  modo  profecio  rurfus  (pra>  capillaribus  in  minores  furculos  &  inde  in  majores 

fertim  tam  ciro}  calorem ,  colorem  &  vitam  recu-  ramos  exprimitur  motu  membrorum  &  mufculo- 

perarent ,  nifi  novo  ab  origine  aifluxu  &  appulfu  rum  compreilione ,  proclivis  eft  magis  &  pronus 

calons  foverentur.  A  ttrahere  enim  quoraodo  pof-  fanguis,  ut  e  circumferentia  moveatur  in  centrum, 

funt ,  quibus  calor  &  vita  pene  extiacta  funt  aut  quam  e  contrario ,  etiamfi  nullae  valvuls  impedi- 

quibus  meatuscondenfati  &  gelato  fanguinere-  mentoforent;  unde  ut  principium  relinquat,  & 

pleti  ?  quomodo  adveniens  admittent  alimen-  loca  ftrida  frigidioraque  adeat ,  &  contra  fponta- 

tum  &  fanguinem  ?  nili  contentum  dimifennt ,  &  neum  moveatur.tum  violentia  opus  habet  fanguis, 

niii  omnino  cor  fit ,  tale  principium  ,  in  quo  cste-  rum  impulfione,quaIem  cor  folum  eo,quo  diCtum 

ris  rerrigeratis  remaneat  vica  &  calor ,  ut  Arifto-  eft  modo  ,  prasftare  poteft. 
teles  lib.  de  refpirat.  cap.  1 1  ait,  &  unde  novo  per 

arterias  tranimiifo  fanguine  calido  ac  fpiritibus  C    A   P.      X  V  I. 

imbuto  quod  fri°;efactum  &  erfcetum  eft  refb-        „  •  • r  _._t  . 

,.        ^       -   &     .           .    .       .         .  Sanzuinuttrcuitus  ex  con  cquemtbui  probJttts. 

cilletur  omnelque  adeo  particulas  calorem  lan-  0                      J  *  ' 

guidum  &  vitalem  fomitem  pene  extinctum  re-  Q  Vnt  infuper  problemata  nonnulla ,  qux  ex  hac 

parent.  O  veritate  fuppofita  tanquam  confequentia  de- 

Atque  hinc  eft ,  quod  casteris  omnibus  partibus  promta ,  ad  fidem  veluti  a  pofteriore  faciendam 

vita  reftitui ,  &  fanitas  recuperari ,  corde  illsfo,  non  funtinutilia ;  &quas,  cumalias  multaambi- 

pofljt.  Corde  vero  vel  refrigerato,  vel  vitio  gravi  guitate  &  obfcuritate  involuta  videantur ,  hiuc  & 

aliquo  aftecto ,  totum  animal  pati  &  corrumpi  ne-  rationem  &  caufas  aflignari  facile  patiantur. 

ceflelit;  quia  videlicet  principium  corrumpitur  Cur ,  quod  in  contagione  videmus,  inictuve- 

&patitur,  &nihillit,  ut  Ariftoteles  lib.mde  nenato,  &  ferpentum  aut  canis  rabidi  morfu.in  lue 

Partib.  animal.  dicit  quod  aut  ipfi  aut  C3steris,qua3  venerea,  &  hujufmodi  aliis,  illasfa  particuia  conta- 

abiofo  pendent,  prsbere  auxilium  poffit.  Ethinc  cta  tamen  totum  habitum  contingit  vitiari?  Sic 

obiterforfan  ratiopctatur,  cur  amcerore,  amore,  enimlues  venerea  ,  illxfis  aliquando  genitahbus 

invidia  ,  curis  &  hujuimodi ,  tabes&  extenuatio  quibus  contrahitur ,  primooranium  velfcapula- 

contingant,aut  cacochymia  &  proventus  crudita-  rum  vel  capitis  dolore,  ahifve  fymptomatibus  fefe 

tum  ,  quaz  &  morbos  plurimos  inducant  &  homi-  prodere  folet :  &  vulnere  facto  a  morfu  cauis  ra- 

nes  conriciant.  Omne  namque  anirai  patheraa,  bidi ,  jam  curato  ,  febrem  tamen  ,  aut  rehqua  hor- 

quod  cum  dolore  ,  gaudio  ,  fpe ,  aut  anxietate  hu-  renda  fymptomata  fupervenifle  experti  fumus.An, 

manas  meutes  exagitat ,  ad  cor  ufque  pertingens  quiain  particulam  impreflura  contagium  una  cum 

&  inibi  mutationem  a  naturali  conftitutione  in  reverteute  fanguine  ad  cor  fertur ;  &  inde  rediens 

temperie  &  pulfu  &  reliquis  taciens,  fi  inprincipio  totum  corpus  poftea  inquinat?  Pofle  fieri  paro- 

totum alimentum inquinet,  &  vires infirmet ,  mi-  xvfmo  hincpatet:  In  tertianas  tebris  morbifica 

nime  mirum  viden  debet, quod  varia  genera  mor-  caufa  principio  cor  petens ,  circa  cor  &  pulmones 

borum  incurabilium  m  raembns  &  corpore  fub-  immoratur  ,  &  anhelofos,  fufpiriofos  ,ignavosfa- 

inde  procreet;  quandoquidem  totum  corpus  in  cit ;  nempequia  pnncipium  vitale  aggravatur& 

illo  cafu ,  viriato  alimento  ,  inopia  calidi  nativi  la-  languis  in  pulmones  impingitur ,  incraiTatur ,  nec 

boraL  tranfit  (hoc  ego  ex  fectione  lllorum  ,  quiinprin- 

Prazter  hjec,cum  ahmento  vivant  omnia  anima-  cipio  acceflionis  mortui  funt ,  expertus  loquor) 

lia  interius  concocto  ,  necelTe  eft  concoCtionem  unde  femper  pulfus  frequentes  &  parvi ,  &  quan- 

perfed:am  elTe  &  diftributionem  ,  &  proinde  lo-  doque  inordinati  funt ;  adauCto  vero  calore  ,  ma- 

cum  &  conceptaculum  adefle  ,  ubi  perficiatur  ali-  tcna  attcnuata ,  viis  apertis ,  &  tranfitu  facto  in- 

mentum&  unde  denvetur  in  fingula  membra.  calelcereincipit  univerlum  corpus ,  pulfusmajo- 

Hic  autera  Iocus ,  cor  eft ;  urpote  quod  folura  ex  res  ac  vehemcntiores  redduntur,  &  fit  paroxyfmus 

omnibus  partibus  non  folum  in  vcna  &  arteria  co-  febrilis:  fcilicet  tunc  ,  cum  calor  prastematuralis 

H  h  4  accen- 


Ix  Guilielmus  Harveus 

accenfus  in  corde  ,  inde  in  totura  corpus  per  arte-  niuntur :  unura,ab  albumine  integrum  pertranfiens 
rias  difiunditur ,  una  cum  materia  morbifica ;  quae  jecur  &  ad  cor  recta  tendens ;  alterum ,  a  luteo  in 
eomodoauaturaexfuperaturacdiflblvitur.  venam  portse  definens.  Etenira  in  ovo  pullus  pri- 
Cur  etiam  exterius  applicata  medicamenta  vi-  mum  ex  albumine  tantum  formatur  &  nutritur ,  x 
resintroexercentfuas,ac  fiintro  fumpta eflent?  luteo  vero  poft  perfectionem  &  exclufionem: 
Nara  conftat  Colocynthidem  &  Aloem,  ventrem  nam  mtra  inteftina  in  ventre  pulli  contentum  poft 
folvere;  Cantharides.urinas  movere;  Allium,plan-  multos  diesab  exclufione  luteum  reperitur  ,  re- 
tis  pedum  alligatum  fputa  expedtorare :  &  cor-  fpondetque  luteum  nutriraento  la&is  casterorum 
dialia  corroborare  ,  &  hujus  generis  infinitaalia  animaliura. 

fieri.  An  quia  vense  per  orificia  fua  ab  exterius  ad-  Sed  hsec  convenientius  in  obfervationibus ,  ubi 
motisabforbentaliquid&introcumfanguinede-  hujus  generis  problemata  plurima  proponi  pof- 
ferunt,  eodem  modo,  quoillaeinmefenterioex  funt  de  tempore  conformatioms  &  principatu 
inteftinis  chylum  exugunt  &  ad  jecur  uua  cum  membrorum:  uti  cur  hoc  prius  fac-tum  autperfe- 
fanguine  apportant.  Non  irrationabile  forfan  eft  ctum  fit ,  illud  vero  pofterius :  cur  unum  fupra 
hoc  dicere.  In  mefenterio  etenim  fanguis  per  ar-  aliud  &  quod  principatum  gerat ,  &  quaenam  par- 
terias  cceliacas ,  mefentericam  fuperiorem  &  in-  ticula  altenus  caufa  fit  ? 

ferioremingrefTus,  ad  inteftina  progreditur;  aqui-       De  Corde  itidem  plurima  ;  uti  cur  primum 
bus  una  cum  chylo  in  vcnas  attra&o  per  illarum  (Arift.  lib.  1 1 1  de  part.  animal.)  confiftat,  &  habe- 
venarum  frequentiffimas  ramificationes  in  portam  re  videatur  infe  vitam ,  motum  &  fenfum  ,  ante- 
jecoris  revertitur ,  &  per  ipfum  in  venam  cavam.  quam  quidquam  reliqui  corporis  perfectum  fit  ? 
Sic  contingit,  ut  fanguis  in  his  venis  eodem  fit  im-      Et  firailiter  de  fanguine,  quare  antea  omnia  ?  & 
burus  &  colore  &  confiftentia  eadem  quainreli-  qualiter  principium  vita:  &  animalis  habeat,  8c 
quis,  contra  quam  plures  opinantur.  Nequefic  moveri  atque  huc  illuc  impelli  defideret?  8c  aa 
duos  contrarios  motus  in  omni  capillari  earum  ejuscaufacorfadtum  videatur? 
propagine  ,  chyli  nerape  furfum  &  fanguinis  deor-       Eodem  modo  in  pulfuum  fpeculatione ,  cur 
iurainconvenienterfieri,necefleeftiraprobabili-  nerape  lethales  aut  falutares fint ,  quafve  caufas 
ter  exiftimare.  Sed  an  non  fumraa  naturae  provi-  fingula  eorura  genera  habeant ,  quid  &  quare  hoc 
d^ntia  hoc  fit  ?  li  ^nim  chylus  cum  languine ,  cru-  illudve  fignificent  aut  praefagiant?  In  Crilibus  quo- 
dus  cum  concocto ,  sequis  portionibus  confunde-  que  &  cxpurgationibus  r.aturae ,  in  nutritione  8c 
retur ,  non  concodio  ,  tranlmutatio  &  fanguifica-  praefertim  in  diftnbutione  alimenti ,  uti  &  in  omni 
tio  exinde  proveniret ,  fed  magis  (cum  invicera  fluxione ;  quin  denique  in  omni  parte  medicinae, 
activa  &  pafliva  fint )  ex  alterutrorum  unione  mi-  Phyfiologica ,  Pathologica ,  Semeiotica  ,  Thera- 
ftio  Sc  medium  quid  ,  utin  perfufione  vini  cum  peutica  ,  cumquot  problemata  determinari  pof- 
aqua  Sc  oxycrato.  Iam  vero  quando  cum  faugui-  fint  ex  hac  data  veritate  &  luce ,  quot  dubia  folvi, 
ne  praeterlabcnte  multoexigua  portio  chyli  &  nul-  quot  obfcura  dilucidari ,  animo  mecum  reputo, 
la  quafi  notabili  proportione  mifcetur,  fanguis  na-  campum  invenio  fpatiofiflimum ,  in  quo  Iongius 
turara  fuam  fervat ,  nihilo  fecus  quam  fi  (quod  ait  excurrere  &  adeo  late  expatiari  queam ,  ut  noa 
Ariftoteles)  unam  ^urtara  aquae  adjeceris  vini  do-  folum  in  volumen  excrefceret  praeter  inftitutum 
lio ,  aut  e  contra  ,  totum  non  miftum  erit ,  fed  vel  meum  ,  hoc  opus ;  fed  mihi  forfan  vita  ipfa  ad fi- 
vinum  vel  aqua.  In  venis  certe  mefaraicis  diflectis  nem  faciendum  deficeret. 
non  chyzvas ,  non  chylus  &  fanguis ,  aut  feparati,      In  praefentiarum  igitur  folummodo  ea ,  quae  ia 
aut  confffi  reperiuntur,  fedidcm  qui  in  reliquis  adminiftranda  Anatomecirca  fabricam  cordis  & 
venis  &  colorc  &  confiftentia  fanguis  ad  fenlum  arteriarum  comparent,  ad  fuos  ufus  &  caufas  ve- 
apparet.  In  quo  tamen  quia  chyli  quiddam  incon-  ras  referre  enitar.  Nam  ficuti  plurima  ubique.quo 
CoCii  in  (\icct  infenfibiliter)  ineft,  natura  jecur  ap-  etiam  me  convertam ,  reperiuntur  ,  quas  ex  hac 
pofuit ,  in  cujns  maeandris  moras  trahat  &  plenio-  veritate  lucem  recipiunt,&  hanc  viciffim  illuftrio- 
rem  tranfmutationem  acquirat  ,  ne  pracmature  remreddunt,  itaiftam  omnino  anatomicis  argu- 
crudum  ad  cor  perveniens  vita;  principium  ob-  mentisfirmatara&exornatamprascaeteris  volo. 
ruat.Hinc  inEmbryone  penenullumufura  jecoris      Eftunum,  quod  licetinter  obfervationes  no- 
efle  probat  vena  umbilicajis  jecur  manifefte  inte-  ftras  de  lienis  ufu  locum  habere  deberet ,  tamea 
gra  pertranfiens  &  foramen  vel  anaftomofis  per  hic  quoque  obiter  annotare  non  erit  impertinens. 
quam  cum  vena  portx  jecoris  jungitur,  ut  fanguis  A  Ramo  fplenico  in  pancreas  dedu<3o ,  parte  fu- 
regrediens  ab  inteftinis  fcetus.non  per  jecur,fed  in  periore ,  oriuntur  venas  coronalis ,  poftica ,  gaftri- 
dictam  umbilicalera  tranfiensuna  cum  materno  ca  ,  &  gaftro-epiploica ;  quae  omnes  plurimis  fur- 
fanguine  &  revertente  aplacentautericorpetat.  culis  &  ramificationibus  difleminantur  inventri- 
Vnde  etiamin  primafcetus  contbrmationejecur  culum,  veluti  mefaraicse  in  inteftina :  fimiliteral 
pofterius  fingitur.  Nos  in  fcetu  humano  obferva-  parte  inferiore  illius  rarai  fplenici  deorfura  in  co- 
vimus  perfedte  delineata  omnia  membra,  imoge-  lon  &  longanonera  ufquededucitur  venaHasmor- 
nitalis  diftincta,  nondumtamenjecorispofitape-  rhoidalis.  Perhas  venas  utrinque  fanguis regre- 
ne  rudimenta.  Et  fane  quoufque  membra  (uti  &  diens  &  fuccum  crudiorem  ,  hinc  &  ventriculo 
cor  ipfum  in  initio)  omnia  alba  apparent ,  &  prae-  aqueum  &  tenuem  nondum  perfecta  Chilificatio- 
terquam  in  venis  nihil  ufpiam  ruboris  continetur,  ne ;  illinc  craflum  &  terreftriorem ,  tauquam  e  fe- 
nihil  praster  rudem  &  quafi  extravenati  fanguinis  cibus  acceptum  fecum  reportans ,  in  hoc  ramo 
colle&ionera  Ioco  jecoris  videbis ,  quam  contu-  fplenico  contrariorum  permiftione  convenienter 
lionem  potius  quandara  vel  ruptam  venam  exifti-  attemperatur ,  &  naturse  beneficio  (quas  ambos 
mares.  Iu  ovo  duoquafi  vafa  umbilicalia  inve-  hosfuccosproptercontrariasindifpofitionesdiffi- 

cilioris 


De  Motti  Cordts  fijf  Sangtunis.  ]  x ^ 

cilioris  coctionis ,  permifcct  inviccm  &  multa  co-  robuftiore  non  uti  ab  auricula  agitetur  folum  ali- 
pia  calidioris  fanguinis  a  liene  uberrime  per  mul-  mentum  ,  fed  longius  &  celenus  infuper  protru- 
tiplices  arterias  icaturientis  perfunditj  prseparatus  datur. 

raagis  ad  jecoris  portas  adducitur  t  adeo  &  defe-  Ideo  in  adhuc  majoribus ,  cahdioribus  &  per- 
dtus  utrorumque  extremorum  tali  venarum  fa-  fedioribus  animalibus,urpoteplurimo  ferventiori 
brica  abunde  fuppleatur  &  compenfetur.  &  fpirituofo  fanguine  abundanttbus ,  quo  alimen- 

tumceIeriusforriufque,&impetumajorepropter 
XVI  I.  corporis  magmtudinem  aut  habitus  deniitatem, 

Confrmmr  fangutnis  motm  &  circutttu ex  apparenti-  Protrudatur  magis  robultum  cor  &  carnofius  defi- 
bus  tn  Ccrde ,  &  iis ,  qux  ex  dtjfecltone  Anatomica  aerarur- 

pjtent.  Iuluper,  quia  perfe&ioribus  animalibus  perfe- 

ctiori  opus  eit  alimento  &  uberiori  calore  nativo, 

COr  non  in  omnibus  animahbus  mvenio  di-  ut  alimentum  mehus  concoqueretur  &  plenam 
ftinctam  eile  &  feparatam  particulam.Qua;-  perfedioncm  nancifceretur ,  pulraones  illa  &  al- 
dam  enim  cor  non  habent  ,  ut  Zoophyta  live  terum  cordis  ventriculum ,  qui  per  ipfos  pulmo- 
plant-animalia  ,  &  animalia  qus  funt  frigidiora,  nesalimentum  trudat,  habere  conveniebat. 
exiguas  corpulentia; ,  mollions  texturse ,  fimilaris  Sic  quibufcuraque  infunt  pulmones ,  illisduo 
cujufdam  conftitutionis ,  ut  erucarum  genus  &  fimul  ventriculi  cordis  funt ,  dexter  &  finifter :  & 
lumbricorum  ,  &  quae  ex  putrediue  oriuntur  ,  ne-  cuicuuque  dexter  ,  ei  finifter  quoque  ineft  j  non  t 
que  fervant  fpeciem.  His  cor  non  eft  ,  quod  non  contra,  cui  linifter  ,  ci  dexter  quoque.  Siniltrum 
habeant  opus  impullore  ,  quo  alimentum  in  ex-  vero  ventnculum  voco  ufu  ,  non  fnu  diftinctum, 
tremadeferatur.  Corpus  enim  connatum  &  unum  videlicet  eum,  qui  fanguinem  in  totum  corpus 
ab(quemembrisindiftinctumobtinent,ficutcon-  diffundat,  non  in  pulmones  folum.  Hinc  finilter 
tractione  &  relaxarione  totius  corpons  intro  fu-  ventriculus  per  fe  cor  efficere  videtur ,  &  in  me- 
mant  &  expellant,moveant  &  removeant  alimen-  diofitus,  fcrobiculis  altionbus  ita  infculptus  & 
tum.  Plant-animalia  dicta  ,  ut  oftrea  ,  mytuli,  majori  diligentia  fabrefactus  eft ,  ut  cor  finiftri 
fpongia;,  &  Zoophytorum  genera  omnia,  cor  non  ventriculi  gratia  factum  videatur ,  &  dexter  ven- 
habent ,  quia  pro  corde  toto  corpore  utuntur  ,  &  triculus  quali  famulari  finiftro  ,  utpoce  qui  nec  ad 
quafi  totum  cor ,  hujufmodi  animalia  firat.  conum  ejus  perringat ,  &  tenuiori  tnplo  pariete 

In  plurimis  &  pene  oranibus  infectorum  gene-  fit,  &  quali  articulationem  quandam  (ut  Ariftote- 
ribus,  proptcr  corpulentis  exiguitatem  difcerne-  les  loquitur;  fupra  finiftrura  habeat:  majoriinte- 
re  fingula  recte  non  pofiumus ;  attamcn  in  apibus,  rim  capacitate  fit ,  tanquam  quinon  folum  lini- 
mulcis,  crabronibus,&  hujufraodi  licet  aliquando  ftro  materiam  ,  fed  &  pulmonibus  alimentum 
ope  perfpicilli ,  pulfans  quiddam  intueri ;  uti&in  prsebear. 

pediculis ;  in  quibus  infuper  tranfitus  alimenti  per  Notandum  vero ,  quod  in  Embrvone  aliter  ifta 
inteftina(cum  tranflucidum  fit  animal}  quafi  ma-  fehabeant,  &  non  tanta  differentia  fit  ventricu- 
culam  nigram  cernere  clare  poteris  multiplican-  lorum,  fed  tanquam  in  nuce  nuclei gemelli,2equa- 
tis  illius  fpecilli  ope  :  fedin  exanguibus  &  frigi-  liter  pene  fe  habent,&dextri  conus  ad  finiftri  fum- 
dioribus  quibufdam  ,  ut  cochleis ,  conchis ,  fquil-  mitatem  pertingit ,  ut  cor  in  his  tanquam  duplici 
lis,  cruftatis ,  &  fimilibus  omnibus  ineftpulfans  apice  inconofit.  Atque  hasc  idcircoquia  in  his, 
particula,  quafi  veficula  qusdara  vel  auricula  fine  dum  fanguis  non  traufit  per  pulmones ,  utique  ta- 
cordejfed  quserarius  fe  contrahat  &  pulfum  fuum  men  de  dextro  cordis  finu  in  finiftrum  ,  ambo  hi 
edat ,  &  quem  non  nifi  3?ftate  aut  calidiori  tem-  per  foramen  ovale  &  tranfitum  arteriofum ,  ut  di- 
peitate  difcernere  liceat.  ctum  eft  ,  idem  officium  traducendi  fanguinem  £ 

lnhis  vero  ita  fe  habetiftaparticula  ,  quiaim-  vena  cava  in  arteriam  magnam  pariter  prasftant, 
pulfu  aliquo  opus  eft  ad  alimenti  diftributionem  &  in  univerfum  corpusimpellunt  a:qualiter :  unde 
propterpartiumorganicarum  varietatem  autden-  asqualis  conftitutio.  Cum  vero  pulraones  ufui  ef- 
fkatem  lubftantiar;  fed  ob  frigiditatem  rarius  fiunt  fe,  SC  uniones  dictas  occludi  terapeftivum  eft,tum 
puliationes ,  &quandoque  non  omnino  ,  prout  hsec  differentia  ventriculorum  incipit  in  robore  & 
conveniens  lllis  elt,  qua;  dubiae  funt  natura; ;  lta  ut  reliquis  exerere ,  &  dexter  duntaxat  per  pulrao- 
quaadoque  vivere  ,  quandoque  emori  videantur,  nes,  finifter  per  totum  corpus  impellit. 
&quandoque  vitam  animalis  agere  ,  quandoque  Vltra  hasc  etiam  in  corde  lacertuli  ut  ita  dicam, 
planta?.  Quod  etiam  infeCtis  videtur  contingere,  five  carnofa;  virgulse  &  fibrofi  nexus  plurimi,' quos 
cum  hvemelatent  &quafi  mortua  occultantur,  Ariftor.  lib.  de  refpirat.  &Iib.  1 1  r  de  part.  anim. 
ve!  plantse  vitam  tantummodo  agant.Sed  an  idem  nervos  vocat )  reperiuntur  ,  qui  partim  leparatim 
etiam  quibufdam  fanguineis  animalibus  accidat,  diverfomodotenduntur ,  partim  in  parieribus  & 
ut  ranis ,  teftudinibus ,  ferpentibus ,  hirundinibus,  mediaftino  ,  altis  factis  fcrobiculis ,  fulcatim  re- 
non  injuria  dubitare  licet.  conditi  tanquam  raufculi  quidam  parvi  contra- 

In  animalibus  autem  majoribus ,  calidioribus,  huntur.  Sunt  autem  ad  robuftiorem  &  validiorera 
utpote  fanguineis  impulfu  alimenti,  &  cum  vi  for-  impulfum  fanguinis,&  conftrictionem  cordis  qua- 
fan  majori ,  opus  eft  :  proinde  pifcibus ,  ferpenti-  fi  fuccenturiati ,  &  fuperadditi  cordi  ad  ulterio- 
bus,  lacertulis ,  teftudinibus ,  ranis  &  hujufmodi  rem  expulfionem  fanguinis  auxiliares,  ut  cordi 
aliis,  tum  auricula,  tum  cordis  ventriculus  unus  undiquaque  fe  contrahenti  (  tanquamin  navifu- 
datus  eft.  Vnde  &  venilimum  illud  Ariftotelis  nium  diligens  &  artificiofus  spparatus/ in  fangui- 
lib.  iii  de  Part.  animal.  quod  nullum  fanguineura  ne  plenius  &  validius  e  ventricuhs  expellendo  un- 
animal  careatcorde,  quo  iropulfore  vahdiore  &  diqueadjumeQtoforent. 

Hh  j  Hoc 


Ixij  Guilielmus  Hawens 

Hocautcmexeomanifeftumeft,quodinqui-  ncper  tranfverfum  facta  ,  exiftimarct)  Similitcr 
bufdamauimalibusfint,inquibufdamminime;&  profecto,  neretro  inarteriam  venofam  labatur 
omnibusquibus  funt,  illis  plures  &  fortiores  funt  fanguis ,  &  exinde  robur  fmiftri  ventriculiexolva- 
in  finiftro ,  quam  dextro ;  quibufdam  itidem  ani-  tur  m  propellendo  eo  per  univerfum  corpus ;  ideo 
malibus  infiniftro  funt,  in  dextro  vero  nequa-  valvuhe  iftae  mitralcs  mole  &  robore ,  &exacta 
quam.In  hominibus  autem  plures  iu  finiftro,quam  claufura  ,  illas  in  dcxtro  pofitas  exuperant.  Hinc 
dcxtro  ventriculo ;  &  plures  in  ventriculis ,  quam  etiam  neceflario  nullum  cor  fine  ventriculo  con- 
auriculis;  lmoaliquibusinauriculisquafmullire-  fpicitur,  cura  lacunar  &  fons  &  promptuarium 
periuntur:  inTorofis  quoque&  mufculofis  agre-  efle  fanguinis  debeat.  Idem  vero  in  cerebro  non 
ttibuscorporibus,  &  duriorishabitus,  pluresjin  femper  contingit.  Aviumenimgenerapene  ora- 
tenellis  vero  &  fceminis,  pauciores.  nia  nullum  habent  in  cerebro  ventriculura ,  ut  pa- 

In  quibus  animalibus  ventriculi  cordis  intus  Ic-  tet  in  anfere  &  cygno  ,  quorum  cerebrum  cere- 
ves,  omnino  abfque  fibris  ,  lacertulis,  neque  fcro-  bro  cuniculi  penc  magnitudine  aequatur.  Cunicu- 
biculis  fifii  funt ,  ut  in  avibus  minoribus  pene  om-  li  autem  ventriculos  licet  in  cerebro  habeant ,  an- 
nibus ,  ferpentibus ,  ranis ,  teftudinibus ,  &  hujuf-  fer  tamen  non  habct.  Similiter  ubicunque  cordis 
modi  j  perdice  etiam ,  gallina,  &  pifcium  maxima  ventriculus  unus ,  ibi  una  auricula  appendet ,  flac- 
parte :  in  his  neque  nervi  iive  fibrae  dictce ,  neque  cida,  cuticularis,  intus  cava,  fanguine  referta ;  ubi 
valvulae  tricufpides  in  ventriculisreperiuntur.  In  duo  ventriculi,dux  fimilitcr  auriculae.  Contrave- 
quibufdamanimalibusdcxterventriculusintusle-  ro  auricula  duntaxat  incft  aliquibus  animalibus 
vis  eft ,  finifter  vero  fibrofos  illos  nexus  habet ,  ut  (non  autem  cordis  ventriculus ; )  vel  faltem  vefi- 
in  anferc ,  Cygno ,  &  avibus  gravioribus.  In  his  ca  auriculae  analoga ;  vel  vena  ipfa,  in  loco  dilata- 
cadem  cft  ratio,quae  in  omnibus.  Nam  cum  fpon-  ta,  pulfum  facit ;  ut  videtur  in  crabronibus,  &  api- 
giofi&rari  &  molles  funt  pulmones ,  adprotru-  bus,  &  aliis  infectis ,  quxnonfolum  pulfumha- 
tionem  fanguinis  per  ipfos  vim  tantam  non  defi-  bere ,  fed  &  refpirationem  in  illa  parte  quam  cau- 
derant ,  ac  proinde  in  dcxtro  ventriculo  aut  non  dam  nominant ,  (unde  ipfam  elongare ,  &  contra- 
funt illae fibrac  ,  autpaucioresinfirmiorcfque,ne-  here  contingit  raodo  frequentius ,  modo  rarius, 
quc  ita  carnofx  ,  aut  mufculos  aemulantes.  Sini-  prout  anhelofi  magis  videntur,  &  aere  magis  indi- 
llro  vero  funt  &  robuftiores ,  &  plures,  &  carno-  gere; )  experimentis  quibufdam  me  pofle  deraon- 
fiores ,  &  mufculofi ;  quia  finifter  vcntriculus  ma-  ftrare  arbitror.  Scd  de  his  in  tractatu  de  refpira- 
jori  robore  &  vi  opus  habet ,  quod  per  univerfum  tione. 

corpus  Iongius  fanguinem  prolequi  debuerit.  Auriculas  fimiliter  pulfare,  apertum  eft;  quin  & 

Et  hinc  etiam  liniftcr  vcntriculus  medium  cor-  fefe  contrahere,  ut  ante  dixi,&  fanguinem  in  ven- 
dislocum  occupat,  &  triplo  craflioii  pariete&  triculos  conjicere.  Vnde,  ubicunque  eftventri- 
robuftiore  eft  quam  dexter.  Hinc  mter  omnia  culus  ,  auricula  neceflaria  eft ;  non  folum ,  quod 
animalia  non  tantum  ,  fcd  &  inter  homines  fimili-  vulgo  creditur ,  ut  fit  fanguinis  receptaculum  & 
ter  ,  quanto  quolibet  denfiori ,  duriori,  &  folidio-  promptuarium  (  quid  cnim  opus  eft  pulfatione  ad 
rihabitu  corporiseft,  &quanto  magis  camofala-  rctinendum?)  fcd  fanguinis  motores  primi  funt 
certofaque  habent  extrema  membra  ,  &  magis  a  auriculze  ,  praefertim  dextra,  primum  vivens,  ulti- 
corde  diftantia :  tanto  fibrofum  magis  &  craflum,  mum  moriens,  ut  ante  dictum  eft ,  ideoque  necef- 
robuftum,  &  mufculofum  habent  cor.  Idque  ma-  faria ,  ut  fcilicet  fanguincra  in  veutriculum  fubfer- 
nifeftum eft ,  &  neceflarium.  Quanto  contra  ra-  viens infundat. Qui  ventriculus  continuo(fe ipfum 
riori  textura  &  molliori  funt  habitu ,  &  corpulen-  contrahendo )  jam  ante  in  motu  exiftentem  fan- 
tia  minore ;  tanto  flaccidius ,  mollius ,  &  intus  mi-  guinem  comraodius  clidit,  &  violentius  propeilit, 
nus  aut  omninonon  fibrofum  &enervatum  cor  utcuraIudispiIa,areverberatione  percufla  fortius 
gerunt.  &  longius ,  quam  fimpliciter  projecta  impellitur. 

Valvularum  fimiliter  figmiformium  &  tricufpi-  Quin  etiam,contra  vulgarera  opinionem,quia  ne- 
dum  ufum  confidera  :  quarum  iftse  ideo  factac  que  cor ,  neque  aliud  quidquam  feipfum  diften- 
limt,  ne  femel  immiflus  fanguis  in  cordis  ventricu-  dere  fic  poteft ,  ut  in  fe  ipfum  attrahere  fua  dia- 
los  regeratur.  H32  in  orificio  arteriofae  venae  &  ftole  quicquam  poflit.nifi  ut  fpongia  vi  prius  com- 
aortas  conftitutacdumfurfumelevantur&invicem  prefla,  dum  redit  ad  conftitutionem  fuam.  Sed 
conjungunturtriquetramlineara,  qualis  ab  hiru-  omnem  motum  Iocalem  in  animalibus  primura 
dinum  morfu  relinquitur  ,  effingunt ,  quo  arctius  fieri ,  &  principium  fumfifle  conftat  a  contractio- 
obferatae  ,  fanguinis  refluxum  arceant  promtius.  ne  alicujus  particuke :  ideo  a  contradtione  auricu- 
Tricufpides  in  introitu  a  vena  cava  &  arteria  Iarum  conjicitur  fanguis  in  ventriculos ,  ut  ante 
venofa  janitores  funt ,  ne  cum  maxime  impellitur  patefeci ,  &indea  contraclione  ventriculorum 
fanguis ,  retrolabatur ;  &  ea  de  caufa  non  infunt  projicitur  &  transfertur. 

omnibus  animalibus,  ut  dixi;  neque  quibusin-  Quac veritas de  motu  Iocali,&, quod immedia- 
funt,  eadem  naturas  folertia  factas  apparent,fedin  tum  organum  motivum  in  omni  motu  omniura 
aliis  exadius ,  in  aliis  remiflius  &  negligentius ,  ut  animalium,  in  quo  fpiritus  moti vus  (ut  Arift;  dicit 
claudantur  pro  majori  vel  minori  impulfione  a  librode  Jpiritu  &  altbi)  primo  ineft  ,  fit  contra&ile, 
ventriculorum  conftridione  facta.  Ideo  in  fini-  &  a  contraho ,  quemadraodum  nvpcv  a  viva ,  nuto 
ftro  ventriculo ,  uti  ad  majorem  impulfionem  di-  dicatur :  &  quod  Ariftoteles  mufculos  cognove- 
ligentior  occlufio  fiat ,  duo  tantum  funt  inftar  mi-  rit ,  &  non  perperam  omnem  motuum  in  animali- 
trae ,  ut  exactiflime  claudantur  &  longe  in  conum  bus  retulerit  ad  nervos  five  ad  contractile,  &  pro- 
per  medium  pertingant :  (quae  res  impofuit  forfan  inde  illos  lacertulos  in  corde  nervos  appellarit ,  fi 
Ariftoteli,  ut  hunc  ventriculum  duplicem ,  fectio-  de  motivis  organis  animaliura ,  &  de  mufculorura 

fabrica 


T)e  Motu  Cordis  &  Sanguinis.  lxiij 

rabrica  cx  obfervationibus  uoftris  quandoque  de-  in  fphinctere  :  illae  vero ,  quae  iu  lacertulis ,  fccun- 
monftrare  licerct ,  palam  arbitror  fbret.  dum  longitudinem  obliqux  funt  &  porrectae.  Sic 

Quinut  inftitutum  profequamur  ,  de  auricula-  fit ,  dum  omnesfibra:  fimul  contracta:  funt ,  ut 
rum  ufu  ad  ventriculos  implendos,  ut  ante  de-  contingat  &  conum  ad  bafin  a  lacertulis  addu- 
monftratum  cft,  fanguine ,  notandum  ;quod,  quo  ctum  &  parietesin  orbe  circumclufos ,  &  cor  un- 
jnagis  dcnfum  cornpactumque  cor  cft  &panete  dique  contractura  eflc  ,  &  ventriculos  coarctari  j 
cralfiore,  co  auricuhe  nervoliores  &  magis  mufcu-  &  proinde  ,  cum  ipfius  actio  lit  contractio,  exifti- 
lofaefuntad  impcllendum  &  implendura.  Inqui-  mandumeft ,  functioncmejusefTe  ,  fanguincraia 
bus  contrarium  eft  ,  in  lis  tanquam  vefica  fangui-  arterias  protrudere. 

nea,  &  membrana  continens  fanguinem ,  apparet;  Nec  minus  Ariftoteli  deprincipatu  cordisaf- 
utinpifcibus.  Inhisenim  tenuiifima  &  adeo  am-  fenticndura ;  an  a  cerebro  motum  &  fenfumacci- 
pla  eftvcfica,  qux  auricuLe  Ioco  eft  ,  utfuper  piat;  anajecorefanguinem  ;  an  fitprincipium  ve- 
ipfamcor  innatare  videatur.  Atinquibuscarno-  narum,&  fanguinis,&  hujufmodi :  cum,quiipfum 
lior  pauloillaveficaeft  ,  perbeile  pulmonessemu-  redarguere  conantur  ,  illud  principale  argumen- 
lan  Sc  ementiri  videtur  ■,  ut  cyprino,  barbo ,  tinea,  tum  omittunt,  aut  non  intelligunt,  quod  cor  nem- 
&  aliis.  pe  primum  fubfiftcns  fit ,  &  habeat  in  fe  fangni- 

In  aliquibushominibus ,  torofis  videlicet  &  du-  nem  ,  vitam  ,  fenfum  ,  motum ,  antequam  aut  ce- 
rioris  habitus  dextram  auriculam  ira  robuftam ,  &  rebrum  aut  jecur  fadta  erant ,  vel  plane  diftindta 
cum  Iacertulis  &  vario  fibrarum  contextu  interius  apparuerant ,  vel  faltem  ullam  functionein  edere 
afiabre  concinnatam  reperi ,  ut  aliorum  ventricu-  potuerant.  Et,  fuis  propriis  organis  ad  motum  fa- 
lis  robore  videretur  squipollere  ,  &  mirabar  fa-  bricatis,cor,tanquam  animal  quoddam  internura, 
ne  ,  quod  tanta  in  hominibus  diverfis  differen-  diutius  vivit.  Quo  primura  faclo  ,  ab  ipfo  poftca 
tiaeflet.  fieri,  nutriri,  confervari ,  perfici  totum  aniraal, 

Sed  notandum,  quod  infcetu  auricula?  Ionge  tanquam  hujusopus  &domicilium,naturavoluit: 
majores  fint ,  quam  pro  proportione ;  quia  infunt  adeo  ut  cor  tanquam  in  republica  princeps  fit, 
antequam  cor  fiat ,  aut  luam  functionera  prsftet  penes  quem  primum  &  fummum  imperium  ubi- 
(ut  ante  demonftratum  eft,;  &  cordis  ibi  quali  of-  que  guberuandi  eft.  A  quo  ,  tanquam  ab  origine 
ficium  faciunt.  Sed  quadn  formationc  toerus  ob-  inanimali,  &  afundamento  omnis  poteftas  deri- 
fervavi  &  antea  retuli ,  &  Ariftoteles  in  ovo  cou-  vetur  &  dependeat. 

firmar.maximamhuicreifidem&lucemafferunt.      At  ampliuscirca  arterias  pluriraa  fimiliter  ve- 
Interea  dum  fcctus ,  quafi  vermiculus  mollis  &,  ritatem  hauc  llluftrant  &  confirmant.  Cur  arteria 
ut  dicitur  ,  in  lacte  eft  ,  ineft  folum  pundtum  fan-  venofa non  puliat ,  cum  numeretur  inter  arterias  > 
£;uineum,  five  veficula  pulfans  ,  &  quali  umbilica-  aut  cur  in  vena  arteriofa  pulfus  fentiturr  quia  pul- 
lis  xenx  portio,  in  principio  vel  bafi  dilatata:   fus  fanguinis  arteriarum  lmpulfio  cft. 
poftea  ,  cumfcctusdelineatusjara  ,  corpulentiam      Cur  arterisein  fua:  tunicje  craflitie  &robore 
quandam  duriorera  habere  incipit  ,  lfta  vefica  tantum  a  venis  differunt?  quia  fuftinent  impetum 
carnofior  &  robuftior  fa&a  ,  in  auriculas  (mutata  impellentis  cordis,  &  prorumpentis  fanguinis. 
conftitutione )  tranfit,  fuper  quas  cordiscorpus      Hinc  ,  cum  naturaperfedta  nihil  faciat  fruftra 
pullulare  incipit ,  nondum  ullum  officium  faciens  &  in  omnibus  fufficiens  fit ,  quanto  arteriae  pro- 
publicum :  formato  vero  fcetu,  cum  jam  diftinda  pinquiores  cordi  funt,  tanto  magis  a  venis  in  con- 
oflaacarnibusfunt,  &  perfedum  eftanimal,&  ftitutione  differunt,  &  robuftioresfunt ,  &liga- 
motum  habere  fentitur ;  tum  cor  quoque  ,  intus  mentofse  magis ;  in  uttimis  vero  difTeminationibus 
pulfans  habetur  ,  &  ,  ut  dixi ,  utroque  ventriculo  ipfarum ,  ut  manu ,  pede ,  cerebro ,  mefenteno, 
fanguinem  e  vena  cava  in  arteriam  transfundit.       lpermaticis,  ita  conftitutionc  fimiles  funt ,  ut  ocu- 
Si:  natura  perfeda  &  divina ,  nihil  faciens  fru-  lari  tunicarum  infpedtione  alterum  ab  altero  in- 
ftra  ,  nec  cuipiam  animali  cor  dedit ,  ubi  non  erat  ternofcere  difEcile  fit.  Hoc  autem  juftis  de  cau- 
opus,  nequeprius,quameffetejusufus,fecit;fed  fisficfe  habet.  Nam quo  longius  arteris  diftant 
iildem  gradibus  intbrmatione  cujufcunque  ani-  acorde,  eominore  multovi,  abidu  cordisper 
malis ,  tranfeundo  per  omniura  animalium  confti-  multum  fpacium  refracto ,  percelluntur.  Adde, 
tutionesutitadicam,  ovum  ,  vermem  ,  fcetum,  quod  cordis  impulfus,  cum  in  omnibus  arteriarum 
perfectionem  in  fingulis  acquirit.  Verum  hxc  ali-  truncis  &  ramulis  fufficiens  fanguini  efTe  debue- 
bi  infcetus  formatione ,  raultis  obfervationibus  rit,addivifionesfingulas,quafipartitusimminui- 
confirmanda  funt.  tur«  Adeo  ut  ultimas  divifiones  capillares ,  arte- 

Denique  non  immerito  Hippocrates  inltb.de  riofae  videantur  vena=  non  folum  conftitutione , 
Cta&,ipfiun  cor  mufculum  nuncupavit ;  cum  ea-  fed  &  officio  ,  cum  fenfibilem  pulfum  autnullum, 
dem  adtio  ,  idem  officium  fit ,  videlicet  feipfum  aut  non  femper  edunt ,  &  nifi ,  cum  pulfat  cor  ve- 
contrahere,  aliud  movere,  nempe  contentum  fan-  hementius  ,  aut  arteriola  in  quavis  particula  dila- 
tru^nem.  tatur,  aut  aperta  magis  fit.  Inde  fit,  ut  in  dentibus 

°  Infuper  ex  fibrarum  conftitutione  motivaque  quandoque  &  tuberculis ,  quandoque  in  digitis 
fabrica ,  ut  m  mufculis  ipfis ,  cordis  adtionem  &  ientire  pulfum  ,  quandoque  non  poffimus.  Vude 
ufumficet  cernere.  Omnes  Anatomici  cumGa-  pueros ,  quibuspulfusfemper  funtceleres&tre- 
lenoannotarunt,cordiscorpusvariofibrarumdu-  quentes ,  hocuno  figno  febricitare  certoobfer- 
(2u  ,  videlicet  redto,  tranfverfo  ,  obliquo  fabrefa-  vavi;  &  fimiliter  in  tenellis  &  delicatulis ,  ex  com- 
ctum  efTe.  Atin  cordeelixo  afiter  fe  habere  de-  preffione  digitorum,  quando  febris  in  vigore  ef- 
prehenditur  fibrarum  ftrudura.  Omnesenim  fi-  fet.racilepulfudigitoruraperciperepotui. 
bra:  in  parietibus  &  fepto  circulares  funt ,  quales      Ex  altera  parte  ,  quando  cor  Ianguidius  pulfat, 


Ixiiij  GmMmut  Harveus  de  Motu  Cordis  &  Sangmnis. 


non  folumnon  indigitis,  fednecin  carpo ,  ant 
temporibu.s  pulfus  fentiri  poteft;  ut  in  lipothymia, 
hyftericis  fymptomatibus ,  afphyxia  ,  6c  debiliori- 
bus  morituris. 

Hic  ne  decipiantur ,  monendi  Chirurgi ,  quod 
in  amputatione  membrorum  &  tumorum  carno- 
forum  excifione,  &  vulneribus,  fanguis  cumvi 
profiliens  femper  exit  ab  arteria  ,  non  autem  fem- 
per  cum  faltu ;  quia  exiles  arterias  non  pulfant, 
prsefertim  fi  ligatura  comprefia:  fuerint. 

Praeterea ,  cur  vena  arteriofa  non  folum  arte- 
x\x  conftitutionem  &tunicam  habeat,  fed  cur 
tam  multum  in  craffitie  tunicae  non  differat  a  ve- 
nis,  quam  aorta ,  ratio  eadem  ;  majorem  a  finiftro 
ventriculo  impulfum  fuftmet  aorta,  quam  illaa 
dextro :  &  tanto  molliori  tunicarum  conftitutio- 
ne,  quam  aortaeft,  quanto  dexter  ventriculus 
coFdis  &  pariete  &  carne  finiftro  infirmior ;  & 
quanturn  pulmones  in  textura  &  mollitie  ab  ha- 
bitu  corporis5c  carnis  recedunt ,  tantum  differt 
vense  arteriofae  tunica  ab  illa  quas  aortae.  Et  fem- 
per  hasc  omnia  ubique  proportionem  fervant.  Sic 
&  in  hominibus :  quanto  magis  torofi  ,  mufculofi, 
&  durioris  funt  habitus,  &  cor  robuftum,craiTum, 
denfum ,  &  fibrofum  magis ;  tanto  &  auriculas  & 
arterias  proportionabiliter  in  omnibus  refponden- 
tes  craflitie  &  robore  habent. 

Hinc,  quibus  animalibus  leves  ventriculi  cordis 
intus  funt ,  abfque  villis ,  aut  valvulis ,  &  pariete 
tenuiore,  ut  pifcibus,  avibus,  ferpcntibus,  &  quam 
plurimis  generibus  auimalium  ■>  in  illis  arteriae  pa- 
rum  autnihil  avenis  ctifferunt  ia  tunicarum  craf- 
fitie. 


Amplius ,  cur  pulmones  tam  ampla  habent  va- 
fa  ,  venam  &  arteriam  ,  ut  truncus  arteria:  venofce 
excedat  utrofque  ramos ,  crurales&  jugulares? 
Et,  cur  adeo  refcrti  fint  fanguinc,  ut  per  experien- 
tiam  &  autopfiam  fcimus  (mouitu  Anftotelis,  non 
decepti  infpeclione  eorum  quos  difle&is  detra- 
ximusanimalibus,  quorum  fanguis  totus  effluxe- 
rat; )  caufa  eft,quia  in  pulmonibus  &  corde  prom- 
ptuarium  ,  fons  &:  thefaurus  fanguinis ,  &  officina 
perfectionis  eft. 

Cur  fimiliter  arteriam  venofam  &  finiftrum 
ventriculum  abundare  vidcmus  (in  Anatomica  dif 
fectione )  tanta  copia  fanguinis ,  &  ejufdem  qui- 
dem ,  quo  dexter  ventriculus  &  vena  arteriofa  re- 
plentur  ,  fimiliter  nigricantis  &  grumefcentis? 
Quoniam  illinc  huc  continenterperagrat  pulmo- 
nes  fanguis. 

Cur  denique  vena  arteriofa  dicta  vulgo,  confti- 
tutionem  arteria:;  arteria  venofa,  venashabet? 
Quia  revera ,  &  officio  &  conftitutione  &  omni- 
bus  illa,  arteria;  haec,  vena  eft;  contra  quam  vulgo 
creditur. 

Et ,  cur  vena  arteriofa  tam  amplum  habet  orifi- 
cium  ?  Quia  plus  multo  defert  quam  alendis  pul- 
monibus  fitneceflarium. 

Hsec  omnia  phamomena  inter difTecandum  ob- 
fervanda,  &  plurima  alia,  fi  redte  perpenfa  fuerint, 
ante  di&am  veritatem  videntur  luculenter  illu- 
ftrare  &  plane  confirmare ,  fimulque  vulgaribus 
opinionibus  adverfari :  cura  quam  ob  caufam  ita 
conftituta  fint  &  facta  hazc  omnia ,  difficile  cui- 
quam  admodum  fit ,  (nifi  quo  nos  modo )  ex- 
plicare. 


F  I  N   I  S. 


INDEX  CAPITVM 

Exercitationis  Anatomica^  de  Motu  cordis  &  (anguinis. 


C  A  P.  I.  Caufe,  quibus  ad  fcribendum  Authorpermotus  fue- 
rit >  Fag.  xliii 

IX.  Exvivorumdiffeffione,qualis  pt  Cordis  motus, ibid. 
iii.  Arteriarum  motus  qualtsex  vivorum  diffeffione , 

XLIV 

IV.  Motus  cordis  &  amicularum  qualisex  vivorum 
dijfeffione ,  xlv 
v.  Cordis  motusaffio,&  funffio  t  xlvi 
VI.  Qmbus  viisfanguts  evenaCavain  arterias  3veL  e 
dextro  ventriculo  cordis  tn  finiflrum  deferatur , 

XLVII 

VII.  Sanguinem  dedextro  ventriculo  cordis  pulmonum 
parenchyma  permeare  in  arteriam  venofam ,  & 
(iniflrum  ventriculum  ,  XL I  x 

yi  XX.  De  copia  fanguinis  tranfeuntis pet  cor  "e  venis  in  ar- 
terias  ,&  de  circulari  motu  fanguinis ,  li 
IX.  EJfe fanguinis  circuitum  ex  primo  fuppofto  conflr- 
tuato,  Li 


x.  Frimum  ftppoftum  de  copia  pertranfeuntis  fangui- 
nis  evenvs  in  arterias,  &  ejfe  fanguims  circuttum 
ab  objeffionibvu,  vindicaturf3  experimentts  nlte- 
rius  confirmatur ,  L  i  n 

xi.  Secundumfuppofitumconfirmatur,  liii 
xii.  EJfe  fanguims  cirtuitv.m  ex  fecundo  fuppofto  conflr- 
mato ,  lv 
xiii.  Terttum  fuppofitum  conflrmatur,  &  e x  e o ,  ejfe  fan- 
guiniscircuttum  ,  Liv 
Xiv.  Conclufw  demonflratioms  de  fanguinis  circuittt , 

Lvrir 

xv.  Sanguinis  circuitus ,  rationibns  veriflmiltbus  conflr- 
matvts ,  LViit 
XV  i .  Sanguinis  circuitus  ex  confequentibus  probatus,  l IX 
XVII.  Conflrmatur  fanquinis  motus  &  circuitus  exappa- 
rentibvts  in  Corde ,  &  iis,  quee  ex  dtjfcffione  Ana- 
tomica  patent ,  j.x  r 


IOHANNIS  WALiEI 

Med.  Do6t.  &  Profelt  in  Academ. 
Batava  Leydenfi, 

iPISTOLiE  DViE: 

D  E 

O  T  V   C  H  Y  L 

E  T 

ANGVINIS 

A  D 

THOMAM  BARTHOLINVM, 

C    A    S    P.       F   I   L   I    V  M. 
Editio  praecedentibns  auctior. 


Aristoteles  3  deHift.  Animal.  cap.  2. 

77E£/  %  ctifjt,a\@*>  xcft  r  tpteGuv  r  ^onpov  eipriXBTUv  nvtg  cs~K  dXrjdug  Xtyxtnv.  eunov 
3  T5  dyvolag  ,  73  Svc&tupyjiv  cwjuv.  'cv  u%>  yxo  tc»j  nOvtucn  r  ^uuv  ,  <*o\A(^  t)  (Qvoig 
T  KVPj.u\aTuv  tphtGuv ,  tb  ovf*,7ivnlHV  d/Jvg  't£ioVT@«  £  cu[A.ctJ@*  ,  paXicK  nurmg. 
ok  txtuv  yzp  6%xtiTB<\  dQpoov  ,  ucnrtP  t£  dyyeia.  kccQ  ctLijz  yxp  %o%v  "tx\  w.ua,  'fihlw 
cXiyov  cv  t5)  Kctpchct.  d?b.d  tb  7tuv  t<nv  cv  t  <^)At\^tv.  cv  q  retg  Zuaiv  dlvvdrtv  rivcq 
JtdoucduJ  7rug  e%«<nv.  cvng  yzp  r;  (pvaig  cwjuv.  ugQ  oi  u%i  cv  nvvtuffi  x&i  chrjprju%Joig 
rclg  (^uoig  ^tuoouvng  mg  fxtyt^ug  t^yjdg  csk  tjtupowj.  o<  q  cv  Ttlg  AfAf7rW(c$u'e<j  o"^o- 
fyo%  dvfyuTTSiS  *        T  TOTl  ifyjJlV  QcUVOfBfiUV  TUg  T  QhiQuv  £lUOJ.awi. 


lxvij 


EPISTOLA  PRIMA 

D  E 


M  O  T  V 


C  H  Y  L  I 


E  T 


SANGVINIS: 


Uribtndt  K- 


A  D 

T  H  O  M  A  M  BARTHOLINVM, 

G  A  S  P.    F  I  L  I  V  M. 


Tarijios. 


ffnu  '■: 
ftifu ;  rr.z:t- 
;ta> 


Xercuit  ab  omni  sevo  Rei- 
publics  &Sacrorum  An- 
tiftites  de  primatu  conten- 
tio  :  fed  nullo  leculo  Lite- 
rati  ambitiolius  quam  ho- 
die  conati  (unt  pras  reli- 
quiseruditi  videri.  Etquo 
ld  lmpetrent  non  verentur 
plurimi  in  auxilium  calum- 
nias  aliafque  pejores  artesvocare.  Nemo  edere 
in  publicummemo  communicare  amico  fcriptum 
poteft,  quod  egregiura  quibufdam  videbitur  ,  qui 
non  ftatim  obtrectatorem  inveniat ,  qui  eum  pun- 
gat,  fcindat,  laceret  crudeliffime.  Nihil  aliud  au- 
tem  luis  curis,  fuis  laboribus  quam  invidiam  &  ani- 
mi  aegritudinem  quaerere  extrema  dementia  eft. 

Hse,  fateor ,  impediverunt  me  caufas  quominus 
crebraz  zux  petitioni  potuerim  fatisracere  j  fimul 
&quod  eanon  libenter  definioquse  longaanno- 
rum  experientia  aut  probare  non  potuit ,  aut  non 
potuit  fatis  limitare.  Tu  tamen  rogare  non  defi- 
ftis ,  &  ego  pudore  futfundor  femper  negare.  Xe- 
ceffitatem  quafi  quoque  mihi  impofuit  vir  qui- 
dam  doctus,  ut  meam  de  rr.otu Janguinis  fententiam 
aliis  debeam  aperire.  Thefes  enim  quafdam  de 
motu  fanguinis  me  Praefide  difputatas  ,  etiamfi 
Defeudens  vere  in  lis  prohteatur  fuas  elfe,ut  meas 
tameu  aggreflus  eft  vellicare.  Quaravis  autem 
pudere  ilium  juvenem  illarum  thefium  non  de- 
beat :  nolim  tamen  alicna,eriam  meo  prxfidio  de- 
fenfa  ,  pro  meis  sftiman.  Nec  ei  rationesin  ob- 
fcurofunt,  quimcamin  difputando  libertatem, 
aut  Academiae  noftra;  confuetudinem  noverir. 

Quare  nunc  meamde  motu  fanguinis  opinio- 
nem  habe. 

Sar/guis  qui  e  diflectis  msjtribm'  arteriis  exilit  ca- 
lidior ,  tenuior,rarior,&  floridiori  colore  eft,  quam 
isqui  e  dilTectisfluit  venis :  non  ideo  tamen  di- 
xerim  fanguinem  arteriofum  a  venofo  tota  for- 
ma  differre  :  id  cnim  habere  fanguis  arteriofus 
pra:  venofo  poteft  ,  quod  llle  recens  quafi  a  foco 
caleat,  majorique  fpirituum  copia  abundct  ;  ut 
ebuliiens  lac  a  rehngerato  eadem  ratione  videmus 
difcrepare.  Et  certe  fanguis  artcriofus  qualitates 
eas  non  aliunde  quam  a  majori  calore  Sc  Iprituum 
copia  habere  videtur :  qui  er.im  in  minonbus  ar- 


teriis  a  foco  jam  remotior  eft,  animadvertitur  mi- 
nusavenofodirferre.  Et  ubi  e  majoribus  artcriis, 
imo  e  vivi  animalis  cordc  fanguinem  accepimus, 
&  exeodem  animali  lumfimus  evenis,  fivimuf- 
que  refrigerari  utrumque  &  concrefcere  ,  nun- 
quam  potuimus  in  iltis  differentiam  obfervare.  Vr. 
non  aliud  appareat  quara  fanguinem  arteriofura, 
ejufdem  generis  cum  vencfo  efle. 

Venojum  f.mgumcm  duorum  cflegenerum  pau- 
ciores  volunt ,  ahum  qui  in  vcna  cava ,  aliura  qui 
in  vena  portas  continetur.  Sed  nec  in  his ,  five  re- 
ceptaculis fuis  inclufi  ,  iive  ex  iis  erTufi  funt ,  uilum 
licet  difcrimen  animadvertere  :  idem  prorfus  ra- 
tionem  dictare  mox  videbimus. 

Prarter  hos  alius  quoque  concipi  fanguis  poteft, 
qui  e  chylo  in  hepate  confectus ,  ulteriorem  per- 
re&ionem  iu  corde  nonaccepit:  qualis  is  naturas 
fit  fcire  non  poflumus ;  cum  ,  ut  mox  audiemus,  in 
vena  cava  ilh  languini  fit  permiftus  qui  ulteriorera 
aliquam  perfectionem  in  corde  acquifivit.  Etpa-  ^mvc-m 
n:mnoftraintereftejusnaturamcognoviire,quem  vnaiitKu 
ad  breve  prorfus  tempus  talem  tantum  perdurare 
videbimus.  Vt  untus  tantum  Cttftmm  motus  fit  no- 
bisinquirendus. 

Mozen  autem  fanguis  poflet ,  vel  in  ea  arteruze- 
WdVt  farte  in  qua  continetur ,  vel  ex  ea  parte  tn  aliam. 

Sanguis  in  una  arteru  vtmvut parte  naturaliter  fur- 
fum  decrfum  ,  ut  ebullicus  aqua ,  non  confpicitur  rimmuni 
moveri  j  nec  in  vafe  receptus ,  nec  in  vivo  calen-  M*?  & 
teque  corpore  dimiflus ,  nec  in  ipfa  arteria  fi  ea  mft*  '* 
utrimque  ligata  interraedio  fuperiorique  loco  dif- 
fecetur.  Imo  difciffo  anobis  farpiusvivi  cordis 
mucrone,  cordeque  ereCio,  calere  fanguis  depre- 
henfus  eft,  nunquam  ebuliire. 

Moveri  autem  fanguinem  ab  una  arterit  vauvt  Sedmrjtn 
partetnaiiamresoppido  maniteftaeft.  nam  in  ex-  "J^'^'* 
tremitatum  venis  ianguis  ccntinetur  , qui  cum  ibi  duun- 
genitus  non  lit,  eo  debet  perveniife.  Et  manifefto 
latis  in  vivis  ex  vena  cava  in  cor  fanguis  fluit ,  &  e 
corde  in  Aortara  erBuit.  £  " 

Quo  autera  totus  ille  fanguinis  motus  nobis  •>«i^*,'  :tt. 
poffit  innotefcere,  ab  ipfo  fonte  videtur  arcel-  K .  ."i 
lendus. 

.  Solidum  cibum  in  vivis  canibus  fsepiffime  con-  *-**— . 
fpeximus  eum  in  ventriculo  ordinem  ,  quo  afSun-  ILmUaJ?' 
ptus  eft,obfervare :  nifi  nimio  poru  diitentus  ven- 

I  i  2  triculus 


Ixviij 


"Eutn  arBt 
lompltBitur 
■ventmulw- 


T.:im  httmt- 
elat  ■vtntricu- 
li  humer. 


Inddit  humor 
acidm. 


£  litne- 


Foftea  com- 
mutaturin 
cremcrem. 


ditu  tarditu. 


"Et  quam  cito 
ttut  tsvrdecon- 
toquatur  dif- 
tnbuaturque. 


Iohannes 

triculus  fluctuare  cibum,  &  eum  ordinem  permit- 
tat  immutari. 

Quem  recepit  cibum  ventriculus ,  etiamfi  dua- 
rum  tantum  unciarum  fit ,  manifefto  undiquaque 
compleditur;non  abfimili  ratione  ac  plicatas  cru- 
menas  globulum  videmus  continere.  fimul  &  co- 
arctatur  fuperiusinferiufqueorificiumrquod  facto 
iu  vicinia  foramine,  iminiflb  minimo  digito,  ftilo- 
ve ,  promptum  eft  explorare.  Inferius  tamen  ori- 
ficiumdumdeprehenditurplaneocclufum  ,  con- 
cidifle  potius  quam  efTe  conftrictum  videtur,quod 
minima  preffione  ventriculi  chylum  finat  tranf- 
fluere.  Non  raro  quoque  debilior  ventriculus , 
orificiaque  ab  illa  naturali  conftrictione  deficiunt, 
&  tum  folent  Iaxiora  fentiri. 

Retentus  in  ventriculo  cibus ,  totus  a  cibi ,  po- 
tus,  faliva:que  liquore  permadefcit :  nec  ita  multo 
poft  porofus  &  plane  fpongiofus  confpiciturrquan- 
doquidem,ut  vero  fimile  eft,  is  liquor  aliquid  fub- 
ftantise  cibi  elicuit  &  imbibit. 

Paulo  polt  in  minima  iuciditur  &  quafi  difcerpi- 
tur  fruftilla ,  &  tenuis  &  craflior  cibus ,  irao  in  ca- 
nibus  ipfse  ovorura  teftae:  quod  fine  dubio  ab  hu- 
rcore  quodara  acido  contingit,qui  vira  diflblvendi 
habet.  lta  experiraur  vcntriculum  cibi  moleaut 
craflitie  gravatum  afllimpto  aceto ,  fucco  citri, 
oleo  fulphuris  aut  vitriolijevamen  fentire.Neque 
idquifquam  infalivam  autbilera  in  ventriculum 
regurgitantcm  referet ,  qui  in  calida  faliva,  bileve 
bubula.aliquot  horis  panem  macerari  viderir,&  ab 
iis  tamen  non  comminui :  in  centenis  quoque  & 
pluribus  canibus,qnos  hanc  ob  caulain  vivos  feca- 
vimus,  invenimus  tantura  in  duobus  bilem  in  ven- 
tri  '!um  confluxiffe,quorumunusinediampaflus 
erat  per  triduum,  &  in  ejus  ventriculo,  mirandura 
vifu,  bilioiafpuma  eratita  dcnfa,ita  bullans,  qua- 
lera  in  lixivio  lavantibus  lotricibus  videmus  in- 
natare. 

Acidum  autem  illum  humorem  conjectamur  ex 
liene  in  ventriculum  venire,  quodnon  aliapars 
acida  in  corpore  noftro  fentiatur,  quodque  deglu- 
tito  cocto  liene  &  praefertim  fuillo  ,  gravitas  quo- 
que  ventriculi  a  copia  &  craflitie  cibi  emen- 
detur. 

Ita  cibus  liquori  per  minima  commixtus,  tradtu 
temporis  confiftentiam  tenuioris  cremoris  hordei 
coctione  adipifcitur :  quam  ubi  accepit ,  tum  de- 
mura  cibus  ad  inteftina  protruditur. 

Verum  enimvero  hanc  inventriculo  commu- 
tationem  oeque  cito  omnis  cibus  non  accipit;  per- 
agitur  ea  breviori  mora  de  die ,  in  pauco  cibo ,  in 
tenui ,  beneve  mafticato ;  longius  tempus  expo- 
fcit  noctu  ,  magna  copia ,  craflus  cibus ,  magnis 
fruftis  deglutitus :  adeo  ut  dentibus  bene  commi- 
nutus  in  cremorem  mutari  incipiat  ,  quando  is 
etiamnum  lolidus  eft  qui  fruftis  majoribus  eft  de- 
voratus. 

Lac  jufculaq;  de  die.horse  fpatio  aut  citius  fuam 
perfectionem  accipiunt,&  nifi  aliud  impediat  tum 
quoque  diftribuuntur ;  quod  vel  urinse  emictio  ab 
iis  aflumptis,fiue  ulla  fecl:ione,evidenter  oftendit : 
tardius  olera.  Panis  ratione  concodtionis  medium 
videtur  fubftantise  modum  habere ,  videre  autem 
efteum  primahora  cum  diraidia  immutari  quam 
minimum  ,  fequenti  hora  rarum  &  prorfus  madi- 
dx  fpongia;  fimilem  fieri ,  ea  elapfa  in  minima  di- 


vidi  fruftilla ,  &  potui  permixtum  totum  Iiquidum 
apparere,mox  maximc  concoqui,ac  tandcra  quod 
t  pane  concodtum  eft,  inter  quartam  quintamque 
ab  aflumtione  horam  per  pylorum  a  ventriculo 
ad  inteftina  propelli.  Remanere  vero  aliquid  a  pa- 
ne  reliquum  &  illud  fenfim  debitam  perfectio- 
nemaccipere,  ut  &fiquisalius  cibuscumpane 
forte  ingeftus  fit ,  qui  eo  concoctu  fit  difKcilior  : 
quos  hoc  animadvertimus  ordine  concoqui ,  pri- 
mum  legumina  ,  inde  pifces ,  mox  carnes ,  &  eas 
demum  intra  fextam  leptimamque  horam  perfici 
&  excerni :  Bubulam  intra  feptimam  &  octavam: 
etiamnum  tardiusearum  partes  menbranofas ,  & 
ovorum  teftas ;  ofla  in  tertium  ufque  diem  man- 
fifle  in  ventriculo  &  interea  facta  efle  cartilagi- 
nea  vidimus. 

Imo  in  horuramet  ciborum  partibus  magna  fae- 
pe  varietas  confpicitur,ut  e  pane  carneque  etiam- 
fi  integrse  in  ventriculo  videantur ,  aliquid  tamen 
licet  exigua  copia  prima  quandoque  hora  ad  ve- 
nas-  lacteas  diftribuatur.  Adeo  ut  quidquid  con- 
coctum  eft,alterius  concoctionem  neutiquam  ex- 
pectet ,  necab  incocto  quoque  remoretur ,  fed 
quamprimura  excidat  &  ad  inteftina  transferatur, 
imo  raro ,  etiamfi  ante  horas  fedecim  canis  come- 
dit ,  ventriculus  cibo  plane  vacuus  reperitur. 

Ha:c  autem  obfervare  nobis  promptum  fuit  in 
canibus ,  quos ,  vario  poft  aflumptum  cibum  tem- 
pore ,  vivos  fecavimus. 

In  inteftinis  chylus  colore  cineritius  eft,nec  nifi 
raro  a  bilis  flavedine  tingitur :  abipfoautem  jara 
duodeno  incipit  Afellii  venas  Iacteas  ingredi,nec  is 
ingreflus  in  ullis  ceflat  inteftinis ,  quamdiu  aliquid 
in  inteftinis  chyli  reperitur  ,  ut  rectum  ipfum  in- 
teftinum  venis  lacteis  donatum  fit,  quae  ab  affluxu 
chyli  non  raro  confpiciuntur  candicare.  Et  ne  ar- 
bitrari  poflemus  eum  Iacteura  fuccum  aliunde 
quam  ex  inteftiuis  venire ,  venas  has  Iacteas ,  cor- 
pori  inteftinorum  infertas  ligavimus ,  &animad- 
vertiraus  a  cavitate  inteftinorum  ad  ligaturam  re- 
pleri  evidenter  &  intumefcere  ,  a  ligatura  vero 
mefenterium  verfus  depleri  &  concidere. 

Nunquam  autemchylus  animadverfus  eftve- 
nam  ullamin  ventriculi  corpore,  nec  ullam  mefa- 
raicam  intrare ;  ut  nec  fanguis  ligatura  vense  por- 
tse ,  cujus  ratio  poftea  conftabit ,  in  venis  mefarai- 
cis  immenfum  adauctus  unquam  vifus  eft  lacteas 
venas  ingredi.  Vt  non  aliud  appareat,  quam  natu- 
ram  venas  lacteas  deferendo  tantum  chylo ,  venas 
ventriculi  &  mefaraicas  deferendo  tantum  fan- 
guini  deftinavifle. 

Chylus  in  venis  Iacteis  femper  candidus  eft, 
etiamii  exchylo  cineritioin  inteftinis,  aut  bilis 
tinctura  flavo  devenerit. 

Per  has  venas  Iacteas  chylus  furfum  vergit,  quo 
id  modo,res  non  fatis  expedita  eft.  Id  nobis  vide- 
tur  maxime  verofimile ,  quod  in  magnis  macilen- 
tifque  canibus  venaticis  animadvertimus,  vena- 
rum  Iactearum  quafdam  ab  inteftinis  uno  &  con- 
tinuato  ductu  in  ramum  mefentericum ,  quafdam 
inipfam  portasvenam,  in  cava  hepatis  quafdam, 
pauciffimas  quandoque  in  venam  cavam  prope 
emulgentes  defioere.  Ea  enim  animalia  glandu- 
Iam  in  Mefenterii  principio  unicara  non  habent, 
quam  Afellius  pancreas  appellavit ,  &  harum  ve- 
narum  ductum  folet  obfcurare,  fed  ibi  minoribus, 

utplu- 


lnttgrtnt  xh 
ftrftvtti  l 


ConcoBui  dtf- 
tributturper 
inteftma 
per  -vermln- 
cleM. 


Fignram  ve- 
narum  la- 
fteatum  vi- 
de  pag.  xviij. 


Non  pcr  vt- 
ntu  mtfarai- 

CM. 


Semper  can- 
didui. 


Vno  conti- 
nuato  ladea- 
rum  duifu. 


xtm. 


Nmptrfar*. 


Ex  hrtoie  m 
-.ensm  ca- 


De  Motu  Chyli.  lxviuj 

ut  plurimum  quinque,  glandulis  funt  donats,  quse  te  inanita  &  concidente  qua  cor  fpectabat.foluta- 
manirefto  intervallo  a  fe  invicem  fejunctar,  per  que  ligaturi  fanguinem  ad  finiitrum  cordis  veotri- 
id  intervallum  quibufdam  venis  lacteis  Iiberum  culummoveri:  ldque  facillimum  cft  in  cuniculis 
tranfitum  largiuntur.  Sed  cum  fupra  hasglandu-  obfervare.  Hic  autemfanguiscumaliunde  venire 
las  pauciores  venarum  ladtearum  rami,  quarum  &  non  poflit,  ex  vena  arteriofa  huc  debet  defluere. 
qusedam  majores,quam  infra  finticrediderim  pro-  Ltmurdm  Botjl/ns,  vir  doctiftimus  ,  rn  fine  libdli 
pe  easglandulas ,  venaslacteasin  ramos  dividi,  &  de  Catharro  invenifle  le  aliam  viam  arbitratur, 
eas  utalibi  incorpore  vaforum  divaricationi  in-  qua  edextro  in  finiftrum  ventriculum  perpetuo 
fervire.  fanguisear.  Pju/o fuprjCotonalem,\nQ^\t,fjtis  (onfpt* 

Aliquando  quoque  venae  lactese  nobis  monftra-  cmmm  reptrt  dudum  juxtj  juruuUm  dextrjm  ,  qui J:j- 
17S,  fuere  qoae  lienem  ingrederentur.fed  cum  pra;-  ttm  tn  fimjtrtm  jurem  reclo  trarr.-.tc  ftrtur. 
fentibus  ipfis  indicibus  eas  examinaremus  accnra.-      Hic  ductus  nifi  progrelfus  fit  \cnx  cavje  ad  ar- 
tius,  ncrvos  effe  comperimus.  teriam  venofam,quem  toramen  ovale  appellamus,  mmn^ 

Per  lacteashas  venas  delatus  chylus  permifce-  aut  aliusductus  quem  aliquando  inovillo  corde 
tur  fanguini  in  melenterieo  ramo  ,  in  portae  vena,  reperimus  calami  triticei  magnitudine  ex  una  au- 
in  iploque  hepate:  quocunque  enim  loco  ligentur  ricula  obliquo  dudtu  ad  aliam  vadere;  nifi  inq'iam 
vense  lacteae  lemper  intumeicunt,  quia  impediun-  aliquis  horum  fit ,  difficile  eft  quis  ruerir  divinare. 
tur  his  partibus  chylum  tranfmittere  ,  ac  loluta  li-      lam  autem  id  foramen  ovale  ubique  quidera 
gaturaeumillispartibusmanifeftointundunt.         arqualiter  non  occluditur  ,  &  farpe  in  medio  ac- 
Rami  venae  portae  in  hepate  ,  quamvis  variis  crefcens  membranula  tenuiflima  &:  pellucida  eft, 
in  locis  annectantur  ramis  vena;  cavse  ,  nullibi  ta-  minimoque  ffili  attactu  facile  dilrumpitur ,  ranlii- 
men  in  ramum  majoremvena;  cavce  aperiuntur,  metamenin  adulcisulla  ratione  apertum  mveni- 
fed  minimi  vense  portse  rami  in  minimos  vens  ca-  tur.  Et  transfluens  perarteriam  venofam  e  pul- 
vae  ramos  chvlum  hunc  (anguini  miftum  tranf-  mone  fanguis  membranam  illiforamini  prspofi- 
fundunt ,  ut  inflato  excarni  hepate  aquse  innatan-  tam  affigit,  ut  etiam  quando  connata  non  eft  diffi- 
te  animadvertere  facillimum  eft.  ldem  reliquo  culter  aliquid  lllac  pofljt  tranlire. 
chylo  fanguini  mixto  accidere  poftea  demum  ma-      Obhquus  vero  ille  ductus  nobis  in  ovillo  corde 
nifeftum  evadet.  vifus,  alte  fa;pe  auriculse  fubftantiam  penetrat,  Ied 

E  ramulis  vense  cavas  inhepate,  fanguisom-  rarenter  prorlus  ad  alteram  auriculam  rertur.  Pu- 
nium  judicio  ipfi  trunco  veuse  cavae  infunditur:  tamufque  eum  auricula;  ad  nutntionem  datum  ef- 
&  mamfefto  ea  fuprahepar  in  vivis  ligataabin-  fe,  qus  ramos  non  folet  a  Coronaria  accipere. 
fluente  fanguine  intumefcit.  Hxvena  cz\a  cordu  Ex  iis  vero  quae  raro  accidunt,nihil  eorum  con- 
ventrtculum  dextrum\n2.tcd\tut , li  gataqu  e akerutra  cludendura  eft  qua:  perpetuo  debentevenire :  in 
Vu?*  WV*'  venae  cavae  parte  quse  fupra  infrave  cor  fita  eft  ob-  Cordis  quippe  fabrica  non  raro  ludit  natura.  Ita 
fervavimus  aliquoties ,  prsefertim  in  anguilla,  eam  in  bovini  cordis  fepto  intermedio  fuperna  parte, 
citiflime  verfus  cor  inaniri.  quod  &  obfervavit  fecundum  cordis  lougitudinem  aliquando  fiuum 
Hjrz-ejus  libeUi  fui  cap.  xo.  invenimus,  ad  finiftrum  ventriculum  circa  mucro- 

E  dextro  cordis  ventriculo  ,  manifefto fatis ve-  nem  patulum  ,  qui  longitudine  amplitudineque 
njm  arteriofam\nttit,  &  per  eam  tnpulmones  fertur.  digitum  indicem  aequabat.  Cui  fimilem  videre 
i  Aliquid  quoque  fanguinis  e  dexrro  cordis  ventri-  Arifoteles  potuit ,  cura.  3  de  Part.  cap.  4  ,  afferuit 
culo,  per  feptura  intermedium  in  finiftrum  ventri-  raajora  animalia  tres  in  corde  ventriculos  habere. 
culum  transfluere  non  aufira  afferere  ,  cum  alibi  Nam  maxima  animalia  duostantum  ventriculos 
apertas  vias ,  hic  nullas  inveniam.  Refert  Pctrus  habent ,  ut  in  diffecto  balaense  fcetu  animadver- 
Gaffendu:  ,\\t  diffufe  eruditionis  &  candidus,  Exer-  timus. 

citat.  in  Fluddan.  Philofoph.  part.  3  ,  cap.  17 ,  vi-  Adeo  ut  videatur  fauguis ,  non  alia  via  ordina- 
diffe  fe  Patanum  oftendentem  feptum  cordis  inter-  tim  quam  per  pulmones  ad fimftrum  cordis  vattri- 
medium  per  varios  masandros,  flexuofofque  quafi  cu/um  vadere. 

cuniculos  pervium  effe :  eofque  poffe  inveniri ,  fi      Ita  ad  finiftrum  cordis  ventriculum  delatus  fan- 
ftilo  in  foveam  ahquam  leviter  immiflb  ,  eum  fur-  guis,  indead  arteriam  aortam ,  mediocres ,  mini-  ^*™, 
fum  deorfum  &  ad  latera  patientiflime  contor-  mafque  arteriolaspergit.  iisenim  vivisligaris  mi- 
queas  &  ulteriorem  aditum  femper  explores ,  uf-  rum  m  modum  verfus  cor  intumefcunt ,  &  extre- 
que  dum  ejus  extreraum  invenias.  Et  reveraid  ma  verfus  concidunt,  ac  apertaligaturamanitefto 
non  raro  fuccedere  fumus  experti ;  fed  obfervavi-  fanguinem  ad  ulteriora  dimittunt. 
musfimul  easvias,  eosmaeandros  nequaquama      Sanguis  e  minoribus  arteriis  poteft  venas  in 
natura  fa&os  effe;  fed  a  ftilo  aut  cufpide  cultri  fie-  trare  :  arieru  enim  quibufdam  ofcuhs  tn  vaut  per- 
ri.dumfadamviamaperimusautulterioremquce-  vu  timt.  Et  quo  effe  certi  poffemus  per  ea  ofcula 
rimus:  caroenim  cordisita  tenera  fimul  &  cou-  fanguinera  poffe  tranfire ,  venam  &:  arteriam  in 
fiftenseft,  utminimorei  perforantis  attactu  fta-  demortui  canispede  Iiberavimus  ab  iis ,  qusea- 
tim  difrumpatur  ,  &  cavitatem  relinquat;  adeo  ut  rum  folent  vifum  impedire,  manivimufque  venam 
&  latera  cordis  ita  potuerimus  pervia  invenire.       cruralem  majorem  &  eam  in  iliis  ligavimus ,  ne  ll- 
Ingreffum  per  venam  arteriofam  inpulmones  lacaliquid  fanguinisdeflueret.  ingenu  veroliga- 
fanguinemper  artcrt.vn  vemjfam  ad  finiftrum  cor-  vimus  venam  hanc  fimul  &  vicinam  arteriam. 
dis  ventriculum  redire  hinc  colligimus,  quodli-  rum  digiris  fanguinem  in  arteriis  iliacisad  genu 
gatoprope  pericardium  in  pulmone  vivoarterias  ufque  adegimus,  atque  ltainauivimus  cruralem 
venofse  majori  ramo  vidimus  eum  verfus  pulmo-  arteriam  ,  vena  vero  cruralis  vifaeft  manifefto  re- 
nis  ambitum  indurari  &  in  tumorem  attolli.ea  par-  pleri.  cumque  m  venam  fuperne  inferneque  Kgft- 

I13 


rtt*. 


Ex  arterm 

urr.m+r^» 


3  j€*m  arti- 
ti,m  Mrtt- 
tivaw 


lxx 


Iohannes 


Veteribtu  ct- 
grnta , 


Vtnat  ingrt- 
ditur. 


Vt  docet  copia 
mijfi  Jangui- 
ntt  tui  partes. 


tam ,  ex  cjus  ramulis  nifi  perparum  devenire  pof- 
fct ,  ca  vero  multum  impleretur  deplereturque 
prorfus  arteria.CoIligcbamus  eum  fanguinem  quo 
impleretur  vena  per  ofcula  cx  arteriis  inanitis  eflc 
depulfum. 

Eam  vero  opinioncm  novam  non  cffe  ipfe  Ga- 
lenusdeuf.  pulfus  cap.  f  oftendit.  Artcriarumve- 
narttmqtte  Sjnafomofcs  fenfum  nojlrttm  efjugtttnt :  tin- 
de  Ji  ipfs  fett  parum  confiantibm  merito  fidcm  abroges, 
per  alia  ccrte  qu.e  vetcribm  funt prodita  eos  effe  credas, 
neque  tn pojiremis  ex  hac  rei  evtdentia  ,  fi  qttis  namque 
acccpto  antmali  qttovis  ex  iis  qttibm  ampU  manifefaque 
venx  ejr  arteri.t  fitnt,  velttti  bove,ftte,  afino,  eqtio ,  ove, 
urfo,fmia,pardalt,  hominc  ipfo,  vel fmilium  aliqtto,ma- 
gnas  multafque  illt  arterias  vulneret ,  univerfum  anima- 
lis  fanguincm  pcreas  exhattriet.  hujm  rei  periculum  fub- 
indefecimm ,  &  cum  femper  vacuatas  cum  artcriis  ve- 
nas  deprehendifjemm ,  verum  effe  dogma  de  communi- 
bm  arteriarum  ej?  vcnarum  ofculis ,  ey  communi  de  una 
in  altcram  tranfttu  nobis  perfuafimm.  Imo  recepta 
communifque  opinio  eft ,  fanguinem  arteriofum 
naturaliter  minimas  venulas  intrare,  quopartes 
arteriofo  venofoquc  fanguine  nutriantur. 

Et  revera  fanguinem  ex  arteriis  per  ea  ofcula  na- 
turaliterin  viventibus  venas  ingredi ,  hsec  indicia 
luculenter  atteftantur. 

Quiiu  vivisdifTectionibus  adeam  copiamat- 
tendit  quas  per  arterias  partibus  venifque  commu- 
nicatur,  haud  facile  ab  animo  fuo  impetrabit,  cam 
omnem  a  partibus  nutritione  confumi :  prasfertim 
fiattenderit  fanguinem  arteriofum  fatis  crafTum 
eflc,  nec  qUarta  parte  efTe  venofo  rariorem,  ut  fae- 
pius  animadvertimus  ubi  refrigerari  utrumquefi- 


vimus  &  concrefccre.  Vnde  merito  cum  Harvejo 
colligi  poteft  communicatum  ab  artcriis ,  venis 
partibufque  fanguinem  magna  ex  parte  ad  majo- 
res  venas  remeare. 

Deinde  ubi  venam  in  brachio  ligato  fccamus,  c.omprtjfi* 
fi  vense  tumentis  partem  foramini  propinquam 
qua:  verfus  manumeftpollicc  comprimas ,  autfi-  voujcciiont. 
milem  fuperiori  ligaturam  brachio  prope  vulnus 
verfus  manum  injicias ,  nihil  fanguinis  videbis  ef- 
fluxurum;  unde  videtur  colligendum  cum  a  manu 
vcnire,qui  per  faclum  vulnus  exilit.  Et  cum  is  fan- 
guis  venas  fectione  fsepe  ad  libras  educatur ,  tan- 
tumque  in  inferiori  venarum  brachii  parte  conti- 
neri  non  poffit,  is  eo  debet  ex  arteriis  veniffe,  quse 
ligatura  fupra  fectam  venam  occlufas  non  funt,  ut 
integer  earum  pulfus  oftendir. 

Sed  quo  id  nobis  ad  oculum  Iiqueret,aIiquoties 
in  vivis  canibus  etiam  majoribus ,  venam  &  artc- 
riam  amplam  in  inguine  ab  iis  liberavimus  quie  ea- 
rum  vifum  impediebant  j  quod  facile  fieri  poteft , 
nifi  mufculis  fubfternantur  :  venam  autem  illam 
filo  ligavimus,  animadvertimufque  eam  vcnse  par- 
tem  quce  cavam  fpectaret  concidcre  &  inaniri,re- 
liquamvero  pedemverfus  admodum  intumefce- 
re ,  adeo  ut  praz  plenitudine  durior  ipfa  arteria  vi- 
dcretur ;  at  foluta  ligatura  fanguinem  mox  furfum 
moveri ,  &  venaeduritiem  ac  plcnitudinem  admo- 
dum  imminui.  Ligata  vero  arteria  iDtumefcere 
mirum  in  modum  eam  partcm  quse  Aortx  vici- 
nior  efTct.concidere  remotiorem :  nec  venam  tum 
ligatam  evidenter  intumefccre.  Idque  fazpiusfa- 
ctum  acciderc  femper  eodem  modo. 


Tigatur*  vt- 
n*  m  vivk. 


w  oi  -,r„w  , 


De  Motu  Sanguinis.  Ixxj 

F  I  G  V  R  £  EXPLICATIO. 

A.  Crus  canis  dcxtrum. 

B .  Crus  canis  finiflmm. 

C.  D .  Ligatura  fubjecla  artem  &  uent ,  qua fimurfirmiter  conflringitur ,  ex- 

prejfa  in  dcxtro  crure ,  ne  litcrarum  linearumque  confufio  in  finiflro  crure 
jpeclatorcm pofifiet  turbare. 

E.  Artcria  cruralis. 

F.  Vena  cruralis. 

G.  Tilum  quo  conflricla  efl  rena  fc?  efl  elcvata. 

H.  Acus ,  ctdJUum  cfl  trajcclum. 

I.  Vcnx  pars  fuperior  is1  detumefcens. 

K .     Ven.e pars  infcrior  h  ligatura  intumefcens. 

L.     Gutu fangttinis,  qux,  c  fuperioriparte  -venx  uu!neratayfenfim  deflilLtnt. 
M.    Rhulus fanguinis  qui  inferiori  -ven.< parte  -vutnerata  continuo  exiiit. 

:      ■■■■■      Ne  tamen  ullus  nobis  (bperefle  fcropolas  poiTet  vero  propinqoiores  cordi arterke  dopficem txaxp 
&  aoimadverteremus  fimul  quid  intus  in  vena  age-  cam  acceperint,  fieri  potuit  ne  impetu  etrluentis  t 
retur ,  denudatam  ita  venam  &:  arteriam  elevavi-  corde  fanguinis  arteria  laxaretur  ;  ut  eam  laxari  a 
edus  nonnihil ,  Sc  fub  iis  firmiter  ipfum  crus  ligavi-  valido  palpitantis  cordis  motu  videmus. 
mus,  neperaliara  quameamquam  elevaflemus      Sed  annon  quoqueut  ex  arteriisita  exmaxi- 
venam  furfum  aut  deorfum  moveri  fanguis  poflet.  mis  venisfanguis  ad  minores  venas  fluit  ?  Id  videri  ™tyL-.%m 
Tumdemum  filofufpenfam  <Sc  fimul  occlufam  ve-  poffit  veuxfectio  indicare  quse  revulfionis  gratia  *fm">"** 
nam  ,  ut  hac  figuraexpreffimus ,  iuprafilum  &  iu-  mftituitur:  fe&aenim  venabrachii  in  pleuritide,is 
fra  filum  aperuimus  levi  vulnere.  Statim  autem  ex  revelli  fanguis  videtur,  qui  e  vena  cava  in  azygon, 
ea  venas  parte  qua;  a  corde  reractior  eflet  faneuis  ex  azveo  pleuram  mfluebat.  Sed  nullura  indicium  Mk™,™*"** 
rivulofe,  copiofe,&  impetu  efiluxit.  llla  veropars  eft  ita  fanguinem  revelliipoteft  enim  fecti  brachii  rufta», 
venaequas  a  filo  cor  fpectaret  paucas  tantumgut-  bafilica  ,  fanguis  trahi  ex  arteriisbrachii ,  brachii 
tasdeftiilantesdedit.  Vnde  nobis  videbatur  evi-  arterisetrahuntexaxillari,  axillaris  ex  aorta ,  oer 
dens  fanguinem  non  deorfum  e  venis  majoribus,  cujus  intercoftales  ramulos  in  pleuram,  nonvero 
fed  furfum  e  venis  minoribus  ad  majores  deveni-  per  azygi  ramulos  fluxerat,  ut  mox  videbimus.  Et 
re.  prsefertim  cum  injecta  alia  ligatura  eidem  ve-  certenifiin  pleuritide  fanguis  per  arteriasrevel- 
ux ,  remotius  a  corde  ,  e  vulnere  e  quo  ita  impe-  leretur,  ratio  nulla  eflet  quare  ad  revellendum  ve- 
tuofe  exilicratnihil  amplius  videremus  fanguinis  namafle&iIaterispotius,quamdextramfecemus: 
effluere.  Arbitrabamur  enim  eas  guttas  qua;  e  cum  azygos  a  dextro  venas  cavatlatere  oriatur,  & 
vulnere  cordi  viciniore  laberentur,  provenire  pof-  ut  fiat  venasfectio  xav'  ifc»  eo  latere  fecanda  vena 
fe  e  fanguine  quem  cura  vulneraretur  vena  conti-  cflet,  fecundum  quodlatus  fanguis  in  afTedam 
neretforte,  autquemex  mincri  ramo  vense  cru-  partemfluit. 

ralis  fuprafilum  fito  contiuenter  acciperetj  ve-  Sed  quid-  an  nonligatis  quibufdam  partibus,  Htciradml 
rum  baec  caufa  mox  clarior  evadet.  &  faepe  brachio  in  iis  quibusid  fiftula  excavatur,  ^££dm*'' 

>.»*■.■.: -.e.      Obvium  eft idem  fine  ulla  fecfcione  iniisexpe-  brachjum  quodammodo  emacrelcit,  quod  ligata 
r^Z?m'  TlTl  >  qui  confpicuas  admodum  venas  brachii  ha-  vena  ad  inferiores  brachii  partes  debite  nequeat 
(*t.        bent.  Inquibus  fi  uno  digito  venam  prcpe  ma-  fanguis  defcendere  ?  Non  eft  neceflarium.  poteft 
num  occIudas,altera  manu  fanguinem  furlum  adi-  enimidfieri  quod  ligata  fitarteria.  Etreveraita 
fidef  ra-    gas ,  tota  videbitur  vena  inanita  :  quas  mox  reple-  fieri  hoc  indicio  eft  ,  quod  non  raro  arteria  in  eo 
*u].pa£      bitur  fimulac  inferiorem  vena?  p2rtem  adigito  li-  brachio  cuifontanella  ioeft  ,  languidius  minufque 
beres ,  ncn  fi  fuperiorem  ;  ut  Hirvejw  quoque  ob-  quam  m  fano  pulfare  comperiatur  ,  inhibito  ali- 
fervavit  libelli  fui  cap.  13.  Superiorenim  fanguis  quo  mcdoper  ligaruram  ianguinis  fpirituumque 
ad  majores  venas  vadit ,  &  defcenfum  remoratur  influxu.  Forfan  tamen  pofllt     pars  aliqua  ema- 
valvula  qusenihil  faciledelabi  permittit,  nifi  eo  ciari,hgata  tantum  vena,  quod  natura  copiofe  no- 
ufque  vena  dilatata  fit  ut  mter  eam  valvulafque  vum  fanguinem  per  arteriam  in  partem  intundere 
majufculumfpatium  relinquatur.  nonpoflit,  qui  per  ver.as  liberenequit  remeare. 

Cum  itaque  a  manibus  pedibufque  fanguis  ve-  Et  quamvis  copiam  tum  fanguinis  arterias  &  venas 
niat,  manus  autem  pedefque fanguinem  novum  contineant,forfanisminusaptusquopartes  bene 
non  generent ,  quem  toti  corpori  debeant  fuppe-  nutriantur ;  verum  id  poftea  conftabit. 
ditare,  nobisnon  fitdubium  quin  ex  arteriis  ibi      Manifeftum  tamen  eft  in  varicofis  fanguineme  nmttkm. 
fanguis  continuo  &  naturaliter  venas  ingrediatur,  vena  cava  ad  majores,  a  majcnbus  ad  minores  ve- 
&  tx  minorilus  zems admaiores  eut.  nas  defcendere.  Id  enim  in  varice  iemoris ,  pedis, 

Neque  vereor  arteriofum  fanguinem ,  fimplici  8c  hsemorrhoidibus  obvium  eft  videre.  Vcrum  Ble 
venarum  tunica  continerinon  pofle,  quem  video  motus  fanguinis  poteft  prarter  naturam  connnge- 
in  arteriolis  minimis ,  &  in  aneunlraate  contineri,  re  ,  quod  debilitatje  vcua:  fanguinem  furfurc  non 
■bi  arteriic  unicam  tantum  tunicam  habent.Quod  mittant ,  fed  colhgaot ;  &  quod  humores  faa  gra- 

vitate 


Sed  "eminori- 
btu  venk  ad 
venam  ct*- 
■vctm , 


E  vena  cava 
itcrnm  in  cor: 


T.tiam  k  fan- 
guu  qui  cor 
femet  tranf- 
greffm  cft. 


Quia  alimen- 
ta  non  tan- 
tum  fanguinit 
fuppedttant 
quantum  cor 
,  tranftt : 


Singulu  fcili- 
cetpulftbuA 
ferefemim- 
cia. 


Ixxij  lohannes 

vitate  motui  naturali  furfum  renitantur  &  defcen- 
dant ,  unde  in  inferioribus  venis  cumulati ,  acce- 
dente  femper  ex  arteriis  novo  fanguine;  earum  di- 
latationem  &  varicem  faciant.  Ita  fontes  artificia- 
les  circa  ea  loca  e  quibus  afcendunt,  rimas  potifli- 
mum  agere  obfervamus,  tandem  a  gravitate  aqua: 
divulfi :  quas  tamen  ex  natura  fontium  furfum  de- 
beret  alcendere.  Et  omnino  vero  fimilius  eft  hac 
ratione  varicem  fieri;  quia  humores  in  varicofis, 
quando  ad  motum  in  exercitio  impetum  habent, 
majorem  venas  dilatationem  non  faciunt ,  fed  ubi 
ab  exercitio  quievere ;  quod  minori  motui  humo- 
res  obniti  poffint  &  gravitate  fua  defcendere. 

Adeo  ut  hax  indicia  non  fint,  fanguinem  e  ma- 
joribus  venis  in  minores,  fed  ea  ipfa  potius  mdica- 
re  fanguinem  ex  arteriis  venas  intrare  ,  &  e  mino- 
ribus  venis  ad  majores  ipfamque  venam  cavam 
deferri. 

Ex  vena  cava  jam  ante  diximus  fanguinem  dex- 
trumcordis  ventriculumingredi.  Sedquid?ifue 
fanguisqui  jamanteae  venacavacor  iutraverar, 
&  e  corde  in  arterias  erat  effufus  indeque  redierat 
invenas,  anisiterum  cor  ingreditur?  an  verois 
folummodo  qui  de  novo  in  hepate  genitus  venam 
cavam  primum  ingreditur,nec  unquam  cor  tranf- 
greflus  eft  >  Certe  uterque. 

Facile  enim  id  fieri  potuit ,  cum  uterque  cordi 
seque  fit  vicinus ;  &  fieri  debuit,  cum  qui  rediit  ex 
arteriis  ad  cavam  ,  copiofior  iit  quam  qui  omnis 
in  nutritionem  vense  cava.  confumatur ,  &  is  ad 
minores  non  feratur  venas.  Omnino  id  fieri  indi- 
cio  eft ,  quod  ligata  vena  cava  prope  cor ,  non  pa- 
rum  tantum ,  fed  admodum  inanitur ,  omnemque 
quem  habet  fanguinem,non  aliquem  tantum,  cor- 
di  tribuit. 

Cor  quoque  videtur  plus  fanguinis  in  arteriara 
Aortam  infundere ,  quam  ei  fuppeditare  hepar 
faltem  non  in  aliquot  dierum  incdia  poffit.  In 
pluribus  enimfumus  experticor  unahora  plures 
quam  tcrmille  pulfus  edere.  Corautem  quam- 
diu  non  eft  plane  languidum ,  fingulis  pulfibus  ali- 
quid  expellit :  ligata  enim  prope  cor  arteria  aorta, 
inter  cor  Iigaturamque  fuperius  aperuimus  arte- 
riam  ,  vidimufque  per  foramen  fingulis  pulfibus 
aliquid  exire ;  nifi  ubi  prorfus  cor  languefceret , 
tum  ternis  quaternifve  demum  pulfibus  aliquid  ef- 
fluere :  quod  tam  parum  e  corde  pelleretur  quod 
nonnifi  cumulattim  furfum  pofTet  moveri  &per 
fuperius  arteria;  foramen  exire. 

Abfcidimus  quoque  cordi  mucronem  ,  &  cor- 
de  erecto  animadvertimus,  etiamfi  ventriculi  ple- 
ni  non  eflent ,  fingulis  pulfibus  aliquid  efTuudi  ■, 
quod  &  cap.  2  notat  Harvejus.  Imo  &  per  medium 
difciflb  corde  fingulis  pulfibus  aliquid  effluere 
prius  non  defiit  quara  vel  emoreretur  animal ,  vel 
fuperiori  parte  concrefceret  fanguis  &  quafi  pel- 
liculam  faceret ,  ut  non  amplius  illac  poflet  ef- 
fluere.  Et  certe  aliquid  femper  exire  pulfu  e  cor- 
de  debuit,  cum  in  eo  femper  cor  fiat  anguftius,  ut 
poftea  conftabit. 

Quantum  autem id  fit  quod  fingulis pulfibus  e 
corde  exit,  definire  non  poflumus.  hoc  teftari 
poflumus ,  6  corde  cuniculi  fingulis  pulfibus  femi- 
drachmam  fanguinis  effluxifle,  e  corde  majori  ca- 
nis  aquatici  femiunciam  :  putamus  tamen  dum  vi- 
vum  diflecatur  animal  plus  quam  in  fano  effundi. 


Etfiquis  conjeclura  ex  iis  quas  vidimus  definiri 
velit ,  quantum  in  homine  fano  putemus  exire  ,  iis 
non  adverfabimur,  qui  e  corde  fingulis  pullibus  in 
hominc  in  aortam  ,  femiunciam  eflundi  aflereut. 

Sed  fingamus  tantum  fcrupulum  efle  ,  cum  cor 
3000  unahorapulfus&pluresedat ,  fingulis  horis 
plusquam  decem  fanguinis  libraecor  tranfibunt, 
quantum  non  comedimus ,  nec  hepar  poteft  cordi 
luppeditare. 

Adeo  ut  omnino  necefle  fit,  eum  qui  femel  cor 
tranfiit  fanguincm ,  iterum  in  cor  fluere  ,  &  ex  eo 
in  arterias  redire.  Atque  ita  motum  quendam  fan- 
guinis  efle  quafi  in  orbem  ,  a  vena  cava  in  cor ,  e 
corde  in  arterias,  ex  arteriis  in  venas,  a  quibus  ite- 
rum  in  cor  &  arterias  dcferatur. 

Equidem  ego  fatis  mirari  nequeo  tot  retroactis 
feculis ,  hunc  fanguinis  motum  incognitum  fuifle, 
cum  ejus  varia ,  nec  levia  indicia  apud  veteres  in- 
veniam. 

In  volumine  operum  Hippocraticorum  Autor 
lib.  1  de  viclus  ratione ,  tres  calori  noftro  &  humori 
circuitus  tribuit ,  quibus  introrfum  extrorfumque 
a  variis  partibus  moventur. 

Hippocratcs  in  medio  libelli  de  o/Tium  natura.  Ve- 
»<f,fub  quibus  &  arterias  compledtitur^irf?^^  in- 
quit  dtjjttjx Jpiritum  ,J/uxionem  &  rnoturn  cxhibent,  ab 
una  mttltas  propagints  emittentes.  H*c  autcmuna  unde 
exordtum  fumat,  cr  ubi  dcjinat  non  fatts  mtbtcompertum 
ejl.  Circuloenim  faclo  prwctpium  noninvenias.  quem 
circulum  eum  potillimum  in  diftributione  humo- 
rum  intelligere,  examinanti  locum  patcbit. 

Vt  5c  mfine  hbnde  Natura  humana.  Crajfevenx. 
Jibtmtttuo  alimentum  fttlminijlrant ,  interns,  cxternls  , 
vicijitmque  externx  internis. 

Et  mainfeftius  Autor  lib.  de  Alimento.  Omnium 
tj/u  nutrtunt  ,umtm  ejl  principium,unuf(jue  omnium  Jinis, 
idemque Jinis  & prtnctpium.  quare  mox  hcec  fubjun- 
git  ig  Tf/^e^  TfoCp»)  <tii'ovvxot^  i^igiluj  tx^7^" 
(pcueibv  ivSoJev  d<Pix.viiTUJ.  i^aijtv  Tf o$r)  cyx.  $  ixd.7yg 
cFJn<pa,veir]g  fzvlo\dru  d^tnvU-mf.  jruppoia.  fttcc,  ^v^ttvoicc 
fuu,  '^vpi,7nx!jict  7tdvm.  Alimentum  in  pilos,  in  ungues,CT 
in  extimam  fuperficiem  ab  internis  partibus  pcrvenit ;  ab 
externis  partibm  alimentum  ,  ab  externa  Jttperfcie ,  ad 
tnttma  pervenit :  conjittxio  una ,  confpiratio  una ,  confen- 
tientia  omnia. 

Ab  hacquoque  opinionenon  alienus  videtur 
Diogenes  Apolloniata  fuiffe  ,  apud  Ariftotelem  3  hi- 
ftor.animal.cap.  2.  CraJsjJHtmut Janguis  a partibm  car- 
nijormtbm  exugttur ,  qui  vero  redundat  in  h&c  loca,  ve- 
nas  fcilicet  majores,  tenuis,  calidus  ejr  Jjumofus ft. 

Imo  quse  a  P/atone  de  fanguine  in  limxo  tradun- 
tur,  meliushuicopinioni,  quamcoramuni  con- 
veniunt. 

Ipfe  Arijloteles  non  difficulterin  hancpertrahi 
opinionem  poflet.  Ita  enim  ille  lib.de  Somno  cap.3. 
Non  omnis  impotcntia  fentiendt  fomnus  ejl ,  fed  ea  folum 
ejuam  divaporatio  committit  altmenti ,  quod  enim  rare- 
faclum  eft,  quadantenus  attolli ,  deinde  regredi  &  reflue- 
re  injlar  Euripi  neceffe  eft :  nam  animantis  cujufque  cali- 
dum  in  fublime  natura  fertur ,  at  ubi  eo  loci  fubveclum 
eft ,  mox  univerfum  reciprocat  ac  defcendit. 

Qui  hos  confecuti  funtfcriptores,  non  fatis  fan- 
guinis  motum  excoluifle,  imo  hunc  obfcurafle  fu- 
fpicio  eft ,  quod  ea  quse  praicedentes  fuis  venis, 
hoc  eft  venis  &  arteriis  adfcriberent ,  hi  venis ,  ut 
arteriis  opponuntur  iveriat  attributum.  Et  cum 

Galenus 


Adto  ut  mo- 
ttufemgutms 
ftt  tn  orbem. 


Hic  fangui 
metui  non- 
futt  tncogni- 
ttu  vetertbm. 


Hippocrati, 
Edit.  Foefii 
Pag.  344. 


Pag.  177. 


Pag.  119. 


DiogenHAill. 
lontati, 


Platoni, 


Ariftot$!U 


1 


ffl/  hec  feculo 

;il»J  .1  P.W.J 


Fjitu'  i 
Gwlilmj 
Hjr.r:. 


.!■<:■  :■: 
tm  per 

nes.rrte- 
l  venafjHe 
loris. 


D<r  Motu 

GalenasMedicorum  fummus,  omnibus  reftituen- 
dis  in  integrum  non  fufficeret.  Pofteriorefque 
Grjeci.ut  &  Arabes  &  Latini,  nimis  prciTe  eum  fc- 
querentur  aut  defcriberentjinde  fufpicamur  hunc 
languinismotumin  hoc  ufquefeculum  delituifle: 
Quo  vir  incomparabilis  Faulus  Servita  Venetits 
valvuiarum  in  venis  fabricam  obfervavit  accura- 
tius,quam  magnus  Anatomicus  Fabritius  ab  Aqua- 
pendcnte  poftea  edidit ,  &  ex  ea  valvularum  con- 
ititutione  aliifque  experimentis  hunc  fanguinis 
motum  deduxit,cgrcgioquc  fcripto  atferuit.quod 
etiamnum  intelligo  apud  Venetos  aflervari.  Ab 
hoc  Servita  edocius  vir  doctiffimus  Guilielmtu  Har- 
vejm  fanguinis  hunc  motum  accuratius  indagavir, 
inventis  auxit ,  probavit  firmius ,  &:  fuo  divulgavit 
nomine. 

Ha_c  inventio,  hoc  faturu  hujus  fanguinis  motus 
fuit. 

Nos  vero  quxramus  jam  porro  an  per  omnes  ve- 
nss  artcriafque  ita  tanguis  fluat ,  an  in  quibufdam 
ahisalium  infuper  motum  habeat ?  Dequareut 
nobis  certo  conftaret ,  ad  morum  languinis  in  p!u- 
ribus  vivorum  venis  arteriifque  attendimus ,  &  in- 
venimuS,  prster  idquodjam  de  arteriis  &  venis 
brachii  crurumquediximus ,  fanguinem  per  arte- 
rias  fpermaticas  adteftes;  per  venas  a  tcftibus  ad 
emulgentem  finillrum  aut  venam  cavamindex- 
tris  moveri:  per  arterias  mefentericas  ad  inteftina; 
per  venasadramum  mefentericum :  perarterias 
cceliacas  ad  lienem  ;  per  ramum  xcnx  portse  fple- 
nicum  continuo  ad  hepar :  per  ramos  arteria.  coe- 
liaca.,qui  fequentibus  venis  refpondent,  ad  ventri- 
culum  &  omentum;per  venas  gaftricas  &:  Epiploi- 
cas  ad  ramum  fplenicum :  vala  brevia  arteriola  & 
venofa ,  arteriae  cceliacae  venxque  fplenica.  ramu- 
losefte,  qui  ubiadlocum  .inter  ventriculum  lie- 
nemque  medium  devenere,in  duos  dividantur  fur- 
cuios ,  quorum  unus  ventriculum,  alius  lienem  ad- 
eat:  per  hunc  arterias  furculum  ad  Iienem,per  fur- 
culum  ventriculi  ad  ventriculum  vadere ;  per  fur- 
culos  vero  venofos  ad  truncum  vafis  brevis  a  ven- 
triculo  &  aliene  moveri :  per  arterias  emulgentes 
ad  renes;  per  venas  emulgentes  ad  venam  cavam  : 
per  arteriam  cordis  coroualem  in  venam;  ex  vena 
cordis  coronali  in  venam  cavam  :  per  arterias  in- 
tercoftales  in  pleuram ;  e  pleura  per  venas  in  azy- 
gon  ,  &:  inde  in  venam  cavam.  Invenimus  autem 
id  venarum  arteriarumque  in  vivis  ligatura ;  qua. 
intumuere  ea  parte  quse  fpectabat  partes  a  quibus 
fluxum  fieri  diximus ,  reliqua  non  detumuere  tan- 
tum,  fed  &:  concidere.  Cavimus  autem  fedulo  ne 
cum  vena  arteriam  Iigaremus ,  quod  alias  intume- 
fcens  cor  verfus  artena  impofitam  fibi  venam  at- 
tolleret ,  atque  ita  appareret  quafi  vena  ab  utra- 
que  ligaturse  parte  amplius  repleretur. 

In  capite  autem  &  collo  vidimus ,  idque  in  vivo 
anfere  tacillime  &  gallina  ,  ligatam  jugularem  in- 
tumefcere  acapite  Iigaturam  verlus ,  a  ligatura 
vero  ad  cavam  inauiri.  ut  &:  ibi  manifeftum  lit  fan- 
guinem  a  capite  per  venas  ad  cor  redire.  Sed  quo- 
modo  ad  jugulares  venas  veniat  definire  non  pof- 
fumus,  cumob  cranii  duritiem  vivum  accurate 
c*pi-  defcindere  cerebrum  non  licuerit,  quin  animal  in- 
terea  expirarit:  credibile  tameneft  perarterias 
carotides  &:  cervicales  ad  quatuor  cerebri  finus 
fluere  ,  cx  enim  ad  illos  finus  ufque  pervia:  funt. 


Santuims. 


lxxiij 


Retuleruntquippe  mihi  viri  DoctilTimi  Fr.Syh,,'-, 
&  Tr.  vm  der  Scbagcn  rctracta  illafibrofa  fubftan- 
tia,  qua.  non  raro  concreta  in  venis  arteriifque  ca- 
daverum  invenitur ,  eam  ubi  in  carotide  arteria 
retraheretur ,  motum  aliquem  ufquem  tcrtium 
cerebri  finum  oftendifle :  &:  ccrte  cum  e  finubus 
per  jugulares  fanguis  ad  cor  refluat ,  non  poflunt 
cum  aliundefinus  quamex  arteriisaccipere.  An 
autcm  arterice  lmmediate  eum  in  finus  inrundant, 
an  vero  in  ramulos  quce  a  linibus  oriuntur  ,  non  ita 
obviura  eft  videre;  quia  arteri -e  ab  illis  ramulis  dif- 
ficulter  diftingui  poiTunt ,  cuin  in  cerebro  unicara 
tantum  tunicam  quoque  artcria;  habeant :  credi- 
derim  tamen  artcrias  inramulos  finuum  fangui- 
ncm  infundere  potiusquam  in  ipfos  linus ,  quod 
obfervem  ea  vala  qurc  iinubus  inferuntur  circa  fi- 
nus  eiTe  maxima,  ut  folent  rami  effe  in  exortu. 

Ita  quidem  in  adultis ;  in  foetu  vero  paulo  alia 
videtur  efie  circulatio,  quamita  fieri  concipimus. 
Ex  utero  materno  fanguis ,  uon  artcrias  umbilica- 
les  ingreditur  ,  quse  ex  obfervatione  Arantii  utero 
non  junguntur ;  fcd  vcnam  umbilicalem  intrat,  a 
quainhcpar,  venam  cavam  &:  dextrum<ordis  r  .    .  , 

-     i  .  _     ZtiAtn  m  fx- 

ventnculum ;  cor  enim  m  foetu  etiam  lmperte-  r«. 
ctum  pulfat.  E  dextro  ventriculo,  in  venam  artc- 
riofam  ;  fed  cum  pulmones  non  refpirent ,  ideo- 
quenec  parentesfiant,  affatim nequeunt fangui-  p,"/*'*im* 
nera  recipere  &:  ad  arteriam  venofara  dimittere; 
quare  e  vena  arteriofa  perpeculiaremductumin 
aortara  vadir,  &:  quoque  per  peculiare  vense  cava: 
foramen  ,  arteriam  venofam  ingreflus ,  auricula. 
cordisfiniftr^e,  cjufque  finiftro  ventriculo  infun- 
ditur.  E  finiftro  cordis  ventriculoj  non  aliter  ac  is 
e  vena  arteriofa  ,  arteriam  aortam  ingreditur :  ut 
in  tcetu  natura  duobus  ventriculis  pro  uno  utatur, 
ne  in  foetu  qui  copiofi  ,  non  intenfi  caloris  nec  fic- 
cus  elTe  debebat,  bis  fanguis  excoctus  adureretur, 
pulmonum  retrigerio  &  ventilatione  deftitutus. 
Ex  artcria  aorta  ian<ruis  ad  arterias  umbilicales  va- 
dit ;  lis  enim  ligatis  pars  qua.  fcetum  fpectat  pulfat 
&intume!cit:  reliqua  vcrlus  uterum  pulfu  defti- 
tuitur.  Ex  arteriis  umbilicalibus  ad  Placentam; 
ubi  arteria:  venis.manifeftis  anaftomofibus,jungun- 
tur ,  &:  per  eas  anaftomofes  fanguis  venam  ingref- 
fus ,  toto  raemorato  jam  duciu  iterum  defertur. 

Hxc  vafa  funt  per  quas  fanguis  &:  a  corde  &:  ad 
cor  fluit.  A  vafe  autem  arteriarum  in  venas  dupli-  TrtnfitAs. 
ci  ratione  venit ;  Primo  facillime  &  frequentitli-  ^jf-^pT 
me  per  Anaftomofes  quibus  arteria;  venis  jungun- 
tur ,  qua;  Anaftomofes  magna:  quandoque  funt  & 
in  majoribus  vafis ,  ut  circa  lienem  ,  in  vefica ,  ia 
utero,  in  uterino  hepate.  Similera  quoque  Ana- 
ftomofinaccuratifljmusfi^/Zfrw* ,  arteria;  aortsin 
venam  cavam  abdominis  annotat ,  fed  nec  in  hu- 
raano  ,  necin  Brutorura  corpore  unquam  nobis 
datumeft  eaminvenire.  Quare  nequecmnesin  PerAn^9, 
extremitatibustantum  corporis  funt ,  fed  &:  in  lo-  »»_«.• 
cis  intermediis:  unde  videmus  amputatis  mem- 
bris ,  in  mutilo  tamcn  fanguinis  illum  motumex 
arteriis  in  veuas  fieri.  Secundo  &:  fanguis  cx  arte-  R*n**ptr 
riis  per  ipfam  videtur  potTe  carnem  in  venas  redi-  tMrKts- 
re :  videmus  enirn  fecta  vena  utque  dum  mutetur 
color  ,  inflammationes  detumefccre  ,  quod  extra- 
vafatus  fanguis  e  carne  trahatur.  vcrum  hac  via 
fanguinis  tranfitura  effe  parciorem  rarioreraque 
exiftimaverira. 

K  k  F  I  G  V* 


I 


ItMUiiUl 

yaiam  a- 
<tu  bert 
tuutraxtt 
ifUzMur. 


T)e  Motu  Sanguinis.  lxxv 

FIGVRiE  EXPLICATIO. 


A,  A,  A,  A. 

B,  B. 

C,  C,  C,  c. 

D,  D,  D. 

E,  E,  E. 

F. 
G. 
H. 
I. 

K,  K,  K,  K. 
L,  L,  L,  L» 
M,  M. 
N. 

o,  o,  o. 

p,p. 

R. 

s,  s,  s . 

T,  T,T,T 


Abdomen  Canis  apmum. 
Diapbragma. 

Omentum  verfus  tboracem  in^erfum^  quo  interiores  partes  magis 

vijui  expofiuforent. 
Lobi  tres  hepatis  nonnibil  dextrorfum  moti. 
Poniuncul<e pancreatis  difcifi ,  quo fequentia  'vafa  venirent  in  con- 

fpeclum. 
Ren  finifler fuo  intolucro  tcclus. 
Pars  fima  Lienis  fuperior,  una  cum  adjacente pinguedine. 
Media  lienis pars,  circa  quam  vafa  in/eruntur. 
Infima  lienispars. 

Inteflina  deorfum  motay  quo  vafa fequentia  in propatulo  forent. 

Mefenterium. 

Artcria  Jplenica. 

Pars  ven<e  fplenicx  trunco  vcn<c  portt  annexa ,  a  ligatura  dctu- 
mefcens. 

Portio  vemfplenice  tf  ejtts  tres  rami  inde  orti,  qui  Heni  infcruntur-, 

&  a  ligatura  admodum  intumefcunt. 
Arteria  mefenterica finiflra. 

Portio  ven.<e  mefcnteric&  finiflr.e  ,  trunco  ven<e pon& proxima ,  a  Ii~ 

gatura  dctumefcens. 
Inferior  pars  ven<e  mefenterict Jiniflrx  jam  in  ratnos  dbidenda ,  a 

ligatura  intumefcens. 
Ven<e  mejeraiu  ideo pleniores    magis  tumid.c ,  quia  vena  mefente- 

rica  ligata  efl. 

Reliqut  meferak& ,  qux  non  ita  tumidt,  quia  earim  tmncm  non  efl 
ligatm. 


Vt  jam  efle  planuni  arbitrer  quis  fanguinis  mo- 
tus  fit,  &:  per  quas  is  vias  fiat :  fequitur  nunc  inqui- 
rendum  qualis  is  lit  &  quomodo  peragatur. 

Sanguinis  illummotum  acordeinarterias,  ab 
arteriis  in  venas ,  a  venis  ad  cor  efle  continuum 
obfervavimus ,  nec  ullo  momento  eum  definere 
aut  interrumpi.  Et  certe  cum  is  fiat,  ut  mox  vide- 
bimus ,  quia  cor  accipit  &  tranfmittit ,  cumque  is 
cordis  motuscontinuo  toto  vitse  curfu  perduret, 
fanguinis  Ule  motus  non  poteft,  nifi  fecundum  na- 
turam ,  continuus  efle. 

Celerquoquefanguinismotuseft ;  ligataenim 
&  comprefTa  arteria  venave,  quamprimum  ad- 
modum  intumefcit  &  in  duritiem  attollitur :  ea- 
que  a  compreffione  autligatura  hberata  citiffime 
coufpicitur  fanguis  moveri. 

Quam  cito  autem  fanguis  circuitum  fuum  a 
corde  ,  iterum  ad  cor  abfolvat ,  prazcife  definire 
non  poflumus.  Citius  quidem  animadvertitur  per 
Anaftomofin  cordi  vicinam  quam  per  remotam 
fieri ;  necadmodum  illirefragaremur  qui  maxi- 
mum  circuitum  &  per  extremitates,aflereret  bre- 
viori  tempore  quam  horse  quadrante  peragi ;  ce- 
lerrime  enimfanguis  vadit.  Attamen  nonitade- 
fertur  celeriter ,  ut  eum  fecla  arteria  venave  vidc- 
mus  exilire  ,  quod  is  in  tenui  liberoque  moveatur 
aere,  in  corpore  vero  vas  fuum  attollere  ,  &  ante- 
riorem  fanguinem  propellere  cogatur.  quaredif- 
fectam  ar tenam  praefcrtim  mmus  remotam  a  cor- 


m- 
Jrc- 


de,  citiusinaniri  videmus,quam  cor  novum  poffit 
fanguinem  fuppeditare. 

Sed  hoc  fi  verum  fit ,  quare  fingulis  horx  qua-  stt  dtud 
drantibus  febres  non  redeunt ,  cum  tuturus  paro-  *umt  ?• 

r  ■  i  •        j  *ffm  f'~ 

xylmus  videatur ,  cumcorrupta  matena  adcor  (rtumtnt-r 
venit  ?  nunc  autem  alise  quotidie,  aliae  tertio,  aliae  *"l!mmm 
quarto  deraum  die  redeunt.  Equidem  non  nega- 
verim  id  pofle  contingere,  ut  corrupta  materia  ad 
cor  accedente  paroxylmus  eveniat,  ut  ejns  exem- 
plum  habet  Hurvejus  libelli  fui  cap.  16.  Non  pu- 
tem  tamen  ld  neceflanum  efle :  potcft  enim  e  fo- 
co  aut  decidere  portiuncula  aut  elevari  fuligc, 
cor  petere  &c  rebrim  accendere.  quomodo  viden- 
tur  plerasque  febres  ab  inflamraatione  partium 
orin,quas  aperta  vomica,  evacuato  pure  definunr. 
Et  ut  tales  fymptomaticae  febres ,  ita  &  qusdara 
fieriintermittentes  febres  poflunt ,  amateria  vel 
in  vafis  vel  extra  vafa  conclula ,  qux  per  putredi- 
nem  vel  quotidie  vel  tertio  vel  quarto  die ,  in  pa- 
tulavafa  regurgitans  aut  effumans ,  paroxyfmum 
faciat. 

In  continuis  fateor,quarum  materia  in  vafis  ma-  Aut  <:r.:t. 
joribus  haerere  putatur ,  difficiliuseft  caufam  di-  nMnau- 
cere  quare  fingulis  circuitibus  paroxyfmus  non 
fiat.  videmur  tamen  eandem  dare  pofle,quam  vul- 
godantcaufam.quare  coutinua?,  uon  continenter 
asquales  videantur ;  quod  etiamfi  raateria  cordi 
fatis  propinqua  fit,  tamen  citius  paroxyfraum  noa 
tatiat,  quaracertumputredinis  acquilivent  gra- 

Kk  2  dum 


i 


IUc  nottu 


Jxxvj  Iohannes  WaLns 

dum :  &  eura  paroxyfmum  tamdiu  durarc  ,  ufque  quam  quod  a  relabente  fanguine,  aliovc  modo  ar- 

dum  putrida  ea  materia  fit  evacuata  quae  cor  tan-  (Statis  venis.cum  fanguis  impetu  protrufus  tranfirc 

o-it ,  aut  ei  fuos  fumos  mittit.  Verum  non  arbitrer  non  poflit ,  is  vcnam  attollat ,  qux  concidat  ite- 

qucmquam  obcaufam  quare  paroxyfmi  fcbriles  rumquandoisimpctusimminuitur,autvcnatranf- 

certis  diebus  rcdeant ,  qure  prorfus  &  abftruia  &  fiuenti  fanguini  liberiorem  largitur  tranfitum. 
ignota  cft ,  motum  fanguinis  velle  negare  fatis  ce-      Non  arbitrer  autem  fanguinem  qui  pcr  arterias 

lerem  efle ,  qui  eft  manifeftus.  v.  g.  cruralcs  ad  crurales  vcnas  delatus  eft  fcinel,  S,'S« 

Pr-etcr  celeritatem  ,  faneuis  in  motu  &  vehc-  eum  continuo  iis  viisdcfcrri ,  fcd  cum  ubi  ad  cor  zuv^i- 

ll/l  '  O  |....  !••  •  •!  -  f 

9*pu  cft     rnentiam  habet ,  qu:e  ex  iis  apparet  qux  diximus  redut,  ci  qui  cx  ahis  venit  partibus  pcrmiiceri ,  at- 

de  duritie  &  tenfione  quam  arterias  &  venae  liga-  que  ita  promifcuc  partibus  diftribui :  fic  cnim  me- 

tx  acquirunt :  nihil  enim  a  tcnui  liquidaque  matc-  lius  nutriri  partes  potcrunt ,  fi  femper  novum  fan- 

ria  in  fummam  duritiem  tcndi  poteft ,  prxfertini  guincm  habeant ,  c  quo  eliccrc  poflint ,  quod  lllis 

furfum ,  nrfi  vchcmenter  in  id  impellatur  rctinea-  maxime  ad  nutrimentum  &  robur  facit.  ita  melius 

turve.  fed  ea  motus  vehementia  maxima  eftpro-  crefcunt  plantx,  quxiucodem  &  immoto  folo 

pe  cor ,  a  quo  fenfim  fit  mihor ,  adco  ut  cxtrema?  femper  non  feruntur. 

arteriolae  nonpulfent  nifimajor  folito  fanguinis      Hcectota  ratiocft,  qua  fanguis  movetur.  Et  cumfi^ 

impulfus  accidat ,  ut  id  in  febribus  fieri  oblerva-  quoque,cum  fanguini  permifti  fint,  qua  moventur 

mus.  Quarc  &  videntur  vena?  non  pulfare ,  quod  vitales  fpiritus.  tm- 
vthetSu   isimpulfusetiamminorfitiniis,quamin  miuimis      Animalium  fpirituum  motum  fapeconati  fu-  Anmdim 

rOs&  artcriolis;  &quodvenas  Anaftomofi  arteriis  iun-  musindasare,  fed  nonpotuimuscumalibiobfer- 

•vciis-  i  i  r  i  •  r     f  •     •  j*i  i"    -      tnof.u  per 

£tx  ,  ubiabiis  abeunt  rn  plures  lc  ramulos  quam  vare  quamin  mulculis ,  qui  videbantur  abnsm  nervos  obfa 

arterias  dividant;  ubi  enim  in  plura  brachia,  flumi-  latum  profundumquc  diftendi ,  &  ditfe&i  treme-  ?%mi* 

na  ducuntur,motus  ille  impetus imminuitur.Qua-  re &  palpitare.Nervi  enim ligati  a  ligatura  nec  tu- 

re  ubi  quaxiam  venas  occluduntur  brachia  ,  vel  a  ment,  nec  diftcnduntur,  &  diiiSfli  non  alium  mo- 

re  comprimente ,  ut  in  quibufdam  tumoribus ,  vel  tum  exhibent,quam  quod  in  lc  contrahantur.  Li- 

ab  aliquo  obturante  utin  varicofis  gravitate  fua  gareautemncrvoslextiparisqui  per  thoracemli- 

relabcnte  fanguine  ,  animadvertitur  denuo  impe-  bere  vagantur  rcs  pcrquam  facilis  cxiftit. 
tus  iilc ,  &  veiur  pulfare  confpiciuntur  :  plcrafque      Motus  vero  Chyli  pcr  vcnas  lacteas  manifeftif-  sedfadiech 

enim  palpitationesin  partibus,  aflatibusproveni-  fimuseft.  Noncft  autcm  utfanguinis  continuus, 

re  creditas ,  nihil  aliud  quam  venarum  pullationes  cum  non  fcmper  fuppetat  chylus.  Quando  autcm 

effc  ,  invenis  tranfparentibusper  cutim  nonraro  ex  inteftinisper  lacteas  venas  vagatur ,  celerius 

nobis  licuit  obfervare.  ipfo  fanguine  incedit ,  &  Iigata:  vcnse  intumefcunt 

r.  ,,  Q\iaautemmotusvehemcntiorinartcriisquara  citiffime.  Quam  ob  caufam  nec  diu  in  vivis  dnfe- 

T.wfdcm  ta-     .  .  .  .  i  i  ■  T 

matCtUritjt-  raveniseft,  videtur  pnma  fronte  m  arterns  quo-  ctis  apparent,  ncc  in  cadavcnbus  luveniunturj  nui 

w>  que  celerior,  quamin  venis  efTe.  non  aliter  ac  ho-  qualis  is  fit.quando  aliquod  obftaculum  chyli  mo- 

mines ,  equi ,  ahaque  animalia  qua:  magno  fe  co-  tui  fuit  objcctum.  Quod  vci  o  Iigata;  non  intu- 

natu  movent ,  male  fsepe  videntur  plus  promovc-  mefcant  in  duritiem ,  fignum  cffe  videtur ,  non  ita 

re.  Etenimperarteriasprotrufusfanguisnonom-  vehementem  chyli  motum  ut  fanguinis  efie :  for- 

nis  poteft  Anaftomofes  tranfire ,  quod  c  lato  in  fan  quod  cum  pcr  minus  fpatium  movei  i  chylus 

anguftum  veniat,  unde  accumulatur  iu  arteriis^ese  deberet ,  non  is in  motu  impetus  requireretur. 
dilatantur,  inquadilatatione  aliquantulum  perfi-      Sed  jamtempus  eftut  in  horum  motuttm  cattfis 

ftunt.  quare  dimidio  dilatationis  totoque  quie-  &  \>rim\.\m  fwgutnis  inquiramus. 
tis  tempore  ,  perparum  ille  impetus  ad  motus      Quidquidlit,  velinfita  virtutcita  movebitur  Cau 

celeritatem  facit.  qui  motus  interea  expeditior  fanguis,  vel  aliquo  motu  qui  ad  vectionem  ,  tra-  q»»hicm» 

per  venaseft,  quodex  anguftoin  latum  &per  clionem,  pulfionem  fit  refercndus.  Propria  virtu-  tsirJel"*uu' 

plures  vias  peragatur.  Ratio  autem  hic  dictat  in  te  eo  modo  moveri  fanguinem ,  ncc  in  fanguine  in 

hoc  fanguinis  motu  celeritatem  utrobique  sequa-  pelvim  recepto,  nec  in  corpus  effufo,obfervamus, 

lem  cfle  debere,  nifi  quantura  hepar  cordi  fangui-  quem  effe  momento  corruptum  durum  eft  affe- 

nisnovi  e  chylo  fuppeditat,  arterisve  nutrimen-  rere:  necin  ullaalia  reinanimata  talem  fponta- 

tipartibus  largiuntur,  aut  alias  tandem  cor  hu-  neummotumlicetvidere.  Quod  autem  Harvejus  Noneftvu 

more  deftituendum.  Quod  &  ipfum  fenfus  con-  cap.  4  annotat ,  fe  quiefcente  auricula ,  motura  in  ftafmm' 

firmat,  toties  enim  pulfat  vena  cava,  toto  illo  tra-  ea  fanguinis  deprehendiffe ;  id  &  nos  quoque ,  ut 

clu  ab  hepatein  jugulum  ,  ideoque  incor  pro-  &  in  quiefcente  corde  feniimus ,  fed  fimul  eum 

pellit ,  quoties  animadvertitur  arteria  pulfare  &  motum  in  auricula  inditum  fanguini  a  vena  cava 

ideo  e  corde  admittere.  fed  de  illo  mox  plura  di-  foifle,  in  corde  ab  auricula,  ut  ftatim  videbimus. 
cemus.  Vchi  hicfanguinem  afpiritibusnullo  poteftin-  $ecvehk» 

sed  majortt  ;*--"In  ipfis  tamen  arteriis,  fanguis  celerius  move-  dicio  comprobari:  &  ii  levitatc  fua  furfum  fangui-  ^f^"^ 

/antecordc"1'  tur'  q0311^0  cor  PropcIIit  j  a  qua  celeritate  fenfim  nem  veherent, quem  hic deorfum  quoque  moveri 

deficit,  quando  cor  quiefcere  incipit  &  poftea  di-  &  ad  latera  videmus. 

latatur.  lmo  &  in  ipfis  venis  motus  fanguinis  pul-      Quare reliquum  eft  ut  vel  trahatur  fanguis,  vel 

fante  corde  vehementior  eft  &  celerior  ,  quod  ut  pellatur. 

in  vivorum  feclione  obfervavimus ,  ita  id  &  anim-     Protrudi  fanguinem  viri  quidara  ingenio  pracla-  Nceeffmdi- 

advertimus  aliquoties,  quando  inbrachio  vena  riarbitrantur,quodcalorecordisimmenfumrare-^^^ 

fecaretur ,  in  quo  a  ligatura  non  admodum  di-  fcens,majorem  locum  expofcat,ideoque  eum  cor  &w.  ' 

ftenderentur  vense.  Iamdictas  quoque  venarum  dilatarc  &attollere;cumque  nec  in  dilatato  corde 

palpitationes  non  videntur  aliunde^procedere ,  contineri  queat;in  venam  arteriofam  arteriamque 

aortam 


'a  autem 


De  Motn  Sanguinis.  lxxvij 

aortain  tah  efRindi  inapetu,  ut  onincs  diftendat  ar-  S-d  an  non  quoque  cor  quia  dilatatur  trahit, 
terias  &:  raciat  pulfare.  Sux  autera  opinionis  hoc  mctu  vacui ,  ut  lolemus  appellare  r  Noneitvcro- 
argumectum  aJterunt,  quod  cor  anguillae  a!te-  fimilc  ,  quia  in  cjusdilatatione  nullu:»  raetus  vacui 
riufve  animalis ,  ubipulfare  dclinit ,  hafubltrato  eiTe  poteft,  ut  mox  fict  evidentius. 

calefiatignedenuopuhumedereconfpiciatur.Sed  Vt  fanguisad  dextrura  cordis  vcntriculum  ita  ru&m  uuif* 
an  is  pullus  fieri  non  potfet ,  quod  fpiritus  a  calore  quoque  ad  liniltrum  venit,  nili  quod  impuliionera  /^"JZ* 
vegettor  tactus,  raelius  ei  caufic  poflit  infervire  languinis  concidente  pulmone ,  cx  artcna  venofa 
qux  incorde  pulfura  facit  ?  nonaliter  ac  calefa-  in  imiftram  auriculara  con  tamvalidara  quarac 
ctisin  vivorum  fectione  inteftiui>  raufcuhfque ,  in  vena  cava  potuerimus  obfcrvarc  ;  aliqua  tamcn 
quious  tamcn  nulla  ebullitio  eft ,  reftitui  motus  manifeftoelt.  Impullio  autemin  utramque  auri- 
videtur.  Omnino  enim  levis  tantum  quxdam  ra-  culara  &:  in  cordis  utrumque  vcntriculum  eodcm 
reraetio a tepore quodara in  corde eft,  nulla ebul-  mornento  accidit:  nifiin raoribundis ,  inquibus 
litio ,  autditfuiio  fubita.  Et  revera  ob  rarefactio-  aliquando  obfervavimus  non  eodem  tempore 
nem  fanguiuem  e  corde  non  exilire  m  validis  faepe  utramque  auriculam ,  aut  utruraque  ventnculum 
canibus  ccnfpjximus ,  quorum  cor  difciifo  mu-  pulfare. 

crone  ,  cum  ob  erEuxumfanguinis  dimidia  parte      Vbi  autem  ira  fangui>  in  vcntriculos  cordis  pel-  Cmrmgayu 
non  repleretur  ,  id  ereCtum ,  a  rarefactione  reple-  litur ,  cor  nullum  oculis  manifeftum  motum  ha-  TmTZttn 
tumnonfuit.  Sed  accedente  ccnftrictionc ,  por-  bct,  fed  impoiito  cordidigito  aliquid  mtrare  in  '»• 
tio  iila  fanguinis  qua:  in  corde  reliqua  erat ,  ultra  cor  fentimus  &  cor  plenius  fieri  j  quod  &  obilr- 
quatuor  pedes  iuit  ejedta  ,  ut  in  magna  frequentia  vavit  Harvejm  cap.  4.  Imo  feptuagies ,  aliquando 
nos&vicini  confpurcaremur.  Vnde  evidens  eft,  centies  pulfaile  auriculam  obfervavimus ,  ante- 
fanguinem  a  parte  propclli.  ,  quam  cordis  fequeretur  motus. 

Propellitur  autem  quod  ita  muratus  fanguis  cor-      Vt  jam  habeamus  quomodo  fanguis  in  cor  mo- 
diiliiiquepartibusiit  moleftus.  Si  enim  cor  inte-  veatur.  Vidcndum  nunc  quomodo  moveatur  in  Eurjemsr- 
grum,  aut  ejus  vivi  diilectique  mucro,  aliave  ma-  arterias.   In  Arterras  fanguis  pulfione  movetur  :  'P&J*"^ 
jorparticula,culrello  acidulave  pungatur.quoties  facto  enimin  arteria  rbramine  dum  corfe  con-  coramjhmgs. 
pungitur.toties  ie  quali  uaturali  mocu  commove-  ftrinserct,  exirc  fanguincm  vidimus ;  lta  &:  difcif- 
bit ,  etiamfi  jam  aliquamdiu  omnem  amifiTe  mo-  fa  a  corde  aorta  aut  vena  arteriofa  cum  cor  con- 
tura  videatur.  ftrinseretur  fan^uinem  efhjndi;difciiTo  cordi*  mu- 

SeJpe~'n<r  *     Pelli  autem  avenacrvafanguinem  indextram  crone  ecque  erecto  expelli  fanguinem  &:  e  corde 
MCiwa  cordis  auriculam  mamfefto  vivis  diilectis  anima-  exilire ;  diiciiTo  corde  medio  tranfveriim  in  fyfto- 
libus  confpeximus:  in  omui  enim  cordis  motu  a  le  fanguinem  expelli ,  nec  unquam  in  diaftole  exi- 
vena  cava  primi:m  ractus  initiumeft.  quod  cum  viiTe  vidimus.  Quod  autemquidam  mvivisdii- 
dabiraremus  an  uon  fieret,quia  cava  auricuias  cor-  fectis  fe  in  dilatatione  vidifle  exire  fanguinem  af- 
dique  ccnnexa  efTet,  cor  Sc  auricuLm  refecuimus  feruct ,  in  eo  fuitfe  illos  falfos  arbitror ,  quod  dila- 
prorfus  in  canibus  vivis  a  vena  cava  ,  &:  animad-  tationem  eam  cfle  exiftimaverint ,  qua;  revera  eft 
vertimus  etiamtum  venamcavam  pulfare  mini-  conftrictio:  quod  iniignis  llle  Anatomicus  Colunt- 
mum  ,  &:  fingulis  vicibus  aliqutd  fanguinis  eifun-  hm  quoque  notavit,  lib.  1  -f  de  re  Anatomica. 
dere.  Quare&r  plerumque  circa  corvenacava      Etenim  in  motu  cordis,  oportet  ejusconftri- 
carneas  qualdam  fibras  accepir,  quas  alibi  in  vena  ctionem  ;  quietem  ,  &  dilatationem  exacte  diftin- 
cava  haud  invenias :  ex  autemadmodum  confpi-  guere.  In  conftnctione  cordis  iive  fyitole,  mucro 
cua;  in  hominis ,  bovis ,  canis  cava  pofiunt  videri.  cordis  accedit  ad  baiin  ,  ideoque  nonuihil  elador 
Motus  autemille  venae  cz\x  propecor  eviden-  fit.  Et  iniis  animahbusquibusaorta  ncn  bafi  cor- 
tillimuseft,  utplurimum  tamen  ecm  quoquein  dis,  fed  verfus  medium  ncnnihil  inferitur,ut  in  cu-  ft^t2K. 
vivis  canibus  obfervavirr.us  toto  illo  ductu  ab  he-  niculis,  anguillis  &  iimilibus ,  bafis  quoque  cordis 
pate  &  ajugulo  in  cor ufque.  accedit ad mucronem.  Lateraautem  cordisqua? 

ex«*t;.;Z»  Auricula  dextra  quem  accepit  fanguinera  ten-  coftas  dextras  finiftrafque  ipeetantpropius  ad  le 
*m-  fione  quadam  &:  conftrictione  in  dextrum  cordis  mutuo  veniuct ,  adeo  ut  ii  alterutro  lateri  mucro- 
ventriculum  pelht :  nam  &:  in  auricula  motus  con-  nem  abfcideris  ut  appendeat ,  in  conftnctione  ad 
itrictionis  momento  prior.quamin  corde  eft.  Et  integrum  latus ,  &:quaii  inlocum  fuumredibir. 
dextro  cordis  ventriculo  ad  auriculam  ufquedi-  Latus  autem  cordis  quodfternum  ipe&atartol- 
fciflb  ,  manifcfto  apparuit  fingulis  conftrictioni-  Utur,  &:  quidem  praxipue  circabafin:  atqueita 
bus  aliquid  ex  auricula  in  cor  propelli ,  quod  &  totum  cor  undiquaque  tenditur.  Eaque  pars  vici- 
notat  Hinejtti  cap.  4.  na  bafi  fublata ,  maxime  videtur  pectus  ferire  & 

M*»r  t.u     Ita  quidem  pulfione  pra?cipue  fanguis  ad  dex-  quem  fentimus  pulfum  faccrc ;  quamvis  &  mucro 
ntm^ue.  trum  COrdis  ventriculum  vemt.  fedannonquo-  poflir.quodmagnusillc  Anatomicus  Mcmvqoo- 
que  &:  in  auriculam  &:  indextrum  vcntriculum  que  obfervavit , Ebu. 6 fi*ae  Anchropoi  cap.  12. 
trahiturr  Ita  arbitramur:  parte  enim  ejus  facguinis      Eum  autem  cordis  motum  quem  jam  defcripfi- 
quem accipiunt  interiusalidebent:  quod  autem  mus,reveraconftrictionemelie,quonobiscerto 
[I  aleredebet,trahidebet,quoparseumfanguinem  conftaret  ,  cordi  aliquando  abfcidimus  mucro- 

accipiat  qui  ilfi  eft  utilifiimus;pulfione  ecim  etiam  nem  ,  aliquando  tranlveriim  diiTecuimus  per  me- 
inutile  amandatur;  ut  optime  Ctlamt,  ut  folet  om-  dium ;  &  manifefto  vidimus  cum  eum  quem  dixi- 
nia  ,  deducit  libns  r,  2  ,  3  de  nat.  fac.  Tra&io  au-  mus  motura  ederet,  ventriculorum  cavitatem  mi- 
tem  hsc  ncn  tantum  eft  vicini  fanguinis.fed  etiam  norem  fieri ,  &:  lmmiilb  cordi  digito  ,  ventriculos 
remotioris ,  ut  omnes  partes  vim  cam  habeut ,  ne  ad  digitura  ienlimus  conftringi.  Eura  autem  qucm 
cito  alimento  deftituautur.  jam  diximus  raotura  cor  cxterius  oftendere  dum 

Kk  3  con- 


^utjtt  ope 
pfrarum. 


A  corfriciio- 
rts  cor  c.d  na- 
tttrdemfl  %- 
ttm  redtt , 


Atojite  tum 
cor  diiatatur. 


lxxviij  Iohannes 

conftringitur,  intcrius  quoque  oftendit ;  nifi  quod 
in  fepto  intermedio  nullus  motus  videatur:  forfan 
ne  fi  feptum  ad  finiftrum  ventriculum  conftrin- 
gendum  ,  finiftrum  cordis  acceiliflet  latus ,  dex- 
tram  vcntriculi  cavitatem  reliquuTetmajorem. 

Hsec  cordis  tenfio  conftri&ioque  eft  ,  qua  fan- 
guis  ecordis  ventriculis  in  arteriofam  venam& 
aortam  pellitur.  Ea  autem  ubi  languida  eft ,  fit 
ope  tantum  fibrarum  quibus  caro  cordis  donaturj 
fed  ad  validiorem ,  majores  ilhe  fibrse  concurrunt 
quce  in  ventriculis  cordis  vifuntur  ,  ut  faspe  dilTe- 
ctis  cordis  ventriculisin  vivisobfervavimus. 

Fibrse  autem  ilhe  in  ventriculis ,  &:  in  ipfa  cor- 
dis  fubftantia  manifefto  conftri&ionem  faciunt , 
quia  in  latum  undique  diftenduntur,  quare  in  lon- 
gitudinem  abbreviantur ;  non  aliter  ac  mufculofa? 
omnes  noftri  corporis  partcs  ita  motum  abfol- 
vunt.  quare  ubi  cibum  mafticare  volumus  tume- 
re  &  indurcfcere  mufculum  temporalem  fenti- 
mus.  Hoc  tumore  cavitas  quoque  ventriculorum 
cordis  redditur  anguftior.  Et  quidem  tumor  ille 
carnis  majorumque  fibrarum  a  bafi  incipit,  &  fen- 
fim  ufque  ad  mucronem  pergit.  Quem  ob  mo- 
tura  fi  Maximm  Medicorum  in  initio  Iib.  dc  corde, 
cor  quoquc  mufculum  validum  appellavit ,  cle- 
ganter  fane,  ejus  motus  rationem  explicavit. 

Vbi  in  arterias  fanguinem  lua  conftrictione  cor 
expulit,  corad  naturalem  ftatum  redit.  Mucro 
enim  recedit  a  bafi,  ut  quoque  bafis  a  mucrone  in 
iis  animalibus  quas  egreflum  in  arteriam  aortam 
in  bafi  non  habent :  dextrum  vero  finiftrumque 
cordis  latus  verfus  coftas  fe  extcndit,  &  quod 
iternum  refpicit  latus  concidit ,  lbi  maxime  ubi 
orificio  aorta:  refpondet.  atque  tumtotum  cor 
quiefcit  ac  laxum  &  molle  fentitur. 

Nili  autcm  fuperius  illud  Iatus  concideret  pror- 
fus ,  hoc  ad  naturalem  ftatum  redku  cor  dilatare- 
tur :  ut  cordc  difleclo  tangere  &  videre  facilli- 
mumeft.  Verum  id  fuperiuslatus  conciderede- 
buit ,  ne  prascedenti  conftridtione  cor  inanitum, 
vacuum  pateretur.  Vbi  vero  e  vena  cava  ,  arte- 
riaque  venofa  novus  fanguis  in  cor  propellitur  ,  & 
qui  in  eo  continetur  fanguis  a  calore  rarefcit ,  tum 
fuperius  latus  affurgit:  &  reliqua  Iatera ,  utjam 
diximus,  manent  extenfa.  Atque  itatum  corin 
fua  dilatatione  eft ;  nec  aliam  totius  cordis  dilata- 
tionem  praster  hanc  eft  obfervare. 

Inparticulis  vivi  cordis  difle&is  ecorporeex- 
emptis,  non  alia  quoque  dilatatio  eft  quam  a  con- 
itrictione  remiflio.  Equideminillisparticulisubi 
conftri<5tio  defiit  reliqua  quandoque  videtur  quse- 
dam  palpitatio ,  fed  ea  alteriusgeneris  motuseft 
a  fpiritu  in  carne  contento  &  quaerente  exitum  ; 
qualis  &non  raroiu  mufculis  integris  aut  difle- 
Ctis  mox  ab  obitu  iu  difledtis  animalibus  poteft 
videri. 

Adeo  utdilatatio  cordis&  conftriclioeadem 
ratione  ut  reliquarum  partium  accidat ,  ventricu- 
li  ,inteftinorum ,  veficse ,  uteri ,  quae  ab  eo  quod 
illis  immittiturextenduntur ,  quodubi  expulere 
ad  naturalem  ftatum  redeunt. 

Hunc  autemcordis  motumnon  meliuspoflu- 
mus  obfervare  ,  quaminiisanimalibus  quaeuni- 
cum  tantum  cordis  ventriculum  habent,  autfi 
habeaut  geminum  quando  incipiunt  animalia  Ian- 
guere.  alias  ubi  ea  animalia  valida  funt  ob  celeri- 


tatem  motus,  eum  agnofcere  difficile  cft;  fimul  & 
quod  duo  ventriculi  illos  motus  geminos  exhi- 
beant ;  quodque  conus  dcxtri  ventriculi,  cum  mi- 
nus  altus  finiftro  fit ,  ubiretrahitur  ad  bafinobli- 
quum  motum  faciat. 

Sed  redeamus  in  viam  ,  videamufque  porro 
quomodo  fanguis  ex  arteriis  cordi  vicinis  ,  per  to- 
tius  corporis  arterias  difpergatur  ?  Ulud  manifcfto 
fit  impulfu :  ligata  enim  quavis  arteria  ,  ad  Iigatu- 
ram  intumefcit  valde  5c  tenditur  in  fummam  du- 
ritiem. 

Sanguinis  tamen  gravitas  ejus  motum  deorfum 
promovet ,  unde  cor  propinquius  capiti ,  quam 
pedibus  effe  fitum  videtur. 

Trahi  quoque  in  omncs  artcrias  fanguinem  ve- 
rofimile  eit,  quo  illae  illifque  vicinse  partes  conve- 
nienti  fanguine  nutriantur. 

Sed  dilatatione  traherc  arterias  nulla  videtur 
cfle  neceilitas:  folo  enim  impulfu  fanguis  propelli 
poteft,&  arteriaz  poflunt  pulfare :  difrupta  quippe 
arteria  &  fadto  in  carne  aneurifmate  ,  aneurilma 
in  carne  ,  eadem  ratione  ut  arteriaz ,  pulfare  fenti- 
tur  ;  in  quo  manifefto  caro  fanguinem  dilatatione 
non  attrahit ,  fed  in  eam  fanguis  pellitur.  Quale 
miferandum  exemplum  nuper  in  Experientiflimo 
viro  D.  lohanne  Elemanno  vidimus ,  cui  difrupta  ar- 
teria  aneurifma  quartam  thoracis  partemoccu- 
paverat.  Quale  &  obfervavit  RtolanttsWb.  6  An- 
throp.  cap.  12.  Etrevcraab  impulfufanguinisar- 
teriarum  pullum  fieri ,  pulfus  undofus ,  vermicu- 
lans,  formicans  videntur  oftendere  ,  aliiqucnon 
pauci  qui  motum  fanguinis  in  arteria  evidenter 
imitantur. 

Equidem  verum  eft ,  in  Galeni  libello  an  fanguis 
in  arter.  contineatur  verbisultimisafleri ,  intrufa 
arteriis  cannula  ,  arteriaque  (upra  cannulam  liga- 
ta ,  ultra  ligaturam  arteriam  non  pulfare ,  etiamfi 
fanguis  per  cannulam  pclli  poflGt.  Sed  mutilum 
eum  efle  locum  mihi  fulpicio  eft  ,  quod  ea  ratione 
qua  ibi  defcribitur ,  fuccedere  rariilime  &  difficil- 
lime  operatio  poflit:  Iiberaenim  arteria  prsefcri- 
bitur  ibi  fecanda  ,  e  qua  diflecvta  ncmo  non  novit 
quanta  vis  fanguinis  exiliat ,  adeo  ut  vel  moriatur 
animal,  vcl  pra:  Ianguore  nulla;  arterise,  velfaltem 
non  remotiores  queant  pulfare. 

Sed  Iocus  integer  fit ,  &  ut  ibijam  defcribitur 
operatio  fuccefTerit  ,  fieri  potuit  ut  languente 
prorfus  animali  ob  fanguinis  effluxum  ,  citra  can- 
nulam  pulfus  fentiretur  ,  quod  cannula  intrufa  ar- 
teriam  reddeus  anguftiorem  ex  parte  fanguinem 
fifteret ,  ut  facile  fanguis  replere  arteriam  poflet 
&  attollere.  Itanon  raro  vidimus  arterias  quae 
vel  Ianguidum  vel  nullum  exhibebant  pulfum,ma- 
nifeftum  edidiflc  quando  non  ita  remote  acorde 
comprimerentur.  Vltra  vero  cannulam  kCa/eno 
pulfus  non  fuit  animadverfus,  quod  per  cannulam 
arteriy  multo  anguftiorem  minus  fanguinis  arte- 
ri*e  reciperent.  Et  tale  quid  facile  potuifle  con- 
tingere  in  cumculo  animadvertimus,  cujus  aortse, 
ea  utrimque  ligata,cannulam  intrufimus,fed  quod 
foluta  ligatura  animal  emoreretur  ,  operae  pre- 
tium  non  videbatur  fupra  cannularo  arteriam  li- 
gare ,  vifi  tamen  nobis  fumus  aliquem  ufque  ad 
cannulam  pulfum  fentire ,  nullum  vero  potuimus 
fupra  aut  ultra  cannulam. 

Nec  praeterea  id  experimentum  nobis  unquam 

iuc- 


E  majortLui 
in  minoret  nt 
terim  fmgm 
pelktur. 


Trahitur  t 
men  quoyu. 


Kon  neceffk. 
no  eateru  di- 
latattont. 


du*t  Galeni 
Experimtn' 
tum. 


1 


De  Motu  Chyli.  lxxviiij 

fucceffit ,  quod  haud  facile  fit  commodara  arcc-  DU  funt.  Quibus  caufe  motus  chyli  noa  fuut  abfi-  n* 

riara  invenire.  Et  ea  ubi  oblata  debireque  dilfetf  a  miles :  etenim  fibris  fuis  fc  couftringens  ventricu-  Mr"«M"« 

fit,  ocyffime  tamenanimalauthxmorrhagiaaut,  lus ,  quidquid  chyli  concoclum  eft  exprimit.  Et  i  nnf  IT. 

quod  mirum  eft,  convulfione  moriarur.  ea  prellionc  aperirc  quoque  fimul  pylorum  vide- 

Vt  non  aliud  appareat  quam  impulfum  fangui-  tur :  non  cnim  fpontaneus  ullus  in  pyloro  motus, 

nem  arterias  polfe  permeare,  &  ab  eo  quoque  ar-  qualis  in  ventriculo  aut  inteftinis,  videtur. 

terias  po(Te  diftcndi.  Nec  ahara  viden  ad  arteria-  Ininteftinis  chylus  longammoram  nontrahit, 

rumpuHum  caufamarcelTendam,  cumabhisper-  fed  quamprimum  fibrarum  tranfvcrfarum  con- 

agi  pulfus  poffir.  ftndione  propellitur :  dum  autem  multa:  &  qua: 

bf,:*  **.       Solet  tamen  fxpiffimc  natura  plura  auxiiiaad  fe  mutuo  confequuntur  fibrs  fimulagunt,  pre- 

ISSlf"  °Perationes  *uas  inftituendas  advocare,  quam  uo-  mitur  chylus  nec  totus  poteft  deorfuru  elabi ,  un- 

mm*r«m    bis  quidera  neceffaria  videantur ,  qui  non  iemper  de  preffi  chyti  aliquid  vcnas  ladeas  ingreditur:  nc 

^TJT     eJus  po^fumus  fecreta  rimari.  Ita  &  hic  quxdam  tamen  chylus  nimis  cito  ad  anum  defluat ,  interio- 

DeuCpnlf.  a  Oaleno  indicia  obiervata  lunt,  prarter  eam  di-  ris  tranlverfa:  fibra:  conftrictione  liftitur  ,  atque 

S^g.in^ter.  iatationena  quam  arterise  ab  impulfu  fanguinis  ha-  ita  inferne  fuperncque  conclufus  comprelfuique, 

cap.s.       bent,  eas  quoque  propriam  dilatationem  moliri.  per  rugofam  intcftini  tunicam  ad  venas  lacteas 

Omnes  arterias  noftri  corporis  &  in  fanis  &  in  vi-  quafi  per  colatorium  premirur.  Ha:c  autem  fi- 

vis  dilfedtis  eodem  momento  pulfare  :  Nihilau-  brarum  tranfvcrfarum  conftridio,  in  oranibusin- 

tem  quod  in  diftans  movetur  eodem  moraento  teftinis  tenuibus  omnibufquc  crallis ,  certaferie, 

ubique  efte  poteft  ;  quare  nec  eodem  momeuto  per  intervalla,  contingit. 

ubique  diftentionem  facere.  Inteftina  dum  flatu  Per  venaslacteas  chvlum  in  venas  portar,  in  he-  ter -vmu 

Anatomici  replent  &  coqui,  vicina  parte  pnus  par ,  quandoque  quoque  venam  cavam  pulfu  mo-  ^7'*4  ' 

quam  remota  diftendi  confpiciuntur.  Yerum  equi-  veri,  ligatura  oftendit. 

demeft,  arterias  non  inanes  ,utinteftina  ,fed  ex  Vero  quoque  fimile  eft ,  ex  inteftinis  Iacleifque  Et  tpuane 

parte  fanguine  plenas  dilarari :  cum  tamen  qui  e  chylum  attrahi  ,  celerius  enim  ex  iis  movetur,  ^*1"""- 

cordevenit  fanguis  propellere  vicruum  debeat  &  quam  inteftina  venseve  ladtea:  pellere  videantur 

is  iterum  vicinum.atque  ita  porro  ufque  dum  ubi-  &  promovere. 

vis  repleantur  arterise  &  difteudantur ,  non  vide-  Chylus  in  ramo  mefenterico ,  vena  porta?,  vena  «w<  »>» 

tur ,  etiamfi  e  lato  in  anguftum  fiat,  hocunomo-  cava  fanguini  permiftus ,  ab  ea  movctur  caufa,  ^^Bw" 

mento  peragi  poiTe.  non  aliter  ac  videmus  a  pue-  quam  diximus  ibi  fanguinem  movere. 

ris  viginti  lapides  ferie  ,  majoresprimum  colloca-  Per  peculiares  autem  venas  potius  quamper 

tos,  primocelenter  disjeclo  ,  reliquosomnes  uno  mefaraicas  fanguinem  continentes  deferturchy- 

momento  non  cadere.  lus,  quod  meferaica:  fanguinera  admiffura:,  aperiri 

Quare  fufpicandum  videtur.arteriarum  diafto-  oiculis  in  inteftina  debuilfent ,  per  qua:  facile  fan- 

len  &  ab  impulfu  fanguinis  &  a  propria  dilatatio-  guis  in  inteftina  fuiffet  elapfus.  nec  ei  incommo- 

ne  fieri :  &  utrumque  ad  movendum  fanguinem  do  poterat  vis  tractrix  obviam  venire ,  qua:  multo 

operas  conferre.     x  hic  obfcurior,  multo  imbecillior  expultrice  eft. 

tJfu  tutm     Hinc  quoqueapparetimpulfumillura  fanguinis  Vt  hic  chyli  motus ,  lta  quoque  fanguinis  quafi  u*m  v 

i^mdefi?    tantum  a corde fieri, nec  unam  arteriarum  partem  in  orbera  motus  faosufui ,  fuas  commoditates  ha-  *^nftnn*" 

in  aliam  pellere :  nam  qua:  pars  conftrictione  pro-  bebit.  quarum  ha:  videntur  praxipua:.  f*num.. 

pellit , ea  eodem  momento  nequit  dilatari  ,omnes  Quod  continuo  illo  per  cor  tranfitu  ,  continuo 

autem  eodem  momento  dilatantur.  quoque  fanguis  calefiat,  &  dum  alius  paucies,alius 

ix  meriii  in     Atque  ita  quidem  fanguis  movetur  per  arterias;  pluries  cor  tranfivit,  omnis  qualitatis  languis  in  ve- 

x™^™  Exarteriis  autemin  venas,  evenis  minonbusin  nisinveniatur  :  qui  dum  ad  lingulas  partes  defer- 

mqeres,      majores,  ipfamque  venam  cavam,fanguis  quoque  tur ,  &  omnem  fuum  thefaurum  natura  iLlis  expo- 

impulfumovetur.  Quavisenimin  vivis  ligata  ve-  nit&offert,  melius  calefieri ,  &  accipere  id  ali- 

Pt&tnr;      na,verfus  cor  concidit,  repletur  veroeaparte,qua  mentum  poffint  ,  quodmaxime  ad  earum  nutri- 

a  corde  remotior  eft.  mentura  &  robur  facit. 

AquAvUve-     Ea  autera  pulfio  ad  cor ,  a  quavis  videtur  vena:  Sed  &  is  motus  non  minimum  confert ,  ut  fan-  D  *  unfer- 

ufatiaA* ,  parte  contiDgere  .  jjgata  quippe  vel  comprefla  in  guis  in  integritate  fua  fervetur.  nam 

brachio  vivo  vena ,  non  tantum  remotion  a  corde  7  tttum capiunt,  m  movtantur  aqut. 

parte  teuditur ,  fed&in  reliquaquae  cordivici-  quod  &  in  fanguine  e(fe  veriffimura,  quotidie 

nioreft  concidit  &inanitur;  quam  vicinioremfi  obftructis  vafis  licet  obfervare. 

quoque  liges ,  &  ea  ultra  hgaturam  diftendetur  &  Contribuit  quoque  ad  fanguinis  perfedionem, 

intumefcet.  Pulfio  autera  illa  contingit  fibris  qui-  dum  continuo  motu  rarefcit  &  attenuatur.  Ve-  n 

bus  vense  conftituuntur.  rum  pra:cipuead  ejusperfe&ionem  tacit ,  quod/«j*«. 

•j  Trahitw.   Arbitramur  tamen  quoque  venas  trahere,ne  fine  fanguis  modo  attenuatur ,  incalefcit  &:  rarefit  in 

'  deledu  fanguinem  accipiant ,  fed  id  alhcere  que-  corde  ,  modo  iterum  condcnfatur  &  qoafi  con- 
ant  quod  fibi  eft  utiliffimura  ,  pulfione  taraen  ma-  crefcit  in  corporis  habitu.  Nulla  enim  pars  m  cor- 

gis  videuturfanguinem  quam  tra&ione  accipere,  pore  corde  calidior ,  nulla  miuus  cahda  corpons 

quod  ligata:  vena:  mirum  in  modura  tendantur.  habitu  fentitur.  Vnde  quaxiam  quafi  circulatio 

Invenacava  fanguinis quoddam  penarium  eft,  contingit,  non  abfimilisqua  clnmtct fuos  fpiritus 

in  quo  fanguis  in  futuros  ufus  recondatur,  quando  tenuiffimos  reddunt  &  pertedillimos.  qui  enim 
copiofior  eft  quam  qui  cordi  omnis  debeat  fup-  a  calore  attenuatus  eft  fanguis ,  ubi  a  rrigore  con- 

peditari.  deufatur ,  in  ea  poteft  tenuitate  perliftere ,  ncc  ad 
Atque  hse  omnes  caufae  motus  oaturalis  fangui-  pnftinam  craffitiem  redit :  a  qua  tenuitate  ad  ma- 

~  F  I  G  i  - 


Vt  Motu  SanHdnit* 


Ixxxj 


F  I  G  V  R  M  EXPLICATIO. 

A .  Vcnx  mfaraka  i  ulg.Tt.-e,  port.<  rami ,  cum  aneriis  mefaraicis. 

B.  Vem  Laclc&  difcunentes  pcr  mefcntcrium  ad  inteftina. 

C.  Mejenteriiportionem :  mia  etiam  nenorum  mefaraicornm  per  eam  diftributio* 

ncm fignat.  . 

D.  Vcntriculi  fundiis. 

E .  Inferiiu  "jentriculi  orifcium  avA*»/  ®«  1'ocatum. 

F.  Inteftinum  dnodenum. 

G.  Iejunum  inteftinum. 

H.  J/<fww  inteftinum. 

I.  Fow    <?rfm*<? fundum  -ventriculi perreptans. 
K.  Omentipars. 

L.  Glandula  in  mefcnteriiprincipio,  quam  Afelliws  Pancreas  appellat ,  trt  j/u  ?vw;j 
"jcnarum  ladearum  non  tam  multijunt,  ut  bic  defignantur. 

M.  Few*  /tf£rV<€  w  ipfis  inteftinis  a  ligatura  intnmefcentes. 

N.  Pirfbfi  Laclex  in  mefenterio  a  ligatura  tumidx. 

O.  VabuU  in  'venis  Lacleis. 

P.  Conftriclio  inteftini Juperna. 

Conftriclio  inteftini  inferna  :  qiabm  cor.ftriclicmbtu  chyhts  in  uenai 
lacleas  exprimitur. 


I  tlUt 

Inumtr.Aas 
tudeftr- 
'txnmo- 
•mCT- 


jorem  tractu  temporis  calore  pervenit ,  in  qua  a 
rrigore  condenfatus  denuo  confervatur ,  atque  ita 
tandem  ad  generationem  vitahum  fpirituum  aptif- 
limus  evadit. 

Hunc  oh  finem  fanguis  in  orbem  movetur ;  fed 
annonis  pra:terea  alicubi  alium  motum  habet  ? 
E  minimis  Arteriolis  ianguis  recta  in  carnem  de- 
fertur  ,  ut  humorem  innominatum,rorem,gluten, 
cambium  conftituat :  nec  remeat  unde  venit  ;  ne 
transrluens  per  carnem  faDguis ,  humores  hos  ag- 
glutinari  partibus  impediviflet  &  aflimilari. 

Fluit  hic  autem  quandoque  prxcipue  ,  quod 
ex  arteriobs  in  carnem  pellatur:  Et  non  raro  quo- 
que  praxipua  caufa  movens  attraCtio  eft:  Etenim 
non  iine  tracliooe  ofla  ad  fui  outritiooem  craffio- 
rem  accipere  humoris  partem  poilent,&  reliquam 
tenuiorem  humoris  partem  ad  fui  nutritionem  m- 
eptam  in  valis  relinquere. 
>-  Suut  quoque  qui  arbitrantor  fangQmcni  e  ccr- 
de  delatum  retrorfum  cedere  &  per  arterias  de- 
nuo  ad  cor  redire.  Quod  illis  ideo  videtur  fta- 
tuendum  ,  ut  caufa  dari  mechanica  poflit ,  qua 
cordis  in  onficio  arteriarum  valvulse ,  decidant  & 
occludantur.  Nos  equidem  prjeclarura  femper 
Erafiftrati  inftitutum  azftimavimus ,  omuia  qux  in 
corpore  noftro  contingunt  Mechaoice  explicare, 
fed  divinam  fapieudam  fua  metiri  temerarium  ju- 
dicamus.  Eas  vero  machinas  effe  ftatueudas  quas 
evidens  rano  &  potiffimum  fenfus  oftendant.  Hic 
contra  fenfus  obfervant  a  corde  non  ad  cor  per 
arterias  languinem  moveri ;  &  in  raro  languido- 
que  pulfu  non  ulnmo  arteriam  qua  cordinecti- 
tur,  ut  rierideberet ,  ied  primo  intumefcere.  Val- 
vulas  qucque  a  remeante  fanguine  non  occludi, 
hoc  videmur  indicium  habere  ,  quod  fi  arteria 
duobusdigitis  a  ccrde  ligetur ,  &  ea  iuterligatu- 
ram  valvulafque  ita  aperiatur  ut  hbere  exire  fan- 
guis  poilit,quare  nec  cedere  retrcrfum,  nec  re- 
raeare  ;  valvuke  tamen  aliquoties  bene  conftrin- 


i  metw. 
etdn- 


St:  m  tBtimi 

Um. 


gantur ,  cor  ordinate  raoveatur ,  &  non  nifi  in  fua 
conftrictione  fanguinem  eflundat.  Quamobrenj 
fi  ulla  hic  nobis  eiigenda  eflet  machinatio  com- 
munem  admitteremus  opinionem  ,  qux  ut  cordis 
ita  &  occlufiooem  valvularum  ,  contraCtione  fi- 
brarum  fieri  aflerit.  Eaquippe  fibrarum  in  corde 
contractio  paffim  obvia  m  confpectum  prodit. 

Alia  veroratioue  fanguinem  naturaliter  re&a 
moveri  per  venasacorde  ,  perarterias  cor  ver- 
fus,nullum  equidem  habemus  indicium.  Ingau- 
dio  quidem  humores  extrorfum  vergunt ;  fed  id 
poteft  per  arterias  tantum  contingere.  Et  in  tri- 
ftitia  humores  poflunt  introrfura  per  venas  tan- 
tummoveri:  &  omnino debent,  quod  cumpul- 
fus  noncefletin  hoc  arTe&u ,  puliu  autem  con- 
tinuoaliquid  per  artenas  extrorfum  eat ,  difficilli- 
me  poflet  aliquid  per  arterias  introrfum  &  ad  cor 
moveri. 

Prxter  naturam  tamen  humores  alium  quam  Stip"tern+. 
quem  nunc  defcripfimus  motura  habent,  dum 
humores  levitate  iua ,  vel  alio  impetu  furfum  ver- 
gunt,  velgravitate  fua  deorfura  defcendunt,  ut 
in  varicofiseft  mauifeftum.  Occlufa  quoqueea 
via  qua  folebant  moveri ,  aliam  qusrere  cogun- 
tur.  Itain  Anate  aliquoties  in  valis  pe&oris  va- 
riegatum  fangumem  vidimus  fubcandidum  alium, 
alium  rubentem  ,  qui  conftricla  arteria  ad  cor  & 
a  corde  movebatur  fecundum  arterix  latus  diver- 
fum :  is  tamen  motus  non  diu  duravit,  nec  eo  mo- 
tu  unquam  fanguis  cor  ingreflus  eft. 

Atque  his ,  praeftahtiflime  Bartholme,  me  tibi  ar- 
bitror  de  motu  fanguinis  refpondifle.  In  quem  in- 
quifivi  fcrupulofius ,  quo  melius  humorum  natu- 
ram  &  eorum  derluxum  ccgnofccrem  :  a quo  hu- 
morum  fluxu  innumeri  morbi  oriuntur.  Credidi 
quoque  mepofle  exactius  intelligere  quoraodo 
bonus  malufve  fanguisgeneraretur,ii  cognitx  mi- 
hiea:  parteseflent  aquibus  tranfiens  huraor  im- 
mutaretur.  Putavi  quoque  rae  melius  judicatu- 

L  i  rum, 


Ixxxij  Iohannes 
rum  ,  quomodo  plurimi  morbi  curari  debeant,  fi 
cognitum  habercm  cujus  venae  incifio  hasillafve 
potius  evacuaretpartes,  &  quas  pertranfire  par- 
tesremedium  debeat  antequam  ad  affeclampar- 
tem  queat  pervenire?  Occurrebantque innumera 
per  totam  medicinam  diffufaj  pulfuum  do&rina , 
tebrium,  inflammationum,  obftru&ionumque  ge- 
neratio  &  cura ,  aliaque  ob  qua*  defideravi  hunc 
fanguinis  motum  cognitum  habere. 

Experimenta  autemquibusinhanc  opinionem 
veni ,  ita  evidentia  funt ,  ut  non  dubitem  afltrere 
Medicos  do&os  cordatofque  impofterum  hunc 
fanguinis  motum  elTe  admiffuros :  in  caufis  tamen 
nonnullis  hujus  motus  quibufdamque  circumftan- 
tiis  non  eum  poifum  confenfum  polliceri :  quot- 


quot  enim  homines  fumus ,  judicii  quadam  difpa- 
ritatc  facile  in  diverfas  fenteutias  imus. 

De  fideautem  experimentorum  dubitare  Bar- 
tholinc  nonpotesqui  eorumnon  parvam  partem 
ipfe  vidifti :  adfuerunt  autem  faepiflime  Medicinae 
Doctores  dociiflimi  tibi  non  ignoti  Francifcu*  Syl- 
•viut,  loannes  van  Horn ,  Ahafvcrui  Schmitnerui  in  dif- 
fe&ionibus  accuratiffimi  j  &  viri  folidae  eruditio- 
nis  Francifcus  van  der  Schagen,  &  Antoniui  Vockefiaert: 
nec  adfuere  tantum ,  verurn  ad  facienda  expe- 
rimenta  &  manum  &  confilia  contulere  ,  quibus 
hoc  nornine  plurimum  debeo.  His  vale  ,  orna- 
tiflime  Bartheltne  ,  &  me  ama.  Dabara  Lugdu- 
ni  Batavorum  ,  x  Kalendarum  O&obris  Anno 
cId  Id  cxl. 


ALTERA  EPISTOLA 

D  E 

MOTV  SANGVINIS, 

AD  EVNDEM. 


Jteratt  Jcri- 
ptionti  oua- 
f». 


Ohje&ienum 
folutie. 


ln  vensfecJio- 
ne  Venam  X 
ligaiuratu- 
ntere. 


non  pr&  dolo- 


toon  a  coarBet- 
tione  vim ; 


A  Scriptorum  fortuna  eft ,  ut 
etiam  cum  nolunt  porro  fcri- 
bere  cogantur :  &  Adverfariis 
fuis  refpondere,  nifi  aut  fibi, 
aut  cauflas  quamagunt,  ma- 
lint  deelTe.  Mihi  certe  plane 
aliis  intento  Vir  quidam  Docitu 
hsec  voluit  extorquere.  Quas  enim  antea  vellica- 
verat  Thefes  de  motu  fanguinis ,  hifce  diebus  pe- 
culiari  fcripto  conatus  eft  refutare.  In  eo  fcripto 
non  pauca  ingeniofa  funt  &  docla :  verum  id  in 
au&ore  defidero  quod  in  Albutio  Rhetore  Ve- 
teres ,  qui  de  omni  caufa  dicere  cupiebat ,  non 
quidquid  debebat  dici  ,  fed  quidquid  poterat. 
Eum  quoque  fanguinis  motum  qui  in  vivorum 
animalium  diiTeciionibus  evidens  eft,  nunquam 
couatus  eftobfervare:  prorfus  quafi  certius  res 
animo  concipi,  quam  oculis  poffet  videri.  Verum 
haec  aliaque  Thefium  auctori  Rogerio  Drakc  curan- 
da  relinquo ,  nunc  apud  Londinenfes  Medicinae 
Do&ori  acuti  ingenii  &  folidse  eruditionis:  Ego 
ea  tantum  fedtaturus  fum,  quae  motui  fanguinisin 
orbem  obfutura  videbuntur.  Etprimo  quidnam 
hic  nos  doceat  vensefeciio,  de  qua  digna  confide- 
ratu  l  ir  Doclm  annotavit. 

Venam  fecaturus  Chirurgus  vinculum  brachio 
injicit  quo  vena  in  tumorem  attollatur.  In  tu- 
morem  attollitur  vena ,  non  quae  citra  ligaturam 
cordi  propinqua ,  fed  quas  ultra  ligaturam  a  corde 
eft  remota.  Ejus  autem  tumoris  caufa,non  eft  do- 
lor,  quovinculo  conftri&a  pars  afficitur :  dolor 
enim  faspe  exiguus  aut  fere  nullus  eft  in  parte  quse 
ligatur.  Et  vellicatione ,  combuftioneve  acriori 
dolore  affectum  brachium,  minus  plaerumque  tu- 
mentes  venas,  quam  a  fimpliciligatura,  habet. 

Neque  verofimilius  eft  venas  intumefcere  a  Ii- 
gatura ,  quod  per  venas  ad  ligaturam  anguftiores, 
copiofior  fauguis  &  celerius  ab  hepate  feratur  j  ut 
circa  pontes  alibive  arclata  flumina  rapidius  la- 
buntur.  Fluminis  enim  defluens  aqua  circa  angu- 


ftum  locum  colledla  evidenter  in  tumorem  attol- 
litur ,  a  quo  decidens  celerius  vadit.  Ligato  vero 
brachio  contrarium  evenit  ■,  non  enimhepati  pro- 
pinquiores  vense  a  quibus  fanguis  veniret ,  led  ab 
hepate  remotiores  magis  diftenduntur. 

Quare  reliquum  eft  ,  venas  ultra  ligaturam  tu-  Sed^tulfm 
mere  ,  quod  fanguinis  a  minoribus  venis  ad  cor  i^t^tu 
redeuntis  motus  ligatura  fiftatur,  ibique  colle&us 
venam  diftendat.  Sed  quo  hac  de  re  efTe  denuo 
certus  pofTem ,  in  vivis  animalibus  ramum  jugula- 
rem  cruralemque  filo  conftrinxi  arc-tilTime  ,  ut  ni- 
hil  fanguinis  transflueret;  aperui  autem  eam  venae 
partem  quae  a  corde  remotior  effet,  &  fanguinem 
copiofe,  celeriter  &  vehementer  effudit.  Mox 
vinculum  laxavi  &  venam  difTecui  per  raedium, 
parfque  ejusacorde  remotior  furfum  e  corpore 
extradta,  continuo  &  celeriter  fanguinem  dedit : 
interea  dum  venae  pars  cordi  propinquior  j  nonni- 
hil  elevata  ne  prae  dolore  feconcutiens  aoimal 
facile  expriraeret  fanguinera  j  primo  parum ,  mox 
nihil  fanguinis  largiretur.  Vnde  mihi  videbatur 
evidens  e  venis  remotioribus  fanguinem  ad  cordi 
propinquiores  venire ,  nec  e  majoribus  ad  raino- 
res  j  nifi  forte  data  via  aliquid  vicinifanguinis  ela- 
beretur.  Tantundem  in  venae  fedtione  brachii 
unufquifque  fitcile  poteft  experiri :  fi  enim  fangui- 
nem  qui  fupra  ligaturam  eft  furfum  digito  adi- 
gat,  ut  venainanita  videatur,  nonminus  tamen 
fanguinem  infra  Iigaturam  videbit  effluerej  qui 
perramum  fuperiorem  jaminanitum  non  potuit 
venifle. 

Sed  fi  ita  vena  a  fanguine  diftenditur ,  qui  a  mi-  xqut*Ug 
noribus  venis  ad  cor  movetur,  Quomodo  a  liga-  ^j*^ 
tura  poteft  arteria  diftendi ,  quam  diftentam  non  Gaienns 
pauci  praeftantes  Medici  referunt  fuiffe  provena  Meth,c*p 
difTectam  ?  Sane  a  ligatura  non  intumefcit  arte- 
ria,nifi  qua  cor  refpicit,  remotiori  vero  parte  con« 
cidit  aliquantum  &  imminuitur,  ut  in  vivorura 
difleclionibus  centies  &  amplius  fum  expertus.  A 
ligatura  autem  remotiorem  diftendi  arteriam  non 

plane 


T>e  Motn  Smmunii.  lxxxiij 

plane  authores  voluifle  arbitror,  verum  id  tantum  celeriufquc  omnis  liquor ,  in  quo  nihil  eft  quod 

intendifle,  ubi  vena  non  apparet  quas  fecanda  eft,  adigere  debet  &  propellere.  Lt  iniuper  hic  ab 

tadtu  explorandum  Iocum  efle  ,  ubi  ea  poilit  late-  evacuatis  venis  fanguis,  magis  quam  a  repletis 

re ;  &  e  tovea,  motu  tumoreque  fanguinis  eum  in-  trahitur. 

veniendum  :  tactu  autem  invento  apparenteve      E  vena  autem  fe&a  cubiti  copiofior  fanguis,  e,  (e-,, r,cr  > 

tumore,ncnftatimjudicandumihi  veuam  fubefie;  quam  emanu  rJuit ,  quod  omnisille  fanguisqui 

pcfle  enim  fubeiTe  arteriam  quse  nimia  ligatura  per  omnes  anaftomofes  cubiti  manufque  ad  venas 

pullum  amiferit,  quasque  ob  tunicarum  cralluiem  venit ,  per  venas  cubiri  debcat  redire ;  pcr  manus 

non  plane  concidens ,  tumorem  &  quafi  inflatio-  autem  venas  parcior,  &  is  tantum  qui  per  Auaito- 

ncm  mentiatur.  mofes  manus  venit. 
idhtabtu       Verum  inluper  fi  a  fanguine  ad  cor  redeunte  in-      E  vulnerata  quidem  arteria  ,  fanguis  continuo  £o~e 

55£T<j«r"  tumefcit  vcna,  cur  vinculo  ut  fupra  ita  quoque  in-  effluit  etiamfi  non  ligctur.  Verum  id  accidit  quod  ',TV^uZ^ 

fBvmu,&  fra  fccandam  venam  injeclo  ,  vena  tamen  intu-  fanguisperartenasvchemcntius.quamper  venas 

mefcit  &;  difleda  fanguinem  rundit?  quifanguis  feratur.-qua  vehementiaarteriamreplet.tunicam 

ex  inrerioribus  objecto  vinculo  non  videtur  polfe  attolht  &:  diftendit ,  &:  ea  fi  aperta  fit  necelTano 

venire.  Verum  enimvero  id  non  femper  accidit,  impetn  elabitur. 

fed  aliquando  tantum  ;  quando  certo  iutervallo      EfeCta  vena  ubi  fatis  fanguiniseffluxit ,  eum  fi-  zu^oumU{m- 

brachium  ligatur.  atque  tum  eum  fanguinem  ve-  ftimus  fublato  vinculo,  quod  viapriftma  jam  iibe-  j^'^1^ 

nx  majores,  loco  intra  duas  ligaturas  medio,e  mi-  raiterum  queatfanguis  dcferri.  Sin  vero  accidat 

noribus  venis  accipiunt ,  qux  minores  vense  eum  utcolledto  circa  Iigaturam  fanguini nimis co;  io-  £jr 

e  minoribus  habent  arteriis ,  qux  Anaftomofi  mi-  fo  ,  vena:  celerera  ncqueant  tranfitum  largiri ;  aut 

noribus  venis  junguntur.  Revera  autem  illum  fan-  ita  vulnus  amplum  inflictum  fit ,  utillac  qua  con- 

guinem  qui  intra  duas  ligaturaseffluit,Anaftomofi  clufus  antea  deferebatur  languis,  jam  rectaqueat 

ex  arteriis  venire ,  id  indicio  eft  ,  quod  is  majori  elabi,  nonnunquam  laxato  \inculo  languis  nvulo- 

impetu  &  calidior  effluat ,  ac  facilius  citiufque  ad  fe  effertur. 

ejus  effluxum  Lipothymia  fequatur.  Atque  hac      Quem  ut  fiftant  plane  noftri  Chirurgi  hodie 

ligatura  utifoleo  ubi  fpirituofum  ferventemque  nonraro,  paulo  infra  vulnus  venam  comprimunt 

fanguinem  eife  in  vitio  iudicia  habeo  ,  jubeoque  atque  ita  fanguinem  fiftunt;  ne  fi  fupra  vulnus 

Chirurgum  lllas  Anaftomofes  Iigatura  quserere:  comprimant ,  ftatim  in  vulnere  retentus  fanguis 

fupra  enim  Anaftomofin  injecta  fiftit  languinis  concrefcat  &  venas  confolidationem  remoretur. 

motum  ;  infra  vero  non  remoratur  eum  ,  fedcali-  Hac  autem  ratione  fifti  polTe  fanguinem  qui  ne-  s,ft,tur*a. 

dior  fanguis  ad  xgri  ta&um  exilit.  gant ,  nefcio  ubi  illi  debeant  fidem  mereri ,  qui  in  '^^"'^ 

«Vtirfw  vt-     Se&a  vena  fanguineque  effluente  quando  fan-  re  obvia  nobis  audent  imponere.  Cum  autem  is  lu^to. 

Ju.  guis  minus  copiole  quam  antea  ,  aut  ab  initio  non  fanguis  inferiori  parte  comprefla  fiftatur ,  fiquet 

ni         fatis  confertim  fluit ,  ligaturam  laxamusquo  fau-  fane  eum  ex  inferioribus  veniile. 

guis  uberius  effluar.  Laxari  autemnon  videtur      Sin  vero  contingat,  non  in  vensefe&ione  qui-  *>'M«?«<». 

ligatura  quofanguis  pervenas  abhepate  veniat.  dem,  fed  alio  infortunio,  venam  vulnerari  ut  fan-  £n  iZT. 

Etiamfi  enimnihil  autminimura  fanguinis  fupra  guis  fifti  nequeat ,  vena  tranfverfim  difcinditur:  &iu4,e- 

ligaturam,  imo  fovea  aliqua  in  vena  appareat,pro-  unde  ,  cum  non  amplius  ut  antea  tendarur  vena, 

moveri  tamen  laxatione  vinculi  fanguinis effluxus  furfum  &  deorfum  difciflfe  partes  in  carnem  tra- 

videbitur,  quiex  inani  vena  non  poteft  veuifiTe.  huntur ,  aqua  carne  compnmuntur  occluduntur- 

Verum  poteft  laxato  vinculo  melius  fanguisper  que  vensofcula,  idque  tanto  lacilius  quod  per 

arterias  defcendere  &  ex  iis  venas  intrare ;  quod  vicinas  venas  tenfas  patulafque  moveri  fanguis  his 

arteria:  a  ligatura  comprefla:,  laxatione  vinculi  occlufis  poflit.  quare  &  eam  ob  caufam  difciffa 

liberioresevadant.  Arteriasautemligato  brachio  minori  arteria  tranfverfim,  hxmorrhagia  aut  in- 

faspe  non  fatis  liberas  Iigati  teftabuntur ,  qui  arte-  flammatio  non  fuccedit. 

rias  faspe  pulfum  ad  ligaturam  perfentifcunt,quem      Qu£  cum  ita  fint ,  omnibus  arbitror  Iiquere  ea 

fenfum  comprefla  adfert  artcria  ubi  ad  carnem  qua:  in  venxfectione  accidunt ,  aut  comprobare 

allidit.  Et  Medicus  fi  exploret ,  fxpe  minorera  circularem  fanguinis  motura  ,  aut  ei  faltem  non 

pulfura  in  ligato  brachioquam  in  libero  perfen-  refragari. 

tiet.  Teftanque  pofllim ,  mealiquoties  cum  vin-      Sed  cumaliaquoquenobisobjiciantur,  excu-  tmmtm 

culum  laxaretur  digitum  carpo  applicuiiTe  ,  &  tienda  &  ea  funt.  Et  quidem  quod  fanguinem  per  1ZZmmMC. 

animadvertifle,  ubi  a  laxatione  vinculi  fanguis  co-  venas  non  ex  arteriis ,  fed  proxime  ab  hepate  ve-  JJJ***' 

piofiorefflueret,pulfumfactumeflemajorem.  nire  eo  comprobant ,  quod  partes  quaedam  fan- 

e**rt  upio-      At  fi  is  fanguis  qui  fedta  vena  effluit ,  ex  arteriis  guinem  accipiant,  &  ab  arfluxu  fanguinis  tumores 

in  venas  veniat '  quomodo is poteft  copiofus edu-  patiantur  qua:  arterias non  habent.inter  quas  pleu- 

ci>  omnes  enim  arteris  pulfant  aequaliter ,  quare  ram  numcrant.  Verum  non  fequitur  li  partes  ar- 

&  videntur  eadcm  menfura  fanguinem  venis  lar-  terias  non  habent  ,  earum  venas  fangutnem  ab 

giri:  fi  autem  reliqua:  arteria:  tantumfuis  venis,  hepate,  non  vero  alibi  abarteriis  accepifle.  ut 

quantum  arterix  brachii  tnbuunt  &  educitur ,  an  enim  diximus  ianguinem  ex  artents  melentencis 

non  citocor  omni  fanguine  deftituetur  ?  nullum  cceliacifque  vena^  mefentencas  fplenicafque  in- 

Pig.hxriij.  certe  periculum  eft.  tara  cito  enimdiximus  fan-  trareper  quasin  hepar  teranrur:  ita  &  aliae  venae 

guinem  ad  cor  venire,  quam  ab  eo  pellitur.  accipere  ianguinem  ab  arteriis  poiTent ,  quem  in 

Nonarbitrer  tamen  ianguinem  sequaliter  om-  parrem  ab  artenis  remotiorcm  poflent  dcferre. 

nes  venas  intrare ,  etiamii  a:qualiter  arterix  pulfa-  Nulla  tamen  corporis  pars  juftx  molis  cft  ,  m  qua 

revideantur:  in  locum  enim  vacuum  facilius  fluit  Anitomici  confpicuas  arterias  non  fic  vereagno- 

Ll  2  ^aac' 


Ixxxiiij  Iohannes  WaLus 

fcant.  Et  infinitx  adhuc  illos  latuere  ,  quod  mini-  cor  fanguinem  per  arterias  propellit.  Vltra  ligatn- 
mx  arteris  per  carnes  difperfas  unicam  tantum  ram  quippeaperta  arteriafanguis  tantum  gutta- 
tunicam  ut  venx  habeant.  Imo  in  ipfo  hcpate,tot  tim  emittitur.  Eaautem  quxinter  hoseftdiffe- 
rami  arterix  cceliacx  funt ,  quot  funt  rami  venx  rentia,poteft  &  dcbet  a  majori  minorive  calore  & 
portce,  &  totidem  quoquefunt  rami  du&us  cho-  fpirituum  copia  provenire  ,  prout  magis  minulvc 
lidochi.  qux  omnia  ha&cnus  ab  Anatomicis  pro  a  foco  &  corde  eft  remotus.  multum  cnim  differt 
venis  portx  habitas  funt ,  quod  communi  tunicx  fanguis  prope  cor  ab  eo  qui  in  minimis  arteriolis 
tria  illa  vaforum  genera  in  hepate  includantur.  invenitur ,  quem  pofifis  difficulter  ab  eo  qui  in  mi- 
Saltem  nemo  pleurx  arterias  denegabit  qui  vivi  nimis  venis  eft  diftinguere.  Et  minorcs  venx  ra- 
animalis  thoracem  unquam  vidit  aperiri  ;  folet  riorem  calidioremque  fanguinem  quam  majores 
enira  dum  diffecatur  is ,  e  plcurx  arteriis  fauguis  habcnt :  quod  unufquifque  facile  in  venazfeclione 
exilirc.  pedis  manufque  potcft  experiri.  Imo  fi  duplici  li-  Fag.  lxxiiij 

Ligatumr.r,*-     Porro  probant  ex  arteriis fanguinem  venas non  gatura  vensefectio  ,  utjam  diximus,  inftituatur, 

cHumqutr*  jntrare  (  quod  Iigato  brachio  ita  tamen  ut  pulfent  calidior  quam  fimplici  exibit. 

Immmfam*  arterice ,  infra ligaturam  brachiumin  iramenlam  E  minpribus  autcmvenis,  admajores  fangui-  Mmflnm^ 
"uandvnon  molem  non  diftcndatur ;  in  eam  autcm  molera  \i-  nem  non  ire  probare  menftruis  conantur ,  qux  il-  "  ZZdTcoi- 
tntmujm*  deturdiftendi  debere.fiob  ligaturam  nihilad  ma-  lorum  judicio  intcgro  menfein  venis  circa  ute-  &««ri 
jorcs  venas  poflit  refluere ,  &  fingulis  conftri&io-  rum  colliguntur ;  &  fi  ab  utcro  in  caput  feran- 
nibus  aliquid  in  venas  inforiores  artcriae  propel-  tur ,  ea  venam  cavam  &  cor  putant  non  tranfire. 
lant :  quales  arterice  conftridtiones  plures  una  ho-  Verum  communis  &  vera  opinio  cft,circa  tempus 
racjuam  ter  milleobeuntur.  Verum  enimverofie-  confueti  effluxus,  mcnttrua  dcmum  ad  uterum 
ri  poteft  inillam  molcm  brachium  ligatum  non  moveri,  aquo  humorura  motu  lumborum  Iate- 
iutumefcere,quod  venx  prorfusnon  fmtocclufx,  rifque  dolores  eo  tempore  fereoriuntur.  Et  com- 
&  fubligatura  per  aliquos  cuniculos  latebrafve  pcrtum  habeo.fi  circaterapusmenftruifluxuscor- 
fanguis  ad  majores  venas  poflit  remeare :  ut  fafcia  dis  arteriarumque  pulfus  major  fieri  poflit,  men- 
repellentc  conftri&am  admodum  partem  ad  plu-  ftrua  melius  promovcri ,  quod  pcr  arterias  vehe- 
rcs  menfes  annofve  uutriri  tamen  atransfluente  mentius  fanguis  in  uterum  pellatur.  Potefttamen 
fanguine  vidcmus.  fieri  quoquc  potcft  tam  narum  contingcre  ,  menftrua  colligi  &  ca  obftructionem 
fanguinis  per  arterias  ligati  brachii  impelli ,  quod  in  utero  faccrc  ,  neque  tura  ad  majores  vcnas  im- 
non  nifi  longiori  tempore  id  admodum  queat  dif-  pedito  eo  motu  fanguincm  rcdire :  verum  id  prx- 
tendere.  isenim  tantumirapellitur  fanguis,  dif-  ter  naturam  eft. 

tentisaplenitudinc  venis ,  qui  in  arteriis  a  ligatura      Vbi  autem  menftrua  ex  utcroin  caput  feruntur,  Quomodoex 
ufque  ad  manum  eft:  quienim  fupra  ligaturam  incommoda  non  eft  via,pcr  venara  cavam,  cor  8c  "^7/T^«/ 
eft  per  auaftomofes  liberas  melius  poteft  venas  in-  aortx  arterix  ramum  afccndentem.  Et  revera  ea 
trare.  imo  fieri  poffet  cum  diftentx  venx  non  ara-  per  cor  ire ,  vidcntur  palpitationes  levefque  lipo- 
plius  fanguinem  in  fe  pelli  ab  arteriis  permittant,  thymix  indicare ,  qux  fuppreffa  folent  menftrua 
fifti  arteriarum  pulfum  aut  fanguinemfurfum  re-  comitari. 

gurgitare  &  per  anaftomofes  fupra  ligaturam  vc-      Sed  ?u  non  videri  debet  periculofum  futurum,  §uomodotu. 
nas  intrare :  quale  quid  nos  in  Auate  vidiffe  retu-  fi  omnis  qui  in  corpore  noftro  pravus  humor  fem-  *frh™"£„ 
Pag.lxxxj.   limus.  Nifi  aliquid  horum  eveniat ,  a  ligatura  in-  per  cor  penctraie  &  tranfire  debeat.Verum  fcien-  r« ,  »«»«*. 

tumefcet  prorfus  brachium  ,  &  calidi  innati  a  co-  dum  eft ,  ita  corpus  noftrum  conditum  ,  ut  nobis  ^X*wr!" 
pia  impulfi  fanguinis  fuffocatio  fequetur.  Sxpe  fanis  fit  commodiflimum,non  ut  nobis  xgrotanti- 
enimmihi  aliifque  fupracarpumbrachium  ligavi,  bus.  Deinde  &  huraor  qui  ab  obftructione  pu- 
&  vidivenas  lemper  diftendi  ,  intumefcere  ali-  trefcit  &  pcflimuseft  hucnon  venit,quod  obftru- 
quantulum  carnem  &  rubere,  Arterias  fxpiflime,  cta  via  impediatur.  Neque  cor  ita  imbecillum 
non  tamen  femper ,  fenfim  minorera  pulfum  edi-  eft,  ut  ab  humore  pravo ,  qui  Iongas  ibi  moras  non 
difle ,  imo  &;  aliquando  iutermififle  j  mox  ligatx  trahit,ftatim  corrumpatur :  obfervarunt  enim  ma- 
manus  rubrum  colorem  in  lividum  mutatum  efle ;  gni  illi  viri  Gaknm ,  Holhim ,  Lauremius  pus  empy-  6.  i0c.  aff. 
quare  ilico  ligaturam  diflblvi ,  exterritus  hoc  ex-  icorum  aliofque  acres  8c  fcetidos  humores  critice  J»P-  *  ^ 
emplo.  Rufticocuidam  vulneratoinbrachioin-  &  fine  gravibus  fymptcmatibus  ,  per  finiftrum  car.hb'.*. 
terno  circa  cubitum  ,  cura  pagi  Chirurgus  fiftere  cordis  ventriculumtranfire.  Etid  non  raroquo-  ifjjf'/'AMt. 
fanguinem  non  poflet ,  brachium  circa  vulnus  ar-  quein  coramodum  xgriaccidit,  quibus  pravus  cap.u.  qu*ft. 
ctiffimo  vinculo  conftrinxit ,  unde  fecutaeftin-  ille  humorper  cor  tranfiens ,  cordisvi  fxpe  do-  li' 
gens  inflammatio  inferioris  brachii,  &  is  tumor,ut  matur. 

pro  digitorum  nodis  altx  fovex  confpicerentur,      Cxtera  qux  objiciunt  hujus  motus  caufas  tan-  objeawna 
intraque  ododecim  horas  inferioris  brachii  gan-  tum  fpeclant ,  aut  quafdam  circumftantias ,  in  qui-  ^2nu«? 
grxna  &  Sphacelus.  quodEwaldoScrevelioMa-  bus  folet  liberior  efle  diflenfus.  Videaraus  tamen 
ximo  Medico&  me  prxfente,  ab  ExpertiflSmo  &ea  breviter  an,  aliquod  pondus  habeant,  quo 
Chirurgo  Chriftiano  Regio  fuit  amputatum.         noftram  fenteutiam  queant  onerare. 
Quomdotf      Objiciunt  prxterea  ,  fi  venofus  fanguis  ex  arte-      Sanguinem  afferunt  fingulis  conftricl:ionibus  Smilimfl& 
fa^TblT.  rns  venit »  quomodo  arteriofus  fanguis  plurimum  nec  femiunciis,nec  drachmis,  nec  fcrupuii:  ex  hu-  qummmfi' 
teriofodife.   poteft  a  venofo  differre  ?  Verum  fciendum  eft  mano  corde  propelIi,tribusde  caufis:  Primo  quod  ^KSft 
eum  minus  avenofo  difcrepare  quam  plxrique  fanguisisnimis  fpirituofusfit.  Verura  jam  oftendi-  ttiutnr. 
arbitrantur ,  qui  ex  impetu  exilientis  arteriofi  fan-  mus  minus  eum  efle  fpirituofum  quam  vulgo  fo- 
guinis  copiam  in  eo  fpirituum  &  fummam  rarita-  lent  arbitrari.  Secundo  quod  valvulse  cordis  exiles 
tem  colligunt:  cum  is  faltus  ab  impetu  veniat  quo  tantum  rimas  aganr,  moxque  iterum  occludantur. 

Quod 


De  Motu  SaHfiunis.  Ixxxv 


Quod  cxperientise  quoque  non  confentic.  rcfe-  magni  hujus  opinionis  principcs,co  fc  id  probatu- 

cta  emm  arteria  a  corde  magni  fatis  fanguinis  radii  ros  arbitrantur  ,  quoddum  fitgemus ,  omnes  ven*  no~ 

ecorde  emittuntur.  Tertio  quod  arteria;  nimis  Jlri  corporis  contrabantur  &  vtx  appareant ,  cum.iutem 

plena?  fint  quam  ,  qua:  fauguiuis  queant  femiun-  poftea  txcalefcimui  adeo  turgefcant ,  ttt  fangttts  in  ttscon- 

ciam  ,  drachmam  aut  lcrupulum  admittere.  Ve-  tentus  decuplo plus  fpatit  qu.im prius  occupare  vtdeatur. 
rum  id  nimis  inconfiderare  eft  alTertum;nam  con-      Equidem  ego  lta  exiftimo  atque  lta  animum  in- 

ftnngente  fecordeomnes  totius  corporis  arterije  duco  meum  ,  cura  tam  fedulo  jam  aliquotics, 

dilarantur  ,  idque  undique  ,  ut  non  raro  tacru  de-  hanc  fanguinis  rarefactionem  pcrluadere  publicc 

prehendi ,  dum  nudatam  artenam  digitis  contine-  fint  conati;  &  vivorum  animalium  corda  diflc- 

rem.  Quis  jamdicatomnestotius  corporis  arte-  cuerint,  infpexcrint  ,  nec  aufi  hactenus  rucrint 

rias  di!atatas,pra;tcr  eum  quem  habuerunt  faogui-  afTerere  eam  fc  rarefaCtioucm  fanguinis  in  corde 

,    nem,infuperejus  fcrupulum,  drachmam,  imofe-  fenlifle  ;  eos  rcvera  talem  fanguinis  rarefa&io- 

miunciatn  non  admittere  r  nem  in  corde  animadvcrtcre  non  potuiile,  qua- 

jfeS-     Negant  quoque  in  fcetu  e  vena  cava  per  vafa  lem  hic  volunt  conftituere  :  qualem  revera  non 

f«b  ssHgui-  cordis  unita  fanguinem  arteriam  aortam  intrare,  efle,  eiquiparum  vivorum  fectioni  afiuetuseft, 

rtmtf'1'  indequc  exarteriis  umbilicalibus  ingredi  venam  videre  per  quam  promptum  fuerit.  Quamobrem 

umbilicalem  &c  per  eam  ad  corremeare:  quod  in-  licet  probari  pollet  eam  rarefactionem  fanguinis 

figne  fecuturum  abfurdum  putent,unicam  venam  quandoque  pra;ter  naturam  contingerc  ,  non  ta- 

fanguinem  maternum  vehere,  &  fimul  tantum  men  caula  motus  fecundum  naturam  cordis ,  fan- 

fanguinis  quantum  duse  advexerant  umbilicales  guinis,arteriarumq;  in  eam  ideo  deberet  conferri. 
artena?.  Quafi  vero  nunquam  tiumina  unoalveo      Sed  ncc  fatis  certum  videtur  ineoquod  pro- 

tantum  aqua;  tranfmittant ,  quantum  plura  potue-  ponunt  exempio  ob  rarefadtionem  fanguinem  de- 

runt  brachia  advehere.  Et  hic  vena  umbilicalis  cuplo  plus  fpatiiquam  antea  occupare.Etenim  an 

ubi  unica  eft  multo  major  eftarteria.  Sarpeunica  non  facile  exurgere  ille  exteriorum  venarumtu- 

tantum  eft  arteria ,  aut  gemmx  funt  vena? ;  nt  ve-  mor  poffet ,  quod  cum  antea  prx  frigore  conftri- 

nis  arterix  quam  proxime  rcfpondeant.  In  Erutis,  0.x  veuse  anguftatsque  forent,  non  multum  reci- 

inquit  Fallopius  infignis  Anatomicus ,  gemm£  fem-  pere  fanguinis  poflent,  quare  nec  tumere :  quo  fri- 

per  funt  ven*  atque  gemtnt  arterii  ,  qus.  ufque  ad  umbt-  gore  poftea ,  fimul  &  ccnftri&ione  fublata ;  laxa- 

licum  cum  uracho pcr-jentunt ,  vemquc  ftattm  antequam  tilque  a  calore  venis ,  multum  illae  admittere  fan- 

abdomen  tngredtantnr  in  unarn  coeunt ,  qux  ad portis  je-  guinis  poflent ,  qui  in  eas  a  corde  pcllitur ,  atque 

cinoris pcrttngit ,  utinovibus,  capris  acvaccis  omnibus  ita  tumidx  apparere.  Hancnon  minimamtumo- 

quorum  fcttm  fecui  obfervavi.  Sin  autem  dehttmano  ris  venarum  caufam  efTe  videntur  nos  febricitan- 

facttt  loquuntttr ,  affcro  me  ahquando  gemtn.es  arteri.is  tesdocere,  qui  fi  brachia  exponant  trigori ,  haud 

umbthcales  non  vidiffe  ,fcd  unam  tantum  arteriam  atque  ita  tumefcentes  venas  habent ,  fin  vero  ftragulis 

umcam  vcnam ,  ttna  cum  uracho  ad  timbilicum  afcenden-  arceant  frigus  valde  tumidas ,  qui  tumor  fi  a  rare- 

tes :  ultitcrum  arteria  in  duxs  fctnditur ,  qu.tpofleaad  fa&ione  eftet,  utrobique  propemodum  cfle  xqua- 

Mfmmtxn   vfiis facri latera pcrmeant.  Revera  autem  lllam  vafo-  lis  deberct ,  cum  in  hisrarefacfro  fanguinis  ab  in- 

■cxr»4t.     rum  COrdis  unionem  in  foetu  fa&am  etTe,utilIac  terna caufa proficifcatur. 

fanguis  e  vena  cava  in  aortam  tranfeat ,  videntur      Nec  id  quoque  elTe  indubitatum  arbitramur, 

nobis  animalia  aquatica  Anas ,  Anfer ,  aliaque  do-  ubi  frigemus  primo,  &  poftea  incalefcimu s,  ut  ve- 

cere  squsequod  farpe  fub  aqua  refpirare  &  dilata-  nas  exteriores  ita  &  interiores  tumere.  Ingens 

repulmonem  nequeant ,  quare  nec  illacfangui-  entm  fufpicioeft,  partes  interiores  minusquam 

nem  admittere ,  eas  vaforum  cordis  unioues  adul-  antea  caloris  fanguinifque  pofijdere ,  quod  a  quo 

ta  quoque  habent.  quod  SC  notat  Hanejus  cap.  6.  antea  non  lsdcbantur  frigore ,  obi  ita  incaluimus 

-.e-       Negant  quoque  frequentes  venarum  arteria-  atTumpto  frigido  potu  mirum  in  modum  debili- 

snanAru.   ruraque  anaftomofes ,  aliasefiuxione  congeftio-  tentur.  Sane  ut  interiores  vense  faspe  fanguinis 

iTujicmch   neque  tumoresnonorituros.  Quafi  vero  flumiaa  penarium  funt  in  quo  fanguis  in  tuturos  ulus  re- 

ifS^.  etiamfi  oftium  habeant ,  fi  plus  aqux  deferant,  vi-  condatur ,  ita  &  id  penarium  efte  exteriores  venas 

»«r»n.       cinos  agtos  nequeant  inundare ;  nec  hic  fanguis  potTunt,  atque  tum  turgentes  apparere. 

extravafatus ,  quod  concrefcat ,  pot:ft  facile  in      Hi  iofi  cum  animadverterent  quoque  id  illo-  J^^Jt 

vafa  redire.  Fiunt  prccterea  tumores  quod  obftru-  rum  fententia:  vehementer  orncere,  quod  in  con-  jSfmkf». 

dionefsepeulteriorfanguinioccludaturtranfitus;  ftridione  manifefto  effundi  fanguinem  afferui-  i^J^mtr 

quodque  calore  doloreque  in  carnem  rrahatur.  mus ;  non  illam  eiTe  cordis  conftricl:ionem ,  fed  Pag.Uxn^ 

Illi  autem  tumores  huic  fanguinis  motui  in  or-  etTe  dilatationem  atTerunt :  nos  vero  fpecie  qua- 

bem  potius  favere  videntur  ,  quod  a  frigore ,  con-  dam  delufos  efTe ,  quod  in  noftra  conftri&ione,  in 

tufione  ,  omnique  viae  conftriclione  accidant ,  bafi  tantum  conftriclio  fit ,  at  circa  mucronem 

quodque  aqua  vitx  fimilive  medicamento  fxpe  vera  dilatatio ;  quod  commeutum  cum  viderent 

humor  in  tumoribus  redditus  fluxilior  ,  hoc  motu  alii  fubfiftere  non  poffe,  ne  &  illi  caufam  deterere 

fanguinis  in  venas  rapiatur;  tumorque  citius  quam  viderentur ,  excogitarunt  in  cavitatc  quidem  in- 

repullione,  revulfione,  concoctionc,  dillipatione-  tegri  ventriculi  conftridiouem  efTe  ,  fed  in  foveis 

ve  plane  percuretur.  meatibufque  laterum ,  prxfertim  in  canibus,  eflc 

■V^"        De  Caufi  mctu<  f.inguinis  aliunde  quoque  nobis  extenfionem  quandam  £c  verara  dilatationem. 

difEcultatesobveniuut;  Sc  cum  ucgavcriraus  ita      Sedcerte  non  confpicitur  fuperior  pars  cordis 

.g.ixuuj.  fUDlto  vehementerque  ex  naturx  inftituto  rare-  dilatari  quando  infenor  conftringitur  ;  nih  ubi 

fieri  in  cordc  fanguinem  ,  qui  movcre  cor ,  totius  moriente  animali  ,  ab  lmpulfu  ianguinis  motus 

corporis  faneuinem  ,  &  iplas  arterias  poffit ;  viri  cordis  undofus  cxiftit.  Nec  alia  ddatatio  conftn- 
r          °               r  L  l  3  dtiove 


Ixxxvj  lohannes  WaLus  De  Motu  Chyti. 

ctiove  fovearum,  alia  cavitatis  ventriculorum  po-  Per  vcnas  autem  fanguinem  ad  cor  tantum  vo-  r.t  « sinpju 

teft  obfervari.  Aft  tantum  progreffivus  quidam  luntredire,  quod  impulfus  ad  partesfanguis ,  ut  ™%3m\ 

motus  in  majori  corde  animad vertitur  quod  di!a-  aqua  cornu  inrufa,  regurgitet  furfum,  atque  ita  ad  «</ '«  "fat. 

tatio  conftridtiove  evidenter  a  bafi  incipiat  &  cor  referatur.  verum  jam  indicia  dedi  aut  trahi  Pag.lxi». 

fenfim  ad  mucronem  pergat ,  quamvis  totus  mo-  aut  a  fingulis  venarum  partibus  fanguinem  propel- 

mento  ferme  peragatur.  Et  quo  mihi  plane  con-  li :  prseter  quae  &  hacc  habeo  j  quod  excmpto  e 

ftaret  interius quoque  cor  undiquaque  conftringi,  corpore  corde,  motus  tamen  fanguinis,  ifque  fatis 

praecifo  utriufque  ventriculi  mucrone ,  vivo  canis  celer  in  venis  videatur.  Et  fi  vena  ulla  ,  etiam  la- 

cuniculique  cordi  pollicem  indicemque  digitum  ctea ,  duobus  locis  ligetur  ,  laxata  ea  fola  ligatura 

inferui  j  fenfique  manifefto  cordislatera  digitos  qu2ecordipropinquioreft,dumpartesadhucca- 

ad  cordis  feptum  arque  in  medio3mucrone,ac  bafi  lent ,  femper  chylus  ad  hepar  ,  fanguis  ad  cor  mo- 

premere  :  foveas  autem ,  ad  fenfum  in  majoribus  vebitur :  qui  nec  a  corde  per  arterias ,  nec  ab  in- 

animalibus ,  non  majores  fed  minores  fieri.  Mox  teftinis  per  lacteas ,  objecto  potuit  obice  propel- 

autem  remittente  conftrictione  Iatera  cordis  fu-  li:  necfluiditatefuapotiusfurfumquamdeorfum 

pra  infra  &  in  medio  laxari,  foveafque  evidenter  movererur. 

raajores  pcrfentiri.In  fepto  autem  ipfo  nullus  mo-  Sed  abfolvamus  rcliqua  quae  priores  objiciunt :  noemetuve- 

tus  fentitur  ,  nifi  quod  a  fpiritibus  quaerentibus  putant  fiita  rapide  fanguis  moveretur  ,  venas&  pojfrnfn™ 

exitum  qusedam  quafi  palpitatio  videatur.  Vbi  arterias  commodeuon  poffe  nutriri.  Atcanisfi- 

vero  motus  finiftri  ventriculi  in  moribundis  defi-  tim  fedare  poteft  e  Nilo  bibens  &  fugiens;  hic  au- 

nit,  feptum  dextri  ventriculi  motum  fequitur.  tem  partes  ad  rivum  morantur :  &  quidquid  e  fan- 

Konmdtia-      In  dilatatione  tamen  cordis,  non  in  conftrictio-  guine  traxere  in  fuam  fubftantiam  recondunt,  nc 

TtliZfi '  an~  ne  naturaliter  cffundi  fanguinem  volunt ,  quod  in  a  transfluxu  humoris  eluatur. 

docjuemt*    vivorum  vulnerato  corde  in  dilatatione  cxire  fan-  Sanguini  quoque  non  putant  hunc  motum  pla-  ztsmgw 

fangnuexeat.     .$  con fpjci atur.  £t  hoc  quaudoque  verum  eft ;  ne  utilem  elTe.  Eum  enim,  quia  calore  nativo  ab- 

fed  quod  inde  colligunt  fenfus  ipfi  atteftantur  ve-  undat ,  refpirationc  tranfpirationeque  ventilatur, 

rumnonefle.  Vel  enim  canis  aliudve  animal  ca-  fatis  pofle  confervari.  Araplius  tamen  eum  venti- 

pite  thoraccque  elevato,  demiflb  ventre,  confti-  lari  certum  eft  fi  celeriter  moveatur ,  minimaeque 

tuitur,  atque  ita  cordi  infligitur  vulnus :  in  eo jam,  etiam  ejus  particulse  eo  motu  agitentur.  ita  Lacu- 

cum  fanguis  qui  per  venam  cavam ,  arteriamque  ftris  aqua  e/iamfi  moveatur  leniter  &  fuperna  par- 

venofam  cor  intrat ,  altior  quovis  cordis  vulnere  te  flabellum  admittat,corrumpitur  tamenj  interea 

fit ,  is  fimul  ac  intravit ,  quod  in  dilatationis  ini-  dum  undique  agitata  flumina  manere  faluberrima 

tio  eft,  uon  pulfu  cordis,  led  folummodo  fua  gra-  deprehenduntur. 

vitate  effluit ,  quare  nec  ulla  vi  ut  in  arteriarum  Hax  ea  funt  Prseftantiflime  Bartholine  ,  que 

contingit  pulfu  in  diftans  propellitur.  Sin  vero,  prioribus  adjicienda  cffe  videbantur ,  quo  fatis- 

utfieri  a:quuraeft,canisfupinus,capite  ventreque  fieret  illis  qui  novam  recipere  opinionem  non 

in  eodem  collocetur  plano,  &  vulneratum  cor  di-  poffunt ,  in  qua  obfcuritatis  aliquid  aut  difEcuI- 

gitiserigatur,quamdiucordialiquodroburadeft,  tatis  obfervant  :  quibus  faepe  nec  animus  nec 

fanguinem  quem  accepit  citius  conftridione  in  tempus  eft  penitius  in  eam  exactiufque  inqui- 

diftans  ejicit,  quam  cor  totum  repletum  fit  aut  di-  rendi.  Verura  meo  judicio  neganda  non  funt 

latatum.  ubi  vero  cordis  deficit  robur ,  &  nonnifi  manifefta,  etiamfi  folvere  non  poflemus  quae  funt 

raro  aut  prorfus  non  fe  conftringit,  quia  robuftio-  difEcilia. 

res  funt  auriculse ,  &  eo  tempore  etiamnura  pul-  De  verbis  autem  cavillifve  cum  nemine  un- 

fant ,  quo  cor  plane  defecit.  fanguis  ab  auriculis  quam  libuit  altercari.  Plurima  egregiaque  funt 

propulfus  intrat  cor,  accumulatur,  &  quando  ma-  quibus  illud  impendi  tempus  poffit  -t  quod  &  faepe 

jori  copia  ingreflus  eft  quam  quae  corde  contineri  non  fuppetit  neceffariis.  Quairenti  quoque  deri- 

queat ,  exit  e  vulnere  ;  non  impetu  quodam  ut  ad  fori  fcientiam  ipfa  fefe  abfcondit,  fed  ftudiofo  ve- 

pulfum  efficiendum  foret  necelTe,fed  leni  motu  &  ritatis  obviam  venit  &  fe  praebet  confpiciendam. 
ftillando.  Vt  fenfus  nullum  validum  motum  fan-  Vale  Dodiffime  Bartholine.  ex  Academia  Batava 
guinis  nifi in  cordis conftri&ione  queat  animad-  Leydenfi.  Kalend. Decembris.  cid  xd  gxu 
vertere. 


F  I  N  I  S. 


O    P  V 


N     D     E  X 

I  N 

S     C  V 


L  A 


tomo  primo  adjccSta. 
A  primam ,  B  cohimnam  fecundam  notat, 


A. 


Ctio  in  parte  prae- 
cipuum,  &cur, 
viij.a 

Anatomico  quam 
neceflaria  con- 
fideratu,  xxj.b 
ufum  antccedit, 
tbid. 

quid  ea,  &  quotuplex,  ibid.  &  viiij.  b 
eft  w™e/°v,&  ufus  partium,&  mem- 
bri  &Q\jlxsy  quae  ufu  prior,quae  po- 
fterior ,  ejus  perfe&io  duo  ln  parte 


requint, 


xxvij.b 


Adeps  Mefenterii ,  ejus  generatio ,  ufus 
comraunis,  in  pennatis,  vj.a 
Alf*xru<ng  Mefaraicarum,  viij.b 
Albor  partis  nihil  habet  ad  ufum  pecu- 
liare,  xxviiij.a,  in  fine. 

lequitur  materiae  neceflitatem,  tbid. 
Alexander,  xxxiij.  b,  infine. 

Alexander  Tadinus,  xij.  a 

aWJook  Mefaraicarum,  viij.a 
quid  dirTerat  a  &Ioc.Sgo4,  xxiiij.a 
Anatome  quid,  xvij.b 
quot  in  parte  quaque  confideret,  tbid. 
Anatomicum  oportet  credere  propriis 
oculis,  xv.  a 

Andreas  Trevifius,  xij.b 
Aneurifmacjrcajugulum,  &quidineo 
notatum,  xlv.a 
Anguillae  cor  pulfat  fine  auriculis,  xlv.b 
A'niKxv<ns  quid  ?  xxij.b 
eft  Galeno  verifliraa  nutritio,  tbtd. 
Appotitio,  &  agglutinatio  Galenoquid? 

xxij.b 

Aquapendentis  novum  inventum  ,  ejus 
rationes  pro  ventriculi  e  chylo  nutri- 
tione  nullae,  roale  negat  nil  nutrire,ni- 
ii  per  omnia  codionum  inftruraenta 
prove&um.  xxiij.a 

Aquae  potores  edaces,  xxvj.a 

Archangelus  male  Gal.  impugnat.  •  vj.b 
noratus,vij,b.xxij,a.xxxiij,b.xxxiiij.b 
refutatus,  xviiij,  b.  xxj.a 

Aretaeus,  xxxrj,b.  in  fine. 

Ariftoteles  declaratus,    xiij,  b.  xvj,  b. 

xviij,b.  xxiij.b 
ejus  error,  viiij,  a.  x,  a 

quantum  fenfibus  tribuat,  xv.  a 
novitalia  vafa  chylo  deberi ,  alia  lan- 
guini,  xv. b 

venas  perquiri  jubet  in  ftrangula- 
tis,  xvj.b 
Galejo  opa^Q&y  xvij.b 
quid  fentiat  de officio lienis,  xxxiij.b 
de  venarum  numero  &  ongine , 

xxxiiij.a 

Ariftotelicorum  de  officio  Lienis  opi- 
nio,  xxxiij  b 

A"pT*:ju«  Mefentetii  Galeno  quid  ?  v.a 
Arteria  aorta  ad  cor  ligata  &  jugulari  in- 
cifa,  arterix  inaniuntur ,  venis  reple- 
tis,  lij.b 


fecta  cur  fanguis  cum  impetu  exeat, 

xlinj.b 

venofa  cur  vena veteribus,  lj.b 
Artcriae  dilatantur  corde  contraclo , 

xliiij.  b 

in  cadaveribus  cur  parum  ,  venae  mul- 
tum  fanguinis  habeant,  lij,b 
fanguinem  deferunt  a  corde,  liij,b 
Veteribus  venae  vocatae,  xlv,a 
Arteriarum  Mefaraicarum  nomen,  fitus, 
magnitudo,  numerus,  origo,  infertio 
in  inteftina,  cur  ^«to;  Erafiftrato, 

viiij.  a 

earum  progreffus ,  principiura  oblcu- 
rius  quam  venarum  ,  &  cur.  a&io 
&ufus,  viiij.b 
cur  tam  multae  in  inteftinis,viiij,b.x,b 
de  iis  Erafiftrati  error,  tbtd. 
cur  iis  contigui  nervi,  x,b.xj.b 
an  chyli  aliquidin  fe  allicianr,  viiij.b 
non  comportant  chylum  ad  cor  &  ve- 
nas,  x.  a 

non  refpondent  arteriis  umbilicali- 
bus,  x.  b 

per  fibras  tranfmittunt,  xxviij.a 

Arteriarum  pulfus  eft  ab  impulio  fan- 
guine,  xliiij.b 

Atrophia  a  fcirrho  glandularum  Melen- 
terii,  vj,b.  xxxv.a 

Au&or  Ifagoges,  viij.b 
Finit.  Medicarum,  xxv.a 
Lib,de  uf.  refpir.  laudatus,  xxv.a 
explicatus,  vj.a 
refutatus,  viiij,b.  in  fine.  xxxiij.b 
Lib.de  Anatorae  vivoru  notat.  viij.b 
Lib.de  compag.membr.         viij.  b 

Avenroes,  xxvnj,  a.  xxxiij.b 

refutatus,  xxiij.b 

Avicenna  notatus,  v,b.  vij.b 

laudatus,  xxiiij.b 

Auriculae  ante  cor  vivunt  &  poft  mori- 
untur,  xlvj.a 
cur  in  foetu  majores,  lxiii,a,b 
in  ovo  unde  fiant,  xlvj,a 
funt  promptuarium  fanguinis.  xlv.b 

Auricularum  cordis  varia  conftitutio, 

lxiij.a 

motusqualis,  xlv.a 

cordis  motum  praecedit,  ibtd. 
Auriculas  habent  aut  quid  iis  analogum 

quaecumque  cor,  xlvj.b 
Auriculis  moveri  ceffantibus  manet  in 

fanguine  motus  &  qualis,  lxvj.a 


B. 


T^Auhinus  notatus, 


vij.b 

excufatus,  tbtd. 
Benedi&us,  xvj.a 
Bilis  affluentia  nihilfacit  ad  jejuni  ina- 
nitatem,  xx.b 
bilisin  jejunium  vacuatio  quomodo 
fiat  contra  Fallopium  ,  &  Arcban- 
gelum,  xxj.a 
Bolus ,  icu  buccea  dulcis,  xxx.b 


C. 


CAlor  an  inftrumentum  traclus,xxv.a 
quomodo  attrahat,  lv.a 
Canum  Mcfenterium,  v,b.  in  fine. 
Capivaccius  notatus,  xvnj.b 
Caro  innominata,  xviij,b.  in  finc. 
Carolus  Stephanus,  xiiij,a,b  xvj  a 
Carpus,  vij,  a.  xiiij,  a.  xxv,  b.  xxxij,a. 

xxxinj.b 

Cava  ab  aorta  munere  &  ufu  diftingui- 
tur,  Jj.b 

Celfuslaudatus  xij.a 
ejus  venaealbae,  xiij.b 

Cerebrum  frigidi  Metropolis  ,  plurimis 
venisicatet,  xxvj  a 

non  femper  ventriculos  habet,  lxij.b 

Chyli  motus  cur  inquirendus,     lxvij.  b 

Chylus  roris  tenuiflimi  inftar  rapitur  in 
Mefaraicas,  xvij.a 
quadruplici  motu  ab  inteftinis  ad  he- 
par  promovetur,  xxiiij.b 
an  fanguine  crafEor  ?  xxv.  b 

ex  vafis  fuis  excidens  alio  quam  in 
hepar  corrumpitur,  xxviiij.b 
nihil  ejusa  ventriculo  ad  heparcon- 
cedit,  zxxiij.b 

Chyli  motus  per  venas  la&eas  facile  ob- 
lervatur,  Ixxvj.b 
quomodo  fiat,  lxxiiij  b 

CibusafiTumtus  primura  locum  invemri 
culooccupat,  lxvj.b 
eum  quomodo  ventriculus  conco- 
quat,  lxviij.a 
quomodo  co&us  diftribuatur.  lxviij  b 
&  ad  quaspartes,  lxviiij.a 

Cicero  notatus,  iiij,b.  xij.b 

explicatus,  xj,a.  infine.  xv,b.  infine. 
corredus,  xiiij.a 
laudatus,   xij,b.  xiij,a.  xvij,a.  xxvij.a 

Caeci  dudus  in  corpore  noftro,x,a.in  fin. 

Columbus  notatus,vij,b.  in fine.xiiij,a.b 
ejus  valvulas  in  Mefaraicis,  viij.a 
defenfus  contra  Arcbangelum,xviii«.b 

Conftantius  Varolius,V.Varolius. 

Contagium  cur  parte  conta&a  illaefa  to« 
tum  habitum  mficiat,  Iviiij.b 

Continuitas  venisquid  prxftet,xxviiij.b 

in  fine. 

Coftaeuslaudatus,  xij.a.xvja 
improbatus,  xxv.b 
Corcolumbae  moribundum  faliba  rcfu- 
fcitatum,  xlv.b 
contrahitur  undique  fed  magis  fecun- 

dumlatera,  xliij.b 
contra&um  duriufculum  fit,  xliij.b 
peclus  ferit,  tbtd. 
languinem    protrudit  coarSatione 

ventriculorum,  xliiij.a.  lxxvij.b 
non  vero  attrahit,  tbtd. 
exianguium  leati/Iime  pulfat,  xlvj.a 
in  fngidioribus  ,  cum  movetur,  albi- 

diusfit,  cumquiefcit  rubicundius, 
xliiij,a.lnjb 

moveri  &  quiefcere  per  vicesunde 

patear, 


I     N  D 


X. 


patcat,  xliij.b 
officina  fanguinis,  lj.b 
quomodo  nonlaedatur,  ex  tranutu 
noxii  humoris,  lxxx  i  j.b 

omnia  animaliahabent,  xlvj.a 
quare  conftringatur,  lxxvij.b 
lol  microcofmi,  tbid.b 
lblum  pars  princeps,  lxiij.b 
vitae  &  caloris  fons,  lviij.b 
Cor  cochlearum  qui  rcperiatur,  xlvj  .a 
Corde  nullum  animal  fanguineura  caret, 

lxj.a 

pulfare  ceflante  totus  fanguis  nequit 
exhauriri,  Jnj.a 
Cordis  fibrg  omnisgeneris  funt,Ixiij,a.b 
variae  intertextae,      xxviij,  a.  in  fine. 
re<5tae  ab  Arift.  nervi  vocantur.xliiij.b 
&cur,  lxj.b 
motui  non  convenit  exeroplum  Vefa- 
liidevimineocirculo,  xlvij.a 
motum  quse  fimul  ordine  confequan- 
tur,  ibid. 
motusproprius  fyftole,  xlvij.a 
qualis  ex  vivorum  diffeclione,    xlv.  a 
quomodo  fiat,  xlvj.b 
tenGo  quasdam  eft,  xliiij.a 
deglutitio  quaedam  eft,  xlvij.a 
valvularum  ufus,  Ixij.a 
Cor  m  foetu  ociofum  eft,  x.  b 

minime  ociofum  eft,  xlviij.b 
Crufta  inteftina  oblinens,  xxx.b 
Culina  corporis  imus  venter,  xxx.a 
Cuneus  noii  intellexit  Gal.  vij.b 

D. 

DAlecharopiiinPlinioerror,  xiij.b 
Deglutitib  quomodo  fiat,  xlvij.a 
Diadoiis  Mefaraicarum,  viij.b 
Diftributio  adio  compofita  ex  tractu,& 
pulfu,  xxiiij,a.  in  fine. 

Dilciplinarum  inter  fe  nexus,  xxvij.a 
Dolor  quomodo  attrahat,  lv.a 
AoK^ffiffBcpt^  quidara  obiter  perftri&us , 

xxv.a 

Dulcis  bolus  feu  dulcis  buccea,  xxx.b 
Duricies  fibrarum  cui  ufui,  xxviiij.a 


E. 


ELeufinia  facra,  xxxj.a 
in  fcmbryone  conftitutio  vaforum 
cordisquae,  xlviij.b 
jecoris  ufus  cur  nullus,  lx.  a 

pulmones  otiantur,  xlix.a 
venrriculi  duo  quafi  unus  funt,  ibid. 
Epicurus,  xxxij.b 
non  eft  primus  au&or  vocis  -sreW- 
^io?,  xij.b 
tra&us  caufam  quam  ftatuat,  xxiiij.b 
Erafiftrati  error  de  arteriis  Mefaraicis, 

x.b 

de  alimenti  digeftione,  xxiiij.b 
cur  ly/oltxi;  appellat  arterias  Mefarai- 
cas,  viiij.a 
incidit  homines  vivos,  xij.a 
in  fine  vidit  la&eas  venas ,  fed  non  a- 
gnovit,  xvj.b 
Exfanguia  hieme  nihil ,  quod  pulfet,  ha- 
bent,  xlvj.b 
Exlaoguium  cor lentifHme  pulfat,  tbid.a 


F. 


THAmes  cur  ftatim  a  cibo  ceffet,  xxiij.b 

in  fine. 

an  fuctus  ejus  caufa,  xxxiiij.b 


Fallopius  laudatus,  V,a.  xj  ,a 

male  Galenum  impugnat,  vj.b 
refutatus,    xviij,  a.  xxj,  a.  xxviij,  a. 

xxx  b 

Febres  intermittent.es  an  a  La&eis  aflfe- 
dis,  xxxv.b 

Febres  quare  certis  temporibus  redeant 
aut exacerbentur,  lxxv.b 

Fernelius,  xxxj.b 
reprehenfus,  xj,b.  xxvj.b 

Fibras  in  fanguine  aniroalium  ,  partes  fi- 
milares  e  iemine,  xviij.b 
in  fine  quat  triplicis  generis,  ibid. 
rc&ae  trahunt ,  transverfae  pellunt , 

xxviij,  a-b 

eas  male  negat  venis  Vefalius,male  ad 
folam  ^vcwoi^aM'  datas  affirmat 
Fallopius ,  earum  beneficio  om- 
nia  inltrumenta  naturalia  roovent, 

xxviij.a 

carnofae  folce  cum  manifefto  motu  tra- 
hunt  &  pellunt,  ibid. 
Fiffum  jecons,  xxxiij.a 
Foefius  laudatus,  iiij,  b.  in  fine 

Foramen  ovale  in  vena  cava  ubi  &  quan- 

do  reperiatur,  xlviij.a 
Frigida  omnia  an  paaco  egeant  alimen- 

to,  xxv, b.  in  fine. 

Frigidus  vcntriculus  plurimum  appetit 

cibi,  xxvj.a 
Fuchfius  iroprobatus,  xviij.a 

G. 

C^Alenus  notatus,  v,  a.  vij.b.  xj,a. 
J  xxiiij,  a.  xxv,a.  xxvj,b. 

excufatus,  viij.a 
corredus,  v.a 
explicatus  ,  a  contradidione  vindica- 
tus,vij,a.  x,a.xviij,a.xxij,b.  xxiij,b. 

xxvij.b 

defenfus  a  calumnia  Vefalii,&c.  vij.a 
laudatus,  viiij.a 
perperam  citatus,  viij  b 

quantum  fenfibus  tribuat,  xv.a 
indiligens  fuit  in  perquirendis  vafis 
chyli,  xvij.a 
frigide  difputat  contra  Erafiftratum, 

ibid. 

venam  omnem  ftatuit  difHmilarem, 

xviij.a 

male  Mefaraicas  vulgares  radicibus 
coraparat,  &  fugere  dicir,  vij.b 

ejus  inconftantia  in  explicanda  nutri- 
tione  ventriculi,&  inteftinorum  in- 
excufabilis,  xxij.a.  & feqcj. 

autpeccat  ,  autvaldepopulariter  lo- 
quitur  de  fpeciebus  tradus,xxiiij.b 

in  fine. 

non  re&e  fenfit  de  praeparatione  chyli 
in  Mefaraicis,        xxvij,a.  &  feq. 

ejus  librorum  de  ufu  partium  duo 
fummacapita,  xxvij,a.infine. 

non  fibi  conftat  de  vi  venarum  u^an' 
mwnxvi,  xxxij,a.  in  fine. 

ejus  fententia  de  lienis  officio  fbla  ve- 
ra,  xxxiij.a 

vix  explicatcur  nulla  in  hepate  cavi- 
tas,  xxxiiij.b 
Gaza,  iiij.b 

temerfe  a  Plinio  difcedit,  xiiij,a.b 
Glandulae  Mefeuterii  duplices,utrarum- 
que  ufiis,  proportio  cum  vafis,  vj.a 

an  foveant  calorem  vaforum ,  an  ab- 
forbeant  humiditatem  inteftino- 
rum,  impediunt  ne  conftringantur 
vaforum  duftus,  patiuntur  fcir- 


rhum,  vj.b 
ccenofiorctn  chyli  partern  abforbent, 

xxx.  b 

Gloffae  vcteres,  xiij,b.in  fane. 

H. 

HyEmorrhagia ,  a  tiroore  curfede- 
tur,  hij.a 
Hepatis  vicinia  nihilfacit  adjejuniina- 
nitatem,  xx.b 
Hepatis  «.'u«Tw<nf,  xxxiij.a 
cur  in  eo  nulla ,  ut  in  corde  cavitas, 

xxxiiij.b 

Hermolaus  Barbarus,  xiiij.a.b 
Herophilus  explicatus,  vij.a 

ejus  laus,  xvj.a 
Kelychius,  nij.b 
Hippocrates  explicatus,  v,a.  viij,b.  x,a. 

xxiij.b.  xxv.a. 

vult  Mefaraicas  trahere  a  ventriculo, 
vult  fieri  per  eafdem  anadofin  ,  & 
diadofin  diverfis  temporibus,  viij.b 

tribuit  aha  vala  cbylo ,  alia  fangui- 
ni,  xv.b 

lienem  hepati  dat  vicarium,  xxxiij.b 

de  vena  portae,  xxxiiij.a 
Hiftoriae  in  Anatome  primus  locus  de- 

betur,  xvij.b 

explicat  naturam  membri,  tbid, 
Hominem  incidere  nefas,  xij.a 

etfi  veterura  quidam  f ecere,  ibid. 
Horatius,  xvij.b 

explicatus,  xiij,b.  xxvj.a 

I. 

IAcobusde  Partibus  notatus,  vij,b 
in  fine.xxxij.a 
laudatus,  xxiiij,b.  xxxiiij.b 

Iecur  in  fcetu  otiatur,  lx,a 
&  pofterius  gignitur,  ibid. 
Inteftinum  duodenum  corre&um,  viij.a 
Intcftinum  jcjunum  cur  femper  inane, 

xx.b 

ejus  vulnera  cnr  lethalia,  vij.b 
Inteftinorum  crufta,  xxj.a 
eorum  &  lumborum  fympathia,  v.a 
an  alantur  chylo,         xxij,b.  & ftqq» 
cur  multo  alimento  egeant,  xxvj.a 
per  ea  totura  expurgatur,  ibid. 
gracilia  vetenbus  La&es  di&a,  xiij.b 
&  cur,  xiiij.b 
Iohan.  Coftaeus  V.Coftaeus. 
loubertus  notatus, 


Iuvenalis, 


xvnj.a 
xxxij,a.  in  fine* 


K. 


Ku^uvi^o^aiqw,  xxxiij.b 
curtara  cito  reddant  per  urinas 
quas  bibere,  ibid, 

L. 

T  A&es ,  feu  La&eae  venae  quartum,  & 
ignotum  adhuc  vaforum  Mefarai- 
corum  genus,  xj.a 
an  vere  dentur  ?  xiiij.b 
an  novum  inventum  ?  xv.a 
>  quando  inventae,  &  quomodo,  xj,b. 

xij.a 

in  quibus  brutis  clarifHmae ,  in  qnibus 
minus,  xij.b 
quot  de  iis  explicanda,  xj.b 
praenofcenda,  xiij-a 
curhis  nomimbus  appellatae,  xiij,b. 

xiiij.b 
Ladium 


N  D 


X. 


Laftium  varix  Cgaificatioaes  apud  ve- 
teres,  xiij.4 
apud  recentiores,  xiiij.a 
cur  lacuerint  veceribus,  xvj.b 
cur  tara  cito  exolelcant  in  animaJibus 

mortuis,  xvij.a 
vivis  cum  lecantur,  tbtd. 
an jungaatur artenis per poros,  xx.a 
per  anaftomoles,  ibtd. 
earum  etymon,  xiiij-a 
fubftantia,  xviij.a 
funt  de  genere  vcnarum  ,  funt  partes 

diflimilares,  tbtd. 
temperies,-  xviiij.a 
temperiem  confequentia ,  albor,  te- 

nuitas,  &c.  tbid. 
conformatio  in  figura  ,  l£vitate,afpe- 

ritate,  cavis,  meatibus,  tbtd. 
valvulae,  tbtd. 
iragnitudo,numerus,poficio,  xviiij.b 
gyn,  &  plexus  ln  Pancreate,  xxj.a 
communio  cum  aliis  partibus  ,  quoad 

originem,  finero,  &  lnlertionem  in 

inteftina,  xx.  a 

progrelfum  ad  hepar,  ibtd. 
a  Pancreace  an  ab  hepate  oriantur? 

xx. a 

fui  generis  venae  liot ,  an  portx  rami? 
ad  ventnculum  non  pertingunt, 
xxxuij,a.  xxij.b 
neque  ad  Lienem,  xx,  b.  xxxiiij,a. 

xxxiij.b 

earundem  adiones ,  communis  ,  qux 
nutruio,        xxj,b.in  tine.  C?  feqq. 
non  aluntur  chylo,  xxuj .  b 

propna  qux  eft  xvx$nnct  i.  diftribu- 
tiocbyiiadhepar,  xxvj.b 
fenfus,  tbtd. 
uiiis,  quos  prxbent  diftribuendo  chy- 
lo,  fingulx,  earum  partes,  xxvij.b 
fibra?,  xxviij.a 
caro,  tbid. 
membrana»,  tbtd. 
temperies,  ibtd. 
temperiem  confequentia  tenuitas,  ra- 
ritas,  xxviiij.a 
qux  accidunt:  figura,levitas,  &  aJpe- 
ritas,  cava  &  raeatus,  xxviiij,a.&  b 
valvulae,  anguftia,  continuitas,  multi- 
tudo,&  parvitas.fitus ,  tbid. &  feqq. 
infertionis  modus,crufta  inteftina  ob- 
linens  quid  iis  praeftet ,  item  ad;- 
pis  in  Mefenterio  copia  ,  glandu- 
lx,  xxx. a.  &  b 

ufus  quos  prxbet  earum  cognitio 
Medicis,&  Phdofophis,  xxx.b 
phyuologici,  xxxj,a.  &  fcqcj. 

pachologici,&  Therapeutia,xxxu:],b 
Ladibus  nulla  cum  venis  hepatis  cxteris 
communio,  xxxuj.a 
definunt  in  hepatis  carnem,  ibtd. 
fiint  vere  venae  portx,  xxxiiij.a 
complura  novorura  morborum  gene- 
raaperiunt,  xxxv.a 
funt  in  caufa  chylofi  fluxus,item  atro- 
phix  totius,forte  etiam  quarundam 
febrium  intermittentiura ,  &  rae- 
lanch.  Hypochondriacx,  ibtd. 
Lauicntius  notatus,  vij.b.  viij,b.  in  fine. 

xxv, b.  xxxiiij.b 
ejus  rationes  contra  chylo  proprias 
venasnullx,  xxv.b 
Leon.  Botallus  circa  tranfitum  fanguinis 
ecava  in  finiftrum  ventriculum  quo- 
modo  falfus,  xlviij.b 
Levitas  in  parte  materiae  comitatur, 

xxviiij  a 


xxxi  ij.a 
liiij.a 
lv.a 


Licnisofhcium, 
Ligatura  cur  attrahot, 

quomodo  attrahat, 

quotuplex,  Jijij.a 
Lipothymia  a  fanguinis  milTionequam 

caufiam  habeat,  lv.a 

cur  rluentem  far.guinem  fiftar,  lvj.a 
Lucretius,  xxiiij  b 

Ludovici  Septalii  vera  laus,  xij.b 
Lumborum,  &  inteftinorum  fympathia, 

v.a 

Lupi  Lampridio,  &  Suetonio  qui,xiiij.a 
Luporum  lades.  tbtd. 

M. 

MAcrobius  noratus,  iiij.b 
Manus  adionem  fuam  obeunt  per 
conlormationjm,     xxvu:j,a.  &{ecj. 
Maffie  error  de  venisduodeni,  vij.b 
de  nutritione  ventris  &  lnteftinoruro, 

xxij.a 

Meatos  FaJlopiani  in  glandulas ,  &  Pan- 

crea<,  xxxb 
Mcdicamenta  foris  applicata  quomodo 

intus  vires  exlerant,  lx.a 
Melanchoha  hypochondriaca  an  a  La- 

deisaffedis?  xxxv.b 
Membrinaturx  cognitio  in  quibuspo- 

fita,  xvij.b 
Membranx  Mefenterii  cur  dux ,  &  ut 

duae  fedione  deprehendantur,  v,  b. 

&fo 

Menftrua  circa  uterum  quomodo  colli- 
gantur,  lxxxiiij.b 
quomodo  ex  utero  in  caput  feran- 
tur,  tbtd. 

Mercatus,  xvj.a 
ejus  commentum  circa  venarum 

uxizm  iqlttip ,  xxxij.b 
de  tibris  carr.eis  venarum,  tbtd. 

MgwtgjCiwr,  iiij  b 

Melaraicx,  V.  Vcnx  Mefiraicae. 

Mefentenum,ejus  uomina,figura ,  fitus, 
origo,  iiij.b.  & feq. 

connexus,  roagnitudo  ,  numerus,  v.a 
compolitio  ,  partes  proprix,  v,  b. 

non  propnx,  vj.b.C pej. 

ufiis  v,b.  &  fecj. 

eft  Gal.  triplex,  vj.a 
omento  fimile,  v, -\b 

item  tenui  cerebri  menyngi,  tbid. 
\Unc?.rux,  inj.b 
MemxmXw,  v.a 
Morsquid,  lviij.b 
ejus  genera ,  extindio  &  fuffocatio, 

liij.b 

Murxnarum  lactes,  xiiij.a 
Muftum  qua  ie  vi  m  dolio  ad  vini  perre- 
dionem  promoveat,  xxxij.b 

N. 

NAtura  una  non  nifi  ad  unum  uti- 
tur,  xxxj.b 
ejufdem  eit^cux  feu  uryj.:rux  admi- 
randum,  xxiiij.a 
Nervi  quiH.ppocrati,  &vetcribus,  v.a 
Nervorum  Mefaraicorum  numerus ,  fi- 
tus,  magnitudo,  x.b 
progrefius,  infertio  ,  principium  eo- 
rum,  divifionis  ,  originis ,  u!us  ra- 
tione,  intcftinorum:  lumborum  ar- 
teriis  cur  contigui,       xj,a.  &  feq. 
de  eorum  magnitudine  error  recen- 
tiorura,  xvj.b 


Nominis  notio  quam  necciTaria,  rei  no- 
,  titiam  parir,  »j.b.C?/5f. 
Nomina  nova  novis  rcbus  quot  modil 
ponantur,  a 
Nutnmentum  vere,&  non  veri-,  xxnj. 
Nutritio   impcrfeda  ,    &  iccundana 
Maifx  ,    &  Archangeli    cxplofa  , 

xxij.a 

Nutritio  vcra  ,  &  perfeda  quid  GaJc- 

Nutrit  nihil  nifi  quod  provedum  pcr 
omnia  nutritioms  inftrurxcnta,xxii].b 

O. 

■  Mi  s?i,  principium  fcientix,  xiij  a 
totum  poteftatc,  r.:.l. 

Objediones  contra  Ladeas  chyli  diftr:- 
butrices  reraotae,  xxv.a.c?  feq, 

Ovogutta  palpitans  ante  omnia  meft, 

xlvj.a 


T)  Ancreas  infignis  glandula,  vj,b.xx.b 
*      cur  Mefaraicis  vafis  fubftratum  , 

viij.a.  xsj.a 

Uxyr.-.iaA  &  v.xn      ;«tc,  xiilj  a 

videri  originem  ladearum,  xx.  a 
Paraeus  nocatus,  vij,a.  xj,a.  xvj  a 

Pars  fimilaris  Galeno  &  Anftoteli  quid? 

xviij.a 

in  parte  quot  fpectanda,  xvij.b 
ejusnatura  quibus  cooftet,  tbid. 
Pars  diflimiJans    dupliciter  dicitur, 

xviij.b 

ad  partis  integritatem  eorum ,  quas 
accidunt  necelfitas,  xxvinj.a 
Partium  organi  adionem  edentis  qua- 
druplex  varieras,  xxvnj.a 
in  parce  ad  perfe&am  adionem  eden- 
dam  quot  requirantur,  ibtd. 
Perfius  explicatus,  xiij,b.  in  fine. 

Pellentium  duplex  genus,         xxiiij  b 
Pituita  qua  vun  fanguinem  in  ven;s  fa- 
ceffat,  xxxij  b 

in  Pilcium  mariura  ventriculis  fuccus, 
Laiffes  veteribus,  xiiij.a 
Plant-animalia  cor  non  habcnt  &  cur. 

lxj.a 

Plato,  xiij.a 

tribuit  alia  vafa  chylo ,  alia  fangui- 
ni,  xv.  b 

lienem  vicarium  dathepati,  xxxiij.b 
Plautus  exphcatus,  xiij,b.  ln  fine. 

Pliniivulgatalediodefenfa,  xiij.b 
PJicae  Melenterii  cui  ufui,  v.a 
Pollux,  xrj.a 
Pomponius  explicatus,  xnj.b 
Praenolcendadc  ladibus,  xi;j  a 

Prsnotio  de  lubjedo  in  duobus  conti- 

ftit,  xiij.a 
Prsparare  non  eftconfcrre  aliquidfu- 

turaeforrax,  xxvj  b 

Probi  locus  explicatusex  Hippocrate, 

xiiij.a 

II;  ly.  'J  n ;  Ariftoteli  quid,  xj  a 

ejusneceflitas,  xij,b.  &ftf* 


n«:'?.rvj.'f  quid, 


x  j.b 


ncn  eft  vox  Epicuro  propria,  tbtd. 
PjJJi  rudsmcntum  primum  quale,  xlvj.b 
Pulmones  plurimo  languine  m  viv.s  cir- 
cumfluunt,  xvij.a 
vafa  ampla  cur  Jiabeant,         hxiiij  b 
Puliatione  non  opus  ad  rctincndum  , 

Jxij.b 

M  m  PuJt 


I     N  D 


X. 


Pulfus  arteriarum  quid,    xlvij,a.  xlix.a 
circa  ejus  naturam  inquirendam  cur 
erretur,  ibid. 
per  initia  ftatim  cordis  adeft  ,  xlviij.b 
ladearum ,  &  ejus  caufae  principes, 
inftrumentales,       xxiiij  ,b.  &  feej. 
Pateus  non  intellexit  Galcnum,  vij.b 

QVaeftio  de  officio  Mefaraicarum 
graviflima,  xxxj.a 
ejusdifficukas,  b 
fententiarum  in  ea  varietas  :  quae 
omnes  falfa; ,  &  ablurdis  plurimis 
urgentur,  ibid.&feejq. 
Qusftio  de  lienis  officio,     xxxnj,  a. 

®fi+         .    ,  „  • ;; 

Quacftio  de  venarum  vi  «^«Vsot/jjZix?,  in 
ea  Galeni  inconftantia,  xxxij  a 

recentiorum  digladiationes,  vera  fen- 
tentia  negans,  b 

Quaeftio  de  a.\y.a.-xu>H  Hepatis ,  de  ea 
quatuor  fententiaj  reject.£e,  xxxiij.a 

Quintilianus,  xiij.a 

Quirinus  Cnoglerus,  xij  b 


R. 


RAdices  non  funt  principium  arbo- 
ris,  vij.a 
Ranae  ventriculum  unum  in  corde  ha- 
bent  &  pro  auncula  veiicam,  xlv,b 
Renibus  cur  amphffimas  vena?.  xxvj.a 
Rhafis  rejedus^  xiij.b 
explicatus,  xvj.a 
Riolanusnotatus,  vj,a.  vij.b 

Ruffus  Ephefius,  iiij .  b 


S. 


SAcra  Samothracia.  xxxj.a 
Salomon  Albertus  notatus,         vij  a 
Sanguinem  non  moveri  furfum  &  deor- 
lum  in  vafis ,  fed  a  parte  una  in  aliam, 

lxvij.b 

tranfcolari  per  pulmonescur  volue- 

ritnatura,  xlix.a 
quomodo  probetur,  xlix,b.l.a 
tranfire  ab  arteriis  invenas  vetenbus 

notum,  lxx.a 
quomodo  probetur,  ibtd.h 
nonveniree  majonbus  venis  in  mi- 

nores,  lxxj.b 
fed  e  minoribus  in  majores,  Ixxij.a 
pellitur  ex  arteriis  majonbus  in  mi- 

nores,  Ixxviij.  b 

Sanguinis  motus  circularis  e  quibus  con- 
ftet,  lj,lij,lviij.b 
qualis  fit,  lj,a.  Ixxv.a.  lxxvj.a 

quomodo  infcetu  fiat,lxxiij,b.lxxxv.a 
per  quas  vias  fiat,  lnj,b.  ivjjxxiij.a 
portiouna  non  eadem  femper  via  va- 

dit,  -  Ixxvj.b 

refponfio  ad  contraria  argumenta, 
liij,a,b.lxxij,b.  Ixxxij.  &  feq. 
quam  caufam  habeat,  lxxvj,  b.  &  fecj. 

lxxxv.b 

quos  ufus  &  in  quibus  habeat,  lx,b. 

lxxxvj,a.b 

veteribus  cognitus,  Ixxij.  b 

pulfio  a  corde  fit,  lxxviiij.a 
faltusinvulnereunde,  xliiij.b 
tranfmifli  in    circulatione  per  cor 

quantacopia,  lj,  b,  lvj,a.  Ixxij,  a. 

lxxxiiij,b. 


quantitas  in  ove,  lij.a 
Sanguis  per  quas  vias  e  dextro  cordis  li- 

nuin  lmiftrum  corrivetur,x,b.lxviiij.a 
Sanguis  quialat,  quinon,  xxiij,b 

qui  Ariftot.  ultimum  alimentum,  ibid. 
Sanguis  in  Mefaraicis  niger ,  &  craflus, 

xxxj.b 

Sanguis  in  jecore  ubi  fiat,  &  quomodo, 

xxxiij.  a 

Sanguis  in  ventriculos  auricularum  pul- 
fuimmittitur,  xlv.b 
in  auriculam  a  cava  impe)litur,!xxvij.a 
ab  arteria  non  femper  cum  faltu  ,  led 
cum  vi  exir,  lxiiij.a 
an  fuafponte  palpitet,  xlvj.a 
omnis  unius  genens  eft,  lxvij.b 
quibus  viis  e  vena  cava  in  arterias  fe- 
ratur,  xlvij,b.  lxviiij,a.b 

quis  moveatur,  lxvij.a 
&  quis  non  in  orbem,  Ixxxj.a 
ubi  fiat,  lxvinja 
venofus  ab  arteriofo  cur  differat , 

lxxxiiij.a 

Sarurari  quid  Galeno,  xxij.b 
Scaliger  F  piaeter  folitum  errat,  xuj.b 
Scaliger  pater  admirabtliflimus,  xiiij.b 
Scirrhus  glandularum  Mefenterii>  vj,  b. 
xxx v,a. 

Senator  Septalius,  xij,a  b 

Seniuum  veritas,  &  evidentia,  xv,a 
.^piritus  palpitando  exit,  xlvja 

vitalis  cum  fanguine  movetur,  lxxvj.b 
Spirituum  animahum  motus  per  nervos 

inobfervabilis,  lxxvj  b 

Stoici  tribuerunt  alia  vafa  chylo,  alia 

fanguini,  xv.b 
Suetoniusexplicatus,  xiiij.a 
Sylvius  laudatus,  iiij.b 

notatus,  xviij.a 

T. 

'"TAbes  quomodo  ab  animi  affe&ibus 
■*      fiat,  lviiij.a 
Temperies  quid  ?  xxviij.b 
per  eam  magna  ex  parte  quodvis  or- 
ganum  fuam  operationem  nanci- 
fcitur :  eft  iila  ,  qua  pars  quashbet 
fa~r  iharia  allicit ,  retinet ,  coquit, 
ibid. 

Temperiem  quae  confequantur,xxviij.b 
Tertiana  cur  m  accefsione  anhelofos  fa- 

ciat,  lviiij.b 
Tertullianus,  xvja 
Theophilus  Protofpatharius, iiij,b.xvj.a 
Titinnius  exphcatus,  xiij.b 
Tra&us  la&earum  qualis ,  &  ejus  caufae 

principes,  inftrumentales.  xxv.a 
Tra&us  Galeno  duplex,  xxiiij.b 
Tra&us  fucceflione  ad  vacuum  nullus, 

ibid. 

Traclus  inftrumentum,an  calor  ?  ibid. 
Tractum  qui  fir  parte  non  mota  non  elTe 

tradtum,  falfum,  xxviij.a 
Trahentium  duplexgenus,  xxiiij.b 
Tubercula  inflammatoria    unde  pul- 

fent,  Iv.a 
Tumor  ex  contufione  unde,  lv.b 


VAlvuIae  venarum  Mefaraicarum , 
xviiij.b 

Valvularum  cordis  quis  ufus,  l,a.b 
in  venis  fitus  &  ufus,  Ivj  b 


Varolius  refutatus,  x,a  Cf fq.  xxxiij.b 
\  a\. xvj.a 
Vafa  alia  chylo  deberi,  alia  fanguini  non 
ignorarunt  veteres,  xv.b 
quaj  tamen  eflent  ignorarunt,  xvj.a 
Vala  Mcfenterii  non  funt  de  cjus  fiib- 
ftantia,  vb 
funt  vulgo  triplicia,  vj.b 
principium  eorum  divifionis,  vnj.a 
eorum  genus  novum  ,  &  quartum , 
xj.a.v. lact.es. 

Veganotatus,  xxiij.b 
Venae  varia  fignificata,  xnj.b 

etymon  apud  Latinos,  Graecos,  ibid. 
Venas  veteres  ,  quas  hodie  arterias,  ap- 

pcllant,  xlv.a 
Vena  arteriofa  curvena  di&a&fa&a, 

Ij,  b.  lxiiij  a 

pulfat  contra&o  dextro  cordis  ven- 
triculo,  xliiij.b 
Vena  magna,  maxima,  Gal.  quae,  vij.a 
Venae  non  trajicicntes  ad  hepar  Hero- 

phili  &  Galeni,  vij.a 
Venarum  judicium  eget  fenfu  ,  non  de- 

monftratione,  xv.a 
Venam  componentes  partes :  membra- 

nae,fibrae,  xviij.b 

caro,  tbid. 
Venx  non  fentiunt  per  fe,  xxvj.b 
Venae  extra  jecur  non  fanguificant, 

xxxij.a 

Venarum  numerus  non  recte  adhuc  con- 
ftitutus,  xxxiiij.a 
Venas  quibus  nulla  cum  corde  focietas, 

tbtd. 

Venae  fanguinem  ferunt  ad  cor.  liij.b 
Vena  fecanda  unde  tumeat ,  lxxxij,  a. 
lxxxiij.a. 

Venarum    in   hepate  anaftomofes^ 

xxxiiij.b 

Vena  portae  vulgb  vix  vere*  portaevcua. 
ejus  nomen  non  a  primo  Hippocrate. 

xxxiin/.a 

Venae  hermaphroditae  ,  &  androgynas 
Zerbi,  &  Carpi,  xxxij.a 
Vena  Ladea  Arabum,  xiij,b.  xvj.a 
Venas  albae,  feu  Ladesn,  v.La&es, 
Venae  Mefaraicae  vulgatae  five  rubrae. 
earum  origo.  cum  hepate  fympathia, 

vij.a 

infertio  in  inteftina.  modus  infertio- 
nis,  vij.b 
progrefTuSjprincipium,  viij.a 
a&io  vulgo  triplex,  fed  mal£.  cur 
Galeno  radices.  cur  manus  he- 
patis.cur  comparatas  bajulis,viij,a. 
&fiq. 

non  oriuntur  ab  inteftinis.  nulla  ea- 

rumacava,  vij.a 
non  funt  radices.  nullo  modo  fugunt 

ab  inteftinis,  vij.b 
habentfuas  valvulas,  viij.a.  &xviiij.b 
nullae  perveniunt  ad  folum  ventricu- 

lum,  vij.b 
non  diftribuunt  chylum  ad  hepar.  non 

fanguificant,  viij.b 
vehunt  folum  fanguinem,  xxxj,a. 

&fcq. 

curtammultae  ad  inteftina,  xxv.b 
faciunt  ad  expurgationem  totius.  non 
deferunt  ad  inteftina  fpiritum  vi- 
talem,  viij.b 
Venaefe&io  infra  ligaturam  cur  facien- 
da,  lr.b 
in  Venaefe&ione  cur  laxetur  ligatura „' 

lxxxiij.a 
Ven- 


I     N     D     E  X. 


Ventriculo  finiftro  moveri  ceflante  cef- 
faut  arterije,  xlinj.b 
Ventriculus  dexter  fimftri  gratia  fadus, 

lxj.b 

Ventriculus  non  alitur  chylo,        xx  j  b 
an  lgnobilior  carne,  xxnj.b 
quomodo  6bi  laborer,  quomodo  aiiis 
parnbus,  xxxiiij.a 
cxeotrahunt  Mefaraicx  Hippocrati 
&Galeno,  vuj.b 
fed  male.  cum  nihil  ex  eo  chyli  fu- 
gatur,  xxxnj.b 
Vefalius  r.otatus,  vij,a.  xj.a 

male  ncgac  fibras  in  venis,  .xxvuj.a 
Velicula  puUaos  princspium  jfcetusdxnj.a 


Veteres  ante  Galcnum  Mcdici  cxcufati, 

xvj.b.  & fcq. 

Vinum  cur  tam  cclcritcr  reficiat  proltra- 
tas  vires,  xxxiij.b 

Vita  a  nutntionc  quid  differat,  xxj.a 
a  palpitationc  mcipit,  xivj,  a.  lxuj.a. 

Vnio  venas  cavae  cum  artena  vcnofa  , 
itemque  aortae  6c  venz  artcrioli  ubi 
&quandofiat,  xlviij,a.b 
quomodo  obhreretur,  tbtd  a 

lxpe  permanet  tota  vita ,  &  in  qui- 
bus,  tbtd.b 
pulmonum  gratia  neutiquam  fa&a, 

tbtd.b 

Voluptari  quid,  tbtd. 


I  Vfus  partis  propric  quid,  xxvij.fj 
IVfus,  &  a&:o  partis  quo  diftcranr, 

tbid. 

Vfus  qui  aftione  prior,  qui  non,  tbidt 
■  Vlus  oninis  partis  duplcx:  unus  qua  pars 
eft,  altcr  qua  cognita  eft  :  uterque 
quojudicetur,  xxvij.a 
pofteriorum  quanta  dignitas,  xxvij.b 

Vulnen  ex  canis  rabidi  morlu  cur  lu- 
pervcniat  curato  febns,  lviiij.b 

Z. 

Zerbus  notacus,     vij.b  in  fine.  xxtj  jl 


F    I    N    I  S. 


A    D    R    I    A    N  I 

P  I  G  E  L  I 

BRVXELLENSIS 

O     P     E     R     V  M 

Qux  extant  omnium 

T   O   M  V  S  II. 


AMSTERDAMI, 

Apud     I  O  H  A  N  N  E  M    B  L  A  E  V, 

clo     I  3  c  xlv. 


ADRIANI  SPIGELII 

BRVXELLENSIS 


D  E 


SEMITERTIANA 


Libri  Quatuor. 


: 
I 

| 

: 
I 

•: 
:. 


.; 

: 

.'; 

: 
H 
: 
: 

- 

1 

: 
k 

:: 
tt 

•; 


ADRIANVS  SPIGELIVS 

L  E   C  T  O  R  I     S.  P. 

Tsi  mihi inPatavinoGymnafioduplexonus, 
Anatomen  fcilicet  &  Chirurgiam  docendi 
impofitum  eife  fciam ;  atque  jam  in  hoc  me 
pluribus  annis  itaexercuerim,  ut  (fiftandum 
eft  amicorum  judicio)  jam  tempus  effe  vide- 
retur  fcriptis  publicis  aliquod  fignum  profe- 
clus  meorum  ftudiorum  Reipub.  Litterariae 
oftendere :  tamen  longe  alia  mihi  mens  fiiit 
cum  hos  de  Semitertiana  libros  exordirer,  & 
nunc  ante  alios,  quos  de  Anatomicis  &  Chirurgicis  rebus  fum  ex- 
orfus  pertexerem.  Nam  cum  de  his  multa  a  Veteribus  ac  recen- 
tioribus  exarata  elfe,atque  adhuc  indies  exarari  confpiciam^deifta 
vero  febre  nil  aliud  haclienus  fit  confcriptum,  quod  juniorum  Me- 
dicorum  mentem  ad  ejus  paulo  meliorem  quam  tradita  eft ,  noti- 
tiam  &  curationem  poffet  illuftrare  ;  operaepretiumme  facturum 
putavi ,  fi  a  ftudiis  Anatomicis  &  Chirurgicis  diverterem,  &  hos 
quatuor  de  Semitertiana  libros  prius  publicarem.  Scio  hoc  opus 
efle,  quod  potius  eos.qui  in  Gymnafiis  jam  diuPracticam  vocatam 
Medicinas  partem  prontentur ,  confcribere  deceret.  Sed  quoniam 
omnesubique  nilaliud  fnis  auditonbus  de  hacfebre  pra^legant, 
atque haclenus  pradegerint,quameam  extertianaintermittente, « 
&  quotidiana  continua,  vel  tertiana  continua,  8c  quotidiana  inter-  » 
mittente  conflatam  elTe ;  &  ideo  caufas,  figna,  curationem  utriuf- 
que  febris  limplicis  in  ea  mifceri ,  non  potui  manum  a  calamo  con- 
tinere,  quin  ego  quid  de  hujus  febris  natura ,  ac  curatione  fentiam, 
pluribus  obfervationibus  edodlus  eos  commonefacerem:  certo  fic 
fperans,  me  aliquem  ex  tot,  tantifque  viris  cui  publica  falus,  ac  va- 
letudo  curae,  ac  cordi  eft ,  ad  hafce  meas  animadverfiones  curiofe 
perlegendas,  &  opiniones  diligenter  examinandas,  aliafque  melio- 
res  edendas  pro  publico  bono  ftimulaturum. 

Non  eft  vero  quod  quis  fufpicetur  hanc  febrem  novam  elfe,  aut 
ufque  adeoraram,  utinfexcentis  febricitantibus  vix  confpiciatur; 
vel  inauditam, cum  fortaffis  nomen  Semitertianse  ad  aures  ejus 
nondum  venerit ;  aut  pro  levi  aliquomalo  habendam  efle.  Nam 
Hippocrates  &  Galenus  infuis  librishujus  mentionemfecerunt.  < 
Ejus  quoque  meminereP.^gineta,  Aetius,  Alexander  Trallianus,  1 
ArabumprincepsAvicenna,&nonnullirecentiorum,  qui  feculo  1 
noviffimo  barbari  dicebantur.  Agathini  iibri,  qui  de  hac  febre  Ga- 
leno  adhuc  vivente  extabant  temporisinjuriaperierunt.  Galcnus 
ipfe  hanc  Romae  frequentem  fuiffe  commemorat ,  &  in  eo  Mauri- 
tanias  tradu ,  qui  eft  prope  littus  Mediterranei  Maris.  Frequens 
etiam  nunc  iifdem  in  locis,  &:  in  Germania,  Pannonia,  finitimifque 
regionibus.  Sed,bone  Deus,quaenam  eft  civitas,  quod  oppidum, 
quis  ager,  quas  regio  terras  continentis  Serenillimi  Senatus  Vene- 

[•  7)  tiarum 


tiarum  Dominio  fubjedas ,  quae  nunc  ultra  decennium  quafi  pa- 
triam  hanc  febrem  non  fentiat  ?  Si  ifti  Senatores,  qui  ob  res  domi 
forifque  prseclare  geftas  in  hac  Vrbe  maxime  can  fuerunt,  revivif- 
cerent,  &  hasc  mea  fcripta  legere  poflent  atque  intelligere,  profe- 
h  clo  magna  eorum  pars  jurejurando  affirmaret,  fe  non  alio  morbo 
ex  hac  vita  fublatos  fuifle,ut  prasteream  Populi  non  minimam 
partem.  Cum  Gradifca  munitiflimum  oppidum  a  Venetis  obfide- 
retur,  cumque  in  Iftriam  exercitus  duceretur ,  inftar  peftis  hxc  fe- 
bris  magnam  hominum  multitudinem  oppreffit,  quorum  eos ,  qui 
exPatavina,  Vicentina  &  Veronenfi  ditione  in  caftra  proficifce- 
bantur,prascipue  interiifle  ipfi  vidimus.  Ante  biennium,cum  a 
VenetorumS.O°,(quod  praeeft  fanitati  publicae)nec  non  a  Magno 
Hetrurias  Duce,&  Genuenfi  Republ.  lege  caveretur,  ne  quas  naves 
cum  mercibus  Algeria,  Tunetoque  Africse  (in  qua  incredibilis 
raortalium  multitudo  peribat)  inltaliam  venientes  in  portubus 
7i  fuis  reciperentur,  contagiofa  &  maligna  Semitertiana  fuit,  qux  iis 
'  verse  peftis  fufpicionem  fecerat. 

Quamobrem  fi  nomenfebrisSemitertiana:  ad  tuasaures  non- 
dum  venerit,  qu^efo,  non  quia  raro  confpiciatur ,  fed  quia  raro  de 
ea  interMedicinaeProfefloresfermohabeatur,  &ideoraro  ab  iis 
cognofcatur,id  evenifle  putes.  Nam  vix  audeo  dicere,quam  pauci 
ubique  locorum,in  quibus  celebres  Medici  efle  videbantur,depre- 
hcndantur  qui  hanc  febrem  vel  nominetenus  cognitam  habeant. 
Cum  ante  multos  annos  Italiam  ad  ftirpium  &  rerum  naturalium 
perfe£liorem  cognitionem  acquirendam  peragrarem,  cumque  an- 
nis  fuperioribus  apud  Germanos,  Pannones,  Sarmatafque  Medici- 
nam  facerem,&  prxteritis  annis  juflu  SereniflimiPrincipis  excel- 
lentiflimi  Senatus  Veneti  ad  docendum  Patavium  revocarer ,  no- 
tavi  ipfe  quam  multos  nobiles  in  arte  medica  viros  hsec  febris  ubi- 
<4i.%.  que  cfeceperit,  &  adhuc  indies  decipiat,  quod  eam  a  duplici  tertia- 
Y  na  ab  ipfis  vocata  non  difcernerent.  Probabo  hoc  noviflimo  exem- 

ttmma.  plo  Pnncipis  pix  recordationis  Antonii  Priuli.  Huncenim,  cum 
ante  biennium  febre  tertiana  prius  correptus,mox  a  Venasfecliione 
in  duplicem  tertianam  incidiffe  diceretur,  ex  fignis  relatis  ab  iis , 
quibus  valetudo  ejus  curse  erat,  non  alia  febre  quam  Semitertiana 
laborafle  cognovi.  Quod  fi  tunc  temporis  ante  vense  feitionem 
praediita  fuiflet  (ut  commode  conjeclari  licebat  ex  praegrefla  ter- 
tianse  fpecie)  ejus  febris  natura  &  motus,  nunquam  ab  empiricis 
tantopere  in  hac  fplendidiflima  perfona  adminiftrata  venaefectio 
damnata  fuiflet. 

Ecce  benevole  Lector  quas  habuerim  caufas  fcriptionis  meas. 
In  qua fi  nova  multa  &  a  communi  fenfu  aliena  offenderis,  fcire  te 
velim,  nihil  calumniandi  animo,  aut  obtrecT:andi,  fed  de  re  medica, 
&  qui  cum  hac  febre  aliquando  confli&abuntur  bene  merendi  om- 
nia  dicta  fcriptaque  efle.  Quae  ut  mulris  commodo  efle  cupio,  ita 
te  valere. 


I  N  D  E  X 


INDEXCAPITVM 

Qus  hifce  Libris  de 

SEMITERTIANA 

Continentur. 


L  I  B  R  O  I 

Xomen,  Definitio,Genera,  DirTerentia?, 
&  Cau(x  interna:  continentur. 


Cap.  i. 
ii. 
nr. 


Pag.i 


ir. 

V. 
VI. 


VII. 
VIII. 
IX. 


Synonyma  15?  corum  ratio , 
De  -vctcrum  i*7  juniorum  dcfinitione,  ib 
De  gcneribus  Scmitcnianx.  6hu  proprU 
&  improprU ,  2 
De  differcntiis propriarnm  ,  ibid. 
Oux  fit  Semiteniana  Hippocr.-.tis ,  3 
De  quatuor  propriarum  jcmiteitianarum 
differentiis  ;  fcf  primum  de  iis ,  qux  ab 
e ffentia  defumuntur ,  4 
De  diffcrcntiis,  qux  a  magnitudine ,  5 
De  differentiis  ab  accifrentibus ,    i  b  i  d . 
De  differentiis  a  more}  i?  aiiis ,  ibid. 
x.  De  cauja proxima  Scmitertianx ,  i  bi  d . 
Xi.  Dehumorum  putrefcentium  in  hac  febre 
-variis  mixtionibusfjf  quxnam  illx,  6 
xii.  Denumero  Iocorum,  in  quo  hurrores  pu- 
trefcunt  ;  an  unusfit  an plures ,  i bi d . 
xiii.  Dc  locis  putredinis  intra  isf  extra  ~oafa  , 
quid  fibi  -jelint ,  7 
xiv.  An  putredo fit  in  vafis,  an  extraVafa,  iy 
in  quibus ,  8 
xv.  Intermittentium  fcbrium  putredines  in 
Dafis  majoribits  minoribujque  confili- 
tiffe,  excmplis  dcclaratur ,  9 
xvi.  A  continuis  febribus  fublatorum  hiftorix 
diu  mcmorabiles  ;  bf  eorum  diffecfio 
qucm putredinis  locum  monftrarint,  10 
xvii.  Semiteniana  propria  an  fit  fymptomati- 
ca,  an  primaria,  ;JT  cur  cam primariam 
fcriptorcs  fecerint ,  1 2 

Intcrmittentcm  febrem  dari  Jymptomati- 
cam ,  1 3 

De  caufis  antecedcntibus  (humoribus 
nempe)  jb ' putredinem  efficientibus,  14 

L  I  B  E  R  fl 

Caufas  externas,  figna  Diagnoftica,  & 
Prognoftica  profequitur. 

1 .  De  Aere  calido,  humido,  isf  inxquali ,  1 5 


XVIII. 


XIX. 


II. 


III. 

IV. 


V. 


VI. 

VII. 
VIII. 


IX. 

X. 
XI. 

XII. 

XIII. 
XIV. 

XV. 

XVI. 
XVII. 


Viclus  ratio  apud  Moraros  Pannonc/que 

produccns  Scmitenianam  epidcmicam. 

Gu^uis  fit,  qux  fporadicam  gignat ,  1 6 
De  jignis  diagnofticis  unrverfi.hbus  ,  1 7 
Dejignis  -vcrx  Jemitcrtianx  primi  ordinis 

Galeni,  18 
De  Tjpo  fcmitcrti.inx  fecundi  ouunis  Ga- 

leni ,     magni  hcmitritxi  barbarorum  , 

ibid. 

De  Typo  femitertianx  minoris.  Locus  Ga- 
lcni  corrcclus ,  1 9 

De  Semitenianx  exquifitx  Galeni  Typo,  20 

De  fignis  hcmitritxi  (purii  primi  ordinis 
Galeni,  i^  quibus  fignis  dup/ex  tcniana 
ab  hcmhritxa  fifiuria  diftinguatw ,    2 1 

Dc  Typo  compofitx  Jcmitenianx  cum  tcr- 


tiana 


22 


De  prognofticis,  qux  futuram  Jcmitenia- 
nam  prx fagirepo ffunt ,  i  b  i  d . 

Tabidi  an  hac  febre  conipiantur.  Tabidi 
uox  i,arix  fignificationis ,  autoris  fen- 
tentl: ,  23 

Omncm  fcmitertianam  propriam pcriculo- 
fiam  cffc.  Locns  Hippocraus  iiluftratus , 

Vtrum  breYis,  an  longa  fit  hxc  febris ,  1  j 
De  aifibus  hujusfebris,  commutationc  jo- 

lutioncqitc  per  alios  morbos ,  1 5 

De  hngitudims  i>  breVttatis  febris ,  com- 

mutationis  in  aiios  morbos,  ZJ  jfecieifu- 

turx  a  ifeos  prxcognitione ,  2  7 

Dcfignis  pcr  qux  morituros  xgros  pkrun- 

que  prxtidere  licet ,  2  8 

De  fiemitenianx  pcftilcntis  Cornelu  Gcm- 

mx fiymptomatibus,  &  prognofticis ,  29 


L  I  B  E  R  III 

Curationis  maximam  partem  abfolvit. 

Haclcnus  negleclam  hujus  fcbris  cxaclio- 
rcm  curationcm ,  eam  ratione  moris,  ij 
motus  ficbris  diffcne ,  3 1 

De  -senx  fcclicne ,  an  hxc  in  omni  fifiecit 
fiemitenianx  adhiberi  debeat ,  ibid. 

III.  De 


1. 


11. 


I   N   D   E   X  C 

1 1 1 .  De  loco  tjcyicz  fcclionis ,  3  3 

1  v.  Dc  quantitate fanguinis  evacuandi ,  34 
v.  &up  tcmpore  ^venajxtjecanda ,  ibid. 
vi.  De  Scarifcationibm,  cucurbitulis,  friclio- 
nibm ,  3  5 

vii.  Dtf  Purgatione ,  36 
vm.  De pubere  Comitis  de  Harwick ,  &  anti- 
monio  prtparato ,  37 
ix.  De  Vomitoriis ,  39 
x.  DeC/yfleribm ,  ibid. 
xi .  Ite  Alterantibm ,    obflruentibm,  putre- 
dini  &  malignitati  rejiflcntibm  inter- 
nis ,  ibid. 
xii.  De  externis  rcmediis ,  40 
xiii.  De  Periaptis  y  41 
xi  v.      malignx, Jemitertians  internis  cxtcrnif- 
qucremcdiisy  ibid. 
xv.  Dtf  Pcflikntcm Jemitertianam  curandi  me- 
thodo  per  mcdicamenta  interna  &  ex- 
terna ,  42 
xvi.  I»  Declinatione  Jemitertianarum  ,  C/v/£, 
/7//f  commutatione  quid  a  mcdico  pr&flari 
debeat ,  43 

L  I  B  E  R    I  V 

Victus  rationem ,  curationem  fympto- 
matum  huic  febri  magis  commu- 


11 


iii 


P   I   T   V  M. 

nium  ,  recidivarum  &  commutatio- 
num  in  alios  morbos  comple&itur. 

1 .  Aer  qualis  apud  <zgros  eligcndm  paranduf 
quc  iy  qu<e  -viclm  ratio  inflitucnda  in 
benignafebre ,  44 
De  -viclm  ratione  pro  maligna  &  pcfli- 
knti ,  46 
De  curatione  Jymptomatum  fcf  morborum, 
qiu  frcquentius  hnicfebri  Juperteniunt , 
^vcl  implicantur,  'vclpofl  femitertianam 
comparcnt ,    primum  ad  capitis  ddo- 


rcm 


iv.  Adjitim , 

v.  Ad  linguam  ajfreram  , 

v  1 .  Pro  naujea  iy  cibifaflidio , 

vii.  Ad  lumborum  dolores , 

viii.  Ad-vigitias, 

ix.  Ad  Lethargum , 

x.  Ad  Phrcnitidem , 

xi.  Pro  Vcniginey  Epi/epjtay  Apoplexia ,  ibid. 

xii.  Ad  abi  fuxum  iff  Dyfentcriam ,  jo 

x  1 1 1 .  De  colicis  doloribm  , 

xiv.  De  Jpurio  dolore  colico , 

xv.  De  Recidbis , 
Obfeiyatio  Antonii  Sabadini , 
Adriani  Spigclii  ad  eam  refponfw , 


47 
ibid. 
ibid. 

48 
ibid. 
ibid. 
ibid. 

49 


ibid. 

J9 
60 


ADRIA 


ADRIANI  SPtGELII 

BRVXELLENSIS 


D  E 


SEMITERTIANA.. 

L  I  B  E  R     P  R  I  M  V  S; 

Nomen ,  dctinitioncm ,  gcnera ,  difFcrcntias ,  <Sc 
caufasinternas  contincns. 


C    A  P. 


L 


'Jtmftbns. 
'nJtduMstr 

midk, 

nJe  femx. 


Symnr/ni ,  i!f  eorum  nttio. 

X  tebribus  maxime  nobi- 
Iemnunc  eligoconfideran- 
9  dam  curandamque  ,  fcili- 
W&V9  ceteam ,  quam  Graxi  \  u.- 
Tfjimmi  Latini  recentiores, 
Semiterrianam  appellant. 
Invenio  in  Plmii  Valeriani 
S|  libro  1 1 1 ,  c ap.  ii,  fcnptum 
*  hoc  :  Pctto  ad  Hemttrttxum, 


JtttOPf^TT.iCS 

rmftirU 
um  im 


XVW 


fhe  ad  Lerjtfcos.  Alioquin  ante  hunc  prifcos  Lati- 
nosnon  indidiffie  huic  febri  nomen  proprie  Lati- 
num ,  teftatur  Poeta  mecicus  Quintus  Serenus 
Sammonicus  his  verfibus : 

jMortiferum  magis  eft,  quod  Grxcis  Hemitritxum 
Vukaturverbts  :  hoc  noftradicere  linvua 

o  J  o 

Kon  fotuere  u/it,  puto,  nec  z  oluere  parentes. 
Appellatur  quoque  a  Galeno  Ce/sczirg  7m£cg  ,  id 
eft  ,febris  homda  j  non  quod  cum  horrore  incipiat 
( nam  hoc  aliis  multis  accidit  febnbus  quandoque 
intermittentibus ,  aliquando  etiam  continuis )  ied 
quod  alternis  diebus  magna  acceffionisparshor- 
rores  afTumat.  Dicitur  autem  femitertiana  (fiA- 
gathino  credimus ,  quem  fcribit  Galenus  de  vocis 
hujus  origine  &  caula  integrum  librum  obm  con- 
fcripfifle  )  quod  relata  ad  tertianam  non  fecus  at- 
que  huic  per  tnduum  Semitertianaz  acceffiones  ac-  • 
cedant.  Xonnulii ,  tefte  eodem  Galeno  lilro  de  ty- 
fis,  cap.  iv,  ajunt  ita  nominatam  ruifle  quemadmo- 
dum  femicirculum  &  femiglobum ,  ipfam  terriani 
circuitus  dimidio  minorem  efle  aflerentes.  Alii 
vero  putant ,  Semiterrianam  dici ,  quo  paCto  he- 
miokon,id eft,  fefquialterum  numerum,  cuafi  di- 
ceres  fefquitertianam.  Nam  quemadmodumter- 
tianse  paroxyfmusperduodecimhoras  durat,  fic 
femitertianam  ajunt  duodecim  horas  terrianscin  fe 
comple&i.  &  prseter  has  abas  quoque,quibus  per- 
duratparoxyfmus ,  nempe  dimidium  tempuster- 
tiana: ,  quod  eft  fex  horarum.  Ita  ut  tota  Semiter- 
tiana  fe  extendat  ad  odtodecirn  fcilicet  horas. 
Theflalus  Semiterrianam  dicit  dictam  fuifie  ex  eo, 
quod  iitdimidio  major  ,  quam  terriana  extenfa. 
Galenus,  quem  fequor,  hb.  1 1  de  FeLrtbus,  cap.wi, 
lic  appellatam  arbitratur ,  quod  dimidiam  partem 
tertian3,6c  alteram  dimidiam  quotidianae  retineat. 
Sic  dici  femiafinum  cum  adejus  compcfitionem 
proalteraparteafinus,  proaitera  equus  conve- 
niant:  £c  femideum  ,  quandodimidiapartedeus 


monftratur,  altera  vero  hominis  forma.  Etpro- 
fecto  vulgus  Semihomincm  nuncupat  pi&uram  , 
qu2e  dimidia  parte  &  maxime  fupenore  hominem 
smulatur  j  altera  vero  ,  fciiicet  mfcriore ,  pifcem. 

Qusecumira  fint,  interrogare  aliquis  hic  me  r*r 
poflet ,  cur  hxcfebris  n$n fiterit  fotitu  diclx  fcrmjuott- 
dtana ,  cjuamfemttertiana,  pradertim  cum  tertiana, 
quse  cum  quotidiana  conjungitur.per  triduumran- 
tum  femel  confpiciatur  invadere ,  quotidiana  ve- 
ro  finguiis  diebus  ?  Huic  refpondemus.  Q^ia  ter- 
tiana  commixta  quotidians  longe  fit  ncn  tantura 
Medico,  fed  etiam  aftantibus  ob  fymptomatum 
vehementiam  &:  (ebris  ejufdem  tertianx  in  pluri- 
bus  aliis  sgris  frequentiam  manifeftior  ac  norior  \ 
cum  quotidiana  minus  fit  trequens  in  aliis  sero- 
tanDbus ,  &  lazpe  m  Semirerrianarinitio  latere  vi- 
deatur ,  ita  ut  azgroti  haud  fe  febricitare  putent  eo 
die  ,  quo  videnturatertiunahberi,  fedleviqua- 
dam  laffirudinepreffiad  domcfricasresobeundas 
de  lecto  furgant,  veladpublica  officia  exercen- 
da  extra  domum  vagentur.  Quorlque  frequenrius 
tertianaintermittens  m  hac  febre  prius  hominem 
adoriarur  ,  quam  quotidiana  ,  qua:  fcepe  poft  pri- 
mum ,  fecundum  aut  tertium  paroxyfmum  tertia- 
nx  fubfequi  paulatim  folet ,  rariusiiicocumipfa 
tertiana  ecdem  die  invadere.  Idcirco  credoali- 
quem  ex  peritioribusantiquismedicis  prius  ruifie 
deceptum  ,  qui  nondum  ld  tebris  genus  animad- 
vertiflet ,  6c  initio  hanc  febrem  fimplicem  tertia- 
n:m  putafTe ,  ac  mox  fubodorata  fraude  quoridia- 
nse  fublequentis ,  femitertianam  nominafie.  Hxc 
de  nominum  hujus  tebris  ongine  &  caufis  dicta 
fint  fitis. 

C    A    P.     I  I. 

De  Veterum ,  if  Ltr.iorum  def.nkione. 

ADmirabitor  fbrtaffis  quifpiam  ,  cur  tot  homi-  c»  m  it 
num  lentenrise  de  ratione  vocis  Semiterrianae  hr*JJf.rfii''"t 
fuerint.  Verum  is  facile  omnem  admirationem  re- 
moturus  eft,  fi  perceperit  quid  per  Semiterrianam 
veteres  &  recenriores  ir.tcllexerint ,  non  laris  con- 
ftare.  Nam  ut  a  Gra?cis  incipiam  ,  Agathmus ,  te- 
fte  Galeno  Lcco cttato,  eam  tertiaox  lpcciem.quam 
Galer.usproduCtam  &:extenfamnominavit  ( qua: 
ultraoctodecim  horas  prorogatur,  &  aliquanJo 
visintiquatuor  horas ,  interdum  trigintaiex  ,  plu-orx-v- 
refve  perdurat)  Scmitertianam  vccavitipfam  in-  * xX V! 
ter  intermittentes  fcbres  coliocans.  Archigenc* 
qjcque  eoicm  in  genere ,  intermittentium  lcili- 

A  cet,eam 


i  Adriani  Spigelii 

cet ,  eara  pofuit ,  &  ad  tertianara  ac  quotidianam  rurfus  quotidiana  quae  cum  tertiana  commifcetur,  . 
tranftulit.  Theflalus  febrem ,  quae  dimidio  fit  ma-  alia  eft  continua ,  alia  intcrmittcns.  Si  tertiana  in-  i 
jorquamtertianaextcnfa,  in  modum  quotidiani  termittcns  cum  quotidiana  continua  conjungatur; 
Oconv.  circuitus ,  ut  fit  horarum  vigjntiquatuor.  Galenus  Galeni  vera  Sernirertiana  dicendaeft ,  &  primi  or-  v"*Smh\ 
.  conrinuam  febrem  facit ,  eam  nempe  quse  ex  dua-  dinis.  Nam  libro  de  Febribm  fic  ait :  Hemitritxpu  dimi- 
\  bus  fe bribus,  tertiana  fcilicet  &  quotidiana,  alter-  diam  fui  ipfius partcm  habet  tertianam,  alteram  autem  di- 
i  utra  intermittcnte  vel  continua  copulatis  con-  midiam  quotidianam  continuam.  Pariter  fi  tertiana  1 
ftat.  Si  Latinosaudiamus ,  Cclfumque  praecipue,  continua  cum  quotidianaintcrmittcnteconjunga- 
hic  vidctur  proximus  elTe  fententiae  Agarhini ,   tur,  Semitertiana  quoque  Galeni  appcllanda  :  lcd 
dum  fic  fcribit lib.  i n, cap.  vi 1 1 :  o//  ubt  td gcnus  fecundi  ordinis,ad  alterius  diftinctionem.  Nam  co-  Secuntk  m 
tcrtianx  efi  ,  quod  Hemitrit^um  Medici  appellant :  qui-  dem  libro  fic  fcribit :  Vna  igiturfola  adhuc  mixtio  rtlin-  M' 
bus  paucis  interpofitis  fubjungit;  porrigiturque  fe-  quiturcx  quotidianaintermtttente &biltofacontinua,qu.t 
bris  inter  horas  vigintiqnatuor  ejr  triginta fex.  Statuit-   &  ipfa potefl  continuam  fimulatque  horridam  febrem  cf- 
quepaulopoft  iueaverara  remiilionem.  Rccen-  /rw.Quodfifebrisoccurrattertiarcompofitionis, 
tiorum  pra&ici  quidam  ,  barbari  di&i ,  fcbrem  ex  in  qua  tertiana  continua  cum  quotidiana  continua 
n<  »  continua  &intermittence  compofitam,  Semiter-  permifcetur,nequaquamha!caGalenointerSemi- 
tianam  nuncupant.  tertianas  collocabitur ,  dum  fic  fcribit  Loco  citato : 

Gordonius ,  quia  compofitiones  harum  febrium  Kon  tamen  ex  duabtu  continuis,  quarum  altera  biliofit,  al- 
polfunt  cfle  multae ,  ait  omnes  reduci  polTe  ad  tres  tera ptuitofx fit,poteft  Hcmitrit<eus  confiftere.  Adjungit 
1 '  fpecies,  tanquara  ad  raagis  notas.  Prima,  ex  quoti-  caufam :  J£uoniam,mquitJ)<tc commixtio febrem  horri- 
x  •  diana  continua  &  tertiana  intermittente :  fecunda,   dam  &  qu<£  rnultas  habeat  rcduplicationes  non facit.  Pla- 
ex  tertiana  coutinua  &  quotidiana  intermittente  :  cuit  tamen  nonnullis  recentioribus  hanc  majorem 
tertia,  ex  quartana  continua  &  tcrtiana  intcrmit-  Hemitriraeum  appcllare  ,&  fpuriam  Galeni  Semi-  semtwOu 
—  tcnte  conftnns.  Exquibus  patet,quorundam  Scmi-  tertianam :  cum  tamen  GalenusHemitritsei  fpuriae  ft^u. 

1  tertianam  fimplicem  efle  febrem,  nempe  unam  ex  nomcn  ei,  quod  cquidem  fciam,  nullibi  adfcribat ;  * 

2  intermittentibustcrtianis:nonnullorumverocom-  fcd  fpuriam  Hemitritseam  appcllct,in  quahumor 
pofitam,  eamque  continuam.  pituitofus  praevalet  copia  biliofo j  vel  biliofus ,  pi- 

C   A    P      III  tuitofo. 

Eft  &  quarta  compofitio  qusedam  duarum  ha-  4 
De  Gemribm  Semitcrtiam  ,  Qm proprifi        Tum  febrium.quotidianae  fcilicet  &  terriana:  inter- 
mt  improprU.  mittcntium ,  quam  etiam  rcccntiores,  Galeni  fpu- 

r  r  nam  Semitcrtianam  perperam  appellarunt  cogno- 

Ed  quoniam  ad  clariorcm  doctrinam  prius  de-  mento  minorem.Nam  Scmitertiana  a  Galeno  hsec 
tcrminare  convenit,  quid  nos  in  hifce  libris  pcr  nunquam  vocatur,  propterea  quod  omnem  Semi-  • 
Semitertianam  mtelligamus ,  tanquam  dc  re  magis  tertianam  inter  f ebres  contiuuas ponere  voluerit ,  * 
quam  de  nomine  folliciti ,  dicemus  primum  ,  Se-  haec  vero  fit  intermittens.  Nifi  velimus  dicere  Ga- 
mitertianae  vocabulum  duplicem  fignificationem  lenum,  quando  fcnbit /ibro dc  typis,  intermittcntem 
in  fe  continere ;  Iaxam  fcilicet ,  &  ftridtam.  Laxa  Semitertianam  aliquando  reperiri,hanc  intelligere 
'  videtur  pofle  febrium  &  intermittentium  &  con-  intermittentium  duarum  febrium  tertianae  &  quo- 
i  •  tinuarum  fpecies  aliquas  complc&i :  ftricta  vero ,  tidianae  compofitionem  ,  quod  tamen  ejus  do&ri- 
febrem  continuam  compofitam  ex  quotidiana  &  nae  fecundo  de  febribm  traditae  rcpugnare  videtur : 
semitertiani  tertiana.  Ergo  in  laxa  fignificatione  fumens ,  Se-  Nonigitur  ,ait,  h<ecfebris  HcmitritJius  erit,fiquidemex 
tmprofriA.     mitertianam  duplicera  ftatuo ;  impropriam,& pro-  numero  continuarum  Hemitritxws  exijlat.  Quod  fi  et- 
i  priam  feu  vcram.  Impropria,  aut  intermittens  eft ,  iam  in  utroque  genere  (fcilicet  continuarum  &  m- 
•  ut  tertiana  producta ,  quae  Semitertiana  Agathini  termittcntium)  Hemitrtt<tm  collocetur,non  h<ec  tantumt 
&  Celfi  appcllanda  cft:  autcontinua,  utquando  fedmult<ealt<tfcbres  Hemitritexvocabuntur.  Ego  vero 
fcbris  tcrtiana  intermittens ,  cum  quartana  conti-  ut  clarior  doctrina  procedat ,  hanc  appellabo  par- 
nua  permifcetur ,  quae  vocatur  Barbarorum  major  vam  Hemitritceum.  Nam  &  haec  non  fecus  ac  vera 
Hemitritseus,  aut  Semitertiana  majoris  famae :  aut  Galeni ,  horrores  inducere  poteft  periodicos ,  eof- 
quando  tertiana  intermittens  vel  continua  cum  que  quotidie.  Tertice  vero  compofitionis  febrem, 
febre  fymptomatica,  pleuritide  fcilicet,  peripneu-  magnam  Hemitritaeumappellabimus.Quapropter  . 
monia,hepatitide,fpleuitide,phrenitide,autqua-  ex  quatuor  duarum  febrium  rertianae  fcilicet  &  •  " 
cumquealia;  quae  ab  inflammatione  akerius  cu-  quotidianae  copulationibus  quatuor  fpecies  Scmi-  . 
Fropria.  i    jufvis  vifcerisortafit,  componitur.  PropriaSemi-  tertianaepropriaenafcuntur.  Prima,vera  Galeni  pri-  ouMiwfpc 
tertiana  ,  eft  febris  compofita  ex  tertiana  &  quo-  mi  ordinis.  Secunda,vera  ejufdem  fecundi  ordinis.Z femit«* 
tidiana ,  de  qua  potifljmura  nunc  agere  inftitui.      Tertia,magnus  HemitritaeusBarbarorum.Quarta,  j 
c   A   p     j  v  parva  a  nobis  nuncupata3quam  videor  pofle  com-  * 

mode  ex  Galeno  lib.  1 1  de  Fcbr.  cap.vn  i,  Archige- 
De  differentiis  proprU.  nis  Hemitritaeum  appellare.  Invenio  apud  Hippo- 

cratem  febris  cujufdam  fadtam  mentionem,quam 

IAm  a  duplici  foute  didudtas  plures  difFerentias  rif\Mo(pvlw  appellat,  id  eft,  tcrtian*  naturam  referen- 
propriae  Semitertianae  propouamus :  nempe  ab  tem.  Galenus  fic  febrem  continuam  appellat,  quse 
iis  tertianae  &  quotidianae  fpeciebus ,  quse  huic  in-  tertio  quoque  die  invalefcit.  Hippocrates  quidem 
efle  dicuntur ;  &  ab  iis ,  quae  eidem  fuperveniunr.  Ionicus,tefte  Erotiano  in  Onomafiico,inquit,  t(J]cuo- 
Etenim  tertiana  quae  cum  quotidiana  componi-  <pu«?  tertianas  appellari ,  euphonu  caufa :  Philonides 
tur ,  modo  intermittens  eft ,  modo  continua :  &  vero  Siculus febres ,  qiu  coitinu* funt ,  inordinationem 

ojiendentes : 


s 


ixmitrrtiA- 

1121  OtteT- 


deTebre  Semitertiana ,  Lib.I .  ^ 

ofiendentes  :  indicare  vero  incrdinattonem  tn  ftnceritate,  vi*orcm,<y  rcn.tj.  toncm.  At  Mcdsci  quidam juntores  qux 
facia  tntermtftone  proprtum  eft  tertunx.  Recle qutdem  nutlxm  mjgnjm  mutJlionem  halcnt  mui/t^ ,  non  contt- 
tndicjntes  inordtnattonem ,  non  habentes  .vttcm  .'inccrum  nr/xs;txterum  conttnentes  ^PP4%ms]  nomtnjnt.  Comtnuxs 
medium  inttrvjilum  ,  itj  nominxztt.  ^ujndoqutdcm  atttemhxs  folas  ,qux  nonvtmunt  ad  intcgritatcm,  ey  tn- 
multam  fmilttudtnem  hahtnt  .id  tertunam.  Sunt  autem  tcrmtttum  fngu/ts  acceftombm.  Hxs vocatit  anttqui  tn- 
febres ,  qux  appeitantur  ujkou  tifjuiymtiu  ,  id  eji ,  Semi-  tertm  conttnuxs  ,  tntertm  tnttimttttntts.  Aam funt  ccrtt 
terttanx  parvx.  tntcr  conttnuxs  cr  definentes  tn  mtcgrttatcm  medijt.  1  ro- 

^     .    p  tnderec?eubicum/ynochisconftrM'itur,tnttrmttttnttsjp- 

pt/Iantur ;  cum  ad  imtgritatcm  venttntthtis  ,  conttnux. 
Qmt  fit  Scmitertiana  HtppOCKltis.  Hoc  locodtfferenttamfebrtum  Htppocrates  fcrtbens.a/tquxs 

~~~~~~  effe  earum  conttnuxs  dtcit :  ey  funt  cjuidem  tn  utroquc 

QVxnturjam  dudum  a  Scriptoribus ,  quxnam  conttmu  figntfcato  contmux  mu/tx.  Hacienus  Gale-  >r/^Li 
fit  febns  llla,  quam  Hippocrates  Hemitri-  nus.  Iamobtrudes  mihi  fortaffis  Galeni  librum  de 
txum  appellavit,  cujusplunmisin  locis ,  atprse-  typis,tn  quo  hxc  leguntur :  Eft '  aunmnonfcmpercon- 
cipue  in  Ithris  Eptdcmiorum,  mentionem  tecit.  Sitne  tinua,verum  ejr  mtcrmtttens rtpcruur  Scmttottana fthris. 
continuaauintermittens,an  utriufquenatura:  par-  Ecce  igitur  quomodo  hicdicit,  intermittentem 
ticeps  dubitatur.  Sane  autor  libri,  qui  Introd-.tclontts  reperiri,cumeam  ubique  fcnbatex  mente  Hippo- 
infcnbitur ,  &  Herodotus  putatur,  Semitertianam   cratis  efle  continuam.  ln  uno  loco  ,  quod  arrirma- 
modo  mtcr  continuas ,  modo  inter  intermittentes  vit,  id  in  altero  negare  videtur.  Docti  viri  inciden- 
poluit  ■,  fecutus  fortaffis  duo  Hippocratis  loca  ,  in  tesinhunclocumproxime  citatum,ncgantpropter 
quorum  altero  pro  intermi:tente  videtur  haberi ;   contranantem  hanc  fententiam  ,  hunc  librum  efle 
in  altero  vero,  pro  continua.  Prioris  ha?c  funt  ver-  Galeni,  qui  de  rypis  infcribitur.  Sed  fcire  hos  con- 
ba  tth.  i  Eptdtmiorum  :  Intcr  febrcs  cjuxdam  contt-   venit,propofitionem  \?Lira,non  femper  conttnuam  effe 
nux  funt  5  qtudam  tnterdtu  tencnt ,  nocie  tntermtttunt :   Semtterttanam, Galeni  dodrinje  non  reclamare.qua: 
nonnuUx  Scmtterttanx  fnnt ,  terttanx  ,  qturtanx  ,  cjuin-  paffim  apud  eum  de  continuitate  hujus  febris  re- 
tanx ,  feptimanx  ,  nonanx.  His  verbis  Semitertiana  perirur  in  variis  libris ,  nec  etiam  noftras  opinioni , 
una  cum  intermittentibus  numerari  videtur.  Vt  ii  diligenter  perpendatur.  Nam  Galenus  in  librt 
propter  hanc  caufam  non  mirum  fit ,  Archigenem  tfo  de  tipts  loquitur  aut  ex  mente  fua  &  aJiorum  ii- 
&  A gathinum  hanc  pro  febre  intermitrente  acce-  mul ;  aut  ex  propria  tantum.  Si  loquitur  ex  mente 
pifle.  Rurfus  tamen  codcm  lihro  hxc  fcnpta  extant,  fua  &  aliorum  fimul ,  veriffimum  eft  quod  dixit , 
quxfuntpofteriorisloci  verba  :  Erant  vero  eorum   continuam  efle,  nempe  veram  fuam  pnmi  5:  fe- 
plertfqutpafiones  ejufmodi ,  febres  horrtdx ,  conttnux  ,   cuhdi  ordinis.  Si  vero  ex  propria  hxc  fcribat ,  ali- 
acutx  ■,  omnino  cjuidcm  non  tntermtttcntcs.  2-Iodns  vero  ter  funt  exponenda  Galeni  verba ,  quam  prima  ta- 
erat  Hemttritxtts.  Supra  quem  locum  commentans  cie  accipiunrur.  Vultenim  docere  Galenus,  fuam 
Galenusfcribit ,  Hippocratem  appellare  Hemttri-  veramSemitertianamnonlc-mperefleconrinuam, 
txum  homdum ,  atqux  continnum ,  qutmfactt  ttrtuna  ,  totjus  nempe  morbi  temporibus  omnibus.  Nam 
quottdunx  ccnttnux  pcrmtxtj.  Idcirco  Ithr.  de  dtjftr.   in  principio  &  declinatione  poteft  efle  intermit- 
fekr.  1 1 ,  invehitur  in  Archigenem  ,  quod  naturam  tens  ■,  in  augmento  atque  in  ftatu  femper  continua. 
huius  febris  non  recle  aiTccutus ,  intermittentem  Exemplum  producam  juvenis,  qui  circa  Hnem  au- 
elTe  fcripferit.  Et  Agathinum  quoque  miratur  ,  tumni  tertiana  cum  horrore  correptus  fit ;  fecun- 
quod  tertianam  produCtam:Semitertianam  appel-  do  die  ab  omni  tebre  immunis  exiftat ;  tertio  rur- 
laverit,&  non  extenlam  tertianam,ut  quotidianam  iu^  tertiana  horritica  eum  prehendat ;  quarto  Iene 
&  quartanam  febres,  quas  ldem  extenlas  vocabat.  trigus  extremarum  parrium  in  fine  t^rtianx  ante- 
Egovero,  qui  apud  Hippocratem  contiuuam  fe-  cedentis,  initium  quotidiani  cujufdam  circuitus 
brem  fuiiTe  judico  geuus  febris  omnes  quatuor  per  cd:odecim  aut  viginti  horas  perdurantis :  tum 
praefcriptas  fpecies  conrinens ,  quid  adteram  pro  iterum  redeunte  tertio  paroxyfmo  terrianspoft 
mea  opinione  ,  &  pro  Galeno  dcfendendo  ad  eum  viginti  quatuor  horas,firaul  quoque  cum  ipla  quo- 
Hippocraris  citatum  locum,quo  Semitertianam  in  tidiana  paroxylmus  contundatur,  &:  utcrque  fimul 
catalogo intermittentium  recenfuitr  Sane  nil  aliud,  per  horas  viginti  duas  perduret,  aut  tertiana  paulo 
quam  quod  non  exprefle  ibi  Hippocrates  febrem  citius  abeat  quotidiana.  Inde  fequentibus  diebus 
etfe  intermittentem  dicat ,  cum  ipfam  ponat  ante  augefcente  utraque  febre  prolixior  jam  fiat  utriuf- 
intermittenrium  fpecies ,  quas  enumerat,  tsrtutum  que  paroxyfmus,  &  ubi  vigorem  fuperant  brevio- 
videlicet  ,qujrtanjm,qutntanjm,  fcptwunam,  Cr  no-  res  paulatira  rurfus  riant  paroxyfmi  quotidiana?. 
nanam,  &  ftatim  poft  continuas,qua;  noclu  tntermtt-  Quis  hanc  non  dicet  Semiterrianam  ,  &  quatenus 
tum,  interdtu  tenent.  Quod  fi  quis  iit;qui  hic  aut  ali-  quotidie  in  initio  &:  fine  ad  mfebricitationem  per- 
bi  Hippocratem  haberepro  intermittente  nihilo-  veniebantfebrisquotidianatertianaque,intermit- 
minusafferat,  id  ei  concedemus.modointellexerit  tentcmftatuioportere  ;quatenusvero  m  augmen- 
bitariam  veteres  ufos  fuifle  continui  &  intermit-  to    ftatu  prolongatorum  paroxyfmorum  quori- 
tenris  nomine.  Nam  conttnuxs ,  inquit  Galenus  in  dianrunusingrediebaturalterum,  continuamre- 
commento  fupra  hunc locum  Hippocratis ,  vocant  dtc  dici.  Iam  &  alterms  diebus  contingere  poteft, 
ftbrts  quandoque  non  omnes,qux  adtntegritatem  non  de-  ut  intermittat  ahquo  temporc  morbi,  maxime  ve- 
finunt ,  fedfolas  prxapue  ittxs  ,  qux  omm  carent  u/que  ad  ro  mitio  vel  fine  :  ut  fi  tertiana  cura  quotidiana  vi- 
judictum  mutatione.  Ita  tntermtttcntcs  imerdum  appel-  ginriquiuque  feu  vigintilex  horas  perdurante  fimul 
Unt  ittxs  foixs,qux  tn  integritatem  ftniunt :  tmcrdum  cxs,  mvadat:  altero  vero  die  anticipet  quotidians  cir- 
qux  nonfntunt  imntegritatemfcdtnfignesfactunt  muta-  cuitus  per  duas,  tres  vel  quatuor  horas.  Sed  enam 
ttones  fm^uUrum  accc Qonum,tn inittum,  wcrementum,  parvus  Hemitnta:us,  etli  cx  duabus  intermittenti- 
V  * .  i  A    2  bus 


4  Adriani  Spigelii 

bus  febribus  componatur  tertiana  &  quotidiana,  leni  exquifttA  \  propterea  quod  tertiana  permixta 

tamen  ut  plurimum  ad  continuitatem  pervenire  quotidianxcontinuje.exquifitajtertianainaturain 

animadvertitur,  aliquo  totius  morbi  tempore  per  prorfus  obfcurat.  Vt  propter  hanc  caufam  Gale- 

anticipationem  paroxyfmorum  quotidianae  &  tar-  nus  tantum  voluerit  eam  appellarc  Scmitertianara 

diorem  regreiTum  tertianae ,  vel  hujus  produ&io-  exquifitam ,  quae  ex  fimplici  tertiana  &  continua 

nem.  Hanc  continuitatem  fi  Galenus  confideraf-  quotidiana  componitur.  Ad  hocdico,quod  quo- 

fet, omninoparvamSemitertianamexScmitertia-  tidianae  continuae  exquifita  tertiana  intcrmittens 

narum  numero  non  expuliflet ,  cum  &  haec  horro-  implicari  poteft.  Nam  apud  Galenum  hb.  de  Crif- 

res  inducat.  Igitur  ut  ad  inftitutum  fermonem  re-  bus  habemus  excmplum  mulierisScmitei  riana  cor- 

deamus ,  re£te  &  vere  haec  fcripfit  in  libro  detypis  reptae  ,  una  cum  alia  exquifita  tertiana.  Foreftus, 

'   Galenus :  "esj  d]e  £  Tmvjfjt  awnx'k  ,  «^aj^Aft-  lib.v  obfervationum  medicina/ium,0bjerv.xvu,a\te- 

ttuv  iv^mijaf :  quod  fic  fonat  ad  verbum  ,  Efaa-  rius  mulieris  admodurabiliofasnarratfimilemhi- 

tem  non  omni  tempore  conttnua  ,fed etiam  ( aliquo  fcili-  ftoriam.  Si  itaque  in  Scmitertiana  contingerc  po- 

cetjempore)  intermittens  rcperttur.  Quod  adhuc  teft ,  ut  ei  jungatur  tertiana  exquifita ;  cur  non 

Tcx.i.       apertius  declarat  in  commentario  in  primum  Epi-  etiampoteftjungi  tcrtiana  exquifita  quoridianse 

demiorum.  Cum  cnimpriusdixiifet  Hippocratem  continuae?  Nec  hoc  rcclamat  dodtrinae  Galeni, 

ibi  numerare diverfas  fpecies  febrium ;  cas  fcilicet,  quando  determinat  exquifitam  Semitertianam  ex 

quae  ad  integritatem  veniunt  clare,  intermittentes  tertiana  intcrmittente  &  quotidiana  continua 

proprie  didtas ,  &  alias  quas  remittunt,  continuas ;  componi  :  quia  tertiana  intermittens  potcft  elfe 

fubjungit:  Tertian*  &  quartan£  clare  ad  integritatem  exquifita  magis ,  &  minus.  Sed  illud  hic  adjun- 

veniunt.  At  ex  Semitertianis  qutdam  utraque  incedunt  gendum  ,  quod  Galeni  &  reccntiorum  Scmiter- 

via :  qiudam  altera  tantum ,  earum  qtu  ad integritatem  tianae  exquifitse  accidere  poflit ,  ut  tertiana  mter- 

non  veniunt.  Patet  igitur  Galenum  librodetypis  ve-  mittens  fit  fpuria,  &quotidiana  fit  fpuria,  &  ex 

rum  dixifle,  intermittentem  Semitcrtianam  ali-  duabusfebribusfpuriisunaSemitertianaexquifita 

quando  fieri ,  efle  tamen  continuam.  rcfultet.  Quia  in  hac  fit  utriufque  humoris.ex  qui- 

bus  oritur  Scmitertiana.acqualis  copiae  concurfus : 

C  A  quod  noftrae  Semitertianse  pnrni  ordinis  Galeni 

De  quatuor  Propriarum  Semitertianarum  dijferen-  non  contingit. 

tiis :  & primum ,  de  iis  qu<c  ab  ejfcntia  Amplius  adhuc  dubitari  poteft ,  an  dcturfebris  £  *g/ 

defiimuntur  continua periodica  exqutftta ,  ncc  ne  ;  propterea  quod  perwAca  e* 

J       ■  ejus  nulla  fit  fadta  mentio  apud  veteres ,  ut  alia- 

VatuorjamcnumerataeSemitertianae  fpecies  rum  intcrmittentium ,  ob  earum  continuitatem. 

videntur  potifljmumeflentia,  magnitudine  ,  Ncque  enim  fcbris  continua  una  ,  altera  videtur 

accidentibus ,  more,  caufaproxima ,  &denique  eflemagisaut  minus  continua.  Quod  fi  ita  eft, 

cornpolitionis  variae ,  duarum  febrium  tertianae  &  Hemitritsea  magna  a  me  nominata  non  redte  di- 

quotidianas  modo  dirTerrc.  Namfingulaevelfunt  cetur  exquifita ,  &  non  exquifita.  Huicobjectio- 

exquifitae,  velnon  exquifitae ;  vel  magnae,  velpar-  nioccurrit ,  fi  dicamus  naturas  febrium  continua- 

vae,  aut  inter  has  mediae ;  vel  hoc,  aut  1II0  fympto-  rum  periodicarum,  longe  efle  intermittentium  na- 

mateconjunctss;  vel  benignae.vel  rnalignae :  bilio-  turis  obfcuriores:  &ideonullam  eflefactam  a  ve- 

fae ,  pituitofae ,  exquifitae  ,  confufae  ,  complicatae.  teribus  mentionem  febrisquotidianse  vel  tertianae 

Exquifiu.     Appello  nunc  exquifitas ,  quando  fingularum  fpe-  continuae  legitimae  &  illegitimae ,  vel  exquifitae  & 

cierum  febres,  exquibus  componuntur  Semiter-  non  exquifitae.  Si  quis  tamen  velit  curiofius  animo 

tianoe ,  in  caufis ,  fignis,  &  idea  exacte  &  perfecte  concipere  typos  &  forraas  febrium  intermitten- 

naturam  fuam  obfervant.  Exempli  gratia ,  Semi-  tium ,  poterit  etiam  ex  iis  continuas  quotidianas , 

tertiana  primi  ordinis  Galeni ,  exquifita  a  me  no-  &  tertianas  &  quartanas  exquifitas  pernofcere. 

minatur ,  quando  tertiana  exquifita  quotidianae  Nam  quotidiana  continua  alia  eft  per  fuperingref- 

Konexqui-    continuse  exquifitae  permifcetur.  Non  exquifita  ,  fum  paroxyfmorum  ,  ut  dicunt  pra&ici ,  alia  vero 

quando  tertiana  fimplex  intermittens  vel  produ-  fimpliciter  continua  exiftit.  llla  non  exquifitadi- 

cta quotidianse  continuse  non  exquifitse  copulatur:  cetur  quotidiana  continua ;  haec  vero  dicetur  ma- 

Aut  quando  tertianse  fpuriae  produc-tseve  quoti-  gis  exquifita  ,  quo  Ientius  ad  vigorem  ejus  exacer- 

diana  continua  exquifita  copulatur.  Sic  quoque  batio  perducitur ,  utquotidianaintermittens.  Sic 

ea ,  quae eft  fecundi ordinis  Galeni ,  erit  exquifita,  tertiana  continua  non  exquifita  exiftit,  quae  fpuriae 

quando  exquifita  tertiana  continuaexquifitse  quo-  productae  longiflimae  intermittentis  horas  excedit, 

tidianse  intermittenti  immifcetur.  Non  exquifita ,  aut  quse  antequam  vera eft quies ,  tertio  die  anti- 

quando  alterutra  febrium  ,  aut  utrseque  fpurise  cipandoper  tres ,  quatuor,  plurefve  horas  conti- 

exiftunt.  nuatur ,  ob  novum  ingrefliim  paroxyfmi  intipien- 

Idem  de  parva  Hemitritseo,&  magna  dico.  Sed  tis  cum  frigore  vel  horrore.  Sic  &  quse  exquifita 

Galenus  &  quotquot  ejus  doctrinain  fequuntur ,  eft  continua,  praeterquam  quod  tertio  quoque  die 

exquifitam  Semitertianam  appellant  eam,  quae  exacerbetur  fine rigore,  horrore  vel  frigore ,  cito 

ex  quotidiana  continua  &  tertiana  intermittente  ad  vigorem  adfcendit ,  &  tarde  declinat,  nulla  in- 

componitur ,  &  pari  copia  humores  putrefactos ,  tegritate  poft  fe  ullo  tempore  relicta.  Haec  quan- 

ex  quibus  oritur,habet.  Sic  etiam  Fernelius  exqui-  quam  aptiori  loco  inter  figna  eflent  recenfenda , 

fitam  Semitertianam  vocat ,  in  qua  tertianae  con-  tamen  ad  probandum  &  clarius  docendum  exqui- 

Ameveraia-  tinuae  quotidiana  intermittens jungitur.  fitas  &  non  exquilitas  febres  continuas  periodicas 

"J&tiana     Movere  hic  aliquis  dubium  poflet ,  an  revera  di-  dari,  hoc  locO  ea  proferre  coaclus  fui. 
prwjnb*  flinclc  dari  queat  febris  Semitcrttanaprimi  ordinis  Ga- 

C  A- 


Q 


de  Febre  Semitertiana ,  Lib.  I. 


V 


C   A  P.  VII. 

De  Differentiis,  qu&  a  magnitudinc. 


quazfitum :  l  trttm  igitur  horis  an  intcrvallis  Semitmiand 
jignabttttr  ?  Rclpondct :  Sccundum  qttidem  AgdhM 
opinionem  ,  ncc  horis  ,  nccintcrvallis.  IIsc  cnim  utraque 
adfcriptam  habcnt  magnittidincm  (dtitpo-n^,  yd  tuviu 

CiEterum  quod  ad  quatuor  Scraitertianarum  'sPtyyty&cppwov  tx«  -n  (xky&aSy.  Riccias  vertifi 
magnitudines  fpe&at ,  illse  hic  a  me  confide-  utraque  enim  hxt  haudqnaqttam  pv.efiriptam  magnitudt- 
ranturin  fingulis  generibus  ratione  magnitudinis  nemhabcnt.  Lcgendum  fortc:  aut  hons ,  aut  tnter- 
periodorum ,  hoc  ett ,  brevitatis  &  longitudinis,  vaffis.  Ilxc  cnim  utraqtie  adfcnptam  ma^nttttdtncm  ha- 
majoris  vel  minoris  acuminis.  Galenus//^^7)-  hent.)  Scmitcrtianaveroindcfinitamhabct  m  latitudtnc 
fis  tradens  differentias  ,  quse  a  magnitudinc  in  hac  horifquc fubjcqucnttbus  conjiitutioncm. 
febre  defumuntur ,  hasc  ait :  Habet  autcm  tres  in  mw 


gnitudine  differentia4 :  nam  ttna ,  parva ;  altera,  mcdia; 
tertia,  magna  Semitertiana  efl.  Parva  igitur  eji,  qti<e  ctr- 
ca  viginttqttatuor  horns  vertitur :  medta ,  qttx  circa  tri- 
ginta  fex  :  magna ,  qtu  circa  quadraginta  oclo ,  qti.e  pro- 
feclo  continuce  febri  proxima  cjl.  Quas  ii  de  Agathini 


C  A  P.  VIII. 

De  Differentiis  ab  accidcntibus. 

AB  iisquse  fupcrvcniunt  quatuor  Scmitcrtia- 
nas  fpecicbus ,  autcas  concomitantur ,  lim- 


Semitertiana  ,  ut  ex  fequentibus  verbis  apparet,  plc*  Semitertiana  ,  vel  compofita  cognominatur. 

dicta  fint ,  verillima  efle  comperiemus.  Nam  fe-  Nam  fi  nullus  morbus ,  nullumve  fymptoma  ci  ad- 

bris  tertiana  extenfa ,  alia  brevis  eft  ,  alia  media,  >  quod  tormx  fimplici  prazdiclarum  quatuor 

alia  longa.  Brevis  ad  vigintiquatuor  horas  fe  ex-  Semitertianarum  non  convenit  ■,  fimplex  eft  co- 

tendcre  poteft  ;  media ,  triginta  fex :  quas  vero  ul-  gnominanda:  c  contrario  vero,compofitajut  fi  Sc- 

tra  has  horas  prolongatur ,  ufque  ad  quadraginta  mitertiana:  alia  febris  tertiana  vel  quartana  impli- 

octo,  Ionga  dicerur.  Itautomnes  ha;  differentise  cetur.  Si  pcftis  adfuerk,  peftilens  Semitertiana 

amplara  quandara  latitudinem  fingulx  adhucin  proprie  appellatur.  Si  ftrangulationcs  abutcro; 

fe contineant.  Nam parva etiamdicetur,  quae ul-  quales  Hippocrates  obfervavit  lib.  vn  F.pid.  in 

tra  o&odecim  horas  prorogatur ,  &  infra  viginti  uxore  Apomoti,  pra:ter  cardialgias  &  vomitus  cir- 

quatuor  horas  perdurat;  ut  quse  vigefima  hora  ca  acceffiones :  iicolici  dolores  aut  dorfi ,  viice- 


terminatur:  fic&media,  quasultra  viginti  qua 
tuor  horas ,  non  tamen  ultra  triginta  fex  fe  exten- 
dit :  longa  vero ,  qua:  omnibus  horis  terminatur, 
quse  intercidunt  intra  horam  trigefimam  fepti- 
mam  &  quadragefimam  octavam.  At  de  veris  Ga- 
leni  Semitertianis ,  quod  continua?  fint ,  hiec  vera 
elTe  nequeunt.  Hcec  enim  fcribit  lib.  i  Epidemio- 
rttm ,  com.  iii,  tcxt.  v :  Atqttifanc qui  ajttnt  ,fi horas 
quatuorejr  viginti  quis  febre  facct ,  mediam  eum  Semi 


rum  inflammationes,tabes,  &  alia  ejus  generis  plu* 
ra  qua2  in  fecundo  libro  recenfebuntur ,  fuerint 
conjuncta,  maligna. 

C   A   P.  IX. 

De  Diffcrentiis  a  more  iy  aliis. 

MAligna  Scmitertiana  noncftcum  pcftilcnti 
confundenda.  Habet  enira  ha?c,  prazter  or^ 


tenirnam  habere ,  in  ntimero  habent  talem febrem  intcr-  dinariam  Semitertiana?  putredinem ,  quoddam  pe 

tnittenttum.  Sicetiam  quimediam  & parvam  amagna  ft»s  venenum  ,  &  inexplicabile  ejus  femiuarium. 

dijlare  horarum nttmero fcrunt ,  Jittdentes  utraque  adin-  Ma  vero,  pravos  &  malignos  quoidam  morcs ,  or- 

tegritatem  deducere ,  ab  Bifpocratis  fenft  dtfccdimt ,  dum  tos  aD  excellenti  quadam  putredine.  Rurfus  ma- 

infebrtbus  intermittetitibm ponunt  Semitertianam.  Nifi  l'gna  alia  contagiofa  eft ;  qualis  annis  fupcrioribus 

velimusdicere  , noraen Semitertianse /tfrtf  ^ dcTypis  magnamltaliseparteminvafit:  alia  vero.fine  con- 

f^aGalenoaccipiabufiveproeatertiana,qua:  tagio-  Differt  etiam  contagiofa  a  pcftjlcnti.  In 


quotidianze  permifcetur ,  &  Galenum  metirima- 
gnitudinem  Semitertiance  a  tertianse  magnitudine 
cum  quotidiana  conjunctas.  Itaevenietutparva, 
quam  circa  vigintiquatuor  horas  hominem  tor- 
quere  ftatuit.duodecim  horasin  latitudine,quem 
admodum  etiara  alise  dua: ,  corapledtatur.  Siqui 


hac  enim ,  vcra  peftis  figna  cernuntur ;  in  illa ,  ne- 
quaquam.  Quanquam  non  me  lateat  quofdara 
contagiofam  ,  cpidcmiam  ,  &  pcftilentcm  confu- 
diiTe.  Porro  biliofara  Sc  pituitofam  appcllarunt 
fcriptores,  in  qua  alterutcr  humor  putrcfaclus  ex- 
fuperat.  Exquifitam  etiara,  qua:  ex  pari  huraorum 


dem  tertianam  exquifitam,  qua:  ad  duodecim  ho-  Portion.e  conflatur ,  quocunque  in  loco  confiftar. 
ras  fe  extendit ;  &  firaplicera ,  qua;  ad  odtodccim; 
&  extenfam  parvam,  quse  ad  vigintiquatuor  horas 
pro!ongatur,comprehendere  poteft.  Ita  parva  Se- 
mitertiana  erit  Galeno ,  quse  febrem  habet  quoti- 
dianam  continuam  cum  cxquifita,  fimplici,  parva, 
extenfa  tertiana  conjundtam :  Media  vero ,  quae 
cum  raedia  extenfii :  Magna  demum ,  quae  cum 
longaextenfacopulatur.  Hancvideor  exGaleno 
eodem  libro  nominare  poffe  Scmitertianam  exten- 
lam  ,  cum  toV^  7ntf>iKliQ.ttivii  ^tr^/lcua  typiprotenfe 
SemitertianA  mentionem  faciat.  Verum  Galenus, 
poft  citataex  Ubrode  ^«(quem  mendofum  aut 
non  integrum  efle  fufpicor)  verba,  examinans  opi- 
nionem  eorum  ,  &  prascipue  Agathini ,  qui  nomi- 
nis  Semitertiana;  caufam  referre  conati  funt  facta 
comparatione  ad  tertianam ,  prorumpit  in  hoc 


Confufam&  complicatara  appello  ,  exGalcni//- 
bro  1 1  de Crifibtts,  cap.  vi  i ,  quando  caufa:  &  forma: 
fcbrium  quotidianac  &  tertiana:  prorfus  aut  con- 
funduntur ,  aut  complicantur.  Complicationcm 
hanc  ficri  ait  quadruplicirer:  Ex  tertiana  quotidia- 
nse  commista :  vel  ea  ,  qase  quotidie  acceflioncm 
habet  continuarilli,  quaj  per  tertium  continuacft : 
vel  tertiana  ei ,  quae  fingulis  diehus  acccflioncra 
facit:  velquotidianaei ,  qua:pcr  tcrtium  conti« 
nua  eft. 

C    A    P.  X. 

De  caufa  proxima  Scmitertianx. 

DVplex  lbtuitur  humor  putrcdincm  habcns, 
caufa  proxima  Scmitcrtiana;  propria;:  btlts 
ncmpc  cxcrcmcnltti.i  cjpituita.  Iutcr  Barbaros  qui- 

A  3  dara 


6  AMani  Spigclti 

dam  pradiciduas  quafdam  improprias  Semitcr-  tidiana  fpuria  ,  bilis  minor  portio  cum  majori  pi- 

tianas,  quatuor  propriis  enumeratis  adjungcntcs  tuitaeporrionefilismldcis  confunditur.  Etintcr- 

(ut  cam  ,  qua:  ex  tertiana  continua  &  quartana in-  tiana  fpuria  pituit»  minor  portio  cum  majori  bilis 

termittente  conftatj  &  alteram ,  quae  ex  quartana  quantitatc.  Sed  antcquam  confundantur  fimul , 

continua  &  tertiana  intermittente)  melancholi-  quod  fien  arbitror  anoftro  calore,  pnmum  per 

cum  humorem  aut  atrabilarem  putrefa&um  pra>  portiones  implicari  necelTc  eft.  Non  enim  uno  eo- 

didis  duobus  humoribus  addunt.  Ita  ut  in  univer-  demque  loco  uterque  humor  gencratur :  fed  m  di- 

fum  trium  humorum  varia  permixtio  omnem  Se-  verfis  genitus ,  ex  iis  in  unum  vel  plures  confluere 

mitertianse  fpeciem  conftituat ,  tum  proprias ,  tum  poteft,  atquc  hic  utroque  modo  commifccri.  Ca:- 

improprisciimplicisatquecompofita:.  terum  in  nnpropriis  Scmitertianis  alitcr  evcnit. 

Simplex  omnis  Semitertiana  duos  humores  ex  Humores  enim  fivc  fint  unus ,  ut  bilis ;  five  plures, 

tribus  jam  di&is  pro  caufa  fua  proxima  agnofcere  ut  pituita  ,  fimul  aliquando  implicantur ;  f  ed  fa:- 

dicitur  :  compofita  vero  interdumduos  ,  veluti  piusfeparati  disjun&ique  confiftunt.  Iscnimhu- 

cum  febri  tertiana:  exquifita:  Semitertiana  vera  mor  ,  qui  peripneumoniam  facitaut  hcpatitimaut 

adjungitur:  auttres,utquandoeidemSemitertia-  aliquam  aliam  vifceris  cujulpiam  inflammatio- 

na:  quartana  fe  adjunxit.  Galenus  caufamdocens  nem ,  quotidic  noctu  magis  accenditur ;  intcrdiu, 

fuarum  Semitertianarum ,  nerapc  primi  &  fecun-  minus. 

diordinis,pituitamcumbilepermixtamefleafle-  c   A   P  XII 
rit.  Sic  enim  in  Ub.  de  Tebribus  inquit :  Si  fituita  ptt- 

trefcens ,  ex  qua  fcbrem  illam ,  qu&  fingulis  diebm  ac-  T)e  numero  locorum  in  quibtlS  bumores putrcfctmt  y 

cefsionem factt,  accendi  diccbamus ,  mtfceatur  amarj:  btlis  an  l{m{ffc  •  anplures. 

humori ,  ex  quo  tertiana  gignitur  fcbris ,  duplex  jam  3 

caufa  ac  dijpoj/tio  conjungctttr.  K^fltcr  ftquidcm  humor  TTErum  de  locis ,  in  quibus  putrcfcunthumo- 

affert  qnotidie  accejsionem :  alter  vero  ,  tertto  quoque  dtc.  y  rcs ,  quot  numero  fint  &  quina m ,  dicendum 

Permifcentur  autem  hi  humores  variis  proportio-  eft.  Nam  aut  unus  eflc  poteft  locus,  aut  plures,  ut 

nibus.  Si  pituitseacbilisiequalisfiattempcratura,  duo,veltres.  Quodunus  cflcpoflit,  duo  nobis  j^f^*5 

ita  ut  ambse  fint  a:quipoteutes ,  Scmitertiana  non  perfuadere  queunt ;  natura  hujus  febris ,  &  cauffa. 

modo  exquifita  Galcni  ,  fed  &  aliarum  fpecic-  Nam  natura  febrrs  videtur  efle  fimplex  ,  quamvis 

rum  excitatur.  Sivcro  flava  bilis  parva  portionc  fingulis  diebus  fuashabeat  acccflioncsin  modum 

exiuperctpituitam,autha:cbilera,  fimplicesSe-  duarum  febrium.  Simplex  febris  fimplicem  & 

mitertianae  cxfurgent ,  aut  non  exquilita:.  Si  vcro  unicum  habet  locum  ,  qui  confcrvat  focum  putre- 

multum  alteruter  humor  abundant ,  fpuria:pitui-  dinis.  Ita  vcteres  fcbribus  intermittentibus  fim- 

tofa:  vel  biliofae  cognominatx  provenient ,  tanto-  plicibus  unum  locum  adfcripferunt  ;  continuis  pa- 

que  a natura  fimplicis  recedent ,  quanto  humons  rirer  alterum  his  proprium.  Quod  autem  fimplex 

alterutrius  copia  vincere  vidcbitur.  Sirailemquo-  fit ,  probatur  ex  duorum  mixtione,  alioquinduse 

quebilisac  melancholia:  putrefcentis ,  comraix-  jameffent  febres,  &non  unica.  Irao  talis  tanta- 

ta:que  proportionem  per  tc  ipfura  excogitare  po-  quc  eft  febris  utriufque  ,  ex  quibus  Semitertiana 

teris ,  ad  caufam  proximam  Seraitcrtianarum  rai-  fit,  mixtio,  ut  in  Semitertiana  priini  ordinis  Galeni 

propriarum  cognofcendam.  Verum  quod  ad  qua-  ea ,  qua:  tertio  qucque  die  tertianam  intermitten- 

tuor  Semitcrtiauarum  propriarum  caufas  proxi-  tcma:raulatur,cum  quotidiana  fsepeprorfus  con- 

masattinet,tantumIoco  differreputantur  ,inquo  fundatur  :  &  rigorcs ,  horrores ,  aut  frigus  uno 

conliftunL  eodcmque  tempore  in  totum  permixti  compare- 

ant.  Galenus  lib.  1 1  de  dtffer.  Tebrtum,  cap.  vi  i,cum 


s 


dixilTet ,  Semitertianam  efle  mixtara  febrem  ex 
De  Bumorumputrefcentium  in  hac febrc  ^variis    tertiana  &  quotidiana  &  idco  horrorcm  inferre 
mixtionibm ,  &  qumam  HU.  ri§ore  '  qui  tertian*  folet  elTe  magis  proprius,  mi- 

1  norem ;  &  rrigore  ,  quod  quotidiana:  mitio  mon- 

Ed  de  hoc  antequam  ulterius  quidquara  pro-  ftratur ,  majorem  ,  hasc  addit  :  Non  abs re huic febri 
feram  ,  prius  curiofius  indaganda  humorum  nomcn  Hemitritxi  inditttmejl.  Namex  quotidianacon- 
jam  dictorum  permixtio  eft;  qualis  nempe  ea  fit  in  tintta  ey  tertiana  intermittentetota  ejiK  natura  confuft 
noftro  corpore.  Et  priraum  hic  fcire  convenit,  dtmidiampartem  utraque  ex  dtciis  febribttt  retinct.  Et 
Mixthnhhu-  mixtionis  humorum  duas  efle  fpecics :  unara,in  podea  eodemltbro,cap.  vin,fubjungit  caufam  con- 
ft7ciT.dM  qua  confunduntur  nonfecus  atque  elementa  aut  fufionis:  idcirco/mquit^tertianaqutdemcumquotidia- 
vinum  ,  dumaquse  infunditur:  itabilis  &pituita  na  continua  confufafacit  Hemitrittum ,  cum  neque  tttra- 
in  tertiana  &  quotidiana  fpuriis  permifceri  fibi  in-  que  continua  ,  neque  utraque  intermittens  ejufmodi  queat 
vicem  putantur  -3  alteram  ,  in  qua  non  confundun-  febrem generare.  Ideoque  mnde  Crtfbus  Hemitri- 
tur  ,  fedtantum  conjunguntur  partcscum  parti-  tceum  ponit  mixtamfebrem  ex  biliofi  ejr pituitofa ,  non 
bus,  quam  Galenus  lib.  1 1  de  Crifibtts,  cap.  ix,  com-  jam  invicem  complicatis,fedper fe  totas  confufis.  Caufa 
plicationem  videtur  nominafle.  Talis  permixtio  quoque  febris  unum  efle  locum  arguit,  nempe 
bilis  &  pituita:  folet  in  dyfenteria  notari ,  cum  pi-  mixtio  duorum  humorum  aut  plurium ,  qua:  au- 
tuita:partesinexcretisapparent ,  quibus  bilis  cir-  ctoritate  Galeni  convincitur ,  &  fenfibus  demon- 
cumfunditur.  Exiftirao  ego  ex  Galeni  placitis  re-  ftratur.  Etenim  in  lib.de dijfer.Tebrium  hsec  fcribit : 
(Ste  aflcri  pofle,z«  omni  Semitertianapropriautrumque  Sipituita  putrefcens  ,  ex  quafebrem  illamqu£  fingulis 
humorem  permixtum  utraque  mixtione poffe  putreferi ;  diebus  acceftonemfacit ,  accendi  dicebamus ,  mifceatur 
fiquidem  Semitertiana  ex  fpuria  quotidiana  con-  amar.t  bilis  humori ,  ex  qtto  tertiana gignitur fcbris ,  du- 
tinua  &tertiana  producta  conftet.  Naminquo-  plcxjamcaufa  acdifpofttio  conjungetur.  Alterfiquidem 

humor 


Uafmt. 


m  unum 


de  Febre  Semitertiatia ,  Lib.  I.  y 

humor  adfert  quottdic  accefwnem ;  alter  vero,  tertio  quo-  cum  eryfipelate  ,  aut  eryfipel.es  citm  tnfiamm.rtione  mifie- 

fiedie^  Vidcmusprxtercaquotidiein  patientibus  tur.  Verum quoniam  iupra  diximus  Seraitertianx 

hanc  febrem  per  vomitum,  per  fecellum,  bilem  &  putredinem  uno  in  loco  confiftere ,  quod  conriifa 

pituitam  libi  invicem  confufas  excerni ;  &  fudo-  lit  plerumque  cjus  eflentia  &  materia,  adverfario- 

res ,  quos  habent  prxpingucs  ac  vifcidos ,  eorun-  rum  quibuldam  rationibus  potioribus  Iixc  rcfpon- 

demhumorumconfuiionemfausdeclarare. Quin  demus.  Quod  fidivcrfis  temporibus  fin^ularum 

&  iu  urinis  fxpe  talisquxdam  permixtio  utriuique  febrium  ,  ut  quotidianx  &  terrianx  typus  obier- 

humcris  animadvertitur.  Nam  craflx  funt  ac  co-  vetur,  iddicode  potentia  putrelcentis  materix 

loratx ,  bullis  &  fpuma  coronam  folam  cingenti-  procedere  ,  non  fcmpcr  locorum  divcrforum  ,  in 

bus ,  intcrdum  &  totam  fuperficiera  urinx  tcgcn-  quibus  feparati  humorcs  finguli  a  fe  invicem  con- 

tibus ,  qux ,  poftquam  micla  eft,  non  evanefcunt,  tinentur ,  ut  poftea  adhuc  clarius  demonftrabitur. 

nec  diffiiiunt .  ut  in  urinis  biliofis ,  qux  in  tertianis  Et  quamvts  per  zomitus  cr  feceffus altquando compare- 

mingi  confueverunt  ;  fed  permanent  interdum  in  ant  excreti  bumores  finceri ,  crfiparattm  ftn«uh  ,non 

plures  dics  ob  pituitx  vifciditatem  ,  per  ierum  &  tamen  wde  recle tnfertur ,  hos  uno  tn  loco  confiftere  non 

bilem  coinmixtx  etiam  intravenas.  Rationeigi-  poffe.  guoniamprius  confufi '  concoquuntur  anatura,de- 

tur  mixtionis  factx  vel  confufim ,  vel  per  minutas  inde  a fetnvicem  fegregantur, qucmadmodum  in  non- 

partesex  duobus  humoribus  unamafla  ,  unumve  nullisabfceffibus  contingere  videmus.  Etenimin 

corpusconftituetur,  quod  unum  Iocum,non  bina,  initio  generationis  corum  apparetex  confuiisin 

putrefcens  habere  necefTe  eft.  ^uapropter  his  ad-  venis  humoribus  fieri  in  eos  fluxionerq,,  deinde 

duclis  rationibus  unum  locum putrefcentts  materiaafst-  paulatim  ubi  aliquo  in  loco  &  fpacio  conftiterunt, 

gnare  oportebit  in  Semttertiana.  acalore  nativo  fegregari  ac  propriis  fedibuscir- 

Rurfus  quod  duo  fint ,  pariter  probari  poteft  ex  cumfcribi.  Sic  in  tunicatis  abfceffibus  vidi  &  bi- 

iifdem  rationum  rontibus,  fcilicet  ex  natura  Semi-  lem  &  ferofos  humores  fegregatos  a  pituita  in  can- 

tertianx ,  &  caufaproxima.  Vtrxque  enim  dupli-  didos  calculosduris  offibuslimiles  concreta ,  ei- 

ces  cenfentur.  Xaradux  tebres  implicitx  libi  in-  que  circumfluxiile  undiquaque.  Hi  autem  abfcef- 

vicem,  utloquuntur  ,  &  qux  indiveriishorisinci-  fus  prius  a  fuppuratione  originem  traxerant,  in 

piunt ,  diveriifque  delinunt  ,'tales  lunt,  qux  in  Se-  qua  omnes  prxdicli  humores  erant  confuii.  Eo- 

mitertiana  videntnrj  fuas  habent  eflentias  iingu-  demigitur  modo  contingit  confufoshumores  fe- 

lx  ,  feoriimque  coniiftunt ,  tametfi  acceffionum  gregari  a  natura ,  ubi  concoctionem  aliquam  pu- 

partesquxdam  eodera  tempore  concurrant.Fiunt  treicentes  paili  prius  fuerint.  Sed  &aIio  adhuc 

hx,  inquit  Fernelius  lib.  iv  Pathol.  cap.  xv  ,  exdi-  modo  contingere  poteft  in  initio  Semitertianx, 

verfis  humoribus  non  eodem  loco pofitis ,  fed quorum  fua  ut  finguli  feoriim  e  corpore  expellantur  :  quando 

cujttfque  fedes  ,fuaejfentia.  ltaque  fecundum  docto-  fcilicet  undique  atoto  corpore  inunam  partem 

rum  opinionera  bina  putredmis  loca  m  Semiter-  confluunt  antequam  confundantur.  Ita  vidimus 

tiana  ftatuenda :  unus ,  in  quo  confiftit  pituita  pu-  a  capite  deftillantem  pituitam  rn  ventriculum ,  pi- 

trefcens;  alter,  in  quo  biliolus  humor.  tuitofum  in  hac  tebre  vomitum  produxiffe.Et  rur- 

Poteft  &  hxc  opinioaliter  detendi ,  negando  fus  a  quibufdam  venis  ad  jecur  detrufa  bile ,  in  al- 

fciIicetfuperiusalIatamraixtionemhumorum,aut  vum  aut  ventriculum  confluxifle  antequam  pu- 

confulionem.  Namfxpe  contingunt  quod  &nos  trefceret.  Quamobrem  cum  modo  unus  locus 

ipiividimus,  bilis iincerx vomitus  in Semitertia-  putredinis ftatuatur ,  modoplures,quinamhifint 

nis,  &  pariter  dejecliones  pituitx  purioris ,  &  qux  determinandum  jam  eft. 
nullam  bilis  permixtionera  arguebant.  fxpe  etiam 
accidit  fieri  diverias  plane  excretiones ,  &  modo 
quidem  bilis  ante  pituitam  per  vomitus  &  fecef- 
fus  biliofos  i  modo  rurfus  pituitofas  ante  biliofasj 
qux  indicare  manirefte  poterant ,  ex  uno  loco  bi- 
lem,  ex  altero  pituitam  feparatim  profluxifle. 
Revera  in  hac  dubia  concertatione,  media  qua 


C   A  P. 


XIII. 


De  Locis putrcdinis  intra     cxtra  'vafa , 
quid  fibi  -jclint. 

CVm  iu  febribus  putridis ,  qux  primario  homi- 
nem  arRigunt ,  duo  putredinis  loca  generalia 


dam  via  eft  procedendura  ,  ita  ut  aliquando  unus,  a  Medicis  celebrentur  ;  unus ,  quem  vocant  intra 

aliquando  plures  ftatuantur.  Si  materiaexbileac  vafa  ;  alter ,  quem  extra  vafa  ;  prius  veniunt  expc- 

pituita  contula  putrefcit ,  poteft  quidem  ea  pluri-  nendx  hx  notiones,  quid  fibi  velint,  antequam  lo- 

businfedibus  confiftere,  fed  tamen  utplurimum  cum  putredinis  Semitertianx  indicemus. 

unoin  loco  coniiftit.  Si  vero  complicantur  humo-  Appellant  igitur  locum  mtra  vafa  ,  cavitatem 

res ,  poflimtin  uno  loco  coniifteutes  putrefieri,  nempe,  qux  continetur  in  venis  &  arteriis,  in  qui- 

ii  generalia  loca  coniideremus ,  ut  intra  vel  extra  bus  fanguis  naturalis  &  vitalis  fpiritus  alendis  om- 

vafa;  fivero  particularia  ,  pluraquam  unum  ha-  nibus  corporis  partibusfluit  &  refluit. 

bebunt  loca.  Extat  fuper  hac  difricultate  oranium  Differunt  hxc  vala  magnitudine  primum;  dein- 

utarbitror,  qusein  febribus  proponipoifunt  dit-  de  ,  loco  ;  tertio  ,  connexione.  Magnitudo  enim 

ficillima  Galeni  fententia  ,  quxaraea  haud  mul-  ipfis  varia;  quiavelmagna  funtvaia,  vclmcdia, 

tum  difcrepare  videtur.  Nara  Itbro  1 1  de  Crifibus  vel  parva.  Magna  ,  ut  truncus  venx  cavx ,  &  ejus 

hxc  ait :  £>uandoque  vero  aliqua  ex  intermtttentmm  qua:  circa  porras  eft ,  ramus  fplenicus  &  mefentc- 

genere  ,  cum  continua  dtfficillimam  CT/vix  explcrabt-  ricus  dichis ,  venxemulgcntes;itemjugularesin- 

Um facit  mixtionem.  Nam  ficuttfebres ,  tta  & patientia  ternx ;  arterix  magnx  truncus ,  carotides ;  emul- 

loca  mixtiomm  rectpiunt ,  vdquia  dijferentta  membra  gentes  arterix,  truncus  arterix  venalis,  &  venx  ar- 

propria  fingula  febrem  accendunt ,  ut  exempli  gratia,  lien  terialis :  utriufque  venx ,  &  artcrix  rami  iliaci ,  8c 

(jrjecur;  vel quix  dtfpofitto  ?nixta  t  veluttinfiammatio  fubclavii.  Media  verofunt,  m  quxrami  iliaci  & 

fubclavii 


QwJ  lectu 


V.l  -':  rr. 

firrrttu  ft- 
(undwn  rr.A- 
grijfnJptcm. 


Secundmn  lo 
ca. 


Cotmexio- 
netn. 


Lociuputre- 
ciims ,  extra 
ua/a  quctn- 
plex. 


8  .  Adriani  Spigelii 

fubciavii  fe  dividunt ,  majores  rami  ad  brachia  5c  extraea.  Inmajori  veronoftro  Hemitritazo  ,  pi- 
crura  tranfeuntes,  vena  jugularis  externa;  rami  tuitam  &  bilem  intravafa:  inminori,  utrumque 
majorcs  vena:  cavaj  per  fubftantiam  jecoris  tranf-  liumorem  extra  vafa.  Quia  febrium  intermitten- 
euntcs;  item  arteriae  venalis  &  venae  arterialis,  qui  tium  materiam  extra  vafa  confiftcre  ac  ferri ;  con- 
per  fubftantiam  pulmonum  difperguntur.  Parva  tinuarumintra  vafa,  femper  docuerit.  Hsec  autem 
vero  vafa  in  habitu  corporis  ubique  confiftunt ,  &  genera  Semitertianarum  aut  ex  continua  &  inter- 
per  fubftantiam  vifcerum  jecoris,  lienis,  inteftino-  mittente  ,  ut  duo  priora  pnmi  &  fecundi  ordinis ; 
rum,  mefenterii ,  pulmonum,  renum,  uterique,  ac  aut  ex  duabus  continuis,  ut  major  j  aut  duabus  in- 
pudendorum ,  &  habitus  corporis  exteriores  par-  termittentibus,  ut  minor  componuntur.  Similiter 
tes  diffeminantur.  ex  Galeni  doctrina  improprias  Semitertiana:  dupli- 

Loco  variant  quoque.  Nam  funt  quaedam  cor-  cem  fomitem  putredinis  habebunt ,  unum  quidem 
di  proxima,  ut  quae  in  thorace  continentur  majora  extra  vafa  in  habitu  corporis ,  alterum  vcro  in  ali- 
vala  arteriarum  &  venarum ;  item  truncus  vense  qua  parte  inrlammata ,  ut  pulmonibus ,  pleura,  je- 
cavas  &  arterias  magnas  defcendcntium  ,  cum  fuis  core,  fplene,  cerebro,  aut  aliquo  alio  vifccrc,  qua? 
ramis  iliacis  &  emulgentibus ;  vena  circa  portas,  fymptomaticam  antiquorum  fufcirare  confucvit. 
Sc  fi  qui  funt  alii  rami  ab  his  produdti.  Inter  recentiores  Doctiflimus  Fernelius ,  cum  fta* 

Connexio  quoque  eorum  diverfa  eft  confidc-  tuat  omuium  febrium  intermittentium  fedem  &c 
randa,  quatenus  ad  hujus  febris  caufas  cognofcen-  originem  efle  in  prima  corporis  regione  extra  vafa 
das  conducere  poteft.  Quia  vel  vafa  funtcordi  circumprsecordia,  circum  vcntriculum  ,  diaphra- 
continua(in  quo  neceflario  accendi  debetcalor  gma,jecoris  cava,Iienem,pancreas,omcnrum,me- 
prseter  naturam ,  qui  in  febribus  a  putredinis  loco  fenterium;  continuas  vero  primarias  in  vafis  majo- 
fufcitatur)  ita  ut  in  ejus  ventriculos  fe  amplo  fora-  ribus ,  quas  inter  alas  &  inguina  excurrunt ,  opina- 
mine  inferant ;  ut  majores  rami  omnes jam  nomi-  tur  in  Hemitritseo  (per  quem  intelligit  duo  prima 
nati,  qui  in  thorace  & 'abdomine  contcnti  funt.  gencra  Galeni)  focum  putredinis  efle  extra  venas 
Alii  vcrononfic  connectuntur  ,  utin  abdomine  in  prima  regione  :  indehumorisputrefadtiportio- 
vena  ,  quae  circa  portas  jecoris  fita  eft ,  omnefque  nem  penetrarc  in  venas  majores ;  majorem  ,  quam 
ejus  propagines;  afpera  arteria  in  thorace,  omnef-  poflit  diflblvi  per  urinas  aut  fudores  fqucmadmc- 
que  ejus  rami  per  pulmonum  fubftantiam  diflcmi-  dum  in  intcrmirtentihus)  fic  foluta  ex  parte  acccf- 
nati.  Haec  igitur  funt  vafa ,  in  quibus  putredinalis  fione  mancre  adhuc  febnlem  quamdam  ina;quali- 
materia  folet  contineri.  tatem.  Sed  potius  ex  ejus  jactis  fundamcntis  eflec 

Locus  vero ,  qui  jam  extra  vafa  dicitur ,  duplex  opinandum  ,  duo  prima  Semitertianas  gcnera  in 
eft :  unus ,  a  practicis  ftatuitur  in  habitu  corporis ;  vafis,  &  extra  focum  putredinis  habcre  duplicem. 
alter  vero ,  in  utroque  ventre  ;  nempe  thorace  ,  &  In  majori  Scmitertiana  ,  in  vafis  majoribus :  in  mi- 
abdomine.  Qui  in  habitu  corporis  eft ,  multiplex  norifeu  quarto,  eoinloco,  inquo  intermitten- 
eflfe  poteft ;  caro,  tendo,  cutis,  membrana:,  nervi;  tium  febrium  originem  pofuit.  Cornelius  Gem- 
&  fi  quas  fint  aliae  partes  fimilares ,  qua?  vense,  &  ma,  eruditione  &  experientia  nemini  recentiorum 
arteria:  non  funt.  Huc  refer  fpacia  intermedia  mu-  Medicorum  fecundus ,  cum  credidit  intcrmitten- 
fculorum  &  aliarum  partium.  In  utroque  vcntrc  tesin  venis;  continuas  vero  primarias  etiam  pefti-  ' 
funt  extra  vafa ,  parenchyma  vifcerum ,  membra-  lentes  in  artcriis  collocari ,  fymptomaticas  feu  fe- 
na:,  pinguedo,  praeterea  cavitates  naturales ,  ut  cuudarias  in  ipfis  vifceribus  inflammatis  &  fpaciis 
qua:  in  capfa  cordis  eft,  &  inter  pulmones  &  pleu-  inanibus,  ad  cjtue jccur ,  venarum,  arteriarumfte  duclus 
ram,  in  pracordiis ,  fed  prascipue  iu  vcntriculo,  in-  &  of  ula  recla po/hione  fertingunt ,  pttredinis  halitum 
teftinis ,  folliculo  fellis,  vefica ,  atque  matrice  in  ita  continue  ad  cor  tranfmittttnt ,  concludit  Hemitri- 
feminis :  non  naturales ,  ut  veficularum,  quse  in  je-  txi  peftilentis ,  quam  exacte  defcribit ,  pracipuam 
coris  cava  &  gibba  parte  fuperficiali  inter  fubftan-  partem  in  arteriis ,  ac fmijlri  ventricttli  cordts  vicinia  la- 
tiam  &  membranam  a  fluxu  humoris  generari  fo-  ttuffe ,  etfi  altum  quendam  feu prtccdentcm  fomitem  ftti 
lent.  His  adjunge  totam  abdominis  cavitatem,  fubinde ,  ex  venis  atcjue  aliundc  fufceperit.  Verum  fi 
quse  eft  inter  peritonseum  &  vifccra.  Nonnulli,  ejus  opinionem  ad  quatuor  noftras  Semitertianas 
tradtantes  de  febribus ,  per  intra  vafa  intelligunt  fpecies  accommodare  voluerimus ,  dicemus ,  duo 
majora  ,  qua:  inter  alas  &  inguina  cxcurrunt ;  per  prima  Galeni  in  venis  &  arteriis  confiftere ;  majo- 
extra  vafa ,  extra  eadem  majora :  nonnulli  per  in-  rem  vero  feu  tertiam,  in  arteriis  tantum ;  quartam 
tra  vafa,  omnia  intelligunt ;  per  extra  ea ,  quse  jam  vero  feu  minorem  Hemitrita;um  ,  folummodo  in 
commemoravi.  Quid  igitur  fit  extra  vafa,  &  in-  venis. 

tra  ea,  fatis  explicatum  eft.  Ex  qua  fententia  fequetur ,  omnes  Semitertia-  ^SJ^ 

V  •  re,  cui  conclufioni  &  ego  quoque  aflentior.  Nam  t"mitnm' 

An putredo fit  in  y>ajis,an  extra  loaja:  &  in  quibm.  quotiefcunque  mecum  reputo ,  quse  in  curationi- 

bus  febrium  putridarum  ,  tam  intermittentium, 
C  Ed  an  in  utroque  explicatorum  Iocorum,  an  in  quam  continuarum  ;  qua:  in  difledionibus  mor- 
iJ  alterutro  Semitertiana  confiftat,jam  declaran-  tuorum  ab  iifdem  febribus ,  prsefertim  a  Semiter- 
dum  eft.  Secundum  quidem  Galenum  uterque  Io-  tiana ,  obfervavi ;  toties  nil  aliud  potui  agnofcere, 
cus  eflct  huicaflignandus,  fed  non  omnibus  pro-  quam  febrium  intermittentium  &  continuarum 
priaSemitertianas  generibus.  Nam  in  primi  ordi-  periodicarum  putredines  femperin  vafis  confti- 
nisfuidicet  Galenus ,  pituitam  intravafa,  bilem  tifle,raroextravafa;  & ideo Semitertiana: fomi- 
vero  extra  ea  m  habitu  corporis  computrefcere.  tem  in  vafis ,  fed  ut  plurimum  minoribus  me  fem- 
Ltmlecundi  ordmis,  bilem  intra  vafa ,  pituitam  per  deprehendifTe.  Eran:  enimin  difledis  cada- 

veribus 


E 


de  Febre  Semttertiana ,  L  i  b .  I .  p 

Veribus  inflammationes  ex  fanguine  biliofo  &  pi-  urinis  comparuerant,  qua:  concoxide  naturam  hu- 
ruitofo  facbe  circa  jecoris  cavam  partem  ,  in  vcn-  morem  febrilem  indicarent. 

triculo,  mteitinis  tam  craffisquam  tenuibus ,  mc-  Anno  millefimo  fcxcentcfimo  vigcfimo  famu-  kftm*. 
fcnterio  ,  omcnto,  liene  ;  &  faspiusin  una  partium  lus  cujufdam  nobilis  Helvetii ,  ex  gravi  dyfcntcna 
commemoratarum,  aut  pruribus;aliquandoetiam  per  quatuordccim  dies  perdurante  ,  cum  fcbre 
in  omnibus,  qua:  celcris  mortis  caufx  crant,fuper-  quotidie  circa  vefpcram  exacerbantc,  m  Semiter- 
teniente  gangra:na  vcl  fphacclo  ahcui  Ioco(etiara-  tianam  fpuriam  primi  ordinis  Galeni  ('quam  dupli- 
fi  quandoque  exiguus  eifet)partium  prjedictarum.  cem  tertianam  coutinuam  fpunain  Mcdicorum 
lam  quiame  curati  fuere(iinon  alvi  fluxusinfi-  vulgus  appellat)  una  cum  lctiiargo  primnm  laplus 
gnis  prxveniebat ,  autlocus  inilammationis  non  eft:  deinde  ceifante  lethargo  intermittcns  febns 
cilet  admodum  fenfilis ,  ut  jecoris,  lienis,  pancrea-  evafit ,  tumorque  in  jecore  doloroius  ad  tjctum 
tis ,  mefeuterii ,  omenti ,  inteftinorum)  dolorcs  in  comparuit,  nil  proficientibus  iis  remcdiis ,  qua: 
ventre  immanes  ,  continui,  certis  plerumque  horis  interius  ad  obftructiones  hujus  vifccns  tollendas 
fe  exacerbantes  ,  vel  intermittentes  aliquamdiu  prxbcri  folent ,  &  blande  ventrcm  laxare.  Qua- 
eos  affligebant,  quod  ex  inflammationibus  vcn-  dragefimodie,  etfi  cum  urinis  muiorcm  conco- 
triculi  &  inteftinorum  ortos  fuiffe  ex  facto  abf-  clionem,quam  antea,  monltrantihus,  febriscefta- 
ceffu  ,  fanie  pureque,  aut  bile  ianiofa  ,  &  con-  rct,  vires  nihilomnius ,  prxfcrtim  animalcs  collabi 
cocta  perfeceifum  vel  vomitum  redditis ,  certo  cceperunt.  Etenimad  motum  erata:ger  imbecil- 
fciebam.  lis.  Tum  rurfus  lcvis  alteratio  circa  vefperam  cum 

£   '     p      x  „  miti  Sc  obfcura  fub  nottem  mentis  alienatione 

confpiciebantur  i  necquidquam  corpusciho  re- 
Intcrmittentium  febrium putredinem  in  ~vafis      ficiebatur.  Sapor  in  ore  valde  dulcis,,  &  carnis  fa- 
majoribits  minofibujque  conjiitijfe ,  ftidium  adcranr.  Die  quadragcfimo  quinto  du- 

exemplis  declaratur.  Plex  tertiana  fmceri°r  rcfl  cum  vom,tu  b,1,olo> 

r  qui  antea  non  erat  vilus ,  &  naulea  m  nne  paroxyi- 

Xemplis  fquse  inter  plurima  potiora  elegi)il-  morum  quse  matutinis  horis  affligebant.  Quin» 

Iuftriora  nunc  reddantur,  qua:  dixi;  &  pri-  quagefimo  rurfus  fimplex  tertiana  fadta  eft  ,  qua: 

mum  quidem  intermittentium  febrium  caufam  poft  binos  paroxyfmos  evanuit.  Sexagefimoni- 

proximam  me  in  vafis  majoribus  minoribufque  hilominus ,  ut  prasvideram,  mortuus  eft.  Dilfecui 

deprehendiiTe  :  deinde  continuas  ,  quse  iingulis  cadaver  ,  non  tantum  ut  fbmitem  hujus  febrisin- 

diebus  exacerbantur ,  iu  vifceribus  inflammatis  fe-  fpicerem  ,  quem  in  venis  jecoris  atque  meferaicis 

dem  habuilTe.  Igitur  a  duplici  tertianajuvenis  qui-  confiftere  fcmper  eram  arbitratus  j  fed  ut  caufam 

dam  Germanus  legum  ftudiofus  jam  inde  a  fex  quoque  perfcrutarer,  obquam  pcr  quinque  dies 

menfibus  oppreifus,  altera  decem  horas  perduran-  ante  obitum  ab  omni  tebre  immunis  vifus  fit.quan- 

te  ,  altera  citius  finiente ,  nullum  non  ,  fed  fruftra  tum  ex  squali  &  tardo  pulfu  ,  fanorum  pullibus 

prsefidii  genus  expertus  erat ,  praster  vena:  fectio-  quam  fimillimo ,  urinis  optimi  coloris  &  fubfiften- 

nem.  Quam  ob  caufam  cum  me  accerfirijulliilet  tise  laudabilis ,  blando  catore  ac  temperato  inter- 

primo  ac  feeundo  die  febris  narura  diligenter  per-  no  externoque  potui  colligere.  Inventa  in  eo  eft 

luftrata ,  utrique  hypochondrio  manus  admovi,  interna  ventriculi  tunica  levi  eryfipelate  inflam- 

nec  ullum  tumorem  notatu  dignum  tactu  potui  matorioaffedtajecorisamplaraolesrefpectuma- 

animadvertere.  Tertio  die  a  vena:  jecorarise  dex-  ciei  totius  corporis  fanguine  fic  vacua  in  venis  ma- 

tri  brachii  fe&ione  ,  qua  feptem  vel  odo  uncix  joribus ,  ut  cum  in  magna  frufta  divideretur ,  vix 

fangninis  educebantur  ante  paroxyfmum  aliquot  aliqua  fanguinis  portio  effatu  dignaexejusmajo- 

horis,  una  febris  tertiana ,  quse  nempe  eodem  die  ribus  vena:  cava:  &  porta:  propaginibus  exirer. 

expeitabatur ,  aegrum  dereliquit.  Quxveroad-  Ipfequoque  truncus  vena:  cava:,  &  qua:  ad  portas 

huc  relinquebatur  firaplex  tertiana,binisparoxyf-  fitaeft,  valde  modicum  fanguinem  continebant. 

mis  fubfequentibus  asque  vaUdis  sgrum  molefta-  Sic  &  pulmones  totutnque  corpus  exangue  vide- 

vit.  Poft  quos  cum  eodem  ipfo  die,  quo  expe&a-  bantur.  Venae  meferaica: ,  &  quse  ad  ventriculum 

batur  paroxyfmus,  horis  ante  ejus  initium  feptem,  tendebant ,  atque  omentum  craffo  nigroque  fan- 

venam  internam  finiftri  brachii  aperiri  juffifTera,  guine  referta;  erant.  Cmentum  jamextenuatura, 

&  fex  adhuc  uncias  fanguiniseducere  ,  levillimus  &prseter  membranas  venafque  nil  omnino  pin- 

paroxyfmus  fupervenit ,  nec  alius  poft  hunc  am-  guedinis  habebat ,  imo  femiputrefactura  erat  ab 

plius  comparuit.  Quo  igitur  loco  materiam  du-  inflamraatione  eryfipelacca  ,  feu  phlogofi  infigni, 

plicis  hujus  tertianse  fuiffe  exiftimabimus ,  ex  quo  quse  in  omnibus  vena:  porta:  minonbus  ramis  fan- 

tam  prompte  potuerit  per  fanguinis  miffionem  guine  contento  adfuit.  Pancreasobduruerat.  Ve- 

evacuari ,  aut  de  fuo  loco  commoveri  ?  Sane  non  fica  fellea  craiTum  humorcm  pituitofum  cum  atra 

in  aIio,quam  in  vafis.Quanquam  enim  totum  cor-  bile  perraixtum  continebat.  Obftructus  cjus  du- 

pus  fit  tranfpirabile  ,  id  tamen  tam  brevi  tcmpore  Ctus ,  qua  veiica  ad  duodenum  tranhbat.  Omnes 

efficere  non  potuiiTet ,  utbiliofa  extra  vafa  colle-  illi  exigui  meatus  &  ramuli ,  quiper  fubftantiam 

&a,  perfanguinis  miflionem  intra  vafa  raperen-  jecons  avefica  fellea  dilpergunrur ,  &perquos 

tnr.  Neque  eft,  quod  quifpiam  dicat.id  forte  con-  a  jecore  bihs  in  veficam  fellcara  perraeat ,  pariter 

tigifle  ,  ut  utraque  febris  a  vena?  fedtione  evanue-  obitru&i  erant. 

rit ,  quod  in  fine  morbi  eas  fuerint  adhibitse ,  &  Ex  hac  hiftoria  conftare  unicuique  poteft ,  fe- 

fponte  ,  fine  ullo  remedio  ,  plures  morbi  fic  abire  brera  hanc  duplicem  tertianam,&  iimplicera  quo- 

foleant.'  Neque  enimmenfem  feptimum  ingreffi  que  in  vemsporta:  qusper  jecoris  iubftannam, 

eramus ,  neoue  adhuc  bona  figna  coacodionis  m  mefentenum ,  omentura  ,  Sc  ventriculura  difper- 

*  B  guntur, 


e.  • 


i  o  Adriani  Spigehi 

guntur,praEcipuumfuumfomitemhabuifle:  cum  continua  :  &jamper  quinquennium  continuoin 

nulla  alia  eflet  pars ,  nullus  alius  locus ,  nulla  cavi-  le&o  detinebatur.  Podagra  haec  a  bile,  pituita,  fe- 

tas  extra  venas  ,  quae  biliofum  humorem  &  pitui-  rofo  humore  plurimo  etiam  cum  portione  mclan- 

tofum  in  fe  continerent:  Ventriculus  eflet  a  bile  choliae  generabatur.Horum  humorum  fluxio  quo- 

vacuus  ,  aut  faltem  interiore  fua  tunica  levi  eryfi-  tidie  vel  alternis  diebus.vel  quarto  quoquo  die  ali- 

pelate  affectus.  Aute  obitumocto  diebus,  cum  quem  articulum  corporis  invadebat.  Hancigitur 

alteratertiana  ceflaret ,  vomitum  merae  bilis  paf-  mulierem  cum  ad  ftatum  talem  triurq  meniium 

fus fuit  per  biduum.  Quod  contigiiTe  arbitror  ab  curatione  reduxiflera,  ut  quotidie  dc die  furgeret, 

eryfipelate  ventriculi  interno ,  fluxainejus  inter-  &  infedilife  collocans  marito  (pecuniam  emun- 

nam  runicam  bile  a  jecore  per  ramum  venae  portae  dis  vendendifque  mercibus  diftribuendoj  opitula- 

gafterepiploicum  a  recentioribus  anatomicis  ap-  retur  ,rarifque  ln  articulosfluxionibus  tentaretur, 

pellatum  ,  cum  eara  bilem  natura  per  fellis  follicu-  &  iis  ita  levibus.ut  non  amplius  decumberet,  circa 

furn  expurgare  non  poflet.  lecur  enim  copiofa  finemacftatis  ex  raeo  conlilio  poft  exa&am  totius 

bilerefertum  fuifle  propter  ramorum  folliculi  fel-  corporis  purgationem  falfx  chinaeque  deco&um 

lis  &  pori  fellei  obftruciiones  arbitror ,  uti  &  alias  alteratum  cum  cichoraceis ,  &  noftrae  antidotus 

venas  majores  minorefque  per  corporis  interiora  podagricae  bolode  glutita  aflumpfit ,  provocatis 

difleminatas.  Sedhujus  bilis  colorem  invafisde-  quotidie  tenipore  convenienti  fudoribus.  Deci- 

prehendi  non  pofle  ,  quod  flavus  color  quando  mo&avo  hujus  curationis  die  ,  ex  mulicrculae  cu- 

cum  atro  vel  rubro  (cujus  eft  fanguis  in  vafis  con-  jufdam  perfuafione,  aliquot  cerafa  acida  comedir, 

tentus)permifcetur ,  comparere nequeat.  Quod  &  cum  alioquin  circa  ventriculum  optimehabe- 

vero  quinque diebus  anteobitum  finefebre  fue-  ret ,  in quartanam  fimpliccmeo  die  lapfaeft,ob 

rit ,  factum  arbitror  ob  fanguinis  in  venis  &  fpiri-  quam  feliciter  jam  iuchoatam  curationem  non  au- 

tuum  vitalium  penuriam.  Namin  hiscalor  nati-  ia  fuitabfolvere.  Hac  febrc  per  aliquot  feptima- 

vus  maxime  viget ,  a  quo  putredinalis  calor  fuum  nas  pordurante  ,  ab  omni  fluxione  articulari  libe- 

habet  fbmentum ,  non  fecusatque  afoliscalore  ra  fuit:  at  redeunte  in  pedes  fluxione  quartana 

is ,  qui  in  plantis  eft ,  autetiamin  nobis  conferva-  ceflavit.  Sicquatuor  menfium  fpacio,  quoquar- 

tur.  Et  haecquoquecftratio ,  cur  fa?pe  videamus  ranrrtresrecidivacamefueruntnotata:,antequam 

oppreffos  fcbre  peftilenti  autmaligna  antequam  iutotumabhis  liberaretur  ,  qua:  paucis ,  nempe 

moriantur  ,  pullus  habere  ordinatiores  &  quafi  a  tribus  aut  quatuor  paroxyfmis  conftabant ,  iis  die- 

fehre  integros  deprehendi ,  mente,  qua  alias  erant  bus ,  quibus  a  febre  quartana  Iibera  videbatur,  fu- 

alienati  ,  magis  conftare  &  veluti  ad  fe  redire.  pervenerunt  dolorcs  in  aliquoarticulorum  ,maxi- 

Nam  ob  (anguiois  &  caloris  penuriam  in  venis  &  me  vero  in  genu  &  pedis  finiftri;  hifque  rurfus  cef- 

arteriis,fpirituscaIorepra;ternatUramnonaccen-  fantibus  quartana  invadebat.  Qui  extravafa  lo- 

duntur.  cum  quartanas  in  hac  muliere  ftatuere  volunt.quse- 

ZocwquMT'      De  quartauae  loco  quid  dicemus  ?  cum  fangui-  fo  mihi  indicent  caufam ,  cur  tacito  a  partibus  ex- 

nis  milfio  e  lalvatella  finiftrse  manus  multos  ab  ternisadintcrnas,&abinternisadexternastranf« 

ea  hberarit.  Hujus  rei  teftes  non  ignobiles  efle  migare  potuerit.  Scio  quidem  totum  corpus  eflc 

poiTunt  Galeatius ,  Valefcus  Tarantanus ,  Carda-  tranfpirabile  &  porulis  multis  tranfmeabile  ,  imo 

nus ,  &  alii.  Galenus  lib.  1 1 1  de  Anatomicii  admtnt-  fpongiofum  undiquaque ,  ut  humor  qui  extra  va- 

jlratiombui ,  hujus  venae  fedionem  in  lienis  tumo-  fa  eft ,  intra  ea  rapi  queat ,  ac  rurfus  ex  iis  foras  ad 

re  commendavit  ( dummodo  finamus  fanguinem  quasvis  alia  loca  propelli ,  maxime  fi  aliquo  modo 

fluere ,  quoufque  fponte  fiftatur)  in  quo  quarta-  tenuis  fit ,  qualis  erat  iu  hac  quartanaria.  Scio 

nam  coniiftere  omnibus  Galeni  afleclis  notum  eft.  praeterea ,  in  diftributione  chyli  materiam  per  exi- 

Ccsterum  cumiutumefcit  lien  ,  non  caro  lienis,  guosmeatus  inteftinorumin  venas  &  arterias  me- 

qua;  parenchymadicitur  ,in  majorem  molem  ex-  feraicas  deferri ,  achinc  pertotum  corpusdiftri- 

cretcitj  lcd  venae  Scarteriae,  quarum  innumera-  bui.  Sed  tamen  humorem ,  quiinarticulosdecu- 

biles  per  hoc  vifcus  propagines  difperguntur ,  ad-  buit  (partes  valde  frigidas)  &  eos  praefertim ,  qui 

implentur&  diftenduntur.  Vnde  ejuspraeter  ra-  funtacorde  remotiores&  extra  vafa  circa  liga- 

tionem  naturalis  magnitudinis  maxima  in  nonnul-  menta,  non  cenfeo  tam  repente  poflfe  in  vafa  reci- 

Iismoles  cernitur.  Quod  &  aliisquoque  partibus  pi,  deinde  ad  interna  vifcera  penetrare ,  ac  extra 

molli  fubftantia  donatis,  &  venis  atque  arteriis  vafaprofundij&iisiterumrepelliinvafa&adar- 

quamplurimis  accidere  quoque  videmus ,  ut  tefti-  ticulos  extra  vafa  deponi :  fed  in  ipfis  vafis  circa 

bus.  Nam  fanguine  plurimo  interdum  adeo  dif-  articulos  depofitum  recurrere  in  vafa  alicujus  vi- 

tenduntur  vafa ,  ut  tara  parvas  partes  ad  capitis  fceris  aut  plurium  fub  abdomine  contentorurn 

"  infantis  nuper  nati  magnitudinem  excrevifle  vi-  (quorum  tamen  nullus  ad  tadtum  mihi  humor 

derim.  comparuit )  &  ad  tempus  inibi  confervari ,  hiuc 

wjioria.]         Elideus  de  Paduanis  infignis  praeterito  feculo  rurfus  cum  impetu  naturae  ad  externa  loca  pro- 

prac-ticus  in  nofocomio  Bononienfi  cadaver  fe-  trudi  exiftimo. 

cuit  mortui  adiuturna  quartana.  In  hujus  corde,  C  A  P  XVI 
venis ,  omnibufque  membris  inventa  funt  frufta 

magna,  longa,  alba,  pituitofa.  A  cotttinuh  febrihis  fubktorum  biftori<e  diuc  me+ 

Hifloria,         Lubet  quoque  hic  commemorare  ,  quod  in  morabiks ,  &  eerum  diffeftio ,  quem  putre- 

uxore  mercatons  Olmufcenfis  AndrezeHierony-  w;«;r /™*.  ^Lo^^a»* 

m;;„^,.,.-j:  -kj,  i  •      •  u       j      ■  .  *  ainis  locummonltraimt. 

mnplevidi.  Mulnsannis  haec  podagradetineba-  J 

tur  ,  quaetandem  omnesartus  totius  corporis  in-  iEterum  neminem  eorum  ,  qui  quotidiana 

vaferat ,  fpecie  univerfalis  arthritidis  cum  febre  febre  intermittente  obiiffet ,  diflecui  j  fed 

plures, 


de  Febre  Semitertiana ,  Lib .  I.  n 

pmres ,  qui  febre quotidie  fefe  exacerbante ,  pras-  materia ,  quam  continebant ,  ad  inteftina  protru- 

tipue  circa  vefperam  aut  ftatira  poft  meridiem  ,  in  debant ,  &  rccidivas  tales ,  quales  commcmoravi, 

modum  duplicis  tertianse  continuce  vel  femiter-  procreabant. 

tiana; ,  perierunt.  In  his  putredinem  non  in  venis  Similis  fere  anno  millefimo  fexcentefimo  vigefi-  ai»  ifrti*. 

majoribus  quas  inter  alas  &  inguina  excurrunt,fed  mo  cafus  contigit  in  generofo  adolcfcente  Philip- 

iil  inflammato  alicujusprimas  regionis  vifcere  vel  po  Baronc  Sancti  Germani  Gallo  ac  Domini  Plefl 

aiiaaliqua  rccondita  parte  ,  inflammatione  paulo  faeiexfilianepote.  Isenim  temperamenti  calidi& 

minori ,  quam  ut  dolore  ab  segro ,  vel  taclu  hypo-  humidi  annum  fuae  aetatis  dccimum  feptimum  in- 

cbondriorum  a  Medico  &  a^groto  nofceretur.  greflus  ,  quinto  Maji ,  cum  antea,  dum  integra  va- 

Hijicria.         Nobilis  juvenis  Belga ,  Dominus  de  Vilers  Co-  lctudine  fe  (hri  putaret,  fiti  quadam  continua  prc- 

mitis  Hoochftratenfis  Cubicularius ,  cum  prius  in  meretur,  &  fufpiciofus  cflet,  de  fcbre  continua  le- 

dyfenteriam  &  febrem  continuam  lapfus  eflet ,  vi  cum  capitis  dolorc  in  itincre,  quo  Mantua  Pata- 

cuse quotidie  circa  vefperam  cum  levi  frigore  cre-  vium  tcndcbat,  queftus  eft.  Fcbris  primum  conti- 

(cebat(duplicem  tertianam  tum  Medici  appella-  nensvifaeft.  Scdquartodicpcriodoshabcrc  ca> 

bant,  per  fuperingreflum  paroxyfmorum;  ego  ve-  pit ,  naturamque  duplicis  tcrtiana:  fpuriae  inducrc. 

ro  Scmitertianam  fpuriam  primi  ordinis  Galeni  ;  Circa  horam  vigcfimam  primam,  id  cft,  tribus  an- 

erat  enim  altero  die  major  acceflio  cum  horrore  ;  te  vefperam  quotidic  acccndebatur,  prxgreffa  Ie- 

alterominor  cumfrigore  pene  eadem  hora)  poft  vi  quadam  partium  extremarum  refrigeratione 

o&iduum,  a  febre  &  dyfenteria  Iiberatus  eft,  opti-  quas  alternis  diebus  erat  major,  non  fine  aliquo  in- 

mis  urinis  colore&  fubftantiaac  hypoftafi  alba,  terdum  horrore ,  Semitertianae  fpurice  pradcripta» 

levi  &  sequali  per  tresdies  fubfequentibus.  Vn-  in  prsecedenti  hiftoria  modo.  Statum  acccflionis 

tlecima  rediit  febris  continua  ,  non  fine  fufpicione  protraxit  in  quartam  ,  quintam ,  interdum  ctiam 

alicujus  malignitatis.  Nam  pulfus  eam  longe  mi-  lextam  noctis  horam.  In  fine  undecimae  hsec  fcbris 

tiorem  (cum  eflent  minus  celeres ,  frequentes  &  per  quinque  vel  fex  horas  prorfus  iutermilit.  Idenj 

insequales ,  quam  antea)  oftendebant ,  &  lingua  contigit  decimatertia.  Decimaquarta  in  totum  li- 

nihilominus  erat  arida,  fitis&  delirium  obfcura  ber  a  febrc  ufque  ad  decimam  fcptimam  ,  qua  re- 

aderant;  parva:que  de  ventre,  quando  manum  cidivam  pafluseft,  valido  &longo  circavigcfi- 

abdomini  apprimebam  vehementius  ,  querelje.  mam  horam  invadente  paroxyfmo  cum  frigore 

Quarto  a  recidiva  die  rurfus  per  tres  dies  integer  per  quatuor  horas  perdurante,ac  febrili  calorc  va- 

afebrefuit.  Vnderecidiva  comparuit,  quacum  lidiflimo  tota  nocle  perfeverante.  Die  vigefima 

nequemente  conftaret ,  nequemultum  febriret,  faciescadaverofa,pulfusfuereIanguidi,urina;fub- 

lingua  nihilominus  arida  exiftente  cum  urina  fa-  jugales ,  inconcoclas ,  lingua  arida,  nigricans.  Dc 

norum  fimili ,  tetano  correptus  rigidus  ac  gelidus,  nullo  ventris  dolore  conqueftus  eft.  Tamen  de 

ut  mortnus  nulla  refpiratione  confpicua  ab  aftan-  eo  fingulari  ftudio  facpius  a  mc  fuit  interrogatUs. 

tibus  accenfis  prius  cereis ,  e]leCi:o  in  menfam  de-  Animadvertebam  enim  clyftercs  injectos  nil  faecis 

fertur.  Fgo  cubiculum  ingrefliis  cum  ex  valido  educere ,  fedmeram  clyfteris  materiam  fineex- 

pulfu ,  quem  adhuc  mane  tetigeram ,  &  virium  crementis  prout  injecta  erat  ftatim  vel  modico 

paulatino  lapfu,  febrifque  lento  motumihi  per-  poft  injedtionera  tempore  exire.  quod  mtlnfignum 

fuadere  non  poflem  ,  segrum  mortuum  ,  manum  tnflammationis  intcflinorum  tn  ejujmodt febrtbm  folet  ef~ 

carpo  nonfine  cachinno  muliercularum  adftan-  fe  frequcmiftmum.  Abhis  raentis  alienatio  dievi- 

tium  admovi,  pulfumvix  perceptibilem  notavi,  gefimoquarto  fucceffit.  Vigefimofeptimo,  ingru- 

juflique  utrurfus  inledum  deferretur,  pannisli-  ente  magno  paroxyfmo,  exfpiravit.  Diflectura 

neis  calefa&is  fri&iones  extremis  partibus  adhi-  a  me  cadaver  ruit ,  utembammatibus  condirctur. 

berentur.  1°  eo  tenuia  inteftina  inflammata  vidimus ,  prazfcr- 

Ab  his  poft  tres  horas  revivifcere  coepit.  pofte-  tim  tunica  eorum  interiore.  Ilei  portionem  ma- 

ro  die  cavens  fibi ,  ne  ab  inteftato  moreretur  ,  ta-  gnam  verfus  colon  prorfus  fphacelatam.  Interior 

bellionem  vocavit,dieque  fubfequenti,qui,fi  recte  inteftinorum  tenuium  tunica, qua  parte  extremita- 

memini ,  vigefimus  fuit ,  vitam  cum  morte  com-  tes  venatum  meferaicarum  terminabantur  ,  duris 

mutavit.  In  diflecto  cadavere  reperta  funt  intefti-  quibufdam  excrefcentiis  carncis ,  flavo  colore  ac 

na  tenuia  inflammata,  ileum  qua  colo  &  cseco  ad-  rufco  prarditis ,  pluribus  in  locis  per  brev ia  inter- 

hcsrebat,  fphacelatum.  Pulmones  quidem  male  valladimidiaeautpaulo  ampliusfpirhamaslabora- 

afte&i,  fed  citra  inflammationem  aut  putredinem,  vit ,  majoribus  excrefceutiis  in  ilco ,  minoribus  in 

uude  horum  pravam  difpofitionem ,  quse  frigida  jejuno.  Iecoris  cava:  partis  portio  inflammata  fiiit. 

&humida  videbatur(aquatemporis  tradtuphthi-  Vefica  fellis  loco  bilis  aquam  limpidam,  clarara 

fici&cachedicievadunt,corruptafubftantiapul-  cura  exigua  portione  muci  &  altcrius  materiaj, 

monum)  nequaquam  mortis  caufam  efle  conjeci  quaduteum  ovicodturaac  nonnihil  cummucofo 

(cum  fimilipulmonum  malo  laborantes  adqua-  humore  diflblutum  referebat ,  copiofc  continuit. 

tuordecim  &  plures  annos  fine  febricula  vitam  Porusfclleus  ,  qui  ex  vefica  ad  mtcftinum  duode^ 

protraxifle  confpexerim ,  infpeclis  poft  mortera  num  perducitur ,  duorum  digitorum  trantvcrfo- 

eorum  cadaveribus ,  qui  ab  alia  febre  acuta  perie-  rum  longitudine,  ftatim  a  vefica  fcllea  ufquc  adeo 

obftrudtus  fiiit,  ut  in  folidum  corpus  conglutinatus 
videretur  ,  nec  apicem  fpecilli  tenuiflimi  admittc- 
ret.  Abhocobftructo  dudtu  meatusrcliquus  fel- 
leus  apertus,  fatis  ampla  cavitate  in  duodenum  in- 
teftinum  traufivit ,  &  ab  hoc  recto  fatis  tramite  in 


rantjfedfolam  inflammationem ,  quse  inteftina  a 
morbi  initio  occupaverat.  Vnde  hi  circuitus ,  hx 
recidivas.  Vel  quia  materia  inflammationis  non 
commovebatur ,  nifi  quando  per  intervalla  emit- 

arterias  ad  cor :  vel 


tebat  putridos  vapores  per  - 

quia  partes  principes  per  intervaUa  comraotsa  cavam  jccoris  partem,  perqueejufdemfubftan- 


B  2 


tiara 


n  Adrian 

tiam  mukis  rainulis  ac  farculis  cavis  &  obftru&io- 
ueomni  vacuis  tranfivit.  Hinc  certa  conje&ura 
mihi  conftitit ,  bilem  non  in  veficam  felleam  a  je- 
•core  ,  fed  in  hofce-ramulos  ac  furculos  a  natura  ad 
inteftinura  duodenum  detrufam  fuifle :  &  ob  prae- 
clufum  ejus  ad  veficam  felleam  iter  (in  qua  tan- 
quam  in  penu  ad  tempus  confervari  bilis  folet)  fa- 
ciumefle,ut,cumbona  valctudine  frui  fe  putaret, 
eain  jecoreac  venis  diuturniorem  raoram  traxe- 
rit,  &ficultramodum  calefadas  atrae  bilis  natu- 
ram  induerk ,  aut  per  ramos  mefentericos  ad  jeju- 
num  &  ileum  inteftina  diverterit,  eorum  intemam 
tunicam  priusleviter  exulcerarit:  indeex  eorum 
ulceribus  carunculae  excreverint ,  vifcofas  ob  hu- 
miditatem  pituitofam,  quales  cotyledonibus  ovilli 
fcetus  adhserere  confueverunt,  fed  paulo  rubicun- 
diores  &  ,ut  mihi  apparebant  primointuitu ,  non 
expertes  caucrofas  malignitatis.  Patet  hinc  etiam 
caufa  debilitatis  tenuium  inteftinorum ,  obquam 
facile  fluxiones  fufcipere  potuerint ,  quae  inflam- 
raationes  eryfipelatofis  &  gangraenas  ac  fphace- 
los  procrearint:  curquoque  tempore  fanitatis  fere 
femper  bihendi  quidam  appetitus  adfuerit.  Nem- 
pe  ob  Jevem  phlogofim,  quam  in  jecoie  ob  reten- 
tum  biliofum  excrementum  ,  &  iu  tenuibus  inte- 
ftiuis  circa  hafce  carunculas  femper  adfuifle  pu- 
tandum  eft.  Pulmones  quoque  haud  erant  natura- 
liscoloris  ubique ,  fediti  Iocisquibufdam  inflam- 
mati,  &coftisutroqueinlatere  annexi.  Cerebri 
ventncuii  aqua  limpida  pleni ,  ut  &  iuitium  fpina- 
lis  medulla:  j  tum  cerebri  fuperficies ,  exterioref- 
que  anfra&us  pia  meninge  veftiti  ac  fe&i  eandera 
aquam  plurimis  in  locis  continebant.  Ca;terum 
nulla  nequein  cerebro,  neque  inejus  meuingi- 
bus  inflammatio  notata  eft.  Vcna  cava&  arteria 
magna  fanguine  fic  erant  vacuas  (quanquam  ultra 
viginti  uncias  fanguinis  ex  variis  partibus  tempore 
curationis  haud  memini  eductas)  ut  cum  cadaver 
dhTecarem  ,  non  fuerit  opus  filo  venam  cavam  & 
porta:  truncum  duraexenterarentur ,  intercipere, 
quemadinodum  in  aliis  cadaveribus  fieri  folet ,  in 
quibus  metuimusne  fanguis  ex  praxlictis  majori- 
bus  vafis  effluens  reliquas  abdominis  partes  inqui- 
net.  Vnde  fatis  liquet,  febris  Semitertianse  vel  du- 
plicis  tertianae  continuae  per  fuperingreflum  pa- 
roxyfmorum,  ut  Scholas  loquuntur,  cau/am  in 
utroque  aegroto  non  fuifle  putrefactum  fanguinem 
in  vafis  majoribus ,  aut  bilem  putrefaclam  in  iif- 
dem',  cum  admodum  modicus  &  vix  ad  vitam  ne- 
ceflariusiniiscontineretur ,  fed  inflammationera 
in  inteftinis  &  cava  jecoris  parte  j  cujus  humor 
cura  eflet  fanguis  biliofus  &  pituitofus ,  fua  putre- 
factione  effecit  raotum ,  quo  fingulis  diebus  alter- 
nifque  validiori  periodo  accenderetur. 

C  A  P.  XVII. 

Semitertiana  propria  an  fa  fymptomatica,an 
primaria,  &  cuream primariam 
fcriptoresfecerint. 

QVapropter  cum  eas  febres ,  intermittentera 
fcilicet&  continuara,  ex  quibusSemitertia- 
nam  componi  dixi ,  in  vafis  putredinem  habere 
compertum  fit ,  fequimr  &  ipfam  Semitertianam 
QbjeHio,      in iifdem putredinem fuam habere.  Quifpiam ta- 
men  contra  hanc  fententiara  non  leve  argumen- 


tum  objicere  hoc  poteft.  Sifebres ,  ex  'ejuibw  Semi- 
tertiana  componitm \ 'fymptomaticefint fequitttr  ejr  tpfim 
efje  (ymptomaticam  nonprimartam,  ejr  per  confcquenspw- 
tredinem  ejm  nsn  conjijlere  in  vafis.  Quod  autera 
tertiana  &  ea ,  quse  quotidie  accenditur,  fympto- 
maticas  fint ,  probatur  ex  eo ,  quod  ab  alicujus 
membri  inflammatione  fufcitatse  fuifle  videantur, 
ut  patet  ex  diflectione  cadaverum  propofitorum. 
Nam  fi  fyraptomaticae  fint  quae  ab  inflammatio- 
ne  membranarum  cerebri  aut  coftas  fuccingentis,  » 
pulmonum  ,  jecoris ,  lienis ,  aut  partis  alicujus  ex- 
terna:  internaeve  vulneratoe ,  quas  a  bubone  &  an- 
thraceaccenduntur;  curnonetiam  fymptomati- 
cae  dicentur  quae  ab  inflammatione  inteftinorum, 
mefenterii ,  mefocoli ,  omenti ,  ventriculo  origi- 
nem  habent  ?  Sed  &  abipfa  Semitcrtiana  mortui 
&aperti  nonalium  fomitera  fcbris  oftendcrunt, 
quam  dictarum  partium  in  abdomine  contenta- 
rum  inflammationera.  Hanc  autem  non  fuifle  fim- 
plicem  aliquam  phlogofim  fufcitatam  abobftru- 
ctienibus  harum  partium,  fcd  veram  inflammatio- 
nem  probant  abfceflus ,  gaugra;nse,  fphaceli  in  vi- 
vis  &  mortuis  ab  hac  febre  confpecti.  Rcfpon-  Refpenft. 
deo  ,  vafbrum  &  febrium  fymptomaticarura  no- 
mine  nos  multaintelligere  pofle. 

Per  vafa  enim  aliquando  tantumea  capimus,  pudperv*. 
quce  majora  funt  &  iuter  alas  &  inguina  excur-  {^'"^* 
runt.  In  qua  fignificatione  multi  acceperunt,quan- 
doajunt  fcbrcs  continuas  primariasin  vafis  con- 
fiftere.  Aliquando  capimus  vafa  tam  majora  quara 
minora  cujufcunque  partis  indeterminatae ,  &  hu- 
jus  aut  illius  vifceris.  In  hac  fignificatione  nos  ca- 
pimus  vaforum  nomen  ,  quaudo  dicimus  Semi- 
tertianas  putredinera  efle  in  vafis.  Nam  etiamfi 
partis  alicujus  inflammatione  accendatur  ,  hujus 
tamen  partis  venae  fcilicet  &arterise  humorem, 
ex  quo  Semitertianam  fufcitari  dicebamus ,  con- 
tinent  putrefactum  j  cujus  etiamfi  portio  aliqua 
fit,  quae  effundatur  extra  vafa ,  &  quandoque  fic 
abfceflum  pariat,  illa  tamen  portio  febremnon 
accendit ,  fed  quas  in  extremis  vafis  partium  cavfe 
tatem  prasternaturalem  (quam  fibi ,  velut  in  abf- 
ceflibus  fieri  folet ,  portio  ifta  humoris  putrefacti 
paravit )  circumambientium  contineri  confuevit 
putridos  vapores  per  arterias ,  qua:  femper  patent 
&  venas  ad  cor  mittunt ,  fi  quando  continuo  ifte 
humor  putrefactus  accendatur. 

Per  febrem  fymptomaticam  aliauando  intelli-  ^pffi- , 
gunt  Medici  febrem ,  quae  extra  vafa  in  propno  rmtkam.  ' 
aliquo  &  prasternaturali  fpacio  folet  contineri ,  ex 
quo  accenfo  accenduntur  vense  &arteria3  qua- 
dam  continuatione ,  abfque  eo  quod  putridus  va- 
por  ad  cor  permeet.  Verbi  gratia ;  contufio  infi- 
gnis  in  capite  facta  fit ,  ob  quam  fpacio  non  modi- 
co,  prasternaturali  tamen,  concluditur  fanguis  ex- 
tra  vafa  ob  earum  contufionem  effufus ,  quiprius 
grumefcat ,  raox  putrefcat  &  ad  fuppurationera 
tendat.  Ex  hujus  putredine  contingit,continuatio- 
ne  quadara  venarum  &  arteriarum ,  accendi  fe- 
brem ,  quas  vere  eft  fymptomatica ;  quia  in  vafis 
non  confiftit.itor/a*  aliquando  accipitur  febris  fym- 
ptomatica  pro  non  modo  hac  ,  fed  etiam  ea  quas 
putridos  vapores  ad  cor  mittit  per  vafa,  fufcitatos 
apartis  cujufvis  inflammatione  vel  putredine  & 
corruptela  fubftantise,vel  infigni  aliqua  obftrudio- 
ne  fada  in  vafis.  Miquando  capitur  febris  fympto- 

matica 


de  Febre  Semite 
matica  pro  omni  febre,  quse  extra  vafa  majora  pu- 
trefactum  humorem  continet.  ^uandoque  rurfus 
j?ro  ea  febre  ,  quae  fieri  folet  ab  inflammatione  vi- 
fcerum  &  partium  earum ,  quarum  curationem 
nobis  veteres  propofuere ;  ut  eft  quse  comitatur 
phrenitidem,anginam,  pleuritidem,  peripneumo- 
niam,  nephritidem,  hoc  eft  jecoris,  lienis,&  renum 
notabiles  ■&  per  fua  declarata  figna  maxime  con- 
fpicuas  inflammationes. 

In  hac  fignificatione  nos  capimus  febrem  fym- 
ptomaticam,  quando  fupra  dicebamus  Semiter- 
tianam  impropriam  conftare  ex  febre  fymptoma- 
ticaquae  quotidie  exacerbatur ,  &  tertiana  iuter- 
mittente.  Quapropter  valet,  quod  putant  confe- 
quens ;  fl  efl  febris flmptomatica  ,  ergo  putredo  non  ejl 
in  vajis ,  nempe  fi  in  prima  fignificatione  accrpia- 
tur  febris  fymptomaticse  nomen.  Sed  inaliis  figni- 
ficationibus  falftim  eft. 

Iilud  quoque  hic  non  eft  omitteudutn ,  quod  fi 
dil  igenter  confideraverimus  ex  cjuibus  Iocis  &  per 
quas  vias  talis  humor  fluat ,  qui  facit  inflammatio- 
nem  membrorum  ex  qua  Semitertianam  fufcitari 
dicebamus ,  non  aliasinveniemus ,  quam  vafa  ma- 
jora ;  interdum  &  ea ,  quae  per  carnes  corporis 
difperguntur ,  quando  ab  iis  humores  deferuntur 
ad  vaia  majora  ,  quas  inter  alas  &  inguina  excur- 
runt.  Contingit  autem  in  hisaliquando,pnufquam 
depellatur  ad  membra  inflattiinandsf,  non  levem 
putredinem  fufcitari  >  aliquando  fine  putredine  in 
partem  determinatam  decumbereacinibiputre- 
fcere.  Quatenus  igitur  &  in  majoribus  vafis  pu- 
trefcit  &  in  minoribus ,  eatenus  iis  qui  fymptoma- 
ticam  nominant  eam  febrem,  quse  in  minoribus 
vafis  putredinem  tantum  habent  partis  alicujus  de- 
terminatae  ,  ancipitis  erit  generis  Semitertiana. 
Sed  appelletne  quis  Semitertianam  primariam  an 
fyraptomaticam  parum  laboro,  dummodo  conftet 
ejus  putredinem  in  vafis  omenti ,  mefenterii  >  ven- 
triculi ,  inteftinorum ,  &  aliarum  ejus  partium  in- 
flammatarum  me  deprehendifle.  Veteres  autem 
atque  recentiores  plures  Medicos  hanc  inter  puras 
primarias  retulifle  cenfeo ,  quod  nulla  manifefta 
figna  eryfipelatis  confpicerent,aut  inflammationis 
alicujus  membri ,  ex  quo  fymptomaticam  febrem 
proveLire  putabant.  Neque  enim  adfunt  figna 
pleuritidis ,  anginse ,  vel  peripneuroonise ,  phreni- 
tidis ,  hepatidis ,  fplenitidis ,  nephritidis ,  aut  ejus 
febris  qux  veficse  vel  uteri  inflammationem  con- 
comitari  confuevit.  Signa  vero  inflaramationum 
eorum  raembrorum,  quaein  Semitertiana  obfer- 
vata  fuere,plerumque  omni  temporeobfcura  funt, 
fed  maxime  morbi  initio :  quod  contingit  vel  quia 
putridus  humor  prius  in  vafis  majoribus  contine- 
tur,  &  inde  ad  minora  partium  determinatarum 
fluit  j  vel  ob  parvam  partis  inflammationem ,  & 
fpack»  exiguo  in  parte  atTe&a  circumfcriptam 
Verbigratia,  cumjecoris,  ventriculi,  inteftino- 
rum  tantum  portiuncula  aliqua  inflammatur ,  ob 
partis  affectae  obfcurum  fenfum,ut  pancreatis,me- 
fenterii ,  mefocoli  ,  omenti ,  cavse  jecoris  partis  &c 
lienis :  aut  propter  abdita  &  profunda  loca,  in  qui- 
buspartesinflammatae  reconduntur  ,  ob  quae  ad 
tactum  nullus  tumor  comparet :  aut  quia  mens 
patientis  asgrotat ;  unde  aliqua  in  parte  dolorcm , 
<juem  alias  mente  conftantes  percipere  deberent , 


^tiaina ,  Lib.  I.  \  ^ 

non  fentit :  aut  deniquc  quod ,  cum  in  hac  fcbre 
ftatis  periodis  exacerbationes  fiant ,  &  quotidie  & 
altcrnis  diebus ,  omnes  autores  hadenus  exiftima- 
rint  eas  fufcitari  non  poife  a  partis  alicujus  inflain- 
mationc  ,  maximc  vcro  iutcrmittcntcm  tertianam 
vel  quotidianam. 

C   A   P.     X  V  I  i  1. 

Intcrmittentem  fcbrem  darijymptomaticam. 

]  I  *  Ale  enim  axioma  nunc  receptnm  eft  ab  omnl 
JL  Medicorum  fchola  ;  Symptomattcafebrisomnis 
incontinttarttmej 1  gentre ,  neqtte  ulla  unquam  vifla  ejl 
intermittens.  In  hac  fcntcntia ,  fi  per  fymptomati- 
cam  fcbrem  intelligerent  tantum  eam  ,  quai  ia 
phrenitide,  angina,  pleuritide>pcripneumonia,ma- 
gnisjecoris  lienifque  inflammationibus  confpici- 
tur,  non  mvcnircm  quod  reprchcndcrem,fed  quo- 
niam  multi  horum  etiam  eas  mtelligunt ,  quoj  ab 
obftrudtionibus  &  putredinibus  partium  ,  &  qua- 
vis  partis  alicujus  inflammatione  fiunt,nequco  iub- 
fcribere  eorum  fcntentiaev 

In  Marcelli  Donati  hiftoriis  mirabilibus  lib.  v, 
cap.  iv,  Iegi,  Iacobum  Hebrarum  percufliim  vul- 
uere  tranfverfali  in  mufculum  temporalcm  inci* 
dente  ;  feptima  die  fupervenientibus  rigoribus  > 
ufque  ad  quadragefimum  quintum  diem  riguifle  , 
&  quotidie  fere  feropcr  fudalfe  alternatim  rigori- 
busfuccedentibusfudoribus.  Fuifle  hanc  intermit- 
tentera  febrem  a  vulnere  factam ,  patet  per  apho- 
rifmum  Hippocraris  quando  fcribit  lib.  iv,  aph. 
lxiii,  Jfyibus  infebribus  quotidie  rigores  Jiunt ,  qtto- 
tidie  febres  folvuntur.  Non  ipfi  obfervavimus  inter- 
mitttentera  febrem  in  ifchiade  alternis  diebus  in- 
vadentem ;  &  quae  ex  obftructionibus  vifcerum 
oriuntur  tertianae  longar  &  quartanae ,  tertianse- 
que  duplices,  quid  aliud  funtquam  eorum  fyra- 
ptomaticse» 

Defid.  Iacotius  in  comm.  ad  Coac.ts  prxnotiones 
Hippocratis ,  fcribit  fe  in  puellse  difledto  cadave- 
re ,  quss  in  levem  quandam  febrem  inciderat ,  ter- 
tianas  intermittenti  hauddiflimilem  ,  finedolore 
ventris,  in  ventre  abfceflum  perruptum,a  quo  obi- 
turam  prxviderat ,  inveniflb  ,  magna  puris  quanti* 
tate  circa  uterum  reperta ,  qua:  ad  fuperiores  uf- 
que  partes  redundabat ,  cum  inteftinorum  colore 
fubnigro.  Et  uno  anno  obfervavit  in  febre  tertiana^ 
cumrigore  nonitaordinato ,  exortam  fltppurationem  in 
imo  ventre  ,  cnjus  nullttm  ftgnum  memoratu  dignum 
prxcefferat:  undefubtto  tjfufo  pttre  fupra  intefina,  aut 
inteflinis  tpfls  ad fpbaceltjmum pcrduclis,  improvtfamors 
fecuta  ejl,  cum  rigore ,  fltdore  frtgido,  animt  dcliquio,  do- 
lore  ventrts,  &  inflatione. 

Ex  corruptione  &  putredine  pulmonum  quoti- 
dianos  circuitus  notavi ,  non  tantum  contiuuos  , 
fed  etiam  iutermittentes.  Hippocrates  lib.  v.  C.oa- 
car.  Trtnot.  Secl.  1 1 ,  apb.  lxxi  i  i,  hxc  docet :  a  d\i 

Ob  fttppttratwnem  febres  intermittcr.tes plcrxque  Judonji- 
c/fltnt.  Quod  veriffimum  effe  in  praxi,  quae  circa 
bubones  vcnereos  hac  tempeftatc  quotidie  occur- 
runt ,  difcere  unufquifque  potcft.  Etenim  appa- 
rent  faepillime  ex  his  ortx  febres  intermittentes 
quotidie  cumhorrorcvcl  frigore  invadentes,  ac 
cum  fudore  perfecte  interminantes. 


C  A  P* 


C  A   P.  XIX. 


I 


Adriani  Spigelii  de febre  Semitertiana ,  Lib.  I. 

rent  iis,  qui  fuperftites  manent  per  alvi  fluxum,  irr- 
terdum  eriam  per  fudores.  Hoc  tamen  omnibus , 
-ut  arbitrbr ,  in  confelib  eft ,  Semitertianam  primo 
&  citiusinvadcre  ac  gravius  qui  cacochymiam  in 
vafis  fovent  biliofam  &  pituitofam  ,  quam  qui  ea 
carent.  Novi  mulierem  viginti  quatuor  annorum, 
calidi  ac  humidi  temperamenti ,  cum  fubdominio 


De  caufis  antecedentibus  (  humoribm  nempe ) 
& putredinem  efficientibus. 


Nter  antecedentes  caufas  duae  praecipuae  funt 
recenfendae ,  videlicet  humores  biliofi  ac  pitui- 


tofi ,  ut  plurimum  copia  peccantes  ,  aliquando  pituitae  diminutis  menfibus ,  cancro  infigni  labo- 
etiam  qualitate ,  qua  aptae redduntur  ad  fufcipien-  rantem  in  clunc  dextro ,  progenito  ex  fteatomate 
das  tales  putredines,  quae  typum  Semitertianarum  ab  imperito  chirurgo  male  incifo ,  dum  in  domo 
efficiunt ;  &  ea ,  quae  putredinis  eft  opifex  prima-  decumberet ,  in  qua  omnes  maligna  Hemitritaea 
rius ,  quamalii  obftructionem,  aut  conftridionem  &  plurimi  ejus  familiae  lethali  afficiebantur,  ab  ea- 

dem  febre  immunem  non  fuifle  ,  etiamii  per  ulcus 
quotidie  murta  fanguinis  copia  faniesprofluc- 
ret.  Exiftimafletunulquifque  haud  fieri  poflcutob 
tantam  humorum  pravorum  quotidianam  evacua- 
tionem  putredo  in  vafis  aut  aliquo  vifcere  gcnera- 
retur ,  apta  ad  Hemitritaeum  producendum.  Et 
tamen  haec  mifere  per  tres  menfes  eafdem  recidi- 
vas  &  mutationes  febrium  pafla  eft,quas  aliar  ejuf- 
dem  domus ,  quae  fuperftites  manfere.  Id  tantura 


meatuum  cutis  ;  alii  vero  vifcerum  interiorum  ob- 
ftru&iones  efle  volunt.  Humores  biliofi  &  pitui- 
tofi  in  venis  &  arteriis  omnibus  per  totum  corpus 
<iifleminatis  poflunt  contineri,at  laepe  in  aliquibus, 
Sc  iis  praecipue ,  quseinter  alas  &  inguina  excur- 
runt ,  majoribus.  Cum  tanta  eft  horum  humorum 
copia ,  ut  in  omnibus  vafis  confiftant ,  febre  Semi- 
tertiana  inftante ,  maxima  eorum  portio  ad  inte- 
riores  partes ,  ut  ad  ventriculum  &  cavitates  inte- 

ftinorum ,  aut  alias  his  circumftantes  protruditur  beneficii  excretio  humorum  pravorum  quotidiana 

per  vafa  majora ,  quae  inter  alas  &  inguina  pofita  per  cancrum  caufavit,  quod  malignitatis  figna  ob- 

funt.  Quod  fi  minor  fit  copia ,  &quaetantumin  fcuriora  videbantur. 

hifce  jam  dictis  vafis  confiftit ,  in  aliquam  aut  plu-  Sed  de  priori  caufa  antecedente  ha:c  fatis,venio 

researum,  quae  a  propaginibus  venae  portae  nu-  nunc  ad  pofteriorem  ,  qux  duplex  eft  apud  auto- 

triuntur,  decumbit,  antequam  putrefait,  aut  cum  res :  cutis  meatuum  nempe  conftri&io  vel  obftru- 

jam  incepit  putrefcere.  &io  ,  &  vifcetum  obftru&io  vel  eorum  meatuum 

rbihumjue-     Generantur  hi  humores  biliofi  &  pituitofi in <va-  conftrictio.  Interdum  utraque  hazc  concurrit ,  in- 

ria  geaeraw.  jjs            t  ac  quandoquc  ctiam  minortlus ,  partium  terdum  alterutra.  Nam  perfoiratione  corporis  im- 

detcrminatarum ,  cerebri ;  jecoris,  lienis ;  ventriculi  pedita ,  fi  id  cacochymum  ruerit ,  humores  in  va- 

&  tnteftinorura  cavitatibus.  Quando  intemperie  fis  accenduntur  atque  putrefcunt.  Imo  qui  Gale- 

calida frigidave  laborant,  aut  nimio  ac  pravo  cibo  num  fequi  fe  aflerunt ,  omnium  putridarum  fe- 

aggravantur,  aliaeque  ad  hanc  inducendam  intem-  brium  putredinem  prffgredi ,  ac  cum  ipfa  perma- 

periem  caulas  concurrant.  lam  &  obftructiones  nere  ajunt  retentionem  tranfpirabilium  &  vaporo- 

vifcerum ,  ut  jecoris ,  producunt  copiam  bilis  ex-  (brum  excrementorum  per  cutis  poros,  quae  fit  vel 

crementitiae ,  quoties  non  habet  liberum  exitura  quando  denfatur  cutis  ab  intrinfecis  &  extrinfecis; 

in  veficulam  felleam,  &  inde  per  porum  fuum  pro-  vel  quando  obftruuntur  a  vifcidis  humoribus.  Dixi 

priura  in  inteftina.  Qupd  fi  &  iscomprimatur  po-  ab  intrinfecis  denfari  ac  contrahi,  quando  acris 

rusanimio  cibo  ,  aut  aliis  adjacentibus  partibus  aliqua  materia  vel  alterius  qualitatis  naturae  mole- 

induratis,  ut  colo  inteftino ;  contingit  in  venis  plu-  fta  ftimulatur  ad  excretionem  a  valida  vi  expul- 

rimam  bilem  coacervari,  nifi  per  ramos  venae  por-  trice  partium  exteraarum  &  ad  partes  internas,  & 

tx  in  inteftina  tenuia  prorumpat  per  biliofum  alvi  praecipue  ventriculum  ac  inteftina  protrudftur.  Ita 

fluxum.  Haec  ratio  eft ,  cur  qui  obftru<Stionibus  videraus  temporibus  aeftivis  purgantia  medica- 

laborant  vifcerum  ,  hinc  febri  fint  magis  obnoxii.  menta  &  fluxus  alvi  fpontaneos ,  fudores  inhibere, 

jbihsmu»       Oportune  hic  aliquis  quaerere  poteft  ,anbonum  cutifque  poros  ac  totius  corporis  habitura  con- 

IZTpZr^  corpomhabutmifcrcontagiumirmadereqmattalisfcbm.  ftringere.  Inter  vifcera ,  quorum  quoque  meatus 

ta&cmmvx-  Cum  enim  in  hoc  mafla  fanguinea  fit  nulla  caco-  conftringuntur  in  hac  febre ,  folent  a  me  praeci- 

chymia  inquinata  ,  videtur  ab  hac  febre  immunis  pue  nnmerari  inteftina  &  ventticulusin  fuis  cavi- 

efle  talis  habitus.  Refpondeo  contagiofas  Hemi-  tatibus :  quando  pituita  aftringente  aut  frigida  in- 

tritaras  aliquando  etiaminvafifle  optimum  corpo-  terna  eorum  tunica  oblinitur,  vel  cibis  adftringen- 

ris  habitum ,  fed  tunc  fanguinern  putredinis  con-  tibus  refrigerantur.  Vafa  meferaica  &  ea,  quae  per 

tagio  converri  in  talem  cacochymiam ,  quae  apta  jecur  &  lienem  &  pancreas  tranfeunt ,  tum  angu- 

eft  producere  Semitertianas  biliofas.  Tempore  pe-  ftantur  ob  eafdem  caufas ,  tum  obftruuntur ;  ma- 

ftis  faepe  confpicitur  totus  fanguis  optimi  habitus  xime  vero  fellis  porus  ad  inteftinum  duodenum 

Kbf*        converfus  in  bilem  flavam ,  viridem ,  atram.  Eo-  tranfiens ,  &  ejufdem  meatus  per  jecur  difperfi. 

rum  qui  a  vipera  demorfi  funt  fanguis  bilefcit.  Ar-  Obftruuutur  quoque  omnes  hi  du&us  a  craflw  & 

gumentofunt  excretiones  biliofe,  quae  compa-  pituitofis  humoribus. 

FINIS  LIBRI  PRI mX 


doaftfiatm 


A  D  R  I- 


ADRIANI  SPIGELII 

BRVXELLENSIS 
D  E 

S  EMITE  RTIANA, 

LIBER  SECVNDVS 

Caufas  externas ,  figna  diagnoftica  &  prognoftica 

profequitur. 


tm  fecrti 


:  ■i&JBK  ir.U.m 


C    A    P.  I. 

De  acre  calido  humido ,  isf  in.iqiu!i. 

Vanquam  omnes  morbo- 
rum  caufa:  ,  qux  externx 
vocantur ,  concurrere  ad 
generaticnem  hujus  febris 
queant,  duae  tamen  fuut 
prsecipua:,  qushancpro- 
creant:  ^rfcilicet ,  &  vi- 
c:us  raxto.  Aer,  de  quo  prius 
fermonem  inftituo ,  debet 
efle  calidus  &  humidus,  atque  inasquahs.  Galenus 
Hemitrita:am  febrem  Roma:  f~equenrem  eliefcri- 
bit ,  &  in  jEthiopia,  totoque  littore  tracruque  ter- 
rae ,  ubi  cxlum  efi  calidtus  cum  adzerrtrtia  humrdttate. 
Videtur  aliquibus  his  verbis  innuere  csclum  debere 
prius  efle  calidum,  deinde  fuperveuire  ei  oportere 
humiditatem,3clic  aerem  cahdum  5c  humidum  fa- 
cbm  hanc  febrem  progignere. 

Ego  per  csli  cahdiracem  non  exiftimo  eum  in- 
telbgere  infignes  calores  &  continuatos  ,  quos 
fquaiores  nonnulli  appellant,  quiaralesuoniunt 
feinper  Roma: ,  nec  ta  aliis  multis  rrigidis  regioni- 
bus ,  in  quibus  hic  morbus  eft  frequens ,  Aultria, 
Pannonia  ,  Moravia ,  &  hifce  finitimis  tractibus,  in 
quibus veris  initio ,  fole  nondum  sftuante ,  talem 
febremepidemicam  incepiffe  vidimus,  &  magis 
vernis  temporibus ,  quam  sftivis  (  quibus  tamen 
fol  eft  calidior  )  continuafle.  Er  fane  calcres  inli- 
gnes  non  folentefle  cum  multa  humiditate,  qua 
aer  prseditus  efle  debet ,  conjuncti. 

Per  adzenttttam  humtdit.tem  meo  quidem  judicio 
Galenus  non  intelligit  a'iam,  quam  quaz  accerfitur 
a  natura  climati>  cxli.  Qualis  eft,qua:  a  ventis  non 
naruralibus  in  aliquam  provinciam  pellirur,  vel 
a  vaporibus  e  tcrra  elevaris  fufcitatur ,  concurren- 
tibus  ejus  anni  conftellationibus  ad  iftius  humidi- 
tatis  proventum.  Rcma:  ,  ratione  chmatis ,  debe- 
ret  efle  temperatus  aer,  in  iEthiopia  calidus  & 
ficcus  i  &:  tamen  ca:!um  Roraanum  aeftate  Sc  au- 
tumno  nebulofum  eft.  Narrant  ncftri  navigatores, 
in  infula  Divi  Thoma: ,  qua:  fub  linea  xquinoctia- 
li  fita  eft ,  atque  in  Guineae  Arricana:  rcgno ,  ubi 
iEthiopum  maxima  pars  habitat  ,  multis  vapo- 
ribusemariper  folem  atrractis ,  quotempore  fol 
meridianus  verticem  tangit.caelum  nubilofum  efle 
&  valde  pluviofum  ,  nec  ventofum :  inde  fe bres 
conrinuas  iplis  efle  familiares ,  qua:  alternis  diebus 
validiores  funt  ,  &  urplurimum  per  viginti  dies 


perdurant  :  advenafque  nautasejufmodi  fcfcribtit 
(quasperfignaabaliismercaronbus  relata  puto 
Semiterrianas  efle )  ut  plunmum  perire.  In  Au- 
ftria  ,  Moravia ,  Pannouia  ,  locifque  his  proximis  > 
mane  &  vefperi  vapores  e  terra  elevanrur  ,  qui  li 
non  a  venris  man^  abigerentur ,  ufque  ad  terriam 
diei  partem  ccmmcrarentur ,  &  prairer  naruram 
aerem  humecrarenr  in  perniciem  mcolarum  maxi- 
mam.  Siquidem  fol,  validis  regnantibus  venris , 
aerem  seftmun  (  qui  vaIdecaliuusinrisIoctsn.cn 
eft;  conremperantibus ,  r.on  poreft  matutinisluis 
radiis  derepente  vapores  &  ncbulas  difcurere.  Ita- 
que  ii  quando  conringir  ventos  in  hifce  regioni- 
bus,  ahquo  anno  pra:ter  moiem  ejus  rcgionis  file- 
re  aliquandiu  ,  runc  eriam  accidit  frequens  6c  po» 
pularis  Semirertianarum  invaiio.  Hincnatumeft 
apud  ecs,  qui  Auftriam  incolunt ,  proverbium: 
Auftrta  j  zentofa ;  fi  non  zentofa ,  venenofi. 

In  medio  vcris&  in  finepluviasperquadraeinra 
dics  &  amplius  perfeveranres  Semirertianas  popu- 
Iares  iu  omnibusfere  regionibus,  ram  tempcraris , 
utlralia,  quam  frigidioribus ,  utAuftria,  Mora- 
via ,  Iftria,  Styria,  &  atiis  attulilfe  obferva\  i  ftatim 
in  principio  seftatis.  Anno  miilefimofexcentefimo  rhfnihB» 
Mgjfimoprimo,  ab  arquinoctio  verno  ufgue  ad  ^ 
pnnopium  a-katis  pluvise  connnua:  eranr  Pata\ii ,  uaC*  -  ; 
Vicentia.-,  Verons,  Venetus,  aliifque  urbibus  hifce 
propinquis.  In  agro  Patavino  cum  pluvia:  ultra 
menfem  perdurailent,  adeo  frequentes  Scmirer- 
rianse  vifs  funr,  ur  nullam  finceram  rerrianam  ob- 
fervare  mihi  in  cenrum  sgris  Iicuerir.  Omnes,qaai 
exacts  Semirertiana;  figna  non  habebant ,  obfcu- 
rionbus notis  ejufdem  fpuria:  quodammodo  inva- 
debahr.  Erquomagishx  pluvis  perfeverabanr , 
eo  eriam  maligniores  hx  febres  fiebanr  ,  &  magis 
contagiofs  atque  lethales.  Venetiis  tamen  eo  tcm- 
pore  ,  quo  Paravii  graflari  incipiebant ,  non  con- 
fpiciebantur  ( cum  ramen  hx  dux  urbes  haud  pro- 
cul  a  fe  inviccm  diftent )  led  cum  veris  finis  inlta- 
rer.  Nam  urbs  Patavina  non  procul  a  monnbus 
fitaeft.  Vnde  non  tantum  pluviis  conrinuis  ejus 
aer ,  fed  eriam  a  ruve  in  monribus  liquefacta ,  mtu- 
mennbus  cxr.ra  alvcum  rluminibus  &  agrosmun- 
danribus  ,  duphcara  humidirate  inquinabatur , 
quod  Veneriisuon  contigin  Xam  pluvia:  etli  hic 
quoque  frequentes  eflenr,  non  ramen  porerant 
aerem  mulrum  humectare  ,  quod  pluvia:  cadenres 
in  civiurem  in  mare  defluebanr  ,  &:pera:ftusma- 
ris  abluebanrur  ac  dererebanrur.  Taudem  ccepe- 
runteriam  V7en<. tiis  ferius  comparere,  obnebulas 

a  venrij 


1 


t($  Adriani 

aventisifticacontinenti  propulfas.  Verum  pau- 
ciores  ,  quam  Patavii ,  Semitertianae  vigebant ,  & 

citius  ceflabant. 

Hinc  patet  caufa ,  cur  omnium  citiflime  &  fre- 
quentiflime  huic  febri  obnoxii  fint,  qui  in  vallibus 
habitant  &  prope  magna  flumina  ,  &  quae  fre- 
quenter  loca  plana  &  pafcua  vicina  inundant ,  & 
circa  magnos  lacus  ac  pifcinas  aedes  fuas  habent : 
contra  qui  in  collibus  ac  montibus  degunt ,  magis 
ab  hac  febre  fint  tuti,  aut  ferius  minufque  maligne 
ac  populariter  ea  moleftentur.  Hoc  in  Auftria, 
Moravia,  Pannonia,  finitimifque  regionibus  ve- 
riffimum  effe  comperi.  Nam  maxima  harum  re- 
gionum  pars  montofa  eft ,  aut  collibus  afpera  ; 
pagi  &  urbes  pleraequein  vallibus  aut  planitiebus 
iuter  montes  fitis  conftructac  funt ;  quo  aquis,qui- 
bus  indigent  ad  vitam  commodiorem  ,  abundeut, 
&  a  ventis,qui  iis  validiflimi  funt  &  afperrimi  hye- 
malibus  menfibus ,  tuti  fint.  Ideo  aeris  frequens 
adeft  vere  &  asftate  humiditas.  Vere  quidem,quod 
e  pluviis  &  nivibus  liquefadis ,  qua:  folent  efle 
multas,  terra  fiipra  quam  cafas  asdificant,  pluri- 
mamhumiditatemabforbeat.  iEftate  vero,  quia 
ab  hac  humiditate  plurimae  vefperi  ac  mane  exci- 
tantur  nebulae ;  quae  proptcr  montes ,  fi  a  meridie 
iim  ,  neque  a  fole  ;  fi  vero  a  feptentrione  &  ortu, 
neque  a  ventis  commode  poflunt  difcuti.  Autum- 
no  vero  minus  ab  hac  febre  in  iis  locis  aegri  mole- 
ftantur  ,  quia  frigus  in  iftis  regionibus  cum  pruinis 
citoorimr,  quae  refrigerant  &  exficcant  adven- 
titiam  aeris  humiditatem. 

Hippocrates  hbr.  i  Epidem.  jecl.  n,  fcribit  in 
Thafo  autumno  &  fub  hyemem  Semitertianas 
plurimis  incolis  fac-tas  ex  tali  anni  conftitutione : 
Ante  dutumnum ,  inquiens,  tempejlates  non  tempejltv*, 
fed  derepente  aquilontis  ejr  aufirinis  multis  humtdx ,  ejr 
pr^rumpentes.  Httjufmodi  vero  durabant  ufque  ad  pleiada 
ejr jub  pleiade.  Hjems  autem  aquilonia :  aqua  multx,  lar- 
gjt,  magn<t :  nives.  Plerumque  mixta  aeri ferenitas :  ejr 
h<£cquidemficbant  omnia  :  frigora  vero  non  admodum 
intempejlivA.  lam  vero  pofi  brumale  folflitium :  &  quan- 
do fwomui  (pirare  incipit ,  pofierior  hyems  magna  erat , 
aqidlonia  multa.  Nrves  &  aqu<e  ajsidu£ ,  mult* ,  cdum 
proceiiofum  ac  nubilum.  Hxc  autem  durabant ,  ejr  non 
remittcbant  ufquc  ad  <equinoc7ium.  Ver  autemfrigidum , 
aqutlonium,  aquofum,  nubilum.  Aefias  non  •valde  <tfitto- 
fi  fiebat.  Eteji<e  ajsidu*  Jpirarunt.  Mox  circa  arclurum 
in  aqudoniis  aqu&valdemult£.  Haec  funt  Hippocra- 
tis  verba,  quibusetiam  docere  videtur  annipras- 
fcriptam  conftitutionem  humidamquidem  fuifle , 
fed  frigidiorem,quam  regioni  de  more  folito  com- 
petebat.  Hoc  addere  adhuc  libuit  ut ,  quod  fupra 
dixi ,  confirmarem  aucloritate  Hippocratis ,  ad 
airis  conjlitutiomm ,  qu<t  Semiterttanas  facit ,  non  re- 
sw«  anad  tptiri  magnum  <sjlttm  ,fed  injignem  humidttatem.  Dixi 
procreatwneTH  erjarn  aerem  inasqualem  conferre  ad  huius  febris 

hujiM  febru  .  ■*■  .  ,  3  r  . 

reqtiimar.  procreationem  ,  non  quidem  omni  tempore  ,  led 
in  fine  veris ,  &  aeftate  cum  aer  incaluit ;  fi  enim 
tunc  fiant  frequentes  tempeftates ,  ut  modo  fit 
calor ,  modo  frigus ;  modo  venti  aquilonares,  mo- 
do  auftrini ;  modo  fudum  fit  caelum ,  modo  ven- 
tofum  &  nubilum ,  quemadmodum  in  Auftria , 
Moravia  &  Panuonia  cum  ibi  per  quadriennium 
praxim  exercerem  vidi  ( plurimum  quotidie  e  le- 
cto  furgens  mane ,  dubitans ,  qua  vefte  me  eo  die 
indui  oporteret )  aperiuntur  ab  asftu  pori  cutis,  & 


Spigelii 

rurfus  derepente  a  frigorc  condenfantur  ac  ob- 
ftruuntur.  Autumno  in  calidioribus  regionibus  fi- 
milisinaequalitas  etiam  hanc  fcbrem  inducit.  Vidi 
qui  in  cavernas  montium  &  cellas  vinarias  frigidas 
aeftatis  tempore  ingrefli,  atque  vinum  frigidum  bi- 
bentes  nonnihilque  in  hoc  frigido  aere  moram 
trahentes  in  hanc  febrem  incidcrunt. 

C    A   P.  II. 

Vjfius  ratio  apud  MoraDos ,  &  Pannones ,  pro- 
ducms  Semitenianam  epidemicam.  Qualis 
fitqiice  fporadicam  gignat. 

QVantum  quoque  victus  ratio  confcrat  adhanc 
febrem  generandam ,  lubet  in  tironum  gra* 
tiam  edocere ,  produ&is  in  medium  iis ,  quse  ego 
in  praxi  mea  dum.inter  Pannonas  &  Moravos  ver- 
farer ,  obfervavi.  Non  enim  qui  nimio  potu  vini 
aut  cerevifias  aut  aqua:  utebantur,  huic  febri  eranc 
magis  obnoxii ,  fed  qui  valde  frigido  &  glacie  vel 
nive  vel  in  profundis  puteis  plunmura  refrigerato. 
Etenim  frequens  ejus  ufus  in  Pannonia  apud  eos, 
qui  in  humidis  6c  uliginofis  locis  habitant.  Cellas 
namque  vinarias  plerumque  profundas  non  ha- 
bent.  Idcirco  coguntur  tepidum  potum  seftivis 
diebus  afliimere  ,  vel  glacie  vel  nive  refrigeratum. 
Accidit  inde  caput  eorum  fieri  deftillationibus  ob- 
noxium  in  pe&us ,  ventriculum,  intcftina,  aliafque 
corporis  partes ;  quod  ex  levi  tuflj ,  vocis  raucc- 
dine ,  fanguinis  profluvio  e  naribus ,  dolore  dorfi, 
lumborum,  fcapularum,  urina  maxime  fpumoia 
conjicere  mihi  licuit.  Quamobrem  veraciflimus 
redditur  apud  eos  aphorilmusxxiv//£.  v  Hippo- 
cratis ,  qui  inquit :  Frigida ,  qualis  nix  ejr  glacies  ,pe- 
tlort  inimica ,  tuffes  movent ,  fanguinis profiuvia  ejr  de- 
fiillationes.  Habent  quoque  iidem  populi  aquas 
crudas  non  leves  nec  facile  penetrantes  ad  vefi- 
cam.  Quia  funt  ftagnantes,  paluftres,  puteales,  ut 
plurimum  a  nivibus  genitse.  Fluviales  eorum  aquae 
&  fontanae  aiftivis  diebus  &  autumno  ac  hyeme  ibi 
optimas  quidem  funt ;  at  ubi  ver  inftat ,  peflima: , 
ob  nives  liquefadias.  Ex  his  plurimus  eorum  po- 
tus ,  qui  funt  tenuioris  fortunae :  qui  vero  ditiores, 
coquunt  fibi  cerevifiam  ex  tritico  magis ,  quam 
ex  alio  frumenti  genere,  dulcem  &  nullius  vinofi 
faporis  cum  bene  defaecata  fuerit ;  ideo  vix  diure- 
ticam,  fed  crudam.  Nam  cerevifiarii  co&ores  di- 
ligentem  ejus  co&uram  negligunt ,  majoris  quae- 
ftus  gratia.  Quapropter  ha:c  bibita  in  praecordiis 
aeftuat ,  &  copiam  pituitse  in  iifdem  partibus  con- 
gregat.  Vnde  plurimi  fanixati  fuae  confulentes  ad 
aquas  crudas  &  cerevifiam  digerendas ,  allii  efu  fi- 
bi  prudenter  mane  confu!unt,praecipue  Pannones. 
At  Moravi  aquam  vitae  modicam  mane  bibunt  qui 
ditiores  funt  ad  praecavendas  cruditates.  Quas  ta- 
raenexpravo  fuo  vita:  genere  magis  adaugent. 
Nam  a  potu  aquae  vitae  multi  cerevifia  fefe  im- 
plentin  tabernis,  matutinas  horasin  iis  confumen- 
tes.  Deinde  poft  prandium  vino  feinebriant,  quod 
in  Moravia  tractuque  Pannonico  ei  vicino  &  aliis 
locis  plerifque  crudum  eft,  ventriculo  &  inteftinis 
noxium.  Nam  hae  regiones  frigidae  funt,  tardeque 
in  iis  vites  florent  asftate  ,  ac  citius  pruinae  &  fri- 
gora  autumni  temporibus  fubintrant.  Propterea 
uvae  quotannis  raro  ad  perfectam  maturitatem 
perveniunt.  Iam  &  vinum  quod  uno  anno  matu- 

ruerit , 


de  Febre  SemhcrtiaJM ,  Lib.  1 1 .  17 

ruerit ,  folent  pernufcere  cum  bimo  ,  trimo  ,  qua- 

drimo,  aut  plurium  annorura,  quod  nili  longo  tra-  *    A           1  1 

du  temporis  iuam  aufteritatcra  amittit .  Inde  con-  Dej    js  dLigMplds  ^j^^ 

tingitiphs  caputimpleri,  nervos,  articuIos&:  lute-  ^        ^  J  J 

ftina  Ixdi  deftilationibus ,  doloribus  colicis,  poda-  Q  Tgna  nmmuu*  pathoontmonica  mUU  m  Semkeftii 

gris  ,  apoplexia  ,  epilepfia ,  obitruciionibus  vifce-  O  »J  ,  qux  frcjr/*  cy  /mfrofrtx  tcmfitunt ,  tnfunt. 

rum  ,  &  reliquis  morbis  qui  a  cruditatibus  bilcque  Ornuia  cnim  qux  fimpliciter  SemitcrtiaDx  adfcri- 

originem  habent ,  atfici.  buntur  a  Scriptoribus,  proprix  conveniunt.  In  hac 

lam  vero  cibos  fpectcmus  cV:  reliquas  res  non  cnim  viderc  licet  alternisdicbus  kbrem  magis  ur- 

naturalcs,  quibus  truuntur.  Ipforum  fJumina  Sc  gerc.  Hinc  Hippocrates//£.  i  Epidem.  Ioquens  de 

pilcinx ,  quibus  abundant  in  vallibus ,  magnam  febribus  inThaioregnantibus  prima  tempeftate  i 

pifcium  copiam  fuppeditant.  Itaque  pifcium  eius  Modus,  inquit,  erat  Semitertiaj/us ;  uno  dte  U  v/ores,  al- 

ipiisramiliaris  conditorum  cum  aromatibus.  Ve-  tcr» rraz/u.< itetnm s/n-adentis. 

fcuntur  etiam  copiofe  frudibus,  pyris,  pomis,pru-  Sed  cum  multx  fint  febrcs  compoiirx,  quxal-  S"™***- 

nis ,  fub  rinem  xitatis  melopepone  nimis  maturo ,  ternis  diebus iunt  majores ,  nempc  tertiaoa  cooti-  T^!2f 

omnibus  glacie  ac  nive  retrigeratis  fuperbibentes,  nua ,  duplex  tertiana ,  tum  intcrmittens,  tum  con-     J*' ^ 

hi  quidem  aquam  ,  llli  vero  cereviiiam  ,  ditiores  tiuua,6c  Semitertianai  quxrendum  modocir,qui-  '*>^'j£in- 

vinum.  /Eftate  media  multum  ipfos  delcctau»-  bufuam  notis  hanc  ultimam  a  cxterisdiftiu<^ue- 

cunurum  in  aceto  maceratorum  ujtis  c  quo  nul/um  ci-  mus.  Sauca  coutinua  tertiana  per  rigorcm,  aut 

lum  vidi  ad  Hemtmtx.is  generandts  pcrfecl/orcm ,  fi  frigus,  aut  horrorem  diftinguitur,  qux  ln  continua 

aquam  vel  cerevij/am  fuperbilertnt.  Qui  crapulx  iu-  abluut.  A  duphci  tertiana  longitudinc  paroxyfmo- 

dulgent  &  copiofo  cibo  utuntur,  variis  eduliis  rum  &  typo  quotidiaux  permixtx.  A  continua 

ventrem  replent ,  permifcentes  (  ut  cum  Horatio  conclufa  duphci,fngore,  horrore,  Sc  rigore:  con- 

loquar  )  conchylia  turdis.  tinua  vero  per  fuperingrellum  paroxyfmorum,  in- 

Somno  maxima  pars  hominum  longiori  utitur  vaiionis  modo  ,  quo  duplex  hxc  continua  tcrtiana 

&  plurimo,  ac  prxter  ambulationes  exercitia  pau-  brcve  habet  initium  &:  augmentum ,  ftatum  ic  de- 

ca  habent  cujulcumque  fexus  &:  xtatis  homines.  clinationemlongam.  Atiu  Hemitritxalongapro- 

Minus  prxterea  mingunt ,  quam  ratio  copiofi  po-  ductio  augmenti  &:  ftatus ,  acdecunatio  brevior. 

tus  eorum  requirit.  Nec  tamen  alvum  propterea  Hoc  per  exempla  declaro.  Anno  milJefimo  fex-  uiftirik 

lubricam  habent.  His  igitur  de  caufis  in  prxdictis  centeiimo  primo  circa  initium  meniis  Augufti ,  & 

regionibus  Semitertianx  non  epidemix  tantum  in  fine  meniis  prxcedentis ,  cum  frequentes  tem- 

frequenter  vifuntur  ,  fed  &  prorfus  endemix  exi-  peftatesoborircntur.&:  ventitngidimatutinisprx- 

ftunt.  At  in  aliis  rcgionibus  ubi  hx  febres  fpora-  iertim  temponbusfpirarcnt,  Patavium  &:  circum- 

dicx  funt ,  naicuntur  ob  pravam  8c  inconfuetam  vicinas  civitates ,  pagos ,  oppid^que  invafit  epide-  ' 

victus  rationem  ,  ob  quam  pituitx  S:  bilis  copia  micatebris ,  qux  duplex  tertiana  continua  per  fu- 

in  corponbus  accumulatur.  Animadverti  itaque  peringreiTum  paroxyfmorum,fpuna  a  Medicis  vo- 

iis ,  qui  ex  fervitute  in  libertatem  redacti  funt,  aut  cabatur.  Febris  prxgrciTb  utpluriir.um  catharro 

ex  paupertate  ad  divitias  pervenerunt ,  derepente  incipiebat,  eratque  biliofa  cum  fubdominio  pitui- 

harumfebrium  periculumimpendere.  Velutifunt  tx.  Cum  lnfigni  horrore  actrigore  uno  die  inva- 

qui  ex  monachis  fiuntabbates,  aut  clerici  qui  epi-  debati  perfeverabatque  ad  octo  velnovcmho 

fcopatum  accipiunt ;  mercatores ex  longinquis  rc-  ras ,  antequam  ad  itatum  venire: :  poit  qucra  qui- 

gionibus  divitesfacti  ac  domum  reverii  &  otiofam  bufdam  fudoresobonebantur  crafii&:pinguespri- 

vitam  degentes  j  qui  veneri  piuriraum  indulgentes  mo  ,  deinde  tenuiores.  Vomitusin  augmcnto  pi- 

bene  coraedunt  aut  bibunt  vel  itatim  a  venere,vel  tuitoii ,  deinde  bilioli  conipiciebantur.  Polt  fudo- 

anre  venerem ,  ut  noviter  nupti ,  fponti  5c  iponfx,  res  tebris  non  intermittebai. ,  quanquam  eflet  Ion- 

&pauperes,quiducuutuxoremdivitem,autpau-  ge  remillior  cum  pulluraolli  &  debili,  atque  ita 

peres  mulieres ,  qux  cum  divitibus  maritautur.  perfeverabat  parumper  ad  intcgntatem  proxime 

Nam  ex  venere  intempeftiva  £c  nimia  ante  vel  accedens,donecaIiushorror,  aliudque  fnguspar- 

poft  cibum  varium  &  copiofura  multa  pituita  ex  tium  extreraarum  fuperveniret  aitero  die  minons 

chvlo  nirais  crudo  ,  &  bilis  ex  fupercalefactis  va-  arBictionis ,  quem  minor  calor  febrilis  excepit  plu- 

fisin  corpore  generantur.  rimis  horis  paulatim  incrementum  accipiens  iine 

Animusquoqueeorumacurisliberior  longiori  vomitibus.  Quis  diccthancfebremrcveradupli-l 

fomno  &  frequentiori  indulget.  Eo  tamen  nec  ci-  cem  tertianam  eflej  &  non  poriusfpuriamSeini- 

bus  nec  potus  propter  varietatera  digeruntur ,  fed  tertianara ,  prxfertira  cura  nulla  eflent  accidentia 

congeritur  quotidie  aliquid  ad  curaulum  crudi-  altenus  tertianxeo  die  ,  quo  minor  tebnscompa- 

tatum  &  excrementorum  in  vaiis  coniiftentium.  rebat ;  nullus  vomitus  i  ied  tantura  dolor  quidam 

Xotavi  biliofos  natura  &:  ad  febrem  tertianam  ac  morfus  circa  ventriculum  ?  Scd  prxter  hoc 

proclives,  debihbus  vifcenbus  prxditos  ,  Scqui  unum  iignum  ,  quod  ex  inxqualitate  magnitudi- 

facile  incurrunt  in  horura  obftructiones ,  fi  muta-  nis  paroxyfmorum  furmtur  ex  Ilippocrate,  aliud 

verintvitaminotium&ccrapulam  ,  eduliis  frigidis  figuum  unitrerfak  ncn  habemus.  Nara  quod  ad 

&  humidiscrailique  fucci ,  utlaganis,  utriis,  £c  continuitatem  hujus  tcbrisattinet,  quamipfi  ad- 

ex  pafta  factiseduliis ,  placentis  ex  ladte  ,  cafeo  ,  fcripfitGalenusexfententiaHippocratis,  deeam 

betis  &  aromatibus  utautur ,  in  Semitertianam  ta-  prxccdenti  libro  riut  fecundum  me^m  opinioncrrt 

cile  incurrere.  dctcrminatuiu. 

C  C   A  Ti 


Q 


i  8  Adriani  Spigelii 

tis ,  quo  tempeftates  frequehtes  erant  &  vcnti  mo- 

C   A    P.     IV.  doaultrini,  modoborcalesjnfebrcmlapfuscft, 

De  Signis  WYA  Semitertian.e primi  ordinis  invadcntem  primo  die  cum  horrore  hora  prima 

Qaleni  poft  ortum  lolis,  cum  pulfu  &c  calore  valdc  ina> 

qualibus,  qui  calor  ubi  ad  ftatum  venit  hora  nona, 

Vaproptcr  ad  figna  fpecicrum  proprix  Scmi-  jam  per  corpus  expanfus  itei um  ad  interiora  con- 

tertianx ,  &  impropria:  nunc  excurramus.  trahatur  ,  &  pulfus  fiant  tardiores ,  rariores,  mino- 

Vera  Scmitcrtiana  primi  ordinis  Galcni  figna  rcs ,  &  partes  extreraas  nonnihil  refrigerentpr : 

habettcrtiauxfimpliciscumquotidianae  continuae  ajftuante  vero  rhorace  ac  ventre,dcnuoalius  hor- 

fignis  permixta.  Vt  propterea  in  libro de typis  dicat  ror  repetat ,  quem  fequatur  poft  horam  unam  ,  vel 

Galenus:  J^UACunque  autem  omnia  tcrtianum  (typum)  alteram  anxietas ,  naufca,  bilis  &  pituitae  vomitus» 

infecjnuntnr ,  eadem  Semitertiano  contingunt.  Nam  &  deinde  tota  nodte  male  fe  habeat.  Circa  vero  pri- 

ejufdem gencris  ambofunt partiapes  :  cjuippe  cjui  accefio-  mam  fequentis  dici ,  vix  oborto  madore  ,  alius 

num     remifionum  repetitioncs  pcr  tr/duum  faciant.  horror  ,  fed  minor  rurfus  ingruat ,  cum  partium 

Gjmmpio         Proprium  tamcnhoc  fignum  addcre  oportct,  extremarum  refrigeratione&  pulfuscontractione, 

tJrtTllTfc    quo  a  fimplicis  teriana;  acceffionc  diltingucrc  pof-  atque fic  tertio  die  duplicis  febris  fiat  accefTio hor- 

ftingiutut.    fimus  Semitertianae  acceffionem :  nempe  accejno-  rifica ,  unius  quidcm  manc  ,  alterius  vero  circa  vc- 

numproduclioncm ,  &  qua:  utplurimum  in  hac  fit  fperam.  Et  fic  quarto  die  fubfequente  mane  una 

pcr  redupiicationem ,  quam  Grxci  kTmvaciv-srAcucnv  tantum  acceflio  repetat :  talefque  alternatim  fe- 

vocant.  Nam  antequam  una  febris  ad  vigorem  ve-  quentibus  diebus  paroxyfmi  compareant ,  nonne 

nit  (five  ea  prius  fuerit  tcrtiana,  qua:  invaferit,fivc  hic  febris  Hemitritaeae  exquifitae  Galeni  typus 

quotidiana)  altera  febris  novo  paroxyfmo  affligere  monftrabitur  ?  Nam  alternis  dicbus  cum  horrore 

incipit  altcrnisdiebus.  Non  tamcnfcmper.etiamfi  invadit  tertiana  fimplex,  fingulis  vero  cum  frigore 

accellio  fit  produd:a,tefte  GaIeno,fit  hax  paroxy-  aut  lcviffimo  horrore  quotidiana.  Decipiat  tamett 

fmorum  reduplicatio.  Nam  fieripotcft ,  ut  tcrtia-  hicnosnon  oportet ,  quod  aliquando  contingat 

nx  paroxyfmus  cum  quotidianxparoxyfmoita  in-  tertianx  &  quotidianae  horrores  inter  fe  confundi 

tcr  fe  confundantur ,  ut  alternis  dicbus  iuvadant  cum  uno  codcmque  tcmpore  invadant.  Tuncper 

una  cademque  hora.  Acceffioncm  tamcn  produci  brevia  intervalla  horror  rcpetit  &  diutius  tenet 

tunc  ctiam  oportet,  etfi  tertiana  fimplex  com-  uno  dic ,  quam  alrcro  :  utroquc  tamen  eadem 

mixraefTet,  quod  quotidianx  acccffio  longa  effe  hora  invadit  ,  nifi  finguhs  dicbus  anticipet,  vel 

confueverit.  poftponat.  Siquidern  tunc  akero  die  apparebunt 

1 1  Aliud  quoque  fignum  eft  ■  nempc  pcrfrigeratio,  horrores  pcr  longiora  intervalla,&:  paulatim  tertia- 

cum  qua  folent  lajpiffime  ( ut  loquar  &  hic  fccun-  nam  ,  quae  commifcetur  quotidianse ,  vcl  tardare 

dumGalcnum )  vcnirc  acceffiones.  fua  acceffione,  vel  citiusquotidianaeademdiein- 

III.         Antiquiffimi  quidam  codiccs  addunt  tertium  vadere.  Apparebit  in  tcrtiana:  acccffione  ,practer 

lignum,  pulfus  nempe  maxime  debiles.  rigorem  &  horrorcm  naufea  cum  cordis  morfu 

At  hoc  abefle  poteft  ab  hac  febre  in  principio  primis  acceffionibus ,  fiper  plures  circuitus  repe- 

morbi ,  vel  cum  nullam  habet  prorfus  malignita-  tcnt ,  fi  per  pauciores  duos  vel  tres  uno  eodemque 

tcm :  adcft  tamen  perfa:pe ,  ne  dicam  femper ,  in  die ,  Ioco  naufeae  vomitus  biliofus  atque  pituito- 

augmento  &  ftatu.  fus  ,  &  alia  ,  qua:  tertianis  circuitibus  propria.  His  §£*mod» 

iv.         Quartum  fignum  ibidem  Galenus  huic  febri  diftingues  hauc  Scmitertianam  a  duplici  tertiana,  "m!mL 

affignat ,  nempe  horrorem  in  acccffionibus  diu-  in  quaetiamaltero  die  folent  manifeftari  eadem 

tiflime  asgros  arBigentem,utpropterca  febres  hor-  figua  ,  quanquam  remifiiora  ,  ranffimeque  eadem 

rificae  appellentur.  Nam  pcr  totam  acceffioncm  hora  in  principio  paroxyfmorum. 

producitur  fymptoma  horroris ;  vcl  propter  ina>      Caeterum  interrogare  hic  aliquis  pofTet ,  quo-  SH*** 

qualemafcenfum ,  velobreduplicationem.  Nara  modo  quotidianae  continuae  paroxyfmus  in  Semi- 

fi  brevibus  intervallis  horrores  diu  repetant ,  tunc  terriana  exquifita  cum  horrore  invadat,  cum  con- 

producuntur  propter  inxqualem  afcenfum  febrilis  tinua  quotidiana  finc  extremarum  partium  frigo- 

caloris.  Siveropcr  Ionga  intervalla  horae  nempe  re  invadere  folcat ,  intermittens  cum  frigiditate? 

unius  vel  alterius ,  fitper  reduplicationem  ,  quas  Ad  hoc  refpondeo  ,  cjnotidianamcontinuamnonejfe 

I  ternas  plerumque  ,  aut  quaternas  in  Scmitertianis  tllam  cjuam  nonnulli  recenttorum  conclufam  1'ocant ,  fed 

febribus  adefTe  fcribit  Galcnus,  quod&nosipfi  produclam  intermittcntem.  Supervenire  autcm  alte- 

vidimus.  Ltbro  autem  de  Crifbm  1 1 ,  acccffionem  ram  quotidianam  fini  alterius ,  antequam  in  inte- 

horridam  Scmitertianae  exquifitx  propriam  attri-  gritatem  definat ,  &"  propter  confufionem  bilis  pi- 

buit  llngulis  diebus  ,  fcd  uno  majorem  ,  altcro  fc-  tuitaequc  fieri  horrorem. 
quenti  minorem.  Et /ib.  demorb.  Tempor.  horridum  C   A   P  V 

infuitum ,  omnes  priucipii  peculiares  notas  haben- 

tem,  prseter  rigorem,  eiadfcribit,  declaransfe  De  T)po  Scmitertian<efecundi  ordinis  Galem,  & 
hifee  verbis  :  Etcntm  vchemcns  horror ,  vel  tmttum        '  m  UcmMtM  Barba?vrum. 

alicjuodrtgons  ,  'vclparvas  rtgor  ejje  vtdcri  pote/t.  o// 

exaflum  rigorem,  qualts  in  tertianu  auartamfjue  efl ,  Vx  fecundi  ordinis  Semitertiana  dicitur  Ga- 
hujufrnodifebrisnonaccipit.  Iam  ponamus  pro  tironi-         leni ,  fingulis  diebus  paribus  cum  frigiditate 

bus  cxempluminjuvenevigintiquinque  annorura  acceffiones  habet ,  vel  cum  horrore  ;  qua?  mo- 

bihofo  ,  qui  autumni  initio  ex  inclonum  &  alio-  doaccidunteodemtempore  feraper  ,  modo  tar- 

rum  frudtuum  efu  immoderato  ,  glacie  vel  nive  dius  fingulis  diebus ,  modocitius,  quasappellant 

refrigeratum  fuperbibendo  vinum ,  tempore  sefta-  praclici  anticinantes ,  ut  ill  is  poftponentes  accef- 


Htt/mda, 
I. 


II. 


de  Febre  Semitertiana ,  Lib.  1 1.  j  o 

jfioncs  ,  fequuntur  has  calor  mitis  paulatim  incrc-  &  hxc  &c  alia  accidcntia  in  principio  fint  obfcura  $ 
fcens  ,  remittcns  quidem ,  nunquam  tamen  inter-  tradtu  vero  remporis  rcpetcntihus  paroxyfmis  \  a- 
mittens,  cum  liti  fere  nulla ,  pullu  parvo  molli  lidioribus ,  jam  Semitcrtiana  fe  protlit  inrerdum , 
non  valdc  celeri  inftatu  acceffionum.  Tertio  vero  prceter  mcntem  ncc  fine  admiratione  cclcbnum 
quoque  die  cxacerbatur  vehementer  line  horrore  Medicorum.  Ita  ut  nonnulli  Hippocratcm  mcn- 
novo  aut  repetito ,  aut  tam  diu,  quam  in  primi  or-  dacii  coarguerint  ,  exiftinuntem  fcbrcm  tertia- 
dinisSemitertianaperdurante,  fed  breviori  &  mi-  nam  periculo  vacare.  Itaque  qui  hujus  febru  na- 
tiori :  cum  quibuldam  tamen  lignis  tertianam  fim-  turam  &  typum  probc  nolcere  cupir ,  cum  opor- 
plicem  concomitantibus  j  utinhgnicalore  &  acri,  tet  iu  minons  Semitertiana;  figu.s  dignofcendis 
fiti  intenfa  ,  vigilus ,  inquietudine  ,  urina  rubra  ;  plunmum  operx  ltudiique  ponere. 
quibus  adfunt  mentis  alienatio  ,  autfuror:  itaut 

acutilfimedicbusimparibusa^ger  argrotare  videa-  C   A   P.  VI. 

tur.  Evadit  ha:c ,  tempore  prafertim  peftilentias ,  j-yp  Semitertian*  minoris.  Locm  Galm 

Magnus  Hemitritseus ,  quoties  horrores  ac  trigo-  coneclm 

ra  partium  extremarum  acceffiones  relinquunr. 

Sed  fine  his  febrisutraque  ,  tum  quotidiana  ,  tum  T  T  Vjus  ut  plurimum  talis  typus  cfle  folet.  Pri 
tertiana  exacerbentur  atque  remittant  quotidiej  JljL  mo  die  febris  corripit  cum  horrore  ,  naufca 
alternis  vero  diebus  acutiffima  fiat  acceffio.  •  e  1  anxietate  circa  ventriculum  ,  fcd  fine  vomitu. 

Notandum  autem  hic  pro  tironibus  ,  in  Semi-  vrbi  hsec  febris  per  feptem  vel  plures  horas  perdu- 
tertiana  fecundiordinis  Galeui  quotidianam  cum  rarit,  fudor  fequitur  poft  quem  vidctur  quali  in- 
tertiana  continua  implicitaiD  primis  diebus  cum  teger  afebre laborans,  cum  nulla  videatur  notatu 
frigore  invadere  ,  deinceps  augefcente  febrefu-  dignainsequahtasinpulfu  ,  aut  calor  praztcr  natu- 
pervenire  horrores.  Et  rurlus  vice  verfa  aliquando  ram.  Tertio  die  rurfus  invadit  tertiana  cum  hor- 
primis  diebus  horrere,  poftea  trigere  agros :  quod  rore  ,  &  majori  naufea  anxietateque  ,  vel  dolore 
humorum  mutationi  penes  naturam,multitudinem  circa  ventriculum ,  diutius  perfeverat  anticipando 
&  locum  adfcribere  poffumus.  acceffionem  ;  deinde  ,  prolongato  paroxylmo,  fu- 

Alterumquoqueanimadvertendum.quodma-  dore  finitur ;  fic  ut  reliquo  tempore,  qui  diem 
xime  juniores  Medicos  decipit ,  &  etiam  quando-  quartum  continet  &  integer  elTe  deberet ,  pulfum 
que  setate  provecTos,in  Semitertianisduobus  Ga-  paulo  frequentiorem  confcrvet  ( oportet  autem 
leni  prius  oriri  febrem  quotidianam ,  deinde  poft  hic  jam  elTe  in  pulfu  argroti  exerciratum  tironcra  t 
tres,  quatuor  plurefve  dies  tertianam  fupervenire.  ut  fciat  qualis  ei  elTe  deberet,  tum  qualisetiam  fu- 
Rurlus  aliquando  prius tertianam  invadere ,  dein-  erit,  dum  elTet  fanus.  Mulieribus  enim  plerumque, 
defecundo  auttertioparoxyfmopaulatimperob-  &qui  in  hvpochondnis  antiquatas  obftructiones 
fcuros  paroxyfmos  fe  infinuare  quotidianam  :  at-  habcnt,  pulfus  funt  viris  &  integrum  ventrem  ha- 
que  inde  poftmodum  nafci,  ut  commemorata  hsec  bentibus  frequentiores  &  minus  sequales:  deeft 
fignanon  uno  eodemque  tempore  compareant.  tamenipfisfemper  calor  prseter  naturam )  &non- 
aliquando  duas  hafce  febres  uno  eodemque  tem-  nihil  insequalem,  fi  quis  bene  perpendat  circa  praz- 
pore  diftind:e  ,  vel  confufe.  Hiucpatetratio,cur  cordia  leviffimum  calorem  prseter  naturam,  qui 
hodierni  Medici  in  prognofi  frequentiffime  deci-  leviffime  videturfequentidiepoftmeridiemexa- 
piantur,&  segri  interdum  fe  vel  non  febricitare  pu-  -cerbari.  Atque  hoc  tempore  seger  neque  appetit 
tent  morbi  initio  ,  vel  levem  febrem  fentiant.  potum ,  ueque  eum  refpuit.  Quinto  die ,  qui  ter- 
Qiiod  etiam  Galenus  fua  tcmpeftate  notavit ,  in-  tius  eft  paroxyfmus  tertiana; ,  omnia  vehementio- 
quiens:  Sane  alw  afrimo  die  confiitmtur ,  a/iasaje-  ra  comparent,  anticipanthorrores,  Iongionnas- 
cundo  cr  tenio  incipit.  Vnde  maxima  deceftionis  caufa  qualitas ,  caloris  cum  vomitu  pituitse  &  bilis ,  & 
Medicis  oritur ,  ob  ejufmodiinvajionem.  tunc  adhuc  magis  produdta  fit  febris ,  quam  fe- 

Nam  quibus  hodie  quotidianafebrisanteter-  cundo  paroxyfmo ;  itautqusefebris  primo  paro- 
tianam  per  tres  quatuorve  aut  plures  febres  prse-  xyfmo ,  intra  fpacium  duodecim  horarum ,  vidc- 
ceffit  :  hi  levem  quandam  laffitudinem  ac  iitim  batur  terminare  fuum  paroxyfmum  cum  fudore, 
fantientes ,  &  capitis  dolorem ,  naufeam  aut  cibi  nunc  ulterius  vagata  paulatim  fexdecim  ,  viginti 
faftidium  ,  febricitare  fe  non  putant ,  cum  neque  aut  triginta  horas  perduret  &  amplius ,  praTcrtim 
rigor  ,  neque  horror  ,  neque  iniignis  aliqua  refri-  cumjam  confundatur  cum  tertiana.  Manet  enim 
geratio  extremarum  partium  quotidie  a?gros  mo-  febricula  poft  fudorem ,  qua:  deinde  fexto  die  ma- 
leftet.  Vbi  vero  fupervenit  febris  tertiana  cum  nifeftionbus  notisfeindicat.  Nam  circa  vefperam 
horrore,  jamtum  fe  febricitare  putantes,  Medi-  levefrigusextremaspartesoccupat,  &  interdum 
corum  auxilia  qucerunt :  qui  a;gri  fi  iter  confece-  etiam  levis  horror ,  poft  quem  fenfim  m  multam 
rint  cum  quotidiana  pragreffa ,  aut  aliquo  vifcere  nodem  calor  fentitur  cum  levi  fomno  ahquantu- 
antea  fuerint  invalidi ,  maxime  pulmonis ,  ita  ut  ad  lum  perturbato ,  &  levi  fitu.  Et  fic  paulatim  utrar- 
tabem  inclinarint.utplurimum  tacTa  tranfmutatio-  que  febres  invalefcunt ,  donec  tertiana  definat ,  & 
ne  in  febrem  malignam  moriuntur.  Similiter  fi  fe-  per  aliquot  dies  quotidiana  reftet. 
bris  tertiana  pnus  hominem  prehendat  uno  vel  al-      Sed  cum  fupra  mentio  tatfa  fit  productionis  ac- 
tero  parrfxyfmo  ;  intermittat  autem  perfede,  om-  ceffionum  in  Semitertiano  arcuitu  ,  notandus  eft 
ni  periculo  fe  vacuum  arger  arbitrabitur  :  deinde  locus  apud  Galenum  liirv  de  Tjftt,  cjp.  1 1 1  ;  ubi  di- 
quarto  die  leviter  fitiat ,  pulfus  fit  paulo  frequen-  cit ,  cjuvtidianum  npum  longam  accefionem  htbcre ,  at- 
tior&iua;quaIior,quamerattemporeintegritatis,  que  extenfum  Semiterttanum.Qutfx  vellet  dicere, 
caput  non  omnino  liberum  a  dolore  aut  gravitate,  Semitertianam  quandam  effe  extenfara,  al.am  vc- 
nontamenipiumfurgereprohibeat,  quod  febris  ro  non  extenfam ,  &  hanc  non  habere  acccfl.o- 


Q 


20  Adriani  Spigelii 

numprodu&iones,qualesalibiSemitertiana2fim-  ttnttm  confufa ,  manifefie  deprehenderet.  Namcumter- 

plici  adfcripfit.  Exiftimo  tamen  ego ,  codicem  eo  ttan<e infultum  rtgor  comttaretur ,  qttotidiana  autem  fine 

in  loco  effemeudofum,  ubi  fic  fcribit  de  Typis :  rigore  tnvaderet ,  mixta  ex  utraque  febrii  borrorem  con- 

Secttndi  vero ,  qtti  longam  accejsionem  habcnt ,  ejrpar-  tinuo  aferebat,  rem  quidem  rigore  mtnorem,  majorem  au- 

vam  remiponem ,  qualis  efl  qttottdianm  ejr  extenfm  Se-  tem  refrigeratione }  tantoqtte  hac  tpja  majorcm ,  qttantum 

mitcrtianm.  Vel  expungenda  mihi  videtur  vocula,  itrigore  magnitudtne  fuperatttr  :  adeo  ut  cttm  ab  utroqttc 

extenfm ;  vel  tertianus  pro  Semitertianus,  in  Gra>  extremo  <equa  diflet  proporttone ,  horror  medim  tnter 

co  codice  legendum.  Subjungitcaufamfuse  pro-  ambo,rigorem  fctltcct  ejr fngejafitoncm  collocctur :  qrtod 

pofitionis.  Htcenim  folm  (nempe  typus  extenfus  qutdemmaxime fiericonjuevit  cumextremitates  confun- 

tertianusautSemitertianus)  t^^ccy^iv^-,  id  cft,  dantur.  Hsec  Galenus,  qui  intcrpolitis  nonnullis 

immutatm  ab  antiqttis  nomtnatm  efi.  de  etymo  HemitritaM ,  pergit  narrare  reliquum 

hiftorix  commemorati  adolelcentis ,  Hemitrita:o 

C    A    P.     II.  laborantis.  In  adokfcente  igitttr ,  inquit ,  qttem  nofira 

De  Semitertian*  exquifiu  Galeni  tybo.         "^10  f'(PP°futt ' c,im  tertta  die  e^odl  ^cfofacU 

1  ■ 1  ejjct ,  quta  tn  ttnttm  tempus  conventcbant  ambarttm  fe- 

Vanquam  omnes  proprise  Semitertianse  fpe-  brtum  invafiones,  quoniam  quottdiana  quidem  dttabus 
cies ,  exquifitse  &  non  exquifita?  dici  queant,  horis femper prtveniebat ,  tertiana  autem  dtjfcxfbat ,  dic 
&  ideo  omnium  figna  nobis  eflent  proponenda  ad  quarta  accefsio  fole  oriente  invaftt ,  formam  exqttifitam 
cxadtiorem  doclrinam  ,  tamen  ne  confufionem  pituitofefebrUpr^Jeferens.Eratautemjecttndumpropor- 
mcntis  ac  memonse  tironi  parerent ,  volui  tantura  tionis  Jimilttudwem  quinta  ab  tpfa  accefsio  circa  dectmam 
in  primi  ordinis  Galeni  exquifita  &  fpuria  tironem  nottis  horam prtncipiumfaclura ,  quontam  duabtts  fitper 
exercere.  Inde  enim  csetera  aliarum  fpecierum  fi-  horis  celcrtm  invaferit :  biltofe  autem  febris  accejslo  ter- 
gna  facile  innotefcent.  tia  ab  tnttio  ,  dte  qutnto ,  hora  quarta  erat  invafura : 

Typus  exquifitas  Semitertianse  primi  ordinis  adeout  inter duarttm  febrium  tnitta ,  fex  horarum  fpa- 
Galeni  optime  apud  hunc  autorem  declaratur  cium  intercederct :  qttodejr  faclumejl.  Nam  circa  quar- 
Itb.  1 1  de  Febrtbm  cap.  vi  1 ,  in  adolefcente ,  his  ver-  t<e  noclis  horam  dectmam  tnvadcnte  accejsione ,  qua  fe- 
wfloria.  bis :  CMane  quidem ,  inquit,  in  prima  hora  rigorcm  bris  piittitoJ<e  fervabat  imagincm ,  atquehocmodoufque 
pati  cccpit  exqutjlt*  tertianafamiltarem,  adcrantqtte  alia  ad quariam  qtttnta  dtet  horam progredtente ,  ubi  febris  bi- 
omnta  ejttjdem  febris  indicia  ufque  ad  horam  fextam ,  ejr  /tofa  medtocrem  rigorcm  fecum  adferens  eidcm  conjuncla 
repcntinm  vomitm  biliofm  ejr  multtts ,  ejr  pauci  Judores,  fuit ,  miflam  Jitbinde  formamgerens  acccjsio ,  biliofe fci- 
intcr  qttos  Jiatim  homo  contraxit  fe  atque  horrtttt ,  ejr  fub-  Itcet  fcbris  ejr  pituitoje ,  fequenti  notle  circa  horam  ocla- 
tnde  incipiente  annotatione  pu/Jtts  erat  parvus ,  inaqtta-  vam  pitttitofa  fcbris  incipiens  exqutjita ,  ac  fola  totam 
lis ;  detnde  ujque  ad  horam  undecimam ,  cttm  paulatim  diem  fttbfcquentcmordine  Jextam  occupavit :  deindecum 
adhttc  fttccenderetur ,  plura  qtttdem  figna  habebat  anno-  media  notte  declinafjet ,  aliud fubinde  eodem  modo fecit 
tattonis propria ,  paucis  tamcn  intermtxtis  augmenti  in-  inttium :  deinde  cum  reliqttam  dtmidiam  noclis  partem 
dtciis.  Hinc  vero  ufque  ad  quartam  noclis  horam  febris  ufqtte  admeridiemdiei  feptim<t  obtinuifjet ,  pofimodum 
certijsime  intendebatttr :  deinde  qttantum  fenfu  percipi  jam  veluti  decltnabat.  At  eandem  excepit  tertiana ,  qu*\ 
poterat ,  ttfque  ad fextam  nociis  horam  in  eadem  magni-  cum  rigore  tnvajit ,  quemadmodum  exquifita  tertiana  in- 
tttdine  pcrjifiebat :  moxjam  mantfejle  declinabat  ufque  vadere  confuevit  ;atquecumaliaomniafecumeodemm(h' 
ad  dtei  fcquentis  horam  qttartam:  in  hac  enim  jam  ejr  do  certijsima  adferret  tndicia,vomitusbilisinvexit,atque 
contrahcbatur ,  ejr  annotationisjigna  ojlendebantttr fri-  alvi  excrementa  biliofa ,  ejr  urinas  optimas ,  ac  cum  jam 
gtdtoribm  faciis  extremis  ejm  partibm ,  parvoqtte  exi-  advejperafjet ,  breves  quofdam  veluti  fttdores  :  adeout 
Jiente pulftt  ejr  jam  ad  vejperas  ufque  intendebatur paula-  quicunque  febrium  Jjxecies  didicijfet ,  ei  aperte  indicaretur 
tim ,  ncque  horrorem ,  neqtte  in&qualitatcm  aliquam pr<e  eam  remitti  ac  dcclinare ,  neque  ultra  unam  aliam  perio- 
fe  ferens :  dcinde  rttrfm  in  fummo  confifiebat  circa  qutn-  dum ,  aut  ad fummum  duas  debere protendi :  nam  ejr  in 
tam  noclis  horam :  fixta  vero  manifejiijsime  c&pit  re-  ea  declinatione  erat  quies  admirabilis ,  qualis  ante  vifa 
mitti.  non  fuerat ,  donec  adquartamnociishoramperventum 

££uod  igitttr  tertio  die  hora  fccunda  quotidianam  an-  efi.  In  illa  etenim  febris  pituitofa ,  qux  qttotidie  qutdem 
nunciationem  expecJare  oportebat ,  in  ambiguo  non  erat.  accefiionem  ,fed  duabm  anticipabat  horis ,  invafit :  cum- 
Nontamen ,  tttrumtertianaeandem  horamefjet  fervatu-  que  totam  noclem  occupafjct ,  ac  totttm  dcinceps  diem , 
ra ,  an  non ,  fatis  confiabat.  Hora  igitur fecunda  accejsio  rurjits  in  fecunda  hora  noclis  oclavx  aliud  fecit  initium : 
fupervenit  horrida,qu<e  cclcrim  ea  qu&  in primo  ejr  fecttn-  cumque  eandem pariter  noclem  totam  occupaffct  ,fequenti 
do  die  qtiotidianA  continua facJa  crat ,  invalefcens  ufque  die  qtt<e  nona  erat ,  declinavit.  Eodcm  vero  die  circa  ho- 
adhoram  quintam ,  alittd  rurfm poji  quintam  horamfe-  ram  oclavam ,  quoniam  dttabus  heris  tardim  invadebat, 
cit  initium  ,  in  quo  aderant  omnta  fimilta  iis ,  qut  in  fe-  ftttura  erat  tertian£  febris  accefiio :  fed tunc  hora  nona 
cunda  hora  contigerant ,  accidentia.  Hinc  vero  rurjm  fupervenit ,  hoc  ipfo  etiam  fe  declinare  fignificans.  Sole 
promptim  invalefcens  ujque  adhoramoclavam ,  dentto  atttemoccidenteeifeaffociavitfebrispitttitofa,  more  Jito 
in  eadem  horruit :  ac paulo pofl  rttrfm  accrefcens  accefsio  anticipando.  Et  cum  nociem  i/Iam  obtinuiffet ,  dtemque 
expedite  acccndebatur ,  adeo  ut  hora  nociis  qttarta  jam  ad  feqttentem ,  hora  decima  diei  decim*.  iterum  invafit ,  de- 
fitmmum  pcrvenerit.  Et  qttid  a/iud  hoc  erat ,  fubdit  inde  dieundecimarurjits  hora  octavaexquifita permanens 
Galenus ,  quam  accejsio  exqttijiti  Hemitritai  duabm  ea-  pituitofa  :  deinde prima  noclis  hora  tertian<e  febris ,  qu<e 
demhora  invadentibus  febribtts?  £>upmam  qttotidiana  quatuortardaverat  horis ,  horridaaccejTtofaclaeJi.  De- 
duabus  horis  ce/erim ,  tertiana  atttcm  totidem  tardius  ac-  inde  fexta  no&is  hora  alvus  btliofa  excrevit :  ac  quidem 
c edebat .  per  univerfum  corpus  ve/utt  fudores  exhalarant ,  per  quos 

Adeo  ttt  quicunque  facultatem  haberet  febrium  figuras  tota  dec/inatio  fere  ad  infebricitationem  pervenit :  neque 
agnofcemli,tertianaacquotidian<econtimi<eaccidentiain  jam  in  ambigtto  erat ,  qutn totafebris tertiana omnino 

dejitjfet: 


de  Febre  Semitertiana ,  Li  b.  1 1 .  zl 

tfirget  :  pit«itofi  autcm  fola  remanfcrat ,  fu  &  rpfa  hora  invad.t ,  nequc  arquahter  ,n  auemenro  BttO- 
jam  rcmtttttnctptcbat.  Hac  tgttur rattone  dte  duodectma  xyim.  utnulquc  augctur  ,  icd  uua  inauis  &  c.i.us 
mnam^tmmt^^MUfm^kmi  ut  antea  confue-  altera  ad  itatum  morbi  noperai  cum  accdcm,- 
wra/  ,  horis  fdhora  fpttma  tnvaft-.  neaue dte dcctma-  bus  tertuna.  maK,s  proprus ;  &  qua;  im  tJorfi.lt 
terttafxta  f^rventt  hora  Scdtlla  cttamfepttma  hora  aut  pr.or ,  pnus  folvnur  ac  declinat,  altcra  erav  ,o- 
tnvaftt  qntctcm  effatn  dtgnam  ac  accltnattoncmojlen-  ri  ac  diffichon  adhuc  pcidurantc  tauquain  limpl,- 
dens.  ^iartadcctma  vero  dte  eadcm  decltnatto  meltor  ci  tertiana. 

admodumfuccftt.ac  hora  no»a  accejito  facla  efl :  tn  ttrt-  Ponamus  pro  excraplo  presby  tcrum  ,  quem  m- 
nts  autem  crant  tnfgnta  concocltonts  tndtcta  ,  foluttonem  vifimus  anno  fupenor.  ,u  rinc  aftar.s  prope  a_qu,- 
tgmudmn  m  dte  decrctorio  fuccedente futuram prtmon-  nociium.  Hunc  rcbns  P„mo  d,c,  qu,  erat  luna.  ,n- 
Jirantu  Hax  eft  tota  adolefccntis  Hem.tnta_o  ex-  vaiit  hora  una  poft  mer.d.cm  (qai  io  Italia  eft  de- 
qu.fito  laborantis  hiftona.  ciraanona)  cum  calore.dcnde  crca  vclpcrara  ho-  ' 

C   A   P.     VIII.  ravigeiimaquarta,horroreuraprehcnd,tpLrme- 
~  c.    .  TT    .   .    .  _     ..     ,  .     .  diarahoramdurans,  poitca  vorauit  invalclccntc 

De  bigms  HcmitriUi  Spuru  primi  ordims  Galeni.  paroxyfmo  bUem  &  pituitam ;  hora  octava  nodis 
Qnjbits  fignis  duplex  tertiana  ab  Hemitriua      ( *eu  quatuor  horis  ante  exortum  folis  fubicquen- 
Ipuria  diftinguatttr.  tis  diei  ( ^ui  mit  Martls )  kbris  fuit  in  ftatu,  dcndo 

I .      .  crca  veiperam  fubfequcntcm  ,n  lurama  declma- 

AmngnaSemitertian_efpmi_epnn_iordinisper-  tione,  ita ut pulius fuerit_cqualis  fecundum  lou- 
pendanturi&aneafebns,qua.vuIgohicinIta-  gitudinem,  &ordinatus,  paulo  tamen  cclenor 
ha  d.ctur  tertiana  duplex  continua  per  fuperin-  quam  efle  debebat ,  fiprorfus  ad  naturalcm  fta- 
greflum  paroxyfmorum  ,  nonlit  ad  notas  &  illegi-  tum  redu&us  ruiflet :  die  igitur  Mr.rtis  eiufque  no- 
timas  Semitertianas  referenda.  Non  exquifita  ha-  dte  fequente  ad  naturalem  ftatum  rcdi.t  Circa 
bet  figna  tertiana.  exquifit_e,  cum  quotidiana  fpu-  meridiem  tertia.  diei,  qu.  Mercurii  fuit,cabr  anti- 
ria  _  vel  quotidiana.  exquifit_e  typum  cum  tertiana  cipavit  per  duas  horas,  &  horror  quoque  citius  in- 
produ&a.  vel  quotidian_e  fpuri_e  &  tertian_e  fpu-  vafit,  nempe  hora  decimafeptima  :  quarta  vcro 
ria.,qua.fpuriarecl:e  vocatur.  Galenus  &  poftcrio-  hora  nodis  fubfequcntis ,  remuTa  febre,  lterum  ri- 
resejusalTeclashofcetyposnobisexpreirenonde-  gor  invafit,  deinde  fubfecuti  vomitus 'aliaque  fc- 
clararunt ,  pr_efupponentes  eos  aut  ex  typo  Semi-  bris  tertiana.  figna ,  qua.  tota  notfe  illa  cruciarunc 
tertianx  exquifita.  jam  propofito  facile  perdifci  a?grum  ufque  in  diem  Iovis  quo  plurimum  rcmilit 
(fadta  inter  eum  &  alios  fpuriarum  comparationej  in  quarti  diei  initium  excurreus  antequam  define- 
vel  per  figna ,  qua.  redundantiam  pituita.  vel  bilis  bat.  Rurfus  m  fine  quarti  anticipando  per  trcs  ho- 
indicantiatisfpuriarumSemitertianarumfignade-  ras  invafit  horror  hora  duodecima  mane  dici  Ve- 
clarari.  Ajunt  enim,  quando  pituita  cum  bilenon  nerisinvalefcente  paroxyfmo.  Quishanc  fcbrcm 
habet  arquabilem  mixtionem  ,  tunc  appellari fpu-  pro  duplici jam  tertiana  non  habebit  ?  Vocet  alms 
riam  Semitertianam  j  five  bilis  magis  abundet, five  duas  tertianas ,  unam  producl:an_ ,  alteram  iirapli- 
pituitafuperetbilem.  Quod  idem  efle  videtur,ac  cem,  nonlaboro,  dummodo  febris  progreflum 
ii  dicerent ,  modo  tertianam  vel  quotidiauam  ma-  &  fiaem  animadverterit.  Igitur  anticipans  hic  pa- 
gis  efle  legitimam,  modo  minus :  &  utramque  ali-  roxyfmus  etfi  minori  cum  horrore  invaderet , 
quando  fpuriam.  Nam  exiftente  bile  minus  mera-  calor  tamen  erat  major ,  febrifque  accidcntia  gra- 
ca ,  tertianam  produdtam  generari  aflerunt :  quo-  viora  folito  pr_eterquam  capitis  dolor,  perdura- 
tidianam  vero  fpuriam ,  quoties  multa  bilis  pituita.  bat  per  totam  diem  ,  &  antequam  defineretad 
permifcetur,  locis  tamen  putredinis  difcrepare,  ut  integritatera ,  hora  fexta  noctis  rigor  lterum  cora- 
alia  in  venis  fit,  alia  extra  venas,  quas  putrefcit.  Ex  paruit  major ,  cum  vomitu  levi ,  majori  calorc  ac 
quo  conficitur  eas  febres ,  quas  nunc  duplices  ter-  in  diem  fabbathi  fequcntem,  ( nempe  quintae  diei , 
tianas  appellant  per  fuperingreflum  paroxyfmo-  qua.abinitio  morbi  computatur, )  excurrentc  an- 
rum,  efle  magnaexparte  Hemitrita.as  fpurias;  tequam  intermitteret.  Die  folishorauuaante  au- 
item&alias,  quae  funt  conciufie  ,  &unodiefunt  roram  rediit  febris  fine  horrore ,  fed  cum  infigni 
leviores ,  altero  vero  graviores.  Igitur  videndum  fervore.  Deinde  hora  circiter  nona  nodtis,  iterum 
eft  ,quibusfignisnosdiftingueredebeamusdupli-  riguit  a:ger,  validiore  fubfcquente  paroxyfmo  , 
cemtertianam,tumeam,qu.econtinuaeftperfu-  quam  prsegrefla  nodle.  Perduravit  hic  per  totum 
peringreflum  paroxyfmorum  ab  Hemitrita.a  fpu-  diem  fequeutem  Iuna:,in  qua  circa  vcfperam  od}a- 
ria  Galeni  primi  ordinis.  vam  diem  a  morbi  initio  eramus  ingrefli.  D,e  Mar- 

uttuiums  Profeclo  quotidianam  a  duplici  tertiana  diftin-  tis  mane  Ieviter  incaluit ,  perduravitque  caloruf- 
pbatmia-  guere folemus typis quibus difcrepant ,  manifefte  que ad vefperam,qua nonum dicm ingrefli eramus. 
iifi^uen-  inprincipio  morbi ,  manifeftiflime  vero  in  fine,  Nodtu  fubfequeute  hujusdiei ,  nullumininum  al- 
quando  folvuntur.  Nam  primo  quotidiana  una  fe-  terius  paroxyimi  vifum  eft.  Sed  mane  die  Mercu- 
re  eademque  hora  quotidie  invadet ,  fi  non  antici-  rii  circaexortum folis  parum  riguit.plurimo calore 
pet  aut  poftponat ,  cum  accidentibus  quotidianas  fubfequente  in  multam  noctem.  Die  Iovis  mane  , 
plurimis  &  magis  propriis  ,  &  quotidie  fit  major  quo  adhuc  eramus  indccimaaut  (fiquorundam 
augefcente  febre ;  ubi  vero  ad  ftatum  pervenit ,  calculationes  fequi  voluerimus.qui  viginti  tres  ho- 
ipfa  quoque  confiftit  quotidie  ,  nec  uno  die  ma-  ras  tantum  pro  dic  mcdicinal.  numcrare  volunt ) 
jor  quam  altero  invadit  ;  in  declinatione  vero  initio  undecimx  morb.  totius ,  calor  novus  inva- 
quotidie  fit-minor  &  paroxyfmoshabet  breviores,  fit ,  fed  lcvior  quam  qui  raatutini»  hons  diei  Mar- 
levioribusaccidentibus  concoraitantibus ,  donec  tis :  is  circa  vefperam  prorius  ccflavit,  uta-ger 
folvatur.  At  tertiana  duplex  quotidie  neque  una  a  rcbre  integer  videretur.  Dic  Veneri.  hons  dua- 

C    3  buspoit 


2 1  Adriani  Spigelii 

bus  poft  exomim  folis(fuit  hsec  hora  decima  quar-  plicationc  Semitertiana febrts  atqtie  tertiaru  faclam  no± 

tajincalefcere  ccepitlentei  &  poft  meridiem  fe-  vimus:  longe  vero  certiorem  tertnts  dtesprxbuit  cogni- 

bris  fuit  validiffima  ,  quse  ad  uo&em  mediam  tionem.  ^tque  in fpemvenimus ,  a/tcrum  cricuitttm qtti 

aegrum  cruciavit.  Infumma  declinatione  horum  erat  tertiana  febris ,  citefinem  habiturum:  alttrum  tn 

paroxyfmorum  nulli  unquam  fudores  comparue-  longius  tempus  debere  protendi ,  qttodetiamconttgit.  Et 

runt ,  fed  levis  quidam  mador  circa  collum  &  ca-  tunc  aperte  vifum  efi ,  in  reltqua parte  agritudims  folam 

put.  Die  fabbathi  cum  ibi  jameflemusmaneexi-  fuperefje  Semttertianam :  qua  prmcipium  qtttdem  totius 

guus  calor  febrilis  paucis  horis  animad  verius.  Die  circuitus  in pari  die faciebat ;  in  die  vero  impanfuperac- 

folis  hora  decima  quinta  ,  calorinfignisincepit  fi-  cendebatur.  Tales  quidem  mtfitones  (nempe  febrium) 

ne  rigore,  perduravitque  ufquead  noctera  me-  noneft  uniufcttjttfque  dtgnofcere. 
.  diam ,  qua  intermifit.  In  fine  diei  decimadextse 
(qui  erat  lunse)  mane  fine  febre.  Die  Martis  ante- 

quam  ingrederemur  decimam  quartam ,  hora  de-     De  Prognoflicis ,  cjua  fituram  Semitertianam 
cimafeptima  febrilis  calorminor,  quam  diefolis  pr<e(azirepo(funt 
apparuit,ac  fe  in  mediam  ufque  noctem  protraxit. 

Die  Mercurii  caruit  omni  febrili  calore.  Die  Iovis        Vae  Semitertianam  minantur  figna,  defumun- 

calor  rurfus  invafit  circa  decimam  &  nonam  ho-  ^<  tur  prazcipue  ex  quinque  fontibuss  nempe  an-  jsjJ^J" 

ram,fed  minor  quam  die  Martis.  Hsec  febris  dein-  ni  conftitutionibus ,  regionibus ,  aetate,  fexu  ,  dif-  h™< 

ceps  alternis  diebus  invadens  ufque  ad  vigefimum  pofitione  corporis,  aut  morbo  praefente.  Nam 

quartum  morbi  diem  permanfit  (fingulis  paroxyf-  annttempora  inaequalia  hanc  maxime  producunt: 

mis  notabiliter  declinans , )  quo  tandem  difparuit.  Ver ,  asftas ,  autumnus ,  pluviofa  &  auftrina  ,  in- 

Dic  vigefima  feptima  a  morbi  initio ,  rediit  febris  tervenientibus  fi  igidis  ventis ,  aut  poft  tempefta- 

cum  horrore,circa  vigefimam  primam  horam.Die  tes  frequentes  vel  grandines  plurimum  refrigera- 

fequenti  lterum  invafit  hora  vigefimatertia  ,  cum  to  aere.  o^ww  quoque  confiitutio pefttlens  ,  vel  aer 

partiumextremarumlevifrigore&minoriactre-  miafmatibus  peftilentibus  inquinatus  ,  frequen- 

viore  calore  fubfequente  ,  perque  novem  horas  tiam  hujus  febris  prasfagire  foleut.  Namquotem- 

perduravit.  Tertia  die  a  recidiva  (quae  fuit  trigefi-  pore  peftis  regnat ,  hax  febris  in  omni  terrarum 

ma  ab  initio  morbi)  horror  invafit  cum  fcbre  per  regione ,  in  qua  peftis  eft,  frequentiflima  efle  cer- 

undecim  horas  perdurante.  Die  huic  proxime  fc-  nitur. 

quenti ,  rurfus  febricitavit  eo  modo  &  eadem  ho-      A  paucis  tamen  Medicis  folet  animadvertiob  Curkufi: 

ra,quolecundaarecidivadie.  Atque fic alternis  duas  caufas:  primaeft,quod  antequam  pertres  ^^didt 

diebus  quotidie  febrem  patieus  unam ,  quae  vere  aut  quatuor  paroxyfmos  inuotefcat.  in  ipfo  au-  """"^ 

eratintermittens,modomajormodominorparo-  gmento ,  inprincipiomorbiasgrifaepemoriantur. 

xyfmus  comparebat.  Quiinftatu  recidivaeerant  Secundaeft,  quod  magis  in  pefte  urgeatneceffi- 

longiores,  in  declinatione  breviores.  Evanuerunt  tas  pellendi  malignitatem  pettilentem ,  feuipfam 

t.mdem  oborto  alvi  profluvio  poft  quadragefimum  peftem,  &  fic  omni  fere  tcmpore  nutriendi  quam 

djem  a  recidiva,  a  morbi  vero  initio  poft  fexagefi-  confiderandi ,  qua  hora  plurimum  remittat  f  cbris, 

mum  feptimum  diem.  ut  ea  protinus  cibus  porrigatur. 

Regio  quoque,  in  qua  haec  febris  endemia  eft  aut 

C  A   P.     IX.  frequenter  verfatur,  animadvertenda,  utRoraa, 

De  Typo  Compofiu  Scmitertian*  cum  tertiana.  Afric*  totus  tradus  '  <lucm  mare  mediterraneum 

1       1  &  Oceanus  alluunt :  Pannonia,  Auftria  ,  Moravia, 

SEmitertianae  exquifitae  cum  alia  tertiana  com-  Croatia ,  Styria ,  Illirium  ,  Iftria.  Germani  Rheni  ^lutm'- 

pofitse  typus  nobis  declaratur  a  Galeno  lib.  1 1  accolae ,  &  Belgae  minus  hoc  malum  fentiunt :  nifi 

de  Crifibm ;  cap.  ix ,  per  hiftoriam  mulierculse ,  his  quo  anno  dyfenteriae  contagiofae  graflantur ,  quae 

ajtorin,      verbis.  Nttper  igitur  ( inquit )  qu&dam  multercula  in  plerunque  ante  finem  aeftatis  &  in  principio  autum- 

paribm  dtebm  horridam  accefionem  hahebat ,  Semiter-  ni  confpiciuntur.  Nam  apud  hos,praecipue  Belgas, 

itan.i  exquifit<e  propriam :  in  imparibm  vero ,  mane  al-  magnae  temporum  mutationes  non  fiunt.  Lana  & 

teram  quandam  ea  ,  qua prxcefferat ,  longe  minorem :  ut  pellibus  fe  veftiunt  ufque  ad  initium  seftatis ,  qui- 

atterodte  Semitertiame  febris  accefio  fuper  accefiionem  bus  contravernam  aeris  inaequalitatem  fefefatis 

advenire  videretur  j  quod  in  taltfebre  fieri  confuevit.  tuentur.  Cibis,  quibus  hyeme  quotidie  vefcuntur, 

Circa  oclavam  vero  horam  diei  altera  invadebat  accefiio  ex  rapis ,  napis ,  paftinaca  ,  carotis  feu  duaco  tum 

cumrigore  vehementi ,  omnia exquifiu  tertiana  febris  nigro  ,  tum  flavo  Theophrafti ,  fe  magnopere  per 

induia  adferens.  Iam  vero  hxc confracla  fudcribm  &  bt-  urinas  purgant.  Anno  millefimo  fexcentefimo  fe- 

lis  vomtttbm  hora  tertia  noclis  ,  mox  extendebatur  ad  ptimo,  quo  Patavii  medicinam  exercebam,  ex  ve- 

dieiparts  horam fecundam.  Et  cum  jam  infebricitationi  re  continuis  pluviis  tentato ,  &  prima  aeftatis  parte 

approptnquaret ,  rurfus  horrida  atque  in&qualts  illa  accef-  reliqua,  &  autumni  fubfequentis  plus  quam  media 

fio  fuccedebat,quamin  partbus  diebusfieri  diximus :  Dc-  parte  calidis  &ficcis,  Hemitritaeas  prsediximus 

tndepcrtotamdiem  maligne  compreffa}  ac  deinceps  ad-  &vidimus.  Eafdem  ob  tales  aeris&  temporum 

aucla  yvix occidente fole ad fiatttmperveniebat >ac  decli-  conftitutiones  ,  annus  millefimus  fexcenteflmus 

nare  imipiebat hora  qtiarta  noclis.  Beinde  manerurfus  decimus  quintus  apportavit  &  prsedixit  multis 

fuper  ahundantes  reliquias  additttm  augmentum  non  val-  Germaniae  regionibus  non  modo  vere  &  aeftate , 

de  in^tjttale ,  ttfque  adoclavam  horam  intendebatur.  Et  fedetiam  autumni  initio  ,  quod  eflet  folito  cali- 

cum jam  manifefie  fiatumfebris  obtinere  videretur  ,jam  dius  &  humidius.  InMoravia  tunctemporis  era- 

febrem  hanc  febris  exquifiu  tcrtian<e accefsio  alterafuf-  mus,  &tam  frequentesin  ea  vidimus,  ut  adul- 

cipkbat*  Ham  nos  febrem  fiatim  die  fecunda  cx  com-  torum ,  qui  in  vallibus  &  circa  aquas  habitabant, 

tam 


de  Febre  Semitertiana ,  L 1  b .  1 1 .  \  ? 

tam  virorum  quam  mulierum  mediam  partem  in-  tiana  ,  eflet  jam  Semitcrtiana  quodammodo  Ga- 

vaderent,  menie  feptembri  &  initio  octobris.  Eo-  leni  dicenda  ratione  modi  invadendi ,  nequaquam 

dem  anno  verno  tempore  verce  hemitritxar,  ma-  tamcn  caularum  rarione  ,  &  maxiiri-  putrcdmis 

jores&:  maligna:  cum  rubrismaculis  culicum  mor-  loci.  Nam  quotidiana  tabidorum  ,  lvmptomat.cj 

Iidus  fimilibus  ,  fed  lationbus  denfe  pcr  totum  Galeni  fequacium ,  rac  judiceerit  rebns  non  pri- 

corpus  difperlis  antea  advenerant,  integros  pa-  mana.  Quamobrem  alitcr,  quam  Galcnus  bcum 

gos&roppida  invadentes,  ac  nemini  fere  adulto-  Hippocraris  citatum  mtei  pieuri mihi ccrtDm eft. 

rum  parcentes,  exquibus  omnespene  poft  de-  Imprimis  ad  illultrandam  Hippocratis  «critacem 

cimumquartum  diem  fuperitites  manfere.  Qua-  ftabiliendamque  fcire  intercit  inquanam  fignifi- 

propter  ad  re&am  prognoiin  hujus  rebris  conlti-  catione  nomcn  £^>i:u-:c,quod  rabidos  vertunus, 

tuendam  ,  oportet  diligcnter  regionum  climata  accipiat.  Deinde  quinam  lintilli  longi  morh.qui- 

confiderare,  ac  conterrc  cum  iis  anni  conftitutio-  bus  Semiterriana  iupcrvenire  cft  folita.  Sane  C  •--  : 

nibus ,  qusc  ipii  convenire  folent.  Repetantur  ex  rtthts  ,  teite  Galcno  ,  diccbantur  vcteribus  Mcdi- 

Hippocrate  acmemorije  mandentur  conititutio-  cis,  qui  morbo  tabifico,  quem  etiam  C;-m.  \  o- 

nes  anni ,  qux  in  Thafo  obfervatx  funt ,  i» prtma  cant,  iunt  oportuni :  quales  funt ,  quibus  capur  fa- 

CT  ficunda  ficitone  eptdcmiorum  ,  harum  fcbnum  fe-  cile  repietur  &  ob  ld  deftillationibus  in  thoraccm 

races.  valde  funt  obnoxii  ;  item  qui  angufto  funt  thora- 

ni*tmtt.t-     Ae/as  quoque  ,  &:  jexm  in  hac  prognofi  confide-  ce  atque  reltricto  ,  ut  a  tergo  in  modum  alaiuin 

vcfttnma.  randi.  Nam  pucriranus  his  premuntur,  viri  &  ju-  fcapulx  promineant.  Hos  Grxci  -  .  ■  ■/  ceti\o- 

venes  frequentius,  quam  mulieres.  Maximeetiam  cant ,  id  eft,  alatos.  Contingit  aut.m  aliquando 

prsedicimus  hafce  futuras  ex  difpofitione  corpo-  utramque  difpofitioncm  tabiiicam  reperin  in  Se- 

rum  ,  &  morbisprsegreffis  definentibus  die  pari  &  mitertianam  habenribus  '&  tunc  racillune  ccnta- 

noncritico,  aclinelignis  codtionis ,  velprxfen-  befcunt)  interdum  altcrutram  tantum.  Nam  tiu- 

tibus    ut  febnbus  terrianis  productis  iimplicibus,  xiones ,  quas  caput  ad  pulmones  mittit ,  tcraporis 

&  compoiitis  ex  duplici  tertiana  producta.Qjjem-  tractu  ita  labcfactant  pulmones,  ut  in  iis  vas  quam 

admodum  etiamex  fpunis  quotidianis:  nonnun-  tacilhme  rumpatur  ,  tum  ob  pulmonum  fubftan- 

quam  ex  fpecie  quadam  tertianae  ,  quam  oclo  vel  tiam  labetactatam  ,  tum  ob  tuffis  rrequentem  mo- 

pauciores  horas  ante  rigorem  prsecedit  quidam  tura,qua  cocatur  naruraquod  in  pulmones  lapfum 

calor  febrilis  fecundo  vel  tertio  paroxvfmo ,  qui  eft  expellerc  ;  inhisvero  qui  alati  funt  reftricto- 

paulatirn  exactrbatur  augeturque  fubfequentibus  quc  thorace  prsediti ,  nequcunt  quod  iniiuxum  eft 

paroxyfmis  tertianae.  in  thoracem  puimooefve  expellere  ,  aut  valde  dit- 

ficulter.  Sed  &:  alio  modo  fit  tabes  quam  per  de- 


iei  rrmtiti 
mxu. 


M 


C   A    P.     X  I.  ftillationem:quandofcilicetpulmonesvitiumcon- 

Tabidi  an  bacfebrecorripiantur.  Tabidi  1'ox  traxerunt  ex  vafe  rupto  ,  aut  quando  eorura  fub- 

ru figmfiuttioms :  aiitoris fintentu.  ft,anna  corrumpitur  a  fluxione  alicujus  huraoris  ab 

J*  J                      J  ahquo  vilcere  m  pulmones ,  utjecore  ,  liene,  alnt- 

Emini  Hippocratem  nos  docuiffe  uh.  i  Epi-  ve,  quaediffieillime  cognofcitur.  Ideo  hujusnori- 

dem.  Tabtdos,  &■  cjmcunque  ex  altis  longii  mor-  tiam  fignaque  Mecici  prxteriiife  videntur  aut  fal- 

bis  jegrotant ,  ex  hac  maxime  xgrotare.  Id  confirraa-  tem  non  obfervalfe ,  quos  cgo  per  fexdecim  &:  vi- 

tur  ex  eodem  feci.  i  ejttfd.  Ub.  ubi  anno  maxime  au-  ginti  annos  vixiiTe  ahquando  notavi  fine  tuffi  mo- 

ftrino  inThafo  conrigiife  hxc  narrat :  Solusentm,  lefta,  facieflonda  &:  prarpingui,  aut  certe  quadra- 

inquit,  &  maximus  ex  his,  qui  tum  z-tgebant  ^morbis)  to  cornore, nec  nifi  dilTecto  cadavere  fubitantiam 

tabtdus  morbus  multos  occtdtt.  Erant  autem  plurtmis  tpfo-  pulmonum  corruptam  cogncvi. 

rum  aff>cltones  ejufmodt :  febres  homd.t ,  contintu ,  acu-  Cscterum  hic  pra:tereundura  non  eft,  quod  Ga- 

tx ,  « totum  non  imermittentes :  modus  autem  erat  Se-  lenus  lib.  i  Epid.  Com.  1 1  ,  tradit ,  Hippocratem  fo- 

rmtertiantti.  Ego  ,  qui  annos  jam  viginti  quinque  lereetiamtabidosnorainare,  quorum  quocunque 

&  amplius  medicinara  variisin  locis  feci,  haud  modo  extenuantur  &:  tabefcunt  corpora ,  nedura 

memini  me  unquam  vidilfe  tabidos ,  qui  ea  Semi-  eos ,  quibus  ob  pulmonura  exulcerationcm  totum 

tertiana  laborannt ,  quam  nobis  defcripfit  Gale-  liquefcit  corpus. 

nus.  Necputo  eam  unquam  aGaleno  vifamta-  Cum  igiturtot  fignificationibus  accipiatur  ra- 

bidis  fupervenire.  Quapropter  anccps  hic  in fuo  bidivox,  videndura  eft  an  de  omorbos ,  qui  mul- 

commentario  i  i  i  adltb.  i  Epid.  Galenus  tiraide  ripliciter  dicuntur  tabidi ,  hxc  propoiitio  Hippc,- 

ac  diffidenter  hsec  ait ;  At  nuilam  in iis ,  tpu  adin-  cratis  vera  fit.  Deinde  fi  de  ommbus ,  cur  id  con- 

tegritatem  ezadunt  Semttcrtianam  vocare  Eippocratem  tingat. 

oflenfum.  K^n  t-ero  eam  unam ,  cjuam proprte  cgo  V0-  Certe  quae  cgo  in  hac  febre  animadverti ,  Hip- 

care  confuet  t  horrtficxs  repcttttones  factentem anetiam  pocraticae  veritatifunt  conicntanea.  Etemm  eos 

eam ,  cjujt  abfjue  hts  ftt ,  dtgnum  eft  attenttor.e.  Si  enim  rariffime  Semitertiana  laborare  confpexi  qui  fir- 

tabidts  &  altter  diu  jtgrotanttbtts  folet  accidcrehjtc  fe-  mis  fuut  vifceribus:  fedeos,  qui  deitillationibus 

hris  ,  fortafis  etiamfi  horrore  careat  z-ocabtmus  eam  Se-  laborant ,  jecur  habent  obftructum  aut  lienem  aut 

mitertianam  ,  ft  dxe  fecundo  tterum  trrvadat.  Sed  cjttod  mefenterium  ,  pulmones  male  arlcclos ,  per  longa 

dtxi,  quandodevocabtdocjtufiioejl ,  ntlinterft  ,ft  cut  intervalla  colicisdoloribus  intcftantur  ,  trequcn- 

poti/Ttmum  trtbu.it  fckri  nomen  Semiterttanx  Htppocra-  rius  casteris  ab  hoc  malo  prchendi.  Nuihus  ecrum, 

tcs  \  nonplane  teneamm.  Egoprofecto  fempertcre  fd  a  Semttcrttana  perterant ,  cadazer  memtmmc  tnfpe- 

animadvertitabidostebribuscorripi.&periretan-  xtfe  ^incjuopulmones  crjecurncn  malehabcbar.t ,  vcl 

demeifdem  ,  quse  finculis  diehus  invadunt  inmo-  una  cum  his  caput ,  Bell ,  rcncs ,  melcDtcnum  ,  m- 

dumquotidianoicontinuxicuj  h  fuperveniret  tet-  teftina  magnaex  parte  mtiammata  ,  &:  m  ahqua 


c 


14  Adriani  Spigeln 

partegangra:nataerant,pra:fertimqiioiocoileon  longos  morbos&  tabcm  incidunt  cxhac  febre, 
colo  conjungitur.  Obfervavi  prscterea  cos,  qui  five  jam  intermiferit,  iive  foluta  fit  per  tranfnnita- 
validis  erant  vifceribus  &  corpore  eufarco  ,  ab  tiouem  in  tales  morbos  longos. 
hac  febre  incidiife  in  maciem  corporis,obitructio^  Sed  quod  fpcdat  nunc  ad  fentcntiara  Hippo- 
nes  infignesvifcerura,  aquibus  non  poterant  pe-  cratis/rk*  iv,  Afk  xlxix  ',  qua;  contradicerc  no- 
ritiorura  Medicorum  diligentia ,  nifi  tractu  tem-  ftrae  opinioni  videtur ,  ea  lic  habet :  .Quxcunque  fe- 
poris  hberari.  Itaqueexhacfebremacilcnti  cva-  brcs  non  tntermittentes  tertto  dte  val/dions  rcdduntur^ 
debant,aut  maligne  decumbebant.  Quocirca  non  pcriculofe  exiflmt :  (quidato  fcribunt  codices  p*A- 
eft  a  veritate  alienum  quod  Hippocrates  adjunxit,  Aov  ShtuvSvm  ,  id  eft ,  magis  periculofaej  quomodo- 
eos  fcilicet  qui  aliis  morbis  longis  detinentur ,  hac  cunque  autem  intcrmtfcrtnt ,  \ericulttm  abcfje  fgntfcat. 
(quanquam  oRri  txtu  alio  fenfu  accipi  queat ,  ut  Ifta  fententia  valdecft  ambigua  :  quiain  varios 
infra  dicam)  prazcipue  segrotarei  verbi  gratia,  len-  fenfus  torqueri  potcft ,  &  diverfis  diftinctiombus 
tisfebribus  ab  obitructione  vifcerum  pronatis&  fcripta,  ahosfcnfus  profert.  Nam  raodoquoci- 
menfium  fupprcffione  in  fbcminis.  Tales  igitur  tavimus  fcripta  ,  potcft  intelligi  dc  omni  febre 
iegrotantes  ac  tabidi  facile  in  hanc  febrem  incur-  continua  primaria ,  quce  tcrtio  die  crcfcit ,  &c  ut 
runtj  quod  vifcerainhis  labefactata ,  prazcipue  contincntcs  quoque  includat:  vcl  de  periodicis 
naturalia,  cibum  nec  bene  concoquant,  necin  tantum  continuis  duabus ,  vcl  de  aliqua  harum 
probum  fanguinem  convertant ,  nec  horum  co-  tantumraodo.  Nam  fynochus  putrida  &  non  pu- 
piofa  excrementa  commode  fegregent.  Ita  copia  trida  epacmaftica;  tertio  ctiam  dic  increfcunt ,  &c 
pituitoii  &  biliofi  humoris  redundantibus  vcnis  quarto  plerunquc  magis,  quam  tcrtio,  &  nonnun- 
contingit  horum  humorum  putrefa&io  ,  qualis  ad  quam  quinto  plus ,  quam  quarto  ,  fi  feptnno  fieri 
hancfebremrequiritur.  homotonosincocperit.  Periodicse  contmua?,  quas 

tcrtio  die  incrcfcunt,  dua;  funt  ;  Tfjileuo/Quns  ab 
Hippocrate  appellata  ,  qua:  fecundura  Galcnum 
Omncm  Semitenianampropriam  periculofam  effe.  propriedicitur  febristertiana  continuai  &Serai- 
Locm  Hippocratis  illujlratus.  *  tert,atia :  cul>  Potcnt  W«"  ad' 

11             J  jungcrc  ,  quas  ex  duplici  tertiana  admodura  pro- 

Vnctas  Semitertianas  proprias ,  qtt.<  conttnnx  ducta  componitur.  Ita  ut  auticipando  fuisparo- 

ifitnt ,  pcriculofas  efTe  latis  conftare  unicuique  xyfmis  etiam  hax  tebris  continua  fiat.  Omnes 

arbirror.  De  intcrmittcntibus  autem  dubitari  po-  hafce  periculofas  ftatuunt  autores.  Sed  &  alte- 

tcft,  an  vacent  periculo ,  ncc  nc.  Nara  vidctur  rara  mvenio  in  Hippocratis  codicibus  hujus  apho- 

omnc  vitas  difcrimen  nobis  abftulifte  Hippocra-  rifmi  diltinctionem  ,  prscter  jam  communem  pro- 

tes,  tumin  Itbro  aphor/fmorum  cjuarto ,  tuminCoac/s  pofitara  ,  quas  raaxime  confidcranda  eft  in  vul- 

prtnot/on/bus ,  ubi  aflerit ,  febres  continuus,  qux  gari  textu  ,  ubiinvenio  commate  diftinctura :  fic 

tertiodic  accrefcunt ,  pcriculofas  cffc  ,  intcrmit-  cnim  fcriptum  eft^  oi  7wptjoi ,  oxsaot  2^a«otv- 

tentes  vcro  periculo  carere.  Ego  tamen  6c  ipfas  -ng  2Ja  Tg/^f ,  ia^vpo-npot  yivovna  ,  c&nKtvSujuot  ,  id  eft, 

intermittentes  pcriculofas  efTe  feraper  adftantibus  J£u* fcbres  non  /ntcrmittcntes  tcrtio  die ,  valtdiores funt 

segrilque  confidenter  prsedixi,propter  earura  tura  pcrtculoft.  Ltlro  vi  1  ,  aphor.  lxi  i  ,  hoc  modo  legi- 

tranfmutationem  in  continuas ,  malignas ,  recidi-  tur :  oi  7wptjoi ,  oi  ^  2\g.x*nnv\tg  ,  Lu  io^ypo-npot  J^gt 

vas ,  &  alias  periculofas  i  tum  diuturna  ,  acuta  ,  &  Tgjnyg  ytvovnq  cTmKtv^iwot.  id  eft :  febrcs  non  inter- 

prava  accidentia,  quaz,  ut  in  Semitertianis  con-  mtttcntcs  fvalidiores  fianttcrtio  dtepcr/culoft.  Hanc 

tinuisomui  temporemorbi ,  fichifce  inaugmen-  fcripturam  nos  fequentes  putamus  ,  Hippocra- 

to ,  ftatu  ,  acaliquando  etiam  declinatione  exifti-  tem  perfebres  intermittentcs  non  intelligere  fe- 

mata  iupervenire  confueverunt.  Nam,  tefte  Gale-  bres  omnes  continuas  i  nam  hafcc  periculofas  effe 

no  i/b.  de  typis  ,  non  os  ventrictdi  folnmmodo  ac  nervo-  non  per  fe  docere  videtur :  fed  ,  ut  dicit  1  F.pidem, 

fispartcs,  ey  fnrnmatim  media  attingtt  (Scmitcrtiana,)  qu/ajitnt  acttt/ftmi  tjr  maximi  ac graviftmi  morbi ,  ey 

jcd  cjr  vctcmojas  cataphoras  ,  vigiliafque  cumdclirio,  maxtme  lcthalesincontinua  febre.  Ineptus  igiturap- 

cjr  fyncopofis  diaphorefes  wfcrt.  Lingttam  prttereava-  paret  hic  aphorifmus  fiita  intelligeretur ,  utfe- 

I/dccxfccat ,  ejr  animi  defecltoncm  cff/cit  vchemcntcr,  bres  continua;  fint  periculofa;,  qua:  tertio  die  fiunt 

qti.e  inprofundo  fttnt  commovcns.  Obfcrvavit  ctiam  fortiores  :  quafi  vero  quas  fecundo  aut  quarto 

Hippocrates,  l/broi  Epid.  fecl.  11 1  ,  accidereSe^  fiunt  fortiores ,  periculofa;  non  fint.  Aut  fi  Ga- 

mitertianas  morbos  acutos ,  &  longos  i  ex  lllis  pc-  ieni  fcnpturam  eligamus ,  illsc  his  magis  fint  peri- 

riculofifilmam  fieri  ,  ex  his  maxime  moleftam,  culofa;,  quodfalfura  eft.  Nam  qua:  fecuudo  die 

nec  fine  penculo,quando  fic  fcribit.  eV SeTtStjfu-  aut  quarto fortiores  fiuut  ,  paribus  diebus  judi- 

T£/]cua  KctXa^ivu  ^vf/,m7rj<i  (jtev  x.  o^ict  vamiputQ.  yt-  cantur  seque  vel  ad  falutem  veladmortcm:  quas 

vicQ^  ,  k  ed  r  Konrav  Jt@-  fyvd^i?t\%*'  drci^  ^  vcro  tertio  ,  imparibus.  Iam  Seraitertianam  fe- 

cpSivaSag  Kj  oozi  d?ikd  fjcaK^on^L  vxtPifjutQ.  vaoziscn,  Jtu  brem  non  omnera  fieri  fortiorem  diebus  impari- 

tztco  ficcAtgzc  vxdxcn.  Q_ua;  fic  interpretor :  Infe-  bus,Sctertio  die  prsefertim,  patetex  eafpecie, 

bre ,  qtut  Semitcrtiana  appellatur ,  accidit  qu/dcm  acutcs  qua:  prius  a  quotidiana  inccepit  primo  die  ,  fe- 

morbos  ficri ,  ey  tal/s  cji  omnittmmaximc  lethalis.  Sed  cundo  vcro  tertianam  fibi  habet  comitem.  Ita- 

ey  tab/dt  ey  qtti  aliis  longioribus  morbis  laborant  cx  hac  que  ftatuo  Hippocratem  per  febres  non  intermit- 

(velpofthanc  ,  in  utraque  enim  fignificationc  3?n  tentes  mtelligere  febres  ,  quas  perduos  velplu- 

t^tw  a  Grajcis  fcriptoribus  capi  video ,  &  debent  res  dies  perdurant ,  ut  funt  diaria;  plurium  dierum, 

ha;  duse  vocula;  fine  diftindtione  conjungi  cum  &  fynochae ,  qux  tertio  die  declinare  jam  inci- 

vaoiacn  cl7n  t&tco  ,  poftea  diftingui)  maxime  tgrotant.  piunt  aut  factse  funt  homotonse ,  iftae  non  funt  pe- 

Quafi  vellet dicere ,  uon  carent  periculo  quiia  riculofa; fi tertio dieutermittant ,  hoceft,velia 

totura 


de  Febre  Sermtertiana  3  Li b .  1 1 .  2  y 

totum  ad  infebricitationem  devemat ,  vel  temir-  tcrtiana  laboravit ,  ut  tcmporc  paroxyfmi  fingula 
tant,  vclpermaucantineodem  ftatu  cazdem  fe-  muniaobire  &excqui  potuerit,  de  tcrtio  m  rcr- 
bres  non  intermittentes  :  his  enim  modis  fi  rcmi-  tium  certa  hora  horrcre  leviter  inciperct ,  cuin 
ferint,  periculo  vacant.  De  perfeclis  enim  &  pro-  quadam  paudiculatione ,  quam  bbft  tres  horas  lc- 
prie  didisintermittentibusnequit  hic  aphoriimus  vis  excipiebat  fudor ,  cum  non  admodum  acri  ca- 
effe  verus ,  etiam  ex  doCtrina  Galcni.  Nam  pro-  lore.  Sed  &  ad  fcptem  menfcs  Semitertiana  fc  cx- 
ducta  tertiana  fimplex  &  duplcx ,  iutermittcntes  tendere  potcft ,  &  ulterius  computatis  una  recidi- 
funt ,  nihilominus  periculofa,-  j  &  fcbris  quotidia-  vis  vel  commutationibus  in  alias  febres.qua;  utra> 
na  non  vacat  periculo.  Quartanas  in  nonnullis  re-  que  in  hac  frequentilfima:  cffe  folcnt  i  queinad- 
gionibus  periculofas  effe  vidi ,  ut  in  Moravia  fa>  modura  quartance  in  unum  vcl  altcrura  annum  fic 
pilfime  in  hydropem  tranfmutatas :  quod  aeris,  porriguntur,  utnon  femper  quarranx  maneant: 
aquarum  &  victus  rationis  vitio  dandum  arbitror.  fcd  modo  \\xz  iutermittit  intcgrc  pcr  plurcsdies , 
Tcrtianas  a  fuperveniente  fyncope  mortem  non-  quandoque  fcptimanas ;  modo  ubi  pcr  hxc  tcm- 
nullis  intuhffe  ( raro  tamen  )  obfervavimus.  Porro  pora  in  alias  febres  fefe  transformarit ,  repctitio- 
proptcr  clariorem  citati  aphorifmi  expofitioncm  ,  ncs  facit  pluribus ,  propriifque  circuitibus  rehquo 
addcndum  perforticres  febres  fignificari  eas,  qua-  tempore,  donec  prorfus  dcfinat. 
rumcalorfit  validior  aut  paroxyfmus  vchemen- 

tior ,  quam  prior  :  etiamfi  alii  morbi  acuti  non  fu-  C    A    P.     XI  V. 

pervenerrat.  Per  tcrtium  dicm  intelligit  non  omnes  jfc  crifibiis  Imjmfebris ,  commi(tationc ,  [ohitiont- 

illos  dies  imnares  totius  temporis  morbi  ,fed  tan-  „  ;•  ; 

,   r.  .  -  -5       }    A       1  '  quepcr  alios  morbos. 

tum  pnmum  lmparem  abinmo  morbi.  Quamob-  1  1 

rem  ftatuir.  Hippocrates  ,  non  omnes  febres  con-  D  Aro  ejufmodi  fcbris  crifi  perfccta  folvitur  in- 
tinuaspericulofaseffe:  fedeas,  quse  invalefcunt'  LV  tra quatuordecim aut  viginti  dies ,  nififipri- 
tertio  die.  Remittentes  vero  tertio  die  utpluri-  mivelfecundi  ordinis  Galeni  fuerit,  &cavalde 
mum,  aut  prorfus  intermittentes ,  finepericulo  exquifita ,  quaeraro  confpicitur :  fpuria  vero  qua- 
effe.  fifemper.  Hsc  ratio  eft  longitudinis,  imperfctiae 

C  A  P      v  r  r  1  crifeos,  commutaticnis  in  alios  morbos ,  &  reci- 

divarum.  Crafla  cnim  materia  &  frigida  longiori 
Vttum  brct>is  ,  an  lcmga ft  bxcfebris.  indiget  raora ,  ut  concoquatur  in  venis.  Obfcrva- 

viplcruraqueabinitiofebris,  computatis  rccidi- 

GAlenus  hbro  de  Typis  Semitertianam  non  modo  vis,&  febrium  commutationibus  effe  primum  ter- 
inter  acutos ,  led  etiam  inter  Iongos  morbos  minum  (oluticnis  dicm  quadragefimum  raro  ,  dc- 
effe  connumerandam  ex  tibris Ep idemiormn  Hippo-  inde  hoc  frequentius  fexagefimura  ,  frcquentifli- 
cratis  ftatuit:  quando  Hippocrates  docet,  prse  meoctuagefimum,  raro  centeficnum ,  &  centefi- 
caeterismaxime  lethalem  effe ,  cum  in  hac  morbi  mum  vigefimum  ,  ac  ultra. 

eveniunt  acuti ;  tabidos  &  Iongis  aliis  morbis  de-  Modi ,  quibus  perfecte  folent  judicari  Semiter-  ^-M^ 
tentoshac  praxipue  asgrotare.  AviCennas  auctor  tiana: ,  funtfluxusalvi,  encrmes  dyfenteriae  ,  |q- 
eft  ,  aliquando  hanc  tebremextendiufquead  fe-  terdum&colicidolores  morbum  abbreviant,  fi 
ptem  menfes.  Quod  tauti  viri  teftimonium  fsepe  fint  cum  fignis  conccdionis  &  racili  tolerantia :  fi 
confideravi,  quomodo  verum  effe  poffet.  Nam  abfuerint,  in  vitae  difcrimine  verfari  a:grum  dicen- 
\idetur  quoquo  pacto  humanara  intelligentiam  duraeft.  Modosautem,  quibus  imperfectejudi- 
fuperare  ,  Semitertianam  febrem  ,  quse  continua  cantur ,  &  veluti  per  recidivas  &  alios  morbos  fol- 
eft,  omnibus  luis  typis&  circuitibusufquein  fe-  vunturlongo  temporis  tractu ,  &  qualesilli  fint, 
ptimum  menfcm  extendi  pofle  ,  cum  vires  homi-  jam  per  hiftorias  oftendam. 
num  non  videantur  effe  terendo  tam  longum  &  Primum  animadverti  Semitertianam  in  fimpli- 
gravem  morbum.  Etenim  quamvis  tertiana  ,  quas  ces ,  ex  quibus  compofita  eft,  febres  continuas  vel 
in  Semitertiana  concurrit  ,  cum  quotidiana  ali-  intermittentes  tranfmutari  plerunque  inrra  vigintf 
quando  in  multos  menfes  perfeverarit ;  quotidia-  circiter  dies :  deinde  paucorum  dierum  intervallo 
na  tamen  continua  per  tantum  temporis  fpacium  eam  febrem ,  quse  defierat ,  five  quotidiana  fuerit 
cunquam  perfeverat ,  uti  nec  tertuna  continua,  fivetertiana  ,  intermittens  aut  continua,  rediiffe 
nec  quotidiana  intermittens ,  nifi  aliqua  duplex  per  aliquot  dies:  iterumque  segrum  deferuifTe  per 
tertiana  valde  fpuria  adfuerit ,  &  a  plurima  pituita  juftum  ftatutumque  intervallum ;  faCtis  fic  tribus 
pronata,  aut  eadem  infarcta  in  aliqua  parte  ,  in  autquatuorrecidivarumcircuitibus,necdefinen- 
qua  concoctio  materiae  febrilis  difficulter  proce-  te  alterutrafebre. 

dit:  qualis  ea  effefolet,  quam  nonnulli  fympto-  Cum  anno  millefimo  fexcentefimo  decimo-  HijbH^ 
maticam  ex  obftructionibus  vifcerum  appellant.  oCtavo  Semitertiana  rainori  ipfe  correptus  effem 
Itaque  cenfendum  quoque  eft ,  Semitertians  huic  menfe  feptembri ,  poft  quartum  paroxylmum  tcr- 
longa: ,  fi  fuerit  primi  vel  fecundi  ordinis  Galeni ,  tiana  hberatus  fui :  decimo  quarto  die  etiam  ab  al- 
non  fuilfe  adjunct.os  morbos  acutos ,  qui  admo-  tera,  qua:  quotidiana  videbatur  fpuria,  prorfus  im- 
dum  vires  profternere  potuerint ;  aut  fane  inter-  munis :  vigefirao  lterum  correptus  fum  febre.quas 
mittentem  ex  continua  factam  fuiffe  :  quse  ,  quo  fingulis  diebus  invadebat ,  cum  horrore  per  tres 
temporesegervacabatafebre,  quotidie  prxbere  dies  continuos  circa  vefpcram,  ut  illaquasprimo 
potuerit  tempus  reftaurandi  vires  xgri.  die  acceffit ,  leviffimos  horrores  haberet ,  poft  ex- 

Sic  illa  matrona  ( quam  narrat  in  Epijlolis  Medi-  tremarum  partium  frigus  per  aliquot  horas  perfe- 
cinaltbw  Balduinus  Ronfams ,  fexagenariara  tertia-  verans :  quse  vero  fequebatur  poftero  die  manife- 
na  fcbre  annis  triginta  detentam  fuiffe )  tam  miti  ftos  horrores  monitraret  Semitertianae  magis  pro- 

D  prios  * 


16  Adriani  Spigelii 

prios :  quse  tertio  die  invadebat  iifdem  horis  vc-  ctam,  &  propterea  acgris  copioib  aIimehto,conrra 
fpertinis ,  iterura  typum  primi  diei  obfervabat.  mcam  fententiam  fubvcniendum  efie. 
Tumpofthostresparoxyfmosjpertresdiesom-  Albertus  tunc  temporis  Baro  a  Walleftainex  Mfl»H 
nino  a  febre  immunis  vidcbar:  inde  eaedemfe-  Semitertiana  die  vigcfimo  in  quotidianam  fpu- 
briura  repetitiones  animadvertebantur  ,  quce  to-  riam  ,  quae  duplex  tertiana  ab  aliis  vocabatur  ,  in- 
ties  fuos  circuitus  fecere ,  utjamadfexagefimum  cidit.  Ex  hac  die  vigefimoquano  levis  apoplexia, 
diem  ab  initio  morbi  me  perduxerint  priufquam  quae  per  medium  quadrantem  horaz  cum  vix  per- 
prorfus  fanus  eflem.  Et  nili  medicamentis  blande  duraflet  (  a  Medicis  adftantibus  prorfus  fyncope , 
purgantibus  atque  obftructiones  tollentibus ,  al-  vel  animi  grave  deliquium  putabatur :  aderat  enim 
vum  laxara  quotidie  tenendo  valetudini  confuluif-  ftertor )  paralyfis  fadta  eft  ;  quam  primo  die  tan- 
fera  ,  proculdubio  ad  octuagefimum  fe  extendif-  tum  debilitas  ambulandi  fubfecuta  eft.  Inde  cum 
fent,  vel  ufque  ad  centefimum  vigefimum,  ut  aliis  propter  famcm  fupervenicntem  poft  apoplexiam , 
temporibus.  &  confiliura  Mcdicorum ,  qui  cum  a  ciborum  & 

Hifleria.  sjc  anno  miHefimo  fexcentefimo  decimoquin-  viriura  vitalium  inopia  debilitatum  tantura  credc- 
to  ,  menfeAugufti,  in  Moravia  uno  eodemque  bant ,  plus  comederet  &  biberetquam  valetudini 
die  minori  Semitertiana  corripiebantur  plurimi  in-  acquirendae  conveniebat,concodioni  fcilicet  cru- 
cola:,  quorum  omnium  fere  tertiana,  cum  ad  qua-  dorum  humorum  afebre  reIictorum,paucis  diebus 
tuordecim  pervenhTet  paroxyfmos ,  defiit ;  quo-  omni  ambulandi  potentia  ablata  ,  brachiorum  cri- 
tidiana  continua  quodam  catarrho  concomitata  gendi  &  manus  ori  admovendi ,  dorfum  flectcndi 
fupeiftite  cum  fatis  laudabili  enaeoremate ,  fubfe-  &  erigendi  fefe,  ac  erecte  fedcndi,  caput  &  cervi- 
quente  alvi  fluxu  modico.  Haec  quoque  paulo  poft  cem  attollendi ,  in  lecto  decumbere  coactus  fuit. 
intantumremittebat,utperitiMedicijudicaircnt  Oranes  enimnerviquiafpinali  medulla  origi- 
jam  a  febre  liberatos  segros :  quin  Medicis  valedi-  nem  habent ,  ab  humore  ferofo  a  capite  dilabente 
centes,  ut  fani  degebant.  Poft  dies  circiterqua-  per  magnum  foramenoflis  occipitis ,  circa  quam 
tuordecim  duplex  tertiana  intermittens  eos  in-  partem  dolebat ,  erant  valde  relaxati.  Pott  qua- 
vadebat ,  tenebatque  per  quadraginta  dies ,  qui-  tuor  dies ,  nifi  mea  opera  ufus  fuiflet  fortioris  apo- 
bus  tandera  una  tertiana  poft  alteram  ,  confueto  plexiserecidivam  proculdubio  incurriflet,  aqua 
fuo  morc  ,  paulatim  evanefcebat.  Totum  autem  mortem  effugere  non  potuiflet.  Verum  cum  ex 
morbi  terapus  fuit  octuaginta  dierum.  meo  confilio  mutaflet  victus  rationem  (perma- 

Aliis  a  fimili  Scmitertiana  febres  lentcequotidie  nentc  adhuc  prius  lenta  quadam  febricula  ,  circa 
invalefcentes  circa  vefperam  ftatutis  horis  cum  vefperam  cum  frigorc  partium  fe  exacerbante  ex 
frigore  partiuraextremarum  fupervcnerunt ,  cum  vifccrum  obltructionibus  dcpendente,  &*capitis 
magnis  obftructionibus  vifcerum  ,  jecoris  praefer-  deftillationibus  in  varias  fubjectas  partes ,  per  pa- 
tim,  lienis,  mefenterii,  pancreatis  ob  abundantem  roxyfmos  veluti  quafdam  recidivas  redeunte,)  in- 
pituitam  a  capite  ad  hafce  partes  ( utfignaquae-  tra  dies  feptendecim ,  octuagefimo  nempe  cura- 
dam  oftcndebant )  dilabcntem.  Neque  tamen  hce  tusfuit  fuperveniente  colico  dolore  eoque  criti- 
febres  lentse  quotidianse  erant  fimplices ,  fed  fpu-  co,  quem  ex  confuetudine  talis  crifis illius  regionis 
rise  caufis  &  typo.  Nam  portio  bllis  pituitse  putre-  &  anni  multo  antca  prsedixeram. 
fcente  erat  permixta ;  &  una  febris  diebus  paribus  Sed  &  in  aliis  regionibus  ut  Belgio  &  Italia , 
tardius  (hora  fcilicet  quarta)  invadebat;  altera  quando  Epidemicaz  graflantur  Semitertianje  (ut 
diebusimparibushoratertia,  quarum  ftatusin  fin-  contigit  anno  millefimo  fexcentefimo  decimo- 
gulis  paroxyfmis  matutinis  temporibus  prius  non  feptimo ,  &  vigefimo  ac  vigefimo  primo  )  co- 
elucekebat  ,  ut  propterea  tertianceduplicis  pro-  lici  dolores  poft  longam  quotidianam  fpuriam  aut 
ducbs naturam  haud  fapere  mihi  videretur.  Quip-  duplicem  tertianam  fpuriam  vulgo  vocatam ,  reli- 
pe  qua;  longam  habet  declinationera ,  &  breviora  ctam  ex  Semitertiana  ,  cum  eos  multo  tempore 
tempora  principii ,  augmenti  &  ftatus.  Igitur  ex  antea  prsedixiflera  non  fine  plurium  admiratione , 
jam  dictis  fpuriis  quotidianis ,  nonnullis  quartance  folverunt  morbum.  Vfu  enim  longo  edodtus  fum 
contigerunt,  iis  fcilicet  qui  fefe  non  bene  in  vi&us  dolores  hofce  colicos  poft  duplicem  tertianam 
ratione  geflerant :  fedftatim  redeunte  appetitu,  vel  quotidianam  fpurias  relidtas  fequi ,  quod  fe- 
plurimo  cibo  famem,  quse  erat  plerifque  falfa,pel-  bres  praecedentes  hos  aut  concomitantes  orirea- 
lere  conabantur.  Caeterum  pauci  ex  hac  Semiter-  tur  ab  abfceflli  plerumque  confiftente  in  pancrea- 
tianae  vitadifceflerunt:  iitamenquiinfirmis,  an-  te,  mefenterio  vel  cava  jecoris,  atqueindejam 
tequam  ea  corripiebantur,  vifceribus  erant,  &  fe-  aliquo  modo  concocta  materia  ad  tenuia  vel  crafla 
nes&capiteimbecilloprxditimoriebantur,  fuc-  inteftina  depellerentur.  Contingere  haec  vidimus 
cedentibus  apoplexia  vel  lethargo.  NonnuIIi  quo-  aliquando  quadragefimo  die  ,  nonnullis  fexagefi- 
que  circa  quadragefimum  diem  fiebant  ex  levifli-  mo,  plurimis  odtuagefimo.  Interdum  colicorura 
ma  apoplexia  ,  &  quas  per  quadrantem  horse  aut  dolorum  loco ,  perpurgato  diligenter  corpore  & 
mediam  perfeverabat  ( plane  quomodoii,  quiani-  praecedentibus  iignis  concoctionis  in  uriniscum 
mo  linquunt  &  ad  fe  redeunt)  cum  ftertore  tamen  laudabili  hypoftafi ,  diarrhaeae  accidunt  per  inter- 
paralytici ,  quibus  motus  artuum  ,  praecipue  bra-  valla  repetentes  &  per  paucos  dies  continuantes , 
chiorum  &  crurum  difficilis  reddebatur ,  fuperfti-  nec  aegros  delaflantes ,  fubfequentibus  aut  praece- 
te  fenfu.  Haec  paralyfis  apaucisMediciscogno-  dentibus  fudoribus  copiofis ,  urinis  copiofiflimis , 
fcebatur.  Omnesautem  exiftimabant ,  hancam-  tenuibus,  albis,  aquofis.  Si  dolores  colici  multo 
bulandi ,  corpus  erigendi  &  apprehendendi ,  cru-  tempore  ante  crifeos  tempus  comparebaut ,  ab£ 
rum  &  raanuum  impotentiam  ( erat  enim  utpluri-  ceflum  in  colo  aut  circa  ipfum  denunciabant.  His 
inura  univerfalis )  a  virium  imbecillitate  produ-  per  alvum  pus  aut  fanies  cum  diarrhaea  tempore 

crifeos 


iutftbrU 
U 


V  ommu- 
■  rm  in 
d  n  mor. 
B. 


^/<?  F<^r<?  Semitcrtiana ,  L  i  b .  1 1 .  27 

crifeos  excernebatur.  Nonnuilis  purulcnra  mate-  dolores,  abfceflus  circa  articulos,  ut  parotidcs,  & 

riaperurinas  cxcreta  in  hoc  morbo  pro  pituita  quicircavilcerafieri  coniucvcrunr. 

&  crudo  humore  habebatur ;  non  fine  ralfa  pro-  In  TLthiopia  &  Africa  alidque  calidioribus  rc- 

gnofi,  quaaiferebantmorbi  jamper  longum  tem-  gionibus  judicanmr  Semicertianx  feptimo  velun-  [, 

pus  perdurantis  Icngius  tempus ,  cum  finis  ejus  in-  dccimo,  vel  commutautur  in  alios  morbos.quem- 

ltaret.  Sed  hos  antea  graves  lumborum  dolores  ac  admodum  ctiam  anni  temporibus  pcftilent.bus,  & 

colici  fpurii,  quos  appello  cum  Fcrnclio.diu  vexa-  vere  ac  xftatis  initio  in  adolefcente  ,  jqveniji  ,  ac 

verant.  Quibusfine  dolore  colico  febris  Semiter-  viridixtate.  In  frigidionbus  rcgion.bus  paulorar- 

tiaua  aut  quotidiana  cx  hac  relicta  paulatim  fine  dius,  prxiertim  li  anni  tempora  valdc  inxquaha  ' 

aliqua  manirefta  excretione  difcutiebatur  fponte  fuerint.  Etpluviofa,  frigida ,  tempeftatibtts  frc- 

poit  diera  quadragefimum  ,  fexagefimum  ,  vel  quentibus  laccfiita  ,  autumnus  inftet ,  &  fenilis 

ocluagefimum  aut  ultcrius ,  &  plunmo  cibo  ute-  xtas. 

bantur  propter  reftitutam  appetentiam,  hosvidi  Conducet  hic  etiam  confiderarc  fpccics  Semi-  heQteklmi 

femperplurimumacibo&potu  lxtos,  ac  febri-  tertianx.  Nam  Hcmitritxa  major  brcviscft  .-  cx-  Scm!Urt!*n* 

bus  frequentibus  ob  obftrudtiones  reli&asin  pri-  terx  utplurimum  fi  ad  mortem  ,  breveSj  li  ad  fa- 

ma  corporis  regione  obnoxios  fuifle  ,  hypochon-  lutem  tcndant,  longiflimx,  ii  recidivas  commu- 

driacos  &  melancholicos  evafifle  ,  fi  non  in  periti  tationes  earum  tcmporibusincludcre  voluerimus ! 

alicujusMedicimanusincidiflent.Itaquefxpe  meis  aliasintravigintidies  veluti  alix  acutx  fimpliccf- 

auditoribus  inculcare  fo!eo,me  nullam  nofcere  fe-  que  febres  utplurimum  tcrminantur. 

brempluriumrecidivarum,pIuriumacmagisvario*  Couje<5tari  etiam  oportetearum  commutatio- 

rummorborumferacem,quamSemitertianam.  nes  futuras  &  fpecics  crifeos.  Vcrnis  temporibos 

Illud  quoque  obfervandum  in  hac  febre  ,  quod  plerunque  in  quotidianam  aut  duplicem  tertianam 

Hippocrates  fcriptum  reliquit  lib.  1  Epidcm.  omni  fpuriam  tranfirc  ,  ii  rluxus  alvi  iniignis ,  auc  copio- 

morbo  ac  febre  evenire  :  quod  nempe  quibufdam  fiflimi  fudorcs  critici  aut  fcabies  non  prxvenerint , 

xgris  incipiens  florct  ejr  viget  maxime  ,  infefiatqtte  gra-  &  fi  nulla  malignitas  &  peftilens  aeris  qualitas  re- 

vim ;  circa  jttdicium  vero  ,  ejr in  judicio  imminuitttr.  gnet.  Si  vero  hx  adfint,  maculx,  petechix  dictx, 

Nonnul/is  mo/ltter  inciptt  ejr  fubmijfe ,  fedirefcit  tndies ,  exanthemata,  parotides  expedtandx.  iEftate  dyf- 

ejr  exacerbatur :  fub  judutumvero  ejr  tn jttdtcio  abttnde  entcrix  veniunt ,  &  quartanx  ,  fi  autumnus  infter, 

elucet.  JtZutbufdam  etiam  leviter  inctpiens  augetttr  ejr  ex-  duplex  tertiana  vel  quotidiana  frequenter  recidi- 

acerbatttr  -,  &  fmttl  atqtte  aliqttandtit  vigtterit  ad jttdt-  vans,  qux  tandcm  fxpe  in  dolores  colicos  abit  cir- 

cium ,  ejr  fub  judtcinm  rurfut fe  remittit.  ca  autumnum  &  hyemem.eoque  magis  quo  annus 

C   A    P      XV  quiprxceffit  auitrinusfrigidusac  humidus  fuerit , 

in  temperatis  regionibus,  ut  in  Lombardia.  Si  vina 

De  Longitudinis  &  breVitatis  febris,  commutatio-  qux  eo  anno  maturuerunt ,  omnibus  in  locis ,  tam 

nis  in  alios  morbos  ,  &  fpeciei  futttr*  Cfifeos  <luara  montofu  ,  confuetam  maturitatem 

.  .  J  adepta  non  fucrunt,  mde  plunmosxgros  conje- 

pr<ecogmtione.  <2urandum  eft  aultera  vina  bibilTe ,  &  inteftma 

MEdicum  imprimis  prxvidere  ac  prxdicere  ac  ventriculumprxter  moremrefiigcraiTe.InMo- 
oportet,  an  Ionga  an  brevis  futura  fit  hxc  ravia  corponbus  diu  vexatis  poft  Semitertianam 
febris ,  &  qux  in  ea  commutationes  ac  crifes  ex-  a  duplici  tertiana  Sc  quotidiana  fpuriis,  magnis  lie- 
pe&andx  fint.  Ea  qux  prxceflerunt ,  qux  confe-  nibus&obftrudtionibus  jccoris  aut  mefenterii  ac 
quuntur  ,  quxque  adfunt  nobis  ifta  fignificabunt.  pancreatis,  frequentiflimc  fuperveniunt  critici  do* 
Invafionis modus ,  regio ,  auni  tempus ,  cxli  &  ae-  lores  colici.  Qux  cuncla  fiunt  ob  inxqualiratem 
ris  conftitutio  perpendenda  funt.  Nam  fi  lente  fe-  materix  putrefcentis  ac  putrefa&x,  tranlcuntis  dc 
bris  hxc  procedat  ad  ftatum  nec  tertianx  &  quo-  una  parte  ad  alteram  per  venas  &  arterias  a  valida 
tidianx  uno  eodemque  tempore  fimul  invadant ,  vi  expultrice  naturx  &  partium  recipientium  nn- 
tuffis  aliquandiu  moleftavent  modice  irritans  &  bccillitate.  Hxc  profetfo  Moravorum  intcftinis 
fitim  extinguens ,  fine  fputo  perfiftat ;  urinx  fint  ineft  maxima  ob  aquas  crudas ,  vina  cruda  ,  &  vi- 
difperfo  enxoremate  vel  nubecula,  qux  initio  &um  nimis  inteftina  retrigerantcm.  Cohcosdo- 
morbi  magis  videbantur  corapadx  ,  aut  modo  lores  futuros  fxpe  prxdixi  cx  medicamentu  cali- 
laudabilemhabeanthypoftafim  ,  raodo  rurfusen-  dioribuspurgantibus  atTumptis,utpi!uhs  cochus  St 
xorematantum  vel  compaftum  vel  difperfum  ,  qux  aloenaut  colocynthidem  rec.piunt,  mlpur- 
aut  aliter  tarde  fiat  laudabilis  ,  longa  febris  futura  gantibus  aut  minus ,  quam  v.rtus  medicamenti  re- 
efl.  quirebat ;  qui  tamen  antea  dum  iani  eflent  optime 

Si  febris fine  fienis concodtionis  xgrum  relique-  purgabantur ex  lenioribus quibuidam  purgantibus 
rit&validaaliquaevacuationeper  abfceflum  vel  medicamentis&retrigerant.busmeliushosxgros, 
fudores  &  urinas  copiofiffimas  ,  aut  notabile  fan-  quam  fordter  purgantibus.  Ex  alvo  admodum  pi- 
guinis  profluvium ,  pro  certo  recidiva  eft  expe-  gra ,  naufea  ,  mappctent.a  ,  ciborum  yom.tu  ,  aut 
clanda,  aut  commutatio  inalium  morbum.  Etfi  gravitate  acibo  ac  moleit.a  quadam  (  quam  per- 
mors  non  prxveniat ,  quadragefimo ,  fexagefimo,  cipiunt  maximc  inter  rcfpirandum  )  mct.cnte  cin- 
ut  plurimum  oduagefimo,  raro  centefimo  vige-  gulum.quoxgrifibi  prxcord,a&  vcntr.culumper 
fimo,  velultrafinemfuurahabent  recdivx,  aut  tranfvcrium  conftringi  fent.unt abardorequem 
morbi  commutatio  ,  etiamfi  xgri  foras  progre-  mter  mingendum  lcntiunt ,  vel  unna  rubra ,  ,  cro- 
diantur ,  &  ut  fani  vivere  videantur.  Nam  &  iPfx  cea  ,  bihofa ,  ons  amarore  hti ,  inappctcntia  vi- 
commutationesplerunquefuasrecdivasetiarafa-  giliis  ,  artenarum  pulfu  ,  tebre  continua  quot,,., 
ciuut,  utquotidlanavelduplextertiana,  colicos  fe  exacerbantc  ,  veluti  quotidiana  iPuna.  H  t  . 


2  8  Adriani 

enim  mala  prascedunt ,  &  invalefcunt  cum  inftant 
dolores  colici,  &  perraanent  una  cura  aliis  faepifli- 
me  per  aliquot  dies ,  fi  auturanus  jam  adfit ,  ut  in 
curatione  explicabimus. 

Duplicera  tertianam  vel  quotidianam  conti- 
nuam  feu  intermittentem ,  quae  ex  Semitertiana 
relicta  eft ,  terminaturam  per  diarrhoeas ,  &  co- 
piofas  urinas,  cognofcitur  ex  praefeutibus  fignis 
concodtionis  in  urinis ,  hypochondriorum  mur- 
mure ,  &  lumborum  dolore  fuperveniente  juxta 
Aphorifmum  lxxiii,//£.  iv  Hippocratis :  gut- 
bm  hypochondria  fufpenfa  murmttrant ,  lumborum  dolore 
fuperveniente ,  iis  alvi  httmetlantur ,  fi  non fiatws  erum- 
pant  aut  (legendum  forte,  &)  urin<ecopiaprodeat:  htc 
autem  infebribus. 

C   A   P.  XVI. 

De  Signis ,  per  qmplerumque  morituros 
tcgros  puyidere  licet. 

ATque  hasc  de  comrautatione  in  alios  morbos 
&  crifi  in  Semitertiana ,  ex  qua  plerunque  fu- 
perftites  evadunt  homines,  di&afurficiant :  modo 
fequitur ,  ut  de  iis  agamus ,  per  quse  prsefcire  con- 
fuevimus  magna  ex  parte  zegros  morituros.  Hip- 
pocrates//£.  i  Epidem.  Semitertianam  pr&cxterisle- 
tba/emeffk  dicit,  inquamorbi  eveniunt  acuti.  &  re- 
£te.  Nam  cumipfafebris  fola  per  fe  apta  fit  ma- 
gnopere  vires  dejicere ,  tum  multo  magis  profter- 
nuntur ,  cum  morbi  fuperveniunt  acuti ,  quorum 
magna  pars  per  fe  periculofa  eft  ,  quidam  etiam 
maxime  lethales :  quales  funt  apoplexia,  paroxyf- 
mus  epilepticus,  catechos  forte  Aetii;  &  alius  qui- 
dam  morbus  in  Germania  &  Pannonia  frequens, 
quem  Auftriaci ,  Moravi ,  ac  Styri  timorem  appel- 
lant ,  inter  apoplexiam  &  epilepliamquodammo- 
do  ambigens.  Cadunt  enim  velut  apopledtici  fine 
fenfu  ,  non  taraen  motu  privantur ,  neque  tamen 
convelluntur  ut  epileptici:  aliquando  ftertunt,nec 
tamen  difcuflb  morbo  paralyfim  alicujus  partis 
incurrunt.  Porro  praeterhos  morbos  acutos ,  fu- 
perveniunt  lethargus ,  convulfio  univerfalis  totius 
corporis ,  fed  maxirae  tetanus ,  &  motus  quidam 
convullivi ,  in  brachiis  confpicui ,  quando  carpo 
admotis  digitis  explorant  pulfus  ;  prseterea  maraf- 
mus,  ftrangulationes  ab  utero ,  angina ,  in  qua  dif- 
ficillime  deglutiunt  aegri  ob  calidiflimos  vapores  a 
prscordiis  afcendentes ,  ad  caput  afperae  arteriae 
&  cefophagi  principium  ac  faucium.  Nonnun- 
quam  &  propter  inflammationem ,  quse  in  arteria 
magna  eft  &  vena  cava,  accenditur  oefophagus,& 
interior  ejus  tunica  ita  obdurefcit,  ut  aegri  ftran- 
gulentur,  aut  cum  cibum  deglutire  nequeant,  fola 
inedia  e  vita  difcedant ,  quae  metuenda  eft ,  ubi 
lingua  perquam  arida  evafit  &  afpera ,  veluti  in 
ardente  febre.  Diuturnifunt  quoque  morbi ,  qui 
fi  Semitertiana?  fuperveniant  aut  illis  hasc  incidat, 
funefti  funt,ut  hydrops,cachexia,  aut  tabes.  Qui- 
bus  pulmonum  fubftantia  Iabefactata  eft ,  &  ob- 
ftrudtioues  infignesin  mefenterio  ,  jecore ,  liene, 
pancreate ,  &  colo  j  raro  ab  hac  febre  liberantur, 
prasfertim  fi  Semitertiana  fecundi  ordinis  Galeni 
fuerit  :  quod  fi  tranfmutationem  feceritin  alias 
febres  longas ,  ut  quotidianas ,  tertianas  duplices, 
abfceflus  circa  ventrem ,  colicos  dolores ,  hydro- 
pern,  dyfenteriam,  cachexiara,  plerunque  per- 


Spigelii 

eunt.  Dyfcnteria  cumhac  febre  incipicns  peri- 
culofa  quidem  cft ;  fed  tamen  non  valde  lethalis. 
Nam  per  hanc  plurima  febrilis  matcriac  copia , 
etiamfi  crudafit,  expurgari  confuevit,  quaeini- 
tio  morbi  allevat  aegrum ,  etiamfi  concodtionis 
notsenullsefuerint  pracgreflae.  Quod  fi  viresilico 
profternantur ,  funefti  valde ,  praefertim  fi  uua  pe- 
ticulae  initio  morbi  aut  exanthemata  comparue- 
rint.  Nam  fi  fiftcre  voluerimus  dyfenteriam ,  au- 
gemus  febrem :  fi  finamus  eam  fluere ,  ab  inanitio- 
nevires  nimium  profternuntur.  Dyfenteria  quae 
critice  fupervenit,  etiamfi  imperfecta  fit  crifis, 
laudabilis.  Idem  dico  de  diarrhoca ,  rn  qua  corru- 
pti  &  foetidi  humores  excernuntur :  &  de  colicis 
dolcribus ,  five  ftatim  cum  febre ,  five  paulo  poft 
eam  fupervenerint.  Maxime  fi  tres  aflectus  in  eo 
qui  infignes  vifcerum  obftrudticnes  habet ,  &  cui 
fuperveniunt  vomitus ,  convullio,  fingultus ,  mor- 
tem  prasfagiunt.  Si  initio  variolarum  fuperveniat 
Semitertiana ,  aut  eae  hanc  invadant ,  fpes  in  an- 
gufto  eft. 

Iuvenem  quendam  ftrenuiflimum  Danum  ,  cx  Rijiori*. 
Ranzoviorum  familia  curavi ,  qui  cum  una  cura. 
hac  febre  in  variolas  incidiflet ,  in  tribus  recidivis 
hujus  febris  tres  variolarum  recidivas  pafliis  eft 
ante  parotidas.  Casteris,  cum  poft  variolarura  ex- 
pulfionem  &  febrem  fynocham  comparuiflet ,  le- 
thalis  Semirertianafuit,  quodtotalis  variolarura 
expulfio  prohiberetur  ad  partes  externas  ab  in- 
ternis. 

A  lumborum  dolore  initio  huic  febri  conjun&o 
una  cum  febre  fefe  exacerbante  ,  peftilens  febris 
aut  maligna  plerunque  expectatur ;  prasfertim  fi 
talis  fit  anni  conftitutio  ,  in  qua  peftis  aut  febres 
malignas  populariter  graflantur.  Horum  multi  an- 
no  millefimo  fexcentefimo  primo,  verno  tempore 
in  petechias  inciderunt  feptimo  vel  undecimo, 
quandoque  etiam  decimo  quarto  ,  &  raortui  funt 
undecimo,decimoquarto ,  decimofeptirao,  &  vi- 
gefimo  cumdelirio  &aliis  morbis  acutis.  Inho- 
rum  cadaveribus  apertis  inflammationes,  gangra> 
nx,  corruptiones  in  inteftinis,  ventriculo,  reliquif- 
que  vifceribus omnibus ,  autharum  aliquibus,ut 
mefenterio ,  omento ,  jecore ,  liene ,  vifas  funt. 
Quin  &  pulmonum  una ,  vel  altera  fibra ,  etiamfi  Lumbcrum 
fine  tufli  decubuiflent.Proveniunt  hi  dolores  lura- 
borum  a  putredine  infigni ,  inflammatione  ,  &  ca- 
cochymia  bilioforum  humorum  in  vena  cava  & 
a'rteria  magna ,  quae  per  dorfum  &  lumbos  perre- 
ptant,  confiftentium. 

Decipi  autem  hic  nos  nou  oportet ,  fi  dolor 
Iumborum  ab  aliqua  caufa  evidenti  nafcatur.  Vt  a 
menftruorum  profluvio  vel  inftante  vel  jam  fluen- 
te ,  gonorrhoea  magna  ,  calculo ,  aliave  renum 
difpofitione  :  vel  fi  quis  in  lumbos  ceciderit ,  vel 
idlus  acceperit.  Nam  tunc  hi  dolores  non  a  febre 
oriuntur ,  fed  a  propria  caufa.  Hocque  illud  eft, 
quod  nos  docere  voluit  Hippocrates  lib.  Coacar. 
prtnot.  quando  fic  fcribit  :  Lumborum  dolor  fine 
caufa  manifefia  fepe  impetens  ,  maligni  morbi fignum 
esl.  Nuper  nupti ,  aut  alias  plurimum  Veneri  in- 
cumbentes ,  &  qui  multum  celeriterque  equita- 
runtficque  magnumiter  brevi  confecerunt ,  fi  in 
Semitertianam  incidant  &  una  ftatim  in  dolores 
lumborum  ,  temporibus  quibus  febres  malignx 
graflantur  ,  in  eas  pleruaque  &  ipfi  incurrunt. 

Casteris 


de  Febre  Semitertiana ,  Li b.  1 1 .  2 p 

Castens  verotemporibus,  quibusfebres  malign*  t/lis  tmpreflto  febris ,  mmimrtkmm  wkm  amcmhtxm 

vel  pdulentes  non  coraparent ,  prxdicere  opor-  vcfttgio ,  permanebat.  J>ut  magis  dtebus  tmpanbus  a*t- 

tethosprxalnspejusiehabituros  ac  periculofius  tabamur ,  m  &  magnaexparte funefta  cataftrophe  futt 

ffgrotaturos.  Horum  nonnullos  oblervaw,  ctfi  vi-  Mortebantur ,  qmbus  &  jangumts  bom  profiuvta  ame 

gintijamdiesfuperaflent,  aut  primum  impctum  fiftrmm defm.  Nm  fmptomattca  erat  excrctio ,  mm 

morbi,  quo  maligmtatis  &  petcchiarura  iigna  elu-  natttra fmvidemtU ,  aut gubtrnacults  fulta.  ftrmm  & 

cefcere  confueverunt ,  m  recidivisajgre  ialvatos,  iiis  tmibus  quartum  mm&mmmemrnUtm  U- 

quoidam  m  Iongos  morbos  incidifle ,  ac  longas  &  frtgidx ,  aut  pufhUpar-cx ,  cjr  nigrt  mncforas  crumpe- 

dirriales  cnfes  habuuTe.  Nonnulios  etiam  iu  pri-  rent  fubttt  ,nunc  ab  ocults  ob/ttefcercnt.  Scqucbanturhtt 

ma  recidi va  ,  aut  fecunda  ■  aut  tertia ,  aut  quarta,  e  vefttgto  magna  deltrta ,  tn  mores  manuum ,  pcdum,  pul- 

aut  ea  ,  qua:  poft  fexagefimum  diem  comparebat,  convulfortt  cum jaclattone  corports ,  (?  fumma tnquie- 

derepente  mortuos.  ltaque  quod  ab  Hippocrate  tudine ,  linVia  trcmula,  rnitu  &  mn  mconttnemia,  t.,n~ 

fcriptum  legi  in  Coac.  prasnot.  e x  dorft dolore  agrt-  dem  ex  fudore  conttnuo  pcrfrtgeratt ,  ac  rtgtdt  fptritum 

tudimsprtnctpta  dtffictltafunt ,  in  hac  febre  trequen-  exhaiahant.  J  rmx  ut  plurtmum  tnter  inttta  lenuts,  mmt- 

tillime  verum  efie  deprehendi.  mum  ttncla,fed fcnftm  ex  paiitdo  in  ruflum,  tnde  tn  fan- 

C    A    P.     X"V  I  I.  gumeum  ,  paffeum  ,aut  atrum pemtus  mutabantur :  m» 

queullumcuratummemtni ,  ntftprtus  tntllts  cumtlun- 

Ve  Semitenian^  Peftilentis  Cornelii  Gemmt  fym-  mis      & puutt* porttombui  crajiifimum  vtmtrk  fedt- 

ptomatibm  ,  tit  pVOgnoflicis.  mentum  ,  tnftar  puns  aut fscis :  etfi plerofque  anttctpans 

ventns profluvtum  hanc  urma:  fpeciem  mterceptt.  Mort- 

ANno  millefimo  quingentefimo  fepruagefimo  turts  fepenumero  cum  atro  admodum  ctrculo ,  contenta 

fecundo  ,  tertio  ,  &  quarto  Epidemica  febris  nrimt  conftmt/ta ,  atque  ex  ttfdem  fpirans  tcterrtmus  fce- 

peftilens  Belgium  invafit ,  quam  ,  quod  ad  Galeni  tor.  CMulta  erant  in hoc morbtgenere  propcmodum  pro- 

Hemitritseam  proxime  accederet ,  peftilentem  dtgtofa:  qua-que  divinumillud Htppocratis  tnunamtftu- 

cognominavit  Ccmelius  Gemma;  egoveroma-  r*  tctius  formatnclufum ,  cy  ahdttum  tenercnt.  Quam 

lignam.  Nam  vix  unum  vel  alterum  fe  vidifle  fcri-  ulrimam  propofitionem ,  paucis  interpoiltis ,  pro- 

bittunc  temporis ,  qui  omnibus  fignis  abfolutam  bat  his  verbis:  Primumeft  ,  quod  ettam  nono  dte  prx- 

Galeni  Hemitritseam  patiebantur.  Hujus  igitur  terito  ,ac  dectmoquartomorbivelmnentiaperduraretfe- 

accidentia,  quas  omnitere  morbi  tempore  conti-  pe  ufqtie  invigeflmum ,  vel  vigefimumfepttmum  dicm. 

geruntinplunmiscegris,  Scprognoftica,  nonin-  Cumemmraro  convemant  flmui ejr gravtteraffltgere,ejr 

utile  tbrejudicavi ,  hic  exeodem  autore  adjunge-  diuperflftere ,  tdctrco  compofttam  futffe  matertem  ,  ejr 

re.  Sic  enim  fcribit  :  Inciptebant febres  cum gravtfi-  modo  mirabtlt  fermentatam  ,  factlecofltgebam .-  vtdtlt- 

mo  dolore  capitis  ,  &  fomnolentia  propter  effervefcentis  cet  igneas  cjuajdam putredtms  partes  tn profundo  pofttas , 

fttritus ,  vapons  ,  exhalationtfque  craftittem  ex  fubjecia  qus  fenfim  urcntes  fub  multo  tamen  gluttnofo ,  ry  aqueo 

materie ,  qu£  aftidue  a  corde per  artertas  furfum  ad  cere-  delttejcerent.  Erat  alutd  ejnfdem  propcmodum  argumcnti, 

brumexundabat.  ^Aderant  &  comrnuntac£tera,ingens  t//a  mmtrumftequens  fomm ,  tnfomntt ,  mtotmf  ,  deltrti 

prjtcordtorum  dolor  ,  fttis  ,  inflatio  fttrttus  frequens  ,ft-  alterata  viciftttudo,  confufa  tnterdum,  qualts  tn  fopore  vi- 

ff>tria lu&uofa  ,  jaclatio corporis  ,extremaiaftitudo  ,fre-  gilt  aGaleno  eft  exarata.  His adde  ,  quodp/unmuvigo- 

quentes  vomtttts  circa  initta  ,  fepe  &  ventris  perinferna  re  prxterito  ,  tamen  ey-  morbt ftt  aucla  malitia  ,  ut,  quafi 

excretio  turbuienta  ,  m  ommbus  ejr  bilis  exuperantis  fum-  devorato  bove  ,  tamen  in  cattda  deflcerent.  Htc  autcm  ft» 

mamalignitas  ,  &  pituit&lentor  apparuit.  Mu/tisapri-  mul  conftarepofjeGalenus  ofiendtt  /tbro  de  mcrbt  tempo- 

mo  affultu  deftillationes  gravtflim*  tnnares ,  in  ftoma-  rtbus  ,  reflincio  quidcm  incendio  fecundumextenfloncm , 

chum  ,  m  metaphrenum  ,  crura  attt  brachia perfluebant ,  fed  tntus  graffante putredims  virulentta  cum  obflruclioms 

cum  dolore  (pin£  intolerabili.  P/erijque  flatim  fudores  materie ,  tum  fumma  jactura  virtum  :  ut  quam  excoque- 

rari  ,  fubfrigtdt ,  fine  dterum  lege ,  aut  ordtne  proma-  re  plenenonpotuit ,  propterma/ttiam  facu/tas  imbect/iior 

nantes  ,  qui  tn  perfrigerationemexittofamcum  flertore,  non  abfolvat  ,imove/  aggredt  tnpoflerumvereatur ':  fjr 

ut plurimum  definebant.  Sxpe  cum  illts pufluU  varu,  (jr  quos  tottus  ma/tferocia  mimme  fu/iu/tt,  dtutumttxs paro* 

exanthemata  in  variis partibus  occurrebant ,  nunc  cum  xyfmi,  ejr  repetttio  crebra  confecertnt. 

tumortbtts  ,nunc  cumveftcis  atque  ampuliis -,nunc  dentque  Sed  quid  exeorepetam  iinguIareshiftorias,qui- 

cum  excoriatione totius ,  pro  acrtmonie  vehementta ,  &  bus  incredibilia  aegris  fuperveniile  narrat ,  propter 

putredtnis  modo.  Multis  infomniaferecontinuapoft  no-  peculiare  cujufque  fubjecti  temperaraentum  ?  In 

num,  undecimum ,  dectmumquartumdiem  ,mfomnum  lingua  multorum  tantam  animadvertit  afperita- 

dierum  plurtmum  terminabantur ,  quibus  ey  curattonis  tem,  ut  in  fiifuris  aridis  vaftaprorunditatedehi- 

fies  mu/to  major  affu/jerat  :  pr&fertimubt  fudor univer-  fceret,  &  cum  fanie  has  etiam  ianguinem  ftilla- 

falis accefferat :  contra,quam  aitis/juorum  vigiltx  tranfi-  rent.  In  aliis  inftammatam  rurfum  ac  valde  tumen- 

bant  in  coma  lcthargicum ,  aut  cataphcram ,  aut  cata-  tem,  in  nonnullishiulcam  ,  fquameara ,  inftar  ni- 

lepftm.  Multisparvaqtudamimtia,  £r  valde  trancjutl-  gricantis  corticis ,  item  praflinam  quandoque  ob 

/4,  exiguam  latentts  veneni  fujpictonem  de  fe  dahant.  bilis  preffinse  &  ifatoidis  copiam  incredibilem. 

Vtrum  tlicet  a  quarto,  attt  feptimo  dte  tn phlogoftm  maxt-  Vidit  quoque  Unguarum  tunicas  abfcedere  ;  ut  abf 

rham  evadcbant ,  cum  deltrto ,  aluts  contmuo ,  a/tas  tnter-  tergendts  fordtbus  ejr  pelitcults ,  fpacto  horarum  vigmti- 

rupto.  £>uibus  a prtncipto  vehementta major,  hts  fere  mt-  quatuor ,  vtx cochlearta  feptem  veloclo fufficerent.  Quae 

nuspertcu/ifuit.  J^ut  vehementtus purgahantur,  mortui  quantitas  nequaquam  diminuebatur  tra&u  tem- 

funtplurimt  ante  cnftm.  ^utbrts  attrcs  ohfurdtfcebant ,  poris,  fed  detraciis  aliis  indies  alix  fubnalcebantur 

ettam  m  me/tus  progredtebantur :  for.ts  emm  vertebatur  cum  fuffocationis  periculo.  Et  harc  illis  lcribic  pc- 

morbtts ,  ac  velfudortbus  coptofts  ,  vcifupervemente  lotio  tiflimum  coutigifle  ,  qui  a  vino  abftinebant.  Mu- 

cra/tore funt  reftituti.  guosfudor  non  judtcabat ,  longa  lierem  quoque  ldem  Gerama  invifit ,  cui  in  pelli- 

D    3  cuL$ 


30  Adriani  Spigelu  de  febn 

culas  craflas  &  glutinofas  non  folurn  lingua,  fed  & 
cefophagus  univerfas  cum  ventriculo  ,  tandem  Sc 
inteftinorum  runicas  computrucrunt.  H*c,  inquit, 
inier  imtia  ftticns  maximopcre  vinttm  attficrum  rjr  rti- 
britm  hauferat  inuno  die  prope  ad  quantuatem  hbrarum 
fex  ,  nndc  fic  illi  guttur  incandttit ,  ttt  nec  Uquidtores  ci- 
bos  tranfmittcre  nedum  medicamenta  potuerit.  obiit  ilU 
miferrimo  fato  damnans  humana  prxfidia  multumquc  im- 
patiens ,  qttod  ne  potui  quidem  accifiendo  in  acerbijsima 
Jiti  viam  aut  injlrumentum  commodtim  rcpcrirent.  Vrina 
butc  alba  femper  inter  calores  maximos  totius  corporis ,  in 
quatamen  odor  gravis  ejr  pifcu/entus  indics  augebatur , 
unaqtte fluebant primo  furfures  quadam,  inde pe/itcuU,  & 
poflremo  pm  manifeflttm  ,  villis  ,fefiucis  ey  tunicis  va- 
riis  intertextum.  ^derant fingultus,  rudtu  ajstdui,cttm 
tanta  doloris  acrimonia  circa  prtcordia  ,  ttt  tanquam  par- 
turiens  mifenime  clamitaret.  Sed pofl  deltrta  parva  ven- 
tris  torfio  fupcrvenit ,  ac  primum  fccttda ,  virulenta  per 
fedem  copia  incredibi/i  proj/uxerunt ,  inde  &  fanguts  per 
os ,  &  per  pojltcam  cum  dolore punc7i/i  vchemcnti ,  a  qua 
ita  per  acerbtjstmos  cruciatus  extincla  cji  pau/o pojl  vige- 
Jimum  diem. 

In  Vrinis  etiam  quorundam  liasc  fcribit  fe  obfer- 
vafTe  poft  feptimam  diem ,  primo  rameuta  quae- 
dam  crafliora  tum  carnea  ,  tum  membranofa  fuc- 
ceffive  ,  poftea  furfurea ,  demum  veluti  in  atomos 
comminuta  quaedam  corpufcula ,  proutputridus 
calor  accenfus  in  carneas  aut  folidas  partes  fe  infi- 
nuaverat. 

Vidit  etiam  in  quatuor  aut  quinque,  quibus  poft 
diuturna  deliria  velut  pus  exacium  in  urinis  magna 
copia  fubfideret.  (  Quod  &  ego  faepe ,  ne  dicam 
femel ,  me  obfervafle  memini )  principio  ruffum  , 
deindc  carminatum ,  &  fanguinolentum ;  poftea 
album  ,  leve  &  asquale.  Ita  ,  ut  varii  humoris  rudi- 
menta ,  in  locum  fuum  tendentia ,  pro  aiimenti  Jpecie  re- 
lucerent.  Erat  autem plerifque  fubatrum  in  fundo ,  Jeor- 
fim  livefcens ,  atque  ita  fenfim  candxdita  atque  tenutus , 
Sedimenti  craffioris  medio  coronam  semulante,  in 
cujus  medio  vacuum  cum  eflet ,  tranfparebat  uri- 


Semitertiana}  Lib.  1 1. 

na  ,  fine  fedimento  purulento.  Cum  talibusurinis 
fcnbit  a:gros  plene  judicatos.  Memini  mc  quoque 
invififfegenerofumBaronemHauvitium  quendam 
Moravum  Semitertiana  correptum,  jacentem  fine 
pulfu  perceptibili  per  quatuor  dies  per  fimiles  uri- 
nasjudicatum  fuifle.  Anno  millefimo  fcxcentefi- 
mo  primo  mulier  paupercula  quadraginta  circiter 
annorum  per  maculas  nigras ,  fatis  magnas  in  uni- 
verfo  corpore  difperfasjudicata  fuit,cum  jam  do- 
mo  egrefla  fua  munia  exerceret ,  pcrque  plateas 
obambulans  fine  noxa  huc  &  illuc  Patavii  curfita- 
ret.  Mercatori  autem  Cornclii  Gemmaspuftulx 
nigras  per  totum  corpus  ante  feptimum  orieban- 
tur  ;  iisdelitefcentibus  delirium  accidit,  fupervc- 
niente  circa  undecimam  ventris  profluvio ,  qui 
dcinde  fanguinisatri.purulenti  fbetidi  magna  copia 
per  os  reddita  expiravit.  Iudicatos  etiamquof* 
dam  vidi  per  fudores  copiofiffimos  &  per  multos 
dies  perdurantes ,  &  fcabiemerumpentem  per  to- 
tam  cutim  ,  quorum  qui  unguentis  fcabiem  pelle- 
re  conabantur ,  recidivam  paffi  funt  vel  Semiter- 
tianae ,  vel  quotidianae  fpurise. 

Adjungendum  hic  quoque  ex  eodcm  Gemma  ,  MjkirU. 
quod  dc  matrona  fibi  narratum  fcribit.tantam  fci- 
licet  putredinem  circa  cerebrum  &  ejus  meninges 
in  difled:a  hujus  calvaria  poft  diuturnos  &  vehe- 
mentiffimos  capitis  dolores  notatam  fuifle,ut  ver- 
miculorum  8c  cimicum  copia  incredibilis  confpe- 
dta  fit.  H«ec  pro  pleniori  hujus  febris  cognitione 
ex  Cornelio  Gemma ,  dodtiffimo  fux  tempeftatis 
Medico,  recenfere  tironi  volui,  ut  fciret  plerifque 
fignis ,  qua;  ad  ejus  cognitionem  &  prognofim  fu- 
perius  enarravi ,  apparentibus ,  etiamfi  varii  ac  di- 
verfi  affe&us  pro  corporis  cujufque  idiofyncratia , 
diverfo  ac  vario  cseli  &  anni  temporum  &  regio- 
nis  ftatu  compareant ,  &  alios  morbos  mentiri  vi- 
deantur,  plurimum  tum  ad  febris  naturam judi- 
candam ,  &  ejus  futurum  exitum  praediccadum , 
confidendum  efle. 


FINIS   LIBRI  SECVNDI. 


ADRIANI  SPIGELII 

BRVXELLENSIS 


3* 


D  E 


SEMITERTIANA 

LIBER  TERTIVS. 
Curationis  maximam  partem  abfolvit. 


c  a  p.  I. 


c   A   P.  II. 


bru  aratto- 


Haclenm  negleclam  hujusfebris  exacliorem  cura- 
tionem ;  quam  ratione  moris  &  motus  fe- 
bris  differre  fcribit. 

Vm  igitur  hazc  febris  olirn 
ufque  adeo  frequens  fue- 
rit ,  &  hodie  quoque  talis 
lit  (  fiquidem  quibufdam 
regionibus  endemia  &  fuit 
&eft,  nonnullis  epidemia 
obannitemporumquemu- 
.  tationesaflignatas,fparfim 
vero  per  totum  mundum 
nullis  non  anni  temporibus ,  fed  maxime  seftate , 
autumno  ac  vere  ob  immoderatam  vi&us  ratio- 
nem  confpicitur )  cum  deinde  tam  periculofa  fit , 
funefta  aliquando ,  farpe  contagiofa ,  ut  non  fecus 
ac  ipfa  peftis  multa  hominum  millia  invadat  pro- 
ttGalt-  fternatque  ;  cumque  etiam  Medicorum  progno- 
«l^.  ftica  tam  trequenter  illuferit  ha&enus ,  &  lpfam 
Umdehr::!  p]ane  non  co^  nofcentibus  etiam  nonc  ffladat ,  mi- 
rum  eft  ,  neque  Galenum  in  libris  Methodi ,  &  de  ar- 
1e  curandi  ad  Glauconem  ,  neque  quenquam  ex  aliis 
veteribusqui  extant ,  multo  minus  ex  recentiori- 
bus  ullam  ejus  curationem  tradidifle.  Et  credo 
equidem  hanc  fuiffe  caufam,  quod  a  plerifque  ne- 
glecta ,  a  paucis  vifa  &  cognita  fuerit.  Sed  non  fa- 
tis  eft ,  cum  compofitam  hanc  dicat  efle  Galenus, 
&  ideo  mixti  in  ea  fint  humores ,  bilis  nempe  & 
pituita,  compofitas  ac  mixtas  ponereindicatio- 
nes  curativas  ,  quales  nempe  utrique  humori  con- 
veniuntin  tertiana  &  quotidiana.  Verum  meher- 
cule  opus  eft  diligentius  remedia  perpendere  ( per 
qu2e  contrariis  propofitisindicatioriibusfatisfacere 
debemus )  qualia  illa  fint :  quaeque  longo  ufu  & 
experientia  probata  funt  peculiariter  huic  febri 
protuiffe  ,  tum  qua  quantitate  ,  mixtura  ,  quoque 
tempore  adhiberi  debeant.  Etquanquam  tria  re- 
mediorum  ( communiaetiamaliismorbis)  gene- 
ra  in  hac  febre  fint  pra^fcribenda,  chirurgica.phar- 
maceutica  acdisetetica:  tamen  fine  diftinctione 
moris  &  motus  hujus  febris  recte  ea  adhiberi  non 
poflunt.  Convenit  enim  prius  Medico  coufidera- 
re  an  Semitertiana  ,  quse  curanda  proponitur,  be- 
nigna  fit ,  vel  maligna  &  peftilens. 


De  Ven^eclione ,  an  h<ec  in  mni  fpecie  Semitet- 
tianx,  adhiberi  debeat. 


EQuidem  vensefedtionem  in  omni  tertiana 
commendavit  Celfus.  Per  vensefe&ionem 
more  veterum  intelligit  eam  ,  in  qua  ad  minus  li- 
bra  una  fanguinis  extrahebatur.  Sedprimoanin 
omni  benigna  ,  malignave  &  peftilenti  adhibenda 
fit ;  deinde  ,  qua  quantitate  ;  tertio  ,  quo  tempore 
fanguis  in  utraque  extrahi  debeat ,  diligenti  mdi- 
get  perfcrutatione. 

Quod  in  nulla harum  re&e  adhibeatur,  com- 
modiflime  ficprobari  poteft.  Inquibus  morbis  adejl  mmmJUtg 
copia pituitofe  materi.t  vel  tn  va/is  ,  velextra  vafa ,  non  ~~J£j£tf*' 
convenit  ven*  feclio.  Nam  fi  ad  libram  &  amplius 
fanguis  evacuatur  e  vena  cubiti ,  refrigeratur  cor- 
pus ,  calor  nativus  &  vires  labefactantur,  quaz  funt 
iummopere  confervandse :  inbenigna,  quiaple- 
runque  eft  morbus  qui  velex  acutodegeneratin 
chronicos  morbos ,  vel  acutis  morbis  accidenti- 
bus  valde  profternuntur  a?gri !  in  maligna  &  pe- 
ftilenti ,  quia  ilico  in  hac  vires  deficere  confue- 
verunt.  Quod  autem  tn  Semiterttanatambentgna , 
(juam  maltgna  ejrpe/lt/enti  fecundum  Galenum jit  co- 
pia pituttoforum  humorum ,  non  opus  eft  aliis  demon- 
ftrationibus,  quam  eorum  locorum  quos  in  prsce- 
dentibus  duobus  libris  citavimus. 

Rurfus  contra,  quod  in  omni  Semitertiana  ad-  gW«>«»*' 
hiberi  debeat ,  his  rationibus  concluditur.  In  omni  fitfimto 
morbo  (  ajunt  peritiores  Medici )  vena  fecanda ,  qui 
magnus  e(l.  hxc  febris  ftve Jit  bentgna  Jtve  maltgna 
ejr  pejiilens ,  taliseji.  Magnus  enim  eft  morbus  be- 
nigna  ,  ratione  fui  genens,  cau fa:  &  fymptoma-* 
tum.  Nam  aut  prima  regio,  ventriculus,  inteftina, 
jecur  ,  partefque  circumvicinx  ,  aut  majora  vafa 
gravem  humorum  bilioforum  &  pituitoforum  pu- 
tredinem  tn  fe  continent ,  ut  Galenus  tradit  -,  vel , 
ut  ego  obfervavi ,  aliquando  unum  vel  plura  com- 
memoratorum  vifcerum  ,  &  una  cum  his  pulmo- 
nes  quoquc  ,  interdum  Sc  cerebnim  inrlammano- 
nem  patiuntur:  quibus  omnibus  fupervenire  ple- 
runque  confuevit  aliquis  acutus  morbus ,  aut  aliud 
grave  fyroptoma  ut  litis,  vigilia: ,  inappctcntu  , 
dolores ,  quibus  vires  magnopere  convelluntur. 
Sed5c  maligna  ,  prxrer  fuec  omnia  pravam  in  fc 
continet  humorum  venenatamquc  qualitatcm,  ob 
quam  folam  magnus  morbus  Semitertiana  dici 
meretur.  Quapropter  perpcnfis  diligenrer  omni- 
bus  hifce  rationibus,  Celfi  confihura  in  omnibus 
quatuor  gcnenbus  Semitertiana;  optimum  efle 

reor : 


5 1  Adriani  Sfigelii 

in  mbuiit  reor :  at  m  e*rum  fpeciebus  oratiibus  iftud  non  fe-  vafis  evacuatio ,  naturalis  videlicet  &  artificialn, 
JJHl  bJjw  quor.  Nam  in  ea  quae  eft  primi  &  fecundi  ordinis  ob  quas  crudi  humores  e  ventriculo  ac  prima  re- 
HZTvcZ'  Galeni,  praetereain  majori  Hemitritaeo  &  Aga-  gione  facile  pofllint  ratione  vacui  in  vafis  &  attra- 
ficiw.  thini ,  quando  funt  fpuriae  pituitofae ,  venx  feclio  d:ricis  in  carnibus  robore  rapi  in  vifcera  &  vafa 
non  convenit.  Etenim  fedta  in  cubito  vena ,  eva-  majora.  At  in  hoc  tempore ,  quo  febre  pradup- 
cuatur  fanguis  tenuior  &  a  putrudine  liberior,craf-  pofita  premitur  homo ,  id  non  eft  metuendum  : 
fiore ,  crudiore  ac  putrido  permanente  in  ventri-  quia  carnes  parum  attrahunt ,  interdum  etiam  nil, 
bus  &  prcecordiis ,  feu  vafis  majoribiis.  Et  quan-  fi  multa  &  magna  putredo  confiftat  in  vafis  majo- 
quam  ratione  caloris  febrilis  aliquod  refrigerium  ribus  vel  prima  regione  corpons.  Nam  robore 
expedare  qucamus  ab  hac  fanguinis  evacuatione,  attrac-tricis  facultatis  languent  propter  febrilem 
tamen  in  ejufmodi  febre  non  tam  urget  calor  fc-  intemperiem  ,  aut  prorfus  privantur ;  ut  in  iis ,  qui 
brilis,  quam  crudi  humoris  concodtio.  Morbi  prae-  lethali  vel  peftilenti  Semitertiana  laborant ,  pro- 
terea  valdeacuti&  fymptomata  his  fpuriis  &  pi-  pter  infignem  copiam  putridorum  humorumbi- 
tuitofis  febribus  non  valde  accidunt ,  quac  venae  lioforum  &  pituitoforum,  aut  eorum  putredinem, 
fe&ionem  poftulant.  Imbecillitas  praeterea  verv-  quam  continentin  vafis,  velut  nonnullis  placet 
triculi,difrkihs  ciborum  conco£tio,animi  ob  utraf-  extravafa.  Quodenimpro  alimentoiisnoncon- 
que  deliquia  venae  fedtionem  prohibent.  venit ,  quomodo  id  attrahent  ut  cedat  in  alimen- 

in  ijwbm  Quamobrem  in  Semitertianarum  quatuor  ge-  tum  ?  Quapropter  quotiefcunque  quis  venaefe- 
convcnmt.  nerj^us  exquifitis,  &  fpuriis  biliofis  conftantibus  dtionemiuftituitpraefervationisgratia,  recl:eape- 
vinbus  &  abundante  fanguine  fimplici  vel  biliofo  rito  cavetur  ne  ea  fiat  antequam  ventriculus  & 
laudanda  veuae  fedtio ,  ut  in  iis ,  quorum  facics  eft  prima  regio  cibum  concoxerint,  aut  maximam  pi- 
rubicunda, non pallida , venaeamplae, uriuarubra.  tuitae  partem  dig  fierint.  Sedquod  fialiquando 
Nam  haec  vel  abundantiam  fanguiuis  declarant,  contingeret  quempiam  infigni  plethora  abundare, 
vel ' ummum  ejus  fervorem.  Quibus  praeterea  ve-  &  crudis  etiam  in  ventriculo  humoribus,  huic  pro- 
nae  funt  amplae  ,  in  his  fpes  eft  per  venam  fectam  fecto  non  differrem  minime  febricitanti  etiam  fan- 
nos  pofle  evacuare  etiam  aliquid  humoris  putridi,  guinem  ex  brachio  dcmere  :  diminuta  enim  ex 
qui  in  vafis  majoribus  continetur.  Sed  &  ratione  parte  plethora  calor  nativus  partium  antea  op- 
morborum  acutorum ,  &  fymptomatum ,  ut  do-  prefliis  melius  concoquet  ,nec  rapietur  crudus  hu- 
loris  capitisy& lumborum,  apoplexiae  ,  epilepfiae,  mor  advafa  majora  aprimis  venis.  Quiain  ple- 
convulfioms  a plenitudine ,  lethargi ,  anginae  ,  pe-  thorico  corpore  carnes  plurimo  alimento  funt  fa- 
ripneumoniae,  volvuli,  &  aliorum  id  generis  hoc  tiatae.  Itaque  vel  non  attrahunt  ,  vel  debiliter. 
praendium  convenit.quod  plerunque  vel  a  furamo  Adde  quod  plurimum  fanguinis  in  venis  contine- 
fervore ,  vel  ab  inflammanone  partium  originem  tur ,  unde  petere  alimentum  queant ,  vafa  &  pra> 
habeant.  cipue  venae  nimia  copia  fanguinis  liberatae  me- 

AninStmi-       ForralTis  quifpiam  putaverit  venae  fectioneni  Iius  retinent,  &fanguinem  contentum  conftrin- 
ter'd"ad'nis  et'am  vitandam  efle  in  ea ,  quae eft  fccundi  ordi-  gunt. 

GaimiveM  nis  Galeni ,  &  in  quarta  fpecie,  quaeeft  Agathi-  In  maligna  &  peftilenti  Seraitertiana  video  do-  Anmm& 
(fndl'*™'    nt,ieuminor  Semirertiana.  Propterea  quodhas  ctis  quibufdam  viris  fufpectam  venx  fectionem.  f^,/^! 

pituitam  (loquor  nunc  fecundum  Galenumjcum  Cornebus  Gemmafcribit  inpeftilenti  fuaHerai-  timavtm 
habeant  in  ventriculo  &primis  venis  raeferaicis,  tritaea  obfervatum  fuifle  mortuos  plures ,  quibus  ^*"**' 
periculum  fit ,  ne  crudi  &  putridi  humores  a  vena  venae  fectio  adhibita fuit,  quam  quibus  omifla.  Et 
fecta  in  majora  vafa  rapiantur,&  fic  fiat  major  He-  Galenus  libro  de  boni  &  mali  fucci  ctbis  fcribit  nun- 
mitritaeus  omnium  maxirae  periculofus,  velau-  quam  velraroaufosfuifieMedicosfanguinemde- 
geantur  obftrudtiones  in  vifcenbus.  Teftatur  enim  trahere  in  pefte  ,  quae  Romam  fuo  tempore  inva- 
Galenus  lib.  v  de  Sanit.tuenda,  evacuatis  venis  a  mif-  ferat,  etiamfi  initio  morbi  eflent  vocati.  Sic  etiajn 
fo  fanguine  facile  efle  ut  attrahatur  cruda  illa  pi-  noftris  temporibus  plurimis  in  Iocis  timent  fangui- 
tuita,  quae  per  alias  venas  diftributa  in  vifceribus,  nis  miflionem  in  illa  contagiofa  Semitertiana ,  in 
&in  univerfo  corporis  habitu  plures  validioref-  qua  peticulae  expectantur autmetuuntur,autjara 
que.excitetobftructiones.  Ideo  videmus  quoque  comparent:  utanno  millefirao  fexcentefimo  vi- 
Ltbro  de  Arte  curandi  ad  Ckuconem ,  nec  alibi,  fa-  gefimo  primo  &fecundoPataviiac  Venetiis  vidi- 
clam  raentionem  venae  feclionis  in  curatione  quo-  mus.  Ratio,  curhoc  auxilium  fugiant ,  haeceft. 
tidianae.  Quodiu  ejufmodi  febrevires  ftatim  concidanti 

Ktfionfto.  Sed  ad  hanc  objectionem  refpondemus ,  diftin-  quarum  confervatio  omuibus  modis  eft  in  hac  cu- 
guendum  efle  tempus  fanitatis,  in  quo  aliquis  prae-  ratione  procuranda.  Sed  &  illud  inhis  maxime 
iervari  cupit  a  morbis  impendentibus  abeo,  in  dignumnotatuaniraadverti,corporaaegrotantium 
quo  jam  facti  morbi ,  &  praecipue  febris  haben-  Semitertiana  maligna  ,  multo  antea  tempore  dif- 
tis  putredinem  in  vafis ,  &  plerunque  cum  vifce-  poni  ad  altam  quandam  putredinem ,  quae  jam  in- 
rum  inflammatione.  In  illo  enim  (prima  regione  vafit  vifcera  clandeftino  gradu ,  antequam  fignis 
crudo  &pituitoib  humore  repleta )  metuendum  fuae  febris  fein  confpectum  proderet.  Quod  fi 
eft ,  ne  fanguine  miflb  ex  cubito  rapiatur  humor  jara  prodierit  febris,  etiamfi  vires  conftent  &  nulla 
crudusin  venas  raajores  &  vifcera ,  atqueficob-  adfint  praefentis  malignitatis  figna ,  qualia  funta 
ftructiones  vel  augeat  vel  pariat  nondum  factas.  vulgatis  practicis  commemorata ,  pulfus  parvus, 
Nam  tunc  carnes  totius  corporis  fanae  ,  robore  at-  debilis ,  inaequalis ,  maxime  urinae  confiifae  ac  tur- 
tractricis  facultatis  pollent  (qua  plurimum  fangui-  bidae ,  peticulares  macula;  incipientes  ;  tamen  vix 
nis  contenti  in  vafis  confumitur)  unde  evacuato  venae  fectioni  ullus  amplius  eft  locus ,  ut  ea  putre- 
fanguine  &  attrahenti&us  carnibus  duplex  fit  in  dini  refiftatur  eventilando  fcilicet  vel  evacuando 

aliquam 


de  Fcbrc  Setoitertiana  ,  Lib.  III.  33 

aliquam  portionem  materia;  putrida:  una  cum  bo-  nos  autcm  quafdam  pofuerimtrt  m  quibus  eam  lau- 
no  tanguine.  Namtota,  quae poftmodum  latius  davimus  ,  quafdam  in  quibus  cam  vituperavi* 
lerpit,  cvacuaripervenamfeclamnequit.  Quarc  mus,  tempuscft  rcfpondcrc  corum  argumeut.s, 
utvenx  fedtionem ,  ad  praecavcndam  Semitcrtia-  quicam  ncgantiniis,  inquibus  venxledtionem 
nam  malignam ,  optimam  in  pluribus  judico ,  quo  laudavimus ,  ut  m  Semitertiana  primiordinis  Ga- 
tempore  pcriculumeft  ne  in  aliqua  domo  vel  fa-  leni. 

milia  inplurcs  contagione  fua  fcrpat ;  fic  in  jani  Diccntcniminhacfcbrevirtutcmquoqucpro- 
fa&a  (niii  plethora  quoque  opprimantur  vires)  tu-  ftcrni  oportere  ,  &  pituira:  in  Vafia  putrcfad.e  nia- 
tius  omittitnr ,  pra:fcrtim  fi  initio  fcbrismalignita-  turationcm  concoctionemquc  prorogari  vcl  im- 
tis  eafigua  jamfe  monftraverint ,  qua:  ego  tan-  pediri;  quod  fanguis,in  quo  calor  nativus  confiltit, 
quara  verse  malignitatis  prodroma  recenfui.Quod  evacuctur,  acrquc  cxtraneus  frigidior  intrct  in  vc- 
li  valde  obfcura  fint ,  tunc  cam  non  foleo  adhibe-  nas  pcr  vaforum  ,  qux  fit  in  vcnae  fcctione ,  apcr- 
re  ,  nifi  prsehabito  prognoftico  tuturx  malignita-  tioncm. 

tis.  Sic  tam  magnum  remcdium,  quod  in  tam  mul-      Verum  ad  propofitum  argumcntum  refpondco,  i 
tis  febribus  indics  experiraur  effc  lalutiferum,  pro-  putrefadtam  pituitam  in  valis  acccndi ,  quod  vias 
fanari  non  fino.  ubique  vcl  magna  ex  parte  interclufas  habcat  i 

uijttria.  Memorabilis  exempli,  cujusinfinc  prirai  libri  eam  dcindcdum  putrefit  pcrmifccri  cumfangui- 
a  me  facta  fuit  mentio,recordatio  hoc  iu  loco  non  ne  in  vafis :  quatenus  igiturmateria  qtta putreft ,  ven- 
eft  prxtereunda  ,  mulierisnempe  pauperculse  vi-  tilatur  perven*  feclionem ,  ejr  coptacjits  cumfanguinis 
ginti  quatuor  annorum  ,  temperamenti  calidi  &  copia  demitur ,  qtupotcrat  quocjuomodo  fuffccarc  calo- 
humidi ,  cancrum  habeutis  circa  pofteriorem  fe-  rem ,  concoclionn  optfcem ,  eatenns  in  omm  Semitertia- 
raoris  partcm  qua  clunes  definunt.  Cum  enim  hxc  na primi  ordtms  Galeni  benigna  convenit  vcn.cjeciio,  a/i- 
incidifTet  in  talem  aftc&um  ex  male  incifo  &  aper-  ter  non. 

tofteatomate,  ut  aliis  vidcbatur  ,  autatheroma-  Rurfusad  aliud  argumentum,  quo  probatur  in 
te,  ut  mihi  perfuafi;  ad  cum  abfcindendum  radici-  omni  Semitertiana  fanguims  mijfttnem  convenne ,  qui.i 
tuscum  fuopeciolo  mediocriter  craffo  (cumne-  fcilicct  magntts  ftmorbm  ,  dico ;  falfam  eife  hanc 
que  mufculis ,  nequc  nervis  aftixus  effet,)  eam  fum  propofitionem  in  pluribus  morbis  magnis ,  qui  fri- 
cohortatus,oportuno  tempore  veris,poftuniver-  gidifunt,  &  cum  virium jaclura ,  vcnenofaqua- 
falemcorporispurgationem.Vlcuserattamlatum  litate  ,  inopia  fanguinis  &  alimenti.  Sed  iterura 
ac  profundum  &  craffum  ,  excrefcentia  carnea  inftabit  aliquis ,  Celfum  inomniSemitertianapro- 
cancrofa,admoduradolorofa,exfundofuppullu- .  pofuifle  vcnx  fectionem  ,  fi  vires  ferant,  nulla 
lante ,  &  indies  quando  ejus  portio  abfcindebatur  habita  mentione  plethorx  ,  crgo  etiam  in  aliis  Se- 
renafcente  compofitum  ,  utpileum  meuraneque  raitertianx  fpeciebus  licebit  venamfecare,  pra> 
in^redipoffeti  uec eo  integrum  cum  fuo  lato  pe-  terquam  in  jam  commeraoratis.  Dico,  Celfum 
diculo  capi.  Pruinse  feureco&x  fimilis  materia  per  Semitertianara  omneseasfpecies  intellexilTe, 
magnaque  ejusfruftaquotidieexulcerepreraen-  quasreceufui  venas  fectionem  admittere;  pitui- 
do  eximebantur  una  cum  fanguine,  cujus  quotidie  tofas  Semitertianas  exclufuTe,  quia  m  his  vires  non 
plures  uncise,  fsepe  ad  mediam  Iibram  per  idem  ul-  ferant. 

cus  effluebat.  Et  quaravis  hoc  fanguinis  proflu-     Interrogabit  me  nunc  aliquis  tiro}  unde  ego  co-  JJjJj^ 

viura  per  plures  menfes  ita  continuaitet ,  nihilo  ta-  gnofcam,  num  vires  ferant,  nec  ne  > 

men  fecius  a  Semitertiana  primi  ordinis  Galeni     Refpondeo ,  non  femper  ex  pulfu  refiftcnti  &  clmem' 

fervari  nonpotuit,  cum  ineadem  domo  omnes  forti,  ut  vulgus  medentium  defortitudine  virium 

eadem  anteainficerentur.  Hoc  tantum  vidi,ipfam  judicat ,  fed  etiara  cx  tempore  ,  quo  conjicimus 

per  fanguinis  &  humorura  evacuationem,  qux  fie-  naturam  indigere  ad  totum  morbi  curfum  totam- 

bat  per  cancrum  ,  confecutam  fuiiTe,  quod  Semi-  que  hiftoriam ,  ufque  ad  materix  debitara  conco- 

tertianainhac  maligna  &  funefta ,  ut  in  aliis  ejuf-  dtionem  abfolvendam.  Hoc  igitur  tempus  quo- 

dem  familix  non  fuerit.  Diuturna  tamen  &  hxc  niam  in  Semitertianis  pituitofis  Iongiffimum  effe 

fuit,  &plane  cumiifdera  recidivis  (cumquibus  confueverit ,  &  vires  qux  paulatim  debilitatx  funt 

alii ,'  qui  malignam  erant  pafli)  per  tres  menfes  vi-  a  morbi  longitudine,  paulatim  non  raodo  reftaura- 

cebat.  Hanc  hiftoriam  pluribushic  repetendam  ridebeant,fcdetiamdifficulterreftaurariqueant, 

duxi  utexfpontaneafanguinisevacuatione,quan-  quod  aquotidiani  cibi  debili  ac  difficili  conco- 

tum  venx  fedtioni  in  curanda  prxfervandaque  Se-  (Stione  fanguinis  novus  difficulter  regcneretur in 

mitertiana  fit  tribuendum  pateret.  Quod  fi  in  bel-  venis ,  fufficienter  tibi  indicabit  una  cnm  pulfu  vi- 

lo  vel  ob  annonx  caritatem  &  pravam  vidus  ra-  riura  tolerantiam. 

tionem,  atqueaerem  admodum  pravum  multos    '  C  A   P.  III. 

milites  contingat  a  tali  febri  invadi ,  nulli  horum 

venx  fe&io  inftituenda  eft.  Idem  etiam  in  pefti-  j)e  loco  feelioms. 

lentiSemitertianafaciendummoneoj&magis  in 

hacabeaabftinendura  propter  acumen  raorbi&  /^Vanquam  inpnncipio  hujuslibn  diflerentes 
fubitaneam,  qux  inftat ,  virium  proftrationem ,  V^devenx  feclioue  corarauncmloqucndi  mo- 
<mei»cm-  quaminraaligna.  Patet igitur ,  neque in omm Semi-  rem  ac  vetcrura  fervantes, eam intelligamus, qux 
i&miterti*.  tertuxna  vem  (taionem  adhibendam  ejfe ,  neque  in  omni  in  brachii  adhibetur  venx  jecorana  leu  comrauni ; 
ZlZt  ^W^deindeinquibusconveniat,  velnon.  tamen  fcireetiara  &hoc  convenit ,  nos ahquan- 
uti»  omni  Sed  puoniam  ab  initio  argumenta  eorum  attu-  do  feliciter  alns  m  partibus  m  hac  tebre ,  in  qua 
mmdam'  lerimus  quiin  omni  Semitertiana  venx  feclio-  venx  fedio  convcnit ,  adm.niftralTe.  Naminma- 
nem  vel  necefTariam  velnoxiam  funt  arbitrati i  gnaplethora,doloreinhgnilumborum&cap.tis, 


> 


34  Adria* 

&  racntis  alienatione,  venam  pedis  faphenam  ape- 
ruimus ,  libra  una  fanguinis  exempta  prius ,  priuf- 
quam  brachii  vcnamaperiremus.  Eligatur  plerum- 
que  dextrum  latus  tum  in  brachio  tum  crurc ,  nifi 
aliquis  alius.morbus  fit ,  qui  fbiftrum  evacuari  po- 
ft  ulet.  Vafa  enim  dcxtro  lateri  majorafunt  &  m.tjor  co- 
fia  fanguinis,  cjuam Jimjiro.  In  peftilenti  Scmitcrtia- 
na  fi  bubones  in  inguine  apparueriut ,  vena  pedis 
faphena  pcrtundatur :  fi  fub  alis,  jccoraria  aut  mc- 
dia,  vel  manus  falvatella. 

C    A    P.  IV. 

Dc  quantitate fanguims  eDacuandi. 

VEteres  quoties  proponunt  fanguinis  miflio- 
nera  ut  dixi ,  toties  intelliguntad  libram  uf- 
que&amplius,  noneaminus  fanguinem  evacu- 
andum  eilc ;  quod  exiftimarent  fanguinis  mino- 
rcm  quantitatem  plethoram  tollere  non  poffe,  nec 
ullam  revukionem  vel  derivationem  in  magnis  va- 
fis  prope  ex  minori  quantitate  fanguinis  dempta 
fequi.  Sed  noftris  temporibus  unciatim  dcmitur 
fanguis ,  prascipue  in  hac  febre.  Nam  Curtius  & 
Rondeletius  quantitatem  tantum  trium  unciarum 
prxfcribunt ,  qux  profe&o  nimis  parva  eft  &  nul- 
la  ratione  proficua.  Nam  fi  magno  morbo  magni- 
tudine  asquale  remcdium  convcnit  ,  certe  ma- 
gnum  remedium  non  eft  vcnx  fe&io  ,  in  qua  tam 
paucus  fanguis  demitur.  Dcinde  neque  quantum 
rcquiriturdemorbimatcria,  tantum  tollitur,  ut 
xgcr  aliquantulum  levetur.  Idcirco  nonnulli  hodie 
do&i  viri  vcterum  veftigia  fecuti ,  recte  fancive- 
Vnde  quanti-  runt  evacuandi  quantitatcm  ex  morbt  magnitudine 
IZ&T"  &  virium  robore  metiendam  cfTe.  Satius  igitur  erit 
metienda.  vence  fectionem  omittere,  quam  tam  paucum  fan- 
guinem  profundere.  Fortaffis  quifpiam  pauci  fan- 
guinis  evacuationem  utilem  effe  inveuiet  in  viri- 
bus  languidioribus ,  ratione  ventilationis  qux  fit 
per  venam  fectam.  Exiftimareenim  aliquis  poffet, 
cum  in  vifceribus  &  magnis  vafis  plerunquc  na- 
fcantur  putredines ,  quia  corpus  non  bene  perfpi- 
rat  nec  ventiletur ,  pervenx  fec-tionem  iu  parva 
quantitate  vcntilari ,  ac  tanquam  aperto  aliquo 
fpiraculo  putredinis  caufx  opitulari ,  occlufo  in- 
tus  aere  &  fpiritu  putrido  nonnihil  ex  fbramine 
venx  expirante ,  &  fimul  per  id  vulnus  refrigera- 
to  aut  mutato  ab  aere  externo.  Verum  fi  ftandum 
eft  quotidianas  experientix ,  qux  in  abundantia 
fanguinis  ejufmodi  auxilio  nil  aperte  profecit ,  ex- 
iftimo  nimis  exiguam  hanc  efle  v.entilationem  ,  ut 
aliquod  evidens  auxiliura  inde  fperari  poflit :  nifi 
repetitis  vicibus  quotidie  aut  alternis  diebus  ad- 
aperta  rurfus  vena  finantur  dux  vel  tres  uncias  fan- 
guinis  effluere ,  ut  in  Hifpania  fieri  confuevit ,  & 
fic  mediocris  aliqua  quantitas  repetitis  vicibus  ex- 
imatur ,  qux  ad  librara  vel  ultra  accedat,  pro  ma- 
gnitudine  plethorae  corporis  &  venarum.  Qui  qui- 
dem  modus  detra&ionis  fanguinis  convenit  in  iis , 
qui  facile  exolvuntur ,  rarx  texturx  funt,  ore  ven- 
triculi  fuperiore  biliofi  ,  Sc  frequenter  animo  de- 
linquentes  ex  levioribus  caufis.  Hi  enim  repenti- 
nas  evacuationes  gravius  aliis  ferre  confueverunt. 
Qufiit^  Verum  ulterius  quxritur,  an  in  evacuatione  fan- 
guinis  ad  libram  ex  utroque  brachio  Iibras  pars  di- 
midia  aut  paulo  plus  effundatur  frudtuofius ,  quam 
fi  ex  dextro ,  quem  plerunque  eligimus ,  partitis 


?/'  Spigelh 

vicibus ,  vcl  unica  vicc  libra  dcmcrctur.  Refpon- 
deo,  quod  non  ,  nifi  aliquod  (ymproma  in  (iniftro 
laterc  premat ,  uthemicrania.  fi  cnmi  non  notabi- 
lis  aliqua  quantitas  fanguinis  ex  uno  loco  eftunda- 
tur  ,  vafa  majora  ,  qua,-  intcr  alas  &  inguina  excur- 
runt ,  ncque  evacuari  aiiquantifpcr  ,  ncque  rcfri- 
gerari  vcntilarique  fufficicnter  pofTiint.  Nam  dum 
fanguis  evacuatur  ad  quatuor ,  quinque  vcl  fex  un- 
cias  ex  brachii  vcnis  commemoratis.,  in  locum 
fanguinis  qui  cffluit ,  fuccedit  alius  ex  vicinis  vense  ' 
fc£tx  venis  minonbus  &  majoribus  per  mufculos 
8c  habitum  corpons  difperfis,  ita  ut  non  rccto  tra- 
mite  vcna  fola  ,  qu2E  trunco  cft  vicinior  evacuc- 
tur.  Evidcns  cjus  rei  argumentum  cft  ,  quod  ex- 
tcrnarum  partium  infiammationcs  &  praxavemus, 
ut  frequenter  in  vulncribus  contingir,  &  curamus, 
ut  in  anthrace  ,  pcr  venx  fectionem.  Itaque  indi- 
get  raajori  copia  ut  fanguis  evacuetur ,  quam  ea  , 
qux  folet  in  toto  UIp  fpacio  contineri,  quod  eft  in-  ' 
ter  vcnara  aliquam  brachii  &  truncum  vena:  cava?. 

C    A    P.  V. 

Cnip  tcmpore  -vcna  fit fccanda. 

TEmpus  accommodatum  vcnx  fcclioni  nobis 
Celfus  propofuit,  dum  inquit,  in  omni  Semi- 
tertiana  venam  efle  tmtio  fecandam.  Per  initium 
hic  uon  intclligiraus  prunum  tempus ,  quo  aliquis 
incipit  fcbricitantem  invifere  ,  neque  principium 
paroxyfmi  febrilisj  fedquod  primum  eft  tempus 
totius  raorbi ,  prcecedens  augmentum ,  aut  hoc 
ipfum  initium  St  augmentum  fimul ,  de  quo  intel- 
lexitHippocrates//£.  u,apkor.  xxix,  quando  in- 
quit :  In  principio fi  quid videatur  movendum ,  move ; 
cum  vero  confiflunt  ac  vigent ,  meliiu  ejl  quietem  adhi- 
bere.  Hic  enim  Hippocrates  morborum  tempora , 
quse  fex  alias  Galenus  recenfuit  libro  proprio ,  tria 
tantum  videtur  complexus ,  principium  ,  ftatura 
feu  vigorem ,  &  declinationem  quam  adjungo  ex 
prxdidtorum  temporum  relatione.  De  hoc  ulti- 
mo  non  facit  mentionera  Hippocrates ,  qnia  in  eo 
non  adhibebantur  remedia. 

Cceterum  hiC  notandura ,  tempus  fectionii  ven* 
illud  effe  melius ,  quod  vicinim  cfi  proprie  diclo  principio 
febru  ,  quam  augmcnto  :  neque  mqdo  in  venx  fe- 
ctione  brachii ,  fed  &  aliarum  evacuationum  ,  Sc 
prxcipue  purgationis  eligendum :  quia  tunc  hifce 
remediis  putredini  incipienti  felicius  refiftatur ,  vi- 
refque  ad  validas  evacuationes  fufficiant.  Raro  ta- 
men  vocantur  in  principio  hujus  febris  Medici : 
quia  id  occultatur  ,  prasfertim  cura  quotidiana 
prius  quam  tertiana  hominem  adoriatur :  vel  quia 
a?gri  plerunque  initio  Medicorum  auxilia  recu- 
fant ,  raaxime  quando  Ievi  quadam  laffitudine  fe 
oppreffos  fentiant,  aut  aliqua  levi  febricula  fine 
ullis  gravibus  accideutibus  laborare ,  fperantes  fic 
omne  malura  fponte  fine  ope  Medicorum  abitu- 
rum.  Vude  poftmodum  alius  non  levis  error  cora- 
mitti  in  prognoftico  folet,  nempe  quod  nos  Iate- 
ant  veri  dies  decretorii  &  judicatorii ,  &interci- 
dentes  aliquotiens  pro  criticis  &  judicatoriis  ha- 
beantur ,  atque  fic  ea  figna  ,  quse  in  hifce  contiu- 
gunt ,  bona  pro  raalis ,  &  mala  pro  bonis  cenfean- 
tur.  Vt  plurimum  tamen  in  omni  Semitertiana  pri- 
rai  &  fecundi  ordinis  Galeni ,  &  rainori  Agathini 
foleo  initiura  ftatuere  &  primum  morbi  diera,  non 

quo 


\ 


ds  Febre  Semitertiana ,  Lib .  1 1 1 .  3  j 

quo^ger  decumbere  incccperit ,  fed  quo  rigore  vel  cruris  efTet  cxtrahenda  ,  evacuetur)  &acor* 

aut  horrore  vel  irigore  ca_pit  manirlfte  moleltari !  dc  ad  remotiorcs  partes ,  nempc  crura  detrahens* 

in  magnaHeniitntxa  ltatim  quum  decumhere  in-  Quapropter  cum  in  pcttilcnti  &  maligna  fehrc 

cocpit.  Nam  m  hac  vires  llico  prxfcrtiin  ammales  per  hoc  rcmedium  non  fit  metuenda  ul!a  vitaliunl 

prolternuntur  ,  lta  ut  a?ger  recta  incedere  vix  &  naturaltum  fjcultatum  labcfadatio ,  multis  rao* 

queat.  Quapropter  primo  dic  vens  fectio  inlti-  dis  praefero  id  venae  fe<Stioni.  Sed  in  bcnigna  Se^ 

tuendaeft ,  aut  laltcm  iis  diebus  ,  qui  huic  funt  mitertiana  vena;  fectiouem  prxfcro  fcarificattoni- 

propiores:  ea  hora ,  qua  vcl  plurimum  remifla  elt  bus  crurum  in  adultts ,  in  quibus  adeit  indicatio 

febris  velintermiiit ,  litquc  ad  minusquinque  aut  fanguinera  evacuandi ,  quia  m  hac  ctiamfi  fpiritus 

fex  paroxyimis  ante  novum  paroxyfmt  inlultum  ,  vitalis  errluat ,  non  tantus  elt  mctus ,  neviresde- 

quo  die  quotidiana  fola  affligit  atque  rcmilit.  In  bilitentur  ,  cum  tales  initio  morbi  a  bcnignion  fe- 

Semitertiana  benigna  fexto  die  ,  quo  lumus  in  au-  bre  refarciri  non  prohibcatur.  In  pueris  Arabes  & 

gmento  fecarc  vcnam  in  brachio  poflimus ;  in  ma-  /Fgyptii  Medici  acuto  morbo  oppreflis  crura  fca- 

ligna  ultra  quartum  fecarc  vix  audeo ;  in  peif  ilen-  rificant  pro  vence  fedtione  ,  vcl  languinis  evacua- 

titertium  tranlire  non  fino.  Nam  in  pefte ,  qui  tione  per  cucurbitulas  cum  fcarificatione  dorfo 

poft  primum  dicm  fccant  venam  ,  fi  non  aliquod  adhibitas.  Facicnda  autem  eft  lcarificatio  non 

grave  ivmptomavel  morbus,  ut  carbunculus  ap-  -aXr,ylw,  ut  vulgus  Chirurgorum  hoc  tempo- 

pareat ,  vel  bubo  fub  axillis  vel  inguine  ,  vel  paro-  re  afluevit ,  ld  eft  ,  percutiendo  aut  pcrtundendo , 

tis ;  raro  fecatur  vena  feliciter  in  brachio  ieu  pede.  fed  ut  vult  Apollonius  x*"a  w*fftk  ,  id  eft  ,  trahen- 

do  ,  utminusiic,  vel  nil  fere  doleat.  Qupd  fieri 

C    A   P.     VI.  confuevit  icalpello  pedtorali ,  vel  cultro  utrinquc 

TkScanficatiombuSy  Cucurbitulis  ,  hicTimibus.  aciem  hf™*c>  vclnovaculaquautunturtonfo- 

res  ad  radendos  capillos. 

SCarificationes  in  cruribus  &  dorfo  fa&se  Io-      Locu>  autcm  fcarificationum  cruris  duplexeft  ,  ^mJ^f' 
cum  obtinent  ven*e  feclionis  in  adultis ,  in  iis  furse  fcilicet  &  malleoli.  Galenus  per  crurum  fca-  mmdfl^ 
neirpe ,  in  quibus  hanc  adhibere  non  poflinnus  ;  rificarionem  eam  ,  quse  eft  malleolorum  ,  videtur 
propter  cetatem  ,  ut  eft  puerilis ,  fenilis ;  fcxum ,  ut  accipere,  vel  faltem  alteri  prxtulifle.  Hunc  locura 
muliebris ;  tempus  morbi ,  ut  quando  vocati  fu-  eriam  /Egvptii  eligunt ,  ut  eft  apud  Profperum  AU 
mus  m  augrnento  &  non  procul  a  vigore  ;  morem  pinum  Itiro  de  Medicina  Aegjptiorum. 
&  naturara  tebris,  ut  quando  malignaeft  aut  pe-      Tempus  autem  hujus  remedii  ,  etiamfi  quod  Ttmp».. 
ftilens;  vires  denique  debiles.  Qutbus  jam  initio  principio  morbi  eft ,  vicinius  fit  eligendum  (utin 
lec>  a  vcna  ruit  &  circa  augmenti  finera  vel  rae-  venas  fe&ione  )  tamen  &  in  augracnto  ,  cura  ca- 
dmm  ,  5r  fp?s  eft  materiam  ad  cutim  corporis  tra-  pitis  morbi  acuti  fuperveniunt ,  dolores ,  vigilia: , 
Ct  .•  -.  ii  1 ,  Scarificationes  erunt  fru&uofa: ,  educ-tis  phrenitides ,  furditates ,  aurium  dolores,  vel  etiara 
quatnor  ,  quinque  vel  fex  unciis  fanguinis  per  ad-  pcticulas  jam  apparent ,  tutius  adhibentur ,  viribus 
hibitaspoftfcarificationescucurbitulas.  Inpueris,  mediocribus ,  quam  vens  fedio.  Scarificationes 
omifla  venac  fedione  ,  in  principio  morhi  hoc  re-  tres  vel  quatuor  arquidiftantes  funt  facicndse  & 
medium  convenit.  Si  Scanficationes  paulo  pro-  profundse  ,  ut  cutim  penetrent ,  fecundura  longi- 
fbndiores  fmt ,  quamnunceft  coramunis  ufus  in  tudinera.  Aqux  deinde  caltda;  imponendum  eft 
Germania  ,  tum  fingulare  hoc  effe  remcdium  ex-  crus  fcarificatum,  ut  optime  &  fine  dolore  faDguis 
pertusfum.  Quippe  cum  per  ld  majora  vala ,  ve-  evacuetur  fiue  cucurbitulis» 
na  fcihcet  cava  $c  arteria  raagna  evacuentur  per      Cucurbitulse  quoque  fine  fcarificatione  &  cum 
vafa ,  qua;  ab  hifce  oriuntur  ,  intercoftalia  di&a ,   eadcm ,  utiliter  adhibentur  revulfionis  &  deriva- 
quorum  rami  re&a  ad  fpinse  dorfi  latera  tranfeun-  tionis  graria ,  cruribus  circa  malleolos  &  furas,  fe- 
tes  fub  cute  dorfi  difperguntur.  Galenus  Iibro  de  mori  &  fcapulis  &  brachiis ,  &  ventri,  pro  diverfi- 
Cucurbitulis  &  Scanfic^tione , dum peftuenttavehe-  tate  fymptomatum  &  fpecie  Semitcrtianas.  Con- 
mens  Afiam  invaJIJJet ,  multofiue  perdtdtjjet ,  meque  ,  ferunt  enim  magis  in  febre  maligna  ,  in  qua  dolo- 
ait ,  etum  nmhm  atugtjjct ,  Jecunda  morbt  dte  remtfio-  res  dorli  comparent  lnfignes  aut  peticula: ,  m  dor- 
ne  febris  facla  crm  Jcanjicavi ,  dujfiue  fere Jangutms  fo  &  cruribus  adhibitas ;  &  quibus  adeft  catapho- 
tibras  dctnxt ,  hacqne  de  cauf  pencufum  evttavu  Ita-  ra  ,  vel  lethargus ,  vel  apople  xia,  phrenins,  dolor- 
que  hunc  &  ego  fecutus  iifdem  Scarificationibus  que  capitis  ingens ,  quam  brachus. 
crunbus  adhibitis  feliciflime  uti  inupio  ,  in  mali-      Sanguifugas  in  pueris  nonnulli  folent  adhibere 
cna  Seraitertiana  j  neque  modo  in  adultis ,  fed  et-  venis  cubitorum  pro  veoae  fedione  ,  &  venis  lcda- 
iam  in  pueris ,  nec  in  viris  tantum,  fed  &  in  mulie-  ltbus  in  adultis  poft  univerfalem  evacuationera 
ribus,  prxfertim  quibus  per  aetatem  &  morbos  totius  corporis  per  fanguinis  miflionem  &  pur- 
menfes  non  fluunt  amplius,  autnonineacopia ,  gationem,  quas&egoin  ns,  qui  harmorrhoidas 
quaconvenit.  Laudoque  hoc  pramdii  genus ,  ve-  habent  aut  venas  hazmorrhoidales  admodumla- 
nsefedioniprsponens,  quod  capitis  morbis  val-  tas,  approbo  :  in  alns  omntbusnon  probo,  quta 
deacutis,  Semitertianamalignalaborantes,  mo-  etiamfi  poft  cafumjam  fangutnc  rcpletarum  ian- 
leftenmr;  &  dolor  dorfi  plunmum  ab  eo  remitta-  guiiugarum  ,  cucurbituhs  ianguinem  evacuare 
tur  •  fenfibiliter  ea ,  qu*  in  magna  vena  &  arteria  queamus ,  aut  vapore  aquae  caltdx  ad  notabilera 
continentur  evacuant  ( iine  manifcfta  &  effatu  di-  quantitatem  educere  ,  ca  non  evacuct  venas  ma- 
gnaaliquafpirituumvitaliumeffufione,  etiamfiin  jores,  fed  minores  tantum. 
majori  quantitate ,  quam  fi  ex  vena  aliqua  brachii 

E   2  C    A  P. 


3  6  Adriani  Spigelii 

agitatione  corporis  humores  peccantcs  ex  primis 
C   A   P.     VII.  vjjs  expurgant ,  non  inultum  commovcntes  fan- 

De  Purvatione  guinem  &  humores  in  venis  aut  habitu  corporis 

*  confiftentes ,  non  ad  amufTim  oblervatis  Hippo- 

PVrgationes  initio  hujus  febris  quae  bilem  &  pi-  cratis  regulis  fecamus  venam  in  hoc  morbo  ,  ut  in 
tuitam  purgent  neceiTarias  effe,  ncmo  amplius  aliis  febnbus ,  &  pra;bemus  purgans  medicamcn- 
in  dubium  revocare  debet ,  etiamfi  tunc  temporis  tum  ( quod  qui  volunt  fcrvare doCtriuam  vctci  um 
cruda  fint  omnia ,  &  fcripferit  Hippocrates lib.  1 1 ,  redtius  leniens  appellant , )  in  peratutis  &  acutis 
aphor.  xxn,  concocla  ejfe  medtcanda ,  noncruda.  Re-  morbis  etiam  m  augmento  ,  hoc  elt ,  etiam  poft 
fert  enim  plurimum  fcire  quales  tcmpore  Hippo-  quartam  vcl  feptimam  tutifTime.  Et  ego  tcltari 
cratis  fint  inftitutas  purgationes,  &  quales  hoc  pofTum  me  animadvertifTe  in  remediis  lufcc  pur- 
tempore  inftituantur,  tum  qualibus  inhac  febre  gantibus,  multis  fymptomata  &  morbosacutos 
utendum  effe  ducam.  Veteres  enim  ,  prsefertim  me  prascavifTe  ,  nec  uilo  modo  interturbatam  cn- 
tempore  Hippocratis ,  validiflimis  utcbantur  ,  ut ;  fim  ,  etiamfi  die  decretorio  porrigerentnr  &  repe- 
helleboro  ,  colocynthide ,  grano  gnidto ,  Jcammonto,  elate-  titis  vicibus  ante  vigorem  morbi  ,  imo  ctiam  m  vi- 
rio,  quod  Cuidise  fcholae  fe&atores  ufurpabant.  gore  vice  clyfteris  inmodicaquantitatc  fundta  fu- 
Galcnus  enim  in  exegefi  vocum  Hippocratica-  lffe.  Longcque  tutius  arbitror  nos  iis  uti  in  omni 
rum  >  elaterium  exponit  medicamentum  non  fo-  Semitertiana  ,  quam  aliquo  vcterum  valido  medi- 
lum  ex  agrefti  cucumere  fa&um ,  fed  etiam  omne  camento  omiffa  venae  fcCtione  ,  aut  hac  prasmifTa, 
quod  deorfum  per  ventrem  purgat.  His  igitur  &  &  omiffo  pharmaco  ,  quod  illi  tenuius  2egros  nu- 
fimilibus  valide  purgantibus,  fed  peculiari  &  obfo-  triebant ,  &  ideo  vires  a  validis  his  ambobus  eva- 
leto  quodam  modo  permixtis  &  exhibitis  uteban-  cuantibus  citius  languefcentes  hoc  fuftentarc  non 
tur  ,  quae  etiamfi  in  parva  quantitate  dabantur  ,  potcrant,  nos  vero  paulo  plcnius.  Quidquid  enim 
corpus  nihilominus  commovebant ,  &  a  conco-  a  cibis  ingcftis  cxcremcnti  in  tenuibus  inteftinis 
clione  naturam  avocabant ,  quod  cx  crudioribus  quotidie  colligitur  ,  aut  a  majoribus  vafis  ad  pri- 
urinis ,  quae  poftero  die  mingcbantur  ,  ex  alvi  ex-  mam  rcgionem  depcllitur  &  inde  ad  inteftina  ,  in 
crementis  durionbus  fubfequcntibus  faciJe  ani-  futuram  obftrudtionem ,  id  evacuamus  tutiffime 
madvertebant.  pcrea,  quxjam  reccnluimus ,  five  illa  fit  conco- 

Quare  rccte  fcripfit  Hippocratcs//£.  i,  /fphor.  da  (  nam  etiam  in  raorbi  principio  aliquid  de  pu- 
xxiv  :  In  aiutis  afjecltbm  raro  ettam  in  principiis  me-  trcfacla  jarn  materia  concoquitur  ,  quod  ad  has 
dicamentis  pnrganttbu*  uttoportcre  ,  atqttc  hoc  agere  dt-  partes  folet  plcrunque  dcponi ,  etiamfi  plusputre- 
ligentt prtws  facla pr.emedttatione.  Si  enim  materiam  fcat  quam  concoquatur )  five  cruda  matcna  &  in 
ftbrilcm  turgere  obfervabant ,  hoc  cft  ,  pctulanti  parvis  vifccrum  vafis  &  vcl  extra  vafa  majora  rai- 
quodam  veluti  motu  huc  vel iIIuc  concitari ,  ti-  noraquc confiftat. Fithasc  cum  multa pituita aca- 
mentesne  adaliquampartcm  principem  rueret,  pitc  deftillans  per  ocfophagum ,  interuam  intefti- 
eam  ilico  purgabant  line  mora ,  fi  talis  erat  mor-  norum  tunicam  obcruftat ,  &  lic  obftrudtiones  vi- 
bus ,  qui  feptimo  die  fuam  hiftoriam  cfiet  abfolu-  fcerum  dolorefque  colicos  &  alios  morbos  parit. 
Quando  pttr-  turus.  Vnde  libro  quarto  apud  Hippocratcm  cx-  Et  cum  multa  quoque  bilis  a  vi£tu  parco  pravo- 
TJd&itXhl'  tat  aphorifmus  dccimus  talis :  Vharrnacttm  purgans  que  ab  omni  corporis  parte  ad  jecur,  licnem  .Sc 
prA)erc  oportet  in  valde  acutis  eadem  ipfi  clie ,  Ji  tttrget.  mefenterium  ,  inde  fi  via2  fint  patulae  ad  ventricu- 
Tardare  emm  in  ta/tbtfs  malum.  At  in  iis  morbis ,  qui  lum  ,  inteftina  tum  tenuia  tura  colon  defertur. 
fimpliciter  acuti  funt ,  ante  quartura  diera  ,  quan-  Vfus  quotidianus  me  docuit  rhabarbarum ,  fcnam , 
do  decimo  quarto  aut  undecimo  crifiseft  expe-  agaricum  atque  aloenfocotorinam  initio  omnis  hujus 
clanda ,  dandum  purgans ;  fi  vigeiimo  aut  decimo  febris  datam  plunmum  profuifie ,  caftigata  refri- 
feptimo  ,  etiam  poft  quartum  ,  nempe  quinto  vel  gerantibus  &  vifccra  deobftruentibus  commifta , 
fexto.  Igitur  cum  Semitertiana  peracuta  futura  utcichorio ,gramine  ,foncho  ,borragtnc ,hieracio,chon- 
fit ,  quas  raro  obfcrvatur  alio  quam  peftis  tempore  drtlla  ,  endtzta  ,fero  caprino ,  hordei  dccocio ,  additis  car 
aut  cura  eam  morbus  aliquis  peracutus  ab  initio  ptllo  vencris ,  cufcuta  ,  agrtmonia ,  bctonica 'mpitnitofa 
concomitetur ,  non  dandum  erit  medicamcntum  magis  Semitertiana.  Sed  &  fcordtum  in  ea,  quas  ma- 
purgans  fecundum  dodtrinam  Hippocratis,  nifi  lignitatis  Scpeftis  aliquod  prasludium  prsemonftra- 
eodcmipfoautfaltemadfummum  fecundo  die ,  baut,  addebam ,  &  carduum  benedtclum  &  ebur  : 
cumveroacuta&decimoquartofitterrainatura,  quauquam  &  ha:c  ipfa  medicamenta  purgantia 
nunquam  prarterito  quarto  dabitur ,  nec  poft  fex-  per  fe  putredini  magnopere  refiftant  &  peftilenti 
tum  vel  feptiraum  fi  vigefimo.  quoque  Iui. 

Sed  &  illud  quoque  adjuneendum,  veteres  iftos  Rufticos ,  qui  altos  Moravia:  montes  incolunt ,  vblr  °P,mui 
nunquam  vense  lectionem inftituilTe,  aut  pcrquam  vidi  in  hac  febre  &:  in  quotidiana  tertianaque  du-  riun. 
raro  in  talibus  morbis  ('quodtamraagnisevacua-  plicinonalio  fibi  remedio  mederi  quam  agarico , 
tionibus  vires  segrorum  raro  pares  invenirent )  fo-  quod  inter  venenorum antidota  ponit  Diofcorides 
lo  clyftere  contenti.  Sed  noftro  feculo  multura  ab  &  apud  eos  copiofe  provenit  in  trunco  laricis  ar- 
eorum  curandi  modo  jure  optimo  difceflimus.  bons  altiflimas ,  &  optimae  notse.  Nam  Aloravia 
Nam  poftquam  blandiora  pharmaca  a  pofteriori-  Sarmatiae  vicina  eft  ,  in  cujus  regione  qua:  Agaria 
bus  Grascis  &  Arabum  fchola  in  medicinam  inve-  dicitur  &  quafi  fub  eodem  climate  ( fi  fides  vete- 
£ta  funt ,  ut  cafU ,  mcl rofatum  folutivum  ,Jjrupm  ex  ribus  Geographis  habenda  eft  )  quo  Moravia  fita 
infufione  florum  vtolarum  ejr  rofarum,  manna,folia  fena,  eft ,  optimum  nafci  fcribit  Diofcorides.  Mandunt 
rhabarbarum ,  agaricmin  parva  quantitate  ,  &  adhuc  autem  hoc  ibi ruftici ,  atque  inde  per  fe  unius  aut 
exIndiisnovaquotidieexportentur,qua2fineex-  alterius  drachmse  pondcre devorant.  Hascvolui 

hic  recen- 


37 


Agtiritum 
rumefjem 
fubftantia 
venenutn. 


Bolm 


de  Febre  Semitertiana ,  Lib.  III. 

hic  recenfere,  ne  mihi  contradicant  aut  irafcan-  apud  me  maximus  eft  ufus  in  hac  Scmitertiana: 
turamphusilli,  qui  agarico  in  fubftantia  dato  ti-  fpecie  proiis,  qui pilulas  malunt  &  caput  aeera- 
morem  Medicis  &  maxime  tirombus  incutere  fo-  vatum  fentiunt  ac  tuffiunt.  *  rbabarban  dtfh  foho- 
ient,  docentes  agancum  in  iubitantia  vencnum  rttm  fina  Alexandrtntvmdtum ,  a/ocs  SocotorwJ ,  a*a- 
dfe.  Nam  pcr  alvum  non  iubductam  tremorem  rici  trochtficati  cum  acjua  viu  anafiruvu/um  unumejr 
&  refolutioncm  induxiffe  ,  aliis  vero  fuffocatio-  medium  ,  ffica  wdtca  ,  fcbwnanthi.ma  granafix  ,  cum 
nem  pei  liibent.  Agaricum  fane  Aetius  pofuit  inter  aqua  vtu  fecundo  dcfli//.u.e.  //.,/  mafi  durwfiula ,  iu  ut 
ea,  quxhominiob  commoditatem  in  ufiim  vc-  *gre  in  ptiulas  formari  queat ;  qu.e  demde ex  mafifa  f$r* 
niunt,  aliqitandoveropericulainducunt.  Sed  dc  mat*t  olcocjtie  communi leviter  w  fupcrficie  oblitx ,  ut 
ngarico  malo  haec  intclligcnda  Jimt ,  nequaquam  foliaauri  adbarcre  pofitnt ,  deaurcntnr  &  in  vttro  lene 
de  agarico  bono  ,  quod  tantum  abeft  ut  inducat  obturato  fervcntur  adufum-,  dofis  eft  drachma  uua  , 
paralyfim  vcl  trcmorem ,  ut  potius  ea  mala  hoc  ex  qua  quinque  tantum  pilulas  conficcre  foleo. 
ipio  in  iubftantia  dato  fub  forma  pilularum  (  cor-  Vbi  jam  purgare  coeperint.vel  tranfaclis  tribus  h(H 
redto  tamen,  ne  ventriculum  fubverterct)  fcli-  ris  polt  earum  ailiimptionem  jufculum  cuhorco,  en- 
ciihmc  in  iis  locis  curaverim.  Sed  nunquam  utor  divia  ,  Soncbo  altcratum  do  fupcrbibcndum  ,  ut  fu- 
folo  agarico  &  in  fubttantia  in  Semitertiana  ,  ve-  fpe&us  earum  calor  refrenctur  ,  meliulquc  proce- 
rum  pcrmixto  cum  aliquo  prazdiclorum ,  maxime  datoperatio.  In  biliofiori  Semitcrtiana  fola  infb* 
vero  cum  fio/iisfien,e ,  &  fere  femper  in  diluto.  In  fione  foliorum  fen.e  utor  in  fero  caprmo  alteratocnm 
ea ,  quse  primi  ordinis  eft  atque  lecundi  Galcni  ta-  cichorea  ;  vel  (jrupo  rofuo  fioluttvo  ejr  mellis  rofiati  fo!u- 
li  forma  prad  cri bo.  tivi  ana  unchs  duabm ;  mann*  elecla  uncia  una,  cum  de- 

Rt  fioitorum  cichorei  ,fionchi ,  borraginis ,  capi//i  veneris,  coclo  f/orum  ejr  fruiluum ,  vel  tamarmdorum  w  fcro  ca- 
agrimoniJt  fngulorum  pugtl/um fcmis ;  radicum grami-  prwo.  Vel  conficio  bolum  ex  cafiiia  adjcdto  pnhere 
nts  drachmam  unam  :  pruna  damafcena  duo  :  uvarum  fio/iorum  fcn* ,  ejrflorum  violarum  cum  granis  cjuatuor 
pafifdarum  drachmas  duas.  BuIUant  in  aqtu  fiufifitcienti  ffkteindica.  In  omni  autcm  Semitcrtiana  pcltilcnti 
cjttantitate  ad  uncias  quatttor :  co/atune  infiunde pcr  no-  primo  die  aut  fecundo  purgandum  cum  antidotis, 
clem fioliorumficn* drachm.ts quatuor ,  agarici trochifcati  prout  funt  acutce.  Quod  fi  vero  acutiffima  fucrit , 
drachmam  unam  ,  vcl  fcrupulos quatuor ,  florum  cordi-  omiflb  purgante  &  quali  neglecta  Scmitertiana  , 
alium pitgillum  unum ;  expreflioni  adde  mann<e  eleila  un-  ftatim  pcftilens  qualitas  cum  fudoriferis  antidotis 
ciam  unam  ,  vel fyrupi  aut  mellts  rofiti  fiolutivi  uncias  expugnanda:  deinde  purgandum. 
dtias  vel unam ,  pro  pituitse  bilifve  abundantia.  Da 


turhaxpotio  (quse  non  excedere  debet  uncias 
tres  aut  ad  fummum  quatuor )  in  die  minoris  affli- 
d;ionis  fummo  mane  vel  quatuor  horis  ante  pran- 
dium  in  declinatione  febris  quotidianse.  Additur 


C   A   P.  VIII. 

T)e pubere  Comitis  de  Hatypick ;  iff  Antimo- 
nio  prtparato. 


Pilul*; 


huic  manna  ,  vel  fijrupus  rofiatm fiolutivm ,  ut  non  diu  T  Nvexit  nuperrime  iu  medicinam  chymicorum 

(quemadmodum  ahas  folet,)  medicamentum  in  1  fcholapulveresduos  purgantes ,  quorum  alte- 

ventre  commoretur.  Hoc  poft  vense  fediionem  rumappellantpuIveremComitisdeHarwick,  al- 

porrigo  femel ,  &  repeto  paucis  interpofitis  die-  terum  vero  antimonium  prseparatum. 

bus  in  benigna  Semitertiana  ,  antequam  ad  vigo-  Gomitis  pradicti  pulvis  componitur  ex  optimi 

remperveniatfebrisveladfummumaugmentum.  ficammomi  crafitufiu/t  triti ,  &  fiuper  chartam  bibulam  w*! 

In  maligna  femel  tantum  porrigo  ,  addin- iis  quae  tenuiter  ejr  /equaliter  expanfi  &  liquati  pcr  fiuffumi- 

fuperius  commemoravimus.  Inpeftileiiu,  finon  gium  faclum  cum  fulfure  tgmtis  carbontbtts  injeclo ,  ca- 

primo  ftatim  die  autfecundo  pro  fymptomatum  vendo  necomburatur,drachmis  novem  &  aniimomi  dtu- 

vehementia  permixta  portione  antidoti  noftri,  vel  btts ,  nitri  ad albedinem  calcw.iti  drafbmisfex ,  cremoris 

tberiaca^velmithridaticjconfieflioniSyVeldiafiordioFra-  tartari,  qtiem  crifla/iwum  appellant ,  drachmis  tribw. 

caftorei,  ab  eo  abftineo  ufque  dum  evicl:a  fuerit  VariaturabhifceMedicischymicis  horum  ingre- 

magnaexpartepeftilensluesin  minoriquantitate,  dientium  medicamentorum  proportio  ,  pro  hu- 

&  pro  virium  robore.  Quodfibolum  petat  loco  morum  &  temperamentorum  varietate.  Quibus 

potionis.  Ty-pulp&prtmorum damafienorum  unciam fiemis,  enim  plus  bilis  ineft  in  corpore ,  plus  induot  (cam- 

pulveris  foliorum  fienx  drachmam  unam  ,  agarici  trochi-  monii  j  quibus  vero  plus  mclancholix  &  pituita; , 

ficati  drachmam femis ,  crocigrana  duo ,  (fic&wdidegra-  plus  antimonii  8c  cremoris  tartari. 

na  tria ,  mann*  elecla  drachmas  duas ;  ( agaricus  trochi-  Adultis  dantur  ab  o<5to  vel  decem  granis  fcam- 

ficatus  prseparari  debet  cum  aqua  vitse,  ut  poftea  monii  ufque  ad  ociodecim  &  viginti  grana,  pro 

docebimus )  adde  fcrupulum  unum  tberiacx  vel mithri-  virium  robore ;  anrimonii  prazparati  modo  pra:di- 

datit ,  vel  alterius  antidoti  tempore  peftis :  aut  lo-  clo  ,  a  granis  fex  ufque  ad  quatuordccim  vcl  lex- 

co  hujus,  dxacatholtcon  uncia  prasfcribatur,  cui  adde  decim  ,  cremoris  tartari  a  granis  duobus  ufque  ad 

noftrseantidotus,  aut  ffecierum  de hyacintho  vjonio-  fex  &:  ultra.  Datur  hic  pulvis  initio  paroxyimo-  t« 

nem ,  nempe  drachmam  dimidiam  aut  duos  fcru-  rum  femel,  bis,  ter  &  fa?pius,  donec  tebris  definat,  ■ 

pulos.  Quod  fi  fpuria:  Semitertiana:  ruerint ,  qua:  in  omni  itatc  ,  anni  tempore  ,  fexu ,  gravidis,  mo-  ' 

ad  pra3dida  genera  reducuntur,  in  pituitofiore  leftatis  vomitu  ,  &  alvi  Huxu  crudaque  matcriaex- , 

dare  {o\zo floris cafuunciam  unam ,  cumdracbmauna  iftente ,  pra:greiTa  vel  penitus  omiifa  vena:  iedio-  , 

jpecierumhieneflmpticisinbolozuthiersfimplicisdracb-  ue.  Facile  alfnmitur  &:  finc  naulca  ,  &:citamtu- 

mam  unam  &  mediam  cum fijrupo  rofiato  velmelle  rofato  taraque  curationera  peragcre  hiitoriis  eorum  ,  qui 

foluiivo  factis  bolis,  fuper  quos  £Cger  bibat  cya-  quotidiana  ,  tertiana  &  vera  &  notha  ,  ncc  noq  & 

thura  aquce  frigida:,  vel fieri  caprini  libramunam  poft  febribus  continuis  laborarunt ,  ab  internis  inflam- 

horam ab  affumpto  bolo.  Pilula3nobiles,quarum  mationibus ,  plunbusdocucrunt.  Hocremedium 

r  E    3  vxego 


Pulvu  Comi- 
tu  de  Har- 


E-in  dtfu. 


38 


Adriani  Spigelii 


&ego  quoquehis  de  caufis  in  Semitertiana  ex- 
pertus  fum,  quantum  valeat;  nam  praeterquam 
quod  fine  moleftia  fumitur ,  fcammoniumque  pro 
bafi  habeat ,  medicamentum  etfi  calefaciens  & 
propterea  inflammans  ac  mordicans ,  incidens  ta- 
men,  detergens,  aperiens,  difcutiens,  bilemque  & 
pituitam  expurgans. 
viresfcam-  Idcirco  ingreditur  pleraque  purgantia  ,  quibns 
mma.  Alexander  Trallianus  familiariter  ufus  eft  ad  fe- 
bres  intermittentes  variis  rebus  permixtum  ,  ut  in 
rhodomelite  purgante ,  quo  utitur  cum  agarico  in  ter- 
tianis  &  quartanis  fpuriis ,  &  fine  agarico  in  legiti- 
mis  iifdera  febribus ;  praeterea  in  halatio  mcdicamen- 
to ,  quo  utitur  in  quotidianis.  Praeparat  quoque 
medicamentum  ex  malis  cydoneis  affatu  fcrmentoqnc 
oblitis  cum  fcammonio  pro  febribus  quartanis ,  quae 
a  bile  excitantur ,  etiam  in  iis  qui  generofam  pur- 
gationera  ferre  nequeunt,  ut  pueris  &  raulieribus. 
W;/r,-,  Nitrum  praeterea  cum  antimonio  calcinato  permix- 

tum  eft ,  propter  fummam  attenuandi ,  difcutien- 
di,  dctergendi  ac  refiftendi  putredini  humorum  in 
primis  viis  facultatem ,  &  quia  non  mediocriter 
etiam  obftru&ionibusfuccurrit,  &  calorem  fcam- 
monii  plurimum  obtundit.  Vt  propter  hanc  cau- 
fam  multis  chymicorum  vifum  fuerit,  nitrum  re- 
frigerandi  vi  pollere  ,  cum  interius  etiara  per  os 
deturfebre  ardente  correptis ,  praeterea  applice- 
tur  externis  inflammationibus ,  quas  aliquando  ni- 
K  tri  decocto  cum  quibufdara  aliis  ,  maximas  vigin- 
tiquatuor  horarum  fpacio  fublatas  me  vidifle  mc- 
mini. 

jinnmonH  \^dntimonium  autem  calcinatum  non  propter  com- 
cdnnnu,  buftionem  ,  veneficam  vim  ciendi  vomitum  folum 
perdidit,  fed  etiam  ob  fcammonium  &  cremorem 
tartari.  Nam  meminime  ante  annos  octodecim, 
cum  arcanis  perfcrutandisdefiderioflagrarem,  af- 
fumpfifle  ,  facta  prius  exploratione  a  granis  paucis 
•  &  afcendendo  ad  plura ,  antimonii  crudi  grana  vi- 
'  gintiocto  cum  drachmis  duabus  mannaeele&ae , 
duodecim  fedes  vehementes  habuifle  biliofas  & 
atrabilares  non  mediocriter  ventriculo  labefa&a- 
to ,  abfque  eo  quod  ullam  naufeam  vel  proclivita- 
tem  ad  vomitum  perceperim.Hoc  itaque  medica- 
mentum  datur  initio  febrium  &  in  augmento  ,  at- 
que  in  ftatu  in  periodicis  paulo  ante  paroxyfmura. 
In  Semitertianis  id  ita  fum  expertus  duobus  uno 
eodemque  tempore  fimul  ea  oppreflis ,  quo  anno 
epidemicae  florebant.  Dedi  alteri  quidem  medi- 
camentum  Comitis ,  alteri  vero  aliud  ex  blande 
purgantibus  fupra  defcriptis :  atque  animadverti 
Semitertianas  nihilominus  recidivantes  &ejufdem 
crifeos  utramque  octuagefimo  die  fuifle ,  nempe 
facta  conco&ione ,  alteri  quidem  ,  cui  datum  erat 
medicamentum  Comitis ,  fupervenifle  fluxum  al- 
vi  blandum  poft  fudores  &  urinas  copiofas  antea 
excretas ;  alteri  vero,factis  eodem  quo  alteri  tem- 
pore  paroxyfmis,  dolore  colico,quem  eodem  pul- 
vere  quam  breviflimo  tempore  fuftulimus.  Ex 
quo  deinceps ,  ut  in  aliis  quoque  febribus  didici 
tutius  efle  methodo  a  me  praefcripta  curationem 
peragere  expectata  crifi  &  concoctione  materiae 
morbificas ,  quam  validioribus  medicamentis  cor- 
pus  commovere ,  quod  etfi  in  intermittentibus  fe- 
bribus  bonum  fit  remedium ,  &  in  aliis  quibufdam 


M 


morbis  a  me  valde  probatum,  in  fcbre  tamcn  con- 
tinua  fi  indicia  fpectemus  facilis  tolerantiae ,  fufpe- 
ctum  efle  debeat ,  quod  concoctionem  matenae 
perturbet  potius ,  quam juvet. 

Quod  fi  initiofebris  turgeant  humorcs.hoceft,  c<m 
huc  &  uluc  rerantur,  ruriole  mmantes  aliquod  gra-  zv,d^uM,d 
ve  malum ,  ut  epilepfiam  ,  apoplexiam ,  dolores  ^JJj£ 
colicos,phrenitidem,dolores  de  uno  loco  ferantur 
ad  alterum  veluti  ad  os  ventriculi  5c  mteftina  aut  i 
articulos,  laudo  hunc  pulverem  pra:  cseteris  mcdi-  < 
camentis ,  ut  ftatim  detur  fine  ulla  humorum  pra:- 
paratione ,  vel  expe&atis  fignis  concoctionis.  Et 
quanquara  in  exhibitione  hujus  mcdicamenti  ob- 
fervetur  tempus  paroxyfmi  initio  proximum ,  five 
fit  die  majoris  afrlictionis  live  minoris ,  hoc  tamcn 
nos  ab  ejus  ufu  perterrere  non  debet.  Multa  enim 
docet  ratio,  quae  expericntia  clarorum  virorum 
coarguit,cujusindicium  cum  valde  fitdiffkilepro- 
pter  morborum  varia  tempora  quae  fiunt  artis  & 
naturse  beneficio,  multa  opus  eft  diligentia,ne  nos 
in  experimentis  ifta  fallant.  Notavi  &  hoc,  multa  ' 
remediaquorum  vires  hactenus  fuerunt  recondi-  1 
tx  ,  pervertere  regulas  medion2e  veterum  ;  qua:  « 
tamen  firmae  funt  atque  folidae  in  iis,quae  a  veteri- 
bus  ufurpabantur.  Porrexi  hunc  pulverem  febri 
maligna  affedtis ,  quae  primis  diebus  fpuria  Semi- 
tertiana  videbatur  ,  &animadverti  malignitatem 
me  neque  cum  Comitis  pulvere  fuperare  potuifle, 
etiamfi  initio  morbi  dederam ,  nullis  neque  in  pul- 
fu  neque  in  urinis  malignitatis  fignis  apparentibus, 
praeterquara  dorfi  dolore. 

Tirones  igitur praclicos  monitos  <volo,  ut  vetcrum  prius  Admtntiii, 
medendi  normam  fequantur ,  deindc  ttbi  inhac fefe ali- 
quandtu  exercuerint ,  etiam  nova  remedia  &  qu*dam 
meltora  cum  fiducia  ujurpent.  Sufficit  prius  purgans 
aliquod  lene  medicamentum  &  venae  fectionem 
adhibere,  deinde  vi&u  conveniente  uti.  Hac  me- 
thodo  experti  evadent  in  eventis  morborum :  & 
hiftoriam  cujufque  affcdus  optime  fic  perdifcen- 
tes,  praecognofcentefque  cujufque  noviremedii 
veram  experientiam  melius  acquirent,  &occa- 
fionem  nancifcentur  bene  de  quaque  febre  prsedi- 
cendi :  quod  ab  iis  qui  funt  empirici  uti  prorfus 
negligitur,  fic  prorlus  nefcitur,  &calumniisac 
ignominiae  vulgi  fe  magis  obnoxios  reddunt. 

Qui  ad  Afros  noviflimis  temporibus  naviga- 
runt ,  narrant  in  Guineae  regno  empiricorum  chi- 
rurgorum  experimentis ,  qui  ex  Belgio  una  cum 
mercatorum  navibus  iftuc  appulerunt ,  certis  auni 
temporibus  febres  quafdam  graflari  tertianae  mo- 
do  invadentes  horridas ,  peracutas  plurimos  inco- 
las  ex  iis  raori  quarto ,  feptimo ,  nono ,  undecimo, 
decimoquarto ,  folo  ufu  vitri  antimonii  a  morte1' ' 
vindicatos  fuifle ,  flilicoquam  horrore  corripie- 
bantur,  antimonium  fic  praeparatum  porrigeretur. 
Sed  nec  hoc  remediura  confulo  ut  omnibus  fic  in- 
difcretim  adhibeatur.  Etenimquemadmodumin 
febribus  acutis  paulo  pleniore  vi&u  minus  pecca- 
tur ,  fic  etiam  in  hifce  febribus  paulo  leviori  me- 
dicamento  fecurior  medela  eft ,  quam  in  paulo 
validiori.  Ex  decem  enim  fufficit  novem  curaflc 
cum  ejufmodi  medicamentis ,  &  unum  praecipi- 
tafle  ad  perpetuam  Medici  &  Artis  ignominiam. 


C  A  P, 


de Fcbre Semitertmna }  Li b .  1 1 1 . 

c   A   p.     i  x  ctiones ,  fcd  &  majorcs  putrcdines ,  &difficilio- 

res  conco&iones  tum  ciborum  (vcntriculo,  cui 
De  Vomitoriis.  colon  annectitur  per  omcnti  portioncm ,  &  hib- 

Djacet ,  plurimum  refrigcrato  )  tum  ctiam  marcn.v 
E  ea  purgatioue  quas  flt pcr  vomitum ,  in  hac  febrilis  in  vaiis  putrcfaclac.  Incumbit  emm  vcntri- 
febre  itacenfeo.  In  benigna  aliquando  utili-  culus  vensc  cava:  j  ramolque  ab  arrcria  magna  fuf- 
fia^ur.      ter  inftitui ;  m  maligna ,  raro ;  in  peftilenti ,  nun-  cipil ,  ut  &  colon  intcftinum.  Prvpter  auam  ctmfitm 
quam.  Nara  in  pcfte  ventriculus  plcrunquc  debi-  w  ommfcbre  ,  tn  tjua  putrcdo  cfl  itt  vafis  majortbus ,  tmH 
lis  &  fpontaneis  vomitionibus  obnoxius  magis  ab   refrigerare  tantum hxc  vafi perc/yjieres ,  fcdctiam  ptttre 
iis  debili  tatur  ,  ut  fyncope  &"  animi  dcfcCtiones  dtm  corum  rejiflere ,  ej^  materiam  expur^are  potcriimt< 
a  vomitu  non  cclTeut  :  fcd  ab  eo  totius  corporis      Sint  autem  clyftercs  initio  purgantes  lcniter  ,  §&»  <'/A- 
vircs  pofternantur,  etiamfi  copiam  multorum  cor-  &  dctergentes  iis  diebus,  quibus  non  daturper  ru ****** 
ruptorum  humorumeducant.  Quia ab eo humo-  os medicamentumpurgans.  Dcindc paulatim au- 
resindies  magis  magifque  putrefcunt,  peftifero  €to  morbo  &  ad  vigorcm  acccdcntc  ,  minus  pur- 
veneno  intus  nihilominus  pcrmanentc.  Quapro-  gantes  ,  niagis  vero  emollicntcs  &  dctcrgcntes. 
pterinhisSemitertianisprudcntisMedicieft  ven-  In  minori  vel  Agathini  Scmitcrtiana  &  duabus 
triculum  jam  naufeautem  corroborare ,  ncquod  prioribus  primi  &  fecundi  ordinis  Galeni  minus 
dandum  eft  ad  expellendam  vim  peftifcram  ,  vo-  acutis ,  talis  clyfter  pra:fcnbatur :  «t  Joltorum  mal- 
mitu  ftatimquameft  afTumptum  rcjiciatur.  Ca>  vx  ,  mcrcttrialis  ,  parietari.e  ,  laclttcx  ,  chryfol.uhani  E»™*- 
terum  in  benignis  vomitoria  variare  debent  pro  (  vulgo  fpinachiam  vocant ,  &  atriplicem  hortcfl- 
fpecie  Semitertianae.  Nam  fn  primi  crdinis  Galeni  fem  hcrbarii ,  nobilc  remedium  ad  lumborum  do- 
&  Agathinifeu  minori  Semitertiana  aqua  tepida  Iores)  fiorum  chamxmclt  ,  mc/i/oti  ana  t MamPHktm 
vel  jus  carnis  non  falitum  cum  oxymelitepctcft  fcmis.  Radicum althex  ttnciam  mcdum  :  feminis  cymi- 
propinari.  m  ,  fientcu/t  (  fi  tormenta  adfint  ventris  )  Jingti- 

'omhcr:::m.      Dedi  aliquando  dccocliraphani  uncus  cjtiatttor  cttm  lortim  drachmam  tmam  :  cent.w.rei  minoris  pu^tllum 
oxymelttis  ttncta  una  ,  oiei  amygdalarum  du/cium  ttnciis  nnumaivarttm pajfu/arum  ttnctam  ttnam-,  Bulltant  in  aqtix 
duabm.  Interdum  in  iis  qui  facile  vomunt,  fola  communi  ad  libram  unam.  Co/.iturx  addc  mcllts  dt/pu- 
aqua  tepida  copiofe  haufta  fufficit :  vel  frigida ,  fi  rnati  ttncias  tres ,  elecittarti  lcmtivi  ttnciam  ttnam.  Mtfce 
valde  fiticulofusfit£ger  &  linguamaridamhabeat,  pro  clyj/cre  teptde  w.ictcndo.  Circa  vigorem  morbi 
ut  in  ea  quse  eft  tertii  ordinis.  In  ea  vero  ,  qua:  eft  elecltiartttm  lenittvum  dematur  x  &  ad  Jatur  major 
fecundi  ordinis  Semitertiana J/ores  vcl femtna gcnij/x  quantitas  mcllts  dtfpumatt ,  vel  ejus  loco Jacchart  ru- 
inptt/veremredttc/acumjtirevclmc/icratotepidopvx-  hei  ttncix  tres.  In  peracura  Semitcrtiana  &  admo-  Aiud  *dfe- 
bereoportet,  adultis  adrachmauna  &  media  ad  dum  biliofa:  *  Jurfurum  trttict  mampulum  ttnum  <£*  t>Ttmttr*t»- 
drachmas  duas  &  mediam.  Vel  accipere  drachmam  meditim ,  foliortim  lacittcx  ,  ctchorei,  maivx,  mcrcttrialis  f»m. 
fieminisgenijix ,  quas  quadrato  ftipite  aflurgit ,  &  ei  ana  Manipulum  tinum.  Bu//i.int  ad /tbram  unam.  Cola- 
addere  fex  vei  oclo  grana  radicum  hellebori  albt.  Datur  turx  adde  mellis  roftti foltitivi  uncias  qumqtte ,  olei  vio- 
ubuivomi-  cum  jttre fiaccharo  a/bo  dulcorato.  Caveretamen  opof-  lacei  uncias  tres ,  fialis  nitri drachmam  femis.  Ollifcepro 
Mvitmda.  tet  ^  onmj  voraitorio  in  iis ,  qui  naufeant  &  ad  clyjlere  tepide  injiciendo.  Circa  ftatum  folo  hydro- 
vomitum  inclinant ,  propter  dolores  colicos.  Ma-  meltte  venter  eft  eluendus  cum  oleo  ejrfi/e ,  ut  vete- 
gis  enim  ab  hoc  offenduntur  quam  juvantur ,  et-  res  in  omni  febre  continua  acuta  folebant ;  vel  dc- 
iamli  bilem  &  pituitam  vomant :  quod  inflamma-  coclofurfurum  ,  aut  juris  carnis ,  vel  hordei ,  cui  immi- 
tio  inteftinorum  aliquando  &  ventriculum  in  con-  fcentttr  olci  communis  cy  fuchari  nibei Jinguhrum  unctx 
fenfum  trahat,  fiatque  fic  a  vomitu ,rapta  ad  aliara  tres ,  f.ilis  commttnis  vcl nitri  drachma  mcdta. 
.  quoque  partem  biliofam  materia  eryfipelas  in  in-      Snpporttoriis  communibus  cx  me/le  coclo  ejr  fale  Siwfmm*. 
teriori  ventriculi  tunica  ,  quas  segrum  plerunque  torreficlts  hic  parum  prarftamus.  Hic  in  fuperve- 
occidit.  Ego  autem  rariflimc  vomitoriisufusfum,  nicntibus  Icthargicis  vel  epilepticis  affcdtionibus 
etiamfi  a?gri  precibus  aliquando  a  me  ea  extor-  ufusfurainiis ,  qui  clyfteres  nullo  modo  adraittc- 
quere  viderentur.  Quod  humores  qui  inprima  re  volucrunt ,  fuppofitono  fcquentisdefcriptionis. 
regione  oberrant ,  fere  fcmper  per  purgantia  pro-  Rt  Hterx fimpltcis  drachmam  unam ,  filts  qcmmx  fcruptt- 
polita  &  clyfteres  convenientes  fine  ulla  corporis  lum  ttnum  ,  mellts  quantum  f.ttts  cfl ,  jfant Juppojitoria 
commotione  ex  fuis  locis  extraxerim.  duo  filo  appenfo. 

gowfcw.      A  cibo  autem  dandum  erit  vomitorium  ,  quod  C   A   P  XI 

V„XJ"'    prseberi debet  modicum  ,  die majoris  affiidionis , 

nempe  quo  tertiana  intermittens  invadit,  &  ftatim  J)c  A/tcnmtibus  ,  Dcobftrnentibus  ,  Putrcdir.i 
initio  ejus  paroxyfmi.  Melius  enim  tunc  ,  quam  malionitati  retiflcntibus  intcrnis. 

aliis  temporibus ,  commoventur  humores  biliofi 

&  pituitofi,  &  minus  etiara  raolefta  tunc  fit  vo-  T  Ntcrea  dum  vacamus  ab  evacuantibus ,  &  ma- 
•  mitio.  1  xirae  a  purgationibus,  concodio  materia:fe- 

brilis  eft  expcdtanda  in  bcnignis  febribus :  qua: 
C    A   P.     X.  procuranda  adjuvandaque  eft  pcculiaribus  rcme- 

De  Chfmiu.  d,is  inzCT™  &  cxternis '  *ux  ahrTm  &  obftru" 

-J  cliiones  tollunt ,  putrcdiniquc  rcliltunt,  quanto- 

C^terumclyfteribusinhocmorboplurimum  pcrefieripoteft.  ...  :J 

fidendum.  Colum enim inteftinum  multa pi-      Et  quanquam  in  omni  fcbrc  rcfrigcrandum  hu-  "mc^hmft. 
tuita: copia  adimpletur ,  &  interiori  tunica obcru-  mcclandumquc  cffe  doccamur ,  in  hac  tamen fe-  ^.aSZ'- 
ftatur  -  ob  quam  non  modo  ^raves  fiunt  obftru-  bre  non  nifi  diligcntcr  cxaminata  ejus  fpccie  hoc  «f?«««-/i-» 

prxftandum.  n 


40  Adriani  Spigelii 

prsftandum.  Vbi  enim  pituitofa  fuerit,  modera-  geamus.  Aliquandofolojufculo  cuidrachma  una  «j;  ■< 
te refrigerantrbus  &  incidentibus ac  detergentibus  florum  chamomeh  pulveratt  tn(ptr(ajutt  ,  uius  lum  tru-  pmti , 
eftutendum.  Veteres  utebantur  oxyme/tte  diluto ,   tfuofe.  Nam  tefte  Galeno  flores  chamomeh  omnem 
quo&egoaliquandoutor,alteratotamcn«V^w,  febrem  tollunt  prxterqttam  eam  ,  qua  ab  inflammattone 
bctonica,  radice  petrofelmi.  Veldari  poteft  jufculum  ortitir ,  cui  tamen  non  parum  prodcfle  fcimus. 
alteratum  itfdcmhcrbts  addito  foncho ,  data  prius  ante      Miriores  Scmitcrtianas  &  quxdiuturnoe  vidc- 
potionem  mcia  una  fyrupi  acetofl ftmplicis ,  vel  oxyme-  bantur  ,  decoc/o  falft  partlU  &  radicts  chtna  ,  lmmi- 
titit  fimphcis ,  cui  interdum  aliquot  guttulas  optimi  nuto  paulatim  paroxyfmo  in  nobilioribus  perfonis 
accti  addo.  Si  non  fatis  acetofum  appareat  oxymel,  poft  purgationes  convenientcs  luftulimus.  *  radi-  Dewll4m 
ut  folet  apud  nonnullos  pharmacopolas ,  qui  ca-  cumchinxunciammedtam  ,  filfi pari/U  unctam  unam  ,  ff^f^ 
rcnt  bono  aceto  ex  optimo  vino  fado.  aput  Itbras  quatuor ;  bulltant  tn  vafe  dupiiciper  quatuor 

Potio.  yej  r.  a(jUje  carfai  bencdtcli ,  &  ckhorei ,  betonica  horas  lento  igne  addendo  inflne  radicum  dentis  leonis  un- 

fmgularum  unciamunam  &  mcdiam  ;  fyrupt  de  duabtu  ciam  mediam ,  aliquando  modtcum  carnis  addebam ,  & 
radicibtts  unciam  unam ;  olci  vitrioh  guttas  duas ,  vel  alternis  dicbus  novum  parabatur;  bibebatdeeo 
quantnm  fuffuit  ai  acorem.  Mifce.  Potiones  h*  non  de-  omni  tempore.  Dabam  hoc  deco&um  horauna 

Tctkntim d».  bent  excedere  uncias  quatttor.  Sed  fi  j ufcula  alterata  ante  paroxyfmum  ad  fudores  fine  violentia  provo- 
vel  deco&iones  herbarum  loco  aquarum  ftillati-  candos,  ftragulis  cooperto  a:gro. 

tiarum  porrigantur ,  debent  efle  herbis  potentia.      Potioad  Hemitritaeum  Plinii  Valeriani  recipit  JjjJ^ 
Nam  a  nimio  potu  humedatur  praeter  modum  Croci denarios duos ,  nardiduos ,  abflnthii pontici duos ,  i#.ht.u 
ventriculus  ,  impletur  caput ,  &  foporofi  affe&us,  cnuU  trts.  £>u&  omma  cribrabis  :  & cum  optts  fuerit , 
fi  adfuerint ,  graviores  evaduut ,  a?grius  a  vifce-  dabis  cochlear  dimidtum  cum  aqua  calida.  In  talibus 
rum  calore  diftribuitur  in  venas ,  ac  opus  fuum  in  igitur  perfiftendum ,  quoufque  totius  morbi  tem- 
pituitofam  materiam  excrcet.  In  horum  medica-  pus  apparuerit,  quod  vigorem  appellamus,  ad- 
mentorum  penuria  milites  in  Pannonia antidotum  jundtis  ctiam  externis  remediis  ejufdera  fcopi. 
circumferrejubebam, cujusdrachmamunamdif-  c  A  P  XII 

folutam  cum  modico  aceto  ejrcttm  decofii  cichorci  unctis 

tribus  velquatuor  porrigebam.  r)e  Extemis  rcmediis. 

AmiAotui       Antidoti  caftrenfis  a  me  vocati  hsec  eft  defcri- 

wtrilf"     pti°   *  cardui  bencdtcli ,  verbcnt ,  cichorei ,  pulegii ,  T  Econ  fomenta  atque  un&iones  &  cataplafma- 
betonic* ,  chamxdryos ,  me/ijjx ,  abfinthii ,  centaurei  mi-  I  ta  decernantur.  In  pituitofiori  Semitertiana ; 
noris flngulorum  manipulum  medtum.  Seminis  acetoft ,     fucci  ctchorei  hbram  unam  &  mediam ,  abflnthti  li-  Tomtmwn 
portulaca ,  vioU  purpurea ,  ana  drachmas  duas.  Semtnis  brammediam ,  aceti  rofati  uncias  duas.  CMifieprofo-  l*ta"t' 
cumini  ,fcentculi,  carvi,  ana  drachmam  unam.  Salis  ni-  mento  fpongiis  adhibendo. 

tripraparati fcrupulos  quatuor.  Corticum  mali  citrii  ex-      Vnguentum  fit  tale :    flecierum  aromatici  rofiti  vwjuntm, 
teriorum flavorum  exflccatorum  drachmam  mediam.  Fiat  drachmam  unam ;  olei  rofati  completi  novies  /oti  in  aqua 
omnium pu/vis ,  &  cum  melle  defpumato  in  forma  opiau  abftnthii  cum  modico  aceto  uncias  tres ,  cera  a/ba parum. 
Jiat  e/ecluarium.  Mifce  pro  linimento. 

Serum  caprinum  vel  alterius  animalis  depuratum ,      Cataplafma ,  recipit  aqtu  cichorei partem  unam ,  cat^ufm. 
vel  deftillatum  per  balneum  animadverti  hic  plu-  vini  rubri  aufleri partem femis.  Mifce  adignem,  rjr  addc 
rimum  obeffe,  praefertim  cura  foporiferae  affeCtio-  pulveris florum  chamomeli ,  abfmthit  ana  unciam  femis , 
nes  adfunt  vel  expe&antur.  olei  rofati  uncia^s  tres  ,  aceti  rofiti unciam  ttnam  &  me- 

lultptu.  In  biliofa  pradcribere  foleo  fequens  julapium  :  diam.  Mifce pro cataplafmate. 

V-  fyrupi  acetoft flmplicis,acetofltatis  citri  ana  unciam  mc-  In  biliofa ,  fomento  ,  quod  conftat  ex  aqua  vel 
diam.  aqua  cichorei ,  endivia ,  cardut  bcnedtiii  ana  un-  fucco  endivU  vcl ctchoret permixto  cum  modico  aceto ,  (jr 
cias  duxs.  Vel  hujus  loco  detur  jufculum  pulli  non  fucco  abflnthu ,  ungucnto  fantalino  vel rofato  Mefues  cor- 
falitum  alteratum  cum  cichoreo  ,foncho,  endivia,  car-  reclo  cum  drachma  una  olct  de  abfinthio  ,  prasfero  ca- 
duo  benediclo  ,  addita  drachma  una  cremorts  tartari.  Si  taplafmata.  Quia  nec  cito  exficcantur  &  hume- 
aeger valde fitiat ,  dabitur  commode  ferum  capri-  dtant,concoquunt,digerunt,refrigerantquepIu- 
mm  depuratum  cum  oxymelite  vel  acido  citri ad libr,t*  rimum ,  ita  ut  nunquam  raeminerim  me  ejufmodi 
duas  vel tres.  aut  aqua  hordei  recenter fatla  cum  guttuiis  remedium  jecori  in  hac  febre ,  ut  in  alia  quacun- 
aliquot  fliritus  vitrio/i  ad  convenientem  acidttatem  ,  que  biliofa  applicuifle ,  cui  non  ftatim  poftero  aut 
quoufque  bilis  fervor  retufus  fit ,  &  calor  aliquan-  tertio  ad  fummum  die  evidens  auxilium  attulerit , 

ciarefum.    tulum  quieverit.  Quod  fi  non  admodum  magna  fiti  imminuta ,  &  urinis  redditis  jam  flavioribus. 

fitis  adfit ,  fiet  julapium  ex  aquarum ftillatitiarum  en-  Vt  loco  balneorum ,  quorum  jam  in  febribus  ufus 
divU ,  cichorei  ,fonchi ,  cardui  benedtfti  ana  unciis  qua-  obfolevit ,  haec  cataplafraata  a  me  feliciflime  fub- 
tttor ,  cumdrachmaunafpecierum  aromatici  rofiti,  &  ftituantur. 

cxyfachari  unciis  duabus  ,  co/atis  omnibus per  manicam      Horumunum,  quod  familiarius«ft ,  Recipitfa-  c*t*frfm* 
Hippocratis flmul  ut  fit  potus  inftar  clareti ;  de  quo  rina  hordei  libram  unam ,  furfurum  medtanorum  tritici  ^j^f"  * 
feptem  vel  octo  unciae  praeberi  poflimt  in  vigore  uncias  tres,  aqua  endivia ejr  cichorei ftillatitia  ana  quan- 
paroxyfmitertianae&quotidiana?.  In  pauperiori-  tumfitflicit:  ad  ignem  mifce ,  &  adde pulveris  rojarum 
bus  veterumutor  remediis  jucundiflimis  oxyme/ite  rnbearum  unciam  unam  ejr  mediam ,  abftnthii  unciam 
magis  &  minusdiluto,  prout  adeft  copia  pituitae  mediam,  nitri pu/veratidrachmam  mediam :  oleirofati 
vel  bilis ,  dando  libram  mediam  in  vigore  febris  &  completi  uncias  tres.  Mifce  f.  s.  a.  Cataplafma. 
principio  declinationis.  His  obftrudtiones  vifce-      Obftrucliones  meatuum  cutis ,  frequentiflimi 
rum  quando  adfunt ,  &  pororum  cutis  aperiuntur :  putredinum  fomites ,  quas  femper adefle  confue- 
utjufculisalteratis&julapiisprasfcriptisnonindi-  verunt  ob  craflum  Ientumque  humorem  &am- 

bientis 


de  Febre  Semitertiana  >  Li  b .  1 1 1 .  41 

bicntis  refrigerationein  ,  aperienda;  funt,  fordes  Nam  quod  attrahendo  liumores  cx  altoid  pn> 
cutis  fummaz  detergentibus ,  attrahentibus  ex  al-  ftent  in  tanta  humorum  copu  &  putredine  ,  veri- 
to,  &  attenuantibus  eluendas;  ut  his  libera  fiat  fimile  non  eft,  cum  parvaportiohdrumhumorum 
totius  corporis  tranipiratio,  cefletque  putredo  vel  educi  pcr  veficantia  queat  ,  nec  nifi  ns ,  qui  m  cxi- 
paulatim  deficiat.  Igitur  madefiat  cutis  totius  cor-  lioribus  venis  cuti  &  carni  proximis  vagantur. 
poris  panno  lineo  madefado  cum  fequenti  aqua.      Q^Screnus  Sammonicus  de  Hemitritxi  rcmc- 

.■uaadape-  ^  tartari  vini  albi  ptilverati  rjr  exficcati  libram  me-  diis  ita  inter  alia  cecinit : 

diam,  nitn  pti/vcrati  cjr  adignem  cxficcati  ttncias  tres.  Konnttf/t  mcrnorant  adtpern  prodcfft  lconis ;  AhpUxmU. 

tlergandiu  M.  & ponantur  in  olla  munda  ad igncm ,  ejr  cum  char~      Exiftimo  pcrundto  co  corporc  toto  ,  cum  dige- 
ta  accenfa  inflammetur ,  ttt  totum  combttratttr  tnnigros  rendi  &  emolliendi  cutcm ,  artenuandiquc  humo- 
carbones  ,  fttperinfunde  aqux  fontanx  vel  fluvia/is  vel  resvirtutepolleat.&fcirrhofistumoribuslitaptif- 
fluvixltbr.tsdu,ts,co/etttrpermanicamHippocratisvcl  fimus.  PrcfecTo  Plinius  ieonts  adtpcm  ctim  rofaceo  ' 
filtratam.  Poflea  ablnanttir  fordcs  cum panno iinco ma-  quotidianis  fcbribus  mederi  fcribit.   Hjus  loco 

lmtmm».  dcfaclo  in  aquatcpida  ,  cjr fiat  talis  inunclio.  R:  trocht-  oleum  vulpinum  ,  vel  adeps  vulpinta  fubltitui  poteft , 
fiorum  florum  cham/tmeli ,  vel fiorum  cham<emeli puhe-  vel  canis  r ubri. 
ratorum  quantum  fujfuit ,  dijfo/ve  cum  oleo  chanumeli- 

no  commttni  3  vel parato  eo  modo,  quo  fitbjungam,  ut  fiat  C  A  P.  XIII, 

iintmcntum, quo  totum  corpus  erit  inungendum.  ^  pL)  ijtnis 

i-hifcitha-     Trochifci  chamasmelini  parantur  in  hunc  mo-  * 
nnemt.     jum_  fjores  chamxmeli foli  fine  foliis  attt flipite  cum  oko   T  Nvenio  &  a  vtfteribus  in  curatione  hujus  febrij 
chamxmeltno  facio  cttmolci  amygdaltni  dulcis  modico  in   1  non  fuifle  omifla  pcnapta.  Plellus  m  eolibro 
mortario  tam  din  contundttntur ,  donec  pafiil/tformari  QuemdeLapidumvtribMinicTipdt,  traditadaman- 
queant  bene  fttbucli ,  qui  ad  ufum  in  vitreo  vafe  funt  tem  fufpenfum  Semitertianas  febres  extingucrc. 
fervandi.  Olei  chamseme'ini  ha.'C  eft  defcriptio.   Memini  cum  elTem  in  Aultria  ,  incidilTe  mc  ni  ma- 
Omcha-    v±  florum  cham<xme/i  libram  mcdiam ,  olci  chamxmeltni  xime  illuftrem  virum  Gondacherum  a  Licchren- 
ntlmnm.  0fiiC}„anm  COmmunis  Itbram  ttnam  ,  aqux fiipra prsfiri-  ftain  ,  qui  mihi  narravit  fe,  cum  elfet  natura  & 

puexnitro  &  tartaro  combufio  ttncias  duas.  coquuntur  temperamento  prorfus  melancholicus  &  canire  Mm*mi>i*- 
■I  I  i     /      ■  j  ■  i    i  j     j        i  i  i  *  res 

tn  diplomate  adconjtimpttonem  aqu£\  detnde  olcum  cttm  admoclum  calido  ,  ac  ad  maniam  propenfo ,  non  foimunw* 

torculan  fortiter  exprejjum fervatttr  adtifitm.  Eligendi  potuifle  longo  tempore  fomnumcapere  finein- 

funt  flores  chamazmeli ,  qui  paflim  in  Belgio  cre-  fomniis  turbulcntis  perpetuis ,  folo  adamante  auro 

fcunt.  namquiinltalianafcuntur,  minoribus  pol-  inclufo  liniftroquc  brachio  fupra  cubitum,  quo 

lent  viribus.  Poft  unctionem  totius  corporis  mo-  loco  fonticuli  hifce  temporibus  inuruntur,  alli- 

dice  cooperienduseftseger ,  ut  fudores  movean-  gato  in  forma  armilla^ita  ut  adamas  tangcrctfcm- 

tur ;  quod  fi  hi  non  moveantur ,  nil  refert.  Exha-  per  nudam  carncm  ab  lnfce  moleftiis  plurimum  Ii- 

lat  nihilominus  per  meatus  cutis  aura  putrida  :  beratura.  Eratadamasplanus&latusduorum  vix 

quod  fi  fudor  moveatur ,  procurandum  ut  quam  granorum  pondere. 

plurimum  fudet,  auctis  etiam  cooperimentis  aut      Idemadfebresarccndas ,  quibusaliascratval- 

ftragulis,  cavendo  ne  fuffocetur.  de  obnoxius  ,  prsecipue  tertianas  collo  quoque 

Plinius  Valerinnusjtbrotcrtio  Hemitritax)  depel-  fufpenfum  gerebat  lapidem  laznli  :  nec  interea 

Ctmtx  lendo  haec  fcribit.  RanuLts parvas  vtrides  capies ,  ejr  dumhoc  portaret ,  feafebre  affedtum  afTerebat. 

wiW7<6-   apertoventrevivarum harttndine  intefiina  atiferes acpro-  Smaragdus  tefte  Alberto  Magno  co!Io  fufpcufus  Sn,<**g&' 

jicies  t  ilias  vero  mittes  in fiagnatumnovum  tjr friges.  fanat  Hemitritxum.  Q^Screnus  tale  habet : 
^uibm  fublatis  mittes  in  oleum  ejr  ceram ,  ejr  facics  ce-  Coraltum  atque  crocum  corio  conneclito  fclis , 

ratum  molle :  Et  ab  attrtbus  ufque  ad pedis  ungutas  triduo  Nec  dubites  illis  virides  mifcere  Smaragdos , 

perunges    ejr  non  lavet ,  fanus  erit.  ^uia  vulnera  ex-         Talia  langttentis  condticcnt  vtncula  cofio , 
euntper  corpus ,  a  qttibtts  cito  liberabitur.  Hcc  oleum         Lethalejque  abtgcnt,  miranda potentia,  morbos. 
expertus  fum  in  Hemitritads  benignis  recidivanti-      Qua  autem  ratione  contingat ,  ut  periapta  vi- 

bus  nil  opis  attulifle.  FortalBs  malignis  &  peftilen-  res  fuas  in  nobis  exerceant  contra  captum  vulgi  m 

tibus  conveniet ,  in  quibus  eft  inteutio  humores  Epiflolts  Anatomicis  claris&  amplis  rationibus  do- 

ex  alto  ad  corporis  fuperficiem  evocandi,  ut  cum  cui.  Et  in  commentariis  in  Pfc/ii  libellum  de  vinbits  U- 

jam  peticulce  vel  maculse  aliiE  comparere  inci-  pidttm  lingua  Italica  conlcriptis. 
piunt.  Namcutimrubicundam&dolentemfacit      Sed  an  ea  omnia,  qua:  a  fcriptoribusperiaptis 

hsec  unctio  ,  ut  eryfipelate  afTccta  elTe  videatur  attribuunturverafint,accuratiflimain  fingulisin- 

primo  ftatim  die :  quod  fi  quis  in  hac  unctione  per  digeret  obfervatione.  Nos  ea  tantum  ,  quaefci- 

triduum  perfeveret ,  inducuntur  puftulas  &  ulcu-  mus ,  fic  docuimus ,  quomodo  coutingant ,  ut  fa- 

fcula  majora  minorave  prout  oleum  ranarum  viri-  pientis  animus  facile  poflit  acquiefcere. 
bus potentius eft redditum ,  & proutpluribus aut  C   A   P  XIV 

paucioribus  ranis  oleum  frixum  eft.  Sed  exiftimo 

hoc  oleum ,  fi  quid  tam  miraculofe  in  hac  febre        j>  MaligtM  Semiterthmt  mteniis  exter- 
operetur,  id  facere  potius  beneficio  facultatis  diu-  nilnue  remcdiis 

x*»?vi-  reticas ,  quam  rana  viridis  parva  habet ,  quam  ca- 


rres. 


lamitam  appellarunt  veteres ,  quamvirtute,  qua  T  T  JEcquxjam  recenfuimus,  bcnigns  Semi- 
ex alto humores evocat.  L  1  tcrtiana;  conveniunt.  Quod  fi  maligna  fit 

Qua  etiam  ratione  videmus  veficantia  ex  can-  aut  expecletur ,  eadem  conveniunt,  &  qua;  altiori 
tharidibus ,  aut  aliio  domefiico contufo  nonnullis  pluri-  putredini  &  contagiofx  rcfiftunt.  Ideo  julapiis  & 
mum  profuifle  ,  urinis  copiofioribus  produdis.  jufculis  alteratis  uucia  una  aqux  cordialis  nuTcen- 

F  daenr. 


» 


gans. 


Thlvis. 


41  Adriani  Spigelii 

da  erit.  Peculiariter  fcordii  modicum  aceto  incoqua-  lignc<e ,  ana  unciam  mediam  :  fcordii  umiam  unam ,  di~ 
tnr ,  vel  aqtta  cum  qua  oxymel ,  vel  aqua  mulfa  par and  a  ctamni  Crctic<e ,  tormentilU ,  bi/I crt<e ,  galbani ,  gummi 
eft.  Denturaqua^cordialesantecibumhorauna,  arabici  ana  unciam  mcdtam;  opii  drachmam  unamejr 
aut  pulvis  de  hjacyntho ,  vel  fi  initio  lumbrici  adfint  mediam j  fyracts  drachmas  quatucr  ejr  mediam ,  acctoft 
fulvis.  &  aivus  fluida.  cornucerviufipraparaticumaqua  ( malim  femen  quam  herbam  )  drachmam  unam  ejr 
fcorzonera ,  terr<e  fgi/iat<e  ana  fcrupuhs  duos ,  mafgari-  mediam :  gentiana  unctam  unam  ejr  mcdiam :  boli  ar~ 
tarttm  prtparatarum  drachmam  mediam ,  Jpecierum  de  meni<e  ,  terr<e  fgillat<e  fngulorum  tantundem  :  piperis 
gemmts  frigidis  fcrupulum  unum.  M>  cum  fyrupo  de  cor-  longi ,  zingtberis  ana  drachmas  duas :  mcllts  albt  dcffit- 
ticibus  cttri ,  fi  pituitofa  fuerit  j  fin  biliofa  cum  jyru-  mati  libras  duas  ejr  mediam ,  vtni  aromatici  libram  me- 
po  ex  acido  citri ,  ejrfantbolinumeroquatuor.  Capiat  dtam  ,faccharirofatiltbramunam.Mifce. 
duos  fingulis  vicibus ,  hora  una  ante  cibum.  Cornelius  Gemma  in  Hemitritceo  peftilenti  , 

Ptdvispur.       <j j  a[vus  adftricvta  eft  j  ^  cornu  cervinum  ujlum,  cc-  quam  fcribit  praeceflifle  veram  pcftilentiam  ,  latis 
raf/inam,  rhabarbarumparibm portionibus, prasbendum  frequenter  fe  ufum  fcribit  diafcordio  ,  cujus  com- 
ad  drachmam  unam  cum  aqua  graininis.  Etiam  pofitio  inftar  theriacae  ex  variis  &  contrariis  invi- 
pauloante  paroxyfmum  in  omni  febre  maligni-  cem  fermentatis  conftat.  Habet,  inquit,  pro  bafi 
tatis  futurae  notas  prae  fe  ferente  confuevi  dare.  fcordtum  fomiflis  fimplicium  ponderibus,quai  quif- 
^  terra  ftgillata  Toccajenjis ,  velfigtllata  orientalis  ,  vel  que  peritus  artifex  pro  fuo  ingenio  adjicere  pote-  0piatm 
Silefiaca,  cornu  cervi  ufii  tenuifime  trtti  anadrach-  rit  ex  ejus  verbis  fequentibus )  inde  dtclamnumCre-  Comdu 
mam  unam  ,  falis  ab/inthii  fcrupulos  duos  ,  pulveris  tro-  tenftm ,  abfinthium  ponticum ,  epithymum ,  cum  rofis  Gmmu 
chifcorum  caphur<e  drachmam  mediam ,  Mtfce  pro  tribtss  ^Alexandrinis :  habet  ej?  femina  plantagtnis ,  nticleos  pi- 
dofibus  ,  dentur  JtnguU  cum  aqua  cardui  bencdtcli  unciis  ni ,  melonum  ,  lacluc<e  ,  papaveris  albi ,  erratici ,  cucu- 
Aiiut  pro     tribus  vel  quatuor.  Datur  a  me  pauperibus  in  pitui-0  meris ,  cucurbita j  ac pauUtim  in  minori  proportione ,  ra- 
fnupenbm.    tofiorl  Semitertiana  pulvis  baccarum  hedera  addrach-  dicum gentiana ,  angelica ,  zedoaria ,  pfeudodiclamni , 
mam  unam ,  cum  nitrigranis  fex ,  trochifcorum  caphura  nucis  myrtfica  ,  macis ,  croci  ,pipcris  albi ,  myrrh<e ,  cin- 
granis  tribus ,  ex  unctis  tribus  aqu<e  cardut  benedicli ,  vel  namomi ,  corallinx,  rhabarbari,  xyloaloes,gummi  belzoi- 
calenduU  ,  vel endivu.  ni ,  mafltchis ,  boli  armenia ,  camfor*  prope  partes  <tqua- 

Tyrll«i"m  Cordialibus  exterius  prccmurriendum  cor  fo-  lcs :  cum  alits  odoratis  ejr  inodoris  ,ut  mufco,offe  dccor- 
mento ,  quod  habet  aqua  rofarum  Jlillatttia ,  borragi-  de  cervi ,  (jr  Jimiltbus  paucis ,  qtta  mtra proprtctate  vtta- 
nis ,  melifjk  ana  uncias  tres  j  Jpecierum  cordialtum  tem-  lem  fpiritum  atque  animalcm  rccreant ,  omnibus  exceptis 
peratarum  drachmam  unam ,  croci  grana  quinque  ,  accti  faccharo  ejr  vino  adcoque  digejlis  informam  opiati.  Mi- 
vcl  vini  albi  optimi  unciam  unam,  Mifce  &  cum  panno  rum  in  modum  ea  confetlio  venenis ,vermium  corrupteU, 
coccineo  foveatur  tepide.  fjr  morbis pejltlenttbus  reluclatur  -.  fudores  atque  urinai 

cxtemplo  provocat ,  vires  cotifraclas  citiustxpeclatione 
C   A   P-     X  V-  redtntegrat. 
De  PeftHcntem  Semitertianam  curandi  methodo     Frequenter  ufu  venit,  ut  «gri  purgationes'& 
per  medicamenta  mterna ,  &  externa.         antldota  ftatim  quam  alTurapta  funt  vel  paulo  poft 
s  revomant.  In  hoc  calupraEdictacumiuccolimo- 

Empore  peftis  febre  ingruente  cum  horrore ,  num  aut  granati  acidi ,  aut  aceto  rurfus  porrigen- 
ilico  Hemitritasam  fufpicaberis ,  non  expe-  da  repetendaque ,  donec  retineant  j  fi  non  retinu- 
clato  tertio  die  ftatim  antidotis  eft  expugnanda  erint ,  exigua  lpes  falutis  fupereft. 
lues  peftilens ,  poftea  tractanda  ut  benigna.  Nunquam  me  fefellit  antidotus  mea  ,  cujus 

Omifla  igitur  vense  fectione  ,  fi  corpus  non  fue-  drachmam  dedi  cum  aceti  uncia  media  diflblutam 
rit  valde  plethoricum,  &  magna  pravorum  humo-  additis  unciis  tribus  aquas  endivise  vel  cardui  be- 
rum  faburra  lateat  in  primis  rcgionibus ,  caft<e  vel  nedidi :  tantumqueeo  profeci,  ut  non  modo  fem- 
e/ecluarii  lenitivi ,  aut  alterius  purgantis  fupra  no-  per  prima  vice  retinuerint  segri ,  fed  etiam  naufe- 
minati  uncia  una  cum  antidoti  noftri  vel  alterius  antem  ventriculum  eo  corroborarint ,  &  inappe- 
drachma  media  porrigatur.  Sin  indigere  vense  fe-  tentiam  ciborum  abegerint ,  fudoribus  venenum 
ctione  videbitur  propter  corporis  plethoram,  nul-  ad  cutim  propulfarint. 

10  apparente  peftis  characterifmo,  eodem  ipfo  die  Compofitio  ejus  eft  talis.  ^ fcordii  drachmas  duas,  Amii>tm 
cum  vires  conftent  fanguis  detrahatur  ex  brachio  j  polii  montani ,  pulegii ,  diclamni  Cretici,  verben<t,praJTti  * 

11  chara&erifmus  peftis  adfuerit ,  ut  carbo,  vel  tu-  albi ,  origani ,  calamenth<e ,  hyperici ,  centaurei  minoris , 
mor  fub  alis  ,  &  circa  pectus ,  collura ,  caputve ,  foechados  ,  cham<edryos ,  cardui  bcneditti ,  cham<epityos , 
ex  eodera  etiam:  fi  vero  in  inguinibus,  faphena  Jpic<e  nardi  ana  drachmam  unam :  Seminis  anifi ,  cymt- 
incidenda  ejufdem  lateris  ;  &  fi  maculae  vel  exan-  ni ,  carvi ,  petrofelini  ,foenkuli ,  cardui  benedicli ,  citri , 
theraata  per  cutim  corporis  erfloruerint  in  princi-  dauci  ,fleris  montani ,  oxalidis ,  rut<e  ,  ocimi ,  hormini, 
pio  ,  quod  rarius  contingit ,  ab  ea  defiftendum.       thlafpi ,  baccarumlauri,  hederx  ,juniperi  ,feminispceo~ 

Casterum  fi  non  appareant  neceflitatis  purgan-  niamaris  ana  fcrupulos  duos :  radtcum  arifolochu  rO- 
di  aut  venam  fecandi  figna ,  ilico  antidota  funt  tund<e ,  imperatorU ,  gentian.e ,  diclamm  alb<e ,  afari , 
pra2benda,&iniisperfeverandum,quoufquepe-  valeriana  ana  drachmam  mediam-,  radicum  angelica , 
ftem  huic  febri  adj undtam  evicerimus.  Neque  hic  petafttidts  ana  drachmam  unam :  forttm  cdtenduUt  ver- 
per  varia  antidota  vagandum  :  fed  quse  jara  expe-  bafci unicaulis,  caryophylli  altilis,  betonic<e  ana  drachmam 
rientia  confirmata  funt  huic  febri  plurimum  pro-  medtam :  Zingiberis ,  nucis  mufcata,  garyophyllorum,pt- 
fuifle  ,  nt  theriacam  ,  mithridatium  ,  diafcordium  peris,  croci ana  fcrupulos  duos :  lachrym<e  cervi  ( fi  haberi 
Fracaftorii  magnopere  laudo  ,  variis  modis  cafti-  poteft)  drachmam  mediam.  Cinnamomielecii,myrrh<e, 
gata  pro  intenfiori  &  remifliori  calore.  caforei ,  fyracis ,  caUmiu  ana  drachmam  unam  ejr  me* 

rrfsafitiT     DiafcordiumFracaftoriirecipit«»^»7tfw/,t-^#  diam:  mcllishoni  quantt  mfetis  ef ,  tttfat  Opiatum. 

Aqua 


T 


fte  Cr  h<mi~ 
•trit«t  fejti. 
Umu 


,1/4. 


de  Febre  Semitertiana ,  Lib.  1 1 1.  43 

.  Aqua  pro  pcfte  &  Hemitritaza  pcftilenti  valdc  inde decvcJis caUris p. vnmduntar.u ipfirn zartdMso vel* 
expcrta iri  nofocomio  Vicnnenfi  cxtra  portas,quod  «  addttis  a/tts  ,  spsodreUquum  foret,  ceU  rists  muio  velih 
Lazaretum  vocant ,  anno  millefimo  fexccntciimo  corporis  penetrale  veltn  extcrnam  circumferentiam  jn  t 
decimotertiOi&hocprioribuscumeflemViCBn*.  mearet.  Sedegofalfe,  ut  dixi ,  decodum  cum  a 
ybacxarum  juniperivirtdis ,  foliorum ruta ana manipu-  choraceis  alteratum  do  in  limplici  Hemitnrxa 
los  dttos :  theriacx  VeneU.  ange/ic*  ana  drachmas  decem:  cum  china.  fed  unte  potum  cjus  prajmirto  antido- 
radunm pimpinelLe  drachmas  quindccim  :  boli  armenU ,  ta  -}  rcliqiumque  curationcm  evidU  malienitatC 


fMicttm  leviftici ,  vaterian* ,  artflolochu  rotttnd*  ana  cum  hoc  decocto  abfbl  vo.  Pauperibhs  in  falfe  Ue- 

drachmas  quinque :  Siyrrba ,  cafioret ,  galang£ ,  camfo-  feclu  decoi/um  radicum gramints  porrigi  poteft. 

rx ,  nncis  vomic.e ana  drachmas  dttas  &  mediam :  Croci  Externis  quoquc  rcmediis  pugnandum  eft  ad-  ol""nlcc" 

drachmam  ttnarn.  gua  contundcndafunt,  contttndantur  verlus  pcftem,  ut  oleo  fcorpionum  Matthtoli,  unccndo 

&  tncidanttir,  ejr  tn  optimi  accttvim  albt  /ibra  una,aqua  pulfantes  arterias  circa  tcmpora ,  collum  ,  carpoj 

vttx  libra  medta infiindahtur  omnia  ,permixta  tnphta/a  manuum  ,  circa  umbilicum  &  mucronatam  carti- 

vttrca  bene  obturato ejus  orificio.  Et  in  aquafervtda per  laginem,  &  circa  cor  cadem  inun&io  facienda, ap- 

qtutttor  hor.tspone,  ne  multum  bul/iat,  mox  in  alio  vttro  plicartdufque  pannus  coccincus  madefadtus  vino 

transfufa fervantur  ad  tifum.  non  val de  potenti ,  vel  axetv  aqua  rofarum  camfor.ua 

Magnum  auxilium  falfa;  decocto  deprehendi  defitllato.  Quod  fi  ad  manus  ea  non  lit.tum  oleifcor: 

propria  experientia,  optimis  rationibus  ad  eam  pionum  communis  uncia  cum drachmts duabus  mithtidatii 

alleCtus,  priufquam  in  locum  CorneliiGemmas  vel theriaca  Andromacht  erit  permifccnda. 
incidiflem ,  in  quo  maenis  laudibus  hoc  reraedium 

C   A    P.     X  V  t 


In  Declinatione  Semitinianarum ,  crifi,  commuta- 
tione  quid  a  Mcdico puflari  debeat. 

SEd  adbenignam  Semitcrtianam  revertamur, 


effert  iifdem  prope  rationibus ,  quibus  &  ego  per 
motus.  Teftimonium  ejusnotatu  dignum  hicad- 
fcribam.  Dici  (inquit)  nonpotefl ,  quam  multos  cu- 
ravcrim ,  uno  decoflo  zarj.tpari//a  ,Ji  quando  in  diplotde 
vel  vafe  duplici  pararetur :  fic  enim  fjirituofa  i/lius  fub- 

fiantia  non  exhalat ,  fedperrefiexus  continuos ,  cum po-  \S)  qua:  ciebet  effe  tanquam  nonna  &  rcgula  alia- 

tus  totitu  corpore  dentto  permifcetur:  atque  tum  contra  rum ,  ubi  ea  in  vigore  conftiterit  videndum  eft,  an 

pefiiferos  morbosfivevenenavalidttts proftganda ,  tum  cnfim  morbus  iit  habiturus  &  qualem ;  aeihde 

pro principiis  nofirorum  corporum  refovendts  mirabilem  quam  commutationem  fit  radura  cuineb  natura 

cencipit  analogiam.  Namqnidquid alii fiatuant  de ca/i-  in  alium  morbum ,  an  recidivam  faclurus  fit ,  ncc 

ditate  nimia clamitantes,  equidem  vel in ardentifiimis fe-  ne  ,  an  fponte  folvetur.  Ha:c  omnia  commode  ut 

bribus,naturisoppidobiliofis ,ventrepurgatopaululum ,  praeviden  qucant,  a  me  in  prxccdcnti  libro  funt 

ac fiatim  a  crifeos primo  rudimento,  plus  centtes  ujits  fui :  quam  plemflime  explicata. 

ac  rationalemviamfucceffus  ubiquefelicit.ts  confecutaefi.      In  crifi  perfl-cta  qux  rariflima  cft  ,  nil  tcntan- 

Nec aliudhabuirationisfundamentumquam  Galent  me~  dum  ,  in  imperrecta  adjuvandus  natura:  conatus}, 

thodum  in exploranda Jimplicittm  facultate ,  qttm  ita  fepe  atque  per  quas  vias  natura  ducit  humorcm  morbi- 

compofita  a  natura  dicit ,  ttt  nomcn  fimpltcium  prx  nofris  ficum  cum  aliquo  le  vamine  aut  facili  tolerantia  per 

compofitis  ae polychrefits  omnibits  afpernentttr.  Videbam  eas  etiam  ducere  oportet  &:  promovere.  Per  uri- 

in  tlla  radkejaporem primo  fubdulcem ,  atque  decoc/um  nas ,  diureticis ;  per  alvum,  blandis  dejeCtoriis  ■,  per 

etiam pingtte  qttiddam  recrcmcntitium ,  &  ca/ori  humtdo  fudores  ,  fudorireris ;  per  abfceiTus  ,  maturantibus. 

confentaneum :  fequitur  httnc amaritudo  levittfula fenfim  Atque  hoc  tempore  maxima  &  praxipua  indica- 

fefe  aperiens  tum  abfiergendis  vafis  atque  vijceribus  op-  tio  eft  concodtionem  naturaj  una  adjuvandi :  quo- 

portttna.  Pofiremo  tentandi  diutius etiam  alte  demerja  te-  niam  cum  paulatim  &  veluti  per  partes  conco- 

nuitas exp/icatur ,  calornon  urens ,  neque  fa/fus  &  mor-  quat ,  id  quod  concoxit ,  etiam  feparat  &  excer- 

dax ,  fed  fubttlis  volucer ,  ut  in  recefjits  abditijiimos par-  nit.  Quod  vero  adhuc  crudum  eft,  retinet. 
tium folidarum pojsit  vel  momento  temporis  pervagari.      Sed  quse rat  hic  aliquis ,  an  quou  excernit  natu-  eutn  . 

^uamobrem  qttiamorbus  compofit.erattonis ,  hac pau/a-  ra  ante  perfedtam  crilim  &  abfolutam ,  non  poflit 

timconcoqui ,  roborari ,  ilia  velit  fecerni,abfiergi,  dtfp/o-  concodtioni  relii5ta:  adhuc  matcrix  obeffe  ?  Dicc- 

di ,  difcuti ,  aperiri,  ufque  ad minuttjsimas  corporum par-  bat  Hippocrates  lib.  v  i  lipidcm.  fecf.  1 1  :  £>ux  con- 

tes :  quia  rurfus  confervandx  virtutis prima  ubiqtte  eft  coqut  oportet,  concluft  ejfe  oporhre.  Itaque'  rcquiri  hic 

indicatio ,  quodhxc per fe  Medicus  curationcm  quafi  ex  videtur  iudicatio  potius  iaxas  partcs ,  pcr  quas  na- 

accidente perficiat :  idcircome abcrrarc nonpOjfefidebam,  turaexcernit  humores  concoctos,  adftringendi , 

fi hoc  infignidivorum  mttnere tanquam  Iovisipfius  ma-  ut  mclius  concoquat.  Quare  non  videbitur  opus 

nibus  hydram  immantjstmam  oppugnarem.  £>uod  certo  in  crifi  imperfeCta  dejecloriis  ,  fudorificis,  diurcti- 

fciaminhoc uno medtcamcnto  &  nutriendtqnandamvim  cis,  fcd  concodtioni  toti  iucumbendum. 
inejfe mirabt/em,ejr facultatis deletcrUvindicem,obfiru-      Refpondeo,  hic  figna  concoc^ionis efle inipi- 

clioni ac putrcdinis curatricem.  Imt,  ut  verbo  dtcam,  in-  cienda  in  urinis,&  alvi  cxcremcntis ;  qua)  fi  tuennt 

fitnt  ad vita  cufiodiam principii utriufque femina  non  ob-  laudabilia  ,  atque  fuperare  figua  cruditatis  longa; , 

fcttra:  altcrum  ,  quodin  jo/tdisparttbus  fubfiantiam  htt-  adjuvandus  crit  naturx  cxcretricis  conatus.  Sive- 

midiprimogeniipofiit  reficere :  alterum  quod cum  fpirttu  fo  tantum  leve  apparcat  fignum  concoctionis  ac 

calorem athereum ref/aurare,  quanquam  dubio procul non  veluti  ejus  initii ,  concodtioni  erit  iucumbjndum. 

omnibus  aqtte conveniat  in eademfpecte  morbi,qutn  quan-  Morborum ,  in  quos  ex  hac  tebre  eft  tran litus,  na- 

titatis,ordtnis,a/iarumquererumratiofitunaincalculum  turadebetclfeMedico  quam  diligentiflimc  pcr- 

adhibenda.  In  mu/tis  etenim  adjunxi  majorem partem  ra-  fpeda ;  corum.qui  communiores  iunt  curationcm 

dicisplantagints ,  eringii,  afparagi,  caryophtllatx ;  tn  aliis  in  fcquentis  libri  fine  trademu .. 
/knum  aloes,  cinnamonum  aut  a/ittd  quidquam.  [mo  jitb- 

\     .  F  z  A  D  R  I- 


44 


ADRIANI  SPIGELII 

BRVXELLENSIS 
D  E 

SEMITERTIANA 


&tu*lif  a>r 
eltgmdm. 


Potus  ordina- 

tttlti 


L  I  B  E  R     Q^V  A  R  T  V  S. 

Victus  rationem,  curationem  Symptomatum  huic  febri 
communium  magis ,  Recidivarum ,  &  Commu- 
tationum  in  alios  morbos  comple£bitur. 


C   A   P.  I. 

Aer  qualis  apud  £gros  eiigendus  parandufque ,  & 
qu&  'vitlus  ratio  inftituenda  in 
benigna  febre. 

On  parvam  &  infrequent^m 
hsec  febris  prasbet  occaficnem 
a?gris  errandi  in  victu.N^m  ci;- 
ca  ftatum  quando  natura  ag- 
greditur  concoctionem  mate- 
rias  febrilis ,  fsepe  mitefcit  vel 
intcrmirtit ,  &  fic  aegrum  jam 
debilitatum  a  praegreflis  paroxyfmis  fames  denuo 
adoritur.  Itaque  victus  ratio  diligentiflime  infti- 
tuenda  eft.  Vfus  enim  quotidianus  docuit  eos, 
qui  in  vid:u  dehquiflent ,  aut  extindhjs  cum  hac 
fcbre  ,  aut  in  lethales  morbos  lapios  fuifle  :  aut 
longiores  quam  oportebat  tcmpore  ,  aut  frc- 
quentius  &  gravius  paflbs  recidivas ,  interturba- 
ta  fcilicet  natura  in  concodlione  materia;  mor- 
bificae ,  &  avocata  ad  concoctionem  ciborum  j 
aut  denique  valetudinarios  permanlifle  ,  &  ad  in- 
tegram  lanitatem  nullo  vitse  t^mpore  ob  infupe- 
rabiles  vilcens  alicujusobftru&iones  potuifle  per- 
duci. 

Aer  igitur  eligatur  ficcus,  in  calore  temperatus. 
Qui  enim  frigidus  eft,  qualis  indicatur  ratione  ca- 
loris  febrilis ,  catarrhum  bilioforum  &  pituitofo- 
rum  humorum  movet ,  partes  extreraas  refrigerat, 
calorem  &  humores  ad  mteriora  vifcera  pellit,cu- 
tis  obftructjiones  adaugens.  Haec  ratio  eft,  cur  Se- 
mitertianse  seftivas  brevioris  fint  folutionis ,  quam 
verna:  velautumnales  &  hyemales.  Si  vero  deliria 
incefleriut  aut  magnse  vigilia; ,  &  fumma  linguae 
ariditas ,  aerem  alterare  oportet  viridtbusfolttsvi- 
tium  ,flicis  ,  (jr  nymph*£  j  frequenti  fufTum;gio  fa- 
cto  cum  aqua  rofacea  ,  aut  guttatim  inftillata  prope 
lectum  aegroti  fuper  palam  ferream  ignitam,  aut 
tegulam  candefactam.  Si  vero  foporofus  aliquis 
aftectus  segrum  affiixerit ,  acetum  caryophyllatum  & 
r/ttx  folia  parvae  ollse  mundse  indere  oportet ,  6c 
eam  modicis  carbonibus  aut  calidis  cineribus  pro- 
pe  lectum  ponere  ,  ut  fervefcat  <k  fic  exhalet 
paulatim. 

Pro  potu  in  Semitertiana,quse  asquales  fere  por- 
tiones  bilis  &  pituitae  habeat  five  intra ,  five  extra 
vafa.     uvarum pajjularum  uncias  dttoi :  hordei  pugil- 


l 


um  unum  ,Jcm  ms  anifi  drachmam  unam,  aquji fluvialts 


aut  fontanx  libras  fex ,  in  phiaia  vitrea  latiori  orifcfo 
hu/Itant  lento  igne ,  quoufquepercocium  fit  hordeum,  (jr 
crepuerit :  ablato  ab  igne  ,  ubi  refrigerart  inceperit ,  adde 
cinnamomi  crafiiufcule  concift  drachmam  unam  (jr femis : 
fient  infttfa  qttoufque  rcfrigerato  decocio  accefjerit  color 
aitquantulum  rttbtcundm.  £>ui  ficrtfolct  quottes  cinna- 
momi  vis  ejr  odor  ab  aqua  jam  fit  attraclus.  Servetur 
fygido  ioco  fine  colatura  pro  potu  ordtnario  :  (jr  alternts 
d:>.  bus  nova fiat  decoclio  ,pr<tferttm  afiivo  tempore ,  quo 
factle  acefcit ,  vel  corrumpitur. 

In  venti  iculo  relaxato  &  fluxu  alvi  dabitur  lo-  AUm: 
co  praefcripti ,  talispotus.  *  medulUpanis  domefitci 
( crufia  entm  folct  empyreuma  redolere )  unci.is  duas ,  ra- 
fur.e  eboris}rafura cornu  cervt  crudi  ana  draihmam  unam. 
Bulliant  in  aqu*  fufftctenttquantitate  ad  horam,  coletur 
per  manicam  Hippocratis ,  (jr  aromattzctur  cum  drachma 
una  ffecierum  dianhodonis  abbatis  ,  vel  aromatut  rofati 
(prout  videbitur  major  vel  minor  copia  pituitse ) 
ut fiat  velutt  claretum ,  quod  viuum  rubellum  appel- 
lamus. 

Conveniunt  etiam  in  benigna,  pro  varia  humo- 
rum  abundantia ,  hydrofaccharum  aqua  multa  cum  mo- 
dico  cinnamomo  aromatizatum ;  fyrupus  acetofus,  oxymel, 
diluta  omnia  cum  aqua  fontana  vel fluviali ,  adjeclo  aceti 
momento  ad  gratiorem  faporem  ,  vel  Jpirttus  vttrioii 
cjuantum  ad actdum  faporcm fatis  efl.  Aliquando  &  fur- 
furum  decodto  ifta  diluo  ,  &  addo  drachmam  unam 
faits  prunelU  chymtcorum  ad  tres  potus  librai. 

Deftillatum  longum  hic  Patavii  appellatum  ,  f*^™ 
quod  fit  ex  jure  carnis  per  balneum  deftillato  ,  non  bic  nonur, 
convenit  hic  pro  potu  ordinario.  Nam  quamvis  xenM% 
eo  non  tantum  ventriculus  offendatur ,  quantum 
ab  aqua  codta,  quse  hic  vitanda  eft,  aut  aqua  hor- 
dei  fimplici ;  non  juvatur  tamen ,  quia  non  incidat 
craflbs  in  ventriculo  &  inteftinis  humores,  nifi  pa- 
rum  feminis  anifiiu  ipfo  maceretur. 

Melius  eft  dare  quod  pauperioribus  prsefcribo,  incamii 
jus  carnis  longum  appellatum ,  hoc  eft,  cum  multa  or>gum' 
aqua  prasparatum  &  alteratum  cum  incidentibus 
&  refrigerantibus.  ^  carnis pui/i  vei gallink  vel vituli 
Hbram  unam,  aqttx  commtinis  Itbras  decem,  bulliant  lento 
igne  ad  confumptionem  medtetatis ,  addcndo  igfine  radi- 
cttmgraminis ,  dentisiconis  ,  petrofelini  ana  unciam  me- 
diam,  ablata  dtltgenter pinguedine,  ubi  refrigeratutn  fue- 
rit,  prasbetur  pro  potu.  Convenit  &  ferumlacits 
cum  multa  acetofa  coclum. 

Vinum  in  totum  interdicatur ,  quodcaputre- 
pleat  &  vifcera  inflammet.  Pituitofis  tamen  &  de- 
bilibus  valde  id  concedo  aufterum  &  linguam 

mordicans, 


Vmimtm? 

qiiibtu  ne 
ccnvtniat. 


de  Febre  Semitertiana ,  Lib.  I  V.  4  j 

hlordicahs  ,  cujus  vivacitas  multam.  communis  gis  nutriant,quo  auram  vulgi  fequanrur  &  mulicr- 
acpx  dilutionem  tolcrat,  qualc  eit  quod  ex  uvis  cularum  prcces  putant.um  eo  magis  efle  imrr.cn- 
parum  matuns  in  fine  acftatis  Patavii  confici  fblet.  dum  ,  quo  magis  a?gn  fe  laflitudmc  opprc  flbs  fen- 
Concedatur  in  fine  prandii  &  cccns  cum  aqua  tiunt.  Bgo  autcm  talcs  fivc  altautcs  fuerint ,  fcu 


Cirevifia 

qnibwscon- 

cedenda. 


Qut  cerevl 
fmvitmda. 


Citui. 


Error  corn- 
munisMedi- 
(orumincibn- 
tione  £gr<h 
rupi. 


trionalibusregiohibusufurpatur,  iis,  quieambi-  bo  lcvem  efle,  &  cumabbreviarc.  Namnonfo- 
bere  confueverunt ,  defxcatam  tenuemque  con-  lum  avocatur  natura  per  cibum  plcniorcm  a  con- 
cedo ,  &  qua:  tradhi  temporis  vinofum  iaporem  coctione  materia:  morbifica; ,  ut  dicebat  Galenus, 
acquifiverit ,  fi  modice  bibatur.  Nam  cum  omni-  verum  etiam  a  valde  nutrientibus  6c  durioribus  ci- 
bus  huic  potui  afluetis  id  fcrc  iit  moris,  ut  ad  fatie-  bis  commcmoratis  in  languidiffimo  ventriculo  fit 
tatem  bibant,  fi  fitim  extinguere  velint ,  tumin  eorum  difricillima  coucoc-tio  ,  imo  potius  fequi- 
hac  febrc  id  virandum  eft.  Etenim  in  ventriculo  tur  eorum  corruptio.  Languct  cnim  ventriculus 
fluctuat ,  &  non  facile  ad  renes  traniit.  a  putridis  vaporibus ,  qui  m  venis  &  arteriis,  atquc 

Craffa  autcm  cerevtfia ,  quod  caputnon  ftcus  acvi-  etiaminteitinispra?cipuecoIo,  quando  pituita  9t 
nttm  rcplcat ,  &  ventriculo  gravis  fit  difticiliufque  bile  putrcfcentibus  refcrtum  eft,  iuicitantur  j  & 
diftnbuatur,  vitanda  eft.  Defsecatam  tk  cum  mul-  ab  intemperie ,  praecipue  caUda  ,  partium  vcntri- 
ta  aqua  dilutam  prarferrem  tamen  paulo  falubriori  culo  circumftantium  jecoris,  lienis  &  inteftini  coli 
potuiac  minus  grato  5c  confueto.juxta  fententiara  depravatur  ejus  chylificatio.  Etquia  carnes  con- 
Hippocratis  aphor.  xxxnx,  lib.  ir  :  Paulo dcterior  coctum  &  chylificatum  cibum  non  facilcattra- 
cibtts  & 'jtotus ,  fiavior  tamcn ,  minus  fttavibus  tftfr»  hunt  per  venas  mcfcraicas  in  habitum  corporis 
fcrendus.  (  attra&rix  enim  earum  facultas,  ut  &  a\ix  natura- 

Cibus  quoque  fit  refrigerans ,  humectans,  de<-  les,  vitiantur  &  languent  proptcr  fcbrilcm  calo- 
tergens ,  attenuans ,  incidens,  facilisnutritionisac  rem  &putredinem  )  ideo  diutius  ii  coramorantur 
boni  fucci ,  pro  acuraine  febris  ac  terapore ;  mo*  cibi  in  ventriculo  aut  inteftinis  corrumpuntur  j  ii 
do  tenuior,  modo  paulo  plenior,  hoc  eft,  plus.aut  citiusquam  naturalitcr  confuevcrunt ,  rapiantur 
minus  nutriens.  Nam  fi  acuta  Semitertiana  iit  fu-  a  carnibus,  ctuditates  omni  in  partc  augenrur.  His 
tura,  tenuis  porrigendus  eft.  Siverolonga,  ple-  igitur  de  caufis  cjtto  magn  morbu» acccdtt  ad  vigorcm , 
nior.  Tenuis  erit ,  exempli  gratia ,  cremor  hordei  e 0  mtnus  nutttens  &  factlwris  concociionis  cilus  eff  por- 
fimplex  in  aqua  cocTi ,  forbitionem  veteres  appel-  rigendus.  Cellus  quoquc  magnopere  ncceflarium 
lant  i  cremor  triticeus ,  avenaceus ,  vel  fac-tus  ex  efle  icribit ,  non  dare  cibum ,  nifi  in  ea  remiflione, 
Farre,  panis  in  aqua  cocTus  cum  raodico  butyro  quaeveraeft,  &  ubi  ea  vcnit  protinus  darc  ,  fub- 
vel  oleo  ut  forben  poflit ,  addita  emuliione  femi-  jungens  ,  p/urimos  fub  alterutro  curantts  crrorc  fi.tto 
num  melonura.  Harc  in  temperatis  &  calidis  re-  mort. 

gionibus  conveniunt ;  infrigidioribus  ,  panisin  te-      Quse  quanquam  de  tertiana  producTa  ,  quam 
nui  cereviiia  coquiturcummodico  butyro,  &  for-  eum  Semitertianara  appellafle  dixiraus.intelli^cn-  UJmmatt. 
betur.  Quod  ii  minustenuisefle  debeat ,  pra:di-  da  iint ,  hic  tamen  locura  dant  quarrendi ,  an  cum 
cTa  omnia  funt juri,  loco  aquas,  incoquenda.  Pra>  hsec  febris ,  quam  nos  Semitertianam  appellamus, 
ftat  autem  cremorem  hordei ,  tritici,  vel  farris  co-  uno  die  gravius  affligat ,  altcro  levius , quotidie  ci- 
cTi  in  aqua  cum  modico  faccharo  dulcorare ,  &  ei   bus  porrigi  debeat ;  an  vcro  tantum ,  quo  Icvius 
afpergere  pauculum  cinnamomi  pulverizati.  Vbi  a?grumafriigit&horisquovelintermifit,  vcl  rc- 
vero  injure  carnis  coquirur  cremor ,  abftinendura  mifit.  Dico  ego,  quotidie  cibum  porrigcndum 
afaccharo,  quod  etiamfi  magis  dctergere  videa-  efle  ,  fed  quo  die  quotidiana  fola  ,  bis;  quovcro 
tur,  minus  tamen  concoquitur,  diutiu !que  morara  tertiana,  femel  tantum  porrigendum  eifc  ra  rcmif- 
in  ventriculo  trahens  bilefcit ,  &  multis  proptcr  fione  ,  quse  fex  horis  ante  principium  acccflionis 
ingratitudiuem  movet  etiam  naufeam.  Iam  &  pau-  quotidiana:  alterius  levioris  diei  expccTatur  ,  prrc- 
lo  plenior  erit  cibus ,  fi  cremor  aut  panis  cocTus  fertim  fi  pituitofa  Semitertiana  fucrit.  Quando- 
crafliori  pultis  forma  coquatur.  Tempus  etiam  fe-  quidem  crudi  &  pituitofi  humores  ,  five  in  ven- 
bris  qualitatem  cibi  indicabit.  Nam  quo  magis  triculo  &  inteftinis  coniiftant,  five  in  vcnisaut 
vergit  febris  ad  vigorem  ,  eo  magis  de  cibo  detra-  quacunque  alia  parte  ,  fi  nondum  putrcicant,  con- 
henduraeft,  juxtadocTrinam  Hippocratis  aphor.  coquantur  auatura  ,  &  in  aliraentum  quoquo  pa- 
Vin,//^.  1  :  £>uando  r,  crbtts  infuovigorc  conf  tterit ,   (fto  cedant.  Sed  fi  afluetus  iit  a?gcr  fa:pius  in  die 
tunc  viclu  tentiifstmo  tttendumefi.  Vtinam  ha;c  fen-  cibum  capcre  cum  fanitateTruerctur,Semitcrtiana 
tentiaaureislitterismajufculisfronticujufquehac  biliofi  detineatur ,  regio frigida  fit ,  fitiat  admo- 
febre  asgrotantis  infcripta  effet,ut  a  quovis  noftras  dura  in  fine  vigoris  paroxyfmi ,  fi  utriufque  fcbris 
tempeitatis  Medico  primo  intuitu  ,  quando  ad  nempe  tcrtianse  &  quotidianse  paroxyfmorura  ini- 
je^ru-m..introducitur  ,  poflet  perlegi  &  in  mentera  tia  duabus  tribufve  horis  a  fe  invicem  diltent ,  & 
tevocari.  Non  enim  non  poflum  in  omnes  prope-  ideo  vigor  quoque  utriufque  ferc  in  eafdcm  Iioras 
modum,  qui  hodie  mcdicinam  exercent  itoma-  incidant,  bisdare  liccbit ,  obfervatione  adinbita  , 
chari,  tantum  a  veteri  arte  eos  difceflifle  ,  ut  te-  uttenuior  cibus  porrigatur  die  graviori ;  leviori 
nuiorcminprincipiofebris,  inftatuvero  plenio-  vero  paulo  plenior. 

rem  porrigant ,  carnes  vitulinas  ,  confummata  ca-      Sed  quot  vicibus  argri  in  die  fint  cibandi ,  indi-  £ 
ponum,coutufapulIorum,panatelIasraoptiraoju-  cabunt  non  modo  febris  fpecies  &  conluctudo  .  '  ;  ; 
re  &  cum  ovis  forbilibus  permixtas ,  ut  adhuc  ma-  verura  etiaiu  JEtas ,  natura  a?grorum ,  anni  tempus 

F   3  fcregio 


1 


4<5  Adriani  Spigelii 

&  regio ,  &  ipfe  cibus  ]  quo  delectatur  azgcr.  ntmt  venietfdmefit\x\Afp»ao  vigimiquatuorhora- 
Nam  li  hic  parum  nutriat ,  facpius  ofteratur,  quara  rum  una  vcl  altera  hora  dormire  animack crrirur. 
fimultum:  tenuior  enim  citius  pleniore  conco-  Morbo  emm  ad  judicationem  tendente  expcctan- 
quitur.  Hxcigiturquoqueindcfiniendacibiquan-  duscftlongiflimusfomnus.  Quo  tempore  quid- 
titate  funt  confideranda.  Nam  pucris  &  adole-  quid  fomni  natura:  antca  dctractum  eft,  hoc  ita 
fcentibus,  quorum  corpora  crefcunt,  plusdare  refarcit  utprsenimioiomnolcthargicicvalillc  vi- 
oportet ,  &  etiam  bis  in  graviore  dic :  fenibusfe-  deantur. 
mel  fuflicic ,  &  minus  quam  proportio  magnitu-  r   A   P  II 

dinis  corporis  poftulat.  Qui  famem  facilius  tole- 

rant ,  femcl  in  die  graviori  cibentur.  Qui  ftatura  mjom pro  maligna  Ut pcfliicmi.  1 

longiori  funt  &  graciles  ,  crura  habent  longa ,  . 

bis  cibentur  ,  fed  pauciore  cibo  pro  fingula  vice  j  T"""  Alis igitur  victus  ratio  ,  qualcm  receilfui ,  in 
breviori  ftatura  prseditis  &  quadrato  corpore ,  fe-  X  benignaSemitertianainftituendaert.  Quod-  vt<f<*,. 
mel  &  copiofius  ■,  quod  in  illis  celerius  cibus  &  ex-  fi  peftilens  ruerit ,  multum  mutanda  ;  fi  vero  mali- 
crementa  ad  alvum  tranfeant ,  &  minor  fit  ventri-  gna,  media  via  erit  proccdcndum.  Igitur  acr  cubi- 
culus ,  in  his  contra.  Hyeme  &  vere  atque  etiam  culi ,  pnulquam  a:ger  in  eum  deferatur ,  exficcan- 
autumui  parte ,  quse  hyemem  attingit ,  plus  &  fa>  dus  ert ,  igne  in  medio  cubiculi  accenfo  ,  &  con- 
pius  porrigatur  omni  morbi  tempore  ,  quam  sefta-  ftructo  ex  lignis  odoriferis  cyprelli ,  juniperi ,  lau- 
tc.  Si  regio  fit ,  qux  multum  digerat ,  ut  lcpten-  ri ,  qui  non  tumum  ,  ut  plerique  faciunt ,  fed  co- 
trionalisaliqua  ,  maxime  Belgii  &  Germania:  tra-  piofam  flammam  edat.  Deinde  olla  acctoplcna 
ctus  prope  Oceanum  >  &  Scythia  >  quae  eft  maxi-  codera  Ioco  carbonibus  ignitis  fupcrponcnda ,  cui 
me  vorax,  plus  quamiu  aliis  regionibus  cibi  por-  io\\dipulcgii,rorifmarim,rut<e,origani,radices angelic.t,  sufumif*. 
rigatur,  &  bis  in  die  graviori.  Eife  quoque  Afri-  ry  petaft/disindiiaimt.  Acetura  ,  in  quo  puUgium 
C£e  coelum  Celfus  commemorat ,  ftb  quonuliodie  ey  radtx  angeltca  raacerata  fint  per  noctem  (zepius 
£ger  abftinere  recle  videtur.  Contra  in  iEgypto  &  naribus ,  fpongia  eo  lmbuta  vcl  lintco  trito ,  ad- 
Alicc  multis  partibus  famem  homines  faciliustole-  movere  oportet.  Vngerc  mcntum  &  narium  fora- 
rantj  licutin  caregione  quatriduanam  illam  fa-  mina  antidoto  uoftro  vcl  alio  ,  cui  modicum  ace- 
mem  ,  quam  olim  fcbricitantibus  initio  Medici  ti  permixtum  fiL.  Sed  &  barbam  fi  vir  fit ,  eodcm 
prsefcribebant ,  racile  tolerare  potuerint.  Afpero-  iuungere  optimum  erit ,  quo  cxpiret  aliquid  in  cir- 
rum  &  altorum  montium  incola:  raagis  voraces  cumftantera  aerem,qui  poftmodum  ab  cgroto  per 
funt  iis  qui  in  planitie  habitant.  Ergo&illis  bis  os  attrahitur.  Aut  vtno  malvattco  aqux  rofarum  tertia 
cibus  die  graviori  orferendus  &  copiofior ,  his  fe-  pars  addatur ,  &  ftillatim  cadat  fuper  lapidem  mo- 
mel  tantura  &  copia  rainori.  larera  ignitura  aut  lilicem. 

SitigiturproexemploSemitertianaacuta  labo-      Paftilli  feu  trochifci  pro  fufTumigio  paucis  car-  Tmhifci  pf$ 
rans,  vigintiocto  annorum,  temperamcnti  parum-  bonibusignitis  injiciendi,  utpaulatira  confuman-  M»v"!it: 
per  calidi  &  humidi ,  Pataviiin  patria  civitate  de-  tur  ,  nec  valde  comburantur.  *  ladani  purifimi 
cumbcns,  ramcm  facile  tolcrans.  Huic  in  die  gra-  drJcbmam  ttnam  ,  fiyracis  calanntx ,  benzoin  ana  drach- 
viori  femcl  porrigam  cremorera  hordei  unciarum  mas  dttas ;  myrrh*  elecl*  ,  ligni  aloes  ana  drachmam 
octo  vel  decem  pondere ,  aut  alium  ex  cibis  com-  ttnam  ejr  medtam  ,  pttlveris  corttcum  mali  citrii ,  carjo^ 
mcmoratis.  Quod  fi  non  facile  poffit  famcm  to-  phillorum  ,  ctnnamomi  ckcli  ana  drachmam  mediam; 
lerare ,  bifque  propterea  1  uiflet  cibandus ,  fingula  gummi  Arabici  diffoluti  cttm  aqua  rofarum  modico  quan- 
quaque  vice  uncias  fex  prseberem  cremoris  hor-  tttm  efi  fatis ,  fant  trochifci parvi ,  adde  ambari  &  mo- 
dci ,  aut  liquidioris  panatella; ,  deinde  interpofitis  fchidtfjoluti  i'n  eadem  aqua  granum  tmum.  Pauperiorcs 
horis  quinque  eandem  dofim  hquidiorisdic  gra-  utautur  baccis  juntperim  ignera  projectis. 
viori,  crafliorisdieleviori.  Potus  fitfmpus  acetofus  fimplex ,  aut  hjdrojaccha-  Tot*> 

ptibtu  horit  Horse  autem ,  quibus  quotidie  funt  a?gri  ciban-  rttm  aromatizatum  ftectcbus  cordialtbus  tcmperatis ,  vel 
jmta  m  .  ^ ^  eligcnda:  funt ,quibus  videbitur ttniverfum corpus  degemmisfiigtdisyveldehyAcintho.^-aquarumendivi,t% 
squalitereffedifpojhttm,  utnullius  (utor  Galeni  ver-  fcorzoner*  >  cardui  benedtcli analibram  mediami  aqu* 
bis  iib.  de  Ptifana,  cap.  vi  )  attt  frigoris  ,  aut  caloris  ra-  fiuvialis ,  in  qua  drachma  ttna  cornti  cervini  &  cboris 
tionem  mterfe  corporis  partes  diffentiant ;  id  eft ,  qiian-  macerata  fint,  libr.u  quatttor,  julepi  rofati  ttnctas  quatuor, 
do  jam  declinare  febris  incipit.  Contingit  aliquan-  fuccilimonum  uncias  duas  vel  tres  pro  gttfiu.  M/fce.  Si 
do  in  hac  febre ,  ut  pedes  magis  caleant  toto  reli-  pituita;  aliqua  pars  prxvaleat ,  fyrupus  de  corticibus 
quo  corpore ,  idque  in  declinatione ,  quando  na-  citri  uncia  una  velaltera  addatur,  aut  jjrupus  de  mentha» 
tura  peliit  calidiores  fuligines  ad  partes  externas.  Si  deeft  fuccus  limonum ,  fubftituatur  pauperibus 
Igitur  ctiamfi  tunc  corpus  ina;qualem  calorera  feptentrionaIibusy/«r«*  berbcris,vinum  ceraforttm  aci- 
conceperit ,  a  cibo  non  eft  abftinendum,  dura  ani-  dorum ,  fuccus  acetofe  depttratus.  Si  phrenitides  aut 
madvcrterimus  talem  ejus  fcbris  clfe  pecuharem  infignes  aliquorum  vifcerum  inflammationes  non 
declinationcm.  adfint,  dandum  eft  vinum  aqua  cndivt*. ,  velcardui 

Defimno.  ^n  fomno  notanduni ,  ut  in  principio  paroxyfmi  benedicli ,  circii  ,fragaru  ,  echii  ,ftorzoner<e  dilutum  , 
a:grotusab  eoabftineat,  procurandumque  ut  is  addito  modico  fucco  limonum,  aut  mali  cttrit  aut 
in  declinatione  febris  obrepat,  quae  in  hac  febre  arancii.  Nam  abhis  orificium  ventriculiroboratur, 
poft  mediam  noctem  plerunque  contingit.  Quod  &  vapores ,  ne  ad  caput  afcendant ,  a  partibus  in- 
fi  nullo  tempore  fomnum  capere  poffit ,  pra^ter-  fernis  prohibentur.  Si  potens  valde  fuerit  vinum 
quaminitioparoxyfmoruraj&eumfaciletoleret,  &fubdulce,  quod  zegris  naufeam  movet  &  fub- 

opiata  in  hac  finendus  eft  asger  ut  tunc  dormiat.  vertit  ventriculum ,  fucci  acidi  prsefcriptorum  ali- 

iand£evl'      Nunquaminhac  febre  adfoponfcra ,  qux  opium  conti-  quid  addatur.  Si  vero  aufterum  ac  debile,  ab  hoc 

abftineatur. 


De  htlert  c *- 
fttu. 


de  Tebre  Semitertiana ,  Lib.  I V.  47 

rtbftincatur.  Ccrcvifia  tenuis  etiarn  pauperioribus  verrigo,  cpilepfia:  qua?dam  fpccies,  timor  Germa- 

concedi  poteft ,  calefacta  tamen ,  &  m  qua  baccse  nis  dicta ,  alv:  rluxus ,  dyfeoterfae ,  colici  dolorca  | 

juniperi  aut  aliquot  femina  cymina  leviter  ebullie-  recidiva? ,  &  mutationes  io  tlbrem  dupliccra  ,  ter- 

rint.  Dabitur  calida  vcl  retrigerata  cum  modico  tianam,quotidianam,quartanam,abfcelfus.Horum 

fucco  limouum.  Cavere  tamen  oportet  abomni  pene  omnium  quanquam  exadta  fatis  curatio  vi- 

potuglacieautniverefrigerato  velperquam  geh-  deatur  a  recenrionbus  tradita  ,  tameu  peculiaria 

do,  quod  partes  fpiritaleseo  uon  parum  offendan-  remedia  ,  quibusadeatanquamarcaim  hadtenus 

tur.  Procurandumque  etiam  ne  fitim  a:gri  valde  feliciffime  ufus  fum  ,  operse  pretium  duxi  in  gra- 

tolerent:  quia  vires  ejus  tolerantia  labefaCtantur.  tiam  tvronis  hic  adjungere. 
Sic  &  modus  habendus  eft ,  ne  etiani  nimium  bi-      Pnmum  ad  capitis  dolorem  ,  prxter  cucurbi- 

batur ,  quod  polfet  cruditatesaugere ,  nec  a  valo-  tulas  crunbus  aut  fcapulis  cum  fcanficariunibus 

re  confici.  axlhibitas ,  conterc  etiam  balueum  velpen  pedi- 

0^  Cibusquoque  hic  debeteiTe  plenior  ,  quam  in  busadrainiftratum  ,  in  quofequentia  incoquenda 

beuigna  Semitertiana :  &  peftilens  adhuc  paulo  funt.  *  foltorumrut*  ,vcrbcru  ,falvi*,forum  (fide-  ftdum 

pleniorcm  ,  quam  maligna  poftulat :  Quapropter  iint)  foltorum  fambuct  anamanipulumunum  ;  f.orum 

fummopere  cavendum  Medicis,  ne  in  peftilenti  chamccmeli ,  mcltlott  ana  'JManipulum  medxum  ;  falis 

Semitertiana  viciusrationem  inftituant,  proutin  ttnctas  duas ,  furfuntm  trtttct  mantpulos  duos.  C*'.tfcc. 

aphorifmis  praxepit  Hippocratcs.  Bis&terqua-  Fronti  cum  ltuppa  cannabina  diligentcr  baculo 

terve  in  die  dandus  eft  cibus ,  minorique  fingulis  contufa,  utfiatmollior  ,  adhibendum  oxyfrhodi- 

vicibus  quantitate,  fic  ut  non  oneret  naturam  &  num.     olet  vtolacct  ur.ctam  u»am,  aesus  rofarum  un- 

\ires  conferventur ,  quse  iu  hoc  morbo  derepente  ciam  ttnam  ejr  medtam ,  acett  rofattvel fambuctr.i  un- 

concidcre  confueverunt.  Atque  non  folum  in  de-  ctamunam ,  a/bumcn  ovt  unum  ,puheris carjophtllcrum , 

clinatione  paroxyfmorum  ,  fed  etiam  in  principio  majoran*  ana  drachmam  mediam,nerben*  (crupulos  duos. 

paroxvfmi  fi  fyncope  vel  animi  defectio  segrum  Mtjce.  adhibeatur  tepidum  hyeme,  a;ftate  rrigidum 

affligat  aut  lipothymia ,  porrigantur  forbitiones  ex  toti  fronti ,  fic  ut  &  tempora  late  obfideat.  Adde- 

jure  pulli  cum  acetofse  fucco ;  vel  pulvere  feminis  re  interdum  foleo  mclcos  pcrftcorum  tres  vel  qua- 

ejufdem,  aut  cremor  ptifanse  cum  manus  chrifti  tuor,vel  malorum  armentacorum  dAigcnter  contufo- 

perlato  dulcoratum ,  aut  ovum  forbile  cum  panis  rum  cum  fuo  rubro  exteriori  cortice  ad  majorem 

fruftulo  pracbendum  in  vino  aqua  acetofas  diluto  difcuffioncm.  Pauperibus/o/k  malt  perfc*  tronti 

intin&o  :  aut  lacluca  &  acetofa  coclis  in  jure  carnis  firudtuofe  applicui  contufa. 


Oxyrrhodt' 
ntan  frcmi 
«i^ucxnAtcn. 


cum  modico  omphacto  ey  petroflmo.  Prarftat  tamen 
femper  in  initio  paroxyfmi  tenuiori  uti  victu  ,  ut 
forbitionibus  jam  di&is  j  in  declinationibus,  paulo 
pleniori ,  ut  folidiori  cibo,  contufis  caponum  cum 
omphacio  aut  fucco  mali  aranctt.  Carnes  quoque  con 


A    P.     I  V. 

Ad  fitim. 

T)Rofitiextinguendaosaquanon  valJc  fr;gida  c  -.«. 


cedendas  funt  caponum ,  perdicum  ,  vttult  ,ptpionum,  L  fsepe  colluatur.  Plurimum  ad  hanc  racit  cata- 

turdorum  co6ta  cum  capparibus  aceto  condttis  diCtis  iph(maexfarinahordst,fuccoctchoret,o/eo  rofato, quod 

Genuenfibus,  vel  flortbus  mali  citrtt  &  arancit ,  vel  fupra  defcripfimus ;  utroque  hypochondrio  late 

fructibuseorumommbusinacetopriusmaceratis.  adhibitum.  offaprunorum  damafcenorum  cocr:r«mm 

Dari  etiam  poflTunt  carnes  afile ,  fi  asger  mandere  ore  detenta  ,  &  ipfa  pruna  comefta  :  ptdpa  titri  **t 

potent ,  vituli,  caponum,  perdicum,  turdorum,  &  aranctt  actdt pulvere  facchart  cantt  afpcr/o  ,  m.uerata  tn 

aliarum  avicularum  montanarum.  In  ftatu  capiat  agua  rofarum  ve/ endtvix.  ^ 
junsglaciatitriavelquatuor  cochlearia  fadi  ex      Hemitntseo  depellendo  trochifcus apud  Phni-  ;;\/  -_ 

pedibus  vituli  in  aqua  codis ,  vel  carne  vitulina  &  um  Valerianum  Itbro  tertto ;  Et  adfebnatates  ut  non  r+nm- 

capone  cum  vini  albi  modico  ,  cum  corticibus  &  fenttant  ardorem  f  omacht  <y  febres ,  &  adjohs  ardorem 

palpa  mali  citri  aut  eorum  floribus  aceto  macera-  mmtum  :  Recipefucci  gfycfrrizM  (  quo  recennor ,  eo 

tis  ,  cotfis  omnibus  ufque  quo  tabefcant ,  addito  mehor )  drachmasfex  Jemtnts  cucumerts  hortenfs  «u.x- 

fub  finem  acctt  momento ,  &fucharo perlato ,  ac  cornu  tuor ;  tragacantht  du.ts ,  qu*  teres  fngttLttm  ^pcrmt- 

cervmoufo.  Confummata  etiam  laudamus  capo-  fcebts  cumalbo  tnorum  ,  c  futes  cutapotta.  Hxc  de- 

num  &  carnis  vitulius.  Ius exprefTum  ex  carne  ca-  glutita  quoque  ad  fitim  maxime  taciunt ,  etfi  taa- 

ftrati  femiaflata ,  ut  in  Galliis  fieri  coniuevit  cum  tum  in  ore  detineantur. 
fucco  malt  granati  actdi  vel  arancii. 

C    A    P.  III. 

T>e  Cnratione  fymptomatum  isf  tnorlwmm ,  tpu 
freqttentius  huk  febri  fKperyenumt ,  ^vel  im- 
plicantury  *ve!  pofl  Semitemanam 
comparent. 


C    A    P  V. 

Ad  hnguam  afperam. 
Inguam  afperam  ,  etiarnfi  rauces  Sc  guttur  ali 


p-  n.u- 


quo  modo  mrlammata  iint ,  lta  curabis. 
ctlagims  femtnum  pflltt  &  cydoneorum  extraclx  cum 
aqua  violarum  in  cjua  gljcyrrizje  portto  per  horam  ma- 

SYmptomata  varia  morbofque  acutos  acdiu-  ccratafit  unctxs  duas ,  co  ttngatur  pannus  lineus  & 
turnos  huic  febri  fupervenire  aut  fubfequi,  ant  fiperponatur  Isngu*  poftjuam  ablutaed  cum  aejua  hor- 
cum  ea  nafci  plunma  in  fecundo  libro  recenfui-  det ,  tn  W^^&?ni™*^** 
mus,quorumqu*damrariuscomparent,quodfa-  Berii  ,  frim  adatta  una  1  el  altera t  gutta  olet  ururt 
^  nldicamfrequennffimeconfpiciuntur.utca-  Dedi  aliquando  propinandum  ^"f^ 
pids  dolor,  firis,lingua  ar,da,naufea  cibi,faftid,um,  mtnts  pftt  ortenults  ex  a.ju,  — ^ 
kmborum  dolor ,  phxenitides ,  vigiliffi ,  letharg, ,  unctts  trtbus  5  max,meque  proruu ,  quanuo  lulr. 


48 


Adriani  Spigelii 


erat  oefophagi  intcriorem  tunicam  eodem  vitio 
quo  Iingua  laborare;ex  quo  anginse  lethales  oriuu- 
tur  tractis  in  confcnfum  propter  afperitatem  &  in- 
fignem  ficcitatem  cefophagi ,  mufculis  laryngis, 
nec  ullo  apparente  in  faucibus  tumore. 

Huic  etiam  fuccurrere  foleo  aqua  hordei  ejr gly- 
Qnrianfmn.  eyrriza  adjecto  diamorcn pro  gargarifmate.  Aliud ,quod 
fiffuras  linguai  &ulcufcula  etiam  fanat  fifsepein 
die  repetatur.  i^dflacos  fluviatiles,  quos  gambaros  vul- 
gus  appellat ,  urcios  duodecim  contere  in  Jufficienti  aqua 
endivu ,  cui  tertia pars  aqu<e  papavcris  erratia permixta 
fit  inmortario  marmoreo ,  ejr  cum  expreffo  fuccoagerfe 
gargarizet ,  &non  raodicumejus  deglutiat,  tum 
butyro  recenti  novies  loto  in  aqua  communi  linguam  un- 
gat ,  quse  priufquam  gargarizet ,  a  pituita  &  im- 
raunditie  abluta  fit ,  &  purgata  cum  peniculo  fa- 
cto  ex  panno  laneo  molli  peruncto  melle  rofato 
colato  aut  aquarofarum,  in  qua  facchari  cantiun- 
cia  mcdia,& drachma  una  aluminis  dijjbluta  fint.  Aliud. 
Spongiam  mollem  novam  ejr  lapiltis  diltgenter purgatam, 
decocio  radicum  alth<e<e  in  aqua  portutaca  madefacere 
oportet ,  addita  quinta  parte  olei  de  feminibus  cucurbiu, 
vel  communis ,  vel  amygda/arum  dulcium  recentis  novies 
loti  tn  aqua  communi ,  &  eam  fpongiam  ori  azgrotan- 
tisindere,  jubereque  utperos  relpiret  quantum 
fieri  poreft.  Nam  per  foramina  fpongia: ,  &  a  la- 
teribus  au  is  nonnihil  ingreditur  ,  quod  ad  interio- 
ra  penetrat,  humectans  &  rctrigerans.  Aliquando 
muctlagine  fminum  cydoneorum  ejr  pfyUii  rnadefacta 
ufus  fum. 


A 


C    A    P.  VI. 

Pro  naufea,  &  cibifaflidio. 

D  infiguem  naufeam  &  cibi  faftidium  ,  quo 
asgri  quemvis  cibum  afpernantur ,  raro  fallit 

anttdotus  noflra  drachm<e  mcdt<e  vel  umus  pondere  cum 
acett  optimi  dracbmis  dtiabm  ejr  unctis  dttabus  aqu<e  car- 
dui  bcnedicli.  Pauperioribus  ctiam  fuccurrit ptfcu- 
lum  carnis  cum  mentba  vel  pulcgio  alteratum  addito 
fucco  berbcns,  \e\granati  acidi,  aut  mali  citrtt.  Nimius 
etiam  vomitus  fi  affligat ,  live  bilis  fit ,  five  pituitae 
aut  cibi ,  ut  quidquid  in  ventriculum  illapfurn  fit, 
ftatimvel  paulopoftquam  aiTumptumeft,  revo- 
matur ,  conveniunt  pra;ter  jam  dicta ,  fomenta  & 
cataplafmata  ventriculo  adhibita,  ut  eft  emplafirum 
de  crujia  panis  in  oiricinis  nobile. 
Vommitm.  fy-  corticum granatcrum,  mah  cttrit  vel arancii  ana  un- 
ciam  Jemis,  fiorum  rojarum  rubearum,  foUorum  abfinthii, 
ment*,pulegii  ,fiorum  chamameli  ana  manipulum  unum. 
Bttiliant  invini  rubri  aufieri  libris  fex  ad  confumptio- 
nem  mcdietatis,  colatura  Jerveturpro  fomento  fiongiis  ca- 
lide  adbibendo  prope  mucronatam  cartilaginem ,  & 
iufra. 


L 


C   A   P.  VII. 

Ad  Lnmborum  dolores. 

Vmborum  dolori  fuccurrit  lac  muliebre  vel  alte- 
rius  animalis  recens  muldtum  &  lumbis  infper- 
fum  vel  inunctum.vel  in  ejus  defectu  oleum  commu- 
ne,  vel  amygdalarum  dulcium,\t\  butyrum  recens  novies 
lotum  tn  aqua  communi. 
Linimentum      Liniinentum  eeremum:    mucilazinis  feminis pfyl- 

egregium.        ...   ,       .  9,  o       /  IJJ 

Iti  0"  cydoneorum  extr.itt<e  cum  aqua  rojarum  ana  unctam 
unam :  olei  violacei  novies  loti  in  aqua  nymphaa  unciam 


unam  ejr  mediam,  butyri  recentis  noviesioti  in  aqua  com- 
muni  uncias  duas ,  cer<e  alb<t  parum.  Mifce  pro  Itntmentu. 

Plurimum  etiam  confert  olettm  recens exprejjum de 
femintbus  cucurbita.  Linimenta&  inunctiones  ad- 
hibenda  fuut  initio  febris ,  aut  cum  rnacula:  pete- 
cliiales  nondum  comparent ;  aliter  clyfteribus  re- 
frigerantibus  ,  detergentibus ,  blandis  ,  duriore 
exiftcnte  alvo,  fuccurrendum. 

fiorum  cham<emcli ,  meliloti  ana  manipulum  unttm  -t  Znm». 
foliorum  parietaria,  endtvi<e ,  violari<e  anamanipulum 
femis,  foliorum  papaveris  rh<eadts  pugi/ium  medium;  hor- 
dei  pugitium  unum.  Buliiat  primum  hordcum  ad  crepa- 
turam,  deinde  herb<e  ejr  fiores  adjiciantur ,  in  fine  colatura 
adde  mellis  rojatt  foluttvi  uncias quinque.  Mtfcepro  dy- 
ficre  tepide  injiciendo.  Supra  vero  dorfum  pellem 
agninam  vel  caninam  noviflime  dctractam,  vel 
alterius  quadrupedis  domeftici ,  quaparte  carni 
adhaefit  lumbis  &  dorfo  fuperligare  oportet  per 
unum  vel  alterum  diem,  donec  fcctere  incipiat,  & 
eandem  fi  dolor  non  celTaritrenovare.  Siquidem 
hocremedium  infignem  habet  digerendi  faculta- 
tem  &  per  poros  portionem  raalignze  matcrice 
evocandi.  Facit  etiam  ad  idem  oleum  amygdalarum 
dulctum  cum  chamomelino  permixtum ,  gutta  una  adjetta 
olci  tartari,  &  modtco  fale  nitri. 

C   A   P.     VII  I. 

Ad  'vigdias. 

Vlgilia:  quoque  faepe  molefta:  funt  bilidfis  Se- 
mitertianis ,  quibus  fuccurrunt  cucurbitulse 
cxtremis  partibus ,  ut  furis  &  femoribus  adhibitac : 
item  balnca  &  lavacra  pro  iifdem  partibus. 

Kfiorum  cham<emeli  ,  rofarum  rubearum  ,  nymph<e<e  Letu  pedum 
fingulorum  manipulttm  unum&medium;  foliorumla- 
cluc<e ,  violari<e ,  malv<eana  manipulum  tinum.  Capit* 
papavcris  albtduo.  CMifce  incifis  incidendis  ejr  bulltant 
in  fufficienti  quantttate  aqu<e  ,  quo  ad  medtr.  crnra  bal- 
nettm pervemat,  quod  tcpidum  fit.  Addere  ei  inter- 
dum  licet  lixtvii  mediocris  Jarmentorum  vittum  par- 
tem  ottavam. 

Vnguentum  temporibus  &  fronti  adhibendum  Vngutmum. 
cum  ftuppa  cannabina.  ^  unguenti  populei  unciam 
unam ,  olei  violacei  unciam  medtam.  Mifce.  Olcum  etiam 
amygdalarttm  dulcium  novies  lotum  in  aqua  florum  vio- 
larum  locis  fupradictis  illitum  plurimum  probo  :  & 
emulfionem  hora  una  vel  altera  poft  ccenam,  quae 

amygdalarum  dulcium  excorticatarum  uncias  da.ts ,  Emulf*. 
quatuor  feminum  jrigidorum  majorum  ana  drachmas 
duas ,  feminis  lattuc<e,papaveris  albt  ana  dracbmas  duas. 
Mifce,  ejr  in  mortario  contufa  cum  aqu<e  bordei  vel lattuca. 
unciis  fex ,  fiat  emulfio ,  qu<e  faccharo  pertato  vel  canti 
violato  dulcorctur  ad  Iibitum  segrotantis  :  feminis  ace- 
tofe  drachmam  unam  ejr  mediam  ad/ungo ,  fi  maligni- 
tatis  fit  fufpicio ,  cum  aqua  cardui  benedicli  ejr  fcorzo- 
nera fatta  emulfione. 

C    A    P.  IX. 


AdLethargum. 

LEthargicis  injiciatur  clyfteracrior ,  &  quipi-  Entmi, 
tuitam  ex  craffis  infeftinis  educat ,  qualis  erit 
qui  ex  loydromelite  conficitur  ,  cum  drachma  una fie- 
cierum  bieraejr  Jalis  nitri  altera  drachma.  Velfup-  Suppofitt- 
pofitorium  ex  melte,fale  ejr fpeciebus  hier<e.  Oxyrrho-  oywAwtf- 
dinum  confert,quod  capitis  dolori  fupra  propofui. 

vel 


de  Febre  Semhertiana ,  Lib.  I V.  49 

vel.  *  olei  rofati  unciam ,  ttceii  unciam  unam  ejr  me-      Iuvat  etiam  plurimum  in  lioc  cafu  pcllis  de  rc- 

diam,puherisfoiiorumruudrachmammediam  ,puhe-  center  ma&ato  quadrupede  dctracta  :  vena  fron- 

rtsireos ,  majoranx  ,  corntt  cervini  ujli  ana  fcrupulnm  tis  re&a  incifa ;  vel  faogurfugae  nunbus  indita». 
unum,  cnm  mucilagine radicum a/thxx ,  Mifce.  Adhi-      Veficatoria  qu:e  haclcuus  Mcdicis  familiarij 

beatur  naribus  ruta  cum aceto  contufa  ,  ejr  euforhti  mo-  funt ,  hic  non  laudo  ,  quia  nimios  dolorcs  e x c  i- 

dtcum  ,capilli  humani,  aut  cornu  hircini  rafura  comhura-  tandi  vigilias  confervant ,  qux  quantopcrc  fieri 

tur,  &naribusadhibeatur.  poreft ,  funt  evitanda;  &  profliganda:.  Animad- 

smqifmw.       Plantis  pedum  talis  finapifmus  alligetur.  *  radi-  verti  etiam  humore;  iis  magisacccndi,  quam  a  ca- 

cum  raphani  rttjlicani  ,  fi  haberi  potes  (marinum  piterevclli. 

herbarii  quidam  cognominant )  vel  ejus  loco  r.i-      Sed  &  illud  ncruincm  Iatcre  vdim  ,  plerumque 

phanialterttisfortisdiligenterinmortartoiaptdeottifivel  Iethargum  &  phrcnitidem  ab  inflammatione  \i- 

derafi  ttncias  duas ,  fermenti  fecalini ,  qttod meltus  eft  fcerumnon  modo  fovcri ,  fed  ctiam  depcnderc  : 

triticeo ,  uncias quatuor ;  fmtnis Jinaptos  unciam unam  &  cum  biliofa  diarrhaza  in  hac  febre  phrenitidcm 

tjrmediam,puherisfoliorumruudrachmasduas,Mi-  pcr triginta quinque  dies  contmuos  duraflc.  Ita- 

fce.f.Cataplafma.  quedum  ha:c  extcrna  adhibcntur ,  juvabit  plu- 

vfawi*.       Veficatoria  cruribus  tantum  ,  vel  una  etiam  rimum  cataplafma  adhibuiffe  toti  vcntri  phrcni- 

brachiis  adhibita,  plurimum  commendo.  Fiant  tici,  quale  pro  jecoris  refrigeratione  pra:fcrip!i- 

caexa//iiscontufs  in  forma  cataplafmatis ,  &  fuper-  mus  ;  &fialvusnil  reddat ,  eam  eluere  cum  de- 

impofitis  :  quod  fecuriuseft  eo  ,  quodex^/7/^4-  cotlo  hordei  ejr  fttrfurtim  in  jurc  carnis ,  addttts  mcllts  Bmma 

ridtbus  conficiram  Nam  in  hac  febre  ,  tendente  ad  violacei  folutivi  ttncits  qutnquc ,  olet  vtol.uei  unctts  dtta- 

exitium  morbo,  fa:pe  urina  fupprimitur  ,  maxi-  bus  aut  trtbus ,  filtfjue  momento. 
me  quando  prsecelTerunt  infignes  Iumborum  do-      Sed  fi  Iethargicus  fuerit ,  apponatur  vcntri  pcl- 

lores  vel  hypogaftrii ,  quod  fnfsy  Hippocrates  ap-  lis  noviffime  detradta  de  madtato  animali ,  vcl  ca- 

pellavit.  Itaque  tunc  ufus  cantharidum  mihi  folet  taplafma  quod  fequitur.  ^  mcdtt/U  pants  maccratx  cx^Ufm*. 

efle  fufpedtus.  Optimum  quoque  veficatorium  eft  in  acjua  communi  libram  ttnam ,  puhetis  abfinthii ,  ma- 

&blandura,  ceratum  faclum  ex  fucco  ejr  puhere  joranx,  falvu ,  menthx ,  anattncumfemts ;  olarofui 

J/ammuUbovis ,  quod  in  molli  cute  pra^ditis  folet  uncias  duas  (jr  mediam ;  fcminis carvt  puherati  drach- 

fufficere.  In  durioribus  octava  pars puheris  cantha-  mam  unam  ■>  vint  rttbrt  attjicri  quantttm  fujftcit ,  ut Jiat 

ridum  additur.  cataplafma. 


tttpUfmx. 


<  xplafma 
tmum. 


C   A   P.  X. 

Ad  Phwitidem. 

COnvenit  phrcnitidi  Uc  mttliebre cttm  o/eo  rofato 
permixtum ,  initio  morbi  duplici  petacio  ad- 
hibendum  fironti ,  &  faspe  renovandum  derafis  ca- 
pillis  ufque  ad  fiuciput.  HydreUo  lana  fuccida  vel 
fpongia  imbuta  applicanda :  vel  cataplafma  ex pa- 
ne,  oleo  rofato  ejr  aqua :  conferuntque  ea  omnia,  quce 
ad  vigilias  prsefcribi  confueverunt.  At  in  augmento 
ftatuque  phrenitidis  derafis  capillis  toti  capiti  utili- 
teradhibuicataplafma,  quodapparentibusjam  pe- 
ticulis  ad  fanam  mentemipfos  vigintiquatuorho- 
ram.m  fpacio  reduxit.  valetquoque  adlethargum, 
in  qucmfsepe  phrenitis  permutari  confuevit.  Et 
e  contra  exlethargophrenitis  ajjquando  expe&a- 
tur.  Quapropter  non  mirum  efTe  debet,fi  a  veteri- 
bus  nonnulla  remedia  probentur  in  Iethargo  ,  quas 
phreniticis  conferre  etiam  peculiariter  fcripferunt. 

Cataplafmatis  defcriptio.  ^  farinx  hordei  Itbram 
mediam ;  farinx  fabarum  uncias  tres ;  furfurum  trtti- 
ci  tenuium  unciam  unam  ejr  mediam ;  pttheris florum 
chamxmeli  unciam  medtam  ,  puheris  florttm  J/xcha- 
dos ,  foliorttm  fahix  ,  rutx ,  majoranx ,  ana  drachmas 
duas  :  feminis  cymini  pttherati  drachmam  unam  ;  olei 
rofati  unctas  duas,fucci  laclucx  uncias  tres,oxyme//ts Jim- 
plicis  quantum  fufftcit.  Mtfce  pro  cataplafmate.  Impo- 
naturtepidumacfpacioviginti  quatuor  horarum 
non  r^no  vetur,ut  fic  acrius  evadat  medicamentum 
&  ex  altb  humores  evocet  ac  digerat.  Atque  ne  re- 
frigeretur  cataplafma,  &  ue  aphreniticis  avellatur 
a  capite ,  fafciis ,  quas  cancros  veteres  appellant , 
cum  o&o  capitibus  fciffis,prohibenduin  eft,  &  fu- 
perponenda  fuper  cataplafma  ftuppa  canabina  ca- 
lida,  ne  refrigeretur ;  fi  hyems  fuerit,  fuperliganda 
in  duplici  linteo  &  asquali  craflitie  ac  mole. 


C    A    P.  XI. 

ProVatigine ,  Epilepfuty  ApopkxLt. 

VErtiginem  maxime  illi  patiuntur ,  quibus  plu-  r \K-r^'!T' 
rimi  putrefadi  humores  pituitofique  in  in-  ' 
teftinorum  cavitate ,  ventriculo  vafifque  conti- 
nentur.  Patiuntur  eam  dum  caput  erigere  volunt, 
&  ton  furgere  aut  deambulare.  Hisnileft  con- 
ducibilius  ,  quam  clyfteribus  frequentibus  ,  5c 
blandis  tutifque  purgationibus ,  quales  antea  pras- 
fcripfimus  perepicrafm  humores  expurgare ,  ali- 
quando  per  vomitum  ,  fazpius  per  fecefTum :  ita 
paulatim  ha:c  affedio  abire  confuevit ,  quod  & 
segris  &  aftantibusprsediccndum  eft  ,  ne  ubi  ilico 
ceflare  vertigiuemnon  confpexerint ,  prsecipitare 
Medicum  cogant  in  majora  &  minus  tuta  remedia, 
maxime  ea  quae  ad  vertiginem  a  quibufdam  anti- 
quis  fcriptoribus  commendantur,&  quam  maximc 
mutare  ea  ,  quas  ad  febrem  hanc  prxfcripfimus. 

Epilepfise  aut  apoplexix  fi fupervenerint ,  ea-  r  -,  • 
rum recidivse funt prsecavendse.  Peculiariter con-  lfifif'x,ffnA 
fert  repetita  purgatio  ex  tnf/tfts  foltorum fenx  drach- 
mis  duabus,  agarict  drachma  una ;  Jpicx,  fchcenantht  ana 
granis  qttatttor ,  in  aqttx  cerajorttm  mgrorum  duhium  per 
balnettm  dejlil/ata  ttnctts  quatuor ,  addendo  cxprejsioni 
uncias  dttas  manna  elcclx. 

Tempore  paroxyfmi  applicari  poflunt  multa  , 
quas  ad  hoc  facere  dicuntur.  Comu  cervtmujtttc- 
nutfime  in  mortarto  triti  drachmx  dux  cum  a. ju.t  pxontx 
vel  ceraforum  ntgrorum prxbeantttr,  vcl ptthts fanguinis 
canis  aut  hcpatts  /ttpi ,  attt  ff/cnts  pttllt  cqmnipari  mcnfu- 
ra  cum  itjdem  aqttis. 

Appellantautemhic  Paravii  equorum  paftorcs  • 
fpieuzam  ,  hocelt,  lplenem pul.iequorum no\ p  ,;„, 
ter  nati  mucum,  quem  m  ore  pullus  continet,  dum 
egreditur  ex  utero  matris.  Hunc  ,  nu*i  ilico  ori 

G  mterauc 


yo  Adrianl  Spigelti 

inferant  manum  veldigitos  &  extrahant,  ftatim  Si  adftantium  autamicorum  prccibus  aut  aliis 
deglutit  pullus.  Quare  fumma  diligentia  &  cura  neceilitatibus ,  qua;  protinus  ventrem  fiftcndum 
eft  opus,  ut  habeatur :  ficcatur  in  umbra  &  in  pul-  efle  perfuadent ,  ad  miraculum  ufque  tibi  fatisfa- 
verem  teritur.  Sunt  qui  ei  alia  mcdicamcnta&  ciet  placentaquse  fit  cxpufoeris  fiorumconyzce  drach- 
aromata  admifcent ,  qualia  ad  morbum  caducum  ma  una  cum  ovo  tntegro  hoc  eft  ,  albo  ej-  luteo  ejm  dt- 
valcre  ajunt  fcriptores  prac-tici.  Hujus  loco  liche-  ligentercontttfis  ejr  tnfartaginc fiixis  cum  butyro  velolco 
nes  equorum  irj  pulvcrcm  redadti  fubftituantur.  clroarttm.  Datur  haec  ad  comcdendum  tribus  die- 
Scio  vertigiuem  ,  epilepfiara ,  apoplexiam  a  va-  bus  continuis  manc  jcjuno  ventriculo  horis  qua- 
riis  caufis  oboriri  pofle,  &  harum  magnam  partem  tuor  ante  prandium. 

una  cum  febris  Semitertianas  caufis  implicari ,  ad  Venter  ( ut  externa  rcmcdia  quoque  attingam  ) 
quse  prsefcripta  remedia  non  femper  conferunt.  ungendus  oleo  rofato  omphaano  compUto ,  \c\olcocy- 
Quoniam  tamen  plerunque  ab  iis  caufis  oriantur  ,  doneorum  ejr  majltcbino.  Placenta  cx  ovts  ventri  ap- 
quilms  hxc  remedia  plurimum  fuccurrunt,  idcir-  plicetur.  ^ova  tntegra ,  idcfl ,  cum  albumtne  ejr  lu- 
co  ea  prxfcriberc  hoc  in  loco  non  fum  gravatus.ut  teo  dtligcntcr  contufa  nnmcro  fex  ;  pulveris  conyz.<e  me- 
unicuiquc  magis  tanquam  cxpcrta  in  promptu  ef-  dievel  mtnoris  (flores  eligo  magis,  quam  rolia) 
fent ,  donec  accidentium  caufa:  mclius  fint  Medi-  drachmas  du.ts.  Mtfce  ejr  cum  oleo  oltvarum  vel mafiichi- 
co  diligenti  perfpectse.  tunc  fi  alia  fit  caufa  per  fe  no  tn  fartagtne  igni  admota fiat placenta,qux  linteo  ra- 
fubfiftens,  ea  talibus  remediis  eft  profliganda,  qua-  ro  ac  tenui  involuta  late  pcr  totum  abdomen  & 
lia  a  doctis  practicis  proponuntur.  calide  applicetur,  fafcia  prohibendo  nc  decidat. 

Vclomcntum  caftrati  lupcrponatur  in  olco  rofato 
C  A  P.     X  I  L  &  maftichino  tepidis ,  in  quo  prius  flores  conyz-t  ■ 

Ad  abl  filixum     Dyfenteriam.  ebulliennt ,  blande  nc  comburatur  calefacW 

-  J  ht  quoniam  dylentcnas  tenclmus  prazcedere 

ALvi  fluxus  &  dyfenterise  blande  &  cum  fuin-  vel  concomitari  folct  omnibus  modis,  ut  is  mitige-  m'^'^ 
ma  prudentia  iunt  tradtandx.  Prohibcnda:  tur  &  fedetur  ,  erit  ftudcndum.  Laclcigiturrecentcr 
enim  ne  aut  nimium  fluant,  &  fic  vires  debiliten-  mulclo  cum  modtco  faccbaro  poftquam  bis  tervc  alvus 
tur,  aut  breviaditringantur.  Pcriculofum  namquc.  eft  abluta ,  lutfumigium  ano  extrinfecus  adhiben- 
Quibus  natura  ad  tabem  vergit ,  ut  angufto  tho-  dum  ,  quale  elt  quod  fcquitur.  k- pttfoeris  menth*. 
race  prcediti ,  &  graciliorcs ,  &  praxluruseft  Iicn  drachmam  fcmis  ;rofarttmrubcarttm,jiorumvcrbajci,ma- 
vel  jecur,  citius  filti  debent.  Et  his  majore  cum  di-  f/tchts,  olibant  ana  fcrttpulum  unum  ;  macis  vel nucts  mu- 
Iigentia  initio  procurare  ,  nc  cum  iinpctu  quodam  jchatx  firnpulum  medium cttm rcfina  therebintbtna,fiant 
validiore  fluxu  oborto  vires  ilico  dejiciantur.  Dcn-  trochtjci pro juffumigtts.  Paupcnbus  quoquc  ex  fola 
tur  igitur  ferum  dcfltllatum  ad /ibram  unam  cum  unciis  reftna ptm ,  vel  thcrebinlhtna  ,  rajura  C)prcfst  vcl  laricist 
duabt/s  aqu*  jragart.e ,  vcl unctis  trilus  emulftonisjcmi-  vel nttcis ptnex  corticc  fiat  fuifumigium. 
mtm  melonum facLe cttm  aqtta  hordei :  julcula  altera-  Fomentum  quoquc  cum  fpongiis  madcfa<5tis  in  lommtum. 
ta  cum  plantagtnc ,  cichoreo  ,  Joncho ,  ptlojciia  ,  qtta-  decoCto  cahdo  (equenti  adhibcndum  fupra  os  fa- 
tuor  fiminibm  frigtdis ,  aqux  beat.e  virgtnis  thcrmalis  crum  cxterius",  ita  ut  ad  anum  pervcniant  fpongise 
librx  du.e  cum  fucci  ctchorci  unciis  dttabus  in primo  cy-  madetadta:  &  iplam  cooperiant.  ^  joliorttm  bttrfie 
atho ,  8c  alia  ejus  generis.  Multi  tanquam  ab  or-  paftorix ,  foltorum  ejr fiorttmthapfi  barbati  ftngulorum 
co  refuicitantur  dccocio  JalJ.e parillx  altcrato  cttm  quin-  manipulos  dttos  ,florum  rojarum  rttbearum  manipttlum Je- 
quejolio  aut  jragaria  :  datum  pro  ordinario  potu  mis ,  corttcum  nucis  pine<e  ttnciam  medtam.  Vtnirubri 
quantum  aeger  velit.  Multis  quoque  profuit  jus  mediocris  ejr  aujlert  librasjex  ,  bultiant  ad  horam  lcnto 
carnis  alteratum  cum  radice  alcese  ,  vel  flonbus  igne  ,  ejr  colenturpro  fomento. 
convz.se  minoris.  Confiderandum  nrcctcrca  ,  an 

peftilens  (eu  malignus  &  contagiofus  fit  fluxus  aut  A1IIi 
dyfenteria  ,  nec  ne.  Nam  talis  in  hac  febre  tcm-  jye  Q0Jlcis  doloribiis 

pore  autumni  integrosmagnofque  exercitus  mili- 

tum  dcpopulare  nonnunquam'confucvit  ob  fru-  TN  prioribus  libris  diclum  eft  colicos  dolores 
ctus ,  quos  comedunt  plurimos ,  &  carnes  recen-  1  pra;  cseteris  morbis  hanc  fcbrem  maxime  con- 
ter  maCtatas.  Iis  magnum  adjutorium  eft  rccentis  comitari ,  vel  fubfequi :  imo  quotiesaliqua  crifis 
theriacs  drachma  ttna  cttmcerevtfia  calida  propinata ,  expe&anda  eft  ,  hoice  pras  cxteris  crifeos  modos 
autjure  alterato  cum  cichorco ,  plantagine ,  cardtto  effemagisexpecliaudos. 
Bolu         bencdtclo:  vel  bolm ,  qui  k  terrjfigillau ,  cornuccr-      Per  colicos  doloresintelligo  eos ,  quinontan-  Quodpern 
vint  ufitfingtilorum  drachmam ttnam:  feminis plantagi-  tum  tenuia  (quos  poft  Hippocratem  cceperunt  lff"f^, 
nis  Jcrupttlos  duos  ,  fjecicrttm  dehyacintho  drachmamme-  proprie  ileum  &  dolores  iliacos  appcllare)  fed  gendum. 
diam  ,  vellapidtsbezoargranadeccm  ,  cum  Jitcco  cicho-  &  crafla  inteftina  (  quos  colicos  proprie  nomi- 
rei  aut  conjerva  rofirum  ,  fiantbolipro  quatuor  vicibm  nant)  obfidere  coniueverunt ,  &  quos  utrofque 
fumendi  mane  &  vefperi  media  hora  vel  paulo  Hippocrates  femper  uno  nomine  proprio  ,  fci- 
plus  ante  jus  alteratum.  Jicct  ilei  nobilitavitinfuisaphorifmis.  Nequeta- 

Perquirendus  eft  etiam  a?ger ,  an  ei  os  ama-  men  omnes  inteftinorum  dolores  tam  terTulum 
refcat ,  nec  ne.  Nam  quibus  in  ore  amaritudo  quam  crailiorum  ,  fed  eos  prascipue  quos  Diofco- 
eft,  iis  purgatio  blanda  inftituenda.  Vt  fero  ca-  rides  magis  proprio  nomine  dignatus  eft  appella- 
prino  depurato  cum  Jyrupi  rojarum  folutivi  unctis  dua-  re  colicos  paroxyfmos ,  id  eft  ,  dolores  inteftino- 
bus  in  primo  cyatho,  vel  aqtta  beat*  vtrginis  libris  rum  periodicos.  Nam  ab  aliis  doloribus  intefti- 
duabtu ,  in  ^mbuspttlpxtamarindorum  ttncia  medta  dif-  norum  hi  differre  videntur ,  quod  illi  magis  con- 
foluta  fit.  ,  tinui  fint ,  quonfque  vel  a  natura  fuperentur  ,  vel 

naturam 


de  Febre  Semitertiana  3  Li  b .  I V .  y  t 

haturam  fuperent:  hi  vero  redeant  per  paroxyf-  velexternam.  Deponitautcmnaturaad  int<-ftina 

mosmagis,  utaliquando  animadvertcrim  a:gro-  ejufmodi  humorespropter  yalidam  vimexpultrw 

tos  ,  qui  m  imperitos  Medicos  inciderant,  vel  ccm,  ftimulatam  a  copia  bilioforum & pituitofo» 

imlamviftus&medicamentorumrationemcrant  rum  humorum  aliquando  coctorum  (utquando 

fecuti,  per  biennium  ab  hac  febre  foluta  colicis  dolorcs  colici  funtcritici ,  quales incliuante fcbre 

paroxyfmis  moleftatos  fuifle ,  quorum  plurimi  cir-  Semitertiana  aut  cx  hac  nata  quartana,duplici  tu- 

ca  vefperam  exacerbabantur  quotidie,veluti  quo-  tiana ,  autquotidiana  folent  comparerc  quo  tem- 

tidianani  cum  febrc  continuaquotidie  fe  exacer-  pore  funt  abiturae  )  vel  adhuc  crudorum  quales  in 

bantcvel  invadente  poft  intermiflioncm  febris,  mitio velaugmentoSemitertianajoboriuntur. 
tanquamnovoparoxyfmo.  Sic  &  quidam  altcrnis      PropeUit autem  expultrix  facultas  ad  inteftina  ' 

diebus  exaccrbabantur  aut  invadcbant  tanquam  magis,quamadaliascorporispartesconvenient<  s 

tcrtiani,  alii  plurium  dierum  intervallo.  Etrur-  proptcr  trcs  caufas»  Prima,  quia  JEgreper  habi- 

fusvidimuseos,  qui  per  plurium  dieruminterval-  tum  corporis  &  cutisporostaleshumoresdepei- 

la  repetentes ,  multos  dics  continuos  aegros  mi-  lcre  potcft,  quia  ctiamii  biliofi  in  vcnis  fint,  &  n!u-  1 

lere  affligebant ,  circa  vcfperam  nonnihil  acrius  rimi  quoquc  pituitofi  humoresj  tamen  pituitofi 

moleftantes  ,  mane  vero  nonnihil  rcmittentes,  iis  permixtifuolentore  &  vifciditate  cutis  poros 

deinde  per  oclo,  decem  aut  plures  dies  prorfus  obftruunt,  adde,  quod  asftate  etiam  ab  aere  ex- 

intermittentes.  terno  plurimum  ac  rcpente  refrigerato  tales  po- 

immMo.      Oriuntur  hi a compofitaplcrunque phlogofi  vel  rorum cutis obftru&iones  multum  augeantur.  In- 

umcaufi.    inflammationc  inteftinorum.  Hanc  nobis  apertifli-  dicium  hujus  rci  non  minimum  eft  ,  quod  balnea 

me  demonftrarunt  cadavcrum  difle&iones.  In  qua^meatus  cutis  referando  deftinata  funt,  non 

omnibus  enim  quotquot  unquam  aperire potui ,  mediocriter  tales  colicos  juvarc  foleant.  Quod 

veram  inflammationem  confpeximus,  quas  mo-  temporibus  frigidis,  ut  hyeme  &  autumno  maxi- 

do  ileon  vel  jejuni  inteftini  partem  aliquam  ,  mo-  me  ingruant ,  aut  a-gros  crudelius  affligant.  Qjjod 

do  vero  colon  tantum,  laepius  cum  incipiteam  denique  adhibitis  externismedicamentisrefnge- 

qux  inteftinum  colon  cum  ileo  nedit  partem  ob-  rantibus ,  adftringentibus  &  rcpellcntibus  dolorcs 

fedit.  Vidi  etiam  quibus omnia  &  ventriculus  erant  articulorum  inflaramatorii  &  podagrici  praxipuc 

inflammata  una  cum  omento  &  mefenterio.  Vidi  oboriantur. 

aliquando  &  mefenterium  tantum  inflammatum      Secunda  caufa  cfl:  propcllcntis  ad  inteftina  na-      1  r- 

cum  levi  tenuium  inteftinorum  inflammatione.  turas,quodperurinaspeccantemmateriamexpel- 

Multos  qui  moriebantur  ab  his  doloribus,  gan-  lere  nequeat.  Rcncs  cnim  tantam  humorum  co- 

gracna  harum  partium  aut  fphacelo  mortuos :  qux  piam fecernere  ac  fufciperc  non  poflunt.  Nam  fa> 

modo  exiguam  intcftini  jejuni  vel  ilei  colive  par-  pe  intcmperie  calida  laborant  rcnes  ob  conlenfum 

tem  ,  modo  magnam  tenebant.  Et  plerunque  inflammationis ,  quem  habent  maxime  fi  colon 

quoties  una  cum  doloribus  colicis  ( qui  Medicos  fuerit  inflammatum.  Sed  &  pori  ureteres  aliquan- 

plurimos  &  nobiles in  arte  in  principio  Iatent  pro-  do  inflammantur  &c  accenduntur  proptcr  inteftina 

pterea,  quia  fub  fpecie  alterius  morbi  plerunque  tcnuia,  quse  ipfis  incumbunt ,  inflammata.  Sub- 

habeantur,  aut  clandeftino  quafi  ac  blando  in-  ftantiadeinderenum  cumpituitofobiliolbqucfan- 

troitu  eos  decipiant )  Semitertiana  invadit  cum  guine  nutriatur ,  papillares  carunculas ,  per  quas 

dolore  lumborum ,  animadverti  hanc  magis  prse  tranfiturina,  infarcit.  Hisigitur  decaufis ,  cum 

ca^teris  malignam  &  lethalcm  fuifle ,  periifleque  renum  facultates  naturalcs  langueant  ,  non  mi- 

ex  ea  homines  propter  gangrsenam  inteftinorum  ,  rum  eft  ,  fi  aliquando  contingat  ab  hifce  dolori- 

&  aliquando  etiam  ventriculi  maculis  quibufdam  bus  uriua:  fupprcfliones  excitari ,  per  quas  nil  a  re- 

lividis  in  eo  deprehenfis ,  ac  fi  ab  haufto  veneno  nibus  in  veficam  colat,  quod  cathetere  immiflb 

fadti  fuiflent,  comparentibus  etiam  peticulisvel  inveficara,  &nilurinx  per  cam  excuntc  ccrto 

ante  vel  poft  mortem ,  velinfignibusmaculis  aut  fcivimus. 

vibicibus  lividis  in  dorfo  ,  quales  &  peftistem-      Tertiacaufaeft,quodintcftinafintvcIutinatu-      II L 

pore  obfervantur  ,  maxime  quando  anthraces  ralis  cloaca,  per  quam  pituitam  &  bilem  natura 

internum  aliquod  vifcus,  fed  inteftina  prsecipue  commodiflime  folct  detrudere.  lam  &  hsec  faci- 

obfeflerant.  Dixicaufam  horumdolorum  efle  in-  lius  humores  in  colico  laborantibus  fufcipiunt, 

flaramationem  compofitam  ,  nou  fimplicem ,  tum  quodcalore  naturali  plurimum  fint  IabefaCfata, 

ratione  eflentiae,  tum  ratione  caufc.  Eft  enim  quihofcehumorescopiofosnequitdigerere,  ne- 

inflammatio  eryfipelacea,  vel  eryfipelas  inflam-  que  concoquere  ,  utanteafolebat ,  multo  minus 

matorium ,  quod a bile prasdominante  fanguinem  perfluxumvel  diarrhseam  expellcrc  ,  bumorque 

craflum  5c  pituitofurn  originem  habet.  Non  ne-  calidus  defluens  non  ftatim  apertam  inveniat  vi- 

go  tamen  ,  quod  ab  eryfipelate  fimplici  aliquan-  am  ,  ut  in  cavitatem  intcftinorum  depellatur.  Vbi 

do  oriri  poflint.  Namiudiilediscadaveribus  ali-  enim  ad  interiores  tunicas  pervenit,  eas  magis 

quando  inteftinorum  &  ventriculiinterioremtu-  conftridas  &  obftructas  deprehendit,  Stficbi- 

nicam,  qux  villos  continet ,  florido  quodam  plus  liofus  humor  cum  pituita  permixtus  in  fubftantia' 

quain  decet  rubore  coloratam  vidimus ,  nequa-  inteftinorum  manet  conclufus  ,  unde  putrefit  una 

quam  aliis  inteftinorura  tunicis  eo  colore  infedis ,  cum  portione  fanguinis  &  inflammamr. 
fed  naturalem  colorem  refervantibus ,  &  merara  ArgumentumhujusreicertiflSmumeftdyfente- 

bilem  viridem  flavamque  per  vomitum  &  fecef-  ria  vel  alvi  fluxus ;  qui  fi  fuperveniat  dolori  colico, 

fumexcretamfuifleante  mortem.  Eryfipelas  au-  eumfolvit.  Si  vero  dyfenteriae  autalvi  fluxus  in  5  c 

tem  ut  in  externis  partibus  fummam  cutim  obii-  mitertiana  aliquando  intempeftive  curati  fuerint ,  , 

det ,  fic  in  internis  vifcerum  fuperficieminternara  inhuncflolorcm  colicum  tranimutctur. 

G    2  Porm 


j  j  Adriani  Sf>igchi 

vnietonfinn-     PoiTO  c^hftringuntur  inteftinorum  interiores  fra  mucronatam  cartilaginem.  Et  major  fit  Iixc 

gn7mm"nu'  tunicae  >  &  obturantur  ofcula  venarum  mcferaica-  gravitas  ab  aflumpto  cibo  :  quia  tunc  ventriculus 

riorestnncU  rum  ,  ac  labefadtatur  eorum  calor  nativus ,  partim  diftentus  a  cibo  &  potu  colon  inteftinum  magis 

a  caufis  internis,  partim  a  caufis  externis.  A  caufis  premat.  His  accedit  (fi  aeger  debiram  potus  quan- 

internis,  ut  a  copia  pituitoforum  &  bilioforum  titatem  obfervarit)  urinarubra,acrisabilisportio- 

humorum,aponticahorumquaIitate,  craflitie,  &  neperrenes  una  cum  urina  pertranfeunte:  quas 

lentore ,  quae  plerunque  funt  ejus  pituitx ,  quae  in-  interdum  tantum  ardorem  inter  mingendumexci- 

teriorem  inteftinorum  cavitatcm  implet ,  &  inte-  tat,  ut  aegri  videantur  calculo  rcnum  magis,  quam 

riori  eorum  tunicae  fuperficiei  oblinitur  valideque  colico  dolore  laborare ,  correfpondente  huic  opi- 

adhaeret.  A  caufis  externis,  ut  cibis  &  potu  ftipti-  nioni  dolore  alterutrius  lumboium,vomituque  bi- 

co  &  pontico,vino  auftero  vel  acido  ut  pergolano  lioforum  &  pituitoforum  humorum.  Practer  haec 

Patavinorum ,  vel  alio  crudo  &  ex  uvis  immaturis  fentitur  ab  aegris  oris  amaror,fitis,inappetentia,vi- 

fa&o ,  frudtibufque  acerbis.  His  igitur  fi  quifpiam  gilie.arteriarum  pulfus,iuterdum  &  praecordiorum 

diu  &  continuo  utatur ,  folet  in  hunC  affe&um  fa-  calor  cum  febre  continua  plerunque  quotidianae 

cile  incidere.  Idcirco  apud  Pidtoncs  Gallorum  &  fpuriac  &  aliquando  duplicis  tertianae  nothae  ty- 

plerofque  Germanos  apud  quos  vina  non  plane  pum  obfervante,  quae  nifi  praccaveantur,ad  tabera 

niaturefcunt ,  hic  morbus  eft  frequentior  quam  £egros&mortemaIiquandodeducunt,nifiperma- 

apud  alios  calidiorum  regionum.  Biliofa  materia  turum  abfcelTum  materia  ad  alvum  deturbeturt 

in  venis  generatur  ut  &  pituitofa ,  quanquam  ma-  Nonnullis  epilepfiae ,  catoches ,  apoplexiae,  motus 

ximahujusparsacapite  deftillet  in  inteftina,  ea  convulfivac  falfae  paralyfes  praecedere  ,  faepiflime 

fcilicet  quae  internam  inteftinorum  fuperficiem  fubfequiconfueverunt,eaenempeinquibusmotus 

obcruftat.  Quamobrem illi ,  qui  deftillationibus  aufcrturillasfofenfu  manuum,  pedum.brachiorum 

&  obftru&ionibus  mefenterii  laborant  ac  folliculi  crurumque  ,  &  aliquando  alterutrius  totiufque  la- 

fellis,  magisquam  alii  colicis  doloribus  infeftan-  teris.  Vidi  quiprxter  oculos  8c  labia  orisnil  aliud 

tur.  Incidi  in  ncn  paucos ,  eofque in  hac  arte  pe-  movere  potuerunt.  In  Moravia ,  Auftria ,  Styria  ,  \m 

riullimos  viros ,  qui  exiguam  hujus  morbi  cogni-  Carinthia ,  Pannonia  aliifquc  Germaniae  frigidiori- 

tionem,  ne  dicam  nullam  ab  mitio  cumingrue-  bus  locis  id  mali  genus  poft  colicosdolores  expc- 

bant  mihi  habuiffe  videbantur.  Horumenimma-  dtatur.  Similiter  &  apud  Pictones  Gallorum  ,  fed 

xima  pars  in  muliebri  fexu  pro  uterinis  affeclibus  in  calidioribus  regionibus  raro  admodum  ,  etiamfi 

habuerunt:  in  virili  vero  pro  dolore  ventriculi  Romse  tempore  Pauli  ^Eginetx  populatim  grafla- 

( quia  multis  naufea  Sc  vomitus  fupervenerant)  aut  retur ^peftilcnti  modo. 

dolore ncphritico ,  quoniamin  Iumborum alteru-  Aliquod  tamen  obfcurum  paralyfeos pracdiclse  CMptarai 

tro  &  maxime  dextro  doloreminfignem  aegri  per-  veftigium  in  me  ipfo  &  aliis  ante  quinque  annos  r+ufyeln 

cipiebant.  Hos  ad  ejus  cognitionem  nunc  fignis  a  colicis  doloribr^  Patavii  fum  expertus,  quan- 

paucisutducam  ,  tempuseft,  defumptis  potiffi-  do  epidemii  hic  erant  &  vicinis  urbibus.  Ncque 

mum  a  loco  &  excrementis.  enim  ambulandi  potentia  nobis  erat  prorfus  lub- 

norum  doio-      Nam  modo  infra  umbilicum  ,  modofupravel  lata,  fed  fumma  qusedam  difficultas,  quaeaegri 

tumfign*.     circumipfum  ,velalateribustantum  verfusilia&  cruribus  infiftere  &  ea  transferre  tanquam  ma- 

lumbostantumdolorpercipitur ,  modoveroper  joriponderc  praedita  percipiebatur.  Hanc  multi 

totum  ventrem :  utplurimumautemdolentlum-  tunc  temporis  in  cognitione  hujus  morbi  halluci- 

bi  utrinque  ,  aut  eorum  alteruter  ,  fed  frequentius  nantes  cibo  &  potu  copiofiore  fruftra  tollere  co- 

dexter,  qui  dolorfepoftmodumextenditadan-  nabantur. 

teriorem  regionem  ventris  fupra  umbilicum  ut  Oritur  haec  paralyfis  ( omitto  quidquid  alii  hac 

plurimum ,  &  circa  ventriculi  regionem  pcr  tranf-  de  re  opinati  fint )  ex  bile  ex  inteftinis  pcr  arterias 

verfum  vcluti  cingulum  cingens  &  coardtans  par-  ad  nervos  repente  tranflata  ,  fed  quomodo  hoc 

temventris,  quseutroque  hypochondrio  fubeft.  contingat,  &  per  quas  arterias ,  m.epJiolt4  Anato- 

Qiiia  colon,  quod  hoc  loco  eft  pofitum  per  tranf-  micis  ex  profeffo  docebo. 

verfum  fub  ventriculo  ,  fere  femper  afficiatur ,  ut  Nunc  ad  curationem  me  confero ,  quaedebet  nommdoh- 

ideo  colicus  potius  quam  iliacusautchordapfus  eiTe  &  prudens  &  diligens.  Namhxc  modo  Ion-  ^J.^***" 

dici  mereatur.  Praeter  hasc  advertendum,quod  ex-  ga ,  modo  brevis  futura  eft  pro  humorum  varie- 

crementa  per  alvum  aut  non  reddantur ,  aut  aegre  tate  ,  virium  caloris  nativi  inteftinorumque  robo- 

admodum.  Siquidem  a  primo  clyftere  (  fi  a  natura  re  &  modo  curandi.  Sed  &:  periculofus  eft  morbus 

prius  non  fint  fponte  faeces  ex  alvo  ante  eum  ex-  quocunque  tempore  fuperveniat ,  & graves  ac  pe- 

clufas )  prompte  faeces  exeunt.  At  fi  fecunda  vice  riculofas  ac  diuturnas  poft  fe  aliquando  relinquit 

poft  aliquothorarumintervallum,  alius  communis  repetitiones ,  nifi  radicitus  extirpetur.  Vidi  qui 

injiciatur  ,  nil  redditur  praeterquam  clyftercum  multisremediisfruftratentatispertrienniuminle- 

pauca  pituita,quam  a  tunica  interiore  coli  inteftini  dto  continuo  decubuerint ,  multos  per  mediurn 

abrafit  vel  deterfit.  Si  vero  clyfter  purgantia,  quse  annum,quofdametiampervigintiquatuoraDnos& 

conveniunt,  receperit,  evacuabit  quidem  bilem  &  amplius ,  cum  pro  alio  morbo  curarentur,  toto  vi- 

pituitam,  &  dolores  vel  ceiTabunt  vel  evadent  mi-  tae  tempore  ex  Semitertiana  in  colicum  dolofem 

tiores ,  plerunque  tamen  autredibunt  aut  exacer-  tranfmutata ,  vel  una  cum  hac  incipiente  etiamfi 

babuntur.  a  febre  curati  eflent ,  fingulis  fere  menfibus  vel  an- 

Recidivae  fignum  fatis  certum  capere  foleo  ex  nis  colicisdoloribusmiferrime  moleftatos,  quan- 

moleftia  quadam  feu  pondere ,  quod  tamen  fine  do  vina  auftera  &  pontica  bibiflent.  Etquanquam 

dolore  percipiunt  aegri,  &  circa  Iumbos  &per  aliquibus  ocl:uagefimo  dieaSemitertianaeinitio , 

tranfverfam  ventrisfupraumbilicumregionemin*  cum  qua  dolor  colicus  invaferat  ,  abfceflus  in 


k 


colo 


de  Febre  Semitertiana ,  Lib.  I  V.  m 

colo  inteftinovclmerenteriOobortifuifTcnt,  pet  quoque  albi  (ofla  tantummodo  comcdcm.V  ftcr- 

quoshicmorbus  perfettefolutus  crcdebatur ,  ta-  cus  codcm  modo  fuinptum  optimum  cit  adju- 

mcn  colicas  repetitiones  per  menfium  intervallia  torium. 

&  annorum  pleranque  fupervenifle  animadver-      Etintcfltnum  colon  lupi  m^Ucim  cditopcratio-  « 

timi,s-  ncmjiunacumfuo /lercorccx/irrrtur  in  .  (,,<    '  '" 


Cwittlo, 


fcSST   r  In  curdtloncf^bus  indicationibusimprimiscft  pcndatur  ut  fumo  paulat.m  mdurcfcat  s  dcin- 
iatisfacicndum.  Si magm funt dolores ,  prius  miti-  deablato  ftcrcore  rateftinatn  pulvcrem  redada 
gandi  peculiaribus  remediis,  materia  inflammatio-  drachma:  unius  pondcre  ptopinentnr  e  inre  carnis 
niseftevacuanda,repellentibus,digerentibus,pur-      Pulvisad  cohcam  nofter.  vfemims  cymimtcar-  ***  mi  . 
gannbus  per  alvum  ,  acris  &  pontica  obtundenda,  vi,  filts  nttri  anapartcs  tquales,  Mifce.  datur  drachma  ' 
crafla  attenuanda  ,  vifcidaaclenta  incidendaac  ejurccaruis. 

detergenda  ,  prohibendaque ,  ne  amplius  talis  ge*  Opiata  colica  noftra ,  *  baccarum  pmhen  fcmiun-  <?,a!a  r,  i 
neretur  ,  &  quaecunque  in  corporis  venis  exiftit  fi-  ciam,  baccarum  bcder*  dracbm.is  trcs  ■f  immum  ammcos,  ,U'"- 
militer  educenda  eft  ,  derivantibus  per  urinas  ,  re-  carvi ,  cymtniana  drachmas  dtus ;  feminii  ery/imt  drach- 
vellentibus  per  cutis  totius  corporis  meatus ,  ne  mam  ttnam  ejr  mediam-,myrrh.t  drachmam  wtdm\  caftvrd 
araplius  ad  centrum  corporis  confluant.  Sicenim  femi-drachmam ,  velhmm  loto  teflicnhmm  cqtiuwrum 
fit ,  ut  hic  dolor  non  facile  redeat ,  aut  fi  rcdierit,  exjiccatorum  drachmam unam,  faUs  nitri,  comu  ccrzt  uflt 
minor  quotidie  evadat.  Si  in  abfceflum  inflamma-  tenuifltmetriti  ana  drachmam  unam  &  mediam ;  cineris 
tio  terminatura  fit  (ut  plerunque  in  admodum  ex-  marinorum  erinaceorum  uflorum  drachmas  duas ,  epii 
tenuatis  ab  hoc  maloaut  diu  vexatis^  expectari  drachmam  fcmts,cumme//e  defpum.no  jiat  optata.  Dolh 
debet  quadragefimo  die  ab  initio  ejus  ciiratio,  drachma;  duas,  vel  una  cum  dimidia.  fit  quau  - 
quamjam  pracfcribam ,  raro O&uagefimo ,  velfi  quampleraque horum  calidiora  lint ,  quam  ut  f> 
unacum  Verisduorum  priorum  ordinum  Galeni  bricitanti ,  autinternis  inflammationibus  tcnt:ito 
Semitertianis  oborta  fit  die  oduagefimo.  con venire  videantur,tamcn  fciendum  eft ,  non  hi  (- 

Quoties  igitur  mitigandus  eft  dolor ,  totiesvi-  ce  nos  uti  oportere,  nifi  cum  admodura  urqent 
dendura  an  una  cumSemitertianainceperit,&  jam  dolores ,  ut  iis  magis  mitigandis  lit  incumbendum 
fimus  in  principio  accerfiti,  vel  multo  poft  id,  ten-  quam  fcbri  propellcnda: ,  quce  plcrunque  folet  ab 
dente  ad  judicationem  vel  tranfmutationem  fe-  inteftinorum  inflammatione  non  mediocriter  fo- 
bre.  Namfivires  conftant  &  corpus  aliquomo-  veri.  Eligenda  exhis  magis  tempernM ,  fi  Scmi- 
do  fanguine  abundet,  initio  fanguis  ex  brachio  de-  tertiana  biliofa  fuent  ■,  fin  vero  pituitofa  ,  cahdiora 
trahendus ,  curcubitulse  fcarificatse  8c  non  fcarifi-  prazferuntur. 

catasartubusadhibendse ,  nemajorfiatadintefti-  Aliquis  fortaflis  pofletexiftimarc ,  hisremediis  0ije3m 
nahumorumfluxus,  deiude  curcubita  magna  fu-  augeri  inflamraationcm  ,  qui  eorum  caliditatem 
per  umbilicum  afHgenda  eft.  Quod  fi  vero  ten-  tantura  intuentur.  Sed  hi  fcire  debent ,  quacdam 
dente  ad  judicationem  tertiana  fupervenerit ,  do-  dirigendo  &  difcuticndo  plurimum  inflamraatio- 
lor  mitigandus  omifla  vense  fedtione ,  foliscucur-  nibus  opitulari,  &  calidos  humoresad  articulos 
bitulis  extremispartibus ,  &  una  fupra  umbilicum  vel  ambitura  corporis  propellere  ,  qua:dampcr 
adhibitis  contenti  efle  debemus,  reliquaque  adju-  urinas  eos  dcrivare ;  quod  cum  hadtenus  Medico- 
toria  interua  &  externa  adminiftranda ,  quasex  rum  plerofque  latuent,  incaufa  fuit  ut  exiftima- 
pharmacia  defumuntur.  rint  mirabilem  jara  quorundam  comraeraorato- 

>onu.  Plurimos  juvit omni  tempore potus ,  qui  fyelei  rura  vimexperti  ad profligandos  vel  mitigandos 

amygdalarum  dttlcium  unciat tres ;  mannx  calabrin<e un-  colicos  hofcc  dolores ,  occulta  6c  imperfcrutabili 
ciai duas ,  vel fyrupi  rofarum  folutivi  uncias  tres ,  juris  proprietate  id  peragere. 

pulli,inquo  flores  chamameli  ebu/Iierint  unciamunam,      Casterum  fi  dolores  fint  tolerabiles ,  qui  Semi- 
Uim.        *>el quantum fufficit  ad  mannam  diffolvendam.  Nobilis  tertianam  comitem  habcnt ,  aut  jam  mitigati  finr, 
etiam  medicina  eft ,  oleum  olivarum ,  quod permultos  folis  clyfteribus  &  externis  medicamcntis  ventri 
dies  ejr  menfes  fupra  infuflonem  rofarum  folutivarttm fle-  adhibitis  curationcm  abfolvo. 

tit  yC'um  jure  vel decoclo  mercurialis  ejrradicumattb**.      Clyfterad  colicam  raihi  familiarisin  Scmiter-  ^ncm*. 
Alvum  enim  per  plures  dies  lubricat  &  Ienit  dolo-  tiana  pituitofa.  ^  herdci pugtllum  unum ,  uvarttm paf- 
res.  Sed  quia  multis  aegris  folet  adefle  vomitus  vel  jularum  unciam  medtam ;  caricas  pingucs  dttas ,  frmu 
naufea,  ob  quam  prasfcripta  remedia  in  ventriculo  quatuor ,  feminis  lini  ejr  fcemtgr^ci  ana  unciam  medtam ; 
continere  non  facile  poflunt ,  ideo  aliud  praefcri-  feminis  carthami  contttfi ana  drachmas  fex-,cjmtni  drach- 

<«<•  bere  confuevi ,  quod  habet  decocliflorum  cham&meli  mam  unam :  florum  cbam<tmelt ,  mcitloti  ana  manipulum 
cumjure  carnisvcltenui  cereviflauncias  qttatuor,  jjecie-  unum.  Buiitant  in  aqtt*  (itffiacnti  quantttatc  adltbram 
rum  diacymini  drachmam  unam  ejr  mediam ,  butyrire-  unam  ,pro  unica  tantum  ebttllitione  ,  in flne  adde  agarici 
centis  uncias  duas.  Mifce  ejr  bibat  calide  &  repetat  drachmamunam,foliorumfensunciammedtam,colatur.t 
horis  febris  convenientibus  ,  quoufque  plurimum  adde  mellis  rofati  foluttvt  ttnctas  quinque ,  falts  nitn fcrn- 
fit  mitigatus.  Cornu  cervi  uflumintcnutjsimum  pui-  pulumunum.  Mtfle  pro  chflere  tepide  injicicndo  ,  ut 
w.       vereni  tere ,  nec  aqaa  rofarttm ,  ut  flcri  jolet ,  abluatur,  diu  detineat. 

denturhujus  drachmse  duae  cum  decottofcsnugraci,      Clyfter  aliusin  Semitcrtiana  biliofa.  ^radicum  al>j. 

j  u  aut  aqua  cardui  benediclu  ^  pulveris  Jlercorts  luptni  al-  althax  unciam  medtam,foltorum  malvx,  pariet aru,  mer- 
biinveprtbm  (eligendum  prse  caeteris,  in  quo  ctirialis ,  violarue,  florum  chamxmclt  ana  manipulum 
ofla  animalis  devorati  ad  huc  integra  continen-  unum-,  femtnis  lint  ejrfenugrxci  ana  dracbm.ts  du.is ,  bttl- 
tur)  unciam  rnediam ,  mellis  quantum  Jufficit ,  flant  pi-  liant  adltbram  unam  tn  fero  laclts;  c olatun  dtjfolve  dta- 
luUfcrupuliunitis  pbndere.  capiatduas  veltresfin-  catholon  unciam  mediam  ,  mcllis  rofati  foluttvi  unct.ts 

4  u  gulis  vicibus  lonee  a  paftu,  mane  &  vefperi.  Canis  quatuor ;  olei  vtoltcet  uncias  tres,ftercorU  canis  albt  ojfa 
o  o     z  c  ^  (omcdcntts 


> 


£\-  'erna. 
Ca  aplafma. 


Tomentum. 


Ol.  Cyclaml 
nu  pr&para- 
tio. 


24  Adriani  Spigelii 

comedentis  fubtilijsime  pthcrati  drachmas  dnas.  Mifce  Etvires  difficulter  convenienti  ciho  rccrcantur  - 
pro  clyfterc.  IntcrdUm  injeciin  maguis  inflamma-  quia  calornativus  vifcerum  infcrvientium  nutri- 
tionibus  clyfterem  ex  unciisotto  <vel 'decem  olei  rofati  tioni  languet,  &qui  concoctuseft  proptcr  me- 
completi  &  decotfi  fcenugrxci  tibram  mcdiam  cum  falis  fenterii  obftructiones ,  quse  tabidis  jam  ad  maraf- 
mtn  drachmauna.  Sine  ullis  purgantibus  ac  deter-  mum  didudtis  adefle  confueverunt,  propter  abf- 


gentibus ;  interdum  ex  puro  oleo ,  aut  qui  ex  lacle 
ejr  faccharo  rubeo  paratur  cum  hutyro  recenti  &  albo 
gr<eco.  Et  hi  clyfteres  quo  diutius  in  ventre  conti- 
nentur  ,  eo  cum  majori  ficnore  rcddunt  excrc- 
menta. 


ceflus  induratos  circa  venas  &  artenas  mefente- 
rias  ha?ret.  Verum  comperiin  hujuscolici  cura- 
tione  majorem  difficultatem  curandi ,  quam  quo 
temporeSemitertianaeeflet  conjunctus.Nam  tunc 
ratione  febris  optima  inftituitur  victus  ratio,  etiara 


Exterius  applicandum  toti  ventri  calidum  ca-  ad  hunc  pcllendum  ,  refrigerans  fcilicet  &  hume- 


taplafma  ex pane  macerato  in  lacle  recentermulclo,  cum 
oleo  rojato  ,  atque  iu  fuo  calore  per  horas  viginti- 
quatuor  cft  confervandum :  vel  fiat  cataplafma  ex 
fanna  Jeminis  lini  in  dccocioradicumalthxte  cumbutyro 
reccntt,addtto puivere  cymini  ejr  olco rofato.  Quae  prx- 
fente  biliofafebre  limt  adhibenda.  Sa:pe  vidiab 
his  applicatis  alvum  lubricam  redditam  f  uifle  hu- 
morefque  concoctos  a  natura  exclufos.  In  fim- 
plici  Semitertiana  &  pituitofiore  fomentum  prse- 
ftantiflimum  ,  quod  &  Iumhis  dolentibus  adhibe 


ctans ,  attenuans ,  incidens  atque  detergens.  Sed 
in  hoc  ejufmodi  victus  folet  a:gris  &  multis  aftan- 
tibus ,  imo  plerifque  etiam  Medicis  efle  fufpectus, 
credentibus  dolorcs  efle  ventriculi  imbecillis  a 
praegreflb  tenuiori  cibo ,  &  refrigerati  ab  aquae 
copia  haufta  in  Scmitertiana.  Quare  perfuadent 
Medicis  ut  vinum  conccdant  &  cibos  calidos  aro- 
matibus  conditos ,  &  quia  debiliores  fiint ,  plenio- 
rem  longe  quam  antea  victum  ,  five  quotidiana 
jam  fadta  fit ,  aut  alia  quaevis  febris  lenta  quotidie 


tur.  k  florttm  cham<emc/i  ,me/t/oti  ,fo/ionm  trifo/tt  attt  fecirca  vefperam  exacerbans ,  qualishunc  dolo- 


httjm  loco  florum  foeni  ana  mampulum  unum ,  furfurum 
tritici  mantpnlos  tres ;  feminis  lini  ejr  faenttgr^ci  ana  un- 
ciam  unam ;  jcminis  carvt ,  cymini,  ana  unciam  mediam. 
Mtfcc.  ponantur  in  faccuhs  ex  tenui  linteo  factis  fi- 
lo  interfuendis  &  ea  magnitudine  ,  qua  ventrem 
&  Iumbos  tegere  queant ,  hi  in  cereviiia  calefacta 


rem  colicum  folet  fcepe  concomitari  ;  five  duplex 
tertiana  facta  fit ,  feu  quartana ,  quam  poft  annura 
&  amplius  critice  plerunque  folvi  per  colicos  do- 
lorcs  laepiflime  vidimus ,  (cum  tamcn  aliaz:  quarta- 
nx  ,  quae  per  fe  oriuntur  aut  ex  duplici  quartana 
pcr  alios  modos  plerunquc  folvanturj  unde  poft- 
vel  decocto  radicum ,  althxa ,  foliorum  mahx  ejr  flo-  modum  contingit  hos  cegros  non  fanari ,  fed  diu 
rum  chamxmeli  calido  exprimendi  ,  &  ut  fingulis  marcore  paulatim  confumptos  e  vita  difcedere. 
hoxx  quadrantibus  quando  refrigcrati  funt ,  mu-  Purgantia  medicamcnta  difluafi  ,  &  quod  fi  forte 
tariqueantquatuor  habeantur  autad  minus  duo,  praebeantur  quccfunt  optima,  quia  tameninter- 
li  venter  tantum  folus  fine lumbis  venit  fovendus.  dum  poflibile  eft  colici  doloris  recidivas  prohibe- 
Quibufdam  nimis  graves  hi  facculi  videntur ,  ideo  re  ,  &  quia  ignorant  motus  efle  colicos ,  ut  &  ter- 
loco  horum  fpongiis  fovendus  eftlocus  in  deco-  tioquoque  die&quarto,  &fingulis  diebus  fole 
ctocalido  herbarum  omnium,  quae  facculos  in-  occidentegraviusaffligant,putantftatimaftantes 
grediebantur,  expreflis  aut  madefactis.  Medico  curativas  indicationes  mutandas  efle.  His 

Poteft  etiam  fieri  fomentum  cum  lana  fuccida  moleftiis  &  veras  curationis  impedimentis  obviam 
o/eo  rofito  ejr  vino  flmulcalefaclis  ejr  mtxtis.  Vngatur  ivi  folis  praedictionibus.  Nam  &  colicos  futuros 
deinde  venter  oleo  cyciaminis,c[uod  hunc  in  modura  multo  antea  tempore  cum  prsedixiflemus ,  &  jam 
parare  foleo ,  valet  etiam  plurimum  ad  fedandos  pra;fentes  quem  typum  fervarent ,  etiamfi  optima 
dolorespleuriticorum.  ^  florum  cyc/aminis recentium  quseque  exarte  &  ufu  eflentame  praefcripta  ad 
iibras  quatttor ;  olci  commnnis  itbras  duas :  bulliant per  morbum  expellendum ,  me  eum  typum  non  pofle 
horas  tres  in  olla  mttnda ,  donec  comburantur flornm  dujt  vincere  ,  effecturum  tamen  ,  ut  quotidie  evadant 
Uhr* ,  flc  oleum  nigrum  apparebit  inde forttfacla  expref  minores  paroxy fmi ,  aut  fi  tertio  quoque  die  exa- 
fonc,  alia  f/orum  libra  in  codcm  oleo pertres  horas  coqua-  cerbarentur,  facturum  me  ut  mitiores  quam  antea 
tur  ,ey  pojleafaclafortiexpreflione ,  oleorefidtwiterum  alternis  diebusfiant  ,  autcum  recidivae  plurium 
tertio  una  libra florum flc  incoquatur ,  expreffum  tandcm  dierum  erant  expectandce  mitiores  fore  recidivas, 
ftrvetur adufum.  Totaregio  umbilicalis  hocoleo  nonrcodomihi  magnam  fidem  apud  cegros  pepe- 
perungatur  fuppofita  charta  ca:rulea  bibula.  Va-  ri,fedinncminemincidiquimeisremediisacme- 
Iet&  o/ettm  carvi arte  chymica  deftillatum ,  itaut  thodo  curandi  apud  maxime  barbaras  nationes 
Ieviter  umbilicus  &  partes  ei  vicinse  inungantur.  non  diligenter  fervarent ,  &  tandem  fpacio  qua- 
Inteftinum  lupi  inftar  cinguli  circumligatum  draginta  dierum  ab  omni  recidiva  liberaretur, 
ventri,  nobileeft  remedium.  Atque  hsec  omnia  quem  curaturum  me  fperaveram. 

pracfente  Semitertiana  pofliint  adhiberi  ad  dolo-  Praefcribebam  prius  victum  talem ,  aquam  hordei  pottuordiM* 
res  mitigandos.  •     magiflralem  pro  potu.  In  prandio  panem  jure  carnis 

Quod  fi  poft  Semitertianam  relidi  fuerint  co-  madefactum  cum  modica carne  vitulina elixa ,  vel 
lici  paroxylmi ,  qui  a^grum  multo  tempore  torfe-  caponis,  gallinas,  pipionis.  Cum  hac  lactucam  co- 
runt  aut  torquent ,  ii  quidem  qui  adhuc  recentes  quebam,interdum  pruna  damafcena. Vefperi cremo- 
funt,  plerunque  citius  Iblvuntur :  qui  vero  jam  ali-  rts  hordei  libram  mediam cum  modico  faccharo  ejr pufvtflo 
quamdiu  hOminem  per  intervalla  afflixerunt ,  &  cinnamomi,  addebam  aliquando  duas  uncias  emu/- 
ad  maciem  ac  tabem  deduxerunt ,  debilitatis  jam  flonis  feminum  me/onum  facia  cum aquahordei  magi- 
viribus  &  paralyfi  praefente  ,  tardius  &  magno  la-  flrali,  &  hunc  declinante  febre  noctu  porrigebam. 
bore  toliuntur  :  interdum  vero  lethales  funt  &  Quod  fi  eflet  brevis  ejus  paroxyfmus  addebara 
neutiquam  curandi.  Nam  bilis  jam  craflefacta  ovum  forbile.  Si  parva  febris  &  fymptomatica  a 
asgre  medicamentis  &  prasparatur  &  expurgatur.  colica  indifpofitione ,  coquebara  ovum  forbile  in 

aqua 


de  Febre  Semitertiana ,  Lib.  IV.  ^ 

aqua&  cum  panis  modico  comedendum  dabam.,  teftino  prsecipuus  eftdolor.  Vcnas  cmmcjusin- 

Interdum  duo  ova  forbilia  inaqua  fervidarupta  teftioi  dilatando  novum  huinoruin  affiuxum  pio- 

coquebantur  quoufque  albumen  eifet  codtum  creat. 

molli  pcrmanentc  vitello  ,  haec  cum  pane  modico  Ca:tcra  quoque  mulra  purgantia  mcdicamcnta  C* 

&eodemjure1  in  quo  ova  crant  codra  addito  bu-  valida,  qu*  colocynthidem  (nifi  magna  pituita: 

tyro  reccntia?gro  porngebam.  Siquando  colici  copia  inteftinorUm  internam  cavitatem  aut  vafa 

paroxyfmi  ingruebant ,  cos  mitigabam  extcrnis  &  meferaica  obfederit)  vcl  helteborum  vcl  fammomum 

interms  prafidiisjara  fupra  enumeratis ,  ubi  mitio-  non  caftigatum  ut  in  pulvere  elefcoF,  vel  Comitis 

rcs  videbantur  purgabam  corpus  per  epicrafim  al-  de  Harwich.hic  valde  fufpe&a  efle  ^Wui/juccLxd 

tcrmsdiebusautquartoquoque  die  dieprunon  folu-  locum,affec~ium  atoto  corpore trahant  humorcs  ,  &  fic 

tivo ,  elecluario  efitcco  rofirum,  diacatholon  ,  fi  in  bolo  magis  intcftina  inflammcnt ,  ideoque  longe  molc- 

medicamentum  volebant.  Si  vcropotumcxpete-  ftius  purgent ,  &a:gnus  quamblande  purgantia 

bantunoexiismedicamentis,qtia:^w»wc^7f»-  attractos  humores  cducanr.  Mulrosnovnn  Gcr- 

nam  recipiunt ,  qua:  libro  fuperiori  ad  purgandos  mania  &  Pannonia  ,  qui  cx  prxfcripto  familianum 

Semitertianarios  f  cripfi.  Mcdicorum  aflhmebant  valdc  purgantia  medica- 

Vt  autcm  una  a  doloribus  colicis  quantopcre  menta,  &  ut  mcdicamcnta  probe  luo  officio  fun- 

fieri  potcrat ,  pra:fervarentur,  aut  quando  hi  vitaii  gerentur,  in  duplici  ut  appelfant ,  iino  quandoquc 

non  poteranr,  mitiores  breviorefque  reddcrenrur,  triplici  dofi ;  hos  tandem  ego  acccrlitus  non  linc 

&fine  tabeac  paralyli  abirent  pra:cazteris  hunc  omnium  qui  tunc  adcranr  admiratione  fimplici 

potum  commendabam.  ~Yprunadamafcenaduo,uva-  commcmorato  apozcmate  vcl  diaprunum  foluti- 

rumpajfularnm  drachmas trcs;  radicum  polypodii unciam  vo  cum  manna  copiofillimc  purgabam.  Atquc  cx 

Jemts  ,herbarumagrimonu,capilltvencris  ,fumaru,ci-  hoc  cognofcebam  ,  imo  non  talfo  pra:diccbam 

chorci,fonchi,dcntislconu,bugloffefingnlorumpugillum  multos  dolores  colicos  inftantesnifi  praxavean- 

medtam ;  femtnis  carthamicontufi  unciam  unam,  bulliant  tur ,  vel  eos  antea  fuifle.  Q^jod  fi  aliquando  con- 

ad uncias  cjuatuor ,  colaturs  infundeper  noclem foliorum  tingat  propter  penuriam  lenicntium  &  blandorum 

fennx  drachmastres  ,  agarict  trochtfcatiin  petialigati  purgantium  adfortiora  nos  cogi  ,  pra:munienda 

drachmam  unam  vclfcrupulos  cjnatuor,ftornm  cordiattnm  funt  prius  die  antecedcnti  exterius  foraentis ,  ca- 

pugi/tnm unum  ,foltornm malv* (ad  tormina  mitigan-  taplafmatibus  commemoratis  refrigeranrilus,  hu- 

da,  qux  fo/ia  fenn<e  excitant)  pugt/tum  unum ;  croci  medtantibus  &anodynis  ac  concoquentibus  in- 

(ingreditur  &  hoc  ipfum  omne  medicamentum,  teftina ,  &  ordinaria  dofi  ,  hoc  eft  ,  fimplici  medi- 

quod  fedat  doloremj^r^  duo  ,fiat  exprefiio  ,  eicjue  camenta  prscfcnbenda  funt.  Sic  enim  &  ha:c  for- 

adde  mellisrofati  folutivi  uncias  duas  ,  mann<eunciam  tia  longe  melius  &c  tutius  opus  fuum  ablolvenr, 

ttnam,  utcitius  defcendat.  Dabam  aliquandoSc  Aut  balneisprius  corpus  pra:parctur  cxaquaflu- 

hunc  potum  fine  manna  vel fyrupo  rofato  mane  ;  fed  minis  calefacta  &  alterata  radicc  ahhx.t ,  foliis  mal~ 

vefperi  horis  duabus  ante  cocnam  injici  curabam  v<e,parietaru,violaru  ,floribus  cham.mieh  &  mehlott, 

clyfterem  ex  herbis  emollientibus  &  anodynis  ,  in  loti  prasterea fylvefiris ,  medica ,  trifolu pratcnfis,flori- 

quarum  decodto fub  finem  ,  quod  reliquumerat  bmfaniquiin  ftabulisequorum  folent  rcpcriri,  aut 

ex  apozemate  laxativo  pra:fcripto ,  injicere  jube-  inalveoinquo  ponitur  tbcnum  quod  equi  comc- 

bam  &  fieri  unicam  levem  ebullitionem  ,  ut  quid-  dunt  aut  boves. 

Tintma.              efietrefidui  ^uxgzntisin  agarico  ejrfenna  cly-  Hxc  eadem  balnea  quoticfcunque  fa;viuntdo-  r-?  * 

fteri  communicaretur ,  &  fic  craflbs  humores  ad  lores  colici ,  magno  funt  auxilio  ,  uti  &  illud  quod 

colon  lapfos ,  fi  forte  &  ob  vim  debilem  atfumpti  ex  mero  oleo  paratur ,  &  aliud  quod  cx  aqua  tfu- 

mane  purgantis  apozematis  defuo  locononmo-  minis  fit  calefacla  candctadisignc  filicibus ,  qua; 

verentur  &  per alvum  excluderentur ,  commode  omnia  ad  dolores  praxavcndos  iis  diebus ,  quibus 

educeret.  Quodfiaderat  metus  futuras  alicujus  fumit  jufculaalterata  vel  vacatapurgationibusfo- 

paralyfeos  ,  ipulveriscafloreidrachmamunamadde-  lent  adhibcri,  intermittcnte  vel  inclinante febris 

bam.  Diebusautem  intermediis  ,  quibusnonfu-  fi  adfit  (dummodo  vacct  a  Scmitcrtiana)  paroxy- 

mebat  hoc  aut  ei  fimile  aliquod  purgans  mcdica-  fmo  horis  duabus  antc  cibum.  In  Labro  vel  Semi- 

mentum,  dabam  duas  micias flrupi  diafereos  ex  de-  cupiodebet  per  horam  defidere ,  quodinfetan- 

fcriptione  Andernaci ,  aut  jufculum  pulli  non  fali-  tum  aqua:  vel  etiam  olci  condneat ,  quantum  ad 

tumalteratumcumomnibusherbisapozemapur-  mammasufque  fedenti  poteft  pervenire.  Perpur- 

gantibus,  ac  laxantibus  &  eorum  corre&ivis.  Mi-  gato  corpore  fic  ut  maxima  pravoruin  humorum 

rabiliter  multos  juvit  pulveris elefcof  drachmauna  copia  edud:a  efte  vidcatur ,  etiam  dolorum  ac  re- 

&  media ,  vel  dua:  cum  jure  alterato  propinando  cidivarum  metus  quali  in  totum  lublati  fint ,  intc- 

fummo  mane.  Dedi  ctiam  cum  maximo  frudu  ftina  ne  facile  iterum  ejufmodi  fluxjones  fufci? 

pulvercm  Comitis  de  Harwich;  cujus  dimidia  drachma  piant,corroborari  dcbcnt.  Conferet  in  hunc  fincm  ^u< 

adultis  femel  tantum  porreda  fex  horis  ante  potus  aqua:  Tctutiana:  in  agro  Piftoricnfi  aut  aliae 

prandium  vel  ante  ccenam  horis  quatuor  aliquan-  aqua:  thermales  fulphureae  &  nitrof.r,  quae  pcr  al- 

do  repetitacumjureprunorum  vel  carnis  fimpli-  vum  magnaex  partc  ducunrur  j  in  Gcrmania  pra>  _ 

cii  recidivas  intotum  profligavit,  plerunque  fic  ftantiffimx  funt  acidulx,maxime  qucc  propc  Fran-  -  - 

mitigavit  ut  minores  &  rariores  poftmodum  re-  cofurtum  ad  Mocnum  fcaturiunt,  &  illas  in  Gallia,  ** 

verterentur ,  levique  negotio  eodem  vel  alio  pul-  qua:  funt  prope  Aquas  mortcs  pra.ftantifiimas  dc- 

vere  in  totum  tollerentur.  prehendi.  Apud  Bigcroncs  ut  audio,  &  Nivernen- 

kh« kkn      Ab  htera fimplici  vel  diacolocynthidos  abftinendum  fes,  Puguenfes,  Caufcnfcs  &  in  Tcrinxis  raontibus 

trhifvHm-  femper  ,  quod  animadverti  ab  aloe  humores  accendi  talesextant. 

&  dolores  exacerbart  :  Maxime  quando  in  colo  in-  Rupifpozsci  fontcs  maxime  pro  hoc  malo  com - 

mendantur, 


C    A    P.  XIV. 

De  fpurio  dolore  Cohco. 


Olor  colicus  fpurius  interdura  cx  Semitertia- 


5  6  Adriani  Spigelii 

mendantur.  Singularum  aquarum  modum  pecu-  P.  Petri  &  Aponenfium ,  vel  Lutis  thermalibus 

liaremperosaflumendipetereoportetaMedicis,  ventri  admotis  per  horam  quotidie  femel  autbis 

qui  prope  ea  loca  habitant,&  hifce  aquis  frequen-  in  die  horis  tnbus  ante  prandium  &  cocnam. 

ter  utuntur.  Commendo  hic  Luta  D.  Petri  in  agro  Patavi- 

YfiumfuT*.     Ego  in  Italia  aquam  Tetutianam  hoc  ordine  no,  vel  Montis  Ortoni ,  vel  Borbonenfium  in  Gal- 

tutian*.      propinare  confueviad  hunc  affectum.  Primodie  lia  ,  D.  Sebaftiani  in  Pannonia.  Dcbent  hsec  Luta 

duas  hujusaquse  libras  porrigo  parum  calefadhe,  efle  modice  calefacta  velafole  vcl  abigne,  vel 

fccundo  duas libras  cum  dimidia,  tertio  tres,quar-  proprio  calore  fulphureo  Ioci  unde  extrahuntur. 

to  mediam  adhuc  librara  addo,  quinto  aliam  dimi-  Abfterfo  ventre  cum  aqua  thermali  a  Iuto  detra- 

diam.  Sic  quando  ad  quatuor  aut  ad  fummum  cto  unctio  fieri  debet  0/^          toti  vcntri  fuper- 

quinque  libras  pervenerim  (nunquam  enim  hanc  ligata  ftuppa  cannabina.  Eodem  etiam  oleo  mem- 

dofim  tranfcendi)  paulatim  iterum  diminuo  quoti-  bra  paralytica  inungantur. 
die  dofim  ,  quoufque  ad  duas  libras  perveni ,  tum 
ab  ejus  ufu  defifto;  qui  ad  decem  vel  duodecim  ad 
fummum  dies  perdurare  confuevit. 

Quod  fi  ad  tres  feptimanas  aut  fexdecim  dies 
continuare  potum  hujus  aquas  expedierit ,  tunc 

quando  ad  fummam  dofim  perventum  ,in  ea  per-  /  na  tendentead  judicationem  nonnunquara 

fiftendum  per  quatuor  vel  quinque  dies, &  fic  rur-  provenit.  Diciturque  ipurius,  tjuoniam  nequein  venis ^fJSaum 

fus  paulatim  declinata  quotidie  dofi  finem  facere.  mefcraicis  inte/linorum,  necjue in  fubjlantia,  multo  minttt 

Primo  die  pracbeo  fimplicem :  quod  fi  non  mo-  in  cavitate,fedin partibu-s  intejlinis  vicinis,  aut  circum- 

veat  alvum  ,  poftero  die  vel  tertio ,  &  fic  alternis  Jlante  cavitate  dotoris  caufam  habeat  j  fallatque  Medi- 

diebus  continuando  in  primo  cyatho  diflblvo  un-  cos ,  quod  eo  fere  modo  ac  ordine  segrum  cruciet 

ciam  nnam  manna  vel  mellis  rofati  folutivi  uncias  dtiai :  ac  eo  loco,  quo  dolores  colici  vcri  circa  ventrem. 

ut  enim  fiat  dejectoria ,  magis  laudo  quam  ut  per  Sed  tamea  difterre  uonnihil  mihi  Ioco  inter  fe  ^mod»  i 

urinas  tranfeat ,  venas  enim  ac  jecur  accendere  verus  &  fpurius  dolor  colicus  videntur.  Nam  fpu-  vero  dl^trM' 

confuevit.  Totaaquse  quantitasquotidie  fummo  rius  infra  umbilicura  inferiorem  abdominis  par- 

mane  ebidenda  eftquinque  horisacte  prandium  tem  vel  imum  ventrem  occupat  ;  verus  autem 

6  una  hora  inter  bibendum  abfumcnda.  Itaque  eam ,  quae  fupra  &  circa  umbilicum  eft,  aut  totum 
ubi  xger  furrexit  ac  lavit  fefe ,  obambulabit  pa-  ventrem.Continuus  hic  fpurius  mihi  fcmper  com- 
rum ,  mox  fumet  primum  cyathum  ,  qui  mediam  paruit ,  fed  circa  vefperam  crudelius  segrum  affli- 
plus  minus  libram  capiat ,  &  ubi  hasc  defcenderit  gcns,  &  quandoquc  alternis  diebus ,  uno  levius  al- 
rurfus  paulatim  obambulando  ,  ut  ventriculum  tero  gravius.  Quartanas  non  fecus  ac  quotidianas 
pertranfeat ,  alium  cyathum  haurire  debet ,  &  fic  &  tertianas  diuturnas  ex  Semitertiana  produdias 
horam  ,  nec  plus  nec  minus  in  prasfcripta  aquse  hoc  malo  finiifle  certis  circuitibus,  parique  accef- 
quantitate  ut dixi  confumere.  fionum  ordine. 

Aquas  acidulas  in Germania  alio  modo  prxbent  Materia  biliofa  acris  fervida  non  expers  (ut  opi-  c*uf*. 

Medici.  Nam  ab  uno  tantum  cyatho  incipiunt,  &  nor)  alicujus  pontici ,  &  utplurimum  purulenta  eft 

paulatim  quotidie  uno  cyatho  augentes  aquas  ebi-  caufa  proxima  hujus  affectus.  Hax  quo  loco  con- 

bendas  quantitatem  ad  quindecim  &  viginti  cya-  fiftat ,  fcire  perquam  difficile  eft.  Quod  enim  ne- 

thos  afcendunt ,  inde  rurfus  defcendunt ,  quotidie  que  in  inteftinorum  cavitate  ,  neque  in  earum  ve- 

unum  cyathum  diminuentes  donec  ad  unum  per-  nis  meferaicis  confiftat  aut  fubftantia ,  indicatcu- 

venerint ,  tum  defiftunt ;  atque  fic  dies  triginta  &  '  ratio  ,  quia  neque  per  clyfteres ,  neque  per  medi- 

quadragintainfumuntinpotuacidularum.  Quod  camenta  purgantia  velalterius  generisper  osa£ 

fi  forte  in  primis  diebus  obfervarint  ,  quandoad  fumpta  mitigari  unquam  pofliint.  Iam  diu  opina- 

aliquamdofim  aquas  ebibendse  notabilem  perve-  tusfui  intra  periton£eum  &mufcu!os  abdominis, 

nerint ,  neque  per  alvum  neque  per  urinas  aquam  vel  intra  tendines  obliquorum  defcendentium  & 

tranfire ,  paulatim  diminuentes  dofim  uno  cyatho  quatuor  corporis  integumenta  his  fubftrata  con- 

deliftunt,  nullo  medicamentoneque  dejedtorio  fiftere,  fed  quoniam  neque  fomentis ,  nequeem- 

neque  diuretico  adjuvantes  aquae  tranfitum  vel  plaftris  ,  aut  inunctionibus  ad  colicos  dolores  8c 

per  alvum  vel  per  urinas.  Eflet  tamen  Ionge  con-  alios  mitigandos  accommodatis  Ieniri  animadver- 

ducibilius ,  ut  ftatim  a  notabili  aliqua  quantitate  tebam ,  &  circa  locum  vefica:  dolores  (qui  neque  M**"fi- 

inciperent ,  fcilicet  una  Iibra  vel  altera ,  &  fic  ci-  ad  tactum  exacerbabantur,  neque  tumorem  fupra 

tius  curationem  abfolverent  ,  efficientes  aquara  fuum  locum  monftrabant)pIerunque  confiftere, 

modo  dejectoriam  cum  manna  una  velalteraun-  eam  interdumfic  affligere  utdifficulter  reddatur 

cia ,  vel  duabus Jjrupi  rofati  folutivi ,  vel  media  un-  urina ,  ftranguriam  aliquando  obortam  ,  purulen- 

cia  elecluarii  lenitivi  facl:o  bolo  &  deglutito  fine  tarque  materias  per  urinas  excretionem  per  mul- 

nebulis  media  hora  antequam  primurn  aqua;  ther-  tos  dies  perfeverantem ,  poftquam  dolor  termina- 

malis  cyathum  hauriat  ,  modo  diureticam  im-  batur,  nonpotui  aliura  materia?  locura  inveaire 

mifcendo  prirao  cyatho  uncias  duas  emulfionis  fe-  quara  cavitatis  abdominis  illampartem,  quajeft 

minum  melonum facla cum  aqua fragarit.  Aquas  enim  prope  veficam  ,  hoc  eft,  inter  peritonseum  &  veli- 

hae  etfi  per  venas  tranfeunt ,  eas  tamen  non  calefa-  cam  atque  inteftina  veficse  adjacentia. 

ciunt ,  fed  potius  refrigerant  pracalefa&as  ac  ro-  Confirmavit  hanc  meam  opinionem  nuperri-  uijleri*. 

borant.  me  cafus  cujufdam  juvenis  civis  Patavini  vulnerati 

Ab  aquarum  thermalium  potu  utendum  eft  bal-  fclopeto  circa  fpinam  medise  lumborum  verte- 

neis  aquarum  thermalium  ut  in  Patavino  agro  br*c  ,  &  exeuute  globo  poft  tranfverfos  proceflus 

vertebraj 


Modui  ttftir- 
fandi actdu- 
Itt'  in  GermO' 


Tofi  pctttm 
acjttarum 
thermalium 
balmu  effe 
uttndttm. 


de  Febre  Semitertiana ,  Lib.  I  V, 


57 


mazeria  ilia 
tranfmtet  in 
veficam. 


daatio. 


bfervatio. 


£  uarium. 


C    A    P.    X  V. 
Dc  Rccidhns. 


Vanto] 


vertebra!  ruptostrium  digitorum  fpacio  alatere  carvi  calefa&is,  &  cataplafma  cxpanetaru  &  na- 
umbilici  per  ventrem  :  quo  loco  cum  confifterct  fittrtii folnscum  cepa  cocla ,  addtto  modtco  ohochumx- 
fub  communibus  quatuor  integumentis  ,  a  me  ex-  mcitno  vtldt  fcorptonibus. 
cifusluir.  Tranfactis  viginri  diebus  cumpervul- 
neris  tbramen  pofterius  maguapuris  copiaexiret 
quotidic  ,  per  anterius  vcro  nil  prorfus  ex  abdomi- 
ne  exiret,collecta  materice  purulenta;  portio  circa 
omentum  ad  veficam  defcendit  &  dolores  colicos 

fpurios  excitavit  ,  quireddito  plurimo  pureper  ^  tuenda; ,  fi  nonfiatin  aliam  febrcm  vel  inor- 
veficam  unacum  unna  modo  celTabant,  modo  bum  tranfmutatio,  fccundo  librodiximus,  in  hujus 
mitiores  evadebant ,  &  iuterdum  urinarium  mea-  fine  fubne&emus  modum,  quo  funt  a  Medico  tra- 
tum  doloreinter  mingendum  inligni  affligebant.  clandar,  fi  priusde  caufisnonnulla  fucro  pra-fatus. 
Quapropterexiltimandum  etiameftin  febreSe-  Omnesenimfereinea  verfantur  opinione,  rccidi-  ^fi*»* 
mitertiaoa  velaliisab  hacortis,  &  qua,- ejufmodi  vasfieri  a  generatione  novse  mareriac  morbifica:, 
dolores  colicos  fpui  ios  raciunt ,  abfcelfus  aliquos  quod  falfum  eft.  Nam  illi  qui  non  prcebuerunt  oc- 
in  abdituslocis  latentes  utin  omentovel  mefen-  calionem  per  cxternas  &  intemas  caufasgeneran- 
tcrio  tandem  perruptos  deponere  materiam  pu-  di  materiam  novam  ,  ut  per  errores  in  victu,  nihif- 
rulentam  in  abdominis  cavitatem ,  &  lic  cam  pau-  ominus  in  recidivas  incidunt ,  quam\  is  hx  fint  mi- 
latim  lubiidere  verfus  ofiapubis  imumque  ven-  nores  quam  illa:,qua;  poit  errores  m  viCtu  vel  alias 
.trem.  caufas  extcrnas  luccedunt. 

Et  quoniam  quxrit  exitum  per  partes  fenfiles,  Quapropter  ceufcndum  eft  has  provenire  a re- 
quales  funtvefica,  &iuteitina,  ldcirco  illorum  liclacrudavcl non  intcgrc  toncoua  ,  ftd  cx  farte  tantum 
locorum  continui  folutionem  folvi  ,tranfmeareque  caufa  morbtfica  :  vcniiimumque  efle  aphorifmum 
per  poros  fttbfiantu  vefic*  in  tjm  cavitatcm  potius,  Hippocratis ,  in  quo  mquit,  qu.t  reltnquunturin  mor- 
quam  pcr  ramos  iliacos ,  propterea  quod  hiun-  bisnempe  crudarecdivas  facerc.  Sed  quomodo  hax 
dique  pinguedine  &  membranis  funt  plurimum  generentur  per  proprietatem  matena:  morbificx 
tectse.  non  concodtee ,  qua:  fmgulis  annis  pro  caeli  confti- 

Curatio  hujus  doloris  elt  colici  veri  curatione  tntione  &  varietatc  temporum  anni  variare  fic  fo- 
diffieilior  &  plerunque  longior.  Namomniafere  lent ,  ut  modo  ter  invadant,  modo  bis,  modo  qua- 
externa  interuaque  remedia  ,  quse  ad  colicos  pra>  ter  &  farpius  ;  modo  per  paucos  paroxyfmos,  mo- 
fcripfimus,  fpernit ;  &  quadragefimo  die  plerun-  do  per  longos,  aliquando  per  quotidianas,  fazpe 
que  fponte  folutam  vidi  per  purulentas  miCtiones,  pcr  duplices  tertianas,  id  apto  exemplo  declarabo 
nonadmodum  congrua  obfervata  vi&usratione,  per  bubor.es  venereos  ,  tanquam  affeclus  exter- 
pr<eterquam  abltinentia  vini.  Comedebant  enim  nos,  quos  farpe  hoc  tempore  hic  videmus  ortos  ex 
pifces  lococarnis,  quamobfebris  Semitertiana;  fanguine,  bile&  pituita.  Inhiscuim  difficiliseft 
&  aliarum  diuturnitatem  abhorrebant.  Erant  ta-  fuppuratio.  Itaque  primis  fex  aut  leptem  diebus 
men  pifcesfacilis  digeltionis ,  ut  Lucius ,  Cyri-  febrem  accerfuntcum  horrore  vcl  frigore.  Dein 
nus,  &Mulus.  Prodeft  hic  venasfedtio  in  talo,  hasc  indies  invalefcit  una  cum  inrlammationera 
aut  fcariricatio ,  cucurbitu!as  utrique  cruri  adbi-  concomitantibus  fignis  &  accidentibus ,  poftmo- 
bitas  fine  etiam  fcanficatione.  Nam  quamvis  hasc  dum  his  decrefcentibus  diminuitur  &  intermittit 
remedia  cbirurgica  materiam  noncvacueuc ,  quse  integreac  perfecte.  Inde  rurfusfebris  invalefcit 
inter  peritona:um&  inteftina  veficamque  conti-  cumfignisfuppurationisjamfecundavice  anatura 
netur  ,  tamen  urince  difficultatibus  &  phlogoli  ve-  tentat2e,tum  iterum  fecundo  &  febris  &  inflamma- 
ficx  ac  partium  circumftantium,  ob  quam  dolores  tionis  accidentia  abeunt ;  manent  tamen  durities 
graviores  fiunt ,  plurimum  opitulantur.  Quidam  &  tumor  ininguine  tanquam  materia  morbifica 
ex  confilio  barbitonforis  in  Germania  balneo  relicta.  Itaque  &  tertio  &  quarto  quafi  quafdam 
aquas  fluvialis,  in  c^uifiorumchamxmeliejr  crefcionis  paroxyfmos  natura  aggreditur  incceptam  fuppu- 
(nafturcium  aquaticum  vocant)  aliquotmanipuli  rationem,  quam  tandem  fi  vincat  ad  fuppuratio- 
antea  incodti  erant  hunc  affe&um  fuftulit.  Omnia  nem  perducit ;  fi  vero  fuccumbat ,  tranfmutatur 
quaeper  osaffumuntur  diuretica,  non  purgantia  materia  abfceiTusqui  expedtabatur  inaliamma- 
efTe  debent  (nifi  forte  propter  lnfignem  corporis  teriam  &  alium  tumorem,  vel  evanefcit  atque  dif- 
adhuc  reli&am  cacochymiam ,  pulvere  Comitisde  cutitur.  Eodem  plane  modo  contingit  etiam  in 
Harwicb ,  vel  ffectebus  elefcof  uti  Iuberet)  quod  ma-  Semitertiana  ,  ut  materia  febris  certis  periodis  in 
teriam  per  inteftina  a^gre ,  per  veficam  facilius  de-  vafis  vel  vifceribus  contenta  nullos  de  fe  producat 
trudat  natura,  quas  in  hoc  opere  eftadjuvanda.  vapores  putridos,  qui  cor  moleftent  &  accendant, 
Quapropter  laudojufcula  alterata  curn  vincapcr-  rurfus  alio  tempore  eos  producat ,  deinde  delite- 
vinca,pericl)meno,jragaria,agrimonta,pimpine/la,  equi-  fcat,donec  itcrum  novus  calor  cx  putredine  fufci- 
feto ,  nafiartio  aqttattco.  Praebeatur  m  jure  pulli  gal-  tetur,  qui  irritet  naturam  ad  expullioncm  vel  con- 
[\nq.csi  feminis  eryfimtpulveratt  drachma ,  aut  cum^-  codlionem  per  affluxum  fanguinis  &;  bilis.  Ideo 
rapo  de  duabus  radicibus  ,  &  malvA  vel  e  capillo  veneris  concoclia  jam  materia  in  Semitertiana  nulla:  reci- 
fiat  eledtuarium.  Inungatur  imusventer  oleovul-  divse  funt  expcdtanda: ;  veluti  pure  fado  nulla  fe- 
pino ,  cui  oleicymini perclymiam  dcftillatialiquot guttx  bris  recidiva  eft  metuenda  m  abfceflibus  inguinum 
ftnt admixu ,  vel  tertia  pars  oleide fcorpionibtu.¥xoc\-  difficulter  ad  fuppurariouem  venicntibus ,  live  fit 
eft  &  oleum  de  fcorptombtM  per  fe ,  &  quod  ex  c)da-  pus  expulfum  ,  five  adhuc  in  proprio  fpacio  con- 
rninis fit  floribm.  Sacculus  pra;terca  vcntri  adhibi-  clufum. 

tusex/i^,  furfur/bus,  mtlto  ,  limfemine  cttmfemme       Quamobrem  ut  ad  recidivarum  curationem  Cteit^ 

H  veniam, 


> 


5  8  Adriani  Spigeln  de febre  Semitertiana,  Lib .  I V. 

veniam  ,  diebus  quibus  a:ger  vacat  a  febre  ,  vidius  jam  febris  rediit ,  rurfus  ad  prscfcripta  huic  febri 

ratio  convenit  fanorum  fimilis,  ita  tamen  ut  a  vino  remedia  erit  redeundum  ,  ita  tamen  ut  diligenter 

Totta.        abftineat,  &  ejus  Ioco  aqua  hordei  magiftrali  frua-  advertatur ,  an  nonnihil  a  priftina  natura  Semiter- 

tur:  autinfinecibi  offam  e  viuo  maturo  fumat,  tiana  deceiferit,  nec  ne :  Nam  prout  magis  vel  mi- 

modicum  vini  fuperbibendo.  nus  receffit ,  pro  eo  &  victus  ratio  &  alia  praefidia 

Gbm.           Cibusfitfacilis  digeftionis  &  boni  nutrimenti,  pharmaceutica  erunt  mutanda. 

attenuans,  dctergens,  &  qui  quam  minimum  ca-  Si  mitis  fa&a  eft  ,  &  fit  Semitertianaquartige- 

lefaciat.  neris  intermittens ,  vel  duplex  tertiana  fpuria,  non 

Solent  aegri  ftatim  a  febre  cum  liberati  c(fe  vi-  admodum  acutis  morbis  vel  fymptomatibus  con- 

dentur  iniignifame  premi.  Itaque  curandumeft  comitata,  nil  aeque  prodefle  animadverti ,  quam 

ne  nimio  potu  aut  cibo  fe  impleant ,  a  quo  poft-  decoftum  falft  ejr  chim  cum  cichow  alteratum  ,  8c 

modum  &  inappetentia  procedat  &  virium  pro-  datum  quotidie  ante  acceffiones.  Stragulis  prius 

ftratio ,  qux  propter  futuras  recidivas  hic  confer-  segro  fuperpofitis,  ut  fi  fieri  poteft  fine  ulla  violen- 

vandx,  imo  augendae  funt.  tia  fudor  promoveatur :  qui  fi  non  primis  diebus, 

Alvus  altcrnis  dicbus  clyftcre  eluatur  purgan-  faltem  fcquentibus  paulatim  prodire  confuevit,al- 

te,  &  ex  iis  compofito  quaz  ad  dolores  colicos  pro-  ternis  diebus  injeclo  clyftere.  Sic  fenfim  digeritur 

po(uimus,utficiisprofpiciamusintempore,&:in-  febris  Scmitertianae  aut  quartanse,  tertiansequa; 

fignes  vifcerum  obftrudliones  atqueapoftemata  duplicis  vel  fimplicis  diuturnae,  quotidianaeve  ex 

interna  quantum  fieri  poteft  prajcavearaus.  Vbi  hac  genitae  diuturna  &  moleftiflima  recidiva. 


F  I  N  I  S    L  I  B  R  I   CLV  A  R  T  I. 


Ad 


w.s. 


)9 

Ad  Perilluftrem  &  Excellentiflimum 

D.    ADRIANVM  SPIGELIVM, 

in  Patavino  gymnafio  Profeflbrem  Anatomicum 
Chirurgumque  primarium , 

ANTONII  SABADINI 
Obfervatio  Medica. 

EvercndtjTimus  Pater  D.  Flavius  a  decimafexta  accejsio  invafn  iifdem  fymptomatis ,  gravio- 

Padua  Abbas  meritiftimus  S.  MarU  rtbufque :  maxtme  vero  lumborum  dolor  urgcbat ,  &  an- 

PraiaUa ,  tcmpcramenti  caltdi  ejr  xietas.  Excelienttjstmi  prxfentesvomttorta  proptnarunt 

humidt ,  corporis  quadrati,pulchro-  ex  oleo  amygdalarum  dulcium  ,  aqua  cordiali ,  & 

qite  colore  dotatus ,  magnafux  vtu  fyrupo  acetofo  fimplici ;  non  cvommt :  tn  accej/tone 

parte  delkata  vtcltu  rattone  ufus,  furrexit  ad alvumexoncrandam  ,correptuseft Jymptoma- 

vinifjtte  vinofioribus  ac  meractori-  te  convulftvo  oculorum  ac  manuum  :  vi  deportatus  tn 

bus  furnmopere  deditus  ,  nunc  JU&  <etatts  quinquagefimum  leclum  mortuus  ejl :  ttrtnjt  femper  tenues  cum  fufpen/is 

fextum  agens  annum ,  die feptimaOclobris  extra  mona-  divulfts  ftterunt.  Seclo  cadavere,quodmultapinguedtne 

Jlerium  animi  ohlcclandt  gratia  cttm  fefe  contttliffet ,  hora  refertum  erat ,  ventrtctilus  ejr  orifictum  infertus  inftam- 

dtei  vigejtmaprtma  qttadam  membrorum frigoris  fenfatto-  matione  atrt  coloris  in  tunica  interioti  laborabat :  cordis 

necorreptusde  fcbre  dubitans  Jine  ccena  decttbuit :  qua-  ventricttlus  dextermulto  fanguine  melancholtco  nplctus 

tttor ptfft  hor.is  calor  febrilis  invajit,  qtti  ad fextam  horam  (mortis  immediata  meo  judtcw  cau fa )  liems  totafub ftan- 

noctts  ufque  mantfefte  perduravtt  :  nofiis  reliqtto  fatis  tia  (mirabile  ac  novumvtfu)  fufa  liquataqtte  tnfua  tuntca 

cornmode  qttievit.  Surgente  fole  cttrrtt  Pratabam  venit,  tanqttam  in  vefica  continebatur ,  vetkt  arteruqtte  omntno 

totadteliber  afcbrc  :  in prandio  ufus  efi panatella  ejr  ovo  deperditx  :  ramus  vero  fplenicus  multo  limofo  ac  tetro 

forbtli ,  c  vinifltgophori  modtco.  Simtlt  cibo  ccenam  gef-  fanguine  plenus :  reliqua  vero  parte s ,  quas  qtttdcm  vidt, 

Jit.  Tertia  diehora decimaquinta ,  itcrum  frigore,fed po-  omntno fuam naturam fervabant : jccurincolume cum  co- 

tius  ut  dicebat ,  trcmore  hypochondriorum  correptus ,  bi-  lore ,  tum  fubftantta :  cyftis  felits parum  mutata  in  ma^ni- 

km  citrinam  tcnttem  evomuit ,  pulfus  concentratus  cum  tudtne  j  fed parvt  td  momcnti. 

anxietate  lumborttm ,  ac  crurum  dolore  acerrimo  ,fympto-      Hxc  funt,  qttJt  mihi  dtcenda  erant,  ut  volttntati  tu<tfa- 

mataufiepicerauflicorum ,  &  accedenteparoxyftnijlatu  tisfacerem.  Jgu*  Jinon  eoordtnc  ac  methodo  declarata 

remtferunt  hora  vige/imaprima ,  qua  hora  jus  alteratum  fuere,  ut  res pojiulat,  indulge  tanttllum  juvcntli  me.e  <eta- 

cichorei ,  borraginis ,  endivias ,  acetofas,  feminum  ti  ac  ingenii  tenuitati.  ^ttod ft autem  ejttjmodi  htftonam 

ci  tr i  bibit,  accedente  declinatione  hora  noclis  fecunda  coe-  unqttam  alias  tibi  videre  aut  diligenti/ts  conftderare  con- 

navit  panateliam  cum  emttljione  feminum  melonum  (jr  ttgerit  ,rogote  atque  obfecro  ,  ut  infrafripta  dubiamibi 

ptifanam  hordeaceam ,  ejr  parum  juris  alterati  dejii/iati :  enodes,  cumfummopere  mentem  meam  agitent. 
nocie  qttievit.  J^arta  die accepit  medicamentum  ex  fy-     Prtmum.Quaie  intermittens  tertiana  febris  quar-  D^'4, 

rupirofatifolutiviunciistnbus,mellisrofatifolu-  ta  acceffione  hominem  jugulet,  cum  Hippocrates 

tivi,  mannae  elecliasana  uncia  una,  decodtionis  lib.  iv,  Aphor.  xliii  contrartumdoceat. 
cichorei  ,endivia:,  acetofas,  feminum  citri  quan-      Secundum.  Quomodo  poffit  dari  febris  tertiana  n> 

tum  rufficit.  LMultas fcdes  habttit  biliofts  ,fiavai,  fpu-  fine jecoris  afFedtione ,  quoddtreclc  repugnat  doclrinx 

mofts  ,  graveolentes.  Sine  febre  tota  qttarta  futt  iijdem  Caleni  lib.  i  ad  Clauconcm. 

alimcntts  ntttrttus  :  noclem  inqttietam  tranfegit :  ante      Tertium.  Cur  potius  in  tanta  affedtione  Iienis     1 1 

diem  accepit  jus  alteratttm  cttm  ovi  vitello.  CMorbi  qttin-  non  fit  orta  quartana  ,  quam  tertiana ;  cum  Galentu 

tadie  hora  decimaqttinta  invafit  iterttm  febris  iifdem  ac  eodem  Itbro  hoc  idem  affcrat. 

intenjicribus  fymptomatis ,  quxminime  topicis cedentid      J£uartum.  Vnde  lien  rcceperit  illam  colliquatio-  IV. 

ad  vtgejimam  primam  perdurarunt ;  jus  folitttm  acccpit,  nem.  Circa  qttodmea  opinto  ejl,  quta  jecur  opttmo  tem- 

eytertta  noclishora  ccenavit.  Nox  qttieta  futt.  Sexta  peramento  erat  conftttt/tum:  ejrfortcm  expultricem  habe- 

morbi  dte  curru  accejstt  monafterittm  S.  luftim  de  Padua^  bat;  cujus  indicium erant  multx  urtnx ,  alb.e;  tcnucs ,  qux 

ejr  cum  aliqttantttlitm  in  cubili  requievifjet ,  ftne  ttllo  U-  erant  partes  tenues  vint  :pars  atttcm  crajft  ab  ipfo  jccore 

Jionis  Jenfuex  itinere -y  Pertlluftris  ejr  Excellentijsimus  tranjmittebatttr  ad  Itenem  ,  qttatbt  immorantc  fitavino- 

D.  D.  Eques  Antonius  Niger  accejstt ,  qui ptilfum  tangens  fitate ,  ac  calore  fufionem  ha/tc  humortim  cjr  totius  Jub- 

intcrmittentem  effefebrem  afftrmavit.  ftantix prodttxit.  Mtht  jtimmoperc  gratum  crit  ex  tefci- 

^uottdie  abepoto  leniente  habuit  fedes  btliofts :  ea-  rehorum  dubiorum  explanationem.  Et  fi  aitqutd altud  a 

dcm  die  hora  dccimafexta  falvatella  dextrx  manus  fecla  me  qttod pojsim,  cupis ,  tmpera  rj"  infervtam  tuts  commo- 

fttlt;  fanguinifjtte  ttnciax  quatuor circiter  exttaximus :  ad  dis  libenter.  Vak  ejr  me  ttu  amant/Jsimttm  ac  obftrzanttf 

vefperam  ttfjtic  bene  habttit ,  qua  hora  Exce/lentijsimi  ftmumdtfcipulumfemperhabe. 

D.  D.  Nigcr,  Sylvaticus ,Sala,pttlfttm  aliqualitcr  celerem      Diedccima  oclava  Menfts  Oclobris ,  anm  millefimt 

tnvcncrttnt.  Nociem  qttictam  habttit.  Septtma  diehora  fexcenteftmo  vigeftmo pnmo.  PrataUje. 

H  2  A   N   X  O 


f 


6o 

ANTONIO  SABADINO 

fuo^medico  Excellenti 

ADRIANVS  SPIGELIVS 

S.    P.  D. 

Aximas  tibi  gratias  ago ,  mi  Sa-  integritatem  non  tranfit ,  fi  continua  ipfi  adfuerit, 
badine  ,  quod  nulla  mterpofita  &  id  primis  tantum  paroxyfmis ;  modo  vero  ne 
morahiftoriamReverendiffimi  veftigium  ullum  fudoris  monftrat  ullo  tempore 
Abbatis  Prataleae  Flavii  Pata-  declinationis,nififbrteultimisparoxyfmisaliquan- 
vini  ad  me  miferis.Metuendum  do,  cum  cft  abitura,  quod  raro  contingit  &  nifi  iis 
enim  erat,  ne  fi  in  aliud  tempus  annis ,  in  quibus  anni  tempora  fervant  naturalem 
prorogaffes,  fcribere  ea  quae  fuam  conftitutionem ;  quiautplurimumrecidivas 
tibi  mihique  maxime  notatu  faciuntautimperfe&ascrifes.mutationeminalios 
digna  videbantur  proptcr  occupationes  varias  e  morbos  graves  aut  febres.  Sudores  enim  critici, 
mente  exciderent.  In  fine  hiftoriae  quatuorquse-  quiin  fimplicis  tertianae  fingulis  paroxyfmis  com- 
fita  mihi  propofuifti.  Singulis  eo  ordine,  quo  pro-  parent,  in  Hemitritaea  neque  tam  copiofi  funt,  ne- 
ponis ,  rcfpondebo  tibi ,  fi  prius  de  morbi  natura,  que  adeo  tenues ,  ut  in  fimplici  tertiana,  fed  vifci- 
quo  hic  Reverendiflimus  Pater  extinctus  eft,  quid  diorcs,  craffiores ,  interdum  &  graveolentes,  prae- 
ipfe  fentiam  aperuerim.  cipue  in  primis  paroxyfmis  compafent :  funt  dein- 

Nam  tertianam  dicis  cffe  fimplicem  ;  ego  vero  de  &  in  minori  copia  ,  quam  in  fimplici  tertiana, 
unam  ex  compofitis  Galeni  ,  quam  ipfe  quidcm  tardiufque  prodeuntes  ,  nec  fempcr  per  totum 
Hemitritaeam  vocat;  cgo  vcro  in  libro  de  Semitcr/ia-  corpus.  Pe&us  enim  &  caput  tantum  fudore  ma- 
na  Hemitritaeam  primi  ordinis  Galeni,  ad  differcn-  defadta  non  femcl  vidimus ;  interdum  &  vcntrcm; 
tiam  alterius  apud  eundem  Galcnum  ,  quae  cft  fc-  artus  vcro  nequaquam.  Aliquando  tantum  caput, 
cundi  ordinis.  Barbari  Hemitritaeam  minorisfa-  quod  longum  morburn  &  periculofum  (etfi  nulla 
mae  hanc  vocant ,  conftantcm  uempe  ex  continua  fymptomata  prava  adfuerint  initio|Hemitriraei ) 
quondiana  &  tertiana  intermittente.  Hanc  fpu-  proptcr  varias  recidivas  &  morbi  hujus  in  alios 
riam ,  nempe  biliofam  fuiffe  arbitror ,  atquc  mali-  graves  &  periculofos  tranfmutationem  denunciat» 
gnamfcu  peftilcntem.  Quod  enimnon  fucrit  tcr-  Porro  fudorisin  hacfebre,  aut  nullius,  auttar- 
tiana  fimplex  ,  patct  ex  typo  ejus ,  quem  hxc  fe-  di,  aut  vifcidi ,  &  pcr  totum  corpus,  vel  non  diffu- 
bris  habuit.  Neque  enim  invafit  cum  rigore  ,  nc-  fi  caufa  cft  quotidiauae  inftantis  pracfentifve  pu- 
que  intcgre  paroxyfmus  terminatusfuit  cum  fu-  tredo  ,  cujus  calor  praeter  naturam  omnem  cona- 
dore ,  nequediebus  paribus  omnino  afcbrehber  tum  naturx  autprorfus  impedit,  aut  debiliorcm 
fuit ,  utquarta  &  fexta :  at  fecunda  tantum  libc-  rcddit. 

rum  afebrc  ponis.  Quod  vcro  fuerit  Scmitcrtia-  Alterum  deinde  nota ,  ncmpe  ad  conjhtuendam 
na  primi  ordinis  Galeni,  f  gnificarc  tibi  poflunt  no-  Hemitrit^am  non  Jemper  tertianam  ejr  ejuotidianam  uno 
ta:  tcrtianae  intermittentis ,  quse  folent  ci  adefle,  eodcmcjuedie  ac  horainvadere.  Sed  aliquando  tertianam 
qua:  cum  quotidiana  velcontinua,  vel  intermit-  frim  invadcrc  non  modohom,  fcdetiam  diebtu  ,  qu* 
tente  imphcari  confucvit :  imprimis  horror,  qucm  maxima  eji  deceptionis  Meduorum  caufa.  Et  rurjus  vice 
cgo  intc  lligo  pcr  ha?c  tua  verba,  quse  fcribis ,  primo  verfa  quotidtanam  aliquando  nonnullii  horis ,  quandoque 
dteparoxyjmi  horavigefimaprima  quadam mcmbrorum  etiam  aliquot  diebus  tcrtianam  prtcedere.  Illud  tibi 
frigoris  Jaifitione  corrcptus  defcbrc  dubitans ,  fmc  cana  notum  ai  bitror  cum  in  plurimis  tibi  hoc  anno  ob- 
dcculuit :  qnatuor  pofl '  horas  ca/or  febrilis  invafit.  Sane  fervare  licuerit,  uti  &  in  praefenti  cafu :  hocvero 
in  fecundo  paroxyfmo  hunc  horrorera  ftatuis  &  fi  nunquam  adhuc  occurrerit ,  faepe  obfervabis, 
majorcm.  Tertia  die,  inquis,  hora  dccimaquinta  tterum  cum  ubi  nunc  es ,  diutius  eris  permanfurus  ,  aut  in 
fiigorc ,  fcd  potiu4  ut  dtccbat  trcmore  hypochondriorum  populofa  aliqua  civitate  praxirnexercitaturus.  In 
correptus  bilcm  citrinam  tcnucm  cvomuit.  Et  rurfus  hac  enim  nobiles  ftatim  ab  initiis  morborum  Me- 
quinta  die  narras  eandem  febrem  invafifle  tertio  dicos  accerfunt ,  in  quo  hasc  ad  unguem  obfer- 
majoribus  fymptomatibus  praefcriptis ,  Sc  aliis :  &  vantur .-  pauperes  vero  non  nifi  ab  augmento  aut 
feptiraadie  eademhoraquartumparoxyfmum  fu-  in  ftatu  morbi ,  quofitutin  nofocomio  Patavino 
pervenifie  Iongeadhuc  faevioribus  accidentibus.  S.  Francifci  in  quodiligentiflimi  adftantis  aegro- 
Frigoris  enim  nomine  hic  abufusespro  horrore,  torum  officio  aliquandiu  cumhonore  fun&uses, 
ut  5c  nos  aliquando  folemus  vulgi  fermonem  fe-  etiamfi  pauperes  plurimos  inviferes ,  id  tibi  non 
quentes.  Sed  cum  frigore  quotidiana  invadit,  non  comparuerit. 

tertiana.  Iam  vero  cum  nullius  quoque  fudoris  in  Caeterura  ne  ab  inftituto  latius  recedaraus ,  jam 
fine  paroxyfmi  feu  declinatione  raentionem  fa-  tempuseftut&  quotidianam  huic  tertianae  fuifle 
cias ,  quidaliud  videris  confirmare ,  quara  hanc  adjundtara  tibi  oftendam.  Pares  dies  inquietiores 
tertianam  effe  ex  earum  genere ,  quae  aut  praefagi-  eam  arguunt ,  quarta  nempe  &  fexta  circa  vefpe- 
re  folent  Hemitritaeam ,  aut  effe  praefentem.  Et-  ram :  ais  enira  quarta  die  noclem  turbulentam  tranf- 
enim  duo  hic  abs  te  notari  velim.  Primumeft,  egit ,  &  Jextapulfum  imqualiter  celereminventumcir- 
quod  in  hac  febre  Hemitritaea  modo  habetur  ter-  ca  vefperam,  nempe  quo  tempore  erat  in  medio  au- 
tiana,quaecumfudoribusdeciinat j  fedtamenad  gmento  autad  ftatura  vergebat,  occulto  antea 

principio 


Adriani  Spigelii  Rejponfa.  6  x 

principio  quotidianx  exiftente.  Quippe  quod  tar-  extcrnarum  lcv.ffimum  frigus  curfofus  quifpiam 

dimotuseft,  &  multisadmodum  in  tebnbus  cu-  quidcca  priusdubitaflct ,  obfcrvarc  potuillct  at 

randis  exercitatis  intcgritatem  mentitur;  quam  die  unpari  in  hoc  xgro  nequaquam,  quod  typui 

per  hxc  verba  etiara  intelligere  mihi  videris//^  quotid.anus  &  tcrtianus  (imul  quodammodo  c!m- 

jebretotaquartaftttt.  Et  morbt  qutntadiepofl  fdrister-  hifi  codem  ferc  temporc  coucurrcrcnt.  Etquan- 

tian*  paroxyfmum  ,tertia  ,  mquis,  nodts  boractcnavit :  quam  no&e  fubfequente  tcrtinnx  paroxvlmum 

mx  quictafutt.fextamorbi  dte  curru  acceftt  monafie-  quietius  degcbar ,  quam  nochbus  panum  dicrum, 

rium  S.  Iujlin*  de  Padtta ,  &  cum  altquantulum  in  ctt-  non  tamcn  idco  diccndum  eft ,  cum  a  fcbre  quo- 

biliquictisaccepifetfnettlloUfionufenfttexitinerePer-  tidiana  libcrum  fuifle  ,  quia  hscc  non  molcftat 

tllujlm  cjr  Exce/tentiftmm  Eques  D.  D.  Antonitu  Niger  xgrum  gravibus  accidcntibus  omm  tcmporc  ,  fcd 

accefit ,  qtti  puljitm  tangens  tntcrmittentcm  ejje  febnm  aliquando  ccrtis  dicbus,  cum  quid  bonum  autnu- 

ajjtrmavtt.  Similitcr  cum  in  fcxra  ponis  pulfum  cc-  Ium  prxfagire  folet ,  ut  hic  quarta  &  fexta. 
lercm  circa  vefpcram  ,  nullaraque  inxqualitatis     Porro  lupcriusftatui  Hemitritxam  noftram  fuif- 

aut  ordinis  pulius  facis  mentionem ,  opinor  quod  fe  fpuriam  Galcni  ordinis  primi,  hoc  eft,  biliofam. 

non  adeflTent  omnino  vel  non  adeo  manifcfte  pcr-  Qua  non  pofTum  poncrc  hanc  ruifle  cxquiiitam  , 

cipcrentur  veluti  folent  in  pulfu  tertianx.  Nam  &  quod  in  hac  diebusparibus  horrorcs  manifcfti  non 

iliud  quoquc  te  fcirc  velim  ,  Ientarum  febnum  &  comparuerint ,  neque  imparibus  horrorcs  maiorej 

occultarura  puifus  nos  fxpe  decipcre  ,  maxime  &  reduplicantes ,  quam  panbus ,  qui  Hemitntxx 

vero  quotidianx  in  Hcmitritxx  principiis  &  rc-  cxquilitx  fcmpcr  adfunt.  Quia  in  noftra  Hcmitri- 

miftiombus ;  interdum  quoque  in  intcrmiflionibus  txa  horrifica  tantum  fuit  dic  impari.  Sed  &  llla  cx 

futurx  recidivx ,  cum  vcl  maligna  fuit ,  vel  expc-  pari  utriufque  humoris  bilis  nempe  &  pituitx  pu- 

clatur,  vcl  }am  fa&a  eft.  Recorderis  runc  Cel-  trcfcentis  permixtionc  genita  eife  dicitur  a  Galc- 

fi  dictum:  Pttlfti  venarttm  credimus  fi/Lcifimxrei.  no:  hxc  vero  majorem  partcm  bilis  coutincbat 

Plurimi  funt  hoc  tempore  nobiles  doctrina  viri ,  quod  ex  iis ,  qux  per  vomitum  &  alvum  excreta 

qui  in  febre  pulfus  inxqualitatem  femper  qux-  fuere ,  manireltari  potcft.  Animadvcrti  Hemitri- 

runt ,  qux  cx  putrcdmc  fcilicet  ortum  habet :  ubi  txam  prirai  ordinis  Galcni  cxquiiirara  in  fpuriam 

vero  pulfum  celerem  ,  &  frequentem  dcprchen-  tranfmuratam  fuiirc  biliofam  vel  piruitofam  :  & 

dcrunt  tantum  ,  ibi  febrcm  adelTe  negant.  Ego  ea ,  qux  erat  fpuria  ,  in  exquiiitam  ;  fxpe  in  dupli- 

vero  adverfus eos  in  omni  tempore  paroxyfmi  fe-  ces  tertianas,  aliquando  in  quotidianam,  tum  hanc 

bris  peiiodicx  pulfus  inxquahtatem  non  puto  rc-  rurfus ,  ubi  tcrtiana  intermittens  quievcrat,  in  du- 

quiri.  Aliquando  enim  in  declinatione  &  principii  pliccm  rerrianam.  Cujus  mutarionis  caufas ,  fiex 

prima  parte  febris  quotidianx  celerem  tantura  Galcni  placitis  elicere  volucrimus ,  nonfuntreji- 

pulfum  &  frequentem  deprehendi  ob  lcntum  fe-  ciendx  iu  alias ,  quam  in  huraorcs ,  quimodoco- 

bris  motum.  pia  ,  modo  qualitate  variant.  Nam  fxpe  contin- 

*Zm'eT      Hxc  mea  fenteutiacum  acommuni  totactan-  git,  ut  prius  a  biliofis  humoribus  fefe  natura  exo- 

rLj<J/    torum  Medicorum  doctrina  abhorreat,  maximx  ueret.  Eft  enira  hic  humor  &  ratione  tenuis  fub- 

mufuii.      quidem  fed  tamen  utiUflimx  controverfixinter  ftantix ,  qua  folct  eiTe  prxditus  magis  fiuxilis, 

me  Sc  alios  Medicos  coram  xgris  occafionem  de-  quampituita;  &  ratione  fervoris  atque  acrimo- 

dit,  negantibus  iliis  febreminiis,  inquibusego  nix  magis  naturam  ad  expellendum  provocat.  Vn- 

eam  adefle  affirmarern.  Nec  potui  do&os  hofce  de  cum  pituita  crafiior  rcmaneat ,  fit  Hemitritxa 

viros  aliis  raticuibus  in  meara  fententiam  trahere  ,  rnagis  pituitofa ,  qux  vel  in  quotidianam  Ipuriara 

quam  fignis,  qux  afiti ,  lingux  arditate,  urinis  ru-  velin  tertianam  fpuriam  dcgenerat.  Quod  li  vero 

bicundis ,  calore  prxcordiorum  Sc  pecloris  defu-  plurima  pituita  prius  evacuetur  ,  quam  bilis  portio 

raebantur ;  quorum  raodo  omnia ,  modo  quxdam  putreicens  rcquirit,  tranfmutatio  fieri  folet  cx  Hc- 

coraparcbant.  Cunctis  taraen  aderat  calor  prxrer  mitritxa  exquiiita  in  biliofam  vel  duplicem  tertia- 

naturam  ,  qui  adraota  raanu  pectori  &  abdomini,  nam.  Hxc  uico  ,  ne  ftatira  lic  arguas.  H*c  Hemt- 

atque  arterix  circa  carpum  percipiebatur.  Nam  in  tritta  ,  quam  voca*  ,  altqtiando  tn  qutbufdam  babuit  fi- 

omni  fcbre  necejfxrio  reqttiritur  calor  is ,  quiprxter  nattt-  gna  dupluis  tertian*  intamtttentis po(l  altquot  dies ,  vd 

ram  dicitur.  Itaque  ex  his  concludimus  aliara  fe-  Hcmitritxs  exquiftjc:  Ergo  &  nunc  talis  ejl  diccnda. 

brcmperiodicamdicbus  paribus  clauculum  irre-  Nam  ha:c  propofitio  non  eft  vera  ob  diCfas  cau- 

pfifle  :  &  quod  ha:c  fuerit  quotidiana  inde  proba-  fas ,  quia  ego  non  nego  ,  quod  fi  ReverendiiTimus 

tur ,  quia  fane  alia  tertiana  iutcrmittens  vel  conti-  Abbas  fuperftes  manhflet,  hanc  febrcm  non  tranf- 

nua  non  fuerir.  Typus  enira  utriufquehuicfebri  mutari  potuiflc  in  dupliccm  tcrtianam  vcl  Hemi- 

dcfiiit.  Nam  debebat  veluti  alia  cumrigoreinva-  trita:am  exquifitam  ,  vel  quotidianam.  Sed  dico 

dere  ,  vel  horrore  &  uaufea ,  vcl  bilis  vomitu  ,  aut  nunc  non  aliam  efle  ,  quam  qua:  jam  a  me  dcfcri- 

quoque  monftrare  in  principio  aliquod  iufigne  ptacft. 

acuraen,  celerem  motum,  lingux  ariditatem,  qua-      Addidi  huic  Hcmitritxx  malignitatcra ,  dum  ffi^ 

lem  in  febre  tertiana  intcrmittente  habere  fole-  ipfam  malignam  quoque  dixerim.  Fuit  cnim  fi-  «^. 

raus,  aut  manifeftam  continuitatem  &  exacerba-  gnumate  aniraadverfum ,  dolor  ncmpc  lumbo- 

tionem  fine  rigore  ,  cura  fiti ,  urinis  rubicundis,  rum&dorfiinfignisin  primo  tcrtianxparoxyfmo, 

pulfibus  frequcntibus ,  celeribus,  inxqualibus  ma-  in  fecundo  infignior  i  in  tertio    quarto  ufquc  ad- 

niteftiflime  ,  &  difficili  tolerantia  xgri ,  fi  tertiana  eo  fxvus ,  ut  nullis  remediis  quibus  mitigari  prius 

continua  fuifTet.  Reftat  igitur ,  ut  quotidianam  videbatur  ,  ccdere  poftmodum  voluerit.  Hoc  in 

continuam  tuifle  dicaraus ,  eamque  per  fuperin-  hac  febre  5:  in  duplici  tertiana  continua,  &  in  fpu- 

grefTum  paroxvfmorura :  cujus quidem  principium  ria  quotidiana  longa  expenentia  edoclus,  tum  ple- 

mdiepari  per'pulfus  contractionem  &  partium  runqueininitioharumfcbriuinmalignitatcmprx- 
K     1     1  H    3  i^girc 


6i  Adria, 

fagirefoleoveljamadeiTe  dicere.  Fallere  tamen 
tenonoportetis,  cui  dolores  lumborum  familia- 
res  funt,  ob  deftillationem  arthriticalem,  lapidem 
in  renibus ,  colicum  dolorem ,  hsemorrhoides  & 
menfes  inftantes  fi  femina  laboret.  Appello  au- 
tetn  hic  ego  febrem  malignam  non  eam  modo , 
quae  cum  urina  turbida,  crafla  ,  alba ,  pulfu  celeri, 
frequenti,inordinato&  debiliflimo  nobisplerum- 
que  fe  prodit ,  fed  &  quae  talis  futura  eft ,  &  alia 
quas  jam  fine  hifce  fignis  ex  improvifo  hominem 
jugulat ,  non  fecus  ac  ii  aliquis  venenum  haufiffet, 
quod  vim  habet  mortem  fubitaneam  inferendi , 
veluti  in  febre  peftilenti.  Et  profecto  hujus  febris 
malignae  figna  in  diflecto  cadavere  habuifti ,  dum 
in  interiori  tunica  ventriculi  infignem  inflamma- 
tionem,  &  cumaliqua  gangraenate  vidifle  fcri- 
bas  per  hxc  verba :  Sefio  cadavere  quodmu/ta pinguc- 
dine  refertum  erat ,  ventriculus  ejr  ortficium  infertus  in- 
flammatione  atri  coloris  in  tttnica  intertori  laborabat.  Sed 
quoniam  multi ,  qui  de  venenis  fcripferunt ,  inter 
ligna  univerfalia  ,  quae  fublatum  veneno  aegrura 
demonftrant ,  ponunt  vifcerum  diflbcti  cadaveris 
erofiones  &  infigncs  putredines ,  peflimorumque 
fuccorum  collectiones,qua:  in  hujus  aegri  diflecto 
cadavere  vifa  funt ,  ut  ventriculi  inflammatio  cum 
gangraena,  &  tantalienis  putredo ,  uttotamejus 
fubftantiam liquarit ,  commovere  aliquem  poflet 
ad  credendum  veneficio  fublatum  potius  aegrum, 
quam  febre ,  atqueiddatum ,  dum  febre  corripe- 
retur  five  illa  Semitertiana  dicatur  ,  fivc  tertiana 
fimplex.  Verum  hic  omnem  veneficii  fufpicionem 
facile  fubmovebit ,  quando  reputare  fecum  dili- 
gentius  voluerit  Reverendiflimum  Abbatem  an- 
tequam  aegrotaret,  bono  quidem  habitu  prima 
fpecie  praeditum  fuifle ,  (fcribis  enim,  eum  terope- 
ramentum  calidum  &  humidum  habuiiTe ,  corpus 
quadratum  &  pulchri  coloris )  fed  non  faoorum 
more  educatum  ,  verum  vixifle  cum  magna fua  vi- 
t£ parte  delitiofa  victus  ratione,  vinifque  vtnofioribus  ejr 
meracionbus  fttmmopere  deditttm  ,  per  quse  humores 
ac  fucci  fic  putrefcere  in  corporibus  adrnodum 
plethoricisconfueverunt,  ut  veneni  naturam  in- 
duant.  Iam  vero  toto  morbi  tempore  nulla  con- 
fpecta  funt  fymptomata ,  quae  indicare  confueve- 
runt  fpeciem  alicujus  veneni  erodentis  &  putrefa* 
cientis ,  ut  arfenici  citrini ,  realgaris ,  fublimati  & 
prarcipitati  mercurii ,  thorae ,  napelli  &  aliorum 
ejus  generis ,  quando  ea  quantitate  praebentur ,  ut 
fpacio  trium  vel  quatuor  dierum  hominem  jugu- 
lent ,  neque  enim  aeftuatio  fortis  cum  magna  fiti , 
neque  tuflis  iicca  vel  humida,  neque  inflammatio- 
nes  linguae  &  labiorum  ,  nec  dolor  fortis  ac  ulcera 
oris ,  palati ,  cefophagi ,  ventriculi ,  inteftinorum 
comparuerunt ,  &  infignis  cum  ardore  abdominis 
cruciatis.  Neque  poft  mortem  corpus  nigricans 
varium  ac  diffluens,  aut  tumidum,aut  putredinem 
moleftam  olens  deprehenfum  fuit.  Ita  utomnia 
fymptomata.quss  comparueruntin  hac  febre  cum 
fignis  Hemitritaeas  malignae ,  qualis  eo  tempore 
toto  fere  anno  raaxime  vero  vere  &  autumno  per 
totam  fere  Italiam  eft  graiTata  populatim ,  com- 
modiflime  congruant.  Quamobrem  cum  ftatueri- 
raus  febrem  ex  qua  Reverendiflimus  Abbasobiit, 
non  fuifle  Tertianam  fimplicem,fed  Hemitritaeam 
primi  ordinis  Galeni  fpuriam  malignam  ,  patet  ad 
primum  quaefitura  quod  falfa  nititur  hypotheii 


non  efle  refpondendum  ,  nifi  fortaflis  ex  jam  a  me 
praemonftratis  mutare  velis  qua:fitum  tuum,  &  ta- 
le  ftatuere  videlicet,  cur  haec  febris  Hemitritaea 
feptima  die  hominem  jugularit.fine  praegreflis  pra- 
vis  fignis  in  die  quarto  ,  qui  eft  index  feptimi.  Re- 
fpondeo ,  quod  fi  id  verum  eflet ,  neutiquam  eifct 
mirura  in  peftilenti  malignave  febre.  Namlaepe 
&  quarta  tempore  peftis  exftinguit  multos ,  nullis 
apparentibus  fignis  momentaneis  alicujus  malse 
crifeos  futurae  in  diebus  praeteritis ,  cum  tamen 
tunc  temporis  maligniflimae  febres  deberent  fae- 
viflimis  accidentibus  ratione  fui  acuminis  id  prae- 
monftrare.  Neque  tamen  ldeo  Hippocrates,quan- 
do  fcribit  in  Prognofticis  j  CMaltgntfimas febres,  ejr 
tju*  ftgnis  borrendifitmis  fiunt  qttarto  dte  attt  prius  occi- 
dere,  mitifsimas  vero  ejrjignis fecurifsimu  firmatas  quar- 
to  die  aut prius  definere ,  noftrae  oblervationi  contra- 
riatur.  Non  enim  negat  fieri  pofle,  ut  aliquis  quar- 
to  die  a  febre  moriatur  fine  fignis  horrendiflimi<> , 
imo  neque  in  feptimo.  Raro  taraen  id  contingit , 
&  quando  contingit ,  maligniflimi  moris  tndicnim 
eft.  Sed  in  Reverendiflimi  Abbatis  febre  pericu- 
kfa,  qualis  eft  Hcmitritaea  (  eft  enim  haec  conti- 
nua  ,  &  tertioquoque  die  invafit  validior  )  prae- 
ceflerunt  figna  malignitatis  in  die  impari  &  majo- 
ris  affiictionis ,  anxietas ,  lumborura  dolor  &  cru- 
rum  acerrimus,  quaealternisdiebusuna  cumter- 
tianacrudelitcrinvadebant,  faevioraque  cotnpa- 
rebant ,  quo  magis  ad  ftatum  &judicationem  fe- 
bris  properabat.  Nonnc  haec  figna  fufliciebant  ad 
magnum  &  repentinum,quod  imminebat,  pericu- 
lum  praevidendum?ViJe,quid  fcribatHippocrates 
in  Coac.  Praenot.  Ex  dorfi  dolore  <t^ritudtnis principia 
diffctlia ftnt.  Et  rurfus:  J^uibus  lumborum  dolor  adefiy 
ht  male  habent.  Et  tertio  :  Lttmborum  do-or  fine  cauft 
mamfefta  fepe  impetens  maligni  morbi  ftgnttm  ejl.  Lege 
librum  Rhafis  Arabisinfcriptumde^/?/7//«/ww/'<f- 
Jiiienti,qui  ex  Arabica  ia  Graecam  Linguam  trans- 
latuseft,  in  eo  haec fcripta  habentur  cap.  xv:  toL 
d[e  ctj/xuct  AoifttKrjg  ^  Tjg  tvXoyiotg  (  IegO  \v<pXoytctgy 
Ut  interpres  )  Tct  a/ct^yug  ifMtpouvovQ.  t  7mpo£vo-(jLcv  , 

ttffT  TCWTCt.  U^OtjyetTCCj  TUV  SvO  HciuV  TiSTUV      VOQ-ii  ,  OTWl- 

'X$g  7wptTBg ,  cSiwq  vutx.  Kvtjoig  pwog,  Trjva  Lv  tcZ  v-rva. 

TUVTBt  Ttt.  IflCt  CTifAUCt  TXTUV  ,      fJCCtTkcV  ,  >J  TiS  VUTX  ol\JLUr\ 

fi$  ri  TTvpCli,  id  eft.  Signa  morbipeflilentis  &  tncendtit 
cjtt£  evidenter  monflrant  paroxyfmum  ,  funt  h*c.  Prace- 
dunt  duas  Jpecies  hujus  merbi  fcbris  continua,  dolor  dorfi, 
pruritus  narium  ,  ffuta  in fomno.  H*c  proprta  funt  ha- 
rum figna,  magifque  dorfi dolorcum febre.  Hic  per  pe- 
ftilentem  morbura  Autor  etiam  malignas  intellexit 
febres ,  &  peftilentes  per  dorfi  dolorem ,  &  dorfi 
proprie  dicti  &  lumborura.  Fiunt  autem  utpluri- 
mum  in  febribus  ejufmodi  dolores  ab  infigni  in- 
cendio  &  putredine  confiftente  in  vafis  majoribus 
quas  inter  alas  &  inguina  excurrunt ;  aliquando 
etiam  a  ventriculo ,  liene  renibufque  inflammatis. 
Nam  has  partes  fupra  lumbos  pofitas  funt.  Ob- 
fervavi  plurimis  convulfiones  poft  eos  ortas ,  aut 
una  cum  iis.  Lumborum  dolor tnventrictt/t os  do/cnte 
cum  excreatione  violcntd  habet  quid  convtt/forium ,  in- 
quit  Hippocrates  in  Coacis  Pranotionibu-s.  At  con- 
vuliioinfebre  Hemitritasa  periculofiftima  ,  ut  in 
hoc  cafu  monftravit  eventus.  In  hac  enim  fecun- 
dum  Hippocratem  lib.  i.  Epidem.  contingit  dracutos 
morbos Jitri ,  ejr  esi  hac pra  cateris  (  nempe  febribus ) 
maxime  lethaits ,  cum  ei  f  jperventunt. 

Sed 


Refponfio.  <3 

Scd  &  illud  intcf  prava  figna  reputare  oporte-  quod  fpacio  Vigintiquatuor  horarum  mufccc  cx  \  i- 
bat ,  quartce  diei  noclera  inquietain.  Cccpit  enim  naceis  nafcantur ,  non  pituitofa:  aut  bitiofie  matc- 
die  decrctorio  fieri  febris  continua  ,  qua:  antea  vi-  rise  adfcribenJum ,  fed  proprietati  lcminis  in  \  ina- 
dcbatur  intermittens.  Neque  enim  ea  nox  gravis  ceis  exiftenti,  cui  hoc  peculiarc  cit,ut  linguhs  die- 
fuit,  ut  folet  aliquando  ,  quia  febris  tertiana:  paro-  bus  ad  ca  animalia  produccnda  movcatur.  Quod 
xyfmumprxceffit :  fedquia  continuaevafit ,  alio-  cx  feminc  humano  nono  menfeut  plurimum  ex 
quin  omnibus  ahis  no&ibus,  quse  praxefTerunt  fe-  utero  homo  proveniar.non  quarto  vel  quintO,pro- 
brem,  inquietudines  comparuifTent.  Earum  tamcn  prium  eft  ejus  materia:.  Sic  cur  hic  fructus  menfe 
neque  fecundsediei  nodu,  neque  fextas  ulla  a  te  Septembri  fingulis  annis  maturclcat  ,  ille  vero 
fuit  fadta  mentio.  Bie  fexta,  inquis,  noclcm  quie-  menfe  Augufti,  alius  mcnfc  Iunii,pcr  fubtilcs  qnaf- 
tamhabttit.  Fuit igitur  hcec febris periculofa ,  tura  dam  rationcs  inquirerc ridiculum  cft :  cumidar- 
ratione  fuas  naturas ,  tum  ratione  fymptomatum  canum  naturse  fit ,  &  omni  humana  mtelle&ionc 
acutorura  lethalis ,  quse  celeriorem  inhocfubje-  non  capiatur.  Nam  motus  matcria:  &  humorum 
clo  mortcminduxit,quaminaIiis.ScisenimAthle-  quemadmodura  in  animalium  gcncrationc  ,  qofc 
ticorum  ,  hoc  eft  ,  plethoricorum  habitus  pericu-  per  fexum  generantur  ,  aut  cx  putrcdinc  nafcun- 
lofos  efle ,  &  pingues  citius  mori ,  quam  graciles  tur  ,  aut  ex  vermibus  fiunt ,  imperfcrutabilcm  ha- 
ex  Hippocratis  fententiis  ,  qui  non  de  naturali  bcnt  caufam  proximam  &  vcram ,  ita  &  humo- 
morte  tantum  ,  fed  etiam,  imo  magis  de  ca,  qux  a  rura ,  qui  iu  febribus  periodos  faciunt ,  &  dierura 
morbis  contingit  ( rara  namque  altcra  conlpici-  decretoriorum.  Similis  enim  eft  motus  inateria:  Cm/i 
tur)  proculdubio  intelligendus  eft.  Die  autera  im-  febrilis  &  materia:  generationis  animalium.  Quod  i,^"^' 
pariobiit:  quiais  erat  diesgravior  ,  quo  Semiter-  confiderans  Ariftot.  Itb.  v  Hift.  de  animal.  traCtans 
tiana  invadcbat ,  &  orania  fymptomata  erant  fa:-  de  generatione  eorum,  ficinquit:  ouh  pmtZc- 
vioraj  morbique  acuti  tunc  maxime  premebant.  Aay  ■yivcvjctf  rolg  -zjrAK^if     T(/^tpov  *j  nrfctr^pcv, 
Die  vero  feptimo  obiitj  quia  criticus  eft  &  ratione  uo-m^    a)  tuv  vlo-uv  ovpQcuvxcn  x.{)tng.  id eft,  mutatio- 
febris  continuas  &  ratione  tertiana:.  Quartus  enim  nes fittnt plurimis  tertio ,  attt  quarto  die ,  quemadmodum 
tunc  hujus  paroxyfmus  invafit.  inmorbis  qttoqtte  crifes  contingttnt.  Porro  notandum 

tficnfie nd      Secundum  vero  qusefitura  videtur  commodius  hic  tibi ,  materiam  qux  percircuitus  fua  putrcdine 
'tium^'  ca^ere  Ponte  m  cafum  propofitum.  Hemitrita.a  movetfebres,  fivcbilis,  fivcpituita,  feu  melan- 
«r  Hemhri-  enim febris  tertianam  intermittentem  habuit.  Ita-  cholia  fit  nominanda  ,  aut  apta  lit  generare  circui- 
'otirff'"'  ^lue  cJl,a^ritur  jure  merito ,  cur  Hemitritaza  fcbris  tus  quotidianos ,  tertianos ,  quartanos,  fingulis  an- 
mt.       detur  finejecoris  affedtione.  Adhocdico,  mein  nis  non  femper  una  eadcmque  putredinc  putre- 
libris  de  Semitertiana  fatis  diffufe  oftendifTe ,  in-  fcere  (cujusnaturamfecundummotumnofcimus) 
termittentium  febrium  putredinis  modoinvafis,  fed  penes  anni  tempora  &  tempeftates  &  cadi 
modo  extravafa  confiftere ,  inquealiis  partibus  pra:teritas  ac  przefentes  conftitutiones  plurimum 
&  trunco  venx  cavas  magnseque  arterias  j  neque  variare.  Nam  fi  vcr  ,hyems,  acftas,  autumnusna- 
locos periodos  facere  intermittentes ,  aut  continuos  ra-  turalemfuum  curfum  in  quaque  regione  obferva- 
tionibus  ab  experientia  remediorum  &  difTectio-  rint ,  proculdubio  (nifiscgri  aliquo  modo  proptcr 
rutAigt.   necadaverum  didudtispluribus  probavi.  lishasc  vi&us  rationem  eam  mutarintj  unaquazque  febris 
etiam  addo  :  bilcm  non  femper  injecore,fed venis  cjuo-  fimplex  fuam  circuitus  naturam  obfervabit.Quod 
quegenerari,  nec  aliter  in  jecore,  quam  quod  venas  fi  vero  nonnihil  anni  tempora  mutata  fint  pro  ana- 
contineat.  Iu  iiscnim  fanguinis  officinam  multis  logia  magnse  vel  parvse  mutationisputredincsfin- 
rationibusaliaspofuimus.  lam  &  in  ventriculo  bi-  gulorum  humorum  quotannis  variabunt;  fic  ut 
lem  generari  porraceam ,  &  eam,  qua:  glafti  colo-  tertianas  quotidianafque  producant  non  exadtas, 
rem  refert,  hoc  cft ,  extra  jecur  &  vafa  ,  notius  eft  &  omnibus  notis  fuo  naturali  ac  proprio  typo  cor- 
quam  ut  multa  probatione  indigeat.  Egoinlonga  refpondentes.  Sicuno  annovidi  tcrtianasomnes 
&  fimplici  tertiana  fquas  rarioreft)&  induplici  anticipantes  fuis  paroxyfrais  indicia  dcdifle  abitu- 
(quse  eft  frcquentior)  intermittentibus  lienes  ma-  rx  febris; qux  poftponcbant,  difficiliorcm  habuif- 
gnos  animadverti  iftarum  febrium  fomitem  fufce-  fe  crifim ,  cum  tamen  utplurimum  contra  videa- 
pifTe:  cumprius  materiafuifTetvelin  jecore,  vel  mus  contingere.  Rurfus  annos  obfervavi ,  in  qui- 
in  vena  cava  &  arteria  magna ,  ut  propterea  tibi  bus  tertianarum  erat  circuitus  finc  horrore  vcl  ri- 
jamcefTetiftaadmiratio,quam  fuper  jecorepul-  gore  vel  frigore.  Anno  millefimo  fexccntefimo 
chro  &  nullatenus  affetto  in  tertiana  fufcepifti,vel  quinto  omnes  tertiance  produda:  videbantur.  An- 
Hemitrita;a,quaobiitReverendiffimuspater.  Si-  nomillefimo  fexcentefimo  vigefimo  circa  fincm 
quidem  in  hoc  &  in  vafis  majoribus ,  vena  nempe  Iulii  omnes  tertiana:  &  dupliccs  produ&a:  fucrc. 
cava  &  arteria  magna ,  liene&  ventriculo  putre-  Harum  unacitius  altcra  abibat.  Iam&exanthc- 
fcentem  bilem  conftitiffe  arbitror.  Sed  evenire  mata  in  tertianis  annis  quibufdara  a  rae  vifa,&  fyn- 
quoque  poteft,  utjecur  copiofam  bilem  flavam  copes  &  cardialgia;  frequentes,  qux  aliis  annis 
in  fuis  venis  &  arteriis  continuerit  in  hoc  fubje&o.  plerunque  abfunt.  Anno  millefimo  fexccnrefimo 
Veru-mquiarubedo  fanguinis  &  jecoris  occultat  vigefirao  fecundoomnesquartanx  ,  quasvidiex 
flavedinem  copiofa:  bilis,  ejus  copiam  non  potuif-  Hemitritaea  ortas.quadruplicem  quartanam  mon- 
feoculisinjecoremagno&pulchroanimadverti.  ftrarunt  loco  fimplicis  velduplicis  utalus  annis. 
S  mit  m     Quseres  nunc  fortaffis  ex  me  ,  quam  periodo-  Imo  tantum  M  nobi*  faciuM  anm  conftttutwnes,ut  qtu»-  vkmfk+ 
llr"P<-   rumcaufam  ftatuam?  Admaterise  proprietatcm  doquewv*  febres  comparere  vidcwtur.  Quaproptcr  6 
lm     reduco  ,  a  qua  neque  Anftoteles,  nequc  poft  eum  fi  medendi  artem  in  pofterum  cum  laude  profiteri 
viripolitiorislitteratursediftrahipotuerunt,  quo-  &  cxercere  cupis ,  fingulis  annis  hortor  Ptcaeli 
tidianis  multarum  rerum  exemplis  commoti.Nam  conftitutioncm  &  mutationcs  tcmporura  diligen- 


tcr 


64  Adriani  Spigelii  Refponfo, 

ter  obferves  non  ex  aftrologorum  ephemeridibus  Vt  propter  hanc  caufam  in  arteria  magna  &  V ena 

vel  ex  eorum  in  Calendariis  prazdidtionibus  ,  fed  cava  exiftimem  multos  humores  contineri,  qui  ta- 

autopfia;  deinde  in  segris  febricitantibus  notes,  ex  men  confpici  propter  fanguinis  ruborem nequeant. 

quibusin  quac  fiant  mutationes  :  ita  revera  difces  Quoniam  autem  ramuli,  qui  ad  nutriendum  ven- 

&  praevidebis ,  quod  exfexcentis  Medicisnullus  triculum  a  fplene  originem  habent ,  velafplenico 

ingenio  induftria  &  artepotuit,  &  apud  ipfos  &  ramo  ad  ventriculum  commodiflime  bilem,quam 

segros  plurimum  autoritatis  tibi  indies  compara-  lien  continebat,  deponere  potuerit :  ideo  contigit, 

bis ,  probeque  difces  in  una  bile  pro  varietate  an-  ut  ventriculus  atri  coloris  inflammationem  in  in- 

norum  aliam  atque  aliam  putredinem  ex  circui-  teriori  tunica  conceperit  maximam  &  convulfio- 

tuum  commutationibus  &  accidentibus  confi-  nis  &  mortis  caufam. 

ftere.  Ex  his  praemiflis  facile  eritultimo  quaefitore-  vndeiim 

Refpcnfio ad      Sed  ut  ad  inftitutum  redeam,  &  tertio  tuo  quae-  fpondere;  videlicet,quod  Lien  colliquationem  ac-  c^^m 

qtiHm!'mUr'  fito  fatisfaciam  ,  fcire  noftra  intereft  in  liene  quo-  ceperit  ab  infigni  putredine ,  quo  fanguis  extra  'vafa 

que  ejufmodi  bilem  conftitiife,  depofitam  prius  extjlens  Jlatimccepit  laborare.  quinon  potuitefleia 

a  vafis  majoribus  (nempe  trunco  venae  cavse  &  ar-  majori  copia,  ut  folet  in  aliis,in  quibus  praeter  mo- 

terise  magnse)  nec  non  a  jecore  hic  fadtam  serugi-  dum  lienes  diftenduntur  fine  difruptione  vaforum: 

nolam,  praflinam  ex  parte  ,  &  fua  acrimonia  lienis  quia  in  iis  non  eft  tanta  acrimonia ,  quanta  in  hoc 

vafaexediflc  :  copia  vero  difrupifle ,  acfibipro-  humore  biliofo  fuit  i  &  majus  fpacium  in  aliis, 

prium  fpacium  fecifle ,  ficque  extra  venas  &  arte-  quam  in  hoc.  Obasfis  enim  vifcera ,  quse  in  abdo- 

rias  prolapfum  languinem  putrefad:um  fuifle,  inde  mine  continentur ,  praecipue  lien  parvo  temporis, 

Quartanam    tertianam  potius.quam  quartanam  ortam.  Quam-  fpacioin  infignem  molem  augeri  nequeunt.  Eft 

nonmm-      obrem  non  eam  inficias ,  quartanam  aliquando  a  enim  laxa  ejus  fubftantia ,  mollis  &  plena  venis  ar- 

ITe.    m     bile  progenitam  exemplo  crileos  quartanae,  in  qua  teriifque  ,  ob  quas  facile  patiuntur  a  compreflione 

merihumoresbiliofiper  alvumreddebantur.Hanc  vicinarum  aliarum  partium.  Hsec  mihi  fuccurre- 

autem  bilem  non  potuifle  fenfibus  animadverti,  bant ,  mihi  Sabbadine  ,  quaetuisquxfitis  intanta 

nifiquis  forte  eam  guftare  voluiflet.Nigredo  enim  temporis  anguftia  refpondere  mihi  vifa  funt.  Vale. 

languinis  omnem  alium  humoris  colorem  oblite-  Patavii. 
rat  &  occu!tat,pr<efertim  bilis  flavse  6c  aeruginofae. 


F  I  N   I  S. 


I 


ADRIANI  SPIGELII 

BRVXELLENSIS 

D  E 

ARTHRITIDE, 

LIBER  SINGVLARIS. 


I 
i 
i 
t 


\ 


ADRIANI  SPIGE 

BRVXELLENSIS 


L  I  I 


*7 


D  E 


ARTHRITIDE, 

LIBER  SINGVLARIS 


Arttadtu 


'^^&^gsk^  E  Articulorum  dolore  adturi, 
■  prracipio  mouendum  per  arti- 
culum  intelligi  debere  Articu- 
lationem  five  Conjun&ionem 
duorum  ofliura  per  X&fyum 


Vel  ffvvttofyaffiv.   Per  24&(>()pc+ffjv 


$gW$tfefi^g  facta  articulatio  ,  motum  edit 
manireftum;  ut  in  humero ,  co- 
xendice  ,  cubito  ,  genu ,  aliifque.  Per  mielobpuew 
quse  fit  articulatio,  motum  habet  obfcurum ;  ut  in 
carpi  &  metacarpn  offibus.  Circa  has  articulatio- 
nes  dolor  tactus,  dsig/ns  Grsecis  appellatur;  Lati- 
nis,  morbus  feu  dolor  articularis ;  Barbaris ,  arthe- 
tica  pallio ,  &  gutta ,  quod  guttatim  deftillatio  feu 
fluxus  in  hoc  malo  fiat.  Alioquin  articulus ,  quem 
Grajci  offQfot  vocant ,  omnem  fignificare  fpeciem 
articulationis  conftat  apud  Galenum  libro  de  Of- 
fibus;  ubi  omnia  articulationum  genera  recenfet. 
Non  ideo  tamen  fi  quis  circa  futuram  capitis  ali- 
quando  doleat,  vel  circa  dentes ,  eaparte,  qua 
maxillis  junguntur ,  doior  articularis  dicendus  eft. 
Dicitur  etiam  morbus  hic  jun&urarum  ,  ftricte 
fumpto  morbi  nomine  pro  dolore.  Nam  luxatio 
alioqui  morbusetiam  eft  articulorum  vel jun&u- 
rarum,  fed  infitu. 

Eftautem  dob&Tjg  vera,  dolorpartium  articu- 
lorum,  ex  intervallis  per  defluxionem  humoris  ac- 
cedens.  Per  articulorum  autempartes,  nontan- 
tum  intelligo  extremitates  utriufque  oflis ,  quse 
mutuo  conjunguntur;  aut  ligamentum,  quod  con- 
jungit  interius ,  &  in  articulo  tura  coxendicis  tum 
humeri  rotundum  eft  &  fenfus  expers :  fed  omnes 
eas  partes ,  qu*e  exterius  has  oilium  extremitates 
amplectuntur ,  ut  fibiinvicem  conjungantur  me- 
liusjnempe  ligamenta  externa ,  perioftium,  mem- 
branas ,  tendines  mufculorum ,  mufculos  ambien- 
tes  nervos  ,  ipfafque  mufculorumextremitates. 
Hx  enim  cunCfoe  rn  dolore  articulari  maxime  pa- 
bthrinsrm'  tiuntur.  Dixi  in  definitione ,  ex  intervaJlis  per  de- 
'  fluxionem  humoris  dolorem  arthritidis  accedere, 
excludens  unacumGaleno  eum  dolorem  articu- 
larem ,  qui  fit  a  liccitate ,  cujus  fecit  mentionem 
Hipp.  lib.  iii  ,  Aphor. xvi.  Hic  enim  improprie 
arthritis  appellatur.  Dixi,defluxionem  fieri  per  in- 
tervalla ;  quod  in  orani  arthritide  eft  neceiTarium, 
quse  jamconfirmata  eft.  Quodfivero  quifpiam 
podagra  corripiatur,  &  intervallo  nullo  redeat  do- 
lor  ,  tamen  dicenda  eft  arthritis ,  nifi  ex  intervallo 
provideatur. 

frmiA.  Differentia:  dolorisarticulans  ftatuuntur  varia;. 
A  materia  dolorem  caufante,  dicitur  arthritis  bi- 
liofa ,  pituitofa  ,  fanguinea ,  melancholica ,  mixta. 
A  qualitate  venenata  huic  materias  implexa  ,  dici- 
tur  arthritis  Gallica.  Sed  comraunis  differentia 


fumitur  ex  articulis  variis ,  quos  hic  morbus  folcc 
affligere  s  fic  quce  pcdes  cxercet ,  podagra  dicitur; 
quae  manus,  chiragra  ;  quas  articulum  coxendicis, 
ifchias ;  quse  genu  ,  gonagra  j  cseteros  articulos  fi 
quando  dolor  infcftat,  nomine  caret ,  &  commuui 
arthntidis  appellatione  gaudet.  Csetcrum  fub  quo 
affectu  praeter  naturam  arthritis  teneri  poflit ,  non 
eft  raultis  verbis  inveftigandum  curiofius ,  cum 
dolorem  efle  dicamus ,  qui  eft  de  gcnere  fympto- 
matum  :  at  fi  refpiciamus  affeCtum  dolorem  fa- 
cientem  ,  hoc  eft  tumorem  ex  diftenfione  partium 
articulorum  per  humorum  defluxum  faclura,mor- 
bum  efle  dicemus,  nempe  tumorem  oedemato- 
fum,  vel  utplurimura  ,  intlammationem  improprie 
dictam. 

Caufa  conjun&aab  Auctoribusrecenfetur  va- 
ria:  quidam  autnudam  intemperiem,  autetiara 
ventolitatem  ftatuunt ,  ut  Guainerius  &  Gradius : 
Grseci ,  Latini  &  Arabes ,  humores.  Atque  ex  his 
iterum  Recentiores  quidam  unicum  ftatuunt;  ut 
Fernelius,  frigidum  &  pituitofum  ,  vel  ferofum  ac 
tenuem  ,  qualis  tempore  frigido  e  cerebro  per  na- 
res  folet  efSuere.  Caeteri  una  cum  Grazcis  plures 
humores  accufant ;  &  vel  quatuor  fimplices ,  bi- 
lem ,  pituitam,  melancholiam,  &  fanguinem,  qui- 
bus  etiam  poflet  addi  ferofus  humor ;  vel  mixtos 
ex  his.  Siccitatem  aliquando  generare  ifchiadem, 
teftis  eft  Hippocrates.  Cur  igiturnon  poteftea- 
dem  generare  alias  arthritidis  fpeciesr  Partes  enim 
fimiles  firailibus  raorbis  funt  obnoxia?.  Verum 
Alexander  Trallianus  cum  ait ,  non  folum  ob  ma- 
terise  influxum  in  articulos  fluxiones  fieri  ,  fed 
etiam  propter  nudam  qualitatem  cahdara  vel  rii- 
gidam,  &  ad  hsec  ficcitatem  vel  humiditatem  fub- 
inde  fluxiones  concitare  ,  videtur  exiftimare,  arti- 
culorum  feu  partis  affeclx  intemperiem  nonefle 
caufam  proximam  doloris  arthritidis  vel  folutio- 
nis  continui ,  fed  tantum  concaufam ,  qure  faciat 
debiles  articulos.  In  omni  enim  fluxionc  neccfle 
eft  partis  imbecillitatem  adefle ,  &  huraoris  abun- 
dantiara.  Sed  &  partium  imbecilliras  non  afola 
dependere  mtemperie  mihi  videtur,  fed  ex  ampli- 
tudiue  vaforum  ,  vcnarum  fcibcet  Sc  artcriarum, 
&  laxitate  partium  circa  articulos.  Qua;  vitia  vel 
ab  ortu  genita  funt  in  nobis ,  &  tum  fit  arthritis 
hsereditaria ,  accedente  humorum  copia;  vel  poft- 
eafiuut,  a  caufis  evidentibus  laxantibus  &  emol- 
lienribus  vincula  &  articulorum  mcmbranas ,  ut 
funt  contuliones ,  balnca,  Venus,  &  vinum  lmmo- 
deratum  ,  illudque  in  balneo  vcl  ftatim  poft  po- 
tura,  queraadraodum  in  Germania  rien  lolet.  Por- 
ro  humor  hic  ,  qui  eft  caufa  coarinens ,  non  conli- 
ftit  in  eo  fpatio  fcu  ea  cavitate  ,  quam  conitituunc 
ofliumduo  extremaquandofibi  mvicem  conjun- 

I  *  guntur, 


Sui  truc  gjft' 
Su  frtttr  ruu 
turam. 


Cauf*  cen- 


lmemfmei 
mn  cAufapr*. 
xtma  arthrt- 
fju. 


ImbettZttat 
artuulerum. 


Htrtlttan* 
anbntu. 


68  Adriani  Spigelii 

guntur ,  quemadmodum  multi  hactenus  fomnia-  netur,  per  nares  &  palatum  pellitur  a  natura  com- 
sedcshumom  runt ;  fed  fere  femper  in  membranis ,  tendinibus  raodius. Fernelius  cum  docet  fub  cute  capitis  con-  cmm 
inarthritidi.  ac  vjncuijs  externis,  a  perioftio  originem  fuam  ha-  geftum  humofem  tenuem  deorfum  ad  articulos 
bentibus,  ollium  extrema  ac  mufculorum  tendi-  currere  per  fumma  cutis,  nullo  argumento  id  mihi 
nes  ne&entibus.  Idque  cognofcitur  manifeftefic  videturprobalfe,nififortaffisperlaxitatemnoftra; 
fe  habere  ex  nodofa  podagra  &  chiragra  ,  in  qua  cutis ,  &  dolorem  quem  segri  percipiunt  a:tate 
tophus  feu  humor  jam  in  calculum  concretus  provedti  in  frigidis  regionibus  &  jamanteaarthri- 
aperta  ruptavecute,  plerunque  eruitur  edigito-  tidem  perpeffii  (craffiore  reddita  materia  actar- 
rum  articulis ,  externo  vinculo ,  ut  fcribit  Ferne-  diore  ad  motum)  e  cervice  vel  per  humeros  in  cu- 
lius ,  integro  atque  ilkefo.  Prasterea ,  11  materia  in  bitos  &  manus,  vel  per  dorfum  in  coxendices,  ge- 
cavitatem  internam  articuli  flueret ,  nullus  vel  ad-  nua  pedefque  lenfim  devolvi ,  fenfu  interdum  tri- 
modum  obtufus  excitaretur  dolor  ,  quod  hoc  gorisoborto,  quo  corpus  omnc  perhorrefcit.  Sed 
vinculum  nectens  interius  offium  duo  extrema  quia  in  multis  arthriticus  hicdolor  non  femper 
ex  oife  oriatur,  nullumque  fenfum  habeat;  &  ideo,  obfcrvatur ,  etiamfi  diu  eo  cum  morbo  conflictati 
quia  cum  offis  cartilagine  connafcitur  ,  £siJ)>oew-  fuerint ,  &  materia  dilabens  craffior  facta  fit ,  cre- 
tirpit  nomen  apud  Grsecosaccepit.  Sed  unde&  dendum  eftmateriam  nonin  omni  arthritide,  li 
per  quasviashumor  hic  dilabatur  in  hasarticulo-  quando  eaacapite  defluitper  humeros  veldor- 
rum  partes ,  ex  veterum  &  recentiorum  fcriptis  fum  in  fubjectos  articulos ,  repere  per  fumma  cuti 
Actfttut    cognofcere  perquameft  difficile.  NonnuIIienim  fubjecta  vel  fumma  cutis  ipfius ,  fed  per  venas  & 
ittSs°.  m   a  capite  fluxionem  fieri  putant;  alii,  ab  hepate;  nos  arterias  jugulares  non  folum  externas ,  fed  etiam 
vero,  abutroque.  Eorumquia  capite  fluxionem  internas(per  quasabinfernispartibus,jecorepra> 
fieri  alferunt ,  unus  ab  internis  capitis  partibus,  fertim  ,  ferebatur  humor  in  capitis  extcrnas  in- 
ipfoque  cerebro  per  fpinalem  medullam  ,  vel  in-  ternafque  partcs ,  nempe  cerebrum )  remeare  in 
fundibulum,  velofla  vertebrarum  ,  vel  per  me-  venam  cavam  &  arteriam  magnam  ,  velejus  ma- 
diam  fpinalis  medullse  luhftantiam&  ficpcrner-  gnos  ramosfub  jugulo  conftitutos,  atque  ficin 
vos  in  articulos  derivari  cenfet ;  alter  vero  ,  a  ca-  articulos  devolvi :  quod  nullus  fana;  mentis  nega- 
pitis  externis  partibus  &  extra  calvariam  pofitis,  bit ,  qui  modo  intellexerit  per  ampla  hxc  vafa  in 
atque  perfumma  corporis  fub  cute  deorfumde-  vivo  corpore  repentinum  acfacilcmfierifluxum 
currere  inarticulos;  &hxc  poftremaopiniofuit  ac  refluxum  humoris ;  quique  obfervavit,  ante 
Fernelii ,  non  infirmis  fulta  rationibus ,  fumptis  ab  univerlalem  totius  corporis  vacuationem ,  ab  ex- 
iis  fignis,  qua;  folent  arthriridem  pra:cedere.  Prse-  ternis  remediis  manui  vel  pedi  applicatis  mate- 
cedunt  enim  capitis  gravitas ,  fomnolentia  ,  dolor  riam  refluxiffead  partes  nobiles  &febres  conti- 
externus ,  &  qui  contactu  ,  prasfertim  inverfis  ca-  nuas  excitalfe ;  multofque  celebres  infuper  in  arte 
pillis  exacuitur ;  tumor  in  capiteoedematofus,in-  medicaviros,  quipodagram  fecundum  commu- 
terdum  ut  cera  mollis ,  cuti  prsefertim  adoccipi-  nem  medicorum  opinionem  periculo  vacarete-  Podapapm 
tium  fubjectus ,  cutis  denfa  nec  calvae  propius  ad-  mere  pronunciaverant ,  eventu  mendaces  fecitfe.  t^nonvA- 
haerens :  aitque  idcirco  idem  Fernelius ,  ejulmodi  Ncque  etiam  eft  credendum ,  humorem  hunc  tc- 
fuum  humorem  pituitofum,  tenuem&  ferofum  nuem&  frigidum  Fernelii ,  initio  leviorisarthri- 
fub  cute  capitisdenfa  cumulari  ac  repere  per  ve-  tidis  moletam  cxiguain  manus  pedefve  auteo- 
Ajuoreut    nas jugulares  externas  a partibus  infernis.  Quive-  rumunumdigitumtantumillabentem,  velufque 
patjiuxw.     rQ  ^  jiepate  f]uerc  materiam  dicunt  per  venas  in  adeo  elfe  frigidum ,  ut  digeri  a  Natura  non  poffit 
articulos,  his  rationibus  nituntur.  Quod  crifes  citius,  quam  inpedes  a  capite  per  tam  longum 
fiant  in  febribus  continuisper  articulorum  dolo-  fpatium  defccndat ;  veleamelfe  perfummacor- 
res ;  quod  in  arthritide  frequcnter  confpiciantur  poris  cutis  laxitatem  ,  quas  tam  celeri  motui  & 
inflammationes  circaarticulos,quod  fieri  nonpof-  concodtioni  vel  digeftioni  materias  perporos  re- 
fet,  fiacapite  juxta  Fernelium  fluerethumor  in-  pugnanti  conveniat.  Qui  enim  hunc  fimplicem  Trigunxu- 
tra  pericranium  &  cutem.  Non  enim  poteft  fe-  ac  frigidum  femper  effe  contenduut  ex  lenfu  cum 
mel  extra  venas  confiftens ,  venas  rurlus  intrare.  defcendit  a  capite  frigoris  oborto  ,  quo  totum  <*<«'. 
His  addo  alias,  quod  videmus  per  hamiorrhoidum  corpus  perhorrefcit,  non  videntur obfervafle,  ma- 
ac  menfium  purgationcs  rcftrictas  ,  podagras  &  teriam  calidam  fsepe  fenfum  frigoris  inducere , 
articulares  morbos  tum  viris  tum  mulieribuseve-  cum  fenfiles  partes  tangit.  Si  eryfipelas  inftetia 
fu  ^uuus"'  n're*  ^icebat  enim  Hippocrates  lib.  vi ,  Aphor.  pedevel  aliaparte,  antequam  per  febrem calida 
wauiMwnis  xxix  ,  Mulierpodagranonlaborat,  nifieammen-  &  biliofa  materia  expellatur  ad  partes,  corpus 
onapodagra.  fl-rua  defecerint.  Videmus  ortas  nonnullas  poda-  perhorrefcit ,  velfrigore  autrigore  premiturjfe- 
gras  a  fanguine  &  bile ,  celfare  vel  prsefervari  ve-  brefque  tertianscqua:  a  bile  ftimulante  partes  fen- 
.  nsefe&ione.  Sed  mea  opinio  eft,  tum  a  capite  tum  files,  originem  habent ,  initio  fuse  acceffionis  cum 
a  jecore  fieri  pofle  fluxionem.  Et  acapite  qui-  horrore ,  rigore,  ac  frigore  invadunr.  Porrone- 
dem,  per  venas  &  arterias;  raro  per  locum  fub  cu-  gandum  non  eft ,  non  per  venas  modo  materiam 
te,  ut  putat  Fernelius;  nunquam  vero  per  foramen  ad  caput  repere  in  arthriticis;  fed  etiam  ab  aliis  in- 
vel  medullse,  quo  fpiritus  continetur  ( paralyfis  fernis  partibus  in  ventre  contentis  ,  ventriculo 
namque  fieret  in  defluxione )  vel  nuchse ,  fupra  nempe  inteftinifque ,  vaporibus  fufcitatis  caput 
membranam  extimam  fpinalis  medullse  in  nervos  repleri,pituitofamque  materiam  per  palatum  a  ca- 
tranfudare,  &  per  cos  in  tendines  mufculorum  de-  pite  dilabi  in  ventriculum  ,  mox  in  venas  meferai- 
fluere.  Nam  humorintracalvam&fupramenin-  casrapi,acinjecur & venam cavam protrudi una 
gennonflucl:uat,expurgarique  isfi  adelfet,  polfet  cum  aliis  humoribus  ,  ac  fic  quoque  per  aliam 
per  nares ,  ut  omnis  humor  qui  in  cerebro  conti-  viam ,  quam  per  arterias  &  venas  labi  a  capite  in 

articulos. 


Jt  Arthritide.  60 

articulos.  Sed  hxc  via  noneft  ufqueadeo  con-  imbecillitas ;  quibus  addit  Rhafes  tertiam ,  robur 

veniens  tam  celeri  motui ,  qualis  interdum  in  hu-  fcilicec  parcis  expellcutis  cxcreraenta  ,  nempc  jc- 

more  arthriticorum  turgente  folet  animadverti.  coris  atque  capitis.  Altcrutra  cuim ,  vel  utpluri-  c*m,&)+- 

Cxterum  cx  rationes,  quibus  Fernelius  probat  mum  ambac  hx  partes  pnncipesin  oram  arthriri- 

capuc  eiTe  arthritidis  lemper  originem  ,  probant  de  prxbent  humorcs ,  tamquam  rbntes  totius  ma- 

hoc  tantum  ,  quod  in  arthritide  caput  cjuoque  of-  li ,  quibus  ahquando  ailbciata  cernitur  ventnculi 

rcndatur ,  quod  &  in  fcbribus  Ixdi  fxpe  cernimus,  imbecillitas,  orta  ex  humidiflima.aliquando  etiam 

excapitisgravitate,fomnoleDtia,dolore;nonta-  frigida  intemperic.  Caput  humidilTimum  copiofa 

mcn  propterea  dicimus  fcbrem  a  capite  oriri :  fed  gigoit  excremcnta  ,  &  fi  una  frigidum  fit ,  pitui- 

iilud  vel  per  confenfura  aflectarum  aharum  par-  tofa,  dulcia,  aquofa :  fin  cahdum  ,  pituitola  ,  lalfa, 

tium  infernarum  Iacdi ;  vel  propter  plethoram  &  acria,pra;lerrim  fi  jecoris  caliditas  cooperetur.  Ie- 

pravorum  humorum  copiam.  Hac  enim  opprefla  cur  practerea  plcrumque  impenle  calidum  eft, 

uatura  tentat  omnera  viam  ,  perquamexonerare  quod  non  modo  copiolbs  vapores  ex  ventriculi 

fepoteft,  eos  per  venasad  caput.renes,  alvum,  concodione  in  cibis  cerebro  fuppeditat;  fed  & 

cutis  fpiracula  pellendo.  Quare  concludimus  raro  ipfum  vel  fanguinem  copiofum  ,  vcl  atrabilares  ac 

aliam,  quamquacfit  per  venas  &  arterias  a  capite  falfos  humores  generat,ac  in  vcnasdcfert.  Exter-  Cm'1 


exxer- 


pmrnaer::" 


vcdjecorefierifluxioneminarriculos,quodeuam  nx  autem  caufx  lunroranesex,  qux  plethoram 
*?    fenlii  commode  demonftratur.  Videmus  enim,an-  &  cacochymiam  vcnis  infcrunt ,  partiumque  prin- 
tequam  fit  dolor  in  articulis,  venas  in  membris,  ad  cipum  intemperiem  fovent  ,  quxque  imbecilli- 
qux  futuraeft  fluxio  ,  nempein  manuvelpede,  tatem  articulorum  generant ,  utfunt  vitaociofa 
diftendi  ampliorefque  reddi;  quo  llgno  femper  vel  cumpaucis  labonbus&  exerciriis;  nimia  ci- 
podagrici  cognofcere  folent  inftare  dolores :  ita  borum  nec  cuique  temperamento  convenientium 
^   ut  Fcrnclius  non  recte  fcnfcnt ,  adolorequem  repletio  ;  potus  vinorum  generoforum  multus , 
jam  in  articuloexcitavit  humor  qui  influxit,  trahi  prxfertim  in  jcjuuio ;  Venus,  balnea :  hisaddentur 
materiam  inflammationis  poftea  vel  alteriustu-  concitatioreb  ir.otus ,  ambulationes,  equitariones, 
moris ,  quiiere  lemper  comparet,  caulara.  Nam  prxferrimftarimacibo,infuetafrigidxpotio,ani- 
iihoc  itaeft,  curvenx  ante  dolorem  tumentac  mi  affcclus  omnes ,  prolapfus,  contufio  ,  luxatio, 
turgcnt ,  fi  cxpectandus  eft  dolor  a  materia  extra  &  fi  qux  funtalix,  qux  partera  debilitant.  R<_- 
venas  exiftente  ?  Xunc  autem  quxrat  quifpiara,   tenta  excrementa  ,  qux  vel  per  raenfes ,  ut  mulie- 
quid  fit  cur  ,  fi  humor  per  venas  fluat  in  articulos  ribus ;  vel  per  hxmorrhoidas,  vel  fanguinis  proflu- 
a  capite  2c  jecore ,  non  ftatim  in  omnibus  arthriti-  vium  e  naribus  expurgari  confueverunt ,  nonnulli 
cisin  extremos  articulos  ruat,vel  ln  eo  fpatio  con-  inter  intemascaufas  connumerant.  Sedexcaulis 
fiftat  ac  hxreat ,  quod  eft  inter  articalum  &  arri-  externis ,  vinum  &  Venus  principem  locum  obti- 
culum.  Nam  dum  fluit,  verbi  gratia.in  brachium,  nent.  Atque  ideo  Poetx  Grxci  podagram  Bacchi  Tc^*ty^'H 
prius  in  humeriarticulo  confiftit  per  aliquot  dies,  &  Veneris  filiamefle  finxerunt.  Hippocrates  li-  fik*. 
velin  cubiti  articulo  ,  non  in  fpatio  quod  eft  inter  brovi  ,  Aph.  xxvin  &  xxx  ait,  Eunuchos  poda- 
unum  2c  alterum  articulum.  Atque  ubi  per  aliquot  gra  non  laborare ,  neque  pueros  ante  ufum  Vene- 
dies  lbi  hxferit ,  fi  non  fponte  vel  a  medicamen-  ns.  Nam  Venere  non  modo  corpus  laxura  reddi- 
tis  digeratur  ,  cum  demum  ad  intenores  partes  cur  ,  &  artusdebiliores ,  fed  omnia  vafa  fiunt  am- 
tranfit.  Res  hxc  a  nemine ,  quod  equidemfciam,  pliora.  Etlicet  eunuchi  podagra  IaborafTe  dican- 
fatis  confiderata,  majoriindigetinquilitione.  Fer-  tur  ,  id  contingit  ex  intemperantia  virx  a!iifque 
nelius,  in  articulorum  naturam,  caufam  retulit.  caufis  externis.  Sic  Seneca  inepiftolis  invehitur 
Ait  enim,  decurfum  fluxionis  fieri  infolis  articulis,  in  mulieres ,  quod  propter  luxum  ,  Hippocratem 
ibique  materiam  fubfiftere  &  hxrere  propterea  mendacem  fecerint.  Sed  omnibus  ilhs ,  quasco- 
quod  i  111  compacti  fint  denfique :  non  item  in  me-  gnovi,  mulieribus podagra  laborantibus,  etfi  men- 
diis  regionibus ,  quod  amplx  fmt  Sc  laxx ;  intelli-  fes  fluxerint  ,  diminute  tamen  fluebant.  Extat 
gens  amphtudinem  &  laxitatem  meatuura  cutis,  apud  me  quxftio  non  melegaDS,  cur  podagrici  ge- 
quxcircaarticulosminoreft,  quam  in  intcrvallo  nerent  podagricos.  Communismedicorumfcho-  c££££? 
medio  inter  duos  articulos.  Egovero  exiftimo,  larefpondet  cum  Hipp.  &GaI.  quodpatrum  fe-  j£^.-.-7.: 
quod  cum  per  magnas  vias  fluat  materia  hinc  &  men  fit  vitiatum  in  parrium  imbecilliratem  gene- 
mde  in  minores  ramos ,  tamquam  per  fluvios  in  ri-  rando.  Excernirur  namque  auctore  Hipp.  femen 
vos  a  natura  pellatur ,  quorum  extremitates  in  ar-  genitale  ab  omnibus  corporis  parcibus ,  a  fanis  fa- 
ticulis  terminantur  :  inhis,  cum  propter  arctos  num  ,  amorbofis  morbofuro.  Horura  tamenra- 
meatus  Scfrigidam  partis  naturam  nequeatdo-  tione ,  quamvis  anriqua,  non  plane  mens  meaqui- 
mari  atque  evinci  vel  diflapatione  per  halitus  &  efcit.  Probatio  euim ,  qua  demonftratur  femen 
poros ,  vel  alia  coctione ,  ra  anguftioribus  quam  efle  prorfus  vitiatum ,  negaoda.  Non  enim  iemen 
perquostranfnt,cancelhscoercitadoioresinpar-  defluitab  omnibus  corporis  partibus ,  a  fanis  fa- 
ribus  fenfuexquifitoprxditispariens,  quxretre-  num  .amorbidismorboium.  Nam  a  tefticulis ,  in  ^ > 
'     fluxum  per  eofdem  ramos ,  per  quos  in  articulos  quibus  elaboratur  ,  dimandatur  in  paraftatas  ,  &  ^i"""' 
iritravit,  in  majores  venas,  per  quas  deinceps  ulte-  coitus  tempore  excernitur;  a  tefticulis  vero  atcra- 
nus  in  mreriores  articulos  per  ramos  minores  nu-  hitur  matena  feminis  &  fpintus  a  vafis  magnis,  ar- 
tritioni  inferiorum  articulorum  infervientes  pro-  teria  fcilicet  magna  &yenacava,  perquas  fan- 
truditur.  gu's  &  fpiricus  vitalis  runduntur  in  omnes  cor- 

•meQamete-     Caufx  antecedentes  funt  dux  prxcipux  ,  copia  poris  partes ;  non  vero  mittitur  a  partibus  &  tan- 
humorum  commemoratorum  in  venis  tam  capi-  tum  ab  iftis  vaiis  recipitur  &  aiTervatur  donec  per 
tis  quam  aliarum  parcium  exiftentium ,  &  artuum  coitum  excernatur.   Quocirca  quod  podagria 
'*  *  I  3  geoereut 


Signa  dic.gno- 
fltca. 


Cau/k  ccn- 
jnncit  figna. 


Si«na  arthri- 
tidit  fangui- 
ttet. 


Si?na  bilioji 
arthrttidts. 


70  Adriam  Spigelii 

generent  podagricos  fit,  quod  materia  fanguinis  in  nilis  adeft  cnm  temperamento  corporis  calido  & 

podagricis  fit  podagricaj  quemadmodum  &  fpiri-  ficcoj  aeftivum  tempus,  &  calida  regio. 
tus  ,  qui  in  arteriis  continetur,  fcilicet  vitiatus  a      Quod  fi  a  pituita  oriatur  ,  tumor  apparebit  ar- 

pravitate  humorum  in  maffa  fanguinea  exiften-  ca  articulum  cedematofus ,  hoc  eft ,  colorefubal- 

tium ,  ex  qua  fpiritus  vitalis  elaboratur ,  &  corpo-  bido  aquae  inter  cutem  fimilis  confpicietur ,  &  ca- 

ris  omnes  parres  alimentum  capiunt.  vus  ad  digitorum  comprcflionem,  ac  laxus  j  dolor 

Signa  vero  diagnofticafatis  patentexdefinitio-  aliquando  fortis,  aliquando  mitior  ,  quotidiana 

ne.  Nam  adeft  dolor  circa  articulos ,  modo  acris,  exacerbatio  notatur,  quae  omnia  paulatim  irruunt 

modo  mitior  cum  pondere  &  gravitate  membri,  &  augentur  ,  &  per  plures  horas  durant ,  brevem- 

modo  pungens ,  modo  magis  obtufus ,  modo  pro-  que  intercapedinem  habent ,  immo  nec  unquam 

fundus ,  modo  in  fuperficie  ,  aliquando  abfque  tu-  integre  remittunt ,  tardiorque  fit  fluxio ,  unde  tu- 

more,fcpius  cum  tumore  fimplici  vel mixto,prout  mor  paulatim  augetur :  calidis  aegri  juvantur  ,  lae- 

eft  natura  humoris ,  qui  ad  articulum  confluit ,  vel  duntur  a  frigidis :  adeft  fenilis  aetas ,  temperamen- 

fimplex  vel  mixta.  Hinc  apparent  tumores  in-  tum  frigidum  &  humidum ,  &  talis  aer ,  tempus 

fiammatorii ,  cedematofi  ,  eryfipelatodes ,  durio-  hyemale.percipitur  aliquandofrigorisfenfus.  Vi- 

res ,  molliores ,  flatulenti ,  &  ex  his  compofiti  at-  cl:us  ratio  prseceflit  refrigerans  &  hume&ans,  bal- 

que  permixti.  Qualis  vero  fit  caufa  conjunda,  nea  a  cibo,  vita  ociofa  ac  defes, urinae crafTiflimae, 

an  humor,  an  fimplex  intemperies ,  manifeftabunt  aliquando  perturbatae  in  iis  reperiuntur. 
quoque  fua  figna.  Nam  humorem  elTe  indicabunt     Quod  fi  vero  ab  atra  bile  contingat  arthritis,tu- 

tum  tumores  in  articulis ,  tum  colores  tumorum,  mores  confpiciuntur  duriores  &  nigro  colore  prae- 

atquc  dolorum  fpecies ;  juvantia  item  &  laedentia.  diti ,  frigoris  fenfum  quandoque  habentes ,  &  affi- 

At  qualifnam  fit,  fimplixne  an  commiftus  humor,  ciuntur  in  profundo  corpora ,  veluti  atterantur  & 

qui  inarticulum  influxic,  non  modoexhis,  fed  fcalpantur  j  redit  circuitus  exacerbationum  de 

etiam  ex  caufis  internis  ,  eorumque  fignis  fiet  ma-  quarto  in  quartum,  mediocres  magnitudine  &  im- 

uifeftum ,  ad  quas  cognofcendas  infpicere  oportet  petu :  adeft  setas  confiftentis  aetatis  &  inclinantis 

caufas externas ,  &  inter  hafce  inprimis  vi&us  ra-  ad  fene&utem,  temperies  corporis  calida  &  ficca, 

tionem  quae  praeceflit ,  anni  tempus,  aeris  confti-  aeris  conftitutio,  regio,  tempus  autumnalej  edulia 

tutionem  ,  aetatem  ,  habitum  corporis,  intempe-  quae  copiam  bilis  atrae  generare  potuerunt ,  vel 

riem  partium  principum.  ipfam  melancholiam  j  laflitudines  immodicae ;  uri- 

Si  igitur  fanguis  arthritidem  caufet  ob  copiam,  n3e  tenues  initio  &  aquofae ,  poftea  vero  atriores 

pars  affecta  tumorem  habet  ingentem  circa  cu-  quam  naturales  requirunt ,  modice  crafTse ,  cum 

tem.&  venae  tument,calor  in  parte  turaida  eft  mo-  contentis ad  fufcum  colorem  vergentibus,aliquan- 

deratus,  cum  infigni  rubore  ,  pulfus  percipitur  do  vero  mixtum,  fubcruentum  &  fufcum,  ut  Pau- 

profundus ,  dolor  extenfivus,  veluti  in  aliis  inflam-  lus  &  Aetius  ajunt. 

mationibus  parique  pondere  pars  gravatur.  Ea      Sed  raro  a  fimplici  humore  fit  arthritis,  plerum- 

quce  forinfecus  applicantur  ,  fivevalde  calidafint  que  amixto  oritur ,  &  praecipue  a  bile  &  pituita, 

feu  f  igida  ,  lasdunt  (quamquam  fint  aliqui ,  qui  a  &  tunc  nonnullis  ea  vocatur  pituita  falfa,  cujus  in- 

refrigerantibus  juvari  fcribant)  argrique  afljduo  dicia  funtmixta,  fcilicet  tumor  ccdcmatofus  cun; 

exacerbationem  fentiunt  j  &  quidam  per  circui-  calore  &  rubore  ,  acrimonia  in  cutis  fuperficic  , 

tus  irritatione  vexantur.  Vrinx  eorum  fulvse  funt,  urinse  variae ,  modo  aquofae  &  tenues ,  modo  craf- 

fubftantia  mediocres,  cum  hypoftafi  vel  nubecula  fae  &  turbidae.Similiter  fi  caufa  arthritidis  fit  com- 

vel  contento  albo  ,  aetas  temperamentumque  cor-  mixtio  aliorum  humorum,  tunc  quoque  mixta  ap- 

poris&  partium  principum ,  vernumtempus,re-  parentfigna.  Verum diligenter  animadvertendum 

gio  temperata  apta  generationi  copiofi  fanguinis,  eft ,  quod  quandoque  haec  figna  nos  poflint  deci- 

pra;ceflit  vidus  ratio ,  quaeboni  fuitfucci,  maxi-  pere ,  quodetiam  ab  aliis  notatum  video.  Nam 

me  alentis  &  fanguinis  copiam  generantis.  His  in  permixtis  humoribus  color  membri ,  &  calidi- 

nonnulli  addunt  alia  figna ,  fudores  nempe  modi-  tas  nos  decipiunt.  Si  enim  bilis  cum  pituita  per- 

cos  in  facie,  in  fronte  vel  capitej  gravitatem,  fom-  mifceatur  in  articulo ,  tunc  ad  circumferentiam 

nolentiam ,  quandam  perturbationem  in  fenfibus,  facile  bilis  fertur  ,  &  idcirco  in  cute  rubedo  cum 

intelledtu  &  cogitatione ,  corporis  laflitudinem  flavedine  &  calore  cernitur.  Ex  quibus  non  eft 

fine  labore  praecedente  ,  &  fi  quae  funt  alia ,  quae  exiftimandum  ,  dolorem  articulorum  cum  hifcc 

indicant  plethoram  fanguineam.  fignis  eryfipelatis  vel  inflammationis ,  fieri  tantum 

Quod  fi  a  bile  fiat,  nullus  fecundum Trallianum  a  bile.  Sic  etiam  cohtra  contingit ,  ut  fi  bilis  inte- 

tumor  in  parte  affedta  eft  confpicuus ,  cutis  color  rius  dolorem  efficiat ,  &  pars  affe&a exterius  cer- 

fubruber  fpe&atur ,  qualis  in  eryfipelate,  calor  ac  natur  vel  aeris  vel  medicamenti  exterius  frigidi 

dolor  acris ,  fine  pondere  vel  gravitate  membri :  applicati  vi ,  alba  vel  livida ,  non  propterea  mera 

articulus  dolens laeditur  a  calidis,  juvatur  afrigidis  pituita erit  arthritidis  caufa :  uti,  fi  cum  folapitui- 

applicatis,  five  fint  actu  talia,  five  in  potentia,  exa-  ta  dolorem  efEcit ,  articulus  vero  a  medicamento 

cerbationes  animdavertuntur  de  tertio  die  in  ter-  calido  applicato  ,  vel  aeris  caliditate,  vel  alia  ex- 

tiumj  febris  in  ipfa  acceffione  fuccedit  valida,cum  trinfeca  caufa  rubet,  atque  calet  exterius ,  non  re- 

liti  &  infigni  rigore  j  urinse  confpiciuntur  flavae  &  cle  dicetur  pituitam  effe  bile  permixtam.  Humor 

fubfulvse ,  fplendentes ,  fubftantise  tenuioris,  acri-  praeterea,  iuquit  Guainerius ,  exiftens  in  profundo 

monise  participes.  Vi£tus  ratio  praeceflit ,  quae  bi-  membri,  membri  fuperficiem  plerumque  non  mu- 

lem  generare  abundanter  potuit ,  ex  acribus  &  at-  tat :  &  fic  membri  color  tunc  nullum  tibi  indiciura 

tenuantibus  cibis  falfifque ,  animi  affecl:iones  ,  irae,  daret.  Contingit ,  inquit  idem ,  ut  humor  frigidus 

vigiliae,  mcerores ,  curae ,  fatigationes ,  aetas  juve-  ad  jun&uras  defluat  dolorem  intenfum  faciens , 

cujus 


Signa  pitttit 
/c  arthritub 


ArthritiSu 
ab  atra  btle 
oru  flgna. 


ArthritUrar 
k flmfhct  hu 
mcrc  orttux. 


Stgna  bilii& 
fttutu  mifti 

Deuptiotnf 
gms. 


t 


de  Arthritide. 


7i 


Erw  intopi- 
cu  Mfplictn- 


Arthritidti 
gi&tdftgna. 


Anhrititk 
(uutttc. 


cujuscaufafebrisfiar.caufabiturinfomneitas.pul-  crates  ifchiadem  coxend.cumve  dolbrcm  Dcrin- 
fus  velox  ent ,  &  urina  tinCta  ,  dolori  fuccurrere  de  ac  vocet  eos,  qu,  a  fluente  generantur  matcna. 


intendens ,  fanguinem ,  &  fpiritum  m  multa  quali 
tate  ad  locum  lllum  mandabit,  qua  ex  caufa  locus 
ifte  rubettunc  atque  calet:  quae  omnia  calida: 
materias  funtligna,  etfi  frigidafit  incaufa.  De 
colore  igitur  membri,  cahditate  feu  frigiditate, 


Quem  eundem  atfeChim  ego  nou  m  folo  coxa:, 
fed  mquocunque  alioarticulo  g.gm  polle  amm- 
adverti ,  hincque  fien  alteram  arthntidis  differen- 
riamnotavi,  ii  per  arthritidem  omnem  arnculo- 
rum  dolorem  &  impeditum  motum  intellexen- 


n.fiperfeveret,confidendumnonerit.  Occurrunt  mus.  Confumpta  enim  ea  humulitate  qoc  ex  n 
enim  ixpe  plunma  ,  qu*  tam  caloris  feu  frigid.ta-  turaz  praefcr.pto  art.culos  fubune.t  &  humectar 
tis ,  quam  caliditatis  membri  cauf*  effe  polTunt,  coguntur  ac  in  unum  comp.neuntur  amculi  •  mJ 
contra  tamen  materi*  peccantis  naturam.  Cum  de  ad  motum  inepti  ac  impotentes  redd.ti  dolore 
igitur  i.gnataha  fallac.a  fxpefint,  adalia  d.Cta  ex  quocunque  lev.ffimo  motu  cruciantur'  Talcs 
recurrendum  erit.  Al.usautemin  applicandislo-  articulorum  dolores.n  conft.tut.onibus  ficc.on- 
cahbuserrorixpecontingit.  Nam  hora  paroxvf-  bus  Hippocratcshb.  1 1 1,  Aph.  xvi  fieri  monebar 
mi  interdum  apphcan  fngida  confueverunt ,  qux  Quon.am  ut  docebat  Galenus ,  in  ejufdem  apho^ 
ahquahter  ftupefaciendo  dolorem  remittunt ,  ma-  rilmi  commentat.one ,  immodica;  aens  ficcitates 
tenatamenfrigidaexiftente,quamhujusdecau-  articulorum  humid.tatem  confumcntes  eos  ad 
la  pro  tunc  forfitan  cal.dam  judicamus.  Contin-  motum  difric.les  ac  impotentes  reddunt  dolorcm- 
gitinterdum,  quodmateriacalidaexiftat&  pau-  que  h.nc  nonnunquam  invehunt.  Anautem  tales 
ca,  &  ex  apphcatione  calidorum  materia  ifta  pau-  arlcctus  vere  fub  nomine  arthnt.dis  comprehen- 
ca  refolvatur ,  &  fedetur  dolor ,  ex  quo  ad  pauca  dantur,  vifus  eft  negalTe  ibidem  Galenus  •  cum  ta- 
refpicientes ,  materiam  iftam  fuiffe  frigidam  facile  men  rem  indeterminatam  rel.quer.t :  qui  cum  de 
judicaremus:  hmc  ergo  patet ,  quod  in  cafu  no-  nominibus  parum  follicitusfuent ,  ldeohancpar- 
ftroex  juvantibus&  la:dentibus  eifetper  fe  judi-  tem,  qucecirca  nomen  arthritidis,  &  non  circa 
ciumfallax.  Neigitur  hosin  errores  tam  horapa-  ejus  efTentiam  veriatur,  ncglexit.  Si  autem  nos 
roxyfmiquamquietisincidas,particuIariaqu2efu-  per  arthritidem  morbum  m  articulis  a  matcria 
pra  te  docui,dihgenter  perfcrutare,  &  fuper  quem  fluente  fadum  mtellexenmus ,  tales  dolores  ac  ar- 
humorempluraconcurrunt,eumincaufaforeju-  ticulorum  impedimenta  ftib  nomine  arthritidis 
dica.  Hsc  ille.  non  erunt  recenfendi.  Si  vero  omnem  articulorum 

Arthritis  vero  gallica  fit ,  cum  partium  excre-  impeditura  motum  ac  dolorem  pro  arthritide  ac- 
mentafenfimcolliguntur ,  fine  defluxione  admo-  cipiamus,  hi  proculdubio  arthritidis  noraine  vo- 
dummanifeftaj&cognofcitur,quodfiatfinetu-  candierunt.  Quam  fententiam  Hippocrateslib. 
more ,  fed  cum  dolore  totius  perioftii  :  dolet  ca-  cit.  de  affect  internis  clare  admiiir,  panter  coxen- 
put ,  vel  fternon ,  vel  omoplata; ,  etfi  nullum  adiit  dicum  dolorem  huuc  ac  eum ,  qui  a  materia  arti- 
ulcus  manifeftum  vel  intra  vel  extra  cutem  ,  quod  culos  occupante  caufatur ,  appellans.  Qui  dolor 
nonnullos  decepifle  fcribunt  autores.  Patiuntur  afola  humiditatis  naturalis  articulorum  confum- 
hanc  pituitofi ,  ftatim  poft  bubones  venereos  non  ptione ,  non  a  ficca  partium  folidarum ,  ut  iam  di- 
fuppuratos ,  fed  repercuifos  vel  propter  intempe-  dum  eft ,  ipfum  arriculum  conftituentium  intem- 
ftive  adhibita  remedia  ,  vel  ufum  vim  ftatim  a  fu-  perie  dependet :  quoniam  quandocunque  illa  na- 
doribus :  multumque  exficcantibus juvantur.  De  turalis  humiditas  abundavent  pradenfque  fit ,  non 
nodte  &  temporum  mutationibus  exacerbatur  vel  adeo  infigniter  exficcari  poterunt  partes  articuli 
excitatur ,  maxime  flante  auftro  ,  &  modico  leCti  folidiores,  ut  hinc  impeditus  motus  aut  dolor  fuc- 
calore.  Signa  vero  arthritidis  ex  fimplici  intem-  cedere  queat :  deficiente  tamen  hac  humiditate 
perie  ortas ,  vel  ex  flatibus ,  funt  apud  Guainerium  ac  fupra  modum  exficcata  ,  nonnunquam  etiam 
&  Valefcum  de  Taranta.  communicatur  hxc  exficcatio  partibusipfis  foU- 

Itaetiam  PetrusSalius  Diverfuslib.de  ArTect  dis:  &  hoc  potifljmum  ,  cum  a  caufaexterna  Sc 
part.  cap.  xvn  ,  cum  per  nomen  arthritidis  intel-  valida  ortum  ea  habuerit :  hincque  adraodum  ex- 
ligat  omnem  articulorum  impeditura  raotum  &  ficcatis  fupra  articulum  tendonibus  &  partibus 
dolorem  ,  arthritidem  a  ficcitate  (quam  nos  pfeu-  nervofis ,  in  hac  arfeCtione  confueverunt  aliquan- 
doarthritidem  nominabimus)  oriri  putavit  aucto-  do ,  ut  notavit  Hippocrates,  fucccdere  convulfio- 
ritate  Hipp.  lib.  de  internis  affed:.  qui,  ubi  coxen-  nes,  quas  quandoque  fequuntur  &  febres ,  quas 
dicum  dolorem  a  bile  generari  afErmavit ,  pariter  ratione  doloris  &  cruciatus  accenduntur.  Ha:c  de 
eundem  dolorem  aficcitate  articuli  generari  te-  nomine  &  eflentia  hujus  affectus  habet  Salius: 
ftatuseft  :  perficcitatem  non  intelligens  intem-  nunc  caufasrecenfens,inquit :  Quarcunque  humi- 
periem  ficcam partium  folidarum  articulum  ipfura  ditatera  articulorum  naturalem  reficcare  5f  con- 
conftituentium,  videlicet  oflium ,  ligamentorura  fumere  apta  funt,  ea  omnia  talem  coxendicum 
&tendinum,  fed  coniumptionera  ejusglutinofas  dolorem,  talemve  arthritidem  caufare  porerunt. 
humiditatis ,  qua  naturaliter  nutritur  ,  &  ad  faci-  Vnde  &  diurnum  ac  vehemens  exercitium  fub  fo- 
liorem  motum  fubungitur  articulus  ipfe.  Talem  lefactum.uthabetHippocrateslib.  deaffect.  in- 
humorem  contiuue  natura  articulis  fubminiftrat,  tern.  &  ficcitates  aeris  immoJicie ,  ut  habet  lt- 
ne  exficcati  ad  motum  inepti  reddantur.  Cum  bro  111 ,  Aphor.xvi,  pofliintefle  eorundem  cau- 
autem  (inquit  Salius)  contigent  humiditatem  hanc  (x :  pariter  &c  vidus  exficcans  hoc  idem  caufare 
aliqua  ex  caufa  ,  quxcunque  ea  extiterit ,  exficca-  poterit ;  quoniam  hinc  confumptis  humiditatibus 
ri,  tunc  articuli  motus impeditur ,  difficultafque  in  internis ,  etiam  itla; ,  qua:  ad  articulos  naturaliter 
motu  ac  dolor  una  fuccedit.Hujufmodi  affecium,  defluere  folent,  multoties  contumuntur :  cujus ra- 
fi in coxse articulo fiat ,  vocatlibro citato Hippo-  tione,  utrecitat  Hippocrates  vi  Epid.  feci.  iv, 

qui 


1 


7i  Adriani  Spigelii 

qui  io  iEno  leguminibus  (quoniam  talis  vi&us  cft  Hippocrates  Aph.  xlix  ,  fect.  vi :  Quibufcunque 
cxficcans)  vefcebantur  ,  infirma  habebant  crura :  morbi  podagrici  fiuut ,  iis  fedata  in  quadraginta 
&  qui  orobos  (quoniam  hi  leguminibus  ficciores  diebus  inflammatione  finiunt,  modo  (addit  Gal.  in 
funt)  comedebant ,  genuum  dolores  patiebantur.  CommentoJ  medicus  in  curatione  nil  deliquerit, 
Quod  idem  &  longae  &  diuturnae  aegritudines,  &a3grifintobedientes.Sedfcienduraeftpodagras 
quas  corpus  exiiccare  aptse  fuut ,  agere  poterunt  j  pro  natura  huraorum  eas  facientium  citius  vel  tar- 
unde  videmus  aliquando  convalelcentes ,  quiex  dius  finiri.  Nam  ex  bile  vel  fanguine  orta:  citius, 
hujufmodi  morbis  liberati  fuere ,  maleincedere,  quara  quse  ex  pituita  fiunt,  terminantur.  Imoex 
ad  omnemque/motum  ineptos  efle:  quifietiam  bile  fi  oriantur  intra  feptem  vel  quatuordecim 
coguntur  deambulare  ,  non  levem  articulorum  dies,  fi  modicae  fint,folvunturi  nt  idcirco  Hippoc. 
praefentiunt  dolorem,  qui  deficiente  ipforum  arti-  aphorifmus  mihi  videatur  efle  intelligendus  de  ul- 
culorum  naturali  humore  fuccedere  confuevit.  tirao  termino.  Eum  videlicer.  efie  quadragefimum 
Harum  omnium  caufarum  fignaexfe  patent.  diem,  nec  ulterius  protendi,  ex  quacunque  etiam 
Nam  omnes  hx  caufx  lunt  praecedentes ,  quae  vel  materia  podagra  oriatur :  ita  tamen  ut  non  neget 
ex  aegrotantis  relatione ,  vel  ex  fola  Medici  infpe-  intra  hos dies  multos  a  podagra  liberari.Ego  tamen 
Anahcmfu  ctione  nullo  negotio  coraprehendi  poffunt.  An  ufu  medendi  cognovi  ,eos ,  quos  podagra  infignis 
'pStpfeTIo1.  autem  ficuti  ab  externis  ita  ab  internis  caufis  pof-  femel  aut  bis  in  anno  invadebat ,  ex  pituita  &  bile 
arthntui  talis  affe&io  procreari,fi  quis qu2ereret,dixerim  orta,non  facile  ante  quadragefimum  dicm  fluxio- 
hocpropoftibiliadmittendumeffe,cumhujushu-  nibus  Hberari ,  ctfi  purgantia  &  vense  fedio  adin- 
miditatis  pariter  ac  cujufcunque  alterius  partis  nil  hibendam  fluxionem  effent  adhibita.  Vcl  enim  de 
fit,quod  exficcationem  impoflibilem  reddat:  hoc  le&o  (ubi  dolor  videbatur  plurimum  mitigatus) 
tamen  non  ita  experimento  comprobatum  eft.  furgentes&  obambulantes ,  aerique  exponentes 
Quarepro  hujus  affe&ionis  cognitione  fufflciant  fe,iterum  in  eadem  parte  affccta  radicabantur,vel 
ea ,  quaede  exterioribus  caulis  expofuimus.  De  aliis  novis  fluxionibus  &  doloribus  capiebantur. 
Cutiammc-  quibus  hoc  advertatur  ,  quod  ex  omnibus  mole-  Quare  nonnullispodagricis  confulo,  ne  citiusaeri 
yjturtxtu.  ^.-or  ea  c^  ^gg^jQ  ( qUX  %  vehementi  &  diuturna  fe  exponant,  vel  ad  folitum  cibum  redeant,etiamfi 
exercitatione  fub  fole  facta  occafionem  habuit.  omnisdolor  cvanuerit ,  antcquamattigerintqua- 
In  hac  enirii  dolorcs  funt  multo  quam  in  cazteris  dragefimum  diem ,  vel  nullus  frequentior  pulfus 
faeviores,ac  aeftuolTuna  cum  calorisfenfu  exiftunt,  amplius  animadvertatur :  autfebricula  leviflima, 
fepiufque  his  fuperveniunt  febres  ,  aliquando  &  ex  qua  fum  folitus  fluxiones  prasdicere,  prasfertim 
convulliones.  Qj;are  quod  ad  prognofticum,  haec  fiuna  cum  uriua  fpumea  corona  fupernatare  vi- 
erit  casteris  difficilior  &  periculolior :  reliquse  au-  deatur.  Imo  moneoutomncs  podagrici  inprin- 
tem  non  ita  faevae  funt ,  &  minori  cum  difcrimine  cipio  per  quadraginta  dies ,  ctiamfi  levis  podagra 
arfligunt  acgrotantes ,  ac  minori  cum  labore  ab  his  fit,  curationcm  inftituant ,  ne  radix  mali  in  corpo- 
iidern  libcrantur.  Quaeomnes  affe&ionesqucmc-  re  relinquatur.  Ajunt  nonnulli  pracStici ,  in  biliofa 
do  praefentcs  cognofcendae  fmr ,  fuperfluum  cfTet  arthritide  fi  multura  fe  repleat ,  interficit ,  habet- 
enarrare  ,  cura  ex  fola  articulorum  reficcatione  &  que  fuas  periodos,  &  non  inducit  fpafmum.  Vrina 
compactione  ,  omni  tumore  abfente ,  acexfola  cralfa  albacopiofa  cam  qnandoque  judicat:  fe- 
infpe&ione  prudenti  medico  patere  poffint.  bris  fuperveniens  cumcrifi,  vel  haemorrhoidum 

signn  progno-     Signa  prognoftica  arthritidis  verae  funt  alia,quse  fluxus ,  velvarices.  Interdum  febres  continuae  in  §uim„u 
J1""'         morbum  praefagiunt,  aliaquaecurabilem  velincu-  arthritidem  terrainantur.  Vnde  Avicennas :  fenes  ^riudtm 
rabilemindicant.  Praefagiuntartuurodebilitasex  huic  malo  apti,  &  longasaegritudines  habentes,& 
parentum  femine  contracta,  fiintemperantia  vitae  convalefcentes  raaleque  fe  gubernantes.  Chira- 
adjundta  fit ,  &aliae  caufaeinternaeatque  externae.  gram  citius  reliquis  definere ,  non  femper  verum 
Mulierespodagranonlaborant.nificummenftrua  eft.  An  podagra  curari  poffit  certatur  fententia  Anpodagm 
defecerunt,  vel  fint  admodum  diminuta,  &  ipfae  in  vulgi  contra  medicos.  Sed  dico  quod  quibus  in-  fMariP$K 
vi&u  intemperantes.Sic  puer  non  laborat  podagra,  temperantia  fanatur ,  iis  quoque  podagram  facile 
nifianteufum  Veneris:  &  eunuchus  podagra  non  fanari,  modo  ex  qua  materiafeu  caufa  oriatur, 
laborat, tefte Hippocrate  Aph.  xxvm,  xix,xxx,  probe cognitum  fitabeo,  quitales  curataegros. 
feci.  vi,  quod  itatamenintelligendum  eft ,  fi  fa-  Et  ideo  inquit  Trallianus  contraeos,  quihunc 
clus  fit  eunuchus ,  cum  adhuc  puer  efTet.  Nam  fi  morbum  ftatuunt  incurabilem  :  Vbi  differentias 
cuipiam  fecentur  teftes ,  qui  podagricus  eft ,  &  in-  recte  cognofcunrur ,  faciles  funt  curatu  omnes 
temperanter  vivit ,  eum  non  credo  poflfe  a  poda-  iftae  affectiones.  Notaefuntpluriumhiftoriae ,  qui 
^fjflZl.  §ra  ^berari.  Ruftici  inltalia  rarohunc  morbum  vel  teraerario  vel  fortuitoacleviraedicamentoli- 

fentiunt,neque  feryijin  Germania  aliquando.  Qui-  berati  eiTe  dicuntur.  Narrant  au&ores,  ccelo  dun-  rodagrUi 
buspodagricidoloresinftant,iisvere&autumno  taxat  mutato  in  quibufdam  defmTe  podagram.  multt^mlt 
magna  ex  parte  moventur :  quoniam  eo  tempore  Marcus  Agrippa  pedum  gravi  morbo  confli&atus 
redundantium  humoruraraajor  copia  &  commo-  (loquor  cum  Plinio)  cum  dolorem  eum  perpeti 
tio.  Sed  nonnullis  tanta  eft  intemperantia  vitse,vel  nequiret ,  duinmodo  illo  dolore  careret ,  volebat 
motionis  humorum  celeritas,  &  partium  fumraa  potius  ufu  pedum  fenfuque  omni  carere.  Demer- 
debilitas,  ut  non  tantiim  femel  aut  bis  in  anno,  fed  fis  itaque  in  acetum  calidum  cruribus ,  ab  eo  mor- 
ter  quaterve  aut  pluries  iis  moleftentur.  Imo  ob-  bo  evafit.  Quidam  neglecio  vino  ,  annuo  aquae 
fervati  funt  aliqui  menftruis  fluxionibus  toto  vitae  potu  ufi,  eo  cruciatu  toto  vitae  fpatio  liberati  funt. 
®u*  oda  temPore  cruciari*  Quibus  vero  jaminftatpoda-  Tutam  enira  valetudinem  permittit  faluberrimus 
^efwnem  gra  >  iis  ut  plurimum  hoc  peculiariter  praecedit,  aquaehauftus.  Vini  potus  largior  in  Creta ,  anno- 
quod  non  fudent  vel  mingant ,  ut  folebant.  Dixit  rum  intervallo  (nam  vina  gypfo  &  calce  concin- 

naut) 


podagra,  \abo 
rant 


pr&cedtmt. 


cle  Arthritide: 


73 


Todaqra  rt- 


TrS:::ntS> 


nant)  ctiara  validiffiraos  homines  advenas  articu-  principem  obtinct  Iocum ,  non  folum  ratione  plc- 
Jari  morbo  corripuit :  qui  exinde  manibus  pedi-  thorcc,  qucefemper  non  adcit,  lcd  ratione  doloris. 
bufquediftortisnodofifque,nequecalcesinduere,  Neque  eftquod  raulum  fcquamur,  qui  ait ,  jam 
neque  manibusquid  tenere  potucrunt.  Sedaliud  fxpius  ejufmodi  arthriticis  fluxiunibus  conflicta- 
exemplumlubtcxemus,  nc  podagnci  defperatio-  tos ,  plus  noxcequam  auxiliiex  fanguinis  detra- 
ne  valetudinis  rcmedia  negligant.  Sextus  Pompc-  ctione  fenfiifle  ,  prcefertim  ii  finc  corpore  fngido 
jus  Prcctorii  vin  patcr,  Hifpanicc  citcrioris  Prin-  &debilcs.  Nam  omni  arthritidi  in  pnmis  accif- 
ceps,  cum  hordeis  fuis  ventilandis  pra?fidcrct,cor-  fionibus  femper  vena:  fectio.conferr :  in  aliis  vcro 
reptus  dolore  podagra:,  merfit  in  triticum  fcfe  fu-  pituitofis ,  prccfertim  jam  aliquoticsfluxionc  tcn- 
per  genua  ■,  levatufquc  ficcatis  pedibus  mirabilem  tatis ,  non  ltem.  Verum  locus ,  in  quo  adminiltra- 
inmodum,  hoc  poftea  remedio  ufus  eft.  Vistan-  ridebct,  variat  prout  varia  cft  fpccics  arthritidis, 
taeft.utcadosplenosficcet.  Hcec  Pliniuslib.  xx,  vellocus  atfeCtus  dtverlus.  Si  cnim  univerfaliscft 
mI',.aeCH'  caP*  xxv-  Cacterum  ece  podagrce  ,  qucejam  inci-  per  omncs  corponsarticulo* ,  brachii  vena  media 
piunt  omncsfacile  curautur  ,  li  raodo  purgentur  fecanda:  fi  vcro  pedes  bborant ,  fimilitcr  in  bra- 
diligenter  per  quadraginta  dies  cum  debita  victus  chio  mitterc  fanguincm  convenit  ejus  lateris ,  cu- 
ratione  ,  ut  omni  cacochymia  corpus  liberetur.  juspes  africitur.  Hoc  cnim  mclius  eft ,  quam  vc- 
Alioqui  relictisin  levipodagra  cacochymicereli-  nam  poplitis  oppofiti  latcris,  fecundum  aliquos 
quiis,ubia?grifefentiuntpaululumado!oribusIi-  Galeni  autoritate  duttos,  aperire.  Illa  namquc 
beros,denuo  adintemperatamvitam  redeunt,  at-  humores  fluentes  intercipiuntur  &  rcvclluntur ; 
que  ideo  nunquam  liberantur :  quia  quo  magis  ac-  hac  tantum  dcrivantur,  quemadmodum  ahbi  ple- 
cumulantur  humores  pravi ,  eo  fcepius  eos  natura  nius  demonftrabimus  contra  vulgarium  medico- 
cogitur  cxpellere  ad  articulos;  quo  fit ,  ut  primum  rum  receptam  opinioncm.  Non  euim  habent  ean- 
quidem  fingulis  duobus  aut  tnbus  annis ,  deinde  dcm  vaforum  rectimdincm ,  ut  putantilli,  cum  lo- 
annuatim,  mox  bisinanno ,  tandemque  fcepius  ar-  co  affecto  pcs  liniftcr  atque  dextcr.  Frictiones 
ticularibus  morbis  crucientur.  Ea  vero  arthritis,  quoque  hic  convcniunt  inpartc  ejufdem  lateris, 
qucc  multos  annos  invafit  ccgros ,  difficulter  cura-  oppofita  nempe  fuperiori,  ut  avertant  &  a  pcdibus 
tur ;  multoque  magis ,  fi  ex  mixtis  humoribus  fiat.  revellant  fluxionem;  fintque  Ienes ,  fi  quando  par- 
Imoin  fenibus  mitior  quidcm  reddi  poteft  ;  curari  vis  evacuationibus  opus  habeamus.  Quin  &  cu- 
vero  nunquam  ,  fi  per  multos  annos  antea  oppref-  curbitulce  hic  erunt  admodura  necefTarice ,  fi  ca- 
ferit.  Ovidius  illo  vcrfu  ,  put  huic  malo  confentiat.  Ese  fcapulis  affigantur  CucurbvuU. 

Sofoere nodofxm  ncfcit  7ncdicinapod.1gr.1m  ,  cum  fcarificatione  ,  fi  corpus  fanguine  abundet; 

Tum  fibitumaliis  etiam  hodie  perfuadet curabi-  vclpartioppofita;,fircvcllendafitfluxio.  Si  vero 
lem  non  etTe  arthritidem ,  qucc  nodis  circa  ai ti-  in  coxcndice  dolor  eft,  vena  ejufdcm  pedis  faphe- 
culos  facta  infignis  eft.  Quodtamen  falfumeft:  naaperienda:  fiinhumero,  ejufdem  brachii  ma- 
Vidi  enira  nodolam  podagramina:tatejuvenili,&  nus  vena,  vcl  cubiti.  Si  dextra  raanus  laborat ,  ex 
confiftente  curatam.  Trallianus  notat  electua-  finiftra  vena  trahatur.  Siingenufitmorbus,  pe- 
rium,  quo  podagricorum  nodi  intra  annumfunt  dis  ejufdem  vena  aperiri  potcft ,  poftquamincu- 
foluti.  Infenibus  verum  tamen  eftob  pluresra-  bito  fectafitvena  cjufdem  lateris ,  &omnr  plej 
tiones  nodofa  in  podagram  non  admittere  perte-  thorce  fufpicio  abfuerit.  Nam  in  iichiade  xtri 
ctam  curationem.  Concludamigitur  cumHipp.  lateris,  venapoplitis  fccanda  eft  fecundum  Gale- 
quiinfecundo  Prorrhet.  hcccait:  Qui  autfenes  nura  ,  curnon  poteft  in  gonagra  pedis  vcna  ape- 
iunt,  aut(legerem  ,  &)  circa  articulos  callos  ha-  riri ,  fluxajam  matcria?  at  fifluere  incipiat ,  prius 
bent ,  aut  serumnofe  vivunt  alvo  adftricta ,  hi  om-  in  cubito  expediet  venam  tundcre ,  dcinde  vero 
nes  fanari  non  poflimt  humana  arte,  quantum  ego  in  pede ,  ut  revellamus  &  intercipicmus  priori  ve- 
novi.  Sanant  quidem  hos  optime  dyfenterix ,  fi  nasfectione,  derivemus&  cvacueraus  per  pofte- 
fucccllerint;  fed&  alice  eliquationes  valdepro-  riorem. 

funt ,  quceadinternoslocosrepunt.  Quiveroju-  Cautcria  feu  fonticidi  a  multis  inhoc  affectu 
venis  eft  ,  necdum  fuper  articulos  ex  callo  tuber-  commendantur :  &  fi  caput  una  laboret ,  brachio 
cula  habet ,  &  accurate  vivit,  &  Iaboris  amans  eft,  finiftro  infigantur  ;  cruris  vero  internce  parti ,  vel 
&alvum  bonamhabet,  ad  obediendum  medica-  fupra  genu  vel  intra  ,  li  jecoris  adfit  caliditas.  In 
mentis ,  hic  fane  medicum  prudentem  nactus ,  fa-  utroque  Ioco  commode  ponitur.fi  a  pituita  &  bile 
nusfieripoterit.  oriatur  ,  ut  plerumquc  folet ,  &  jam  frpius  homi- 

Duplex  in  arthritide  proponitur  curatio  ,  una  nem  iuvaferit :  In  dolore  coxendicis,  vcl  ifchiade, 
ifinuuw*.  pr3efervativa,alteracurativaficdicta.  Inillafco-  cruris  ejufdem  Iateris  extcrna:  parti  infra  gcna 
pi  funt  cacochymiam  &  plethoram  auferre,  &  inuritur.  Multi  fupra  articulum  tonticulo  facto, 
prohibere  ne  amplius  hx  generentur  ,  partium  ac  aliquandiu  dctcnto  aperto,  fanitatcmpnftinam 
principum  intemperiem  corrigendo  :  prceterea  funt  adepti.  Admoto  etiara  iis  cauibco  parti  in- 
articulos  laxos  ac  debiles  corroborare  ,  &  partes  ternce  poplitis,  qui  gonagra  moleftabantur,  ab  acri 
per  quas  fluit  huraor ,  anguftas  reddere  &  aftnn-  fluxione  liberati  funt ,  evacuata  per  ulcus  ea  mate- 
gere:  inhacvero,pra:terdictosfcopos,fluentes  ria.  Quofit,  ut non  incoramode  veficatona  his 


Ovithiftn- 
tmtia  de  m- 
vtterata  po* 
iiga. 


iicatienes 
•ati-vt,  ty 


\  tifitlu. 


etiam  humores  revellere ,  derivare ,  intercipere 
oportet , jamque  fluxos  in  articulos  evacuare  ;  do- 
lorefque  itera ,  fi  admodum  urgeant,  mitigare.  In 
fumma,  esedem  funt  in  arthritidis  curatione  inten- 
tiones,qua:  in  quatuor  tumoribus  praeter  naturam. 
Inter  praffidia ,  quce  funt  chirurgica  ,  vena:  fedio 


partibus  adhibeantur.  Trallianus  ad  podagram  i>/f«4wu. 
idem  commendat :  ubi  initio,  inquit,  videris  pedes 
inflammari ,  allium  levigatum  quotidie  ipfis  indu- 
cito  ,  non  folvens  donec  fuerint  exulcerati :  dein- 
de  urina:  pueri  impubis  ,  quam  calculis  marinis 
candentibus  accenderis ,  omnia  injicito,  &  utitor ; 

K  poftea 


74 


Adriani  Sfigelii 


Ltnitntm. 


poftea  fi  abfinthio  peclcs  obducas,  adeo  efficax 
eft,  ut  non  amplius  podagra  infefter. 

Purgationes  erunt  inftitucnda;  pro  peccantis 
humoris  varietate.  Si  enim  arthritis  biliofa  fit ,  bi- 
lem  purgantia  erunt  danda,  prajgrefTo  Ienienre  vcl 
ex  flore  caffise  aut  pulpse  tamarindorum ;  velex 


ex  articulis  vel  longinquis  partibus  educat.  Vbi 
vcro  uon  eft  magnus  dolor  ,  qui  etiam  externis  lc- 
nitcr  placandus  eft  ,  prius  validioribus  erit  opus, 
five  in  potione  ,  fivc  in  pilulis.  Sed  li  in  forma  fo- 
lida  capienda  iint  medicamcnta ,  poft  unam  vcl 
aiteram  horam  aliquid  juris  alterati  cichoreo  ,  en- 
fyrupo  rofarum  laxativo  cura  foliis  fence  ,  vel  folu-  divia  ,  lactuca  ,  cucurbita  fuperbibi  potcft.  Extat 
tivo  cum  rofis  pallidis  infufis,  permixta  manna.  In  in  biliofce  arthritidis  magnis  doloribus  nobilc  pur- 
purgatione  humorum  biliofbrum  advertunt  pra-  gans,  quod  dicitur  Hermodactylata ,  cujus  variae 
ctici ,  permifcenda  efle  medicamentis  bilem  pur-  lunt  defcriptiones,  fed  ha:c  egregia,qua  Eallopius 
gantibus  ea  ,  quse  &  pituitam  educunt.  Qiiod  ta-  teftatur  dolores gallicos  optime  leniri.Datur  a  non- 
men  non  video  eflb  neceiTariura  ,  cnra  omnia  fere,  nullis  in  omni  genere  arthritidis ,  ftatim  initio  ad 
quas  purgant  bilem  ,  debiliter  quoque  purgent  pi-  liftendam  fluxionera  a  drachm.  j ,  ad  drachra.  jfs. 
tuitara.  Ita  prasparatis  prius  humoribus  per  tres  fummo  mane  ejure  carnispingui ;  &haeceftejus 
dies  hocjulepo;  Rec.  fyr.de  violis  unc.j.aquaj  defcriptio  :  Rec.  Hermodactyl.  turpethi  ana  Htrmcuaj. 
cichorei,  endivise,  fonchi,  vel  laclucas  ana  unc.iiij.  drachm.  iij  ,  dacrydii  drachm.  jfs.  zingiberis  Uu^criitu' 
trtp.vami*.  Mifce  pro  tribus  dolibus.  Poteftcum  pra:dicta-  drachm.  j,  maftichis  drachm.  fs.  facchari  drachrn. 

rum  herbarumdecoctoetiampra;beridecoctuirj  vj,M.fiat  pulvis.  Ejufdem  farinas  eft  caryocofti- 
tamarindorum  &  febeften.  Vel  detur  per  tres  dies,  num  Bayri ,  fic  dictum,  quod  caryophyllos  &  co- 
fingulo  raane  jufculum  alteratum  cichorio ,  endi-  ftum  recipiat :  Rec.  Hermodactylorum  alborum, 
via  ,  lactuca ,  folatro ,  portulaca ,  foncho ,  dente  a  corticibus  diligenter  purgatorum  ,  dacrydii  ana 
leonis,  cucurbita,  prunorum,  febeften.  Pafchafius  drach.  ij  ,  cofti,  cumini ,  zingiberis ,  caryophyllo- ■■c»p»">ftm 
notat ,  in  dolore  magno  abfque  fyrupis  &  coctio-  rum,ana  drach.j,  contufa  cribrentur,  &  cum  fyru-  tjir'im' 
ne  evacuandam  e/Te  bilem  ,  quamvis  uon  fit  turgi-  po  facto  ex  melle  &  vino  fimul  coctis,fiat  Opiata. 
daproprie.  Nam  quemadmodum  ,  inquit ,  in  ve-  Datur  a  drach.  ij,  ad  unc.  fs.  aut  drachm.  vj,  cum 
hementiffimo  dolore  narcotica  funt  necefTaria,  nebulis.aut  vino  albo  non  potenti  &  auftero.fum- 
qusedolorem  curant  caufam  non  aufercndo :  ira  rao  mane.  Admifcent  auctorcs  hermodactylis  cu- 
coacte  vacuandus  eft  humor  dolorem  paricns  ve-  minum,  maftichem,  zingiber,  aliaque  fimilia,  quo- 
hementem  fine  concoctione  ,  quia  eft  majusau-  niamtefteTrallianoIib.xi,£de  Antid.quas  fomno 
xi'ium  nocumento.  Alioquin  Aetio  vifum  eft,  non  dolorem  Ievant,  efficiunt,  ne  ii,  qui  hermodactylis 

utuutur,  crcbrius  fluxione  ,  ut  alioqui  contingit, 
irritentur.  Alii  etiam  euphorbium  admifcuerunr, 
arbitrati  hermodactylos  refrigeratorium  quippiara 


Ttirgantia. 


efle  prius  evacuandum ,  quam  acrimonia  humoris 
humectata  fit  &  contemperata.  Purgentur  dein- 
de  electuario  &fucco  rofarum  cum  lenitivo  vel 


diacatholic6n ;  vel  fi  potio  efle  debet ;  Rec.  Rha-  habere  &  narcoticura  ;  alii  ld  negant  ob  infignem 
barb.  electi  drachm.  ij  ,  fpicse  fcrup.  v ,  fiat  infufio  eorum  virtutem  purgandi :  fed  falfum  efle  arbi- 


lnforma  foli- 
da  an  conve- 
niant  biliofi 
mhritttb. 


in  aqux  cichorei  vel  endivia?  unc.  iij  ,  colat.  adde 
fyr.  rof.  fol.  unc.  ij ,  elect.  diacathol.  fucco  rof. 
ana  drachm.jfs.  M.  F.potio.  Vel  fiant  pilutaex 
elect.  6  fucco  rof.  drachm.  ij ,  rhabirb.  electi. 
drachra.  jfs.  cura  fyr.  rof  fol.  q.  f.  Sed  hic  oritur 
quseftio ,  an  in  folidiot  i  forma  conveniant  medica- 
menta  in  arthritide  biliofa  ?  item  ,  an  arthritis  re- 


tratur  Trallianus.  Omnibus  euim  ,  inquit,  qui  bi- 
beruut  evenit ,  ut  eo  die  ftomachus  cibis  qui  offe- 
runtur ,  non  oblectetur.  Idonea  igitur  funt ,  qua- 
cumino ,  zingibere  &  pipere  participant ,  &  mali- 
tix  ipfius ,  qua  ftomachum  offendit ,  refiftunt  ;  fed 
nullum  adeo ,  ut  aloe  ipfi  adjecta  opitulari  poteft. 
Obfervandum  eftprseterea  quodego  faciofem- 


quirat  medicaiuenta  purgantia  e  longinquis parti-  per,  ut  cum  praefervari  debent  ab  arthritide  segro- 

bus?  Quod  pilulae  in  purganda  arthritide  magis  ti ,  in  purgationibus  non  utamur  iis,  inquibusin- 

conveniant,  videntur  probare  illi ,  quiexiftimant  greditur hermodactylus.  Non  enira opus eft  edu- 

in  arthritide  omni ,  quando  damus  medicamenta  cere  humores  ex  iis  partibus,  in  quas  adhuc  nil  de- 

purgantia ,  ea  praefcribenda  effe  ,  quas  ex  longin-  cidit  (nifi  antiqua  &  nodofa  fit  arthritis ,  qua;  per 

quispartibustrahunt ,  cujufmodi  funt ,  fcammo-  frequentesacceffionesfuoshabetdolorumrecur- 

niura  ,  turpethum ,  hermodactylus.  Nam  quae  in  fus)  &  ideo  fimus  contenti  iis,  qux  venas  &  caput, 

folidiori  forma  dantur  medicamenta ,  exlongin-  ficonfentit,  purgant  poft  leves  primarum  viarum 

quis  partibus  generofius  trahunt,  quam  quas  liqui-  purgationes.  Aliqui  hic  tempore  acceffionis  abf- 

da  funt.  Hinc  prsefcribunt  pilulas  aureas ,  qua;  tineri  volunt  a  prsefcriptis  validioribus  medica- 

multum  fcammonii  recipiunt, vel  pil.  ex  hermoda-  mentis ,  &  non  uifi  levioribus  effe  faciendam  pur- 

ctyl.  minor.  drach.j  ,  vel  fcrup.  iiij  ;  velelect.  e  gationem.vel  validioribus  inminori  quantitate, 

fucco  rofarum ,  ut  nos  fecimus.  Contra  vero  for-  &  re&e.  Nara  fortes  purgationes  humorum  co- 

mam  pilularum  hic  minus  convenire  ajunt  refpe-  piam  infignem  a  partibus  ignobilioribus  &  exter- 

ctu  materias  peccantis ,  nempe  bilis ,  quas  liquidis  nis  trahunt  ad  partes  nobiliores  &  internas.  Vnde  *t»t»tio  i* 

tutius  purgatur  quam  folidis;  deducta  enim  aliqua  contigit  aliquando  nonnullos  ab  infigni  purgante  ^ullf»"!^' 

bilis  fincerioris  quantitate  ad  ventrem  raagis  tor-  in  febrem  ardentem  malignam  incidifle  atque  fu- 

quet  segros  fua  acrimonia  &  ficcitate,  unde  requi-  neftam,  mirantibus  amicis  in  morbo  periculum,  in 

rit  purgantia,  quse  etiam  humida  fint  &  actu&  quo  nullumalias  folet  efle.  Idcirco  inarthritide 

poteftate ,  quantum  fieri  poteft.  Huic  diflacultati  biliofa  caute  eft  purgandum ,  &  (ut  nonnulli  recte 

refpondeo,  quod  oportet  diftinguere  arthritidem,  monenrj  tempore  acceffionis  inftantis  oportet  ne- 

li  conjunctum  habeat  fymptoma  doloris  acerbif-  ceflario  leniltimo  medicamento  ad  conftringen- 

limi ;  tunc  oportet  poft  leniens  &  leviter  purgans  dum  dato ,  ut  triphera  perfica,  quas  leniffime  eva- 

primasregiones,  darealiudmedicamentum,  quod  cuat  citra  agitationem  humorura ,  uti,nemagis 

irritetur 


r 


» 


de  Arthntide. 


75 


'wgatio  in 
%nguine». 


'omitona  m 
tmtofa. 


I.enitntiA  in 
fnt  'antholtc* 
arihritide. 


irritetur  defluxio. Atque  eo  ctiam  afTevero  mc  plu-  cum ,  tefte  Phnio ,  facit  ad  articulorum  clolorcs,  (i 
rimosblandismedicamentisfxpe  repetitis&  tem-  cum  aceto  mulfo  pari  pondcre  fumatur.  Ahbi 
peratis,  velnon  multum  calefacientibus  curafle  namquc  etiam  fcribit ,  oxymel  fumptum  fimplici- 
feliciter,  quos  jam  defluxio  in  pedes  &  alias  partcs  ter  credi  articulorum  morbo  confhctatis  prodefle. 
detinuerat,  utcum  probavictus  ratione  uteren-  Extcnuentur  &  detcrgantur  perquatuor  vel  quin- 
tur,  non  amplius  malum  redierit.  Necmirum:  que  dies  humores  melle  rofaceo  tolato  ,  veloxy- 
non  enim  eum  humorem  ,  qui  jam  in  articulos  de-  melite  ,  fyrupo  e  bctonica  ,  e  ftaechade  (anre  pcr- 
fluxerat,  per  purgantia  tollcre  curavi.  Etenim  na-  fectam  purgationem  a  diureticis  femper  abftinen- 
tura  fua  fponte ,  levioribus  medicamentis  paula-  do,  quod  notcnt  quulam  ,  calculo  renum  &  vefi- 
tim  ab  onere  &  raultitudine  pravorum  humorum,  ca:  affectos  ex  ufu  longo  diureticorum  cx  arthri- 
qui  funtin  venis&prima  corporis  regione  alle-  ticisapgros  evadere)  cum  decocto  bctonicaj  ,  flo- 
vata  ,  infurgit  ad  expulfioncm  rcliquorum  fua  vi  rum  rorifmarini,  lalvia:,  ivae,  ftaxhados,  ligoi  gua- 
expulrrice,  quam  paulatim  peromnem  corporis  jaci  &  aliiscorundcm  ,  aromatizatis  cum  pulvcris 
viamextruderemolituriperfudoresfcilicet&ha-  diarrhodon  abbatis  drachm.  fs.  profingula  dofi. 
litus  factos  per  cutis  poros ,  per  quos  etiam  difcu-  Poftea  cadem  purgantia  repetaqtufj  vel  capiat  piL 
titurmateriainarticulos  fluxa ;  perurinas,  unde  imperialium  fcrup.  iiij.  vel  clect.  diacnicu  drach. 
videmus  eos  ,  qui  a  fuo  paroxy fmo  incipiunt  con-  iij  ,  vcl  pilularum  foetidarum  &  arthnticarum  \  cl 
valefcere,copiofiusmingere  quam  confueverant,  fine  quibus  drach.  j.  Si  fuerit  melancholica  ar- 
ubi  veromorbus  incipit,  minus  quampotus  re-  thritis,  confertproiericiite  darc  elect.  Icmtivuin 
quiritjperinteftinainqua;  maximahumorum  pars  &  diacathol.cum  trociiifc.de  viohs  (ine  fcammo- 
per  venas  iterum  depellitur,qua3  fi  multa  fit  &  con-  nio.  Si  atra  bilis  fuerit,  decocto  epil  hymi ,  fol.  Ic- 
fertim  fluat ,  alvi  fequitur  fluxus :  fi  vero  modice  naz,  polypod.  florum  cordialium,  <  jmarice,  lupulo- 
confluit,  non  fequitur ,  fed  a  medicamento  facile  rum  ,  cum  fyruj-o  rofaceo  folutivo.  Prazparatio  rr^.%r*nti». 
depellitur;  &ideo  non  funt  femper  vel  fingulis  fiatcum  fyr.  e  fumaria,  fcolopcnd  <a  ,  c  fucco  bu- 
dicbus  prasbendae  purgationes ,  etiamfi  fit  corpus  glofla:,  vel  violarum  cum  decocto  fumaria; ,  bora- 
cacochymum  ,  ut  in  omni  arthritide  ftre  efle  fo-  ginis ,  ceterach ,  Iupulorum  ,  polypodii ,  meliflae. 
let;  fed  fingulis  fere  quatuor  diebusvel  pluribus,  Purgatio  fiat  cum  elect.  diacatholon  ,  &  confe-  Vm^mti* 
ut  denuo  biliofa  ac  etiam  pituitofa  materia,ex  ctione Hamech , vel diaphjcnicon.  Vclfiatpotio, 
aliis  corporis  parnbus  adventrem  confluens  per  qusc  Rec.  Herb.  fumarias  cetcrach,  capiili  vcne- 
venas,  prius  iterum  colligatur  inprima  regione  ris,  melifla:,  florum  cordialium  ana  manip.  fs.  gly- 
corporis.  Quod  autemnatura  vim  quandam fin-  cyrrhiza?,  polypodii ,  uvarum  palful.  ana  uuc.  v, 
gularem  femper  habeat  expellendi  pituitam  &  bi-  coquantur  in  aqux  futf.  quant.  ad  unc.  v  ,  adden- 
liofa  excrementa  per  alvum  ex  omnibus  corporis  do  in  fine  epithymi  unc.  Is.  vel  drach.  lij,  dccodto 
partibus,  probatur  exemplo  mfantium  recens  na-  per  cribrum  colato  addantur  caflia;  filhilae,  vel 
torum ,  qui  cum  nondum  quidquam  comederint,  mannae  calabrinse  unc.  v  ,  confett.  Hamech  ,  dia- 
copiofiflima  excrementa  pituitofa ,  biliofa  atque  phcenicon  ana  drach.ifs.  fyrupi  violacei  fol.  unc  j, 
adufta,  in  ventre  dum  adhuc  eflent  in  utero  matris  M.  pro  potu  ,  capiat  in  aurora.  Dcinde  alternis 
collecta,  abomnibus  corporis  partibus  perduos  diebus,  quiahichumoreftrebellis ,  deturdeco- 
vel  plures  dies  expellunt.  Qi  od  fi  autem  arthritis  ctum  epithymi  ad  drach.  ij  ,  in  fero  caprino  cum 
fuerit  fanguinea  ,  eadem  illi  purgatio  decernenda,  drach.ij  cort.  myrobalanorum  indorum  iufufo- 
quas  bihofse.  Sanguiscnim  inflammatur&  inbi-  ruminfero  capnno  per  duodecim  horas.  Vclfin- 
lem  vertitur ,  feruraque  redditur  acrius ,  fi  in  cor-  gulis  diebus ,  per  feptem  dies ,  capiat  dccoctum 
pore  prseter  naturam  copiofius  contineatur.  Ita-  hellebori  nigri  prseparati  ad  drach.  j ,  in  leri  capri- 
que  bilem&ferum  purgantia  erunt  danda.  Pro  ni  cumfloribus  violarum  &  bugloifsealterati,hbra 
pituitofa;  vero  arthritidis  purgatione ,  vomitus ,  fi  una.  Vltimo  dentur  pilulae  Indx,  &  arthriticae, 
segri  conftitutio  ad  eumapta^it,  inprimisdecer-  ana  fcrup.  ij.  Sed  raro  contingit  abatra  bilear- 
nendus  eft ,  per  longa  intervalla  ,  modo  a  cibo,  thritis ,  plerumque  ex  mixtis  humoribus  originera 
modo  aftoraacho  vacuo;  fintautem  vomitoria  trahit ,  &  propterea  raixta:  debent  cffe  m  purgan- 
blauda  &  tutiora ,  utoxymel,  priusline,  deinde  tibus  perfcribendis  intentiones,  hoc  cft,  danda 
cum  raphano,  poftcoenam  allium  fumptum,&  erunt  medicamentapurgantia ,  qux&bilcmfla- 
parvo  intervallo  aquam  calidam  poft  fumptara  vam,  &  atram,  &  pituitam  purgeut  fimul. 
vomitum  facere ,  auctor  eft  Octavius  Horatianus.  Purgato  corpore,  partium  principum  intempe- 
Naminventriculum  avalidomcdicamentopitui-  ries  corrigaturea  ratione,  qua  in  eorum  morbis 
tofus  humor  attractus,  periculum  inducere  poteft.  apracticis  efttraditum.  NonnuIIi  itatim  veuiunt 
Si  valentius  quseramus  proderit  oxymel  cum  jure  ad  ea ,  quse  nervos  &  articulos  roborant ,  internis 
carnis  pinguis  vituli  vel  pulli  non  faliti,addito  oleo  remediis ;  externis  vero  pugnant  cum  partc  arfe- 
amygdalarum  dulcium  vel  decodto  hordei  cura  cta ,  ejus  dolorem  mitigando ,  &  debujtatem  cor- 
butyro  recenti.  Foreftus  laudatmagis  vomitum  roborando:  ficftatira,tactapurgationc,accedunt 
in  ilchiatica ,  quam  in  chiragra  ,  propter  diverfio-  ad  ufum  refinae  thcrcbinthina: ,  qux  nervos  mun- 
nem  magis  convenientem.  Aetius  etiam  in  biliofa  dat,  alvum  folvit,  jecur ,  lienem,  rcncs,  puhnones, 
atthnticle  vomitum  prsefcripfit ,  ex  aqua  tepida  &  inteftina  abftergit :  dant  manc  lingulis  feptima- 
cumacetiexiguo,  velfyr.  acetofo  permixto.  Ua-  nis  facta  concoctione  drachm.  fs.  cum  aquaivaz 
buntur  pilulieex  hiera  cum  agarico,  vel  aloephan-  lotam,  hybernis  temponbus  prsecipue.  Fei  nchus, 
gina: ,  &  de  aganco ,  vcl  aflajeret ,  cum  infufione  fi  humorum  ,  inquit ,  reliquiae  fumendis  digeren- 
agariciin  oxymelite  ,  autraelle  rofaceo  folutivo  dse,  diffipandxque  videbuntur  ,  in  id  apta  erunt 
&  decocto  betonica:  &  polypodii.  Narn  agari-  fimplicia^iseadcerebriarfectusiupraattulimusi 

K  j.  quan- 


Corroioran' 

tlA. 


j6  Adriani  Spigelii 

quandoquidem  nervorum  eadem  atque  cerebri  tur,alteratura  cum  cichorea,endivia  ,  plantagine, 
eft  ratio.  Proprie  vero,  &  particulariter  ad  artuura  foncho  ,  quibus  nil  eorum  indendum  eft,  quod  vcl 
doloresha?ccommendanturjheleniiradix,&iri-  nervos  vel  articulos  roborare  dicatur  :  quodea 
dis ,  chamaepytis ,  verbafcula  duo ,  calamenthse,  fuo  calore  impediant  jecoris  refrigerationem,  quae 
acori  radix  ,  centaurium  minus,  herraodactylus  in  hoc  cafu  procuranda  eft ,  ad  prohibendum  ma- 
in  apozemata  aliafve  compofitioues  aptaudus.  terias  biliofse  regenerationem.  Irao  multi  curati 
Herba  chamacdrys,  inquit  Innorainatus,  in  pulve-  funt  folo  cichorio  vel  dente  leonis ,  vel  foncho  j 
rem  tenuiflimum  redacta  cum  aqua  calida  pare-  datis  eorum  per  quadraginta  dies  fuccis  ex  jure 
goricum  eit.  Dofis  fit  drach.  fs.vel  j.  Diofcorides  pulli  non  falito  ,  vel  concifis  herbis ,  &  ad  fpiflitu- 
chamxdryosdecoctum,betonicamherbamin  vi-  dinem  pultis  coctis  ,  ac  comeftis  pro  jentaculo 
no  amomi  aut  androfaces  ,  aut  mel  decoctum  fummo  mane :  quibus  mire  jecur  ab  obftructioni- 
cumaqua,fuccumecentauriominore,arthriticis  bus  &  intemperie  hberatum  vidimus.  Externis 
aflumpta  fubvenire  dicit.  Iuvare  item  &  efum  vi-  praefidiis  dum  furaitur  fimile  aliquod  decoctura 
perae ,  de  quo  &  infra  dicemus.  Extant  apud  Ale-  in  praefervationis  cura ,  erunt  articuli  iis  corrobo- 
xandrum  Trallianum ,  &  Plinium  Valerianum  an-  randi,  qux  mox  receufebuntur.  Capere  deco-  riomnuk. 
tidota,  quibusin  totura  quempiam  liberaripro-  ctuin  poterit  per  triginta  diescum  victu  neque 
mittunt:  eamane  quinque  velfex  horisante  ci-  admoduraexficcante  ,  nequemultum  humectan- 
bum  debent  aflumi  per  annum  ,  cum  optimo  vitae  te ,  neque  valde  tenui.  Comedat  carnes  vituli- 
chhoriifiivc-  regimine.  Sed  in  caufa  calida  nil  magis  puto  con-  nas,  vel  gallinarura  &  caponum  aflas,  pancm  bene 
/bufiUa.     vcnire ,  experientia  edoctus ,  quam  pulverem  fo-  coctum. 

liorum  cichorii  fylveftris ,  menfe  Majo  collecta-  Quod  fi  autem  doloris  necefljtas ,  vel  initio  pa-  Topu*. 
rum  &  in  umbra  exiccatarum :  ejus  datur  drach.  j,  roxyfmi  dum  purgatur  corpus ,  vel  poft  purgatio- 
vel  fcrup.  ij,cumjure  carnispullinon  faliti,  mane  nem  dum  capitur  decoctum  chinae  fudorificum, 
quatuor  horis  ante  prandium  ,  &  vefperi  cum  va-  topicis  eum  mitigari  poftulet.fomentum  cum  pan- 
dit  dormitum  ,  vel  abfque  ccena ,  vel  cum  ccena  nis  lineis  faepc  faepius  renovatis  imbutifque  ac  ma- 
parca:  hocvidiin  biliofa  podagra  incipientes  jam  didislacte  vaccino  recens  multo  maxime  prode- 
fluxiones  ita  ceffafle,  ut  mitior  paroxyfmus  redie-  rit.  Fuerunt  ctiam  podagrici,  qui  capram  in  cubi- 
rit,  &  brevioritemporedurarit.duobus  vel  tribus  culum  adductam  fupra  dolentem  partcm  emul- 
diebus  continuis  aflumpto.  Verum  in  caufa  frigi-  gerijuflerunt  cum  maguo  levamine.  Poflunt& 
da,  vel  mixta  cx  frigidis  &  calidis  humoribus,con-  alia  lacti  permifceri  ineundem  ufumj  ut  farina 
ducent  fummopere  antidota  prazdictorum  aucto-  hordci ,  panis  medulla,  oleum  violaccum ,  rofa- 
rum ,  diacorallium  Tralliani ,  Theriaca  Androraa-  ceum,  lumbricorum,  unguentum  populcum ,  ut 
chi,  &  Mitndatium ,  tumetiara  antidotus  alexi-  fiat  cataplafma  :  quod  fietvalidius,  fi  lactucae, 
pharmaca  contra  luem  gallicam  Fernelii  j  de  qui-  fempervivi ,  portulacx ,  cichorii ,  folatri  folia,  vel 
bus  drach.  j ,  per  autumnum  &  hyemem  fumere  fola  coquantur ,  vel  lacti  permifceantur  ,  una  cura 
fatis  eft ,  fuperbibendo  mane  unc.  iiij ,  vel  v,  aquae  mucilaginibus  fem.  pfyllii ,  althaeae ,  cvdoneorum, 
Antidottupo-  communis  tepidae.  Antidotus  podagrica  noltra,  extractis  cura  aqua  rofarum ,  vel  folatri ,  vel  plan- 
^frl^m'  Rec.  Trochifc.  de  vipera ,  fol.  centaurii  minoris,  taginis :  quse  mucilagines  quoque  per  fe  folas  con- 
cham2Epytios,betonica:inumbracumchartafic-  veniunt  illitje.  Sed  cum  admodum  refrigeranti- 
catarum,  ana  unc.j,  chamaxlryos  unc.  ij,  rad.  bus  caute  progrediendum  j  itidemque  notandum, 
gentianse ,  ariftolochise  rotundse ,  paeonise,  barda-  ut  quandolac  cataplafmatibus  inditurad  fedan- 
nx ,  ana  unc.  j,  baccarum  lauri ,  myrrhse,  rhabar-  dum  dolorem ,  parum  vel  nihil  (fi  fieri  poteft)  co- 
bari  electi ,  fpicse  nardi ,  ana  unc.  fs.  caryophyllo-  quatur ,  ne  pars  ferofa ,  quas  vim  habere  dicitur 
rum  drach.  ij.  In  pulverem  cuncta  redacta  ferven-  anodynam,  evanefcat,  vel  lac  fiat  coctione  acrius, 
turin  vitreobene  claufo,  velcum  melle  defpu-  &  cafeofa  atque  emplaftica,  qua:  relinquitur ,  fua 
mato  fiat  electuarium  ad  formam  opiatae:dofis  adftrictione  raagis  noceat.  Foreftus,  fololactis 
in  pulvere  fcrup.  j ,  opiatx  drachraa  una ,  fuperbi-  cremore  oblinendo  partes  affectas ,  dolorem  in- 
bendo  aquam  tepidam.  Haftulae  regiae  radicem  tenfifljmum  mirum  in  modum  fedavit.  Idemque 
drach.  j ,  pondere  potam  dolores  podagrae  fanare  refert  Simonera  quendam  Leidanum  ,  Ienticulam 
Plinius  auctor  eft.  Quidam  offium  humanorum  ci-  paluftrem  &  flores  chamomeli  decoxifle  in  Iacte, 
nerem,velalteriusaniraalisquadrupedisadrach.j,  addendo  parum  farinae  hordei  infine  inmodum 
ad  drachm.  ij ,  dant  fecundum  Rhafem  ex  aqua  cataplafmatis ,  &  appofuifle  ad  fedandum  dolo- 
communi.  Guainerius  infuper  jubet  chiragricum  rem  cum  maximo  miraculo,  in  progreflu  vero 
fumere  ofla  manus  j  podagricum,  pedum,  ex  fyru-  plus  farinae  hordei  addidifle.  Vtor  quoque  inter- 
po  convenienti.  Valet  &  pulvis  ftomachi  vulturis,  dum  Fernelii  fomento  ad  podagrae  chiragraequc 
vel  pulmonis  vulpis,  farpe  bibitus  ex  fyrupo  de  iva,  dolores  ,  praefcripto  ex  aquis  ftillatitiis  rofarum , 
vel  cichorea.  Verum  mihi  inprirais  placet  ftatim  plantaginis,  folatri  cum  aceti  quadrante,  quod  re- 
apurgatione  nontantum  procuratione  paroxyf»  primit  fluxiones,  &  collectam  materiam  quodam- 
morum ,  fed  etiam  pro  praefervatione  impofterum  modo  difcutit.  Plinius ,  radicera  cucumeris  poda- 
decoctum  falfae  ,  chinae ,  atque  ligni  guajaci,  alte-  gricis  decoquit  in  aceto  pro  praefentaneo  reme- 
ratum  cum  iis ,  quae  &  roborant  partes  internas,  dio :  item  ramenta  corticis  cucurbitae  recentis  ad 
&humorum  peccantium  reliquias  (quae  recidivas  podagram  refrigerandam.  Opitulaturetiam  fre- 
facere  confueverunt)  tollant  digerendo  per  fudo-  quenti  experimento  ovi  luteumcura  oleo  viola- 
res ,  ac  per  victum  exficcando  intemperiem  quo-  ceo  fubactum ,  vel  aquis  ftillaticiis  praedictarum 
chin*deco.  que  partium  corrigant.  Idcirco  li  bilis  abundans  herbarum  ,  aut  earundem  fuccis :  praetereapulpa 
tiHm.        arthritidis  caufaeft,  decoctum  chinaeopitulabi-  caflia;  fiftula;  cum  fucco  folatri  velaqua,  juxta 

Avicen- 


de  Arthritide.  yj 

Avicennam ,  seftate  frigide  cum  pannis  Iineis,  hye-  ovorum  iij  ,  opii  fcrup.  j  ,  cui  &  drachma  fem.nis 
me  tepide  applicetur.  Dicitur  &  aqua  ranarum  hyofcyami  addi  poteft ,  &  fcrup.  fs.  caltorci ,  ad 
ftillatitia ,  &  oleum  mirabiliter  hic  prodefle  ,  tum  corrigendum  opium  ,  prajfcrtirn  fi  aliquis  humoi 
experientia  quorundam,  tum  Plinii  auctoritatej  pituitofus  permixtus  clfe  vnleatur.  Rondclctms 
quilib.  xxxn  fcribit  oleum  articularibusmorbis  crocum  imponeret  :  cjuia  ubi  opium  vcl  hyo- 
utiliffimum  efle ,  in  quo  decocta  eft  rana  &  ipfius  fcyamusvel  mandragora  ingreditur  mcdicamen- 
inteftina.  Plinius  Valerianus  mufcum ,  qui  in  aqua  ta,  crococorrigir.  Pafchafius  hoc  cataplafma  lau-  f^fiU* 
nafcitur  ,  tritum  &  impofitum  commeudat ,  &  li-  dat  in  doloribus  intolerabilibus  a  caufa  calida :  '^1**™** 
vimmAntpn  mum  aquaticum  cumoleofuba&um.  ApudMo-  Rec.  far.  hordeifine  furture,  mcdullaj  panis  ana 
ftiilatitia.      rav0s  Olmutienfes  nobile  nuper  hocexperimen-  p.  j ,  fbl.  hyofcyami ,  malva: ,  violarum  ,  ana  M.  j, 
tum  didicipro  fedandis  illico  doloribuspodagri-  fiorura  chama;meli ,  corticis  papaveris  albi ,  ana 
corum.  Rec.  herbam  barbicapram  ,  quazaliasdi-  p.j,  ex  his  decodtis  fiat  catapla{ma,addcndo  olco- 
citur  ulmaria  apud  vulgum  &  Brunsfelfio  Prino-  rum  lumbricorum  ,  &  papaveris ,  ana  unc.j  ,  opii 
moiii  ea  cum  fuis  radicibus  floribufque  deftilletur,  &  croci ,  ana  drach.  fs.  quod  cataplafma  fuper  tb- 
&in  aquahac  panni  linei  madefa&i  imponatur  lia  la&uca; ,  fuppofito  panno  lineo  diftendatur  ,  &c 
podagricis  ,  velcum  peunaillinatur  articulo  do-  forinfecus  imponantur  fuper  cataplafma  folia  be- 
lenti,juvabitpIurimum,neccitrarationem.  Cum  tas.  Poft  ufura  horuni  narcoticorum  vel  anody- 
enim  adftringere  dicatur  &  refrigerare  ■>  articulo-  norum  rcfrigerantium  calidisfomentis,  utdeco- 
rum  calidis  fluxionibus  reprimendis  &  fiftendis  Cto  pulegii  ,falvia£,  origani,  calaminthae  ,  ccntau- 
plurimura  conducere  poteft.  Sutor  quidam  Vien-  rei  minoris  &  fimilium  iu  aqua  vel  vino  ,  loci  do- 
nae  natura  biliofus  ,  podagracircaraagnurapedis  lentes  irrigenturac  corroborentur ,  ne  frigiditas 
pollicem  atrociter  corripitur,  multis  remediis  fru-  nimia  adhibitorura  quidquam  noceat.  Porro  ar-  <*»°<fy»* 
ftra  tentatis ,  tandem  omni  dolore  liberatur  cata-  thritis ,  quse  eft  a  fanguine  iifdera  anodynis  tradta-  ^rSwk*  *" 
plafmate  faepius  de  die  renovato  ex  ftercore  vac-  tur  quibus  ea,  quae  a  bilc  fit,  nifi  quod  in  hac,  qux 
cino  recenti  in  fartagine  cum  butyrofrixo,  quo  a  fanguine  fit ,  refrigerare  conveniat  cura  minus 
poftea  &  alios  abimmanibus  doloribus  fanavit.  humeclantibus  &  relaxantibus.    Vnde  eligcnda 
Diofcorides  in  Euporift'.  five  parabilibus ,  ftercus  funt,  quae  exterius  applicantur,  refrigcrantia,  cura 
bubulum  calens  imponit  podagrse ;  &  ftercus  ca-  iis  quae  nonnihil  exficcent  &  adftringant ,  &  mo- 
prinum  tritum  cum  axungia  &  veteri  capriilo  adi-  dice  quoque  difcutiant.  Parietaria  in  aqua  vel  po- 
pe.  Expertus  fui  fel  pifcis  cyprini  inundtum  pro-  fca  co&a  foveantur  pedes.  Namhujusherbzede- 
fuiffe  podagricis.  Sed  communiter  in  omni  fere  coctum  tefte  Appulejo  mire  fanat  podagram  ,  fi 
arthritide  a  quacunque  caufa  oriatur ,  foleo  feli-  pedes  eo  foveantur.  Conducet  etiam  cataplafma 
citer  uti  (fi  quando  poteft  applicarij  cataplafmate  exlacte,  pane  &oleo  rofaceo  omphacino  cum 
ex  vino  &  panis  medulla  fadto.  Si  fit  caufa  calida  fucco  fempervivi.  VelRec.far.  hordei,  fabarum, 
Vinum  rubrum  capio ,  cui  addo  oleum  rofaceum :  aua  unc.  iij ,  coquantur  in  vino  &  aqua  ad  confi- 
fifrigida  vel  mixta,  vinum  album  cum  pulvere  flo-  ftentiam  cataplafmatis  Ia^vigati  ,  addendo  in  fi- 
rum  chamsemeli ,  furfuribus  bene  tritis  &  oleo  ro-  ne  olei  rofacei  unc.  ij ,  pulv.  foliorum  parietariaz 
faceo.  Hoc  autem  cataplafma  ex  pane  &  vino  drach.  ij,  Mifce.  Coquitur  &  aliud  cataplafraa  ex 
non  modo  omnem  fluxioneai  repellit ,  fed  &  in-  medulla  panis  in  pofca  cum  oleo  rofaceo  &  pulv. 
fluxura  humoremnon  mediocriter  digerit:  imo  florura  chamaeraeli.  Omnisetiara  generis  inflam- 
inftante  paroxyfmo ,  fi  manibus  vel  pedibus  appli-  mationi  conducit  medulla  panis  aquse  frigidse  im- 
cetur ,  prohibet  chiragricam  vel  podagricam  flu-  merfa  ,  &  cum  oleo  communi  fuba&a  in  formam 
xionem,  quamdiu  adhibetur  parti  debilitatae ,  ut  cataplafmatis.  Emplaftrura  expertum  apud  Pli-  fUm  k*. 
in  multis  experti  fumus ,  tum  praecipue  in  Princi-  nium  Valerianum  extat ,  quod  femper  nobifcum 
pede  Liechtenftainannoi6i3.  Barbari quidara,  ferre  poffimus;  Rec.  ceruffie  &  fpuinas  argenti 
emplaftrum  ex  fcordio  in  aceto  codto ,  vel  mixto  ana  unc.  iij  ,  cerae  punicx  unc.  fex  ,  axungias  por- 
cum  aqua ,  omnibus  podagricis  conferre  fcribunt.  cinae  veteris  colatse  lib.  i ,  cerufTam  vero  &  fpu- 
Notandum  omnia  ea ,  quae  podagricis  in  caufa  ca-  mam  in  thebaico  mortario  tamdiu  teras  donec  in 
lida  applicantur ,  ad  tollendos  vel  mitigandos  do-  pulverem  redigas ,  ceram  autera  &  axungiam  fol- 
lores  aeftate  frigida  ,  hyeme  tepida  efle  adhi-  ves,  &  pulverem  totum  paulatim  adraifcebis ,  & 
benda  levato  cacabo  immittes  manum  ,  &  agitabis  tepi- 

«toih*.  ^Doiores  autem  intolerabiles ,  nec  prsedidis  re-  dum  donec  omnia  folvantur  ,  &  fic  in  patellam 
mediis  mitigati ,  narcotica  requirunt ,  cum  ea  ta-  fundes,  ut  congelet,  ferventurque  munde ,  &  cum 
men  cautela,  utfimultaque  fint  mitiores  redditi  opus  fuerit  maxalatum  cumoleo  rofaceo  impo- 
ftatimanarcoticisabftineatur,  quseetiaminexi-  natur. 

cua  dofi  erunt  praefcribenda.Longior  enim  eorura  Neque  interea  dum  fluit  matena  ,  fupra  partera 
ufus&in  majoriquara  confuevit  copia  conftrin-  dolentem  applicanda  funt  rcpercuticnt.a  &  valde 
cendo  humorem  influxum ,  ac  in  tophos  vertens,  conftringentia ,  pradertim  1Q  augmento  dolor.s  & 
motus  articulorum  perdifficiles  parit  &  tardos  inflammationis.  Eten.maugentur  h.s  dolores.tura 
loneo  tempore ,  &  fenfum obtufum ;  unde  ablato  quia  prohibent  aliquam  matenas  per  poros  cut.s 
cajfre,caIefacientibuseruntpartesfovendae,ro-  exfpirationera  ,  tura  quia  coardtant  &  conftnn- 
borand^acficcanda:.  Igitur  narcotica  in  tali  ca-  gunt  articulorura  partes  fenfit.vas  &  vafa.  Con- 
Smlte  potetL  adhiberi:  Rec.  far.  hordei  venient h^c conftringentia (qux repercuffiva bar- 
SfmeLa.panis  triticinncij.laaisq.C  ld  bans  d»cuntur)initio  inflararaat.on,  paulofupra 
"^mpaVvuraraL  doneccoeatad  confiften-  articulura pofita ,  utfiinpedes  fluxiofiat,  fupra 
&elKaddeolei  tofacei unc.  j .  vitellos  articulum  pedisin  mediat^ia;  figenu  arncu  us 


1 


78  Adriani  Spigelii 

dolcre  incipiat ,  in  fcmorc.  His  enim  locis  trium  lappae  incocta  erat ;  qna  epota  ,  cum  nullis  reme- 

vel  quatuor  digitorum  tranfverforum  latitudine  dnsamedicis  curanpolfct,  plurimum  minxit  lo- 

pannus  lineus  unguento  conftrictivo  ,  vel  cata-  tiumalbum  inltar  lactis,  &  a  doloribus  liberatus 

plafmate.,  vel  linimento  imbutus  circumcirca  im-  fuit.  Rondclctius  dicit  fe  multos  vindicafle  ab  hoc 

ponitur.  Pulvis  conftri&ivus  albumine  ovi  &  ace-  morbo  ,  vel  potione  aqua; ,  quibus  per  defluxio- 

to  exceptus  circumducitur.  Vel  cataplafma  ex  nemficbat,  &frequenti  vomitu ,  vel  purgatione 

fructibus  loti  arboris  (guajacum  Patavinum  diCtae  pcr  alvum.  Puto  aquaepotum  in  caufa  pituitofa 

apud  Herbarios)nondum  maturis,  pyris  fylveftri-  iinccriore  nullo  pacto  convenire  ,  quod  conco- 

bus ,  malis  cotoneis  ,  forbis ,  cornis  aut  eorundem  ctioni  ejus  rcfiftat ,  quae  in  hoc  malo  eft  perquam 

fuccis ,  exceptis  pulvere  myrtillorum  ,  balauftio-  neceflaria :  nifi  calor  nativus  fatis  vigeat ,  qui  eara 

rum,  fumach,  radicis  biftorta: ,  additis  bolo  arme-  concoquat  ac  pcr  fc  digerat ,  intcrca  dum  corpus 

nia  vel  fanguine  draconis ,  farina  fabarum  &  len-  ab  excremcntis  vacuum  tenetur  ,  quod  fortaffis 

tium,acacia, hypocifthide , portione aceti & olei  fecit  Rondeletius  frequenti  facto  vomitu  cum 

rofacciomphacini ,  myrtillorum,  cotoneorum,  ne  aquatepida.  Idem  autor  ad  corpus  humidumex- 

nimium  &  ftatim  arefcat  cataplafma.  ItemRec.  liccandum  datdrachm.  j  hujus  pulvcris  fequen- 

boli  armenia:  oricntalis  unc.  j ,  fs.  lithargyri  argen-  tis,hora  matutina  :  Rec.  cineris  priapi  tauri  &  cra-  ^^!e,ii 

tei  unc.  fs.  fucci  mali  granati  acidi  vel  cydoneo-  nii  hominis ,  ana  drach.  iij ,  galangas  drach.  j  ,  fac- 

rum,aceti,  olei  rolacei  omphacini,  ana  q. s.  M.  fiat  chari  canti  drach.  iij  ,  M.  deinde  revcrtitur  ad  pi- 

linimentum  formanutriti.  CaMrerum  ubimateria  lulas  purgantes  ex  agarici  trochifcati  &  rhabar- 

non  amplius  influit ,  fed  qua:  influxit  craffior  facta  bari  ana  drach.  ij  ,  rad.  ariftolochia:  &  quinquefo- 

fuerit ,  concoquens  ac  digerens  cataplafma  impo-  lii,  ana  fcrup.  j,  galanga:  ,  caryophyllorum,  fpicar- 

ncadum  eft,  cum  refrigerantibus  caftigatum.  Tale  nardi ,  aua  fcrup.  fs.  malaxentur  cum  fucco  braf- 

eft ,  quod  Rec.  rad.  althseas  &  malva:  ana  unc.  ij,  ficse  vel  rofarum  ,  &  fiant  pilulx;  de  quibus  capiat 

paricturia:,  violarise,  malvx,  florum  violarum,  me-  femcl  in  hebdomada  drachmam  fcmis,  vel  fingulis 

liloti ,  ana  m.  j ,  coCtis  in  aqua  &  contufis  adde  fa-  diebus  pilulas  duas.  At  inftante  paroxy fmo  abfti- 

rinas  hordei  unc.  lij  ^fanna;  fem.  lini  &  fcenigra:ci  nendum  amedicamentispurgantibus,Iobria  victus 

ana  unc.j,  fs.vitcllos  ovorum  ij,olei  rofacei  &  cha-  ratione  praffcripta  &  quiete.  Imo  antequam  inftet 

mazmelini  ana  unc.  j  ,  fs.  M.  fiat  cataplafma.  Poft  paroxy (mus  per  aliquot  dies ,  nempe  octo  vel  de- 

cujus  ufum  apponi  poteft  diachylum  fimplex  ,  vel  cem,  noneffet  aratione  alienum  tenuemvidtus 

diapalma  cmplaftrum  cum  oleo  amygdalarum  rationem  iriftituere  ,  &  poftea  fic  purgare.  Quod 

dulcium  vcl  liliorum  alborum  mollificatum.  Ale-  vero  fpectatad  externa  prazfidia ,  fimatcriajam 

Traiiiani  ca-  xandcr  Trallianus  articulis  ftatira ,  inflammatione  flucrc  ad  aliquam  partcm  incipiat ,  defendcre  eam 

tapiajma.      tentarj  incipientibus ,  cataplafma  inducit ,  quod  oportet  defenfivo  fupra  articulum ,  in  quem  flu- 

ex  cortic»:  mali  punici  &  rhoe  obfoniorum  dili-  xura  cft  ,  appofito  ,  &  cataplafma  ftatim  inducen- 

gcnter  in  vmo  codtis ,  addita  polenta  &  fempervi-  dum  eft  pedibus  vcl  manibus  confcctum  ex  pane 

Bayericata.    vo  parat.  Ad  ejus  imitationcm  ex  GalenoBaye-  vincque  &  lixivii  modicocum  portiuncula  falis, 

fafma.       rus  mirabilc  efle  dicit  hoc  cataplafma,  quod.  Rec.  ut  fi  quaz  matena  levis  irrepferit ,  exficcetur  ,  dif- 

corticum  mali  granati  M.  ij,  coquantur  in  vino  ad  cutiatur  ,  prohibeaturque  ne  alia  influat.  Quod  fi 

molhtudincm  ;  poftea  Rec.  fol.  fempervivi ,  cy-  vcro  jara  fluxerit  in  partem  ,  multis  anodynis  vel- 

mavum  rubi  ana  M.  j ,  contufa  cribrentur  &  adde  uti  iu  caula  calida  non  ccnfeo  efle  opus ,  quod  po- 

far.  hordei  non  maturi  M.  j,  cum  fufficienti  quan-  dagra  a  caufa  frigida  non  ufque  adeo  doleat.  Sa> 

titate  vini  pr^cdicta:  decoctiouis  fiat  cataplalma  pe  arthriticis  a  pituita  contingit,  ut  oedemata  poft 

.      coctis  omnibus  parum  :  imponatur  articulisazfta-  dolores  fedatos  remaneant ,  quse  optime  difcu- 

tema  mcdi-  te,  frigide  ;  hyeme ,  tepidc.  Aucta  inflammatione  tiuntur  fomento  ex  fale  torrefacto  fsepe  renova- 

camema.      f0vet  Trallianus  cerembrocho  dicto  fomento,  to,quod  nonfinitin  tophum materiam  concre- 

quod  conftat  ex  fapa:  parribus  duabus ,  rofacci  fcere ,  uti  Trallianus  obfervavit  :  vel  poteft  fieri 

una ,  &  cera:  modico  ,  ut  fomentum  crafTius  effi-  facculus  ex  fale  torrefacto  ,  milio  &  furfuribus, 

ciatur,  quod  exceptum  lanis  fuccidis  imponitur  quo  calido  locus  afFectus  fa:pe  fovearur.  Atfiex 

hyeme ,  tepide ;  aeltate,  frigide.  At  fi  in  profundo  bile  &  pituita  permixta  fit  arthritis,anodyna  fint  ex 

fucrit  inflammatio  nitri  paululum  &  olei  dulcis,  lo-  calidis  &  frigidis  temperata.  In  podagricis  dolo- 

co  rofacei ,  fapa:  admilcet.  Quod  fidoloradhuc  ribus,  cum  calore  aut  frigore  praster  naturam, 

remanferit  cataplafma  imponit  factum  ex  foliis  Fallopius  utiturhoc  emplaftro,  quo  valde  doio-  T"^rHm 

brafficae  coCtis  Isevigatilcjue  diligenter  ,  quibus  rem  fedari  fcribit :  Rec.  oleirofacei ,  chamssme- 

fex  aceti,  ovorum  lutea  duo ,  &  rofacei  paululum  lini,  anethini ,  &  lumbricorum ,  ana  unc.  ij ,  furfu- 

adjicitur.  rum,  pulv.  florum  chamaemeli ,  farinae  hordei ,  ana 

Titnitofrar.      in  pituitofa  arthritide  poft  univerfalia  convenit  M.  ij,  cefypi  unc.  j.  fs.  aceti  unc.  j.  fapse  unc.  x,  M. 

Maexteim?'  decoctum  falfe  &  ligni  Guajacini ,  proutvelma-  &coque  in  fartagine  ad  formam  emplaftri,  quo 

zrmtema.    gjs  vei  minus  eft  calefaciendum,& arthritis  eft  fin-  calidolocus  fovetur  ,  poftea  illinitur  flore  caffiar. 

Decociumfai.  cerior.  Nec  eft  inconveniens  decoctum  radicis  Valent  etiam  quorundam  teftimoniis  hermoda- 

f*& guajact.  bar(]ana,  ?  cum  jncidat ,  difcutiat,  fudoriferum  fit,  ctyli  pulverati  &  cum farina  hordei  &  vitellis  ovo- 

&  urinas  raoveat.  Applicatarn  enimforisradicera  ruminmaflam  redacti,  qusemaffa  extenfafuper 

tritam  podagricis  fuccurrere ,  dolores  fedando,  lineum  pannum  Ioco  patienti  calida  applicetur., 

teftis  eft  Diolcoridos.  Refert  Foreftus,  Vaftellium  per  modum  emplaftri.  iEgineta  &  Trallianus  thy- 

Penfionanum  Mechlinienfem  cum  in  lecto  de-  mum,  origanum ,  faturejam  ,  &  calamintham  in 

cumberet  ex  doloribus  articulorura,ut  nulla  mem-  aceto  acerrimo  decoquunt  probe ,  quo  aceto  ad- 

bramoverepoflet,  bibifTecerevifiam,inquaradix  huc  calido  affectas  partes  non  modo  femelaut 

iterum, 


tum. 


de  Arthrittde.  79 

iterura,  fedfsepius&  frequenter  fuper  infundunt  arthritidi  convcnire  inter  anodj-na  reccnfuimus, 
&  fovent,  fatenturque  permultos  fanatos  pcrfe-  non  pauca  Icviter  difcutiunt  mixtafquc  habent  \ 'i- 
dtefuifle,  quibus  non  modo  a  pituita ,  fedetiam  rcs,  tura  humorum  rcliquias  diffipandi  &exfic- 
a  bile  erat  podagra  infefta.  At  Elidaras  de  Padoa-  candi,  tum  dolorcs  mitigaadi,ut  alio  non  lit  opus. 
nis  ,  utex  mf.  didici,  incaufa  frigidavel  mixtis  Atexiisanodynis,  quilms  partcs  affedta;  refrigc- 
humoribusbiliofis&pituitofis  Iaudat  oleum  myr-  rantur ,  ad  arccndas  infiammationes  &  ardorcm 
rhae.  Ad  podagram&  omnem  tumorem  nervo-  humorum  compcfccndum ;  velquae  leniunt,  tcm- 
rum,  herbse  plantaginis  folia  trita  &  cum  falis  mo-  pcrant  atque  fovent  calorem  ,  fiuc  huinorum  ali- 
dico  impofita,  optime  facere  certum  eit  quoruu-  qua  infigni  difcuffione  pro  humorum  reliquiis  ab- 
dam  experimentis.  Ad  omnem  fpecicm  podagi  x  fumendis ,  intcr  leviora  conveniunt  olea  hliorum 
aut  guttse  i  fuffumigiura  cum  foliis  urticae  vivas  ab  alborum,  chamsemclinum,  vulpinum,  cui  addi  po- 
aliquibus  celebratur.  Herbam  betonicam  deco-  teft,  utfiat  validius,  modicum  aquacvitx:  vcl 
clam  ad  tcrtias  ,  &  aquam  potui  datara  ,  ac  pcrae-  oleuin  irinum,  ruraceum,  lumbricorum,  cum  gut- 
que  illamtritam  &irapofitam,  mirifice  dolores  tis  aliquot  fpiritus  tcrebinthina:  rcfina:  in  caufa 
tollere  notatum  inveniointer  experimentatores.  frigidiori.Valebit  etiamunguentum  anferis  aGuai-  o.w-.i 
Quantum  valeant  caules rubei,foliis  fuis  ad  igncm  nerio  deicriptum ,  adeps  viperinus  ,  olcum  viperi-  p'rmum- 
calefadtis  &  impofitis  apud  Foreftum  Iegitur ,  qui  num  ,  quod  fit  ex  libra  una  olei  antiquiffimi ,  cui 
recitatnonnulloshisfasperenovatis,  doloresnon  incoquitur  vipera  uua  cum  rutse  manip.  i  ,  hoc 
modotolli  velleniri,  fed&  eifdera  humoresre-  pars  affedta  illinatur.  Sanat  intcgre&eft  reme- 
folvi.  Obliniunt  nonnulli  folia  prius  butyro  recen-  dium  Aboaly.  Ex  cinere  cyclammis  cum  accto 
ti  &  ita  applicant ,  alii  fimpliciter  fine  ullis  un-  &  melle  fadtum  emplaftrum  ,  dicitur  effe  mirabi- 
guentis.  Idem  Foreftus  hoc  unguento  plurimos  le :  item  ammoniacum  cura  faece  vini  vel  cinere 
Hiun-    ab  arthriticis  doloribus  liberatos  recenfet.  Rec.  caulium.  Stercus  caprarumcum  hordci  farina  & 
ftipites  duos  fambuci  decera  vel  duodecim  digi-  oxymelite  in  forma  cataplafmatis  impofitum  ,  dif- 
torum,  a  quibus  extrahatur  pulpa  interior  feu  me-  cutit  egregie,  &  diffolvit  etiam  incipientes  nodos. 
dulla  intus  Iatens ,  demum  impleantur  rurfus  craf-  Cinis  larmentitrus  aut  ex  braffica  cum  axungia  & 
fofale,  &  luto  utrinque  foramina  figillentur  ,ne  oleo  convenienter  illiuitur.  Nam  oedematadif- 
fal  excidat ,  poftea  in  tegula  ignita  fa^pius  circum-  cutit ,  &  articulorum  nodis ,  contufionibus  ac  do- 
volvendo  comburatur ,  &  fiat  pulvis ,  cui  addatur  loribus  mire  prodeft.  Experimentum  Plateri  & 
olei  lavendulas  &  rofacei  tantum ,  quod  fufficiat  aliorum :  Rec.  limacias  ex  cochleis  demptas  xxv, 
&  coeat  in  unguentum ,  quo  loca  affe&a  perun-  granorum  ebuli  recentium  ,  vcl  loco  eorum  mivas 
gantur.  Emplaftrum  praeterea  laudatLucas  me-  &  falis  ana  q.s.in  vafemundo  vel  vitro  fubtusper- 
dici  Delphenfis  in  arthritide  ab  omni  caufa,  quan-  tufo  primum  ponantur  limaces ,  tum  grana  cbuli 
quam  in  frigida  magis  convenire  videatur.  Hoc  cum  fale  ,  &  repetatur ,  donec  totum  fuerit  impo- 
Rec.  ficuum  feu  caricarum  pinguium  quantum  fitum  j  hoc  in  loco  obfcuro  vel  cella  vinaria  fuf- 
voluerisj  contundantur  &  cum  femine  finapios  pendens  vasfuppones,  quod  excipiat  liquorem; 
contufo ,  pane  albiffimo  trito  &  co&o ,  atque  ra-  qui  fupra  pannos  lineos  diftcntus  podagra;  appo- 
dice  lepidii  Germanice  pfcffcr  $r<JUt ,  &  axungia  nitur  in  declinatione,  tophum  non  finit  fuccrcfce- 
porcina,concinneturemplaftrum.  Trallianusfcri-  re,  &extrahit  breviex  altohuraorera  multum. 
bitfequendam  novifTe,  folo  finapi  in  frigidorum  Laudatur  etiara  oleum  guajaci ,  prsefertim  in  Iue  ouum 
humorum  defiuxionibus ,  dum  maxime  urgerent,  gallica,  arthritidem  pariente.  Ceratum  quod  fera-  ;"f'' 
acceffiones  feliciter  dolore  liberafTe.  Admifce-  per  adufus  fervetur  ;  Rcc.  ammoniaci  in  aceto 
bat  ei  frequenter  caricas  >  &  cum  aceto  in  empla-  diffoluti  unc.  fs.  cineris  caulium  rubeorum ,  ftipi- 
ftrum  formabat.  Sed  in  ufu  (ad  quem  aliquando  tum  fambuci ,  ana  drach.  j ,  fulfuris  drach.  fs.  falis 
pervenire  nos  cogit  pertinacia  dolorum  ,  qui  in-  fcrup.  j ,  olei  chamsmelini,  liliorum  alborum,  ana 
terdum  immutari  nequeunt,  nifi  aliquod  acrius  unc.  j ,  ceras  flava;  unc.j  fs.  M.  f.  ceratum.  Quod 
ipfis  adraoveas)ejufmodi  acrium  ut  funt  finapi,  fi  quid  remanferit,  inquit  Mercatus  in  articulis 
euphorbium,  cantharides,  alliura ,  &  aliaquibus  impadum  ,  antequara  ad  incurabilem  duritiem 
ad  phamigmos  utimur,obfervandum,  ut  cum  mol-  perveniat,  utendum  diachalcitide  a  principio,cum 
lientibus  permifceantur ,  netenui  humore  attra-  modico  fisvo  caprillo  ,  veloleo  6  cucurbita ,  vel 
cto  quod  craffius  eft  in  articulis  relinquatur  &  rai-  poftea  folo,  quo  magis  refolvat. 
pingatur   nimiumque  exaffentur  humores  apo-      Ad  corroborandos  articulos  confert  impnmis  J»m 
tenti  ficcandi  &  calefaciendi  virtute.  Diofcorides  ufus  vinaceorum ,  tempore  vradcmiarum  per  dies  n 
in  Parabilibus  ad  podagram  commendat  fambuci  triginta :  item  balneum  in  mufto  ,  dum  adhuc  fer- 
folia  cum  cauhbus  trita,additis  marrubio  &  adipe.  vet.  Arnoldus  de  Villa  nova  &  Leonellus  Faveu- 
ExperimentumregiicuiufdarachirurgijnquitMi-  tinus  coramendant  epithcmaex  filatocannab.no 
zaldus  adverfus  chiragras &  podagras:Habe mani-  feu  ftuppa  in  lixivio  decocla.  F 


remfedari  Qui  olura  cupit,  ea  apud  infignes  pra-  tiqueex  fluxionibus  &I.garaentorum  relaxatione 

tticos  reperieTfere  innumera :  apud  Diofcoridem  reftituuntur  ,  Rec.  hxivn  mediocns  farmentorum 

&  Herbariosnon  pauca.  Sedatis  jam  dolonbus  vitium  velofliura  humanorum  vel  ahorura  an.ma* 

reliouix  humorum funt refolvenda: ,  neiutotum  lmmquadrupedum m  c.nerera  combuftorura,  v.n. 

paulatira,  pr*fertim  ex  iteratis  fluxion.bus ,  con-  rubei  chalybeati,  herbarum  iva: ,  chamedryos, 

crefcant  Inter ea remedia, qua3 fupra podagrx &  abfinthil , folvuc ,  ceutaurummons,floruraror.i- 


manui 


; 

I 


80  Adriam  Spigelii. 

marini ,  rofarum  rubrarum ,  chamaemeli  ana  M.  fs.  nia  committitur.  iitenim  jam  mos  invaluit ,  quia  &»w  c 
furfurum  triticiM.  j,  bulliant  cuncla  in  vino  pa-  nonnulli  segri  vidcrunt  quofdam  a  fluxionibus  ca-  bJ™, 
rum ,  dcinde  cum  lixivio  permilceantur ,  pro  bal-  pitis  &  catarrhis  libcratos  ,  articulos  cx  partc  cor- 
nco  pedum&t  manuum  :  genu  vcro  &  humerus  roboratos,  corpus  a  ferofis  &  bilioiis  humonbus 
fpongiis  in  calido  balneo  madefactis  fo_veri  pote-  cxoneratum  ,  quod  cognofcunt  cx  cutis  rubore, 
runt,  vel  filtra  (ubi  minor  elt  quantitas  decodti  qui  folet  per  aliquot  dies  in  ufu  balnei  comparcre 
pro  balneo)  in  prxdiclo  decoctoiint  cxpreiTaar-  cum  pruritu  fxpe  molefto ,  utquivis  fere  poda- 
ticulis  alligari  criam  poftbalncum,  velline  bal-  gricus  &  arthriticus  ftatim  nulla  fa£ta  corporis 
neo.  Hoc  paclo  ctiam  adminiftratam  veterem  prxparatione  vcllevi  purgationc  adhibita  ,  balnca 
urinam  humanam  mirabiliter  profuifle  vidimus  naturalia&  artificialia  ingrediatur.  Quce  fane  pef- 
abfque  balneo  ,  folofomcnto,  etiamadhuc  per-  fima  eft  confuetudo.  Nam  etfi  corpus  ab  aliqua 
ftantibus  iniignibus  doloribus,  fortaflis  ex  coniilio  humorum  feroforum  quantitate  libcrarum  cife  vi- 
quorundam  barbarorum  ,  quiicribunt:  In  urina  deatur,  &  partcs  corroborata: ;  tamcn  cum  par- 
hominis  patientis ,  vcl  altcrius  hominis  valde  fenis  tium  principum  intemperies  non  auferatur,  ab  ho- 
calefacta  intingatur  pannusalbus  non  coloratus,  rum  balneorum  tali  ufu  obftrudtiones  vifcerum, 
&  loco  dolenti  calidus  applicetur.  Pofiiint  in  cali-   &c  praxipue  mefenterii  &  pancreatis  non  rcfcren- 
da  podagra  in  lixivio  coqui  plantaginis  &  rubi  fo-  tur ,  articulorum  vena;  laxiores  reddantur  a  tcpi- 
lia  ,  corticcs  granati ,  balauftium ,  abfinthium  ,  fal  do  balneorum  calore,  hinc  contingit  ut  paulo  pott 
&  nitrum  ,  folia  myrti  cum  vino  rubro  ,  &  falicis  ufum  balneorum  brevi  intervallo  arthritici  fre- 
cortices.  Poft  hocungilocuspoteritoleolentifci  quentius  &  ad  plures  partes  fluxionibus  tenten- 
&  myrtino ,  rofaceo  ,  omphacino  in  calidionbus,  tur ,  fa:vioraque  fymptomata  redeant ,  rcgencratis 
vel  vulpino  &  maftichino  cum  ialis  modica  quan-  denuo  aliis  humoribus  fefe  commifcentibus  cum 
titatej  vel  ii  caufa  fit  frigida,  Rec.  o!ei  e  lateribus,  iis.qui  adhuc  abalneo  in  veniserant  reh&i.  Quo- 
vulpini  ana  unc.  ij  ,  olci  maftichini  unc.  fs.  M.  pro  circa  in  arthritidc  univerfali,  qux paulatim  ex  lon- 
linimento.  Nonnulli  decoc-to  iimili,  quod  pro  bal-  go  tempore  rcpetentibus  fsepius  &  iuvalcfccnti- 
nco  dcfcripfimus ,  fupra  lapidem  molarem  vel  py*  bus  fluxionibus  originem  habuit ,  a  prsedictis  bal- 
ritem  ,  velferri  fcoriam  candentem  infperfo  va-  neis  abftinendum  fuadeo ,  quod  partium  princi- 
porem  cxcitant ,  &  partibus  arfcclis  fuftumigium  pum  languor  vix  unquam  hifce  reftitui  queat ,  nec 
parant;  quodpannis  circumquaque  obvolutis  ne  etiam  aliisinternis  auxiliis :  neque  etiam  in  arthri- 
quid  exfpirct ,  tamdiu  apphcant,  donec  parti  af-  tide  biliofa  tentandum  puto  cjufmodi  praefidium, 
fc£tx  fudorem  moveant.  Atque  ego  in  capitanco  quod  corpus,  fanguinem  ,  articulos  8c  jecur  maxi- 
Icrcmia ,  poftquam  fudaflct  per  vigmti  dics ,  cutn  meacccndat:  neque  poft  purgationcm  folam  & 
decocto ligniguajaci & falfa:,  plurimum profuifle  limplicem  ,  quod  reliquiae  pravorum  humorum 
vidi.  Nam  cum  in  fine  curationisa  balneo  ,  quod  non  femper  balncis  evacucntur  totx  ;  fed  inar- 
pedibusnimiscalido  adhibuerat,  iterum  novaflu-  thritide  ,  qux  unam  velalteram  tantum  partem 
xio  in  pollicem  majorem  finiftri  pedis  influxiffet  invafit,  ut  pedes  vel  manus  vel  extremos  artus,  vel 
circavefpcram,articulumubirubebat,  igneufli,  fere  univerfalis  eft  fednon  antiqua,  conflatacx 
appofitoftatimemplaftrodiapalmaappcllato,  &  mixtis  humoribus  ,  praxlominaute  pituita  cura 
cum  crederem  cruftam  decefluram  &perulcus  multofero,  facta  diligenti  totius  corporis  purga- 
materiam  paulatim  exituram  ,  nullum  fadtum,  ncc  tione ,  evacuatis  per  iudorifica  &  diuretica  vi  an- 
ulla  cruftaab  uftione  deceflit ,  fed  tertio  die  tu-  tidotorummaximahumorumfaburra,nequifpiam 
mor  pollicis  evanuit  &  crufta,qu£e  exufta  erat,  fic-  ad  articulosadhucfacileconfluat,  corroboratif- 
capermanfit,  utftatimquo  velletpotuerit  ince-  que  vifceribus  &  obftructione  liberatis,  balncis 
dere;  quod  proculdubio  contigitabiftis  fudori-  prxfcriptis  commodeutendum  efle  moneo.  His 
bus ,  quosexcitaveramus  vaporibus  decodti  rorif-  conditionibus  Aetius  &  alii,  quando  arthriticis 
marini ,  falvia; ,  betonicx,  abfinthii ,  centaurii  mi-  balnea  commendarunt ,  praifcribi  voluerunt.  Lu- 
noris ,  &florum  chamazmeli  cum  vino  &  lixivio  dovicus  Mercatus  folviquovis  balneo  humores, 
facti.  Dederam  autem  hora  una  mane,  antequam  &  effeminari  articulos  laxiorefque  reddi  putat, 
affumeret  decoctum  fudoriferum,per  multosdics  quantumvis  refolutoria  aut  adftringente  vi  pol- 
meam  antidotum  ,  qua  deftillationes  etiam  fiftc-  leant.  Quippeplusprsevaleredicitaqua:humidi- 
bantur.  Sed  &  fimplex  partium  lotio,  cum  fale  &  tatem  &  teporem  aut  calorem ,  ad  humorum  fu- 
vino  plurimamfert  opem.  Item  Iutanaturaliaex  fionem  &  articulorum  laxitatem  ,  quam  poilit 
balneis,  qualia  funt  apud  Patavinos  D.  Petri  &  aqux  aut  mineralis,  autcujufvis  alterius  medica- 
Luunasnrtf  D.  Bartholomad  poft  sedes ,  &  D.  Helense.  Pof-  mentivisad  refolvendum.  Quodfanefalfum  eft,  conn»  Ue 
funtetiambalneaparariexthermis,qualesin  Ita-  monftratque  Mercatum  balneis  naturalibus  raro  mum' 
lia  &  aliis  plurimis  regionibus  fcaturiunt ,  ut  ther-  ufum ;  forte  quod  in  Hifpania  rarse  fint  thermae. 
mx  S.  Philippi ,  qua:  dicuntur  efTe  aluminofse :  in  Exiftunt  enim  nonnuIIanaturaIia,qua:  conftant  ex 
villa  Corofona  prope  Lucam  ,  qux  fulfureae ,  alu»  commemoratis  mineris ,  qua:  potenter  exficcant 
minofae  &nitrofa:  efle  perhibentur :  prope  Pifas  &  refolvunt,  prsefertim  fi  fulflireos  habeant  vapo- 
circa  montem  S.  Iuliani ,  qux  aluminofae  &  fulfu-  res  permixtos ,  vel  naphtham ,  vel  bitumen  &  ni- 
rea;:  &  aliazin  Germania  &  Pannonia ,  de  quibus  trum.  Nam&  hydropicos  hifce  a  ventris&  cor- 
confule  auctores  ,  qui  de  hifce  naturalibus  balneis  poris  mole  liberatos  frequenter  vidimus  fpatio 
fcripfere.  Poflunt  etiam  ad  horum  natura:  imita-  quadraginta  dierum,  cum  probo  victu  prsefcripto. 
tionemfieriarrificialiaexfalenitro,aIumine,ful-  Hocannocio  idcxiv,  Illuftris Dominus Philip-  Hr/fa* 
Bainetartifi.  fure ,  vel  bitumine.  Verum  inhorum  balneorum  pus  Comes  ad  Rhenum  arthriticus  &  multis  capi- 
vfu  hodie  maximus  error ,  &  prafertim  in  Germa-  tis  fluxionibus  obnoxius ,  &  Iohaunes  de  Molart 

Confilii 


■ 


de  Arthritide.  g . 

«  Confilii  militaris  apud  Caefarem  Pnefes  podagri-  dcinde  modiccfudavcrit ,  fitulancpidx  ci  fuper- 
cus ,  cum  balneis  cujufdam  chymici  artificialibus  fundcntur ,  atque  ita  totum  corpus  hydrebeopei 
exfale,  alumine,  fpiritu  fulfuris&  nitroutivel-  ungi  oportct.  Porro  balnei  aerem  terrjperatum 
•  lent,  fpatio  triginta  dierumbis  tcrveufu  balnei  elTc  convcnit ,  fimiliter  &  lavacri  (blium.  Poft 
jlvi  proflu-  in  alvi  profiuvium  prolapfifunt  ,quo  multa  biliofa  unctionem ,  cx  traulitu  ftatim  in  calidae  (bliom 
•ummexbd-  &  pituitofa  rcddebant.Nam  ctfi  his  vcnas  a  tepore  xger  ingrcdictur.  Qupd  li  ctiam  fngidam  aquam 
.  &  humiditate  balnei  ampliorcs  &  patcntiorcs  rcd-  inrlucrc  contingat  ,  pcdcs  lcarurigini  fubmittat , 
derentur,vis  tamen  aluminis  conftringendo  cutcm  priufquam  in  ipium  defcendat.  EgretTurus  rurfus  6 
&  articulos  &  habitum  corporis  carnofum,  ita  flu-  thcrmis  dcfccndere  omnino  in  frigidae  folium  dc- 
enteshumorescompcfccbatin  venis ,  ut  ab  habitu  bet :  &fia:ftas  fuerit  &  oble&etur,  iaeanatetj 
corporis  ad  ventrem  eos ,  li  qui  a  calore  balnci  in  veftimcntis  autem  iadutus  pcdibus  itcrum  aqua 
venisfunderentur,coegerit&diarrhxamexcitarit,  frigida  injiciatur.  Rcvcrfus  abaloeo  111  domum 
cum  tamen  corpus  antea  fatis  congruenter  ame  cegcr  non  ftatim  bibatviuum,  praTertim  nicrum, 
eflct  purgattim.  Sic  &  alius  quidatn  cum  a  balneis  fcd  prilanae  cremoremaut  tepidamaquam  prius 
&  lutis  ita  corioborarctur  pcnes  articulos,  antc-  afllimat.  In  mcdioautcm  prandii  fiaeftas  fuerir, 
quam  partiumprincipum  imbccillitati  cffct  pro-  aquam  trigidam ;  finauthyems,  tempcrnt.imbi- 
fpectum ,  poft  aliquot  fcptimanas  accumulata  no-  bat.  At  fi  hoc  balneo  non  fatis  corroborati  efle  vi 
va  materia,  incidit  in  lethalem  rebrcm.  Nam  cum  deantur  articuli ,  validiora  potcrunt  adfh  mgcntia 
nonamplius  illa  materia  ad  corroboratosnimium  &  refrigerautia  adhibcri ,  emplaftrnm  diacalci- 
articulos  xque  ac  ad  imbecilles  antca  fluere  pof-  theos  cum  accto  rofaceo,  lucctis  acaciae  ctim  pof- 
fet ,  pedes  puta&  manus,  ad  interiora  regrelTa  ca,  Iycium  cum  croco. 

partes  nobilesinvafit ,  febrifque  continuas  atque      Qiiodfinodos&  topho.s  matcria  podagrx  fc-  • 
lethalis  caufam  prsebuit.  PolTunt  igitur  optimc  ex-  cerit,  ut  folet  contmgcrc  (fi  quando  diu  &  hc-  )   '.'/..  ' 
terius  balneis  medicatis  adftringi&  corroborari  quenterfluxionetcntatifintartus)velperfcfpon- 
artus  ,  &  iniifdemfuperflui  humores  exficcariac  te  a  vicl:u  nimio ,  craffos  &  crudos  htimoresgenc- 
Unemn     difcuti.  Ad  arthritidem  calidam  balneum  aqua;  rante ;  vel  a  mala  curatione ,  nempc  adlnbitis  ma- 
TtdidTar-  dulcis  Iaudarunt  Trallianus ,  &aliidodiviripoft  gisquam  dccet  rcfrigcrantibus  &  narcoticis ,  aut 
hritide.      univerfalia.  Illotamen  articulinon  videnturcor-  validis  difcuticntibtis  tenui  humorc  cxhalante, 
roborari,  cum  potius  laxentur ,  fed  tantum  intem-  craflb  &  terreftri  rclicto  in  articulis  atque  impa- 
peries  jecoris  corrigi ,  &fanguisin  vcnis  refrige-  c-to;  autprazaiTatis  humoribus  a  validis  exficcan- 
rari.  Idcirco  Galenus  Iib.  1 1  Meth.  med.  cap.  xx,  tibus  &  acribus,  fine  admiftione  corum  qucc  emol- 
balneum  ejufmodi  arthriticis  maxime  adverfum  liunt,  hisquoque  tam  inrernis  quam  externis  re- 
infert.  Nam  cum  prius  dixiflet  in  febribus ,  imbe-  mediis  erit  fuccurrendum.  Ad  rcdtam  autcm  ho- 
cilla  exiftenteparteprincipe,balneumaqua2dul-  rum  curationcm  ,  plurimum fcirc  intereft  aqua- 
cis  efle  majoris  detrimenti  &  periculi  ,  fubdit:  nam  materiaoriantur.  Namfipituitofafit,utple- 
Quod  il ,  praeterquam  quod  nulla  pars  princeps  runque  eft  ,  erit  excalefaciendum  &  attenuan- 
imbecillafit, etiam inferiorisnotsepartiumaliqua  dum.  Pro  internis  horum  remediis  proponuntur 
fit  invalida ,  veluti  podagrici  pedes ,  &  iis  qui  arti-  a  Tralliano  antidota ,  inter  qux  duo  ha:c  mihi  ma-  ^SJT*"  ^ 
culari  vitio  laborant,  univerfi  corporis  articuli,  xime  arrident ,  quod  conftcnt  ex  iis  medicamcn- 
maxima-  falutis  pars  azgro  comparabitur  ex  bal-  tis ,  qua;  haberi  pofliint :  primi  dcfcriptio  talis  cft : 
neo  ipfis  infirmis  partibus ,  quse  fupervacua  funt  Rec.  centaurei  unc.  v  ,  chamsdryos ,  hyperici, 
excipientibus.  Aflblent  enim  nonnunquam  &  ci-  ana  unc.  ix ,  ariftolochise  rottinda;,  gentians  ,  pc- 
tra  balneum  fupervacanea  in  partes  infirmas  con-  trofelini ,  agarici ,  phy  dulcis,  mei  aua  unc.  iij,  Ipi- 
fluere  ,  a  balneo  vero  magis ,  ut  pote  fuccis  ipfis  cx  nardi  unc.  j  ,  excipito  mclle  ,  datoque  ex  aqua 
per  id  hquatis,  tum  viis  per  quas  meent  patefadtis.  tepida.  Alterius  antidoti  defcriptio ,  quod  datur 
Ambcenim  hxc  ex  moderato  calore  proveniant  ad  annum  fimiliter  ,  practerquam  quod  callosin 
neceiTe  eft.  Hxc  Galenus.  Ego  tamen  exiftimo  articulis  concretos  ftimme  dilcutic  ,  medctur 
ex  parte  articulos  balneo  aqux  dulcis  corroborari  etiam  articulorum ,  capitis ,  ftomachi ,  oculorum, 
pofle   quandoquidera  ex  calidis  fluxionibus  fre-  jecoris  &  renum  dolon  ,  urinaeque  difficultati, eo- 
quentibuscontrahuntinfeartus  intemperiem  ca-  dera  Tralliano  tcftc  ,  quiipfumdatmenfelanua- 
lidam,  obquam  fiunt  imbecilles,  &facile  non  riodiebusquinque  altcrnatim,  Fcbruario,Martio, 
modorecipiunt,  fed  etiam  attrahunt  humoresin  Aprili  dicbus  quinque  altcrnatim,  Iuliounodic,  "m. 
corpore  mobiles.  Haec  intemperies  corrigi  aqua:  Augufto  unodie,  Scptcmbn  uno  die,  Odobri 
dulcis  balneo  poteft;  prseterea  venarum  laxitas  duobusdiebusaltcrnis,Novembn  duobusdicbus 
eadem  conftrinei ,  fi  eo  modo  adminiftretur  ,  quo  alternis,  Decembri  quatuor  diebus  altcrnis.  Abf- 
nosinpoda^ricisdocuitTrallianushis  verbis:  Bal-  tinendum  eftmero,  carne  fuilla  ,  bubula,  lcpori- 
nea  dulcis  aquse  his  conducunt;  atque  ea  qua;  najltem  braflica  &  finapi  &crudisomnigcnisolc- 
Mnd,bd-  r ■    ■  adhibentur  magisquam  matutina.  Nara  nbus,  hydrogaro.  Et  bcnc  concoquat  agcr  ,qui 
'""^'  poft  cibummaximam  vimad  calidorum  intem-  medicamcntum  aiTumet ,  pedes  aqua  cahda  lavet 
periem  corrieendara  obtinent ,  praefertim  in  gra-  &  oleo  inungat,  ladis  potione  abftineat.  Rec. 
cilibus  ficcioribus  &  acrioribus  corponbus.  Nam  rhapontici ,  agarici ,  ana  unc.  ij  ,  phy  unc.  uj  ,  pc- 
in  eiufmodi  fi  quotidie  balnea  adhibeas  non  cis  trofelini  maccdonici,  &  meu  ana  unc  mj  ,  genna- 
nocebis,fedplurimumetiamadjuvabis.  Atpriuf-  nae,  hyperici  ana  unc  vj  ,  ariftolocniae  unc.v,,. 
ouam  x^eriti  calidum  balnciacrem  ingrciTurus  centaurei  unc.vi.j,  chamxdryos  unc .ix,dantur 
&   confert  ei pedes  aqua  frigida  prius irrigare.  viris  fcrupuh  duo ;  muhcribus,unus.  Nov.tqi.cn- 
Vbiveroraedmra  doraura  balnei  ingreflbs  fucnt,  dam  Tralhanus  cum  tophos  habcrc  i..ccr.(Ict , 


8 1  Adriani  Spigelti 

decocto  chamaepyteos  &  origani  aflumpto  pro-  fcripta  ,  magis  &  minus  refolventia  &  emollientia, 
hibuiflTe ,  ne  alii  nafcerentur.  Huc  refer  ea  etiam  uti  requiret  indicatio.  Nonnulli  hic  validius  fta- 
antidota  podagrica  quae  fuperius  recenfuimus.  tuunt  luffumigium  ex  lapide  molari,quod  fcirrho- 
Porro  externa  remedia  fint ,  fi  nondum  nodi  arti-  fis  nodis  commodeadhibetur.  Prius  pars  nodofa 
culorum  plane  gypfeam  autlapideam  materiam  fricatur  donecfudor  appareat,  deinde  inungitur 
Contineant ,  ammoniacura  cum  modico  aceti  dif-  hoc  unguento ;  Rec.  olei  amygdalarura  dulcium 
folutum ,  vel  hoc  emplaftrum ,  Rec.  olei  olivarum  unc.  ij ,  adipis  gallinae ,  anatis ,  olei  chamcemelini, 
veteris  unc.  ij ,  lythargyri  aurei  praeparati  in  te-  ana  unc.  j ,  medullae  cruris  bovis ,  refinae  pini ,  ana 
nuiflimum  polIinem(vel  lapidis  pyritis  praeparati  unc.  fs.  cerasflavae  drach.  v  ,  diflbluta  ad  ignem 
fecundum  Diofcoridem )  gagatis  ( cui  ineft  vis  fiat  unguentum.  Bis  haec  undtio  quotidie  repe- 
emolliendi  &  difcutiendi ,  unde  &  podagricis  rae-  tatur  (  uno  intermedio  ad  unguentum  &  frican- 
dicaminibus  &  acopis  additur  ,  tefte  Diofcoride)  dum  deftinato)  doncc  durities  adfuerit.  In  hoc  ca- 
&  adipis  decoctionis  pemae  vetuftae ,  ana  unc.  j,  fu  reperio  etiam  pretiofum  hoc  cataplafma ,  quod 
'  additur  unc.  fs.  aceti ,  ubi  fluxiones  calidae  nodos  praeter  nodospodagricorum  etiam  luis  venereae 
moleftare  folent ,  coquitur  in  emplaftrum  :  pro-  duras  &  fcirrhofas  colle&iones  difcutit.  Rec.fter- 
derit  &  oleum  viperinura  ,  &  lacertae  viridis ,  &  coris  caprini  pulverati ,  farinae  hordei ,  fiugulorum 
adipes  earundem  praefertim  vetuftiores.  vel,  Rec.  partes  aequales,  aceti  acerrimi  &  aquae  ana  q.  s.  ut 
diachyli  fimplicis  unc.  j ,  ammoniaci ,  galbani ,  pofljt  fluere ;  deinde  fupra  pannum  lineum  diften- 
bdellii,fagapeni,anadrach.j,olei  irini , liliorum  datur,  &  alligetur  parti  nodofae  tam  calidae  quara 
alborura ,  ana  unc.  fs.  pulv.  ireos  unc.  j ,  M.  coga-  poteft  fufferri  uno  die ,  altero  vero  quiefcat  ab 
CaupUfma    tur  denuo  in  ceratura.  Validius ,  quod  emollit  &  ejus  impofitione;ungatur  tantum  aliquo  emollien- 
^odumto-   difcutit  cataplafma  pro  duris  tophis.  Rec.  rad.  te  ,  &nonnihilrefolvente  ,  ut  adipe  anferino ,  vel 
bryoniae ,  cucumeris  agreftis ,  iridis ,  figilli  Mariae  praefcripto  unguento :  nec  debet  hoc  cataplafma 
crudae ,  ana  unc.  ij ,  rad.  altheae  ,  &  liliorum  albo-  renovari  quo  die  imponitur,  nifi  nimium  ficcefcat. 
rum  fub  calidis  cineribus  coctarum  ,  ana  num.  iij,  Quod  fi  vero  gypfea  materia ,  aut  iuftar  lapidis 
fem.  urticae ,  finapios ,  nafturtii ,  ana  unc.  j ,  trita  dura ,  vel  terrae  cimoliae  fimilis  (qualem  in  nofo- 
cum  adipe  anferino  ,  &  oleo  amygdalarum  dul-  comio  Delphenfi  notavit  Foreftus ,  &  ego  Olmu- 
cium  q.  s.  fiat  cataplafma ;  imponatur,  facto  prius  tii  ex  articulis  digitorum  manus  cujufdam  paupe- 
fomento cum decocto altheae,  maIvae,florum  cha-  riseffiuxifle,  quapingebat&  infcribebat parieti- 
maemeli&  meliloti.  Ceratum  excellentiflimura  bus)exnodispodagricorumexeat&ulceratieva- 
tophos  articulorum  diflblvens  adeo ,  ut  neque  an  ferint ;  iraponatur  donec  fponte  claudatur  ulcus 
oborti  fuerint  adhuc  appareat.  Rec.  aphronitri  necampliustalismateriaemanet,diachylumfira- 
unc.  viij ,  therebinthinae  unc.  xij  ,  cerae  unc.  xv,  plex  prius  cum  adipe  anferino  emollitum ,  deinde 
olei  veteris  unc.  xxj ,  lixivii ,  quo  piliarii  utuntur  fine  adipe  ;  triapharmacura  ,  vel  citrinum  ex  taba- 
pro  lanis  fuccidis  abluendis ,  quod  etiam  nonnulli  co.  At  fi  nodi  &  tophi  a  nimia  cxuftione  humoris 
Graeci  protoftacton  vocant,  unc.  vj.  Hoc  jubet  melancholici  vel  biliofi  nati  fint,  vel  viacrium 
catapiafma   uti  Trallianus  ut  praeftantiflimo.  At  celeberrimum  medicamentorum  plufquam  decebat  calefacien- 
Gdet».       eft ,  &  a  multis  hodie  probatum  quod  ex  cafeo  tium  &  ficcantium :  a  cibo  ficcante  &  calefacien- 
veteri  a  Galeno  conficitur.  Rec.  cafei  veteris  &  te  ,  prasfcriptis  antidotis ,  aliifque  omnibus ,  quae 
acris  unc.  iij,  vel  quantum  libet;  intingatur  in juris  corpus  &  humores  ficcant  abftinendum  eft :  me- 
carnis  fuillae  falfae  fufBcienti  quantitate ;  mox  in  diocriter  calefacientibus  &  humectantibus  lapi- 
mortariis  fubactum  piftillo  ,  tophis  imponitur.  defcens  materia  diffundenda  diflblvendaque.  Igi- 
Nam  cutefponte  dilrupta  abfque  fectione  arti-  tur  foveaturlocusdecocl:o  malvae,  althaeae,flo- 
culos  citra  noxam  quotidie  lapidibus  liberans  refi-  rum  chamaemeh  &  meliloti,capitis  caftratiipoftea 
cit.  Alii  poftea  ad  Galeni  imitationem  pedes  fuum  lana  fuccida  imponatur.  Emollit  plurimum  &  ca- 
falitos  in  aqua  decoquunt  in  mucilaginem  ,  cui  lefacit  admodura  convenienter  quod  in  ventricu- 
pofteaadmifcentcafeiantiquipartesduas,naftur-  lo  caftrati  jamjam  mactati  reperitur ,  &praefer- 
tii  pulverati  partem  unam,  &  fic  emplaftrum  con-  tim  nutriti  herbis  appropriatis ,  fi  eo  adhuc  calen- 
ficiunt ,  quo  innumeros  a  fe  curatos  efle  teftantur.  teper  aliquot  dies  partes  foveantur.  Vi&usratio  vmmrm 
Podagricorum  tophis  ac  nervorum  feu  tendinum  non  modo  ratione  materiae,fed  etiam  temporis  re- 
diftortionibus  haec  facile  parabilia praefcripfitDio-  miffionis  dolorum  pro  praefervatione ,  &  tempore 
fcorides:  ammoniacum  cum  arida  pice  impofi-  paroxyfmi  variat.  Nam  podagrae  acaufa  calida 
tum,  bdellium  jejuni  faliva  emollitum ,  cannabis  fitis&  famesnon  admodumlaudantur ,  dumur- 
fylveftrisimpofita,  ftyraxfaliva  emollitus,  fefa-  gentdolores;  quodhifce  &partes&  fanguisin- 
cerati  dtrini  mum  in  forma  cataplafmatis  adhibitum.  ^que  flammetur ,  evadatque  acrior  &  biliofior ,  biliofi- 
defmptw.     efficaxeft  hocceratum ,  quod  ex  tabaco  confici-  que  famera  uon  valde  tolerent ,  ut  in  arthriticis  a 
tur,  &  citrinum  appellatur :  Rec.fucci  tabaci,  feu  pituita ,  vel  mixtis  humoribus  biliofis  cum  multa 
herbae  reginae  unc.  iij  ,  cerae  citrinae  noviflimae  pituita.  Tempore  igitur  dolorum  a  biliofo  humo- 
unc.  ij,  refinaepini  unc.  ifs.  refinae  terebinthinae  renatorumdeturptifanahordeacea,  velfarinaaut 
unc.  j ,  olei  myrtini  q.  s.  M.  fiat  ceratum  molle.  panis  codtus  in  aqua  cum  modico  butyri  recentis 
Huic  addantur  Iuta  emollientia  &  refolventia  vel  juris  carnis  non  valde  nutrientis ,  velcunife- 
quorundam  balneorum  naturalium  ut  D.  Petri  &  mine  melonum ,  vel  la&e  amygdalarura  dulcium  j 
D.  Bartholomaei  in  agro  Patavino ;  quibusraane  quali  modo  &  oryzacoqui  poteftin  aquapluvia 
atque  vefperi  fingulis  vicibus  per  horam  vel  am-  ut  in  pultem  prorfus  abeat ,  &  fic  condiri  cum  ali- 
plius  calide  foventur  articuli,  mox  aqua  thermali  quo  ex  praefcriptis  ,  vel  cum  facchari  modico. 
abluuntur  &  imponuntur  cerata  &  emplaftra  prae-  Carnes  in  prandio  aflumat ,  vel  earum  contufum : 

imo 


■ 

< 


de  Arthritide.  %  ^ 

imo  fxpe  abftinere  acarnibus  multura  conducit  Ix,turdi:  pifcesfaxatilcs  carnisalba:  atqucirn- 

arthriticis,  prxfertim  fanguineis.  Frequcnsenim  bilis  in  aquacodi,cum  pauco  olco  ,  paucij 

comeftio  carnium  generat  podagram  dixit  Rha-  acribus  fcminibus :  itcm  teltudinis,  rana;  aut  vipc- 

fen.  duodecimo  Continentis:  ratio  eft  quod  plus  rsecaro,  quacomefta  novi  qucndam  doloreco- 

ahmenti  accumuletur  in  corpore  noftro  quam  xendicis  libcratum ,  qui  extraclum  ejusper  cir- 

partes  nutriendx  requirunt ,  &c  prxcipue  articuli,  culationcm  deftillatnm  aiiumpferat.  Nam  per  cu- 

qui  m  provediori  a;tate,ut  &  juventute,non  attra-  tim  materiam  ex  alto  pellit     difcutit  cum  fudo- 

hunt  tantum  alimenti,  quantumin  adolefcentia  ribus.  Porro  coquitur  cumolco  ,  viuo ,  faliscxi- 

&pueritia:  in  quibus  xtatibus  articuli  non  folum  guo&  anctho  ;  iicquc  prajparatam  putoinomni 

nutriebautur ,  led  &  augebantur  ac  firmiores  (oli-  arthritide  convenirc.  Cochlea;  latx  pota  tollcre 

diorefcjue  evadebant  :  quod  cura  non  amplius  dicunturarticulorumdolores,  ut  Plinius  autor  elL 

contingat  in  juvenibusac  viris&xtate  provectio-  Oftracoderma ,  ut  pcctmes ,  chamaj ,  dadtyli,  un- 

ribus  ,  mde  fit  ut  alimentum  fuperabundet  ex  ni-  gues,  oftrca  concedi  interdum  poterunt :  myaccs 

mis  nutrientibus  cibis ,  &  inde  in  excrementa  pra-  articulari  utiliffimi  funt ,  ut  refert  Plinius.  Carncs 

vofque  humores  velcrudos  commutetur.  Non-  teftudinum  coquuntur ,  codcmautorc,  maqua; 

nulli  tempore  paroxyfmi  concefTerunt  ciceres  a  congio  fale  modice  addito  ,  ita  decodtarum  ad 

cortice  liberatos  &  Ientes.  Dantur  commode  car-  tertias  partcs  fuccus  articularios  morbos  Icnticu- 

nes  cum  boragine  ,  bugloffa  ,  beta ,  ladtuca ,  vel  tibus  bibitur :  ejufdem-  decollatce  fanguinc  pcdcs 

potius  endivia ,  foncho  ,  cichorca  codta;  &  om-  fricantur.  Hordci  farina  in  aqua  cocla,  vcl  tritici, 

phacio  :  etiam  fpinachia ,  malva  ,  portulaca  cum  vel  ptifana ,  vel  puls  avenacca  cum  modico  buty- 

modicis  uvis  paffis ,  &  butyro  receuter  fadto :  hoc  ro  recenti,  vel  jure  carnis  bubula: ;  &  ova  trcmula 

enim  minus  calefacit.  Potus  fit  aquapluvia  vel  flu-  commoda  funt.  Intcr  lcgumina  conceffitTrallia- 

minis  in  qua  panis  calidus  lotus  eft  vel  maceratus,  nus  fabas  virides  &  ficcas  levitcr  fervcfadtas :  itcm 

vel  pars  cruris  bovis  finc  carne  &  medulla  codta,  fafeolum  Alcxandrinum,  quod  puto  nunc  effe  ha- 

velhordei  decodtum  cum  uvis  paffis  &  cinnamo-  reomam  Caramaniorum  &  dora  didtum  ,  pere- 

mo ,  vel  aqua  faccharata :  fitim  enim  fedat,  &  per  grinum  apud  nosj  fcritur  aliquando  in  Italia.  Hoc 

urinas  in  multis  facile  tranfit.  Vnde  prasfcribitur  enim  inter  omnia  Ieguminaqux  uovi ,  minusin- 

&  aqua  coriandri.  Hoc  claretum  etiam  commen-  flat ,  &  eft  melioris  nutrimenti ;  a  cxtcris  abftincn- 

do:  Rec.  hordei  mundi  M.  j.  prunorum  damafce-  dum:  frudtum  pomaceum  bene  maturumadmo-  rr 

rjorum  num.  xx , granorum berberis,fi fubacidura  dum dulcem,inquit  Trallianus.orferrc  confulo  cir-  'chr(' 

potum  velit,unc.  iiij ,  aquse  pluvix  vel  fluminis  cahoram  fecundamvel  tertiami  pra:fertim  per- 

lib.  x.  bul.  ad  confumptiouem  tertix  partis  s  amo-  lica  aut  rhodacina ,  aut  uvam  duram ,  Sc  non  ad- 

tisab  igne&r  adhuc  calentibus  adde  cinnamomi  ftringentem,damafcena,maladulcia,citriapur^a- 

craffiufcule  incifi  unc.  fs.  facchari  albi  lib.  fs.  co-  ta  &  excorticata  probe  j  quibus  addo  mala  vinoii 

la  per  manicam  Hippocratis.  Atque  hsec  omnia  faporis  fub  cineribus  codta ,  &  cytonea.  Pyrum 

in  declinatione  nonnihil  immutanda ,  ut  paulo  ple-  vero ,  malum  punicum  aliaque  omnia  raro  aut  ne- 

nior  fit  victus  :  fed  vino  omnino  interdicatur.  quaquam  offerre  jubet.  Arthriticisnoxia,  nuccs  gw-m/ 

Averroes  dimittendum  e0e  vinum  monet  quouf-  juglandes,  aut  pinese ,  aut  amygdala; ,  aut  placen- 

que  integre  fanetur  :  quam  fententiam  non-  tse.  Ex  bellariis  caftaneas  potiffimum  aflumere 

nulli  putant  intelligendam  effe  quo  terapore  ur-  voluit  Trallianus.  Acetum  quoque  in  omni  cibo 

get  dolor:  aliivero  nontantum  quourget,  fed  pro  ccndimento  nocet ,  quod  nervis ,  tendinibus, 

quo  debet  praefervari.  Sane  iEgineta  fcribit  plu-  &  ftomachitunicasfitmaximeiuniraicum.unoaut 

rimos  fanitatem  confecutos,  qui  prorfus  avino  altero  cibo  in  prandio  &  ccena  a?ger  fit  contcntus. 

abftinebant:  horum  alios  per  morbi  initia  libera-  Varietas  enim  eduliorum  rcpletionis  omniiquefe- 

tosj alios  in  pofterum rarius, &  minori  cum  dolore  re  fluxionis  mater  eft.  Brafficam  edentcs,tcfte  Pli- 

tftut  ratio  acceffiones  percepiffe.  Quod  fi  autem  paroxyf-  nio ,  Iiberati  a  podagra  invcniuntur.  Si  xger  prae- 

™faTitide  mus abierit ,  vidtus ratio nihilomi.nus proba eft in-  fcriptis pro potu uti noluerit , nec  vino  abitincre  , 

ftituenda,  qua:  generationi  materia;  calida3,&  par-  bibat  loram,  aut  vinum  tenue oligophorum,  facile 

tium  principum  imbecillitati  opponitur ,  qualis  eft  per  urinas  tranfiens ,  qualc  in  planis  locis  natum  in 

refrigerans  atque  humedtans  jam  prsefcripta ,  fed  Italia,  &  arenofis  colligitur  mcufe  Iulii  &  Augufti 

paulo  plenior ,  praefertim  fi  asger  non  cogatur  de-  ex  uvis  aftivis  bene  maturis  ■,  in  frigidiori  regione 

cumbere,  fed  propter  vitse  inftitutum  mediocriter  ex  uvis  maturis  montanis  cxprimitur  muftum  ,  cui 

le  exercere  queat  vel  debeat.  Igitur  in  prandio  tertia  pars  aquje  fluminis ,  anonuullis  chalybeata 

ex  carnibus  comedat  caftrati  ,  vituli  aut  capras  permifcetur ,  imponitur  in  cadis  donec  bullicnt 

Iadtantis ,  bovis ,  &  maxime  ejus  ventrem.  Novi  per  menfem  ,  deinde  obturatur  orificium ,  ne  quid 

quofdam,  inquit  Trallianus ,  qui  cura  fluxione  co-  exfpiret,  &  fic  fervatur  ad  annum.  Alii  vinum 

piofiffima  &  valde  acri  Iaboraret ,  tunc  maxime  graminis  extollunt:  poteft  graminis  radicisdebi- 

carnibus  bubulis  adjutos  fuifle.  Dicebant  enim  taquantitas  aquce  incoqui,  qux  cumvino  lolet 

non  amplius  fe  continue  aut  vehementer  pedibus  ante  ebullitioncm  pcrmilceri.  Cur  Trallianus  ab- 

dolere ,  quemadraodum  cum  vidtu  tenui  uteren-  iinthites  vinum  his  prajfcripferit  equidcm  non  al- 

tUr :  elfe  autem  pedes  bubulos  aut  ventres  magis  fequor ,  cum  calfaciat  magis ,  &  caput  gravet ,  & 

quam  decoclum.  Porro  erat  hic  setate  florida ,  Sc  induccre  fomnum  videatur,  ii  cum  cibo  lumatur. 

calidior  temperaraento.  Alibi  tamcn  Hippocra-  Fortaffis  eo  fluxiones  fiiti  autumat ,  quod  biliola 

tes  jecur  bubula  carne  incalefcere  fcripfit.  Avc-  detrahat ,  qux  ftomacho  &  alvo  mhailerunt ,  uri- 

cennse  laudantur  phafiani ,  attagenes ,  perdices,  nam  cieat  ,  crapulam  in  potu  pra.fumptum  ar- 

eallinaj  cohortales  non  pinsues  admodum ,  mcru-  ccat,ut  de  abfinthio  fcripfit  Diofcorides.  Porro  oil 

"  L  2  pejua 


r.t  - 

(U  /70X14. 


84  Adriani  Spigelii  de  Arthritide. 

pejusinhocmorboquambibereinter  prandium,  perfluis,  fomno  deniquepoft  prandium.  Robo- 

&  coenam  jejnno  ftomacho ,  &  praccipue  fi  vinum  rant  articulos ,  praefertim  pedum ,  caligac  integrae 

lit,quod  aegcrbibit.  Hocenimvehementer mo-  ftnctaeex  panno  infecto  cocco  baphica  feu  Kcr- 

vet  fluxiones  &  irritat  nervos  jecurque  &  fangui-  mes,  cum  quo  etiam  dormiat  fi  velit.. 
nera  calefacit.  Sic  &  ftatim  bibere  in  prandio  vel      Pro  pfeudoarthritidis  curatione  duabus  fatisfa-  Tt^mlM' 

coena  non  confert  valetudini ,  fed  octo  vel  decem  ciendum  eft  indicationibus ,  nempe  humectandi 

bolos  praefiimpfifle  decibo  meliuseft.  Poftccc-  artusexficcatos  ,&  regenerandi  naturalern  eorum 

nara  etiara  bibere  vetitura  volo ,  ac  multum  quo-  humiditatem.    Pro  his  confequendis  conducet 

que  bibere.  Arthritici  a  fanguine  hac  eadem  vi-  (omiflis  in  totum  purgationibus,&  praefertim  acri- 

«ns  ratione  funt  tractandi ,  ied  paulo  tenuiori  &  bus  &  vehementibus,  ob  nimiam  eorum  cxficcan- 

minus  nutriente;  dandaquc  omnia  quae  minus  fan-  di  vim ,  quae  articulis  ndcere  poffunt )  interius  vi- 

giiiuis  generant.  At  fi  pituita  arthritidem  caufct,  ctum  raedicamentofum  ,  exterius  balnea ,  fomen- 

conferthic  vidlusadhuc  tenuior,  &cibiacpotus  ta,  emplaftra,unguenta  adhibere.  Victuspraefcri- 

vmturatio  interdum  abitinentia.  Corporibus  enim  carnes  hu-  batur,  qualem  biliofae  arthritidi  praefcripfimus ; 

mf  midas  habentibus  famem  adhibere  convenit :  fa-  plcniorem  tamen  &  minus  refrigerantem  ficcan- 

mesenim,  inquit  Hippocrates ,  corpora  ficcat.  temque.  Sintomnia,  quae  menfis  apponuntur  bo- 

Quamobrem  ubi  doloribus  vel  fluxionibus  tor-  ni  fucci,facilis  concoctionis,  nec  multas  fuperflui- 

quentur,  femel  in  die  comedant ,  parum  bibentes  tates  in  corpore  gignentia,  qualia  funt,carnes  hoe- 

inprandio,  velfitantum  abftinere  a  cibo  neque-  di,vitulilactentis,cappones&pulligallinaceipin- 

ant ,  incidentia ,  attenuantia  ,  calefacientia  &  fic-  guiufculi ,  eorumque  pedes ;  carnes  fuillae  reccn- 

cantia  offerantur ,  &  quae  non  multum  alunt.  Ea-  tes  ftomachis  robuftis ,  elixacpotius  omnesquam 

dem  etiam  intermediis  temporibus  quando  a  do-  aflae;  ova  recentia  forbilia  tremula,  ptifana  ex  hor- 

foribus  vacat  aeger  pro  praefervatione  porrigenda  deo ,  fpelta  feu  zea ,  avena ,  farre ,  oryza  cum  jure 

paulo  pleniore  victu ;  quae  multum  nutriunt  bis  in  carnium  prsedictarum;  cafeus  recens,  lac  recenter 

die  offerantur  nequemulta.  Convenit  hisimpri-  mulctum  &  potum.  Potusfit  vinum  tenue ,  matu- 

mis  oryzae  luccus  in  aqua  coctae  cum  faccharo  &  rum  ,  fubdulce ,  &  oligophorum.  Balneura  aquar 

cinnamomo  afperfo ;  vel  ex  jure  carnis  porrigatur  dulcis  alteratum  radicibus  althese ,  &  malvae ,  ca- 

cum  petrofelino  alterato.  Carnes  commemoratae  pite  caftrati ,  pedibufque  ejus  &  vituli :  ingredia- 

lint potius aflae quam elixae ,  pifces  faxatiles firai-  tur aeger quotidie ad minusfemel.  Exeuntem,& 

liter ;  fed  elixari  quandoque  poterunt  cum  petro-  fi  fit  ambulandi  impotens ,  ducere  tamen  oportet, 

felino  ,  anetho,  fceniculo ,  hyflbpo  ,  fatureja,  ma-  ut  exerceantur  leniter  articuli ,  &  fic  ad  ipfos  hu- 

jorana ,  ferpillo ,  pulegio.  Vvae  paflae  &  cappares  miditas  attrahatur ;  cavere  tunc  oportet ,  ne  aer 

in  accto  mulfo  conceduntur.  A  pomis ,  pyris,  pru-  vel  calidior  fit,  in  quo  aeger  verfatur,  vel  frigidior, 

nis,perficis,  caeterifque  eiufmodi  fructus  abfti-  fedtepidus.  Calorenira  eofdemex  poroslaxan- 

neat.  Aetius  etiam juglanaes  &  piftachia  concef-  do,  ipfumque  illum  qui  affluit  humorem  attenuan- 

fit.  Vinum  aliquandobibat  teuue,  fulvum ,  matu-  do  difcutit  &  abfumit.  Frigus  vero  articulos  con- 

rum  atque  vetus ,  fed  parce  attingat.  De  caetero  ftringendo  in  ipfos  humorem  ,  quem  poftulamus, 

potus  fitaqua  codtacum  anifo,  fceniculo,  uvis  illabi  non  finit,  &  tendines  mufculorum  rigidos  fa- 

paffis,  radice  acori ,  cinnamomo ;  vel  cerevifia  te-  cit,  qui  ad  articulos  confluunt:  undeadmotum 

nuis,  inqua  baccae  lauri  vel  juniperi,  vel  radix  fit  aeger  ineptior.  Haec  etiam  ut  prsscaveantur 

lappae  vel  uvae  paflae ,  dum  adhuc  recens  eflet,  una  confulimus,  ut  aeger  a  balneo oleis  actu  calidis  cir- 

bullierint.Extollitur  hicmuItumaquamulfa.Nam  caarticulos  inungatur  ,  quale  eft  amygdalarum 

Mefues  affectus  frigidos  cerebri ,  nervorum  &  ar-  dulcium  ,  chamaemelinura ,  maftichinum,  narcifE- 

ticulorum  juvare  ait,  loco  vini  potum  tuflim  hu-  num ,  olivarum  dulce,  &  lumbricorum :  a  caeteris 

midam,  puris  &  pituitae  craflae  expectorationem  refolventibus  abftineatur.  Adhiberi  etiam  articu- 

promovere ,  lavare ,  tergere  ,  purgare  vifcera,  at-  lis  poterit  emplaftrum  ex  eifdem  oleis  confectura 

que  inteftina  &  meatus  urinarios,  colicis  prodefle,  cum  medulla  cervina ,  vitulina ,  exungia  fuilla  re- 

ac  calculum  in  viis urinae  prohibere  ne  hereat  aut  centi  &  butyro  quam  recentiflimo ,  additis  muci- 

generetur.  Quamobrem  &  Plinius ,  mulfum dari  laginibus lini ,  althaeae  &  fcenigraeci  &  cera  flava, 

folere  veteribus  articulari  morbo  laborantibus ,  noviffima:  praefertim  fi  convelli  patientes  fe  circa 

memoriseprodidit.  Venere  in  omni  arthritide  abf-  laborantes  articulos  perceperint.  Tunc  mulfam 

tinendum  eft ,  at  in  calida  quam  maxime  &  ftatim  praebere  fatis  eft,  &  vino  interdicere.  Vbicumque 

a  cibo ;  hanc  ante  cibum  moderata  corporis  exer-  a  balneo  abftinuerint  (inquit  Petrus  Salius)fbmen- 

citatio  juvat ,  fatigatio  fummopere  laedit ,  quod  ta  ex  eifdem  rebus ,  nempe  ex  quibus  fit  balneum, 

a  laflitudinibus  corpus  &  articuli  imprimis  inca-  parata  in  ufum  habeant :  in  quorum  adminiftratio- 

lefcant.  Vehementiora  exercitia  &  corporis  mo-  ne  hoc  animadvertant  adftantes ,  ut  antequam  ca- 

tus  cum  levi  laflitudine  iis ,  qui  frigidis  fluxionibus  ro  detumefcat ,  vel  hominem  ebalneo  educant, 

tentantur,  jure  concedantur.  Caveat  fibi  etiam  vel  foraenta  removeant;alias  in  his  adminiftrandis, 

aeger  a  forti  frictione ,  caligis  &  calceis  anguftis,  fuccedente  humoris  attracti  refolutione,  reftaura* 

ligaturis  fortibus,  aequitatione  forti  &  vigiUisfu-  tio  deperditas  humiditatis  non  effet  fperandat 


F  l  N  I  S. 


ADRIANI  SPIGELII 
1  BRVXELLENSIS 

D  E 

LVMBRICO  LATOs 

L    I    B    E  R, 


INDEX  CAPITVM 

D  E 

LVMBRICO  LATO. 


Cap.  i,      GjujdVemis,  87 

1 1 ,     6}uid  LttmbricMi  E'A/*ir« ,  fyjiov ,  8  7 

iii.    6}ujd  Lumbricus  rotundusy  latus fiu planus,  ^ay^Aoe,  viXct-n,  88 

1  v.     Propria  Lati  Lumbrici  nomina ,  88 

v.       Figura  &  Dcfcriptio  Lumbrici  Lati ,  89 

v  1 .     6}ujd  Vermis  Cucurbitinus  Arabum}  Tmia  degener  Aucloris ,  92. 

vii.  An  Lumbricws  Latus fit  Animal ,  9 3 

viii.  Deejus  generatione  &  materia  ,  94 
IX.     Pituita  quomodo  tranfeat  in  lumbricum  latum,  &  qumam  Jfujus  prima 

forma,  9J 

x.       Plures  uno  non  nafci :  nec  bis  in  homine  nafci  notatum ,  97 

x  1 .     Locus  generationisy  utrum  cra jjum  jit>  an  tenue  inteftinum ,  97 

xii.  6}tui  Atate  generetur  in  hitmano  ^ventre ,  9  8 

xiii.  Anpariat,  99 

xiv.  6\ucimdiu  ufpat ,  99 

xv.  Signa  cjus  Diagnoftica ,  100 
xv  1 .  Prognoftica  ejus  figna ,  103 
xvii.  Qufnamfitejwcurandiratio ,  104 


«7 


ADRIANI  SPIGELII 

BRVXELLENSIS 

D  E 

LVMBRICO  LATO, 


L    I    B    E  R, 


£■«'  •,rrmU. 


C     A     P.  I. 

P2fMtr. 

Voniam  ad  hujus  animalis 
~  pIeniorem,quamha&enus 
aMedicis,  atque  Philofo- 
phis  tradita  eft  ,  notitiam 
&  varia  ejus  fynonyma  m- 
telligenda  plurimum  pro- 
derit  ,  prius  cognofcere, 
quid  Vermis,  Lumhricui ,  t  A- 
f*y%i  frcA***  antiquis  figni- 
ficent ,  ftatui  hujus  libri  mitio ,  loco  procemu ,  ha- 
rum  vocum  lignincationes  diverfas  tradendo ,  la- 
tius  quam  Medico  fortalEs  convenire  multis  vide- 
bitur,  exfpatiari.  Parvorum  igitur  arumalium  fan- 
guine  carentium  ,  quse  htz^x  Grascis ,  Latinis  In- 
fclj.  dicuntur  ,  genera  plures  continent  fpecies 
quam  enumerari  pofijnt  propnis  nominibus.  Ideo- 
que  obfcuro  aut  nullo  nomine  defignantur  aliqua, 
quse  a  Grammaticis  non  fine  ratione  jxd,Ar.Kig ,  & 
<rx.x>.r-/..x ,  ideft,  Vermts ,  &  Vermiculi  vocantur. 
vermu  t"tm-  Etenim  omnem  vermem  infeclum  eiTe,atque  om- 
ne  fere  infedlum  vermem ,  patet  ex  eo ,  quod  vix 
ulluminfeChjm  eft ,  quod  non  vermis  aut  lit ,  aut 
certefuerit.  Nam  appello  proprie  vermeminfe- 
c~tum  oblongum,  Sc  pedibus  carens,  quod  aut  fpe- 
cies  eft  perfecti  animalis  ac  deftinati  ut  ex  eo  nil 
aliud  generetur,  ut  Iumbricus,  hirudo  •  aut  princi- 
pium  eft  infec-ft  pedati ,  five  fponte  more  planta- 
rum  provenientis ,  ut  culicis ;  feu  per  fexum  gene- 
rati ,  ut  apis  5  five  utroque  modo  ,  ut  roufca?.  Ari- 
ftoteles  Hift.  de  animalib.  hb.\,cap.  xi x,  omnia  in- 
fec~tu,  aut  ex  animalibus,aut  fponte  provenire  fcri- 
y«?*wwM4  bit-  Quasex  animaHbus  procreantur,  omnia  a 
Jf™*mf»«-  Verme  onri  manifeftum  eft.  Namfwwj  tnfecla, 
ait  Philofophus ,  qux pariunt  a  coittt ,  zermemfaciunt, 
excepto  quodam  geture paptkonum  ,  quod pant  quiddam 
femim  cnict fimtlc,intus  humorem  continens.  Sed  etiam 
ex  hoc  femine  nafci  videtur  eruca  ,  qus  nil  aliud 
eft  ,  quam  vermis ,  eodem  tefte.  Qui  bombycum 
erucas.filum  fericum  nentes  aluerunt.experti  funt, 
ex  femine,quod  papiliones  pepererunt,eas  quoque 
prodire ,  deinde  in  chryfalida  mutari ,  atque  ex 
hac  fieri  papilionem.  Iam  &  eorum  ,  qus  fponte 
proveniunt,  ortus  primordia ,  modo  fint  fenfibus 
noftris  manifefta  (nam  in  minutiflimis  animalibus 
propter  corporis  exiguitatem  interdum  Iatent'  fi 
diligenter  examinavenmus,  rariffime  fane,  quse  ex 
verme  produ&a  non  fuerint ,  reperiemus.  Rec~te 
igitur  Veteres  Grsci  obfcura  infectorum  nomina, 
quibus  proprias  quafdam  fpecies  fignificabant, 
vermem  dixerunt ,  &  expofuerunt ,  nomine  fcili- 
cet  omnia  infe&a  complectente. 


'■trr.l  :::. 


C    A    P.  II. 

Puid  Lumhkiu,  i>uty£,  e>?e/fir. 

SEquitur  Lumbncus  ,  cujus  appellatio  Iatius 
apudLarinos,  quam  apud  Gra:cos  patere  vi- 
detur.  Ulienim  per  lumbricos  intelliguntnon  tan- 
tum  vermes ,  qui  in  animalium  ventre  generantur, 
fed  etiamquiexterra  ipfaonuntur :  nam  terre- 
nos  vermes,  quos  Grasci  tfi^  xfc  ,  id  eft  ,  wte. 
/tina  ^rr^Iumbncos  terreftres  five  terrenos  nomi- 
nant :  Hi  vero  per  Ufuyja  fquod  Latini  veteres, 
propno  magis  nomine  carentes ,  pailim  Iumbri- 
cum,  paulo  latius  quam  deberent,  mterprerantur) 
vermes  tantum  m  animalium  inteftinis ,  feu  ventre 
nafcentes  defignarunt.  Sic  AriftotelesM.  v  Hi- 
ftonarum  tria  genera  tA^/,?*»  enumerans ,  loqui- 
turde  lumbricisin  excrementis  animalium,  ad- 
hucintra  eorum  corpus  contentis ,  enatis.  Ethb. 
viii  Hiftor.  quandoinquit,  t*fu*}ufub  caxt  ba//e. 
ro  ,  aiquc  ttllom  wtafa ;  locutus  eft  de  ventris  lum- 
brico.  Et  lib.  ixHift.  CanesM,  trmct  herbam  comcde- 
re,  erar  i A^<;  hZr.,,  id  eft  ,cum  iumbricu  tntejitnorum  la- 
borant.  Sed  &  ante  Ariftotelem  Hippocrates  nun- 
quam  per  t\^ja.  aliud  intellexit.  Rede  igirur 
utrofque  fecutus  Galenus,  lib.  1  de  Locis  male  af- 
fec~t.  ubi  recenfet  nonnullos  morbos ,  ex  quorum 
cognitione  devenimus  ad  certam  noritiam  loci  at- 
fedi ,  fcripfit  tAfuflmt  io  fohs  inteftinis  nafci.  Er- 
go  eorum  ,  qui  vira  Grasci  hujus  vocabuli  non  fa- 
tis  funt  aflecuti ,  vana  mihi  videtur  difceptatio, 
qua  contra  hunc  Galeni  locum  probare  conan- 
tur  ,  lumbricos  in  aliis  corporis  partibus ,  prster- 
quam  in  inteftinis  nafci.  Porro  cumtria  recen- 
feantur  lumbricorum ,  feu  genera ,  teres 

nempe ,  latum,  &:  quod  afcaris  appellatur ;  notan- 
dum  eft  ftrictim  apud  Latinos  Lumbricum,  &  gA- 
fui}a.  fimpliciter  apud  Gra:cos ,  capi  quoque  pro 
uno  ex  prsdidis  generibus,  fcil.  pro  tereri,  feu  ro- 
tundo ,  quod  huic  ,  ut  cacteris  generibus ,  nullum 
nomen  proprium  donatum  tuent ,  trequentiufque 
csteris  inanimalium,  hominisprscipue  ,  ventre 
confpiciatur.  Namlatus  lumbncushabetfua  no- 
mina  ,  qux  paulo  infra  recenfebuntur ;  &:  tertium 
genus  dicitur  afcaris.  Ita  Hippocrates  Isb.  1  Epi- 
dem.  non  aliam  Iumbrici  in  ventre  geniti  fpeciem 
intellexit,  quam  teretem,  five  rotundum,  dum  in- 
quit  ,  cuidam^m  Kz.Xirg  vyty  -rtejtyu.  ax. 

ftuV  iKfj.lyy*v ,  id  eft  ,  irritata  aho ,  /t.juida  ,  turbtcU 
cum  iumhricis  cxrjifjc fic  &:  alibi  :  fedinhbrode 
Crifibus  recenfens  bonx  Cnfeos  figna  ait ,  ccm- 
modum  tffe  i^uajzcg  feu  /umbrtces  exire,  morbo  ad judi. 
caiioncm  tcndente.  Quod  &  Ub.  1 1  Prognoft.  &  m 
Coacis  prsnotionibus  de  lurabricisrotundis  fcri- 
bit.  Et  clarus  agricola  Coiiftan^  aus  Cxfar,  agens 

de  nafturtu 


t:\'.:. 


£■:  •  j-u* 


TrtA  IW-i- 

Lumhna  ztx 
M&fuutir. 


}■'■  


;.*  —.'■-' i*. 


: 


38  Adriani  Spigelil 

4e  nafturtii  femine  &  j  ^uorpS  j  oifa  jnw^iw  eA-  Nam  in  genuinis  libris  Hippocratis  nulla  Iati  ver-  vmnm  u. 

pVfrg  &  ™mov  tgcLyt ,  ld  eft ,  cttm  mentha ,  &  vino  mis  unquam  fadta  eft  mentio;  cum  ca,  quac  funt  in  Z  * 

potttm  lumbricos  ejrttnus  pelltt  i  diftind»  per  Ium-  libro  de  morbis ,  ctfi  le&ione  maxime  digna,  neu-  *+ 

bricos,  teretesintelligcns,  tanquam  nomine  pro-  tiquam  vero  Hippocrati  attribuenda  videantur. 

prio  deftitutos:  pcr  taenias,  latos.  Similiter  &w  Putaverit  fortaflis  aliquis ,  Celfum  per  genus  lum- 

U    M*v  apud  Hippocratem  ,  &  Diofcoridem  pro  bricorum  teres ,  non  modo  commune  id  genus 

ventris  lumbrico  fumitur.  Nonnulli  m%e/a,in-  pueris  frequentiffimum  intellexifTe  ,  fed  etiam 

teraneorumauimalia,& ventrisanimalia  interpre-  afcaridaj  utrumque  cnim  tereseft,  videnturque 

tari  maluerunt ;  five  quod  fic  ctiam  lumbricos  vo-  magnitudine  inter  fe  differrc,fi  figuram corum  lpc- 

cent ,  fivc  quod  una  cum  his  quaecunque  alia  ani-  ctemus.  Nam  illi  majorcs,  qui  fa?pe  vifuntur  ,  ter- 

malia ,  in  inteftinis  generentur ,  puta  lacertas,  fca-  renis  vermibus  funt  prorfus  iirailcs ;  hi  vero  tincis, 

rabseos ,  &  caetera  his  firailia  (hxc  enim  in  ventre  in  lana  pulverulcnta  ,  aut  fenco  humido ,  quando 

hominis  aliquando  nafci,  teftantur  autores  non  nondum  ex  feftucis  aut  filamcntis  doraum  iibipa- 

ignobiles)  quae  forma  corporis ,  ac  fpecie,  a  tribus  rarunt,  recenter  genitis.  Idcirco  ab  horum  fimili- 

lumbricorum  generibus  jam  di&is  variare  cer-  tudine  Itali  Veterinarii  tarraas  vocant  vcrmes  te-  T«rm*it<b. 

nuntur,  ac  nomine  proprio  carere.  Sic  Arift.  lib.  v  nues  five  afcaridas,  quse  in  re&o  equorum  intefti-  rum' 

Hiftor.  videtur  m         animalcula  appellafle,qui-  no  gignuntur.   Abfyrtus  antiquus  Hippiater ,  ti-  Abfyni^. 

busnonerantinditaproprianominajautquazfigu-  p  Jcy<*£  ,  id  eft,  tineas  appellat.  Non  ideo  mirum  *ilni'" 

ra  ,  fpecie  atque  natura  eflTent  infolcntia  &  inau-  etiam  lumbricos  teretes  ventris  tincas  a  Plinio  & 

dita.  Ait  enim  quodinCypri  aerariis  fornacibus  poftcrioribus  appel!atos,quanquam  in  quibufdam 

gignantur  ^<ta  rumt).  rw  piyzKcov  piftZv  fw-  locis  apud  eundem  Plinium  pro  tinea  ,  lumbricura 

kqcv  *  pel}om  xssn-fitpcn,  id  eft ,  interprete  Gaza,  latum  intelligentem  ,  proculdubio  legendum  fit 

befiioU  pennat.e  pau/o  mufeis  grandtbus  majores.  Sic  &  taenia,  utex  fequentibus  patebit,  Porrocumob 

iElianus  araneam  %e/ov  appcllavit.  Quidam  etiam  figurae  varietatcm  fpecies  Iumbricorum  conftitu- 

s*v»  vertm-  •»»  ««  inter  Wa  enumerat.  Et  Suidas  exquo-  antur,  diligenti  confideratione  indiget,  quid  ^cy- 

dam  fcriptore  de  Phcretima  rcgina  dicit ,  eam  yokov  &  tsKa-w  proprie  appelleraus ,  ut  mdc  non- 

obiiiTe  ^g/oi?  ,  quae  Lucretius  lib.  v ,  fazva  nullorum  interpretum  manifeftiffimi  errorcselu- 

verminadixitin  cadaveribus  orta  ;  alii  pcdiculos;  cefcant,  quibusdu&a  maxima  pars  litcratorum, 

cur-vmtrii  nonnulli  ventris  faeva  animantia.  *  Casterum  frg/a  pro  plano  lumbrico  cucurbitinum  furapferunt, 

luZbMc2tur  veteres  Medici  lumbricos  ventris  appellare  vo-  longitudine  aliquando  lato  parcm  ,  nequaquam 

ur.  |uemntjqUOCjintercjum]1j)juminventre  diutius  Iatitudine&planitic.  Profedro  per  spoyyvKov ,  nil  ^^,, 

commorantur,  autmaximi  cvadant,  autferinos  aliud  puto  intclligi  debcrc,  c\uam  tcres ,  hoc  eft  imd- 

induant  mores ,  ac  malignam  &  venenatam  qua-  longum  &  in  latitudine  rotundum  ,  veluti  virga :  id 

litatem,  quanon  cedunt  venenatis  beftiis,  quas  enim  ad  unguein  fignificat.  Q^  :unquam  Gaza  &  Utmiof* 

veteres  quoque  %£/a,  nuncuparuut.  Nam  &  ab-  reliqui  rotundttm  vertunt,  Grammaticos  &  Rheto-  JJjjJ  Gazx 

domen  perforafle  aliquando  lcgimus,  &  intera-  res  fccuti,  quidiverfa  pro  iifdem  faepe  fumunt. 

nea  exedifle  non  ferael  obfervavimus,  taliaque  Per  tfhasnj  vero  ,  planum  ,  ideft,  cujus  fuperficies  ^riquid. 

lymptomata  excitafle,  quce  Mcdicorum  animos  perlineam  re£tam  defcribitur.  Quamobremmi- 

m  fufpicionem  traherent  veneni  dati.  Quid  igitur  rum  fortallis  curiofioribus  videbitur ,  Celfum  elc- 

fit  vermis,  lumbricus ,  tKpiy^  vel  ikfuvf,  %{/ot,  fa-  gantiflimum  Latinorum  Mcdicorum ,  73  'zsKa.iv  , 

tisvidemur,  quantum  ad  pracfens  inftitutum  pcr-  latum  interpretatum  fuiiTe.  Nam  ctfi  tK/uivg  -zjKo,- 
tinet,  explicalTe.  triplo  aliquando ,  imo  fextuplo  latior  videa- 

.  „    ...... .  «.   n  tur  tercti,  ita  utob  hoc  lati  verrais  aenomen  me- 

*  Qi:oniam  HerodotusM-.  ivPheretimam ,  Cyrenes  repinam  rradit,     ■      r\  •    jr  r  rL    -  i 

corrofam  fuiffe  *W  VJa£»,  :  Et  Plutarchus  in  Artaxerxe  dicit:  TltO  ilbl  adlCllCat  ;  taillCn  tanta  eit  CJUS  Iongitudo, 

fr&,w«*r,I£,&  ci. S«fe^Aoa^ :docti  ut  proportione  fumpta  loncitudinis ,  &latitudi- 

vin  exiftimant,  <<-/<«,&  c-xaXw  efle  lynonyma.  Certe  apud  Home-      ,  r     r  I  e         r  i  ' 

djxai.  rum  <lC*uj  funttantum  vermes,  qui  peculiariter  in  cadaveribus ,  vulne-  niS,  tereS  lumbridlS  multO  adhuc  fit  latior  &  crai- 

ribus,  aut  ulceribus  nafci  folent ;  ita  didi  zw<*  w        ,  quod  ficnifi-  /:  „  „      rjiirv.  _„  *  jiLj.,     »  0  "   •  i  . 

cat  volvo.  Etin  hac  eadem  llgnificatione  plTto  fnmpfuTe  Herodotum  ll0r«     Fl,CeS  '  ^UOS  Anftoteles  vkjetg  nommat,  ffiP1*»' 

quoque  &  Plutarchum  ,  ac  inde  non  fatis  tutam  eorum  verfionem ,  qui  PliniuS  &  alii  plailOS  funt  interpretati  ,  etiamfi  llia-        '  9  ' 
^Jxccf  interaneorum  vermes ,  &  ventris  animalia ,  ncmpe  lumbricos  in-  ,       ,    ■  r  i  ^  p°i"*>. 

terptetari  aufi  funt.  gna  ex  parte  tam  tere  iati  iint ,  quamlongi.  Ger- 

^   A    p      j  j  j  mani  plerifque  oceani  accolae ,  prifcum  Graeco- 

rum  nomen  adhuc  fervare  videntur ,  dum  pafle- 

Gjvjd  Lumbrkus  rotimdus ,  latus feu planus,  i"es  marinos ,  &  alios  pifces  his  fimiles  planos ,  pla- 

noyylKov,  -ssKalv.  tei^as  vocant-  Redius  igitur  licebit  tske^eieu  eA-  thuiffk 

pivju  planum  lumbricum  mterpretari,  in  defignan-  mmarum' 

NVnc  quid  x^g/ce/  &  ntma.  fitapud  Graecos,  da  lumbricorum  fpecie:  quamvis  fimpliciter  ea- 

eflet  indicandum  ,  tanquam  ad  inftitutum  li-  dem  vox  pro  lato  quandoque  fumatur.  Vt  cum 

bii  proprie  fpectans ,  nifi  priiis  meminiife  oporte-  'ssKa^xoui  ocTov ,  latam  viam  dicimus  j  Latinis,  pla- 

ret,  Lumbricorum  ventrisab  Ariftotele  tria  ge-  team. 
nerarecenferi ,  ^poyyjKaiv ,  'zsKajetav,  &  do~y.a,£/$wv, 
id  eft,  fecundum  Theodorum  Gazam,  latum,  teres, 


C   A   P.  IV. 


&  tjuod afcaridttm  appettatum  eft.  Sic  &  a  caeteris  po-  Propria  Lati  Lumhrid  nomina :  ntivla. ,  a^a.  . 

fterioribus  Medicis  Groecis.  A  Latinis,  ut  Celfo,  1<znia  Fafcia 

tantumduo,teresfcilicet,  &  latum.  Similiter&  '  ^ 

ab  Hippocrate  duo  tantum  putantur  recenferi ,  T  Am  ad  propria  lati  lumbrici  nomina  acceda- 

teres  fcilicct ,  &  afcaridum.  Ita  ,  queraadraodum  1  mus  ,  quse  praecipue  a figura  animalis  ipfi  impo- 

hic  latum ,  fic  Celfus  afcarida  prseteriifle  videtur.  fita  funt.  Etenim  quod  fafciis  fit  fimilis ,  7uma,v 

Gxxci, 


I 

f 

: 
: 
i 


t 

L! 

C 

n 


de  Lumhrico  Lato.  89 

Grxci,  &  Latioi  Umum  appeliare  voluerunr.  Nam  cubitos,  ut  funt  inteftina,  &  fecundum  eorum  lon- 

Platoin  Sympofioait:  mr$  wzv  i.Oas-pa>i  ig/u  gitudinera  cumfuis  tranfverlis  phas  detTadtum. 

n  A/va  mtriat  X-yan ,  id  eft  ,  omnem  autemangufhtm  Eteoim  ex  vetenbus  Hippocrates ,  feu  auctor  Ub. 

telamtexttiemex  itnoveiiana ,  fafctam  dtcunt ,  feu  tx>-  iv  de  morbis  ,  admirabilem  longitudincm  huic 

ntam.  Invenio  in  Onomaltico  Erotiani  in  Hippo-  animali  adfcripfit ,  dum  ait,  partem  abhoc  verme 

cratem  ,  lumbricos  latos  praxipue  nomioarixj;-  abrumpi ,  altquando  duorum  ,tnum  ,aut  piurtum  cu\tto~ 

>  dum  ioquit ;  -^ej-on          teysvtaf  aj  taXa^ou  rum,  qujtper ohmm rcdektur.  Galenus,  feu  autor  cjus  ?<'•>  i»tnJm. 

t^ivjtg ,  ideit,  Cxnxproprie  dkuntur latt  lnmbrict.  libri ,  quiinter  Galeni  Iibros  hodie  circumfertur,  ii£mGd*' 

Anutius  Fcefius  valde  arbitrarium  putat ,  an  apud  &  IntrcduCtio  fcu  Mcdicus  inicribitur ,  (alns  He- 

Hippocrarem  Erotianus  Iegerit  kvsio.  pro  KitUq.  rodoti  elTe  exiltimatur )  nonnullos  horum  ver- 

Apud  Suidam  ,  &c  Helychium  lcguntur  tqfuo,  &  mium  tam  longos  cfle  dicit ,  ut  in  totum  exporri- 

Kdoixi  (qus  vox  ufitatiffima  eftin  Novo  Tcfta-  gantur  inteftinum.  Idem  Alexandcr  Tralhanus 

mento)  5c  tutfucu, ,  a  tteifa ,  quod  fignifkat  tundo  ,  confirmavit  in  Epiitola  dc  lumbricis.  Scnbit  enira 

protalciis ,  loris ,  ac  tainiis.  Suidas  khsIo*  ,  ni&  ad  tantam  magnitudinem  eos  pervcnire  ,  utuni- 

Xf^pns  i£  c^ziAxv  TTxsiaysg  ^fsau^,  f,  Ha-ftSn  txg  k?.1,u4  ,  verfo  inteftino  coextendantur  :  quin  ctiara  con- 

id  eft  ,fpecum  ctnguit  ex juncisfaclt  ,fimtlem  loro .  quo  ftare  ,  quandoque  excretos  iuifle  ,  qui  fexdecim 

leclt  vtnctebantur,  exponit.  *  Qui  medicorum  Ara-  pedum  Iongitudmem  prope  azquarent.  Idem  au- 

bum  fcripta  in  Latinam  linguam  tranftulerunt ,  tor  referens  hiftoriam  muhens ,  quae  ab  aflumpto 

pro  latis  vcrmibus  cucurbitinos  pofuerunt ,  ficque  purgativo,  ex  Hiera  facto  lumbricum  ejccit ,  qui 

vocarunteos,  quod  dicantur  aegriiis  laborantes,  putabatur  duodecim  cubitos  &:  plures  m  longitu- 

vtrmesat-    veluti  cucurbita:  femina  per  infcriorem  vcntrem  dine  habere,  larum  vermera  proculdubio  mtel- 

amkttmquL  una  cum  excrementis  redderc  :  vel  quod  tamiam  lexit.  Pliniusait ,  txniarain  homine  nafci  triginta 

conftare  exittimarint  ex  multis  vermibus  femen  pcdeslongam,  &:  amplius.  Ex  recentionbus  Ron- 

cucurbitx  refcrentibus.  Germanis  dicitur  pro-  deletius ,  eumtantumduorumcubitorura,quem 

prie  $$affcr-&ltt  /  id  eft  ,  vttulus  aquaticus  folet  uxor  militis  cujufdam  in  caftrii  Perpinianis  excre- 

enim  mmulta  humiditate  dcgere)cum  lumbri-  verat,  animadvcrtilTe  fe  teftatur.  Nemo,quanrum 


cum  rotundum  proprio  nomine  vocent  ^pof U  equidem  ex  fcriptis  clarorum  virorum&  multo- 
^rjOjm.  rum       digncrum  relatione  potui  meminifle.hoc 

,T  „,  ,r  .       -  -    1  -  ■  .  .  breviorem  unquam  notavit,  quiexhominis  ven- 

*  In  GlofTano  veten  Jnmbnois  eipon'.tnrx;,-»3-,  fortc        ,ouod  i  rr      v  t  ,  " 

Griinmaticiseft,  fafe  ™«>.3-,  id  eft,  loram  vanum.  tre  prodniiet.  Nam  qui  ulnam  tantum  Iorjgum  fe 

vidiile  fcnbuot,  latitudioe  paulo  majori  quam  fe- 
miuDguis ,  iotcgrum  dod  videruot ,  fed  taotura 

Fmira  &  Defcriptio  Ltimbrici  Lati.  eJus  t~ruftum-  Quanquaru  venfimile  eft ,  in  ad- 

modum  tenello  ,  nec  diu  nato ,  breviori  eura  cor- 


C    A    P.  V. 


mjsomi-  QEdfiguramhujusanimahsnobisfatisperfpicue  poreprsditumefle^autubiinanimalibushomine  *im+' 
v3  indicarunt  veteres  ipfo  folo  Domioe  tsemse ,  miDonbus,ut  caoibus,oritur:quemadmodumlon-  :*  ££ma 


itrmut  b*~ 
c<r.:. 


indicarunt  veteres  ipfo  folo  nomine  tami£,  minonbus,ut  canibus,oritur:quemadmodum  lon- 

quodei  commcdiffime  lmpofuerunt.    Siquidcm  giorem,  ubiin  equis,  bobus,  &  aliis  id  generis  ma- 

albas  lineasfafcias ,  quibus  mtantes  communiter  jonbus  quadrupedibus ,  qus  hac  eadem  moleftia 

involvuntur  inltalia ,  &aliisplenfqueEuropa:re-  farpe  tentantur.  Amatus  Lufitanus  integrum  vi- 

gionibus,  plunmis  lineis  per  tranfverfum  asquali  ditquatuor  cubitorura  loagitudioe.  FcelixPlate- 

iotervallo  iofigoitis,  ex  filo  gofiypii  vel  lini  craf-  rus ,  quadragiota  pedum.  Thaddarus  Dudus  io 

fioris  intexto  ccnftantibus  ob  mollitiera  &  firmio-  cujufdam  uxore  juveoe,  quas  io  agro  Tigurioo  ha- 

rem  delieaticoem ,  tamexacte  rerert,  utexifti-  bitabat,  unampartemejectamquinqueulnarum, 

mem  veteres  nomen  magis  propriura  huic  impo-  &  alteram,  qua:  viginti  fuperabat ,  in  neutra  caput 

nerenon  potuifle.  Hippocrates ,  ut  in  hujus  ver-  &  caudara  adruifie  :  quod  adhuc  magnoeftar- 

mis  defcriptione  pergamus,  lib.  iv  de  Morbis,eum  gumento  relictam  hujus  vermis  portioocm  alicu- 

eiTe  ait ,  veluti  cfl^j*  Zfrp*  Mvksv  ,  id  eft,  album  ra-  jus  ootabilis  loDgitudiDis ,  qux  taodem  in  dyfen- 

*mum    mentum  intefltr.orum  ,  oempe  alba  ab  mteftioo  abra-  tenam  6c  hydropem  coojecit  muiierem ,  &  paula- 

^J*d  fatuoica  ■,  quibus  verbisformam  &  coloremfatis  tim  ad  ioteritum  deduxit.  Porro  ratione  tautse 

aperte  defignavit.  Noncnim  perinteftiui  ramen-  longitudinis  exigua  latitudinis  portio  abaucton- 

tum  intellexit  eam  mucofam  fubftantiam ,  quse  bus  traditur  more  tafciarum.  Semiunguem  exi- 

aliquoties  in  diarrhsea  biliofa  ab  inteftinis,  pro-  guum latuserat,quera fupra diximus AmatumLu- 

pter  acrimoniam  humorum  pra:terfluentium;abra-  iitanum  vidifle  quatuor  ulnarum  longitudine  ;  mi- 

ditur ;  t  aut  quam  coqui ,  qui  tarcimina  parant,  ra  nimi  vero  digiti ,  quein  Thaddajum.  Hxc  latim-  fzjj£tf£ 

abluendis  inteftinis  folent  diligenter  detergere;  dinis  proportio  diligeoter  a  Medicis  notanda  eft,  ^rii^f 

nequeetiam  alteram  ,  qua:infa:va  dyfentenaab  ut,  cum  acgri  fruftulatim  excernere  plerumque  ffi" 

interna  propria  inteftincrum  membrana  vi  hurao-  foleant  hoc  animal ,  conjicere  poflant ,  quam  lon-  " 

ris ,  aut  acrioris  medicamenti  avelli ,  &  per  alvum  gum  adhuc  in  corpore  fit  rclidum ,  &  quam  vah- 

excerm  confuevit.  Hsc  enim  ex  mulris  parvis  ra-  do  ad  cxpcllendum  opus  fit  medicamcnto.  Petrus 

mentis  eft  conflata ,  &  ,  ut  clare  loquar  ,  ramenta  Paulus  Pereda  iu  lcholiis  ad  Methodum  Michaclis 

funt,  non  ramentum;  fed  voluit  fignificare  unicum  Pafchafii  referr.fe  adeo  magnam  tafciam  v:difle,ut 

inteftini  ramentum  mterioris  tunicse  intcftini ,  id-  fere  ulna:  longitudinem  attingcret ;  adeo  cavam, 

que  tenue,  non  valde  latum ,  nedum  longumad  uttotam  manum  includerer.  Vbi  quid  per  cavum  g^T^ 

■      c  cr,,        ,  intellieat,  nonaflequor.  Nam  filatam  efle  velit 

tDecnJConflatHiDpocratemmennonemfeniletr.V!!  ,aph-j.sii,  &     '  » 

veinni^^xeavoclns:  qnandodicic.  Et cuibus  deieaiona  fil«c  ufque adeo ,  ut ,  laxnbus  utr:  q-je  nonnihii incur* 

permiferis .  &  non  moveris .  velun  ivr—  *  .ftngmeuta  vertcat,  ^   •    cijCL1lum    tantam  cavitatCm  tCCCrit ,  quaj 

ftunr.&lipaacaiiat.saucuiellmorbus^c»'-  y  Vf 

M  totam 


9° 


Adriani  Spiqelii. 


VemisUttut 
non  eft  mon. 
ftrum. 


Articuli  ver- 
mu. 


Pliniut  expli- 
catur. 


Caput  Ver. 
ma. 


Roftrum  acu- 
tum. 


lntegra  lum- 
hrici  lati  effi- 
giem  cum  ac- 
cttratiffima 
t]U6  defcriptio- 
ne  pnmus  nu- 
per  nobit  ex- 
htbuit  Vir 
■vere  Magnus 
(3>  nobts  ami- 
tiffimtti  D. 
Kicolaut  Tul- 
pitu ,  Amflel- 
redamenjis 
Keip.  Ex-Sca- 
bimu  Q>  Se- 
nator ,  Medi- 
cm  &  Ana- 
tomicut  nuUi 
jecundits ,  tn 
airreis  obfer- 
vatiombut 
lib.  i  / ,  cap. 
xli  r. 

Altmentum. 


Lumbrici  tt- 
retes  perfo- 
rant  mteftina 
Cr  umbtli- 
cum. 


Corput  lati 
lumbrtci  qua- 

U. 


totam  manum  comple&i  potuerit ;  profeclo  in- 
credibilis  fuerithoc  animal  longitudinis,  utpote 
quod  ratione  tantae  latitudinis ,  quse  palmam  ad 
minus  a:quavit ,  plufquam  ad  trecentos  pedes  fe 
extenderit,cum  hoc  animal  neutiquam  monftrum 
fit,  (etfirariuscaetcrislumbricis  in  nobis  genere- 
tur)  fed  fuis  omnibus  membris ,  &  debita  propor- 
tione ,  tam  longitudinis ,  quam  latitudinis  abiblu- 
tum  ,  &  numero  articulorum  ,  qui  funt  incifurae. 
Sed  quomodo  tam  longum  latumque  animalin 
inteftinis  fpacium  habere  poffit,  non  poteft  huma- 
na  intelle&ione  capi.  Vt  propterea  apud  Plinium, 
ubi  fcribit,intra  hominem  tsenias  tricenum  pedum 
aliquando,&  plurium  longitudine  nafci,procuIdu- 
bio  recentiores  multi  mendofe  legeriut  trecenum, 
hoc  eft  ,  tricentenum  pro  tricenum  ,  id  eft,  trigin- 
ta.  Carterum  qualefithuic  vermi  caput,  nonex- 
tat  apud  antiquorum  aliquem,  juniores  diverfa 
proferunt.  Nam  Amatus  Lufitauus  verrucofum 
vidit,  ex  quo  corpuslatum  procedebat.  Ronde- 
letius  oblongum,parvum,  oculis  deftirutum.  Ga- 
bulinus  videtur  id  roftrum  acutum  a  figura  nomi- 
nafle ,  quam  roftro  acus  pifcis  comparavit.  Fore- 
ftus  lib.  xxvi ,  cap.  xxxvi  ,  in  quodam  adolefcen- 
tulo  viditin  mucronem  ,  tanquam  fubulam  defiif- 
fe.  A  multis  vulgo  creditur,  caput  efle  exiguum, 
cum  paucis  quibufdam  pedibus,  more  araneorum. 
Ego  autem  ,  quanquam  nunquam  caputvidere 
potuerim,  non  levi  ratione  conjicio,  huic  efle  par- 
vum  in  acutum  definens ,  &  roftratum  ,  ut  aliis  eft 
Iumbricis;  quod  modo  exerere  folent,  modo  con- 
trahere  adlibitum  atque  recondere ,  velutilima- 
ces  cornua,  &  alia  multa  animalia  linguam,mufcas 
epibolcidem.  Etenim  eodem  cibo  alitur  augefcit- 
que  ,  quo  caeteri  lumbrici.  Nam  omnes  pra:para- 
tum  quoddam  alimentum  liquidum.veluti  chylum 
jam  confccTum,  (nam  aliquid  aliud  ,  quod  egeat 
vcloris,  vcllinguse,  vel  dentium  prseparatione, 
aut  ventriculi  concocTione )  fugendo  hac  parte 
capiunt ,  quod  proprio  verbo  Gra:ci  vocant  ckxv~ 
Xit&v.  Hanc  partem  (quam  feu  linguam,  feu  prin- 
cipium  ,  feu  caput  appellare  libet ,  parum  refert) 
nonnulla  infecta ,  qua:  pedibus  carent,  aculeatam 
habcnt,  uthirudo;  autadmodum  mucronatam, 
ut  folida  corpora  queant  perforare ,  veluti  lum- 
brici  terreni ,  &  iis  fimiles  in  ventre  nati,  qui  tere- 
tesdicuntur,  quos  aliquando  inteftina  perforafTe 
legimus ,  &  per  umbilicum  prodiilTe  ;  per  angufta 
venarum  mefaraicarum  orificia  perrupifle  in  ra- 
mos  vena:  porta:  mefentericos  ,  inde  in  venam 
porta:  tranfiiflfe ,  ibique  conftitifle,  &  tranfitum 
alimenti  impedivifle  ,  ipfi  vidimus.  *  At  ne  latius 
digrediantur  ,  noftrum  lumbricum  latum  mollio- 
rem  hanc  partem  anteriorem  obtinere  ex  eo  con- 
jicere  pofiumus ,  cjuod  moleftiflimaspundiones, 
quales  segri  a  lumbricis  rotundis  aliquaudo  in  ven- 
tre  patiuntur  ,  non  percipere  fe  dicant  ii ,  qui  lato 
laborant.  Igitur  ab  ejufmodi  capite  puto  ftatim 
corpusplani  vermisprodire  ,  prius  quidemlatius 

*  Nam  anno  millefimo  fexcentefimo  primo,  cnm  Patavii  pro  pnblica 
«natome  jecur  ,  quod  excarne  vocant ,  pracpararem  cujufdam  mulieris 
confiftentis  artatis  ,  quac  in  nofocomio  prope  xdes  Divi  Francifci  majo- 
ris  mortua  ,  ad  tantam  maciem  erat  redacta ,  ut  pratter  cutim  ,  5c  olTa, 
vix  quippiam  compareret  catnis  ,  quod  olTa  contegeret ,  quatuor  lum- 
bricos  teretes  fpithamas  unius  longitndine  in  ipfo  trunco  vena;  porta:  fe 
infinuaiTe  ,  ac  toti  corpori  alimenti  aditum ,  &  viam  obftruxuTe  ,  Viro 
Excellentiflimo  Hietouymo  Fabricio  Aquapendenri ,  prxceptori  noftro 
monftravimus  ,  qui  eos  poftero  die  in  publico  Theatro  anatomico  om- 
nibusmedicinaedodloribus  ,  &  ftudiofis  pro  miracalo  afpiciendos  pro- 
pofuit. 


Spira  lumbri 
u. 


r  <t> 

&  craflius ,  atque  fi  ad  aliquam  infignem  longitu- 
dinem  accrevcrit ,  alateribus  crifpum  ,  mox  an- 
guftius ,  tenuius ,  paucioribus ,  &  minoribus  late- 
rum  crifpitudinibus ,  donec  paulatim  in  caudam 
definat  anguftam ,  &c  tenuem  nullis  amplius  lateri- 
bus  crifpatam.  Quandoquidcm  duaspartes  lon- 
gas  ab  hoc  verme  abruptas  videre  nobis  contigit, 
quas  praster  alias  breviores  Mariauxor  Cafparis 
Helveti(qui  cum  ipfe  Germanus  efifet  inclytam 
Germanicam  nationem  mercede  Patavii  hofpitio 
excipiebat)  duabus  vicibus ,  nec  ecdem  tempore 
excreverat.  Harum  una  ,  qua:  prius  ex  ano  pro- 
pendens  ab  ejus  forore  (  quas  putabat  primo  efle 
lumbricum  teretem)  extrahebatur  manibus ,  mox 
infignis  longitudinis  pertaefa  unguibus  dilacera- 
batur  ,  quinque  cubitorum  longitudinem  fupera- 
bat ,  finem  vermis  feu  caudas  partem  continens, 
cuiextrema  caudse  particula  unum  ,  velalterum 
adhuc  pedem  longa  deerat  ,  tortaflis  antea  ab 
segra  infcia  fponte  abrupta.  Hoc  integrum  fru- 
ftum ,  qua  parte  a  verme  recenter  abruptum ,  di- 
gitum  minimum  latum  erat ,  ad  caudam  paulatim 
vergens  anguftius  evadebat.  Eratejus  fubftantia  CorporU  [ui. 
per  totum  mollis,denfa,  exanguis,  alba,  membra-  ■f}anna- 
nse  inteftinorum  fimilis.  Qui  colore  eam  flavo,  Coior. 
&  ad  iubcineritium  tendente  depingunt,  iiscon- 
fpedta  eft  nondum  a  fordibus  &  excremcntis  blu- 
ta ,  vel  jam  in  corpore  mortua  aliquandiu  detenta. 
Cafparus  VVolfius  albam  quidem&  ipfam  com- 
mcmoravit,  fed  nigris  maculis  diftindtam.  Atno- 
ftram  vidimus  prorlus  candidam  ,  lineis ,  feu  inci- 
furis,  more  infectorum  ,  quibufdam  (quasfpiras 
dixerunt  nbnnulli,  quod  harura  beneficio  multis 
voluminibus  lefe  hic  vermis  ,  quafi  in  circulos 
contrahat)  a:qualiter  a  fe  invicem  diftantibus ,  per 
tranfverfum  prseditam,  in  quarum  (patio  interme- 
dio  habebat  quaedam ,  veluti  mternodia ,  Ienticu- 
lse  figura ,  quse  a  nonnullis  vermes  cucurbitini, 
quod  cucurbita:  femina  referre  ipfis  vifa  funt, 
quando  abrumpuntur  fingula  ,  fiint  nuncupati. 
Thaddxus  Dunus  fquamas,  &  adhuc  redtiusgeni-  GenkuK 
cula  ,  a  nodorum  in  herbarum  caule  fimilitudine, 
appellavit.  Hoec  ,  ubi  ahmento  funt  repleta  ,  co- 
lorem  fulcum ,  &  nigras  veluti  maculas ,  aliquan- 
do  pra:bent :  fed  omni  humore  vacua ,  prorfus 
alba  funt ,  &  ipfa  parum  elevata,  &  veluti  ex  dua- 
bus  mcmbranis  conflata ,  inter  quas  alimentum 
pro  nutrienda  tota  ejus  vermis  parte ,  quae  incifu- 
ras  interjacet ,  coutinetur.  Nec  ufpiam  fubftantia 
vermis  craflior ,  quam  in  hifce  nodis,  &  tamen  vix 
fuperant  craflam  cerebn  membranam ,  quam  du- 
ram  matrem  vocant  anatomici  ;  aut  communis 
animalis ,  ut  porci  aut  ovis  veficam  ,  fua  craflitie : 
hi  paulatim  verfus  caudam  progrefli  quanto  erant 
caudas  extremo  viciniores ,  tanto  minores  evade- 
bant ;  ut  tandem  in  caudae  extremitatibus  oblite- 
rarentur  ,  unde  intervalla  quoque  incifurarum 
femper  minora  &obfcuriora  cernebantur.  Late- 
ra  ubique  in  hac  parte  erant  asqualia,  &  plana.  At 
inaltero  frufto,  quodpoftannum  eademmulier 
ejecit ,  ocTo  pedes  longo ,  crafllim  digitum  lato, 
nodi  majores ,  crafliores ,  rariores  incifurse ,  Iatera 
notabiliter  crifpa  erant.  Rondeletius  fcribit  fuum, 
quem  vidit,IiuTealateribusferratum.CarolusClu-  ^j*^' 
fius,in  fcholiis  fuis  ad  Monardum,  lib.  1 1 1  de  fimpl.  " ' 
ex  novo  orbe  delatis  de  verbena ,  refert  Lucam 

Farellunj 


Cmvelutia 
I  zermii. 


\fer*.*t:3 
Vtcktn. 


tMthigt*. 
■  m*ju*. 


JtJ!**d 

sfen. 


■  Htrii-er- 
ir  latut 

mnfiu. 


de  Lumbrtco  L.tio.  ^  t 

Farellum  crifpum  quoque  produxitTe.  Etprofe- 

Clo  hic  vermis  eget  cnfpis  latcribus,  raaxirae  par-  OBSERVATIO  RARA. 

te  fui  corpons  latiffima  ,  nec  procul  ab  ore ,  quod   A/f  Onf/rum  f.uffe ,  utt  Auclcr  gffh  cr,.t  ,  non  Ltum 
m  flexuofis  lnteftinorum  voluminibus  degeuti  tam  lYl  /urrbncum  vcrmem  iOm  m  m  ext  n  tum  g  t 
longo  &  plano  animali  ,  flexuofos  ac  veluti  in  or-  <o  Wierm  fe  vidtffe  refert  lib.  i  v  de  Trxf/tg.  Dxmon. 
bes  aut  femicirculos  ,  faclos  motus  in  omne  latus  cap.  XVI ,  ne  <ut  dubtum  ft ,  operxprcttum  faclurum  me 
natura  debuent  accommodare  ,  qui  in  tam  plano  extf/tmo ,  fi  adjicum  rarjm  htforum  detj/t  ftmt/ibus 
corpore  ad  pronura  &  fupinum  faole,  ad  Jatera  icrmtbus  ,  una  cum  tcombus  eorumdtm  jd  vnum  dc/t- 
vero  planaabfque  eorura  extreraitatibus  corpo-  ttcuU  ,  nuos  vtdere  conttgtt  Pjtrtmeop.m.  D.  A/uomo 
ris ,  &  frequennbus  nodis ,  feu  dearticulationibus,  ^Antoutde  Vander  Ltndcn ,  Enchufano pnmum ,  dcinde 
peragi  nequibant.  Igitur  fi  quando  in  hac  corpo-  Amfc/rcdamcnf  Mcdtco  expertcntiftmo.  Eam Ju  ref  rt. 
ris  parte  ,  qua  crifpa  habet  latera  ,  unum  latus  in      Anno  c  i  o  ncxi,  Enchufx  puerulus  cjuatuor 
fpiras  fe  convolvit  ac  torquet ,  oppoliturri  benefi-  anncrumcum  pcrduos  integros  annos  admodum  Lnvut- 
ciocrifpx  Cux  fubftantiae  cedit ,  arqualtfque  red-  du<  fuiffet ,  ejr  toto  cotcmpore  de  ventrU  (tjui  ty  tumtdus 
ditur  fuisextremis  in  diftenfione.  Atquehincpa-  Jtmpcr  durufjue  erat)  dolortbus  punaiontbuftjue  nunc 
tet  caufa  tara  admirabiliura  flexuum ,  ut  in  glomi,  acerbiortbu> ,  nunc  remiftortbus  conquefm  ejfct ,  acftpe 
exfilo  convoluti  fpccicra  fe  quandoque  formet,   tcnutm  atcjue  atrjm  mjterum  mjints  cum  tormtntbtu  co- 
ubi  medicamentorura  vi  ex  veutre  hominis  totus  fiofe  admodum ptr  Jidem  evacuaffet ,  tandem  xv  i  r  i  lu- 
propellitur.  Cseterum  incifurasin  aliis  vermibus  nn  cum  Jimtlts  colorU  (jr  conffentix  excrcmentts  tre.<  tn- 
rubro  colore  aliquando  notatas  fuilTe  accepimus.  fgmter  moufrcfos  vermes  [qaorum  advtvum  formam 
Pronum  quid  fir,  atque  fupinum  ,  non  facile  eft  iu  dt/tne.7t.:m  jdjuncla  tabuL  ,  tjr  co/ortbus  tnfuper  expref 
eo  animadvertere  ,  cum  utrinque  ,  dum  aqux  in-  fem  atfcy exhtbct)  magno  cumfreatu  ,prxfente 
natat  expanfus ,  aut  in  faxum  planum  ,  afferemve  matre  in  mjtuLm,cui  infdcbat,  depofiit.  Jnde  mox  ven- 
projicitur  ,  fibi  fimiHs  fit :  at  fi  baculo  ex  aqua  ex-  tris  dc/cres  evjnticrunt ,  ejufdtmcjue  tumor  admcdum 
panfus  in  fublime  attollatur,  videntur  tantum  la-  immtnutus  ef.  Materflto/um  ah  ollafublevans ,  tnaue 
tera  ab  una  parte  finibus  fuis  contrahi ,  ac  veluti  in  ftnbu*  Ixc  mcnflra  vidcns ,  tjuta  horret  ollam  atttngcre, 
fe  mutuo  coire ,  apparetque  tunc  teres.  In  hac  fi-  pjnnum  cann.ibtnum,qualt  tcrtrendU  ey  mundar.du pazi- 
gura  compofitus  eflc  videtur,  quem  Weckerus,  in  WUKtu  nofrucs  anctllxutuntur ,  non procui  tnde  ex  cL- 
muliere  quadam  triguita  quinque  annorum  in  val-  vo pendentcm  dumadfcrre  properat  ejr  ollx fuperin/tce- 
le  Gregoriana  obfervavit  ,  quamait  lumbricum  ni  tnterej  hcnunvermiumunu!  ex  o/U  oraprcpendcns 
o&odecim  pedes  longum,  una  cum  toediffimis  ex-      ttrram  dtLbitur ,  ejr  per  cloacx  foramen  ce/eriter/ro- 
crementis  ejeciffe  per  alvum ,  tenuem  ,  non  valde  ftrpens  cvaft ,  diltgentcrque  mox extra  dcmum  quxftut 
inanem  ,  non  adamuflim  teretem  ,  craffitudinis  im  entus  nonfuit.  Ego  obruncnttatcm  adzocjtus,pofl- 
lumbnci  terreftris.  Sed  hsec  figura  ,  utaliquoties  quehoram  adventens ,  atqueremtotjmex pucruitmjtre 
expertus  fum,  perit,  fi  in  aquam  lumbricus  demit-  tntclligens ,  tn/cclum  o/Ix pannum  to/io ,  bactUocjux feces 
tatur  ,  &  planam  tunc  ad  modum  fafcia;  recipir.  *tras  cr  tetemmtim fetorem  fptrantesmoveo  ,  ac  conffc- 
Fortallis  in  hoc  verme  defcribendo,  videbor  fuiffe       monfra  tnde  auftro ,  non  Jine  admtrattcne  dtcens  ad- 
paulo  prolixior  &  curiofior  ,  quam  res  poftulat,  fanttbus  nonmonjha  ,multominus  vermes  effe  Jedju- 
fed  nonfine  fru&u.  Accurate  enim  per  lumbri-   ruorum  anjtumrojirjcum  annexis  afperis  artenis ,  eatjut 
cum  latum  Hippocratera,&:  aliosveteres,nilaliud  hjuddubte  aquopiamtn  ollam  antca  injecla.  Sedaliter 
intellexiffe  ,  quam  vermem  in  inteftinis  genitura,  ferem  habere  mox  tum  probahtlibus  rattontbus  mjter, 
planum,  anguftum  ,  plurium  cubitorum  ,  figura  tummotus  tpfe  certodocuit,  cjuo  Jc  adhuc ,  horrendtifi 
fafcia? ,  fubftantise  inteftinorum  fimilis ,  common-  vermes prxjentibus  variis  [Jcclatortbus  movcrunt ,  mn$ 
ftrare  fum  conatus.  Scholiaftes  Hollerii  fcribir,  fe  <ontrjhentcs,mtnc  iterum  extendentes. 
puellara  quandara  Panfiis,  quse  in  taberna  ad  por-      Tcrroprima  fgtira  utrtufjue  vermis  dorfumfcu par* 
tas  Divi  Iacobi  decumbebat ,  album  vermem  la-  tem  fipertcrem  ofcndtt.  In  hoc  atttem  verme  dejideraba- 
tum,  palmo  raajorem ,  fatis  craffum ,  rcjecifle  per  tur  oblonga  actenuis  cauda  j  cjuodforte  ea  m  validtore  & 
nares ,  nulla  tuffi  ,  nullo  vomitu  prarcedente.  Per  mo/eftore  excretione  Lcer.ita  &  abrupta  in  fectbus  tm- 
quem  vermem  nonintellexitnoftramtzniam ,  de  merfamjnferit. 

qua  fermonem  habemus ,  fed  alterius  generis ,  ad  Mtera  fgura  utriufjue  vcrmis  non  tjntum  ventrem 
teretes  potius  lumbricosreducendum  ,  perquara  feu  infertorem  partem;  fedcrprxter  tntegram  caudam 
rarum ,  quod  natura  folet  m  corpore  ,  ex  raateria  tnter  duos  ab  utrocjuc  latere  appendentes  bngtufculos  & 
idonea  ,  pro  materia; ,  &  agentis  caufse  varietate,  anattnts  non  admodum  ab/imt/es pedes ,  foramen  tnfuper 


producere.  Sic  neque  Foreftus  /tb.  xxi  obferu. 
xxxv,  ubiinfantem  duorumfere  annorumcom- 
memorat,  plufquam  centum  vermesper  alvum 
dejecilTe ,  nonlongiores  medio  digito,  &  latiores 
depreffiorefque  rotundis ,  alios  (ut  quidem  ex  eo- 
rum  brevitate  licet  conjicere^.intellexit.  Xcque  is 
*»  rrieri.  lumbricus ,  latus  dicendus  eft  ,  quem  fcribit  Wie 
rusex  ru 
longum  & 

tis.  Figura  enira  plana  ratcias  non  adlcripta.sc  pro- 
pterea  in  monftrorum  catalogo  reponendus. 


cbiongum  ey  huns  ,  incjue  circumfcrentta  hirfutum  erU 
infar,  ocuus  exponit. 

C    A    P.     V  I. 

Gv.id  Vamis  Cucurbitinus  Arabum ,  Txnia 
dc°cner  Aucloiis. 

o 


duodccim  aut  tredecim  pedes  longam,  catenatim 
libi  adha:rentium ,  ac  feminum  cucurbirx ,  feu 
cucumeris  fpeciem  prarbentium  eo  ra  hbro  nobis 

M  a  depinxit, 


AntoniiBeni- 

V40U. 


Hqnini  Yer- 
tnes  cucurbi- 
ttnu 


ltonem  Au- 
cior  unde 
mutuatus. 


Cingulum, 
Itnict  dtci- 


tur. 


- 

nio  de  longa 
vermtum  fe- 
rit. 


Ctuurbitinttt 
Vermts  cum 
fafcia  non 
tonfunden- 
dm. 

Itnit  dege- 
Veris  antiqui 
Grtci  non 
mtmmermt. 


Ken  tfft  e*. 


de  Lumhrico  Lato.  93 

depinxit,  quide  occultis  naturse  chara&erifmis  aniraal  cfle  negarunt ;  atque  tantum  fubftantiam 

infcribitur.  Etenim  fimilem  Antonius  Benivenius  efle  rudem,  &  membrauofam,  quce  quandam  vcr- 

infuis  medicinalibus  obfcrvationibus  videturan-  mium  delineationcm  ,  &quafi  inchoatam ,  non 

notafle ,  ubi  ait ,  le  vidifle  aliquando  feriem  ver-  abfolutam  fpeciem  pra:  fe  fcrrc  \  idcatur ,  efle  \  o- 

mium  quatuor  cubitorum  longitudincm  exceden-  luerunt. Idque  etiam  vctcrum  teftimonio  putant  fc 

tem,  quas  unicum  corpus ,  &  unum  vcrmem  refe-  probare,  quos  ajunt  dixifle,  fubftantiam  cjuandam 

rebat,  exmultisfibi  inviccm  mordicusinhasren-  eiTe  adnatam  iplis  inteftinis,  qua:  animalis  formam 

tibus  connexum.  Et,quia  equi  fereomnes  morbos  repracfentat  cjuodammodo.Ego  nil  quidquam  talc  *££m* 

pati  dicuntur,  quos  homo,  pra:tereundum  hic  non  ex  veterum  fcriptis  unquam  eliccrc  potui  ut  pro-  vmmm. 

eft  ,  quod  Mufa  Brafavolus  in  pullis  equinis  Hcr-  pterea  admircr ,  tam  fapientcs  viros  dc  iis  dubitaf- 

culis  Ducis  Ferraria:  mortuis  ob  iugentem  ver-  fe,  dequibus  ncutiquam  erat  ambigcndum ,  ac 

mium  copiam,  qua:  in  fingulorum  ventriculis  con-  vetcrum  fcre  omnium  teftimoniis ,  alicujus  forte 

tinebatur  ,  obfervavit.j  nempe  hos  vermes  fuifle  obfcurum  locum  antepofuifle.  Peraque  idem  lis 

colorc  ,  partim  rubicundos ,  partim  fubnigros ,  fi-  contigit ,  quod  olim  Sorano  ,  qui  dracunculi  gc-  n™«'»fl*m 

gura  leminis  cucurbita:.  Ego  quoque  pi&orem  nus ,  quod  lumbricis  fimilc  animalculum  in  rcgio-  ""'"'*' 

Germanum  ante  aliquotannosPatavii  conveni,  ut  nibus  Indiscfupra  jEgyptum  inmufculofis  homi- 

hoc  fruftum  vera:  fafcise  ,  quod  hic  depingi  cura-  num  partibus,  brachiis  fcilicct  &  fcmonbus  tibiif- 

vi ,  delinearet ,  is  mihi  retulit  fororem  fuam  Au-  que,  in  pucris  ctiam  in  latcribus  fub  cute  confiftit, 

guftas  Vindelicorum  fimilesfigura,  qualesGem-  manifcfteque  movetur,  negavit  animal  efle  ;  ve- 

ma  depinxit ,  excrevifle ,  quorum  iconem  ,  quam  rum  tantura  nervi  alicujus  concrctioncm,  qm  opi- 

mihi  erat  pollicitus ,  derepente  Patavio  avocatus  nioncmfoIumducat,quodmoveatur.Namqucra- 

ad  Magnum  Hetruria:  Ducera  ,  relinquere  non  admodura  hic  Soranus  nunquam  mihi  vifuscftvi- 

potuit.  Pi&uram  igitur  Gemraa:  noftra:  iconi  ad-  difle  dracunculum,  quodin  Grseciamalum  hoc 

junximus.proptereaquodmultisvifafitfafcia,  feu  fit  infolcns    aut  fi  fortelndi  hoc  aftedti  in  Grac- 

tsenia  veterum  ;  quamvis  ex  multis  vermibus ,  fe-  ciam  tranfirent ,  non  curiofe  infpexifle,  ut  nos  nu- 

mini  cucurbita:  limilibus  conftare  nonuulli  fint  pcrrime  in  carduele  avicula ;  autfide  dignis  rela-  Cmltuib 

arbitrati  ,  quidam  etiam  partus  ejus  cfle.    Si-  toribusnon  credidifle  ,  proptcr  fummam  rei  novi- 

quidem  Arnoldus  Villanovanus  cucurbitinos  ho-  tatemj  eodem  plane  modo  cxiftimandum  eft,  cjus 

lce  verraes  appellans,  opinari  aliquos  refert,  in  novazopinionisinventorcs  dc  lato  Iumbrico  ,  aut 

ventre  txmx ,  quam  cingulum  vocant ,  generari.  nunquam,  aut  fane  negligenter  lurabrici  lati  cor- 

Quin  proba  &  fide  digna  Matrona,  inquit  Monar-  pus,  &  figuram  intuitos ;  nec  antiquorum  teftimo- 

des ,  nuper  in  magno  quopiam  verme ,  quem  ejus  niis  ullam  fidem  habuiflc.  Etenim  fi  Iumbricus  la- 

avia  segrota  dejecerat ,  fe  vidifle  multos  vermicu-  tus  non  eft  animal ,  cur  Hippocrates ,  Ariftoteles, 

los  cucurbitas  feminibus  fimiles  afleveravit.  Ve-  Galenus,  & alii pofteriores ,  lumbricura nomina- 

rum  mea  fert  opinio,  tam  Iongam  feriem  vermium  runt  >  Refpondebifne  fortaflis ,  quod  ftriis  &  fe- 

in  ventre.  Txuix  confiftere  non  pofle ,  uti  mox  cliionibus  haec  membrana  pra:dita  fit  inftar  ver- 

probabo  aforma  corporis :  neque  ex  multis  ver-  mium ,  non  quod  animalis  vitam  habeat  ?  At  per- 

mibus,  ut  fomniant  autores ,  fibi  invicem  adhse-  vetuftus  Auctor//£.  ivde  Morbis  $r<s/:v  vocat.dum  ;  '  '  ' 

rentibus  catenatim ,  conflatam  ;  fed  ex  multis  no-  dicit  o$      tQtb  to  fyplcv,  id  eft,  ut  communis  inter-  » 

dis,  veluti  articulis,  femen cucumeris referenti-  presvertit,  quihabct  hoc  ammalculum.  Ariftoteles 

bus ,  unum  vermem  efle  compofitum ,  qui ,  quod  etiam  pro  animali  agnovit ,  dum  eum  in  Itb.x  Hift. 

non  habeat  fafcia:  aliquam  fimilitudinem,  non  de-  de  Animal.  cap.  xix  ,  inter  infedta recenfuit ,  quas 

bet  pro  veterum  lato  lumbrico  fumi ,  etfi  Iongitu-  fponte  oriuntur  &  pariunt.  Plinius ,  de  infeclis  lo-  Lmmbr. utut 

dine  par  ei  aliquando  efle  videatur  ,  fed  pro  fax  quens,  qua:  nafcuntur  in  homine ,  tamiarum  men-  Jjj*"*»- 

fpeciei  lumbrico  ,  quem  Arabes  fortaflis  cucurbi-  tionem  facit ,  quos  alii  pofteriores  Gra:ci  &  Lati- 

tinum  vermem ,  a  figura  ejus  articulorum  ,  appel-  ni  fcriptores  fecuti  funt.  Hippocrates ,  feu  hbri 

Iare  voluerunt  :  quamvis  Francifcus  Pedemon-  quarti  de  morbis  autor ,  fcnfum  &  motum  ipfi  pe-  a  [cn[%t$ 

tanus  latos  &  cucurbitinos ,  ex  Rabbi  Moyfis ,  &  culiarem  aflignavit ;  dum  ait,  totum  animal  in  pila:  "w"4, 

aliisArabum  interpretibus ,  pro  ejufdem  generis  modum  fe  componere  a  prasaflumptis  medica- 

lumbricis  nominat.  Ego  nihilominus  fafciara  po-  mentis  bene  prasparato  homine.  Et  paulo  ante, 

tius ,  feu  tseniam  degenerem  nominabo.  De  hac  quibufdam,  inquit,  tterfacienttbm,  attt  laboranttbus ,  cr 

apud  antiquos  Grsecos  fateor  ingenue  me  nullam  'ventrtculo  calefcente ,  deorfum  dcfcendtt ,  ipftfque promi- 

reperifle  facl;am  mentionem  j  ut  propterea  ali-  netexfodiceinflattu  ,  hocque  factt  ,&  depodtcereftu- 

quando  fuerim  in  ea  opinione  ,  fafciam  noftrara  tur,aut  retrocedtt.  Profedo  non  retrocedcrct,  fi  fen- 

quandoque  in  ventre  fe  volverepofle  infpeciem  fu  motuque  careret.  Certe  primam  partcm  hujus 

talis  vermis ,  qualera  ex  Cornelio  Gemma  hic  fe-  vermis  a  rae  depidam ,  foror  x%xx  (ut  raultorum 

cundo  loco  depingi  curavi.  omittam  nomina,  qui  ipfum  vivum  excretum  fuif- 

fe  viderunt)  cum  cx  ano  extraherec ,  adhuc  lum- 

C  A  P.     VII.  hnzo  adha:rentem  digitis  avulfit  a  rcliquo  cor- 

AnLumbrimLntmfitAmmaL  Pore-  &,in^am  S^fC^S^ 

J  gyrum  admodum  corona:  aut  cinguii  le  muuic 

SEd  quia  percbfcura  atque  cognitu  perquam  mihi  narravit,  brevique  teraporis  fpacio  exanima- 
difficilis  eft  tam  longi  corporis  generatio  &  vi-  tum,  reliquara  partem ,  qux  adhuc  e^^n°Pr^ 

ta, 


tanti?, 


I 


A  (irepittt 
quem  tdit. 


Ger.eratio 
ejtu  Aqittvo- 


Materia  dt4- 
plex. 

CommnnU. 


Alimentum 
qui  fl.uuant. 


'Excremen- 
tttm  qui. 


Crudam  & 
pituitojam 
materiam 
qut. 


$  4  Adriani  Spigelii 

tantis,  ftrepitum  facientera  in  abdomine :  quin  getur.  Imprimis  autem  videndumeft,  quid  Po- 

etiam  manu  abdomini  impofita  fenlifTe  motum,  lybus  feu  autor//£.  i  v  de  Morbis  per  fanguinem 

tanquam  fcetus  in  utero  conclufi.Et  cum  videam,  &  lac  in  pus  converfum  intelligere  voluerit  ■,  quid- 

formam  corporis,  partium  ,  articulorumque  feu  que  Ariftoteles  per  excrementa  intra  animantem 

fecticnum  cife  motui  aptiffimam ,  utpaulofupe-  contenta.  Etenim  Polybus  docens  ,  quomodo  ^^j* 

rius  monftravi :  nec  tam  longi  corporis ,  ac  defti-  fcetui  adhucinutero  matris  exiftenti ,  lumbricus 

nata  figura  prsediti ,  fieri  poffe  generationem  at-  latus  innafcatur ,  ira  ait :  \7rlw  $>r]Tui  7tvoc  Kcwo-uStc 

que  confervationem  per  annos  in  ventre  humano,  >ctb  #  potAax/(^  ^  a  cuu,ct,%>  ovos^mLttva ,  ts-Mo- 

ablque  vitali  calore  &fpirituj  nil  aliud  conclu-  vdlcv\(& ,  ct7i  yAvKt(^  tov^l^  ^cv  cItti^utt^  cwt6$i 

dendum  cenfeo ,  quam  lumbricum  latum,  animal  yivovvxj  3  ^  $poyyj>\ou  thpuvfa  cwrJ  t^ottu  tu  cwtJ. 

eife ,  &cxeorum  genere,  quodfponte  genera-  quaefic  vulgaris  interpres:  ubiex  lacle  tjr  fangutnc 

tur  more  quarundam  plantarum  ;  quia  nullo  fexu  computrefcente,  ac  redundante ,  tttpotc  quod  dulce  ejl,pus 

diftinguatur,  8c  in  ventrc  animalium,  in  quem  nun-  facium  juerit  fervidum,  antmal  iflic  generatur.  Nafcun- 

quam  antea  aliunde  erat  ingrcfTus ,  fponte  pro-  tur  autem  ejr  rotundi  lumbrici  ijltc  eodcm  modo.  Sed  Vrohiem» 


veniat. 


C   A   P.  VIII. 


De  ejm  generatione ,  &  frimum  de  materia, 
ex  qua  najcatur. 


Tunica  inte- 
rior  intefltno- 
rum ,  non  po- 
tefl  in  animal 
mutari. 


cum  lumbrici  in  inteftinis  gcnerentur ,  quomodo  tnodalHr- 
fanguis  &  lac  ed  devenit,  fi  ore  fcetus  non  trahat 
fanguinem  ,  neque  Iac ,  dum  in  utero  matris  con- 
cluditur?  Duplex  refponfio.  Vel  enim  dicendum 
eft,  cjuslibri  autorem  credidiffc  una  cum  vetu- 
ftioi  ibus  philofophis  &  medicis ,  fcetum  in  utero  T<*tum  Ut 

NVnc  ,  quomodo  hsec  fpontanea  fiat  genera-  matris  fugere ,  &  ore  alimentum  capere  ,  cum  vi-  fu&ere' 
tio ,  inveftigandum  eft.  Ad  hanc  materiae,  derent  excrementum  ,  quod  ftatim  aut  paucas 
loci ,  atquecaufa:  formalis  indicatio  eftnecefTa-  poft  horas  apartu  ejicir  infans,  atruro  quidera 
ria.  Materiam  duplicem  apudScriptoresinvenio :  primo,  mox  piceum  &  fanguineum  (ut  fcnbit 
nempe  propriam  ex  Aetio  atque  JEgineta,&  com-  Ariftoteles)  deinde  lacteum ,  vel  quod  raagis  cre- 
munem.  Appellatur  enim  communis ,  ex  qua&  diderim ,  exiftimaffe  in  trimeftribus  &  quadrirae- 
alii  vermcs  in  inteftinis  producuutur.  Hsec  autem  ftribus  gravidis ,  &  iis  qua:  ultra  hoc  tempus  ute- 
alimentum  efTe  dicitur.aut  excrementum.  Etenim  rum  gerunt ,  eum  fanguinem  ,  qui  folet  ad  mam- 
Polybus  &  Galenus  alimentura  ftatuunt :  ille  qui-  mas  fluere  ac  in  lac  quodammodo  converti ,  ite- 
dem  lac,  &  fanguinem  ■,  dum  fcctui  adhuc  in  utero  rum  a  mammis,  tanquam  quid  dulcius,  rcgredi  ad 
exiftenti  innalcitur ;  hic  vero ,  egreflb  ex  utero,  uterum  pro  alimento  fcetui  magis  conveniente , 
cibum.  Arilloteles  autem  in  excremcntis  adhuc  ab  utero  deinde  trahi  per  vcnas  umbilici  in  jecur. 
intra  animantem  contentis  tam  latum  lumbricum,  Idem  cnim  autor  hbro  de  natura  pueri ,  qui  falfo  ^tor  ui.  « 
quamaliorum  lumbricorum  fpecies  nafci  docuit.  Hippocrati  adfcribitur  ,  fa&o  fcctu  audtiore ,  ImJ,"™*0' 
Cazteri  vero  docti  Medici  ex  pituitofa  materia,  fic  icribir :  tX-/.{  y$  1*n>  5  cupu*)©*  tg  iuvjo  to  yAu- 
vifcida,  &  cruda,  chylove ,  quod  eo  nutriatur,  vi-  jevT*)»»  ,  o/m  j  k,      5  y>i\ctK\(&  't7rcuj^/<ncfna  okl- 
vatque  in  iis  partibus,  per  quas  chylu s  Iabitur,  aut  yov ,  id  eft,  Trahft  emm  quod  dukijsimum  eft  a fanguine 
exutraque  quadam  materia  conflata.  SoJusAe-  adfefe  ,  fimulque  etiamlacle  modue  fruitur.  Sicigitur 
tius,  fiquorundam,  haud  infim^:  famasvirorum  ubilanguisad  jecur  pervenit  cum  imperfe&o  la- 
fequi  volumusopinionem  ,  lumbiici  lati  propriam  ctc,  ex  mcnte  Polybi ,  in  ftomachum,  &  inteftina 
materiam  dicere  videtur  inteftinorum  interiorem  per  vense  portse  ramos  fluit ,  ibique  in  pus  aut  fa- 
tunicam  propriam  ,  ubi  fic  inquit :  Ejl  autem  Itus  m\.m  convertitur.  Etenim  in  fceru ,  tam  hominis, 
lumbricus Ji ita  dicere  libeat  ,permttta/io pellicu]*  tntrin-  quam  altcrius  animalis  quadrupedis ,  apparent  in- 
fccus  tcnttia  intejiina  ambicntis  incorpm  quoddamvi-  teftina  referta  materia  alba ,  glutinofa,  puri  fimili, 
vum ,  quod conttnttos  jlomacht  morfm  infert.  Quibus  non  quidem  ei ,  quod  ex  ulcereaut  vulnerema- 
verbis  non  videtur  velle  Aetius  interiorem  intefti-  nans,  omnibus  conditionibus  laudabile  exiftit;  fed 
norum  tenuium  tunicam  in  animal  vivum  mutari :  cui  flava  materia ,  &  ichorofa  modico  fanguini  in- 
fed  definire  Iumbricura  Iatum  ,  aut  defcribere  per  terdum  permixta  eft.  Verum  quod  hsec  fit  excre- 
formam  &  fubftantiam  fui  corporis ,  docens  nem-  mentum  ex  pituitofo  humore  &  biliofo  a  capite 
pe  tam  eile  iimilem  inteftinorum  tenuium  tunicae  &  jecore ,  aliifque  corporis  partibus  detrufum  in 
internas  primo  afpe&u  ,  ut  quis  eara  converfam  in  fuam  fentinam  ,  quaz  venter  eft  inferior ,  in  libro 
animal  eiTe  diceret,  fi  liceretper  rationem.  Quis  de  form.itofcetu  pluribus demonftrabimus.  Hoc 
enirn  fibi  fomniabit  internam  inteftinorum  tuni-  igitureritilludpus ,  quod  unacum  ftercore  vide- 
cam  in  animal  poffe  converti ,  cum  fit  pars  noftri  tur  Ariftoteles  appellafTe  excrementum  intra  ani- 
corporis  fpermatica?  quis  deinde  hominem  abf-  mal  contentum  ,  exquo  fieri  Iurabricos  volebat. 
que  ea  vivere  >  quomodo  abfcedere  ab  inteftinis  Infecta ,  quse  fponte  proveniunt ,  inquit ,  ra,  J[  cv  ^ouU* 
tam  longse  fafciae ,  quse  interdum  omnium  intefti-  tetfy  r  fym  ,  t2  dlj  bv  -nic  7niy7tlapccio-: ,  ^  txtuv  tsL  exfHa,Mt 
norum  longitudinem  vincere  funt  obfervatae,  abf-  tiev  6x>axlu£/.o-f*ivav,  tcI  d\  b>  Toig  Zuoi$,  clov  &)  y.ctxi- 
que  intolerabili  &  Iethali  dolore,  fibi  quis  perfua-  fjtycu  t/\ptivfa  ,  id  eft ,  alia  in  animaliurr pilis ,  alia  in 
debit  ?  cum  videamus  in  torminibus  inteftinorum,  excrcmentis :  ejr  horum  alia  in  cxcretis ,  alta  in  animali- 
abrafo  tantummodo  muco  ab  inteftinis  vimor-  bus, veluti tjtti lumbrici appel/antur.N eque enim(cum  •Excremt»- 
dacis  materiae,  acerbiflimos  cruciatus  excitari.  duplexfitexcrementumapudPhilofophum,  hu-  t^tt^eX 
Quare  explodentes  tam  indignam  omni  homi-  midum  nempe ,  quod  in  vefica  folet  contineri ,  &  vrL*. 
num  fide  opinionem ,  revertamur  ad  eos ,  qui  ma-  urioa  dicitur ,  &  ficcum  ,  quod  in  ventrej  exifti- 
teriam  cum  cseteris  ventris  lumbricis  communem  mandum  eft,  eum  per  excrementa  intellexifTe  uri- 
ftatunnt ,  ut  tandem  ex  ea  aliqua  propria  invefti-  nam ,  &  illa  ,  quas  in  inteftinis  craffis  continentur, 

&  ftercus 


StertM, 


Arifcttlis  cir 
P«l)bi  anfen- 


Itcrn  Cnlau, 


Mtteri*  trt 


Onb*[n 


ldmt*r.i. 


Cjdtr.  i  ry> 
dserum. 


Oriiafim  ex- 
fLznwr. 


de  Lumbrico  Lato. 
5c  ftercus  dicitur,  atque  interdum  abfolute  ex- 
cremeutum  a  Medicis ,  ut  videntur  do&i  Viri  in- 
tellexifTe,  Scimprimis  Hieronymus  Mercurialis ; 
fed  excrementi  nomine  id  folum  omne  comple- 
xum  ruilFe  ,  quod  c*  wAm  t*  xmtu,  ,  tn  z-entre  tnfe- 
fimjanx.  eft,  in  inteftinis  tam  tenuibusquam  craf- 
fis  refervatur  a  natura  ad  excernendum  ■,  five  a  ci- 
bis  ingeftisibi  relictumfit,  tanquam  inutile  pro 
alimento;  feu  a  corporis  prsecipuis  partibus,  capi- 
te  fcilicet ,  8c  jecore  eo  delapium.  Quamobrem 
etiamfi  alimento  excrementum  fit  contrarium  , 
non  tamen  Po!ybo(qui  librum  de  morbis  dicitur 
fcripfifle)  Ariftoteles  contradixit,  quod  llle  ex 
fanguine  &  lacte  generari  Iumbncum  diceret;  hic 
ex  excrementis  in  animali  adhuc  coutentis.  Ne- 
que  etiam  Galenus  Ariltoteli ,  quod  ex  cibis  Ium- 
bricos  nafci  diceret ;  nec  alii ,  qui  ex  chylofama- 
teria  ftatuerunt.  Omnia  enim  hxc  ,  utfiant  lum- 
brici,in  excrementa  mutentur  neceffe  eft.  Verum 
quemadmodum  ea  ,  qus  fnonte  generantur ,  ma- 
teriam  aliquam  determinatam  8c  propriam  ha- 
bent ,  veluti  teftacea  ,  qua?  hcia.-^dv  Grscis  di- 
cuntur,  m  limo  fponte  fiunt ,  fed  tamen  pro  limi 
differentia,  fpecie  diverfa  (nam  in  ccenoio  ,  dice- 
bat  rhilofophus,oftreae;  in  arcnoio  concha?,  cha- 
mae ,  folenes ,  peChnes  proveniunt'  iic  etiam  cum 
ex  lnteftinorum  excrementis  nafcantur  Iumbrici, 
pro  excrementorum  diiferentia  ,  variare  lumbri- 
corum  fpecies  oportet ,  lta  ut  aliud  iit  excremen- 
tum  quo-d  latum  ,  aliud  quod  rotundum  ,  8c  afca- 
rida  progignat.  Id  jam  ratione  inveftigandura  eft 
in  excrementorum  generibus ,  quodaut  fimplex 
eft,  aut  compoiitum.  Simplex,  ut  pituita ,  mucus, 
feu  crudus  humor,  bilis ,  melancholia,  aqua  ,  fter- 
cus,Sc  quicquid  in  alimentum  verti  nequit.  Com- 
pofitum  ,  quod  ex  hifce  ,  vel  omnibus  fimplicibus, 
vel  quibufdam,  eftpermixtum.  Oribaiius  inter 
veteres  fcriptor  egregius  lib.  1 1 1 ,  aph.  xxx  ,  latos, 
ex  pituitofoj  afcaridas,  ex  nigra  bile  Sc  melancho- 
lico  humore;  teretes, ex  biliofo  fieri  fcribit.  Mon- 
tanus  inter  recentiores,  ex  omnibus  humonbus 
omnes  nafci  lumbricos  putavit ,  quod  variis  colo- 
nbus,  modo  flavo  ,  modo  nigro  ,  modoalbo,Sc 
rubro  colore  iniignitos  conipexiiTet.  At  Galenus 
excruda,  ScPaulus  ^gineta  ejus  interpres ,  ex 
pituitofa,  crafla,  crudaque  matena.omnibus  lum- 
bncis  originem  eife  ,  exprefle  tradit ;  non  ex  cali- 
da  ,  acri  aut  atrabilari.  Hse  enim  ,  inquit ,  cum 
etiam  nutrimenti  naturam  tranfgreiTse  fint,ad  lum- 
bricorum  generationem  ineptae  exiftunt ,  imo  vi- 
ceverfa  etiam  corrumpendi  ipios  vim  habent  bi- 
Liofasmaxime  fuperfluitates.  Siquando  unacum 
lumbncis  excreta  fiierit  flava  bilisdeorfum  ,  aut 
pervomitus,  illos  quidem  in  inteftinis  eiTefcito, 
biliofum  autem  humorem ,  aut  circa  os  ventns, 
aut  aliaquadam  parte  conftitiiTe.  Hujusfenten- 
tiam  reliqui  omnes  pofteriores  Grsci  &  antiquio- 
res  Latini  fecuti  funt.  Nam  Alexander  Trallianus 
in  epiftola  de  Lumbricis,Celfus,Plinius,Columella 
in  Hbris  de  re  ruftica ,  ex  pituitofa  vel  cruda  ma- 
teria  nafci  omnes  lumbricos  commemorarunr. 
Quid  igitur  pro  Oribafii  defendenda  fententia 
adreremus,utpote  qui  hunc  Pauli  iFginetse  locum 
optime  animadvertit ,  cum  fuerit  eo  pofterior? 
Certe  nilaliud  ,  quam  quod  Oribafius  per  bilem 
flavam  5c  atram  ,  non  intellexerit  fiuceros  eos  hu- 


95 

mores  excrementitios ,  fcd  permixtos  cumaliis, 
nempe  crudo  &  pituitofo  ,  quera  quia  biliofi  hu- 
mores  fuperabant ,  ponus  biliofos ,  quam  pituvo- 
fos  voluit  appcllare.  Htcnim  nullus  Medicorum 
dubitabit ,  ex  vifcida,  &  glutinofa  matcria  corpo- 
rari  vermcm ,  quacunquc  m  corporis  partc  naica- 
tur.  Hanc,  fi  quis  adhuc  in  lnteftinis  cxiitcntcm, 
crudum  humorcra  ,  aut  pituitofura  volucnt  appel- 
lare,  parumintereft ,  dummodo  intelligat ,  pro 
ratione  mixtionis  ,  diveriorum  humorura  ,  loci 
propni ,  ac  caloris ,  fpecics  Iumbricorura  divcrfas 
gencrari :  ut  fi  pituita  cum  multa  materia  terreftri 
&  ftercorea  in  intcftino  rcclo  fit ,  acccdcnte  ca- 
lore  idoneo,  afcaridas  produci :  ficut  plurima  bilc 
ininteftinis  tenuibus  cum  pituita,  Iumbricoste- 
retes.  Nam  iu  corum  corprum  difledhone  ,  qui 
febre  maligna  obierant ,  plurima  bile  referta  in- 
teftina  una  cum  multis  lumbricis  terctibus  notavi- 
mus,  qui  bile  repleti ,  tanquam  eo  nutrimcnto,  vi- 
vebanL  Lumbricum  latum  cuncli  autorescxpi- 
tuita  lenta  Sc  vifcida  forraan  tcftantur  ,  fed  ahij 
humoribus  impermixta. 


C    A  P. 


I  X. 


Vitv.it a  qumodo  tranfctf  m  htmbricum  latum , 
iS  aiunam  bujttS  prima  forma  ? 

JAm  quomodo  tam  longum  animal  formetur  ex 
huiulmodi  materia,  dicendumeft.  Idfitopera 
calonsinfiti ,  qui  fufcitatur  de  potentia  materia:, 
quam  m  adum  deducit ,  ubi  propriam  &  peculia- 
rera  quandam  putredinem  in  ventre  acquifivit  ex 
obftruclionibus ,  ob  quas  non  poteft  anaturano- 
ftra  hsec  materia  evinci,  ut  mutetur,  vel  in  alimen- 
tum  corporibus  noftris  idoneum ,  vel  in  taleex- 
crementum  ,  quod  ilico  cum  aliis  alvi  fuperfluita- 
tibus  excerni  poflit  breviore  tempore,  quamin 
animal  transtormari  queat.  Etenim  formatur  prius 
ab  innato  calore  &c  fpiritu  ,  quam  vitam  animalis 
adipifcatur :  quod  uti  teretibus  Sc  afcaridibus  bre-  Umhncmmm 
vitemporis  fpatio  ,  nempeviginti  quatuorhora-  2SS»A 
rum,  aut  paulo  plurium  ^vcluti  ex  argrorum  hifto-  t»icnaan». 
riis  alias  didici)  fieri  folet :  ita  in  lumbrico  lato  lon- 
giustempus  dcfiderari ,  ex  tarditate  motus ,  quo 
prseditus  eft  ,  corporifque  longitudine ,  conjicio. 
Sed  qualem  riguram  ,  aut  corporis  delineationera 
hic  calor  materia:  imprimat,  aut  qua  forraa  fit 
vermis,  antequam  animetur,  lnvefhgare  perquam 
difficile  eft.  Lumbricosrotundospercepimusali-  tmdM 
quando  in  vitulis  nafci ,  fadaprius  delineatione  t>tierum- 
pituitae  Ionga  ,  &tenui,  mftar  fidiurn  craffiorum 
teftudinis,  quxpoftea,  ubi  vitam  acceperit ,  fu- 
gens  alimentum,  craftior  evadit  6c  amplior.  Aciu- 
arius  de  lumbricis  teretibus  fcribeus ,  prtufjuam, 
inquit ,  m  anima/prebe formatifuerint,  atqueafe  tnvt» 
cem  fejuncli  ,  non  fecttt  cjuam  tenutum  funtculcrum  qut- 
cLtmgbbt  excermtntur.  Ex  cujus  verbis  unufquifque 
poteft  anirao  concipere  ,  ex  pituitofa  materia 
quando  Iumbricus  teres  generatur,  nefcioquid 
conglobatum,  veluti  ex  tcnui  filo  ,  priusrormari, 
quam  animal  fit.  Scd  figuratio  materia:,  feu  prima 
ejus  delineario  ,  ad  tam  longi  animalis  generatio- 
nera  ,  a  nullis ,  quod  equidem  fciam  ,  fcriptonbus 
vcl  oculis  confpeda  ,  vcl  diligenti  ratione  invefti- 
gata.  Vt  gratia  longitudinis  lumbnci ,  de  Iongitu- 
dine  ejus  corporis.communis  lit  facfca  Meujcorum 

fcnteo- 


p6  Aclriani  Spigelii 

fententiajeamfierivelpermatcriaeappofitionem,  leriola ,  tunica  obducetur.  Attalem  ininteftinis 

vel  propter  materiae  copiam.   Nam  Francifcus  nullum  invenio.  Nam  excremcnta  acria ,  vcl  du- 

Valeriola  lib.  i ,  obfirv.ix,  ingeniofiflime  haec  fcri-  riora,  quae  praeterlabuntur ,  partem  jam  compofi- 

bit .-  Qttomodo  autcm  adtantam  longitudmem  protenfa  tae  ad  animalis  formationem  materiae  ( cum  adhuc 

ftterit  &m  gcnita ,  haud  dtfftctle  fuent  perqutrere  ,fi  tenui  pellicula  induta  fit)  abrumperent,  cum  idem 

quis  vermium  gcnerationem  reltqnorumve  infcclorum ,  faciant  in  animali  jam  perfecto.  Siquidemlum- 

aut  etiam  fetw  in  utero  fibtproponat  contemplandam.  brico  lato  per  longitudinem  inteftinorum  exten- 

JVam  quemadmodum  ex caltda genttura  in loco  calido  con-  fo  ,  faepe  videntur  particulae  ejus  a  corpore  avelli, 

fitttta,  ipfa  quidem  inflatur ,  atque  inflata pelliculam fibi  atque  abfcedere  ,  interdum  uniiis  fpithamae  ,  vel 

induit :  (ctrcumtenditur  enim  ,  quod  forinfecm  circum  pedis ,  interdum  plunum  cubitorum  Iongitudine. 

ipfum efl, continuumque  evadtt  ,utpotevifcofum exifiens)  Eft  praeterea lumbrici  longitudo interdum  multo 

(jr  quemadmoduminpane ,  dum  torretur ,  tenuequid-  major  ipfis  inteftinis.  Et  haec  fola  ratio  fujriciat  ad 

dam  pelltcttU  ffecie  tn  ftperficie  abfcedtt  acextat:  (ca-  probandum  ,  vanumefle  arbitrari ,  pituitam  per 

Tanitconfe-  lefcens  enimpanis  ej;  infiatus  attollitur :  quapartevero  longitudinem  inteftinorum  duci  ratioue  tenacita- 

m°'          infiatur ,  illtc pellicuU  ffecies  excitatttr ,  &  confifitt)  ad  tis  &  lentoris;  &  propter  inaequalitatem,  tum  loci, 

bunc  fane  modttm  extfttmandttm  efi  ,  pituitam  tn intefti-  tum  materiae ,  multis  incifuris  articulari ;  &  ma- 

vis  copiofam  qutdem  exiftentem  ,  ejrcalorem  &  ipfam  gnitudinem  ,  quaipfum  animal  perfectura  cerni- 

quoque  concepiffe,  tum  mertto  loct,  tum  ettam  a  calore pu-  tur ,  antequam  animetur,  jam  habere.  Hinc  etiam  *h*  opinit 

tredtnali  excalefaclam:  (erat  enim  in  homtne (Petro  Ra-  poteft  intelligi,minus  efTe  probabilem  Medicorura  r^'c'"4r- 

tono  Vinitore ,  in  quo  fe  latum  vermem  ,  quem  opinionem  ,  qui  hactenus  materiae  pituitofae  co- 

folummodo  membranam  appellat,obfervafle  fcri-  piam  requiri  ad  generationem  vermis  fcripferunti 

bitj  calor  febrilis  multtis  ex  humorum  intus ,  putredine  cum  a  parvo  verme  jam  perfecto ,  capiente  defo- 

enatus ,  unde febris conttnens  gignebatur)  calefaclus  vero  ris  alimentum,  proferatur  corpus  in  tantam  longi- 

is  humor ,  ejr  fequax  exifiens,  a  calorc  agente ,  ejrpartes  tudinem  fupra  ei  aflignatam.  Atque  hunc  vermi- 

continuante ,  in  membranx  formam  abtit ;  ejr  qua parte  culum  pcr  longitudinem  inteftinorum  productum 

humoris  magis  incaluit ,  ea parte  pelitculam  induxit ,  ut  figurari ,  priuiquam  viram  nancifcatur  ,  olim  non 

inpane ,  qutcrufla  nominatur :  ac proinde  cffcclumefi,  credebam  ,  fed  in  fpiras  veluti  compofitum  ,  ac 

ut  a  calore  humidttm  evaporante  atque  exficcante  ,  fu-  conglobatum  ,  &  quemadmodum  in  ovo  fcetum, 

pcrindttcla  qtudam  pclltcula  tenuis  huic  hurnorifuerit ,  levi  membranula  obducta  a  calore  innato.  Ea  P?»  A*&" 

qu<e  fpeciem  membrana  long*  inflar  cortacei prxbucrtt.  enim  milii  tutior  videbatur  generatio,  quodmi-  TJZ'.""'* 

£>uodvero  ftriis  ejr  lacinits  membrana  ea  Jicla  foret ,  id  nori  fpatio  corpus  contineretur ,  imbecille  adhuc 

in&qualitatiftbjeciamatcrU,  ejrtoct  efi  mertto  adfcti-  &  externis  injuriis  praeterlabentium  excremento- 

bendum ;  quodnon  ex  aquo  complanatus  efflt  humor ,  c x  rum  miuus  obnoxium.  Ad  hoc  nerfuadebar  exem- 

quo  membrana  a  calcre  efformante  effingcbatur  ,  inde  plo  animalium  longorum  &  pedibus  carentium; 

firt£  UU(ttt  arbttrandum  quidcm eft)  ortebantur  :  vel  quorum  fcetusinovo,  priufquam  nafcatur,  cir- 

ttiam ,  qttod cum matcriam  hanc vermittmpropriam effe  culatim  &  arcuatim  jacet,  utlerpentum,  &  eruca- 

dixerimtts,  detineationcmqttandam ,  ejr  rudemvermtum  rum.  Dracunculus  oblcuri  motus  vcrmis ,  quem  Dracunculm 

quafi inchoatam  ,  non abfolutam fieciem rcferre eamem-  incarduelis  aviculae  coxa ,  fub  cute  natumfemel  Tbfewm. 

brana  vidcbatur  ,  firtatam  gerens  formam  .-firtati  nam-  confpexi  anf  e  paucos  annos ,  pedalis  longitudinis, 

que  vermes  revera  funt.  Haec  illae.  Qujbus  verbis  mediocrischordaeteftudinis  craflitie,  for- 

etfi  malo  eorum  ,  qui  ejus  membranam  vermifor-  ma  prorfus  nervuli ,  hac  fere  figura  pofitus 

memnequaquamanimalciTeputant,fundamento  cE2/  erat.  Itaque  quemadmodum  hicnonante 

innixuseft ,  videtur  tamen  tam  ingeniofe  &  recte  cutem  perrumpit ,  &  foras  prodit ,  quamveram 

generationem  ejus  membranae  propofuifle  ,  ut  perfe&ionem  ,  quae  in  tardo  motu  exfiftit ,  acqui- 

multi ,  qui  eandem  membranam  animal ,  &  lum-  fiverit :  fi  etiam  latum  lumbricum  involutum  ,  in 

bricum  latum  veterum  efle  arbitrantur ,  eodem  fpirafve  contra&um ,  in  membrana  prius  nafci, 

plane  modo  lumbricura  latum  generari ,  polTent  mox  vitalem  fadtum ,  vinculis  natalibus  folvere, 

credere ;  nempe  primo  mutata  copiofa  pituita  in  membranam  perrumpere ,  tum  inteftino  fecun- 

membranam  vermiformem  magnitudinis  &  for-  dum  longitudinem  fe  annectere ,  atque  fic  adhae- 

mae  talis,  qualisipfe  vermis  jamperfectuscerni-  rere,ad  tutius  capiendtrra  alimentum,  illudque  ef- 

femJr-i*0™  tur' ^em(^e animata.  Verum equidem opinor lon-  fe,quod fcribit Arift.//^.v Hift.de Animal.^.xix, 

ge  aliter  hanc  rem  fefe  habere.  Etenim  quemad-  ijSt  -nAalHci  ^c<rm<pv>ci  pwu  tu  bsri^u ,  id  eft ,  latus 

modumarbores  magnae  ex  parvo  femine  initium  autcmfolt  adhtret  /«/<?/7/»0,hoc  eft,internae  inteftino- 

habent  :  ita  quoque  magna  animalia,  exparva  rum  luperficiei,  veltunicaefoli  jacfi diceret,  reli- 

mole  ortusfui  primordium  fumere,  demonftra-  quasduas  lumbricorum  fpecies,  nempeteretem 

tur  exfingulis,quaeperfexumgenerant.  Etiniis,  &afcarida,  non  adhaerere  inteftino  ,  fed  vagari 

qui  fponte  nafcuntur  ,  idem  eft  obfervandum  :  in  inteftinorum  cavitate,  ac  permifceri  cum  ex- 

nempe  experquam  exiguo  corpore  formariani-  crementis  &  cibo.   Sic  igitur  quondam  fentie- 

mal ,  quod  cum  deforis  alimentum  capere  incipit,  bam. Verum  cum  confideraflem  accuratius  planam 

praegiande  evadit.  Non  aliter  videtur  natura  pof-  corporis  figuram,  etfi  longam,  non  requirere  tan-  . 

fehunc  latura  lumbricum  producere,  Etenimad  tam  circumvolutionem,aut  compofitionem  in  fpi- 

tam  longi  corporis  couformationem ,  antequam  ras,  ut  quae  teres  eft,  atque  Ionga,quod  iila  diften- 

vivat ,  non  modo  requiritur  copia  tenacis  pituitae,  ta  per  longitudinem  inteftinorum  valde  exiguum 

quae  aliquando  in  inteftinis  cumulari  folet ,  fed  fpacium  occupet :  imo  in  muco ,  quo  interna  in- 

etiam  locus  oppottunus ,  in  quo  fecundura  longi-  teftinorum  fuperficies  incruftatur ,  tutiflime  fic  fi- 

tudinem  diftenta  paulatim  ,  quo  pacto  docet  Va-  ta  vitae  primordia  capere  pcflet ,  ccepi  dubitare 

dehac 


de  Lumbrico  Lato.  07 

Oifirvsii*    de  hac  raea  fententia.  Tandem  LaniosGermanos  acquifiviflent.  Sic  arbores  qusedam  magnorum 

imontm.     atjjj  f  qU1bus  aliquando  in  inteftinis  boum  folet  fructuum  feraces ,  fi  plures  quam  cx  coniuctona- 

lumbricus  latus  occurrcrc.  Hi  retulerunt ,  fe  cir-  tura:  ferant  fructus,minores  prpferunL  Ad  lccun- 

ca  initia  asftatis,  vel  mcdio  vcris  tempore,  quo  ge-  dum  problcma  dico,  uno  femel  expulfo,  alios  non 

nerationis  primordia  duccre  ajunt,  exiguumali-  reuafci ,  quia  cum  rarior  iit  hujns  vermisgeoera- 

quando  per  longitudinem  intcftinorum  diiten-  tio,  adhuc  multo  crit  rarius ,  rurfus  poft  hujus  ipe- 

tum,  &firmiter  iisannexum  confpexille.  Patet  ciei  vermem  femel  expulfum  alium  poife  oriri. 

igiturapud  Ariftotelem  lllud  verbum  *fo<rri<pvxt  Non  tamen  nego  ,  quod  fimilis  aliqua  putredo  id 

fignificantius  accipi  pofTe  pro  eo ,  quod  dicimus,  corporc  gcnerari  dcnuo  poiTet,  8c  candcm  vermis 

adnatum  efl.  fpeciem  lecundo  producerc. 

C    A    P.     X.  C    A    P.  XI. 

Plures  uno  non  nafci :  nec  bis  in  bomme  Locus  gencrationis  utrum  cra jfum  fit, 

najci  notatum.  an  tenue  intcftinum. 

ITaque  cum  a  parvo  principio ,  &  parva  corpo-  C\  Voniam  igitur  a  parva  mole  initium  genera- 

ris  mole  hunc  lumbricum  originem  capere  af-  tionis  habet  in  intcftinis ,  atque  inteftiuorura 

otfUxPrth.    feruerimus,  oritur  duplex  problema  ;  primum  non  duo  fint  genera  ,  craiTum  &  tenue  ,  quseret  quif- 

'h**        inelegans ,  nempe  5  cur  uon  gignantur  plures  uno,  piam  ulterius ,  in  utro  horum  gcncretur  ?  Galcnus 

cum  lumbrici  teretes  &  afcandes  plunmi  gene-  nullibi  (quantum  equidcm  memoria  teneo  )  ccr- 

renturin  ventre  animantiuni;  &  ld  docere  etiam  tum  aliquem  generationis  locum  in  mteftinis ,  vel 

videtur  Actuarius  lib.  1  Meth.  med.  cap.  xxi ,  qui  craflis  ,  vel  tenuibus  aufuseftaflignare  ,  cum  ta- 

Iulio  Alexandrino  interprete ,  inquit,  Porrot<tnta  men  aliis  lumbricis  proprium  indicarit.  Namin 

una  lataintntejlino  gigmtur.  Alterum  deindepro-  commeut.  aphor.  xxvi,  hb.  1 1 1,  in  parte  infcriori 

blema  eft,cur  femel  expulfus  vix  alius  renafcatur  ?  crafli  inteftini ,  maxime  afcarides  provenire  fcri- 

ncqueenim  ullusunquam  vifuseftlatum  lumbri-  bit,  in  fuperioribusinreftinis,  teretes.  Delatoau- 

cum  excrevifle  integrum  ,  &  poft  huuc  rurfus  tem  fubdit  tantiim  eum  efle  ommum  lcngtjiimum, 

alios  in  ventre  ejus  natos :  alii  vero  lumbrici  brevi  &  fiepe peromnta  extendi  inteftna :  quaii  vero  dicat, 

dierum  numero  ,  nempe  ad  fummum  trium  vel  fenefcire,  utrumin  aliquo  proprio  intcitino ,  ut 

quatuor  denuo  uafci  in  multis  asgris  videantur.  cseteri  ,generentur  ;  an  vero  omniainteitina,  tam 

\ejfcnfio  ad  Refpondeo  ad  primum :  naturam  ea  animalia,quse  craiTa,  quam  tenuia  fimul,  fint  proprius  generatio- 

mum.      grandiaprocreavit,paucanumeroproducere  vo-  nis  lati  lumbrici locus ,  cumfxpe  per  omniainte- 

luilTe  ;  qux  vero  parva ,  plura.  Quadrupedum  ftina  extendi  videatur.  Alexander  Trallianus  in 

enim  maxima  fingulos  pariunt  fcetus ,  ut  bos ,  ele-  epiftola  de  lumbricis  hsec  eadem  videtur  opina- 

phas,  afinus ,  equus :  parva  multos  pariunt,  ut  funt  tus,cum  eadem,  quae  Galenus,  repetat.  At  Actius 

canis ,  felis ,  mus.  Inter  aquatilia  cete  uniparum  audadterin  tenuibus  pra^fertim ortus  fui  initia  tra-  .m^J^m0 

eft.  Arbores , quse magnos ,  refpectu fuas magni-  here  docuit//£.  ix,cap.xL.  Reliqui  omnes pofte-  """^0 

tudinis,  faciunt  fructus ,  paucosproducunt,  quod  riores  docti  medici »  quos  nominatim  recenfere 

fitpropter  alimentum  ,  quod  multis  magnisfru-  fuperfluum  cenfeo  ,  unanimiter  incraflis,  praeci- 

ctibus  fuppeditari  commode  non  poteft.  Hac  ea-  pue  vero  in  colo.  Atque  lta  mihi  fentire  viden- 

dem  ratione  natura  videtur  tantum  unicumver-  tur,  qui  colon  inteftinum  multis  valvulisfeu  cellu- 

mem  latum  generaiTe  m  ventre.  Neque  enimex  lis,  copiofa  pituita  refertis ,  prseditum  fit;  quod- 

parvo  principio  propter  alimenti  inopiam,  Ioci  que  Iocus  fit  louge  capacior  inteftinis  tenuibus, 

anguftias ,  £c  corporis  humani  lmbecillitatem  ,  ad  tam  magno  animali  generando.  Sed  quoniam  jam 

tantam  magnitudmem  vermis ,  tanquam  ad  fuara  fatis  videor  probaile ,  non  requiri  magnam  illam 

perfectionem  ultimam ,  &  veram  unquam  perve-  pituitse  copiam  ad  hujus  animalis  generationem, 

nire  potuiiTet ,  fi  eodem  tempore  pluresnumero  quam  hactenus  omnes  putarunt  j  neque  locum 

procreaiTet.  Apud  Foreftum  tamen ,  inquies ,  in  amplum ,  quod  a  parva  corporis  mole  primorcba 

medicis  obfervationibus  legi  ,  quendam  adole-  ducat ;  etiam  colon  intcftinum  eiTe  locumincora- 

fcentem,  ultra  duodecim  vermes  latos,  admodum  modum ,  tum  quod  humore  aqueo  &  copiofo  ca- 

longos,  rejeciiTe,  qui  non  aliosintelligit,  quam  reat(femper  enimrepletur  excrcraentis  ficciori- 

eos ,  de  quibusjam  agis ,  cum  eorum  figna  in  ex-  bus)  tum  quod  procul  abiit  a  chylo ,  quo  fimul  ac 

cremeutis  comparuerint  certiflima.  Sedego,ut  natus eft nutritur,  & in tam vaftam longitudinem 

tibi  refpondeam  ,  cenfeo  ,  omnes ,  quotquot  funt,  brevi  tempore  fe  extendit ,  cogor  fequi  opinio- 

quifcripferuntfelatosvermespIures,quamunum,  nera  perdocti  Actii.  Hippocrates,  fcetuiadhuc  A^oi^Au. 

ab  acgro  expulfos  confpexiiTe  cum  vens  fignis  m  utero  matris  exiltenti  lamm  iumbncum  mna-  ttntum, 

lumbrici  lati  antiquorum  ,  partes  tantum  unius  fci,  fcripfit.  Atcum  crafla  fcetus  mteftina  craflis 

lumbrici,  pedem  circiter  longas ,  autunumvel  &  duris  excrementis  diftendantur;  tcnuia  vero 

alterum  cubitum,  aut  plures  ab  integro  vermis  liquidiffimis  abundent ;  non  vidco  ullura  commo- 

corpore  abruptas  vidifTe  ,  nequaquam  tot  inte-  diorera  ,quara  in  tenuibusgenerandi  Iocura.  Ac- 

gros  lumbricos.  Quod  fi  ,  per  communem  alio-  cidit  autem  tum  temporis ,  ut  tenui  pituita  a  capi- 

rum  obfervationem  ,  quifpiam  revera  plures  inte-  te  diftillante  in  ventriculum  ,  &  ad  chyli  quandam 

grosinnoftrocorpore  genitos  animadvertit,  ne-  formam  a  ventnculi  concoctnce  facultate  reda- 

ceiTe  eft ,  eos  de  communi  Iongitudine  plurimum  ctam ,  nutriatur  tamdiu ,  donec  ex  utero  egreiTus 

degenerafle  ,  &  propter  alimenti  indigentiam  ex-  fcetus  lac  fugere  incipiat;  tunc  enim  Iacte  gaudcr, 

pulfos  fuifle ,  antequam  perfectam  magnitudinem  fi  non  una  cura  excreraentis  inteftinorura  ,  &  cor- 


P8 


Adriani  Spigdii 


Papaverctt- 
lum. 


Coloftr 


Infantis  co- 
loftrati. 


Lac  bonum. 


An  homini 
connefauw 
LnmbrtcM 
latttt. 


poris  totius  purgatione ,  quse  fit  blande  laxantibus 
mcdicamentis ,  atque  coloftri  *  lac-tatione  primis 
quatuor  diebus,  cum  in  lucem  editus  clt ,  e  ventre 
iniantisexpellatur. 

*  Miror  enim,  qnantopere  poftum,  obftetricum  omnium,  atque  etiam 
Medicorum  a  prifcis  temporibus  in  haec  ufque  tempora  confirmatam 
opinionem,  qua  prima  llla  excrementa ,  qua:  ln  mteftinis  ,  &  ventriculo 
infantis  recenter  nati  continentur  ( papaverculum  vocant ,  Grarci  f*.r,x.u- 
viot)  ftatim  ,  antequam  praebeatur  lac  infanti ,  expurganda  putant ,  vel 
pomo  cuin  melle  haufto  ,  ut  hic  Patavii ,  &  in  aiiis  Italiae  locis ;  vel  fy- 
rupo  rofaium  ex  rofis  pallidislaxativo  ,  ut  in  Galliis ;  vel  alio  quopiam 
laxante,  derergente,  ac  leniter  purgante  medicamento,  ut  in  aliis  regio- 
nibus.  Nefciunt ,  vel  potius  dicam  ,  negligunt  fummam  natura;  provi- 
dcntiam  ,  quae  in  ram  neceftaria  re  nafcenti  confuluit  pnero  ,  fola  medi- 
ciua  a  matris  papillis  haufta ,  &  gratiore  ,  ac  tutiore  multo  ,  quara  quae 
ab  obftctricibus  folet  pneberi.  Nam  cololtrum  (lac  eft  ,  quod  in  uberi- 
bus  puerpers  primis  diebus  a  partu  generatur)  (i  ftatim  natus  fugat  in- 
fans  ,  commodius  cV  fine  ulla  noxa  ab  hifce  excrementis  purgabitur. 
Alimentum  enim  eft  medicamentofum,  quod  natura  ad  eum  finem  pro- 
duxit ,  ut  modice  nutriendo  ,  leviter  pro  infanns  imbecillitate  purget 
per  aliquot  dies.  Prjebent  llli  medicameutum  aut  nimis  debile  ,  aut  ni- 
mis  validum,  at  natura  hoc  dat,  quod  naturae  ac  viribus  convenit.  Pra> 
beut  llli,  quod  femel  tantum,  aut  bis  dare  licet ;  at  netura,  quod  per  plu- 
resdicsdari  potcft  ad  corporis  evacuationcm  perlediorem  ,  elargitur. 
Prabent  illi  ,  qnod  nil  nutrire  poteft  m  tam  tenello  corpore  ;  at  natura, 
quod  limul  mediocnter  nutrit,&  quanrum  primis  diebns  eft  fatis.  Nam 
falfo  haclenus  exiftimatum  eft  ab  ommbus  ,  non  cfle  prius  dandum  boc 
lac  primtim  puerperae ,  quod  coloftratos  dicitur  reddere  infantes  ,  hoc 
eft  ,  in  ventriculo  fpiftari ,  &  coagulari ,  admixtum  cum  praedidis  ven- 
tris  excrenientis  ,  corrumpi  ,  fufcitare  vapores  ad  capnt  afcendentes, 
pravorum  fymptomatum  autores  ,  nullius  cfle  nutrimenti ,  vel  pravi, 
quod  omnes  eas  notas  non  habeat ,  quas  bono  ladli  autores  adfcnbunt; 
nimirum  non  fit  laudabilis  confiftentiae  ,  colore  album  ,  odore  fuave, 
fapore  dulce  ;  fed  contra  potius  craftum  ,  flavum  ,  fapore  minus  fnave, 
afpectu  virofum  ;  cum  vidcamus  quotidie,  uil  damni  alios  pueros  &  in- 
fantcs  hoc  primum  lac  fugcntes  pati ,  fed  ipfos  purgare  ,  &  alvum  mo- 
vere,  cumque  fciamus  naturam  ,  nil  in  nobis  generaife  ,  quod  non  cedat 
in  noftrum  ufum.  Quocirca  monenda:  funt  obftetrices  ,  atque  puerpe- 
tx  ,  neinpofteram  acatulis  coloftrum  prius  exugicurent,  tanqnam 
inutile ,  &  noxinm  ,  vel  a  pucllis ,  &  aliis  mulierculis ,  vel  per  vitreas 
cucurbitas  .  iu  eum  finem  fadlas  ,  extrahi  faciant ,  donec  bonum  Uc  ad 
nutrimenttiin  pueri  prodeat,  cum  hoc  pnmum  lac  fit  ad  totius  corporis 
purgationcir.  utilius  omnibus  aliis  ,  quae  poftunt  pratberi  ,  pueroque 
conveniat  n<."  ftatiin  lac  ,  quod  optime  nutrit ,  dare,  antequam  per  ali- 
quot  dies  coioftto  lit  purgatus. 

C    A    P.  XII. 

Qua  cctate  zencreturin  humano  Ventre. 


Hlppocratis  mentio  me  nunc  trahit  ad  dili- 
gcntius  inquirendum,  qua  astate  potiflimum 
generetur.  Inlibroenim  quartodemorbismani- 
fcfte  docere  videtur ,  primum  in  adultis  non  nafci 
hunc  lumbricum ,  fed  femper  in  fcetu  adhuc  in 
utero  exiftente  ,  &  fic  una  cum  homine  oriri ;  in- 
terdum  ,  etiam  ,  nili  expellatur  tempeftive  ,cum 
eodem  mori.  Verba  cjus  ha:c  funt :  nOV  q  tptco 
«2nS<  tXfjJtv^cov  tcov  iaKct{etcov .  yivtoHku  yS  (P^fjLt  cv  tco 
Trutcftco  cv  T\cn  ^t^naiv  iovn.  %  yxo  tsiv  't7o)v  at7ru^  c*e 
tcov  fjL>iT$tcov  g£eA&>i  ffi Trj  xs7reco  cv  xsiXiy  TBCr£- 
t(§H,  utpi  auTretoyiq  ilj  ^ccvtozcayjq  ,  ^coov  7ruyrjvcq  cv  cwtyi, 
o  ,  77  tbct%tbv  fj.tyk^{  ytvtTui.  ~h7tZ7ru(t{  yS  ciet  T  tcoXov 
xsTrfov  atvd  Tiuaug  ^fxiocf.q  ,  Lw  fJttYky  vytouvetv  o  ctt&^co- 
7r@*.  ytvol]o  J\j  cti  tbixtb  'Cfiov  ,  xtftj  Iw  7n?it\c2v  ^fzipiuv, 

(JLYi  ~bvn>7Iu\r,lG4  0  ClvQoUTrt^.      7!Z^t\CL  <y$  ytVlTUi  CV  TY><n  fJLYi- 

TfYtcnv  iovL  T&i  7rouci\cc.  Quas  fic  vetus  interpres : 
Nunc  autcm  de  lumbricis  Utisduam.  Ajfero  enim  ipfos  in 
fuero.dum  adhuc  tn  utero  ejt,nafci.  Fojlquam  enim  femel 
ex  utero  egrejfus  eji  ,  non  tanto  tempore  Jlercus  in  alvo 
manet ,  ut  ejm  diutttrnitate  cjr  putrefaclione ,  tant£  ma- 
gnituainis  animal generari pojsit.  Excernit  enim  femper 
externum  Jiercus  per  omnes  dies,Ji  fanws  homo  effe  debet. 
Tale  vero  animalnafci  non  poffet,  etji  multis  diebus  homo 
flercits  non  egereret.  Multa  enim  nafcuntur,  dttm pu.er  in 
utero  eft.  Petrus  Salius  Diverfus,vir  doctifllmus,  in 
commento  hujuslibriputat  autorem  voluiife  his 
verbis  probare ,  latum  lumbricum  fcetui  adhuc  in 
utero  matris  exiftenti  innafci,  nontamen  etiam 
negare  in  adultis  generari  polTe  ,  cum  fubjungat 
etiam  innafci  in  ventribus  jam  ex  utero  egreifo- 


rUm.    rl7t>)v  TU  TTCUJta  JtV>]TliU{   -^UfttljiO-IV  CWTB  Ctf  JOVCW 

ntg  7U  ewTci  <pdo(jt.ciKct,  oosi  cui  X£t7rt(Gf>  i£tX§y  cot  J  cv- 

TIOX,  Xj  jtty  fcuu KCwdri  ,  K,  afJLCt  TB  tvjtpOV  tVpwjQy  I7t>)v  ij/fi*- 

[A.io-0001.  TToTiKoi  $*j  Tuv  7rut$\uv  Kj  ?poyyv/\otc  £  <afatTUOt 
tXfjttvJuc  cl7n7ruTr,auv  tx.fj.ct  TJ  rsTreoo  t*  7rtuTv\.  Iw  ^fJtr) 
"XcrziTruTrjerYi  ,  yivovTut  i^  cv  tkoi  yx<qnoi  ctj  [jfy  $poyyv- 
Kau  TtKixo-iv  ,  ctf  A  'srhctjeiou  £k  tTt  ,  kcutii  tyotcn  mclttP 
cwTuq.  id  eft,  Vojiquam  tn  lucem  cdtttfttnt pueri,mu/ie- 
res  ipjis  in  ctbo  offerunt  medtcamenta ,  quo  ftcrcets  ex  in- 
tejltno  exeat,  &  non  comburatur,  &  Jimulttt  tnteflinttm 
dtlatetur,  cttm  ctbttm  obtulerint.  Mu/ti  fane pueri,  (jr  ro- 
tttndos ,  ejr  latos  lumbricos  una  cum  pnmo  fiercore  excer- 
nunt.  Si  vero  non  excreverint  ,Jiunt  ctiam ,  infuperqtte 
nafcuntur  inventribm.  Etrotundt  qutdempariunt ,  /ati 
vero  non  amp/ius  ,  etiamji  qtttdam  ipfos  parere  dtcant. 
At  ego  tum  ex  vi  argumentorum  ,  tum  ex  ordine 
dicendi ,  in  tam  oblcuro  loco ,  nil  aliud  conjicio, 
quam  quod  autor  ejus  libri  cupiat  inferre ,  in  natis  Hwwrjh, 
jam  lumbricum  latum  innafci  non  polfe,  quod  fin-  tLu»?*"' 
gulis  diebus  alvi  excrementa  deponant ,  nec  tale 
animal  oririqueat,  nifihomo  ftercus  per  multos 
dies  iri  inteftinis  conclufum  detineat  fid  fcetui  ad- 
huc  in  utero  conclufo  contingit)  &"  quod  a  recens 
natis  pucrulis  ejufmodi  vermes  ab  alvo  prodire  vi- 
fum  fit.  Verba  autem  illa ,  quae  addit,  ub  j  /jl>)  ^tb- 
Truiricrri  ,  ytvcvTttf     cv  Tycn  yxgptor  :  non  vidctur  latis 

fidelitertranftulifle  interprcs ,  quae  ad  verbum  ita 
fonant  :  Si  vero  non  excreverint ,  fttnt  etiam  in  ven- 
tribtts.  Atqui  illud  vocabulum  yivovntj ,  dupliciter  ><»4?«^. 
accipere  poffumus;  velproeo,  quodomnesin- 
terpretes  fequuntur  ,fttnt  j  vel  pro  eo  ,  quod  dici- 
mus ,  nafcuntur  ,  vel  verfantur  acfi  diceret :  fi  non 
expellantur  lumbrici  ftatim  poft  fcetum  in  lucem 
editum,  verfantur  in  ventrej  &  fic  concordare  vi- 
detur  fenfus ,  qui  fequitur  ,  cum  non  excretos  ro- 
tundos  dicat  parere  ,  latum  vero  interdum  con- 
fenefcere.  Sic  ytvto%u  vocabulum  accipiunt  ali- 
quando ,  cum  cv  additur ;  ut  yivto%u  cv  txtco  ,  in  hac 
re  verfart;  ytvto%u  cv  icwjco  ,  ad fe  reverti ,  vel  redtre. 
Verum  potius  mihi  perfuadeo ,  illud  yivovrcu  ,  non 
intelligi  dequovis  lumbrico,  fed  tantumdero- 
tundo ,  quem  voluit  in  ventre  nafci  pofle ,  etiam 
poft  partum ;  fi  yivoviuj  vertere  velimus ,  fttnt ,  vel 
nafcuntur.  Casterum  quoniam  hunc antiquum  fcri-  Locw.obfcu. 
ptorem  multa  probabiliaquidem,  led  minus  vera,  r^fi'^tcr"r 
diflerere  in  eo  libro  animadverti  ;  non  multura 
elaborabo  ad  hunc  locum  magis  elucidandum, 
cum  fufficiat  unumquemque  per  obfcuritatem 
ejus  loci  tantum  admonuifle ,  ipfamque  veritatem 
oftendifle.  Neque  enim  verum  eft  ,  fcetum  tan- 
tum  hunc  vermem  generare ,  fed  &  adultum  ho- 
minem.  Raro  enim  in  pueris  is  animadvertitur ; 
fsepius  in  iis ,  qui juvenilem  aut  confiftentem  seta- 
tem  agunt.  Nec  deeft  hujus  rei  aliqua  ratio.  Cum 
enim  in  inteftinis  tenuibus  &  anguftis  natura  de- 
ftinaflet  tam  magnum  animal  progignere ,  erat 
etiam  opus ,  ut  locus  eflet  ejus  animalis  perfectio- 
nem  adepti  capax  ,  in  quo  degeret.  At  is  non  ita 
idoneus  eft  in  parvulis,  uti  in  adultis :  imo  propter 
hanc  di&ara  caufam  fum  ejus  fententiae,  in  pueris, 
fi  quando  animadvertitur  ,  nunquam  ad  vaftam  il- 
lam  magnitudinem  pervenifle.  Cum  enim  ple- 
rumque  degat  in  ileo  inteftino  ,  non  procul  a  colo 
conglobatus  in  pilam ,  ufque  adeo  fe  diftendit ,  ut 
inteftini  quam  tenuiflima  membrana  eo  loci  red- 
datur ,  atque  rumpatur  potius ,  necetque  segrum, 

priufquam 


Tgr-juli  pucri 
lumirutan 
Utum  non 
hdent, 


Experienti* 
tbjlcincurn  : 

Et  Lanio- 
num. 


de  Lumbrtco  Lato. 
priufquam  perfectam  aliquam  magnitudinem  ac- 
quirar.  Ad  odo  cubitorum  longitudinem  Her- 
cules  Saxonia,  in  pucro  fe  notafio  fcribit.  Porro 
quod  Au&or  libri  quarti  de  morbis ,  feu  Hippo- 
crates  narret  recenter  natos  pueros  aliquando  ex- 
creviiTc  rotundos  lumbricos  Sc  latos ,  volui  fedulo 
apud  obltetrices  inquirere  ,  an  lllud  unquam  tum 
in  Germania  ,  tum  in  Italia  ab  ipiis  fucrit  obferva- 
tum5  quxidprorfus  uegarunt.  Laniones  &  ma- 
cellarii  (quos  hac  dc  caufa  aliquando  allocutus 
fum)in  vitulis  nunquam  latum  lumbricum  con- 
Ipcxerunt,  fed  in  adultis  jam  £c  grandibus  bobus. 


99 

animal  natum  gencrat  fibi  fimile,  tum  quia  unicum 
lcmper  gcncratur.  Quod  videtur  ctiam  Actua- 
rius//&.  i  Meth.  mcd.  cap.wi,  animadvertiilc  ,iu- 
quiens,  intcrprcte  Alexandrino :  Porro  ttnea  HM  /ata 
ininteftinis  gigmttir ,  cum/entus  ty  lcviter  calidttshu- 
mor  ,  tnttmx  uiteftinorum  fttptrficet  ilhnitur.  Scd  ncc 
aliud  gcnerat  a  ie  divcrium  ,  vcluti  mufca  vermi- 
culum  ,  iic  hoc  quippiam  cucumcris  icmcu  rcrc- 
rens,  proptcr  caidem  caufas. 

C    A    P.  XIV. 

Qucwidiu  Vftat. 


Btppocr.  & 
Arijlot.  con- 
trttrta  optmc. 


Ktn  parit  ait- 
tortratc  Htpp. 


tem  tdns  au- 
trum  argu- 


mthricui 
tus  fexum 
nbabet. 


C    A    P.      XII  1. 

An  Pcin.it  ? 

DE  partu  criam  ncn  convcniunt  inter  fe  fcri- 
ptores.  Nam  Ariftoteles  lib.  v  Hiit.  de  ani- 
malib.  cap.  xix  ,  parere  kribit  cucumeris  femini  qutd 
Jinu/e;  ~h7n>T.£\H  6iov  {r.Kvn  o-m'^ua,  inquit.  Miror  tam 
diligentem  Philofophum,  qui  omnes  libros  au- 
torum  ,  qui  ante  ipfum  extitere  ,  diligenter  perlu- 
ftravit ,  non  incidiife  in  eum  autoris  hbri  quarti  de 
morbis  locum ,  ubi  ex  profeflb  negat  latum  lum- 
bricum  parere  ;  tum  ctiam  alios  magis  admiror, 
qui  eum  Iumbncum  cucurbitinum  quem  ex  Cor- 
ncho  Gemmadepingi  curavimus ,  partum  fimili- 
ter  Iumbrici  lati  ceniuerunt.  Verba  autoris  Iibri 
quarti  de  morbis  hic  placet  adjicere  ex  communi 
verfione.  Ft  rotundt  quidem partunt,  latt  vero  non  am- 
pliits  ,  etiamfi  quidam  tpfos  pareredtcant :  neqtie  enim  ab 
uno  amma/itot  ptilli  generari  pojfunt  ;  neq/ieea  eji  loci 
inintefino  capacitas ,  ut  partm  educare  queant.  Augc- 
jcente  autem puero  ,  augcfciutiam  lumbricu-s  in  intejitno 
ab  his  ,  qu.t  tn  ventriculum  ingejla  ftint ,  &  tqualtsjit 
intejtino  ,  qnibufdam  in  pubtrtate ,  quibnfdam  pojierms, 
quibufdam  patilo  prms.  Et  pojlquam  intefitno  adxqua- 
ttis  ejl  ,Jimiliter  augefctt ,  &  q/ianto  major  faclus  fuerit, 
ttna  cum  ftercore  exctrnitur  deintejlino  recio ,  cyexci- 
dttveluti  cucumeris  femcn ,  fpevero  ettam  ma/or.  Et 
paucis  interpofitis  iubjungit  iterum  :  Signa  vero 
quod  non  pariat ,  ftd  ita  habeat,  vclut  ego  dico ,  hxc  fimt. 
St  qttis  c/tret  hominem ,  latitm  lumbricum  habentem ,  tjr 
medicamentum  dederit ,  aut  potionem  ,  fqttidem  fttctit 
horno  ber.e pKeparatus  ,  tottts  rott/ndns  facltis  adptU  fi- 
gttramexit,  eyhomo  fantts  evadit.  Siveroad  medici- 
nam  htreat ,  recla  pars  dc  lumbrico  abrumpitur ,  longitu- 
dtne  dttorttm  attt  tritim  cubttorum  ,  aut  ettam  lonQe  am- 
plior :  ey  ubi  alruptus  fuerit ,  per  mttltum  tempns  figna 
cum  ftercore  non  prodc/mt :  pofteavero  augefcunt.  At- 
qtte  hxc  argtimenta  funt ,  quod  l/tmbrtcus  lat/ts  nonpartt, 
fed abn/mp/tur.  Ha:cille.  Cujus  fententiam ,  quae 
partum  negat ,  non  modo  approbo ,  fed  adhuc 
aliis  argumentis,ab  eo  non  tactis,ftabilio.  Etenim 
qua:  inie&a  panunt ,  aut  fui  fimile  animal  pariunt, 
ut  aranea  ,  vel  cicada ,  vel  araneam,  vel  cicadam : 
aut  genus  diverfum  ,  ut  mufca  vermiculos.  Sed 
neutrumhorum  parere  lumbricum  latum  ,  exeo 
manifeftumeft ,  quodunicum  tantumin  fingulis 
animalibus  natura  procreari  voluent.  Pluresfiex 
i1Io  prodiiifent ,  incremcato  fuo  ,  quod  cito  per- 
ficitur,  reftitiifent.  Deeft  quin  etiarn  locus  in  hoc 
ipfo  verme,  qui  in  cceteris  utcrus  eft,  quo  fuos  fce- 
tus  inclufos  habent  ufque  ad  partum.  ldcirco 
fexu  haudquaquara  diftmguitur  ,  tum  quia  ex  pu- 
tri  provcoit ,  ex  quo  dicebat  Anftoteles  nullum 


Obfmstto 

ptjCMOriA. 


LumbrictU 

LilUt  'Jfyf 


QVifpiam  fortaflis  exiftimavcrit  hunc  vermcm 
efle  brevis  sevi  Nam  in  leuciicis,  circa  a:ita- 
tispnncipia  generari  incipit ,  veluti  nobis  aliquo- 
tiesipfi  pifcatores  rctulerunt ,  autumno  ad  juftam 
magnitudincm  pervcnit,  hycmc  rurfus  confumi- 
tur.  Indicium  hujus  rci  efle  ajunt ,  quod  uec  veris 
initio ,  ncc  hyemc,  ventcr  corum  tumeat;  fed 
a:ftate  priu s  attolli  mcipiat ;  autumno  vcro  in  tan- 
tam  molcm  cxcrefcat ,  ut  ab  emptonbus ,  quibus 
ob  hunc  tumorcm  vermem  Iatum  in  ventre  latere 
notum  eft,  omnino  rejiciatur.  Deindc  cum  par 
ortus  atquc  exitus  iit  ratio  [quod  enim  cito  fit,  ci- 
to  quoque  pcrit)  utique  ncceife  vidctur  eife  (cum 
hic  vermis  brevi  tempore  -sr  generetur ,  &  in  ma- 
gnam  molem  excreicat )  etiam  cito  putrefcere 
&  interire.  Pra:terea  cum  lumbricus  latus  infe- 
ctum  fit,  &  infecta  omnia  brcvcm  vitam  habcant, 
quod ,  tefte  Ariltotele  ,  exanguia  fint,  &  ideo  hu- 
mida,  aquofa,  frigidaque  ,  neccilarium  cftarbi- 
trari  ,  brevi  quoque  Iumbricum  Iatum  intcrire. 
Nam ,  tefte  Philolopho  lib.  dc  !or^.  &  brcv.  vitas 
cap.  iv ,  humidum  aquofura  facile  corrumpiturj 
frigidum,  facile  congelatur.  Imotrium,  aut  qua- 
tuor  annorum  setatem  non  excedere  poife  ,  cx  eo 
poteft  argui ,  quod  vermes  brevioris  fint  vitx  in- 
terinfeda,  quia  imperfed:iora  funt.  Anftoteles 
loc.  cit.  &  ex  eo  riinius  Itb.  x,  cap.  xx,  vitam  apijm 
(qucc  vermibus  funt  pertcctiores^  longiilimam  efle 
dixit,  non  raodo  refpedtu  aliorum  inlectorum,  fed 
etiara  crererorum  exanguium:  &  tamen  Anito- 
teles  Itb.  vHift.  de  Animal.  cap.  xxn  ,fexvelfe- 
ptem  annortim  curriculo  cam  confici  docuit.  Vc- 
rum  donemus  ctiam  Cardano ,  qui  in  libris  de  va- 
rietate  rerum  fe  obfervaflb  fcribit  ,  robuftiores 
apes  ad  duodccimura  annum  pervenire  pofle  ;  ta- 
menipii  vidimus  ^quod  ncutiquamex  rerumna- 
turce  fummis  miraculis  expungendum  dftj  Iumbri- 
cumlatum  apum  hanc  a:tatem  fuperare  muxore 
Helvetii  ■,  qua:  etiam  nunc  quotanmis  fere  ab  cfu 
acetarii ,  quod  nuxtas  herbas  plures  recipit ,  veris 
initio  fruftum  unius  vel  alterius  ulnx  Iongitudine, 
excernit.  Et  profecto  autor  libriquarti  de  mor- 
bis  videtur  nos  docuifle ,  vitam  hujus  lumbrici  ad 
hominis  a:tatem  pervenire  ,  cum  ait:  Jinon  fponte 
exeat,  vel  expellatur  medtcamcntis,  una  cum  homtne  con- 
fenefcere.  Nam  quemadmodum ,  hunc  adhuc  in 
utero  matris  iuitium  fui  ortus  capere  ,  hic  fibi  au- 
tor  perfuaferat ,  ita  etiam  tractu  teraporis ,  ra&o 
hominc  graudiore  ,  pcr  a:tatcs  aggrandefcere ,  ac 
fic  unacumhomine  accedcre  ulquc  ad  ultimam  c^nfatfm 
fenedtutem  ,  videtur  intcrre  per  illud  verbum 
ZvyKcti&yKfiJiTxti* ,  quoutitur.  Sed  PctrusSalius, 
cum  hoc  doclillinio  huic  viro ,  &  cjus  libri  cora- 
N  a  mentatori 


ApetbnM 

VM*. 


Seneclu)  na- 
turali*. 


Cttr  tn  homi- 
nc  dtut:ff;;nt 
•vivat. 


Rittiofectm' 
da. 


Ratiotertia. 


Ratio  quarta. 


ioo  Adriani 

mentatori  abfurdum  videretur ,  exiftimavithanc 
efle  ejusautoris  mentem  ,  nempe  lumbricumla- 
tum  confenefcere  cura  aegro ,  qui  per  varios  mor- 
bosei  fupervenientes,  debilitatis  jamantea  viri- 
bus ,  folet  cito  conficere  fenium.  Quafi  vero  fe- 
nectus  fit  illud  vitae  extremum,quod  vi  morbi  ma- 
turius,  quam  lege  naturae  infertur.  Idcircoego 
per  illud  fctwKctlapjylffTceiv,  puto  intelligi  conficere 
fenium  lumbrici  proprium ,  certis  annis ,  tempori- 
bufque  a  natura  ei  circumfcriptum  ,  quod  in  ho- 
minis  ventre  paulatim  contrahit.  Habetenim& 
fuas  setates  hoc  animal,  quibus  oritur,augetur,  vi- 
getatque  declinat.  Vkimum  ejustempus  eftfe- 
nectus.  Variat  autem  Iongitudo  vitaepenes  ani- 
malia,  in  quorum  ventribus  generatur.  Nam  quae 
breviorem  homine  vitam  obtinent ,  in  iis  minus 
diu  quoque  vivere  certumeft.  Itafit,  utpaucis 
anniscanesab  hoc  verme  molsftentur :  Leucifci 
vero  ,  &  alii  pifces  pauci  paucionbus  menfibus  j 
quam  quibus  annus  completur.  Sed  cuminho- 
mine  diutius ,  quam  ullo  aliorum  infectorum  ,  aut 
animalium  exanguium  gcnere  ,  animadverfus  fit 
vivere,  poflet  aliquis  fapientiae  ftudiofus,  hujus  rei 
admirandae  caufas  ame  juremerito  perquirere. 
Eas  ego  quatuor  ftatuo.  Prima  ,  quia  videtur  hoc 
animal  inter  omnia  exanguia  maximedearticula- 
tum.  Etenira  conftat  ex  innuraeris  articulis :  quia 
fingula  internodia  ,  fectionefque  fingulae  corre- 
fpondent  articulis  aliorura  animalium.  Ariftoteles 
fect.  x,  probl.  xlvi  1 1 ,  inquirens  caufam  ,  cur  illi, 
qui  cejuram  (quam  lineam  vitae  Chiromantae  ap- 
pellant)  pertotam  obtinent  manum ,  longiorU  vit*  Jint. 
An  quoniam,  inquit ,  breviorU  vit*  funt ,  qu&  inarticu- 
lata  ftnt ,  ut  aquatilia  ?  £>uod fi  qu*  inarttculata  Junt, 
brevioris  viu Jint ,  mantfejium  ejl  contra  fe  habere  ,  qu<e 
articulata funt.  Secunda  ratio  poteft  etiam  duci  ex 
eodem  Ariftotele.  Nam  inlibro  de  longitudine 
&  brevitate  vita? ,  cap.  v,  ait  exangue  animal ,  quia 
humidum  ef  ejr  aquofum  ,  bret/iorts  effevitx ,  qttam  fan- 
guineum,ntfi  magnitudine  fuicorporu  re/ijiat.  Id  in  hoc 
verme  facile  obfervatur.  Cum  enim  longiflimus 
fit,  tuetur  fe  ab  externis  injuriis ,  ne  facile  vel  cor- 
rumpatur,  vel  congeletur.  Nam  ubiquidnoxae 
iu  inteftinis  percipit ,  ftatim  fe  in  glomum  compo- 
nit,  caput  &  partem  principem,  aquavita  ejus 
pr?ccipue  dependet,  in  medio  corporis  ponens, 
quod  eft:  veluti  longifljma  cauda  corporis  reli- 
quum,  ei  circumglomerat ,  ut  fic  nil  damni  capiti, 
aut  partibus  principibus  inferri  queat.  Inde  acci- 
dit ,  ut  faspe  videamus  partes  exteriores  injurias 
corruptionis  &  congelationis  fufcipere ,  &  fic  per 
vices  abrumpi,eas  vero,quas  capiti  funt  viciniores, 
ipfum  denique  caput  ultimo  emori  atque  confu- 
mi.  Adhoc  igitur  conducunt  tot  articulationes 
&  incifurae  :  quia  etiamfi  particulatim  abrumpa- 
tur,  non  tamen  illico  patitur  pars  praecipua,  in  qua 
vita  maxime  fuftentatur.  Tertia  ratio  eft ,  quod 
dulci  &  pingui  humore,  quo  noftra  corpora  maxi- 
me  prac  caeteris  auimalibus  nutriuntur,abunde  ala- 
tur.  His  adjunge  quartam  ,  quod  hoc  animal, 
etiamfifrigidumfit ,  non  facile  congelari  queat, 
cumavifcerum  noftrorum  calore  interno  quoti- 
die  foveatur. 


Spigelii 


c  A  p.  xv. 

Signa  ejm  Diagnofliea. 


QVapropter  quod  fimile  femini  cucumeris  ex* 
pellitur ,  id  nequaquam  partus  eft  j  fed  parti- 
cula ,  quae  a  verme  abrurapitur  :  cujus  pars ,  qux 
ad  latera  eft  tenuior ,  morara  aliquam  trahens  in 
corpore  ,  &  jam  emortua ,  vel  femimortua  ,  tan- 
quam  facilior  ad  fufcipiendam  corruptionem  pu- 
trefcit :  quae  vero  in  medio  eft.veluti  nodus.atque 
fpira,  membranaceis  Iateribus  jam  ablatis  apu- 
tredine  ,  figurafeminis  cucumeris,  craflior  &  vi- 
vacior  exiftit ,  &  poftquam  abrumpitur  a  verme, 
diutius  confervatur ,  remanente  adhuc  integra  fua 
forma ,  poftquam  ex  ventre  expulfus  eft.  Et  hoc 
eft  proprium  fignum ,  quo  hunc  vermem  in  ventre 
noftrolatere  deprehendiraus.  Caetera  verofere 
communia  funt  cum  iis ,  quae  teretes  lumbricos 
manifeftant,  quanquam  inter  haec  differentia  quae- 
dam  poflet  conftitui.  iEgro  namque  Iato  lumbri- 
co  Iaboranti  non  valde  accidunt  epilepfiae ,  apo- 
plexi3e  ,  deliria ,  vigiliae ,  fcbres  infignes  &  acuta;  j 
ut  ei,  qui  terete  moleftatur ,  nifi  alia  mala  accefle- 
rint :  aut  aeger  praeter  latum ,  teretem  quoque  in 
ventre  habeat ,  quod  rariflirae  puto  contingere 
pofle ,  cum  hujus  generatio  pellat  aliquo  modo 
rotundos.  Ahoquin  febris,  vel  nulla,  vel  fane  per- 
exigua,  lato  lumbrico  laborantera  infeftat.  At  fi 
quas  figna  funt  cum  teretura  fignis  communia ,  ea 
tamen  diftindtione  aliqua  carere  non  videntur. 
Namfiforte  epilepfiaein  lato  Iumbrico  Iaborn- 
tibus  occurrant ,  vel  animi  defectio ,  aut  fyncope, 
id  contingere  poteft ,  vel  a  validis  medicamentis, 
quae  illico  aegrotanti  non  pra:parato  dantur  ad  oc- 
cidendum  &expellendura  vermem.  Isenimva- 
riis  flexionibus  ac  motibus ,  in  inteftinis  modo  fe 
extendens.modo  fe  contorquens,  tuetur  fefe  con- 
tra  fibi  lethalia  venena ,  inteftina  divellit,  &co- 
licos  dolores  excitando  facit  fyncopas ,  epilepfias, 
&  alia  perquam  gravia  mala ,  quo  fit,  ut  ante  haec, 
motus  inftar  fluctuantis  inaqua  pifcis,  inventre 
abaegris  percipiatur.  Teretes  lumbrici  dolorem 
ventris  pungitivum  excitant ,  latus  magis  divellit, 
&  laceratinteftina:  idque  contingitpropter  mo- 
tum  diverfum  ,  quia  teretes  robuftiores  ,  ac  bre- 
viores ,  duriores  fledtendo ,  vel  anteriorem ,  vel 
pofteriorem  partem  femicirculariter ,  pungunt  j 
praefertim  fi  quid  fit ,  quod  ipfos  moleftet :  Latus 
vero  debilior  &  tardior  motu ,  propter  corporis 
longitudinem  particulam  diftendit  5  nec  ita  repen- 
te,  ut  teretes,  fed  paulatim  vires  acquirens ,  pifcis 
in  aqua  fluctuantisinftarmurmurat,fiquidem  faepe 
nimio  humore  aquofo  folet  circumfluere,qui,facl:o 
verme  debiliori ,  folet  interdum  cum  portiuncula 
vermis  per  ventris  fluxum  prodire.In  febribus  acu- 
tis  fsepe  obfervantur  teretes,  &  lati  perquam  raro; 
fed  febris ,  utplurimum  lenta ,  hoc  aegrotantes  af^- 
fligit  cum  pulfu  parvo ,  faepe  valde  inssquali ,  prae- 
fertim  fi  corpus  vehementer  moveatur.  Paulus 
iEgineta  ,  ii  Latino  ejus  interpreti  fidimus ,  pulftis 
intqualitatem  cum  inxqualitate  inter  Iati  lumbrici  fi- 
gna  numerat.  Sed  Graecis  cidiwctpia,  ^tr'  dvaftct- 
xiou;,  eft  irapotentia  cum  inaequalitate :  quod  non 
eft  de  pulfu  intelligendum  j  fed  potius  de  imbecil- 
litate  corporis  inaequali  (utopinor)inqua  femper 

quidem 


Proprium  fi. 
gnum. 


Communia 

figrta. 


Ttrctes  \um~ 
brtct  pungunt 
inteftina ;  Uti 
dtvellunt. 


Lati  lumhrid 
tardtorrno' 

tU4. 


cihvctpii* 
fi.iT  llltlf&- 

?.ict(  apud 
JEgimam. 


\ 


de  Lumbrico  Lato.  i  o  r 

quidera  corpus  debile  eft  ,  fed  modo  plus ,  modo  tore  relata  figna  apparent  tantum  quibufdam  rem- 

tdSL  uinUS'i  Qii'  Aet"  ,lb/um  nomim  Grscum  ha-  ponbus,  &  verme  plurimumauCto :  quibusfubnc- 

bent ,  egunr  m  ipfo  dSiwa^ua»                    ,  id  dtam  dua:,  hiftorias  mcmorabilcs.  Muher  illa  Gcr-  nfi-u  J~ 

elt,  tmbect//ttatemcorpor,scumfegnttte,  &reveraira  mana  ,  quseParavii  anno  millcfimo  fcxccntclimo 

eft.  Namimbecilles,&admorumpigrioreseva-  fcptimo ,  mcnfe  Dccembri ,  pucrum  opnmc  fa- 

dunt:  quia  corpus  aegrc  nutritur,  &  prout  vel  ma-  num  edidit,  erat  partus  fatis  difficilis,  non  tam 

gis  vel  minus  nutntur  ,  pro  eo  vel  magis  vel  minus  quod  pnmipara  ciret ,  quam  quod  focrum  conti- 

robuftifunt,  &  ambulare  poiiunr.  Htquanquara  ncrer  habitiorem.  Q_uo  tempore  utcrum  gcrcbar, 

tcretes  gracile  corpus  reddere  queant  ;  tamen  benefe  habuir ,  cundtaedulia  libentcr  allumcbar,' 

etiam  in  obefis ,  &bene  ahoquin  conftitutis  cor-  fine  naufea,  fine  ullo  ciborum  fiftidio  ,  fomno 

poribusfinefebreconfpiciuntur.  At  latus  femper  eratnaturali ,  alacri  moru  domeftica  ncgotia  obi- 

gracile  corpus  reddir ,  nec  illico  ,  fed  paulanra  bar :  ar  poitquam  peperir ,  ccepir  vinum  faftidirc, 

grandefcente  verme  ,  poft  duos  aur  rres  menfcs.  aqux  porui  plunmum  indulgcre  ,  noctu  efle  iinc 

Nequeeft,  quodquifpiam  reclamet  hbro  auroris  narurali  quicre  ,  pigrcfcerc  ad  omnem  morum  j 

quarro  de  morbis  ,  ubi  air  :  o«      txtd  n  %^/ov  c*  ahquando  febrili  calore  cornpi ,  no&u  capirc  do- 

pcv  tu  fyy.7m.vu  %eova>  deivcvl*  Kafjet  xx.  cu  ^vt^o ,  id  lere  cura  gravitatc  ac  pondere ;  rorlioncs  m  ven- 

eft  ,  fm  hanc  hefitolam  habent ,  tn  toto  qmdemtempore  rre  fenrire  ,  mrcrdum  per  rorum  abdomcn  ,  farpe 

eis  ntl  admodum  grave  contingit.  Cura  cnira  praslupt-  circa  umbilicum,  ahquando  in  dexrro  ,  nonnun- 

ponerer  talfum ,  jam  aborrus  noftri  primordns,  quam  in  finiftro  larere.  Inde  tranfa&a  quinque 

uiquequo  adoleverir  homo  ,  paularim  lecundum  menfibus  macilcnra  cvafir ,  oculis  lucenribus ,  & 

corporis  incremenrum  augerij  &hac  hyporhcfi  facie  ,  corporeque  floridum  adhuc  colorem  ob- 

oblervarer  ,  adulros  hoc  vermc  laboranrcs  non  fervante;  mox  frequenrior,quam  anrca  febris,  fiu- 

valde  in  renera  arrare  de  hoc  conqudtos  ,  limili-  gulii  diebus  inrerdum  invaiir,  aliquando  rerrio, 

que  aliquo  fympromare  ,  quale  pari  lblenr  naru  quarro ,  quinro  ,  raro  pluribus ,  qua  decaufadc- 

grandes ,  concludebar  hunc  vermem  mulro  rem-  cumbere  in  ledto  fsepe  cogebarur ;  ac  rum  prarrer 

pore  potfe  larere  in  noftro  ventre  ,  abfquc  eo,  obfcurum  motum  in  vcntre  ,  &  tumorem,  &  lcvia 

quod  tales  moleftias  adferrct,quales  fub  fignisjam  tormina  pertotum  abdomen,  nil  aliud  mali  fen- 

QjmbiMm-  dictis  &  dicendis  comprchendo.   Certe  verura  riebarjimo  fe  gravidamefle  quaruor  menfibus  pu- 

f^Lua/"     hoc  eft  ,  ea  figna  nonfefe  manifeftare  ftariraac  rabar.  Denique  fequenris  anni  menfe  Au<*ulto, 

vermis  eftgenirus ,  vel  quando  adhuc  parvus  exi-  qui  erar  octavus  aparru,  hora  dimidia  poft  ccc- 

ftir.  Imotunc  fierinon  poteft,  ut  notis  ullis  me-  nam  ,  in  qua  ladtucam  cum  oleo  &  accroaflum- 

diocriter  probabilibus  fe  prodat,  nifi  aut  mutant  pferar ,  rigoreinligni ,  fubfequenre  febre,  cornpi- 

locum  verfus  ftomachura ,  propter  ahquam  info-  rur,  cum  maximis  venrrisdolonbus.  Proiisrairi- 

liram  inediam ,  datumve  medicamenrura  ,  vel  ci-  gandis,  cum  fibi  difrumpi  ac  lacerari  venrrem  me- 

bumj  aur  alia  de  caufa  vel  rormina  excirer,  vel  per  ruerer ,  raanibus  urruraque  larus  abdominis  com- 

inrdtinum  rcctum  pars  prodear  ,  vel  in  valde  pue-  primebar,  orrofque  dolores  purabar  proprer  men- 

ris,  in  quibus  proprer  Ioci  anguftiam  nequir  diu  la-  fes,  quiinftabanr,  &  foliri  eranr  a  parru  ftaruris 

tere,ob  augmenti  celeritatem.Concludendumigi-  teraporibus  larga  fatis  copia  fluere  ob  fanguinis 

tur,  parvum  lumbricum  Iarum  non  valde  magnara  abundanriam,  quanquam  femperpuerum  la&a- 

moleftiam  segris  exhibere,  fi  naturalem  locura  ,  ret.  Sedalviprofluviooborto.quopluriraa  aquo- 

qui  eft  intcftinum  tenue ,  &  prsecipue  ileum ,  non  fa  biliofaque  rejiciebat ,  ex  ano  propulfum  eft  lati 

mutarit.  Magnum  veroomneseasmoleftiasindu-  vermis  fruftura.  Soror  azgrse,  quse jam  animo  de- 

cere  manifeftiffime ,  quas  hoc  loco  commemoro ;  ficere  incipiebat ,  ignara  quid  eflct  rei ,  quod  pro- 

etiamfi  ficobfcuriora  fint  figna  in  iis,  qui  inter  penderet ,  manu  fruftum  apprehendit,  &  extrahit 

pan  um  &  magnum  habent  mediocrem.  Bartho-  ipfum  quinque  cubitorum  longitudine  ,  metuenf- 

lomaeus  Carrichterus  tradit ,  lato  lumbrico  obno-  que  ne  inteftini  partem ,  cujus  fjbftantiam  refe- 

xios,  fubinde  lactis  &  papaveris  efu  affici,  alias  mi-  rebat  exrraherer,  unguibus  divellir  vermem,  cujus 

v*mts cjvtinx  nus  quieros  futuros.  Verum  iurer  aliafignanon  pars,  quse  adhuc  exrra  propendebar ,  in  venrrem 

vboctffcaH.  jn^mum  iocum  obriner  fames  canina  fsepe  ,  in-  irrepfir  ,  avulfam  vero  alreram  parrem  in  faxum 

terdum  etiamdejecta  appetentia.  Et  quanquam  projecir,  infpirasmulrasfeconrorquenremjpoft- 

urrumque  poffir  enam  in  rereribus  lumbricis,  ea  adhuc  vivam  baculo  elevans ,  in  aquam  prorru- 

quando  abundanr ,  norari ;  ramen  in  his  urpluri-  dir ,  in  qua  in  coronam  fe  componens  ftatim  mo- 

mum  ,inapperentiaadeft ,  raro  infignis  aliqua  fa-  ritur.  Marirus  reinovirare  du&us,  lllicomeac- 

mes.  Atinlumbrico  latofepiusfamescegrumfa-  cerfiri  jubet.  Vt  ad  argram  veni ,  percun&arus 

tigat ,  quara  proftrarus  appetitus.  Quamobrem  fum, quidnam antea effet  perpetTa. llla praerer  jara 

Aenus  famera  affiduam  refertad  figna  lumbrici  commeraorata  ,  narrat  fe  ante  tres  annos ,  adhuc 
lati,  &morfum  ftomachi.  ^uodentmvtvtficatum^  virginem  Auguftse  Vindelicorum  peffime  valuiffe, 

efl  ,  inquir ,  in  inteflinis  ,  ubi  recens  exhtbitum  ctbum  vermes  roruudos  fsepiffime  per  inferiora  reddidif- 

confumpfit  ,pofl  ettam folida  corpora  arrodtt.  Er  au&or  fe,venrris  doloribus  aliquando  moleftaram.rigorc 

libri  quarri  de  morbis  hsec  dicir :  J  bt jejuntts  eft  ho-  &  febre  fubfequenrej  poru  aquae  frigidae,  vel  oxy- 

mo ,  afendit  ad  hcpar  alUs  atejue  alias ,  &  dolorem  in-  gala:,  vel  alrerius  la&is  acidi ,  ipfifque  acidis  rebus 

ducit;  &  (juandocjue  [futa  ort  tnfluunt,  ubt  ad  heparafli-  magnopere  deleCtaram :  raro  carnes ,  aur  vinum 

///.  auandoque  non.  ^utbufdam  ettam  vocem  tnterciptt,  apperiviiTe:aflueram  le  a  reneris  carnes,&  obfonia 

fi  forttter  adhepar  irruat ,  rjrvalcU  multafputa  exore  comedere  abfqucpane  :  lororemiuam  majorem 

fluunt ;  pau/o  autem pofi  fedantur ,  &  tormen  multum  tn  naru  ,  dum  eflcr  adhuc  virgo  feprendecim  anno- 

ventriculo  altas  ataue  alias  oboritur.  Sed  hsec  ab  au-  rum ,  gravirer  ex  eodcm  hoc  lumbrico  bro  Iabo- 

1  N  3  ralfc 


ioi  Adriam  Spigelu. 

rafTeperbiennium;tandemcmaciatam,  &  veluti  in  cujus  medio  funt  quidam  veluti  articuli  lata 

hydrope  afeite  laborantem  ,  fruftatim  cumfasvis  membranaincluli ,  qui  iinguli  unico  fcmini  cucu- 

ventns  cruciatibus  ,  lumbncum  latum  excrevifle :  meris  ,  aut  plures  plunbus  ejus  feminibus  per  lon- 

viro  tandem  nuptam  integra  valetudine  fuifle,  fed  gum  aut  tranfverium  incilis  fatis  apte  poflunt 

fterilem  permanfifle.  Idquoque  fubjunxit  pecu-  comparari.  Similisenim  corum  forma  cft ,  &or- 

liare,  fejamnocT:uniagisaggravari;minusventre  dinis  difpofnio.  Quoniam  autem  fuperius  dixi- 

dolere  ,  dum  prona  decumbit ,  quam  dum  jacet  mus ,  hanc  fcminam  fibi  perfuafifle ,  fe  cfle  gravi- 

lupina.  In  latus  alterutrum  fi  declinaverit,  medio-  dam,  non  elt  prsctercundum  ,  quod  in  fimili  mor- 

criter  affligi ;  fed  pejus  fi  in  dextrum ,  quam  fi  in  bo  accidit  cuidam  virgini  Auftriaca:,  cx  illuftri  fa- 

finiftrum  latus  fe  vertat ,  non  fine  gravi  pondere  :  milia  ortse.  Ha:c  enim  cum  per  multos  menfes  fi- 

quo  cum  gravida  etiam  premeretur ,  id  afcetu  ventre  tumeret ,  menfefque  ipli  non  amplius  flue-  CHnda' 

modo  huc  ,  modoillucfe  devolvcntc  in  decubi-  rcnt ,  aliquos  cibos  faftidiret ,  nonnullosappete- 

tusmutationecvcnirefibi  perfuadebat.  Hisrela-  rctcum  famequadam  infolita,  gravida  putaba- 

tis,  qua:  deinceps  pafllira  foret ,  curiofius  animad-  tur.  Amici  atque  parentes  azgrse  fufpecla  pudici- 

vcrtcre  ftatui.  Igitur  fluentibus  poftero  die  men-  tia  perculfi  (nam  a  Medicis  ,  quos  in  confilium  Rotarmiit 

fibus  fatis  copiofe,  febricula  alternis  diebus,  maxi-  coegerant ,  6c  obftetricibus  multis  rationibus  gra-  ^"''gn*' 

me  circa  noctem,  per  paucos  dies  eam  corripuit :  vida  duccbatur)  ejus  curationem  neglexerunt , 

frequentes  dolores  divellentes,  raro  pungentes,  quo  accidit,  ut  tandem  emaciata  moreretur.  Polt 

in  finiftra  abdominis  parte  magis  pra:'fentiebat,qui  obitum  infpecto  cadavere ,  plurima  aqua  in  inte- 

ad  dorfum  pertingebant ,  &  omnem  fedcndi  po-  ftinis,  una  cum  tcenia  repcrta  eft  ,  qua:  mortis  cau- 

teftatem  tollebant:  quotidie  ,  velalternisdiebus  fie  extiterant.  Inquirendum  nunceft  ,  cur  ab  hoc  MacUsunde 

vel  pluribus  intercedeutibus,  aquofa  multa  per  al-  vcrme  corpus  omnibus  emacietur ,  quamplurimis  ^uJlZf^ 

vum  reddebantur  ;  qua:  anipruritum  &  ardorem  ingcnsfaraes,  atquefitis  fupcrvcniant,  &  quibuf-  «^fympu. 

faciebant.  Atque  hsec  alvi  perturbatio  magna  ex<-  dam  mulieribus  Iac  iu  uberibus  poffit  deficere.  Vi- 

pedtabatur ,  ubi  rigor ,  horror  ,  vel  levis  aliqua  fe-  dentur  omnes  docti  viii  veterum  autoritate  ,  &  Aunmm. 

bricula  praxeflerat ,  cum  infignibus  vcntris  tor-  probabilibus  fatis  rationibus  aflerere,  ha:c  evenire 

fionibus ,  acmotibus,  fonitum  cauda:  quatientis  proptcr  vcrmisedacitatem.Cumeuim  tamlongus 

aquam  pifcis ,  ac  natantis ,  edentibus ,  vel  veficae  lit ,  multum  quoqtie  eum  comedcrc  neceflc  vide- 

aqua  &  vcntoreplctx,ac  fortiter  coramota:.Erat-  tur.  Apparet  etiam  idcm  iis  quoque  accidere,qui- 

que  hic  fonus  ufque  adeo  manifeftus ,  ut  cx  Ion-  bus  copia  lumbncorum  tcretum  in  vcntrc  cft,qua- 

ginquo  facilliine  perciperetur.  A  quocunque  ci-  fi  a  multitudinc  corporis  &  ciborum  ,  alimentum 

bo  ac  potu  circa  vcntrcm  doloribus  plcrumque  abfumeretur.    Veruntamen  Ionge  aliter  fentio. 

cruciabatur;  fcu  aquam  feuvinum  biberet;  fcu  Quandoquidem  Ariftoteles  lib.  i  v  de  Partibus  pam 

carncs,  ova,  fructulve,  quibusimpenfe  deleclaba-  animalium  cap.  v,  efleomnia  infedtaoAi^TfcipA,  id  "dtgm.  em~ 

tur  ,  comederet;  fed  pra:cipuc  ab  eo  cucumcrum  eft,  pauco  alimento  nutriri  fcribit;  nontantum 

Melopepones.  genere  ,  quod  Melopepones  vocamus ,  abftinen-  quod  parva  fint,  quantum  quod  frigida.  Nam  quod 

dum  fibi  efle  ufus  docuerat ,  propter  maximos  calidum  ejl  3  \x\cya\t  >cget  ahmemo  y  quod  &  cito  conco- 

cruciatus,  quos  excitabant.  Ventris  tumor  ali-  quit :  quodverofrigidumeJlJinecibovivcrepoteft.Sic 

quando  hydropicam  dicebat;  verum  inconftans,  puto  utzoQov  cflc  interpretandum :  autfanetam  "Vfr" ,auid 

modo  major,modo  minor,  quandoque  nullus.  Ca-  pauco  cibo  indigere  ,  ut  nullo  egere  videatur. 

ligiues  ctiam  aliquando  circa  oculos ,  &  capitis  Nec  eft  hic  ,  quod  quis  magnitudinem  corporis 

vertigines ,  frequentiflimus  aurium  tinnitus ;  lafli-  opponat.  Nam  longiflimum  cfle  hunc  vermem 

tudo  corporis  continua  laboranti,  aut  ftanti;  in  lc-  fatemur  ,  fed  tamen  exiguum  propter  corporis 

cto  vero  jacenti  vix  ullapercipicbaturi  fitisnun-  planitiem,  nec  tanta:  molis  ,  ut  poflit  alimenti 

quam  intermittebat ,  qua  aquam  potius,  quam  vi-  (quod  interdum  plus  aflumitur  ,  quam  corporis 

nurn  expetebat  j  &  horum  plurima  nodtu  magis  segri  magnitudo  requirit  )  abfumere  maximam 

quam  interdiu  cveniebant.  Lac  quoquein  tan-  partcm.  Quamobrem  ad  alias  horum  fymptoma-  vertcaufi 

tumdcfecit,  utpuerum  coadta  fuifletabladare,  tum  indagandas  caufas  impulfus,  tres  potiflimas  ^Tamur"1*' 

nifi  convenientibus  remediis ,  qua:  vermis  vires  &  deprehendi :  Vna  eft  cibi  aflumpti  corruptio  quae-  Prm>a' 

ferociam  frangebant,  paucisdiebus  ame  fuhTet  dam  ,  ob  quam  non  attrahitur  a  natura ,  quantum 

revocatum.  His  quoque  fadtumeft,  utdebiliefr  requiritur;  Altera,cibijam  ex  parte  concocl:i  diffi-  seetmda. 

vermis  redderetur ,  tumore  ventris  fublato ,  vali-  cilis  diftributiojTertia motus  animalis  in  inteftinis.  Tertia. 

dior  a:gra  viribus ,  poft  biennium  iterum  concipe-  Corrumpitur  autem  pars  cibi ,  antequam  in  chy- 

ret.  Qjjo  tempore  ipfam  invifi ,  nunquam  obfer-  Ium  a  ventriculo  convertatur  j  pars jam  in  chylum 

vavi,  quodiu  excrementis  femen  cucurbitae  re-  converfa  non  prompte  £  jecore  attrahitur.  Qua 

ferret  exquifite,  fed  femper  fruftum  vermis,  quod  jam  in  inteftinis  diutius  hasrens  quam  deberet,  pu- 

adme  inpelvi  aquarepleta  perancillam  deferri  trefcit  propter  obftru&iones ,  quosparit  animal 

aliquando  curabam ,  utftudiofis  Medicina:  com-  in  inteftinis  oberrans.  Nam  orificia  venarum  me- 

Expiicatur    monftrarem.  Quocirca  cum  autor  Iibri  quarti  de  faraicarum  obferat^deinde  in  globum  fe  torquens, 

HtyomtT   raorbis  ,  atque  alii  fcriptores  antiqui  fcribant,  in  parte  ilei  inteftini ,  quse  proxima  eftinteftino 

cum.         asgros  ta:nia  laborantes ,  excernere  una  cum  alvi  colo,  impedit  tranfitum  excrementi,  reli&i  a  chy-' 

CucumemU-  excrementis  alias  atque  alus ,  veluti  cucumeris  femen,  lo  ,  quod  jam  &  tenuibus  inteftinis  exitum  ad  erala 

^mmium.  non  >ntelligunt,  quod  quid  feparatim  exeat,  quod  quaerit.  Auget quoque  ciborum  ingeftorum  cor- 

tricoiato.     unicumtantum  femenex  cucumerisfrudtu  exem-  ruptionem  fubftantia  ipfius  vermis ,  qua  falfum 

ptum  rec-te  referat;  feu  quod  fruftulum  vermis  ab-  excitat  appetitum  multarum  rerum,  &  facile  cor- 

ruptum  aliquando  una  cum  excrementis  prodeat ;  ruptibilium,ut  fru£tuum,potufque  aqua:.Hinc  fit, 

ut  cum 


de  Lumbrico  Lato. 


103 


Lumbria?* 
Ijttm  nnomo- 
ic  eltrtientum 
itvuct. 


Vtrum  ftt  cu- 
rmdw.  lum- 
briatt  iatin. 


Periada  ex 
lumbnct  lati 
atratimie  ne- 
fUclj. 


'utorn  con- 
liatio. 


ut  cum  aqua,  humidufque  cibus  uon  habeant  exi-  excitan.  Occafio  autcm  tal.s  nafcitot  a  caofisex 
tum  perenoas,  mioteftiois  obftrudta  oberrent,  tenuspra^ipneiinterdumeriamabinteniu  Nam 
excitentque  hydropicorum  ventres ;  qui  poftea,  fi  acger  multum  delinquat,  aut  in  nhnia  qoiete  aut 
cum  vermis  ad  mrerna  defcendit  ,  maxima  fui  motu  ,  &  excrcitiis  vehementibusj  victu  pravo 
parteper  mteftina  expafTa  ,  alvique  profluvio  ob-  aut  copiofo  ,  autipfi  lumbrico  valde  contrario  • 
orto  ,  concidant.  Quapropter  perdodus  Aetius,  medicamentis ,  autlonga  curationc  ,  viribusaegri 
reliquislumbncilaticommemoratisfignis,  addit  debilitatis  fruftraad  lumbrfcum  pelleodom  ten- 
peculiariter ,  cibos  aflumptos  celeriter  in  excre-  tata  :  aut  fi  in  ventre  noftro ,  arque  veois  humor 
menta  motari  Motus  quoque  animalis  emaciat  aliquis  ^eneretur ,  vita:  vermis  iniidians ,  tunc  aut 
corpus.  Actionesenim  naturales  inteftinorum  in-  mmium  fupcrcalcfactus ,  aut  plus  quam  decet  re- 
terturbantur  ,  deinde  totum  corpus ,  ut  auxilietur  frigeratus,  multa  mala  eaque  funefta  induccrc  po- 
parti  laborantij  &ut,quod  pra;ter  naturam  eft,  teft :  atperfe  tamen  non  inducit ,  quamvis  ra- 
expellat  a  circumferentia  ad  ccntrum  ,  humorcs  tione  fui  ortus  ex  putredinc  vcncnofus  effc  vidca- 
ac  fanguinem  movet,  utinde  corpus  vix  poflit  tur,  &  rationc  fux  magmtudinis  confideratse  ad 
nutriri.  Ergo  fiquis  ad  Galeni  (qui  libro  de  The-  capacitatem,  &  longitudinem  intcftinorum,  fit  di- 
naca  ad  Piibnem  fcribit,  /atumvermem  extenuarc  ceudus  ,  hocclt,  fera  parva.  Veruntamen 
corpm  ,  quod  omne  nutrimentum  ipfe  devoret)  &  alio-  quamvis  per  fe  ajgrotum  non  occidat ,  rationc  ta- 
rum  doctorum ,  tum  antiquorum ,  tum  rccentio-  men  eorum ,  qua;  ei  fuperveniunt ,  pracfertim  diu 
rum  taendam  opinionem  dicat,  hunc  vermem  ali-  Iaboranti ,  factoque  vcrmc  grandiore  ,  pcrueccf- 
mentum  devorare  &  coufumere  ,  non  quod  ipfe  faria  eft  ejus  curatio.  Quinetiam  morbi ,  qui  fua 
comedat ,  vel  intra  corpus  affumat ,  fed  corrum-  natura  fatis  mites  funt ,  atque  fecuri ,  ut  febrcs  in- 
pat ,  per  me  quidem  licet ,  dummodo  ipfam  rem  termittentes ,  terrianx,  quartana: ,  fi  iucidant,  pe- 
intelligat.  riculofi  evadunt ;  quod  asger  ,  qui  modo  fanus  & 

C   A    P      XVI  robuftus  erat  ante  febres ,  vires  raagnopcre  fra- 

ctas,  in  eis,  vel  poft  eas  facile  cibo,  poruque  rcfar- 
Prognoflica  ejus  fiona.  cire  4ueat  >  &     ^  «ntegram  fanitatcm  redire. 

At  qui  lato  Iumbrico  laborat ;  neque  quo  diete- 

PRiufquam  ad  curationem  defcendam  ,  jure  bris,  neque  quo  tempore  prorfus  abiit,  vires  facile 
merito  quseri  poteft ,  an  curatio  fit  perquam   refumere  poreft ,  quales  ante  febrem  fuerant ,  etfi 
necefTaria  ?  Videtur  enira  Autor  libri  quarti  de  imbecilles:  quippe  cum  magna  pars  cibi  potuf- 
morbis  eam  tanquam  non  magnopere  neceffa-  que  in  ventre  azgri  corrumpatur  potius ,  quara  ut 
riam  ponere  ,  quo  loco  fcribit ;  habentt  lumbrtcum  concoquatur  ,  aut  in  fanguincm  ,  viribus  corporis 
latum  toto  tempore  nil admodum  gravc  conttngcre ,  ejrjt  confervandis,  reftaurandifque  idoneum  ,  converti 
non  curetttr,fua  (ponte  non  extre ,  mortem  tamen  non  in-  queat.  His  de  caufis  redte  lcripfit  autor  Iibri  quar- 
fcrre ,  fed conjenefiere.  Verum  cum  his  pugnant  cu-  ti  de  morbis,  laborantem  lato  lumbrico ,  ubt  dibtlis 
rationes  varia; ,  quze  ab  antiquis  &  recentioribus  faclus  fuerit ,  vtx  revalefccre.  Siquidem  contingat  "DQaim 
magna  follicitudine  ,  magnoque  ftudio  funt  nobis  aliquando ,  ut  convalefcat ,  fi  a  perito  Medico  ju-  CMr*Mr' 
traditas :  quoniam ,  morbis  incurabilibus  tempo-  fto  modo  curetur  ,  tamen  maxime  difficilis  eft 
ris  tractu  virara  «egri  abbreviare,  graviffimaque  ejuscuratio.  Nara  fi  difficiliseft  in  segro  ,  abaliis 
fyraptomata  fupervenire,  ufu  didicilfent.  Namut  morbis  virtutes  corporis  infirmantibus  adhucim- 
ea  prasteream  ,  qua;  fupra  commeraoravi ,  nonne  muni ,  longe  erit  difficillima  ,  viribus  ab  aliis  raul- 
cujufdam  uxor  apud  Thaddasum  Dunum  ,  rrnkis  tis  jam  fractis ,  ac  curationi ,  qui  longa  efTc  runc 
ad  lumbricum  pellendum  remediis  fruftra  cnrara,  confuevit ,  vix  paribus.  Sed  quam  arduum  fit  la- 
dyfenteria  primum  correpta  ,  raox  hydropica  fa-  tumlumbricum  curare,  nobis  elegantcr  infinuare 
Cta  interiit  ?  Annon  illa  nobilis  virgo  Auftriaca,  videtur  fabula  Hippys  Rhegini  fcriptons  apud 
cujuspaulo  ante  a  me  facta  fiiit  mentio,  ex  codem  ^lianum  de  muliere  hoc  verme  laborantc.  De 
hoc  morbo,  nempe  hydrope  ,  e  vita  migrafle  vifa  e/us  cttratione ,  mquit ,  cttm  OHedtct  ctiam  perttiftmi 
eft?  Propterea  Avicennas  de  latis  Iumbricis  prse-  defperaffent ,  Fpidaurum  dclata  dtis  ab  hoc malo  ,ut  Itbc 
dixit,  fi  non  expellantur,  fed  iu  ventre  remaneant,  raretur,  (uppltcabat.  Abfcnte  Aefculapw,  mtntjlrt  eam  eo 
majorefque  fiant ,  casteris  omuibus  lumbricis  efle  in  loco  ,  ubi  Deus  mcdert  Jupplicibtts folebat ,  qutefccrc pa- 
deteriores.  Cornelius  Celfus  quoque  latostere-  rum jujfcrunt,deinde  captte  e/tts  refeclo,unt*s  eorumma- 
tibus  pejores  effe  ait :  coutra  quam  multi  ex  re-  nu  immijfain  ventrcm,  lumbrtcum  fcramjane  ingen- 
centioribus  funt  opinati.    Itaque  uthuic  diffen-  tcmexemit.  Capttt  vero  infuum  locum ,  cr  prifltnam 
fioni  meam  interponam  fententiam  ,  puto ,  &  au-  harmoniam  conanturreflituere  ,  tdcjue  prxfare  nonpof- 
Ctorem  libriquarti  de  morbis  veradixifle:  nem-  funt.  IntertmDemrevertitur ,  illtfque  increpatts ,  quod 
peeum,  qui  habetlumbricum  latura  ,  totocor-  remfupraartem&vtmhumanam  aggreji  futjfcnt,  ipfe 
pore  quo  habet ,  non  valde  graviter  premi ,  nec  divwo  ey  tncffabtli  modo ,  ey  caputjuo  corport ,  fjr  mu- 
ejus  negledam  curationem  mortem  inducere ,  fi  herem  reftituit.  Itaque  ex  hac  eadem  tabula  patet, 
fimpliciter  dicta  accipiantur.  iEgrotis  enim  con-  longe  difficiliorem  efTe  curationem  lati  Iumbnci,  uti  UmUi. 
tingerepoteft,utcommemoratagraviamaIanul-  quam  teretis  ;  nec  a  veritate  abhorrcre ,  quod  J^JJj 
laaccidant,  fi  modo  lllis  tollatur  occafio  lumbri-  fcripfit  Celfus ,  latos  effe  teretibus  pcjores.  Nam  tur«u. 
cum  natura  fatis  mitem  ,  &  motus  tardioris ,  ac  quanquam  &  hi  maligniffimi  fint,  ut  intcftina  ,  vc- 
moris  placidi ,  depravandi  pravis  monbus ,  atque  licam,  ftomachum  perforent,  &  lic  morrcm  indu- 
malignis  motibus ,  Sc  majore  forte  putredine  ,  ob  cant ;  rari  tamen  funt ,  &  monftrofi  quid  habenr. 
quserormina  ,  dyfenteris ,  dolores  cohci ,  fynco-  Ca;teros,qui  communiores  funt,  utplurimum  lon- 
pa:,  epilepfia;,  &  lon°x  hispejora  malapoffunt  ge  facilius  expelli  polTe  ,  imo  fxpiilime  Srvivos, 
1       r  1      '         o        r  J  &  mortuos, 


1 


Sponte  ali- 

tjnanilo  exit 
lumbrtcits  la- 
tut. 


Vomittt  qua^ 
doque  rejici- 
tur. 


CtrtM  gintes 

fiffllgit. 


Sentcistt  eju4 
*t  cogno/ctn- 
da. 


Metatides. 


1 04  Adriani 

&  mortuos,  fponte  fua  exire  per  alvum,  ufus  quo- 
tidianus  abunde  docet  :  contra  difficillime  pelli 
ex  inteftinis  lumbricum  latum,  quod  inteftinorum 
interna:  tunicas  firmiter  adhaereat ,  eorumque  fua 
longitudine  anfradtuofis  duci.ibus  implicetur ,  ita 
ut  non  ,  nili  bene  prxparatus ,  cum  fortibus  medi- 
camcntis  expelli  queat.  Porro  anhic  lumbricus, 
fi  non  curetur ,  haud  unquam  fponte  fua  exeat, 
fed  confenefcat  cum  homine,  Dt  lcribit  autor  libri 
quartide  morbis ,  dubitari  poteft.  Namquando- 
que  integrum  evomuiffe  asger  vifus  eft,  aliquando 
eundem  per  alvum  reddidilfe  ,  nullo  adhibito  me- 
dicamento ,  quod  hunc  expelleret.  Obfervarunt 
pifcatores  inpifcibus  latum  lumbricum  habenti- 
bus,  hunc  ex  ventre  eorum  fponte  exire  ,  fierique 
tunceos  maxime  pingues.  Imo  idem  Autorlibri 
quarti  de  morbis,  truftulatim  eum  cxire  narrat,  & 
quibufdam  iter  facientibus,  aut  laborantibus ,  & 
ventriculo  {xstX^g)  calefcente  ad  anum  defcende- 
re,iplifque  prominere  ex  podice  infiatum,  &  inde 
refecari ,  aut  retro  cedere.  Hax  quanquam  vera 
fint ,  non  tamen  huic  antiquo  autori  adverfantur. 
Sponte  enim  fua  non  eft  exire  dicendus ,  qui  ali- 
unde  per  accidens  cogitur  exirej  nempe  vel  a  cau- 
fa  interna,humore  intus  generato,  lumbrico  maxi- 
meinfefto;  velexterna,  cibo,potu,  excrcitiis, 
aere  ,  lumbrico  contrariis.  Quce  vel  omnia  ,  vel 
lingula  tantum  in  nobis  polfunt ,  ut  quzedam  gen- 
tes  hoc  malo  careant ,  quaxiam  ob  ea  frequenter 
eodem  moleftentur.  Etenim  Theophraftus  quar- 
to  hiftoriae  plantarum  ,  interprcte  Gaza ,  ha:c  in- 
quit,  lumhrtcum  flatum  intelligo,  cum  de  eo  proxi- 
me  mentio  fadta  fucrirj  genttumnonnullis  natura  inef 
fe  percipitur.  Habent  enim  omnt  quafi  ex  parte  Aegyptii, 
Arabes ,  Armenti ,  Syri ,  Ctltces  ;  e  dtverfo  Thractbus ,  ac 
rhrygibn-s  nullo  patlo  innafci  narrant.  Inter  Gr*cos  The- 
bams,fcilicet  verfariin  gymn.ifiis  folttis  ,  &  adfummam 
Boeotns  innafci  lumbricum  novimus ;  Athenienfibus  nullo 
paclo.  *  Atque  idemin  pifcibus  duobus  leucifco 
(quem  in  Moravia  Gcrmani  appellant  QBetfjftfcfj/ 
hoc  eft ,  pifcem  albumj  &  altcro  ,  quem  fydtfcn 
appellant ,  Pifcatorcs  notarunt.  CUiia  in  pifcinis 
aquam  claram  habentibus,  vel  quibus  recens  aqua 
continuo  affluit ,  non  admodum  ali  ta:niofos  pi- 
fces  affirmant :  conti  a  in  ftagnis ,  &  lacu  Iimofo 
cralTa  aqua  ,  &  turbida  rcferto  ,  ad  quam  haud  fa- 
cile  recens  aqua  affluere  ,  nec  qua?  diu  ftetit ,  ef- 
fluere  poteft,  perpetuo  his  pifcibus  abundare,  ma- 
xime  circa  autumnum.  Talis  aqua  apud  Mora- 
vos  in  Iacu  Coblicenfi  eft.  Sed  ad  inftitutum  red- 
eamus.  Habere  autem  hunc  Iumbricum  fuas  aeta- 
tesjam  diximus.  Vltima  ejus,  quae  fenectus  eft, 
per  fua  figna  a  cseteris  diftingueuda  ,  ne  forte  cu- 
rationem  aggrediamur  nou  amplius  ueceffariara. 
Signa  igitur  hxc  perpendantur :  fi  non  multis  tor- 
minibus ,  nec  aliis  gravioribus  fymptomatis  asgra 
afficiatur  :  fi  partes  unius  aut  alterius  pedis ,  nec 

*  Hanc  Gazae  verfionem,  fi  Gr.rca  in  medium  proferantur,non  qneo, 
quantum  optarem,  probare  ,  quod  minus  fida  ingenia  ad  longe  diverfa, 
quam  Philofophus  docet ,  credenda  tranftnlerit.  Ita  enim  ait :  *h  tXuif 

avfi<(i\)%i  ciisis  tSvnn.  i%>S(n  y>  u$  A\yu7r}ici  ,  A'g«*s;  ,  A'g(dptcit 

Mt-mlthf.^Zi^u,  KiAixs;.  0££C%£$  3  8*  ejfi*»",  *fi  <t>fvyt;,  toi  d['  EJ*v«'v«ji 
©jjSstioiTt  ,  01  -zjfe<  tu  yjuixxm  ,  yjfj  cAas  Bciwrti.  'AjtivZici  5  tt.  Qux  ita 
fonant.  Lnmbrictts  res  eft  connataqtubufdam  gentibtu.  Habent  enim  ipfum 
utplurimnm  JEgyptii ,  Arabes ,  Armenii ,  Metatides  ( vox  ,  quae  ignoratur 
quid  fit ,  aut  quos  populos  intelligat ,  fufpicionem  do&is  femper  dabit, 
depravatutn  hic  rfle  codicem  Theophrafti ,  ideoque  Gaza  ,  in  fua  ver- 
fione  omifit  ,  &  Heinfius  etiam  idcirco  ex  codice  fuo  Lugduni  Batavo- 
rutn  impreffio  expnnxit;  Syri ,  Cilices:  Tkraces  vero  nonhabent ,  neque 
Phryges.  At  inter  Cncos  Thebani ,  qut  in  gymnaftts  verfantur,  &  totaliter 
Sceotii  Aihenienfes  vero  non. 


Spigelti 

plurium  longitudine  avermeperlongaintervalla 
abrumpantur.  Sic  in  Helvetii  uxore  vidimus,  ven- 
trem  primo  plurimum  intumuilTe,  &  tum  fecundo 
quoque,  ac  tertio  menfe,  aut  paulo  pluribus  frufta 
varix  longitudinis  per  alvum  reddidifTe  :  ultimo 
nunc  ,  lublato  abdominis  tumore  ,  breve  fruftum, 
quod  vixpedem  autulnam  loDgitudine  excede- 
bat,  excrevifi^. 

C   A   P.  XVII. 

G^iunam  fit  ejm  Cumndi  ratio. 

Dlligeoter  mihi  perpendeuti  curationum  di- 
verfa  genera,  qux  a  multis  autoribus  hinc  in- 
de  fparfis  decerpfi,  duo  nobiliora  occurrunt,  quo- 
rumprimum  proponit  tantum  uuicam  indicatio- 
nem,  expellendi  fcilicet  lumbricum,  tanquam  rem 
toto  gcnere  prseter  naturam,  &  in  eum  finem  prse- 
bet  valide  purgantia ,  quorum  vi  eum  expcllere 
conatur,  live  vivus  fit,  five  mortuus,  ut  fuut ,  anti- 
monium  prseparatum,  pulvis  ex  argcnto  vivo  pra> 
cipitatus ,  colocynthis ,  fcammonium,  helleborus, 
grana  ricini ,  prsefertim  quce  ex  America  deferun- 
tur ,  radix  efula:,  euphorbium  ,  calcanthum,  ejuf- 
que  oleum  in  ca  quantitate  hauftum  ,  qua  vomi- 
tum  movere  queat.  Secundum  vero  duplicem 
indicationem  poftulat,  pra:parandi  ncmpe  &  ex- 
pellendi.  Primum  Empiricorum ,  fecundum  Do- 
gmaticorum  inventum  eft.  lllud  non  fine  pericu- 
Jo,  hoc  fecurius  peragitur.  Quia  illius  medica- 
mcnta  cum  valida  fint ,  xgrotantem  in  vitce  difcri- 
men  adducunt ,  proptcr  malcficam  fuam ,  quam 
obtincnt,  facultatem,  nimiam  vim  purgandi,  vires 
azgri  debiles ,  feras  motiones  lumbrici  abcjufmo- 
di  medicamentis  produdtas.  Hinc  gravia  &  per- 
timefccnda  fymptomata,  fyncope,  epilepfia,iIeo- 
fi ,  &  colici  dolores ,  aliaque  ejusgeneris.  Refert 
Schenchius  in  obfcrvationibus  fuis  lib.  1 1 1 ,  obferv. 
ccvin  ,  quendam  fuum  Pharmacopccum  arcis 
excubitori  vitrioli  drachmam  unam  exhibuifle , 
atque  co  immenfe  longitudinis  Iumbricum  Iatum 
expuIilTe,  non  fine  faeviflimis  torminibus  &  fym- 
ptomatibus,  quaseundem  prope  ad  mortera  ad- 
egerunt.  Idcirco  fapientiores  fecundum  curatio- 
nis  genusmagis  laudarunt.  Sed  &  hujus  fe&ato- 
res  in  duplicem  curandi  viam  ivilTe  mihi  viden- 
tur.  Nara  alii  prius  prseparandum  effe  ,  ante- 
quam  expellatur ,  volunt;  aliifimuluno  eodem- 
que  tempore  ,  &  przeparandum  ,  &  expellen- 
dum  efife  conteodunt.  Appellant  autem  pra:pa- 
rationera*,  eara  difpofitionem  ,  qua;  vermi  in- 
fertur  medicamentis  ad  faciliorem  exclufionem, 
quae  fit ,  vel  cum  occiditur  prorfus ,  vel  ita  viri- 
bus  orbatur ,  ut  fiat  tanquara  femimortuus ,  &  ita 
in  ventre  fe  componat ,  ut  totus  in  glomum  cir- 
cumvolutus,  m  intcftinis  pofitus,  nulli  eorura  parti 
aliqua  fui  corporis  particula  adhsreat.  Nam  qui 
prius  ipfumeiTe  pracparandum ,  antequam  pella- 
tur  ,  monent ,  veterum  autoritate ,  prasfertim  au- 
toris  Iibri  quarti  de  morbis,  Celfi,  Galenique  ma- 
xime ,  fe  tuentur.  Nam  autor  libri  quarti  de  mor- 
bisad  perfe&am  curationera  lumbrici  Iati  pra> 
parationem  proponit,  ita  fcribens :  Si  quis  curet  ho- 
minem  latum  lumbricum  habentem  ,  ejr  medicamentum 
dederit  aut potionem ,  Jicjitidtm  fuerit  homo  bene prtpa- 
ratus ,  totus  rotundus  facius  ad  piUfguram  exit ,  tjr 

homo 


T>tu>  curtui»- 
nitm  genera. 


Fnmt  inM- 
cationet. 


Secundd  indt- 
cationes. 


Valui*  meiU 
camenta  fu* 
\\ecla. 


Secttndumcu- 
rattonis  gensu 
tutitu% 


Pnparatio 
qttidtn  cura- 
tiont  lumbriti 
lati. 


Eam  efft  nt- 
ceffartam  au- 
toritatt  vttf 
rum  probat. 


Ittm  miow 
htu. 


fraparatio 
qutbu-i  ratio- 
nibutntiU- 
tU. 


Lttmbricos  oc- 
ddentia  me- 
dtumenta. 


Sententiapro- 
pm. 


Diwrfittu  oc- 
■idendt  tere- 
em  &  latum 
umbrtatm. 


fyeBUntt 

ts. 


acioU. 


de  Lumbrico  Lato.  i  o  j 

homofanus  evadit.  Adduntur  etiam  rationes.  Lum-  mane  verbenx,  ignobilis  adhuc  herba:  ad  occi- 

brici  enrm  vivi  nequeunt  expelli  comraode  ex  in-  dendos  lumbricos ,  fuccum  faccharo  penmxtum 

teftinis,quod  iis  obhcereant:  imo  etfi  medicamen-  praebuifle,  ac  prarter  multos  vermes  tcrctcs.unum 

tiimpetudeorfumferanturinalvum,  redeantta-  longiflimura  inftar  cinguh  rejeciife  ?  Refpondeo: 

men  in  loca  fuperiora ,  unde  erant  detrufi.  Ipfe  aliquando  contingere  ,  ut  vel  a  victusratione  ,  vcl 

quoqueteftaripoflum  vifam  a  me  partem  lumbri-  aln  caufa  interna"  nobis  abdira  elanguefcat  lum- 

ci  lati  dimidii  cubiti  longitudine  extra  anum  pro-  bricus  latus ,  ac  fic  prxparetur ,  ut  kvionbus  me- 

pendentem ,  cum  nondum  eflet  a  verme  leparata,  dicamentis  poflit  &  occidi  fimul ,  &expclli:  ni- 

lterum  in  ventrera  irreplifle.  Atvero  qui  pra;pa-  hilominusmaner.prxparationemprarcedcre  opor- 

randum  firaul  &  expellendura  efle  ducunt ,  con-  terc  ,  antequam  cxcludatur.   Qiiod  fpe&at  ad 

tra  affirmant ,  multorum  ufu  comprobatum  ,  ma-  Verbenas  tuccum ,  eura  ego  nobiliflimum  eiTe  du- 

jorem  noxam  a:gris,  tum  pueris,  tum  adultis  infer-  co  ad  occidendos  vermes,  tum  terctes,  tum  latos, 

ri,cum  lumbrici  prius  occiduntur:  deiude  eam  &  ft  veteres  hanc  ei  vim  nullam  adfcnpfcrint, 

curandi  rationem  breviorem  efle  ,  quae  utrique  propterea  quod  amarus  lit,  euinque  ma!i?'jr^ri 

fcopo  uno  tcmpore  fatisfacit  ;  fecutos  eam  vete-  humorum  ,  &  putredini ,  morfibufque  vcilenato- 

res  &juniores.  Siquidem  apud  hos  extant  pluri-  rum  ferpentum  reliltere  ,  fciamus.  Quaproptef 

ma medicamenta  corapofita  ad  lumbricura  Iatum,  quod  Galenus  de  omni  curatione  dixit ,  in  hujus 

in  quorum  defcriptionibus  tum  ea,  qua;  ipfum  oc-  vermis  curatione  a  me  concludirur ;  fr.tft.ife  nem- 

cidunt',  ut  falfa,  acria,  amara:  tum  quce  expurgant,  pe ,  ut  fertus  &  tutius  curetur ,  cjuam  ut  ft>e  citioris  cura- 

ut  fcammonium ,  colocynthis ,  aloe  ,  helleborus,  tionis  tgcrmamfeflo pencu/o  exponatur.  Scd  cum  prae- 

reperiuntur.  Verum  enimvero  ,  ut  meam  inter-  paratio  duplex  lit,  una  perfecta,  altcra  imperfecta 

ponam  in  hac  diflenfione  opinionem ;  fcire  polte-  (perfectam  nomino,  in  qua  vermis  tocus  fpontc  fi- 

rioris  fententise  fectatores  debent,  in  lumbricis  ne  magnis  tormimbus,  autcum  lcvi  medicamento 

teretibus  &  latiscurandis,  experientiam  demon-  purgante  excernitur:  imperfectam  vero  ,  in  qua 

ftrafle ,  quo  tempore  eorum  csedes ,  inedia  prseci-  fruftatim  excluditur,  &  per  longa  intervalla)  eo 

pue,  prseparabatur  ante  expulfionem ,  fsevator-  femper  medicus  collimare  debet ,  utperfeclam 

mina ,  graviflimos ,  ac  maxime  malignos  morbos,  prseparationem  inftituat.  Sic  enim  quam  citiilime 

aliquando  eos  per  fe  excitafle ;  inprimis  vero  te-  fanus  evadet,  qui  eo  malo  detinetur.  Ex  imperfe- 

retes  monftrofos  ,  aculeatique  capitis  inteftina  cta  prseparatione ,  longa  ,  &  faftidiofa  metucnda 

perforafle ,  &  per  cutem  egreflbs  fuifle,  Trallia-  eft  curatio.  Contingit  ha?c  imperfecta  prarpara- 

nus  audtoreft:  at  medicamentis ,  peculiariter  ad  tio,  cum  non  plane  enecatuseft  medicamentis, 

eos  interficiendos  deftinatis ,  tutillime  prseparari,  fed  imbecillis  redditus  quiefcit  in  ventre,  nullis 

antequam  expurgentur.  Sed  &  illud  latere  nemi-  motibus ,  aut  aliis  moleftus  vexans  amplius  argros, 

nemdebet,  teretes  fimul  enecari ,  &expellibre-  a  propioato  tamen  medicamento  purgante  non 

villimo  tempore  pofle ;  latos  vero  non  ita.  Lon-  exit  totus ,  fed  tantum  pars ,  a  relicfuo  ccrpore 

giori  enim  mora  ad  eos  enecandos  opus  eft ;  nifi  unius  aut  alterius ,  aut  plurium  cubitorum  divulfa. 

quis  velit  minus  tutam  eorum  aggredi  curationem  *  Et  quanquara,  ut  in  univcrfura  dixcrim,  omuem 

validiflimis  remediis.  Etenim  teretes  facilius  oc-  lumbricumoccidantacria,  amara,  acida,quorum 

ciduntur  &  educuntur  levioribusreraediis ,  quara  raagnus  eftnumerus;  tamen  nonnulla  peculiari- 

lati.  Nam  illi  parvi  funt ,  &  fub  rotundo  corpore,  ter  coraperta  fuut ,  ad  latura  lumbricum  occiden- 

minufque  dearticulato ,  nonita  adharrent  valide  dura  ,  longe  cseteris  raagis  pollere.  Eanuncenu- 

inteftinis,  ficque  pra;terlabentium  medicamento-  merabo,  &  ab  iis ,  quse  omui  artati ,  fexuique,  five 

rum  injuriis  in  inteftinis  facile  obnoxii  funt ,  im-  febrem  habeat ,  feu  ea  careat ,  tuto  adhiben  pof- 

becilliorefque  redditi  non  difficulter  devolvun-  funtprimuraexorfus,  adeaveniam,  tum  fimpli- 

tur  in  alvum;  at  lati,  quia  Iongiflimi  funt ,  &  plano  cia ,  tum  compofita ,  qux  non  tebricitantibus  ma- 

corpore,plurimifqueincifurisprasditi,interna;in-  gisfunt  idonea.  Inpnori  autem clafleprincipem 

teftinorum  tunicse  validiflime  adharrent ,  &  fub  locum  mihi  filix  obtinere  videtur ,  tum  inas ,  tum 

muccofaeorum  interna  fuperficie  fefe  occultan-  fcemina,  qux  %\v*li&i  dicitur  Diotcoridi,  & 

tes,  levioris  medicamenti  tranfeuntis  vimfacile  Theophratto ;  Tralliano  vero  %Xvxitg/6v.  Hujus 

perferunt.  Ita  fit.ut  difficilius  interficiantur.Sed  &  radicis  adhuc  recentis  aqua  per  balneum  diftilla- 

validioribus  objam  allatas  caufas  interfici  debent;  ta  ,  &  faccaro  dulcorata  dari  poteft  pueris ;  aut 

quse  ficumiis,  quas  expurgant  ,  medicamentis  pulveris  ejus  drachma  dimidia  femel,  autbisin 

permifceantur,  imbecilliora  folent  evadere ,  quod  die,cum  lacte  nutricis  ipfis  adhuc  Iactantibus:  qui- 

vis  purgatrix  unius  medicamenti ,  alterius  faculta-  bus  tamen  innafci  lumbricura  latum ,  non  mcmini 

tatemoccidendilumbricumadepti,  nonfinatdiu  aquoquam  obfervatum,  piterquam  ab  Auto- 

in  ventre  perraanere.  Sed  dicet  aliquis;  nonnein  re  libri  quartide  morbis.  Sednatu  grandienbus 

medicorum  hiftoriis  relatum  eft ,  fine  ulla  lumbri-  drachma  una ,  vel  paulo  plus  cum  fyrupo  de  rlon- 

ci  lati  prseparatione  pilulis  diaturbith  cum  rhabar-  bus  perficorum  ,  aut  rofato  folutivo,  ii  alvum  val- 

baro  appellatis,&  aggregativis;item  ex  hiera  Ruf-  de  altnctam  habeant :  aut,  fi  lubrica  fit,  cura  aqua 

fi,  foliis  fena?  in  aceto  maceratis,  nonnullos  ab  hoc  polygoni,  graminis,  aut  plantaginis  fufficier.  Illud 

verme  liberatos  fuifle  >  Nonne  Heurnius  narrat,  perpetuo  obfcrvandum,  ut  alvo  exittente  lubnca, 

potione  ex  graciola ,  qusepurgat,  latumlumbri-  vitentur  laxantia;  nenimium  cito  exeat  medica- 

cum  fe  expulifle  una  cum  aquis  ?  Nonne  Manar-  O  menrum, 

des  tib  1 1 1  de  Simpl.  ex  nOVO  Orbe  delat.  cap.  de  •  De  hac  imp^rfrfta  pr^.r.tione  mentionem  fack  antor  libr. 

l                                  .   r,     '  demorbis ,  lta  fcnbcns :  Si  vero  (Lumbncus  laros;  *rf  wrir«a«m  >*"Jt 

Verbena  fcribit ,  ex  connho  nobilis  cujultlam  ma- 

(Grjecus  codex  habet  ,  H  3  14  -pi»  Q*>ustxtilw  ^*)*rxi ,  id  el\ ,  unopi- 

tron^  ex  PerU  redeuntiS  ,  CUidam  finguliS  diebuS    °or  ■  fl  «^Hamentum  purpans  (ntpore  noo  mortnus  ^« 

irOUa;  eX  1  CrU  rCUCUUU»  ,  cuiuaiw  imguiuuiwuuj  conglobarus)  rtcU  f^n  Je  lumhruo  atrumf.tHr,  lentitudme  du*. 

rum,  aut  trium  cubttcrum,  aut  etiam  Ungt  amtUtr. 


1  'crttna. 


Ad  tat  ebt. 
Hienti  rtj  'pon- 


Sutcui  Yerlt- 
na. 


Ltntt  : '  1. 
dendurn. 


Preparatia 
dufUx. 

Perftcis. 
lmperfecla. 


Lumhrieet 
ejut  eccidaJtt. 


Fdix. 


Dntrfiiat 
mtdicamerr- 
tcrum  trun- 
dum  ttJttu 


Jn  a!n  lm- 
brua  Ltxan- 
tia  -.itaruU- 


Tilix  fufpefitt 
in  fceminis. 
Autoritas 
Theopbrafii, 


T>iofcor'uiis , 
Vlimi ,  Gale- 


Aucloris  ex- 
perientia. 


Tanu  filignu4. 


Mc-nn, 


Maltupuni- 
ca. 


Cornu  cervi- 
num. 


iod  Adriani 

inentum,  quod  vermcm  occidit;  fed  adftringcntia 
ei  potius  pcrmifceantur.  Adultis  jam  tres  qua- 
tuorve  drachnicE  ex  aqua  galegse,  quas  ruta  capra- 
riadicitur,  propinabuntur ;  velex  hydromelite, 
aut  mclicrato  ,  more  veterum.  Scio  multis  ufum 
radicis  utriufquefilicis  effe  fufpecrnm  in  muliebri 
fexu  ;  propterea  quod  fcribat  Theophraftus ,  fili- 
cem  fceminam  gravidce  muheri  datam  facere  ab- 
ortum ,  non  gravidam  in  totum  fterilera  reddere  j 
idemque  confirraatum  a  Diofcoride.  Plinius  quo- 
que  ait  lib.  xxv 1 1 ,  cap.  v,  ueutram  (hoc  cft,  neque 
marein  ,  neque  fceminam)  dandam  mulieribus: 
quoniam  gravidis  abortum ,  carteris  fterilitatcm 
faciat.  Sane  Galenus ,  partum  vivum  enecare  ,  & 
mortuum  ejicere  ,  credidit,  quod  amara  fit  radix, 
paululum  habcns  aftridtionis.  *  Ego  in  gravidis 
ejus  vimnunquam  fum  expertus.  At  hoc.teftari 
pofluna,  uxorem  Helvetii ,  cum  utramqueradi- 
cem  fingulis  diebus  iu  pulvcre ,  per  plures  dies, 
horis  matutinis  fumpfiflet,  nihilo  tamen  fecius  tres 
liberos  adhuc  poftea  peperifle.  Quod  fi  aut  fpem 
conceptus  utraque  radix  adimeret ,  aut  abortire 
cogcretgravidas ,  male  ageretur  cum  illis  populis, 
qui  panem  ex  ea  conficiunt ,  ut ,  tefte  Dalccham- 
pio ,  Nortmanniaz  Abricates.  NuIIus  igitur  fexus 
a  tam  falutaris  radicis  ufu  prohibeatur  ,  cui  vis 
quaedam  eft  indita  cito ,  fi  velis ,  ac  etiam  paula- 
tim  lumbricum  occidendi ,  etiam  in  febricitanti- 
bus  ,  &  uterum  gerentibus ,  fine  ullis  torminibus 
aut  novis  accidentibus  illico  ferociam  vermis 
compefcendi.  Imo  fi  qua;  jam  laborantem  fym- 
ptomata  moleftent,  ea,  vel  abigere,  vel  plurimum 
lcnire  poteft.  Ita  uxor  illa  Helvetii ,  cummultis 
cruciatibus  per  intervalla  afficcretur  circa  abdo- 
men  ,  rebribafque  intermittcntibus ,  ordinatis  ,  & 
raordinatis;  modo  alvum  haberet  aftric~tam,modo 
ultra  modum  fluidam,  ab  unius  drachma:  farinas 
filicis  cxhibitione  ,  neglecta  omni  convenicnte 
victus  ratione,  doloribus ,  &  febribus  Iiberari  cce- 
pit, ventremque  naturaliter deponere.  Lacquo- 
queei,  quodper  octiduum  raammillis  eratfub- 
tracr.um  (nutriebat  enim  infantem  mafculum)  ita 
rediit  ad  ubera  ,  ut  per  aliquot  mcnfes  commode 
rurfus  lactare  potuerit.  Ad  hanc  quoque  claffera 
rcducere  poflumus  corticem  radicis  arboris  Mori, 
qua:  leni  f  ua  amaritudine  latum  lumbricum  inter- 
ficit,  purgatoria  vero  facultate,  qua  pollet ,  ipfum 
ejicit.  Decoquitur  iu  aqua, ut  Diofcorides  au&or 
eft,  &hocejus  decoctnm  propinatur.  Malipu- 
nici  decoctiim  quoque  idera  prasftat.  Plinius  radi- 
cem  decoclam  fuccum  emittere .  ait ,  qui  ttnias  necati  vi- 
floriati  pondere  ,  ejr  malum  tpfum  contufum  ex  trtbus 
heminis  vini  decoclum  ad heminam.  Celfus  radicula- 
rum  hujus  arboris  manipulum  in  aquae  tribus  fexta- 
riis  decoquit,  donec  tertia  pars  fuperfit :  adjicit 
einitripaululum ,  &  jejuno  propinat.  Itaquehoc 
genus  remedii  iis  commode  dabitur ,  quibus  alvus 
lubrica  eft ;  ex  Mori  vero  cortice ,  quibus  valde 
aftricf.a.  In  altero  Diofcoridis  libro  de  facile  pa- 
rabilibus,  interlatos  Iumbricos  pellentia  ,  cornu 
cervinum  cum  melle  delinCtum  proponitur,  quod 
omnes  lumbricos  occidere  (etfi  amarum  non  fit) 
ex  aliorum  fcriptis  didici.  Plinius ;  Tinearum genera 
pellit  cervini  cornu  cinis ,  potus.  Detur igitur  duarum 

*  Theophraftus  ramen  filicis  radicem  fucco  y?,vxispv<p»»i  dicit ,  hoc 
eft,  dulcem  cum  aftri&ione. 


Terr*  Meli- 
tenfis  (y  Ci. 
molta. 


Spigelii 

vel  trium  drachmarum  pondcre  ,  infantibus  vero 
unius  drachma?.  Cum  enim  ad  lumbricum  latum 
occidendum  requirantur  tortiora  remedia  ,  au- 
gendum  eft  mitiorum  pondus.  Aetius:  Terrxin- 
tefina  pota  numero  quinque  ,  aut feptem  cum  paffo  uri- 
nam  cient,  &  omnegenus  lumbricorum  ejiciunt.  Eodem 
modopota,  autquocunque  velis,  latumlumbri- 
cum  expellunt ,  autcum  oxymelite.  Acciditali- 
quando,  ut  enumeratorum  adfitinopia:  inquo  Menwm, 
cafu  non  abhorreo  ab  argento  vivo  ,  cum  pane 
calido  a  plumbaginc  loto.  Id  enim  fcrupuli  unius, 
aut  drachmas  dimidiae  pondere  vermibus  affedtis 
pueris  feliciflime  prasbuimus  ex  jurecarnis  fim- 
plici ,  velalio  conveniente  liquore;  &pilulisex 
aloe  Iota  in  fucco  rofarum  aliquando  fex  grana 
permifcui.  Tutius  tamen  integrum  daturperos, 
quam  permixtum  elcdtuariis ,  &  pulveribus ,  quia 
citiusper  ventrem  tranfit,  quodin  hocremedii 
gcnere  procurandum  eft.  Sunt  qui  terram  Meli- 
tenfem  ad  occidendum  Iatum  lumbricum  cele- 
brent ,  &  terram  Cimoliara.  Iisautera,  quifine 
febre  funt ,  coftus  ex  aqua  calida  detur  drachma- 
rum  duarum  pondere;  item  cedria,cardamomum, 
nafturcium ,  fcordium  cx  aceto ,  vel  oxymehte, 
chameleonisalbi  radix  ex  vino  auftero  ,  acetabuli 
menfura.  Trallianus  iis ,  qui  lato  lumbrico  labo- 
rant,  proponit  herb^m  quandara,  quam  ipfe  tApcw- 
B-oQotuvov  vocat ,  ob  fingulacem  ejusinoccidendis 
lumbricis  virtutcm  :  interpretes  lumbricariam 
vcrtunt ;  fortc  tincaria  Marcelli,  &:  Scribonii  Lar- 
gi.  *  Iuniores  eam  corallinam  efTe  autumant,  mu- 
f  ci  marini  fpeciein  frequentem  in*maris  Liguftici 
littoribus,  fic  didtam  ,  quod  coralliradicibus  ad- 
nafcatur.  Et  revera  etiam  nunc  in  Gra^cia  magni 
ufus  eft  ,  ad  ornnis  generis  lumbricos  occidendos. 
Nam  per  plateas ,  &  vicos  hanc  herbam ,  in  pul- 
verem  redactam  venditant ,  %oAi]o£oiztvov  appel- 
lantes,  corrupta  voce  ,  quafi  o^uAyixs^omvov  vellent 
dicere.  Vnde  a  circulatoribus ,  &  circumforaneis 
tanquam  magnum  fccrctura  transfertur  per  to- 
tam  Europam.  Hujus  pulveris  adultis  drachma 
una  in  jure  fufficit,aut  in  vino  haufta  ad  teretes  ne- 
candos :  Latos  vero  duplicatum  pondus  occidet : 
quin  &ejus  decodtum  poteft  prasberi ,  atquein 
hujus  penuria  abfynthium  marinum  latifolium  & 
feriphium.  Sed  &  magni  quoque  ufus  efle  hic  no- 
tavi  aquas  falfas,  nitrofas ,  fulfurcas  -3  &  quae  chal- 
canti  mineram  habent,  ut  acidulas  purgantes.  His 
folis  per  multos  dies  hauftis  mane  ad  aliquot  Ii- 
bras,  pra:grefTa  totius  corporis  purgatione  ,  Iatum 
Iumbricum  fublatum  novimus.  Talis  aqua  eft  Te- 
tutiana ,  quae  in  agro  eft  Piftorienfi ,  &  prope  ca- 
ftellumnovum,  Graffignana  dicta :  inGermania 
Eggerana,  Sualbacenfis:  in  Bohemia  Carolina: 
in  quarum  penuria  aqua  falfa  arte  fadta  ,  vel  mari-  Jquafdf* 
na  poteft  pra:beri,etfi  ventriculo  nonnihil  raolefta 
effe  confueverit.  Hsec  enim  blande  purgat ,  &  pi- 
tuitam ,  cui  maxime  adhseret  hic  vermis ,  ab  in- 
teftinorum  interna  fuperficie  abfterget ,  falfedine 
vero  ipfum  interficit.  Lixivium  cum  oleo  ad  eun- 
demfinem  forbeatur  heminse  raenfura ,  &utmi- 


1 


Acjui  ther- 
males. 


f. 


nus 

*  Nifi  quis  tineariam  eorum  putet  herbam  ,  quam  ftcechadem  citri- 
nam  vnlgus  h«rbariorum  vocat.  Eam  enim  circa  folftitium  a:ftivum, 
&  prxcipue  in  fefto  die  S.  Iohannis  a  vetulis  rhizotomis  fummo  ftudio 
in  Hetruria  colligi  vidi  ad  occidendos  lumbricos  puerorum  mar^no  fuc- 
ceffu.  Propterea  puto,  ibidem  commnni  fermone  tignamicam  dici  qua- 
fi  tineariam.  Andreas  tamen  C*falpians  tignamicam  derivat  a  tbymia- 
ma,  ob  odoris  fuavitatem. 


Staechtu  citrr» 

tuu 


i 


/ 


Jlj;r:.::n. 


dc  Lumbrico  Lato. 
dus  naufeam  moveat,  fuccum  mali  arantii ,  aut  que  quantum  fufficit  pro  conriciendo  catapl 
citni  raitillare  convenit.  Galenus  theriacam  mira-  te.   Nicolaus  Mvrepfus  uneuentis  ad  luml 


107 

afma- 
umbricos 


jlaon:::r~. 


Chftert:. 


vtfecnc  tnam- 
Setffcfitoru. 


Externare- 
mediM. 


VjyruemA. 


dUtm  fcar. 
"mwten. 


7- :*t  1 


biliter  extolht ,  quae  drachma:  pondere  mane  per  occidendos  ahquando  argent,  1  ii  i  portv 

p  ures  d.es  datur  cum  aceto  :  ft  melius  erit  in  ad-  immifcuit ,  quod  mihi  non  improbatur ,  li  quando  ~ 

ultis  icyllmum  ei  permifcere.  Antidotus  Lum-  validiiTimis  cxternis  rcmcdn,  indigemus  ,  etliid 

bncana:  Recipe  tohorum  Corallmae ,  verbenx,  iit  inulitatum  noftnstemporibus.  bleum'potens 

kordei  pulegn ,  origani  ana  Manipulum  fem.  ra-  egregium  ,  quo  umbiliu  partcs  circumllantcs  &: 

dicum  djctamm  albi ,  rihcis ,  angeliae ,  gentiaiise,  ventnculi  orificium  perunguntur.  Recipeoleicx 

fingulorum  drachmas  duas;  corticum  radicum  ar-  nucleis  periicorum  malorum  exprefli,  vcl  ex  ama- 

bons  mon  drachmam  unam  &  femis;  fsminis  ii-  ns  amvgdalis  unciasfex;  radicum  dictamr.i  albi, 

napios,  cardamomi,  nafturcu ,  iingulorura  dra-  coralliih-e.cofti,  foliorum  iabma;  craifo  modo  pul- 

chmam  unam  ;  piperis  drachmam  iemis ,  croci  venfatorum,  fingulorum  dr-chmam  unam  &  me- 

fcrupulum  dimidium :  fiat  omnium  pulvis ,  &  cura  diam;  Iumbncorum  terreitnum  numero  octo;  olei 

uielle  defpumato  commifceantur  cunciain  tbr-  de  feminibus  colocvnthidis  unciam  mediam,  ftcnt 

mamopiats;  cui  potes ,  li  velis ,  addere  olei  vi-  perraixta  diebus  caniculanbus  infole,  utmace- 

triohlcrupulum  medium.  Datur  mane  per  plures  rentur ;  deinde  fiat  rbrtis  expreilio  :  cui ,  quo  fiat 

diesjejuno  ltomacho ,  adultis  drachm*  unius&  potcntius,  addere  foleo  olei  petrolei  drachmas 

dimidias  pondere.  Clyfteres  quamvisad  occiden-  duas,  vel  tres.  Nam  bitumen,  cujus  fpecieseft 

dos  Iumbricos  proponantur  ab  exercitanllimis  petroleura  ,  breviilirao  terapore  lumbricos  inter- 

Medicisexdecoctocentaureiminoris,abfynthu,  ficit.  Ad  hunc  eundem  fcopum  occidendi  lum- 

fcordei ,  abrotoni ,  tenaceti ,  fantonici ,  colocyn-  bncum  victus  ratio  plunmum  conducit.  Ha?c  va- 

thidis ,  radicum  didamni  albi ,  biftortx ,  tcrmen-  riare  penes  medicamenta  ,  quibus  occidendus  eft, 

tilhe  ,  additooleo,  &  melle  rofato  folutivo :  ta-  apud  fcriptores  videtur.  Nam  qui  filicis  radice  id* 

men  ego  hofce  non  poflum  non  fummopere  dam-  prsftare  cupiunt ,  iis  prsecipitur  ab  antiquis  carnis 

nare  in  lumbrico  lato :  Quia  ab  hoc  clyfteris  ge-  abftinentia,&:  plurimus  allii  efus  per  tnduum.Scn- 

uere,  ubi  noxam  lumbricus  perceperit ,  ftatim  ad  bonius  Largus  adjungit  huic  veteratum  cafeum 

fuperiora  vergit  verlus  ftomachura,  &  dolores,  mollem  :  licet  tjmen ,  eodem  autore,  crjineal/to 

ac  tormina  per  rrequentiora  intervalla  a?gropa-  pndte  wcanjto  djre  filtccm.  *  Sunt  qui  ab  inedia  me- 

rat.  Prsftat  igitur  loco  horum  uti  iis  clyftenbus,  tuunt  convuliiones ,  torminaque,  nec  non  crucia- 

qui  potius  a  fuperionbus  partibus ,  5:  tenuibus  in-  tus  colicos.  Itaque  ut  hax  caveant  in  utroque 

teftinis  ad  colum  lumbricura  alliciunt,  quo  fit  exi-  lumbnco  ,  tereti  nempe  ,  &:  lato  excludendo  ,  tri- 

tui  vicinior.  Parentur  igitur  ex  lacte  cum  faccha-  bus  primisdiebus  lac  purum  prsebent  iine  pane, 

ro,  aut  mclle,  vel  hydromelite  ;  ex  jure  carnis  non  vel  alio  obfonio ,  poftea  allia  ex  aceto.  Cornelius 

falito  cum  butyro  ;  cavendo  ab  oleo  &  fale  ,  quae  Celfus  quoque  segrum  jubet ,  jntecjujm  decoclum 

omni  infecto  iunt  inimica.  Pueris  conducetauo  tenuium  rjdtcuLrum  mj/i  funui  bibjt  jejunus ,  pndst 

indere  glandem  lacte  &:  melle  imbuto  goilvpio  multum  alltum  comedere ,  ey  inde  zomere.  Sic  &  ahas 

factam  ,  &:  iifdem  podicem  intro  tonfque  lllinere.  antidotos,  &:  medicamenta  prxfcripta ,  allii  & 

Quin  &:  i^fmrihus  fieriex  diapenidio  glans  po-  aliorum  acrium,  fi  tebris  abiit,maximeque  eorum, 

teft  ,  atque  iupponi.  Externa  quoque  auxilia  ad  quse  deinceps  enumerabo ,  efus  prarcedere  com- 

occidendum  hanc  teram  non  lunt  omittenda ,  ut  mode  poteft.  Nuces  juglandes  qucque  plurima; 

unctiones ,  &:  emplaftra,  cerota,  qus  umbilici  re-  cum  pane  ,  &:  fale  comedantur :  quod  ii  fal  tuerit 

gioni  imponuntur  ,  qus  Grseci  't-nuCx?..x  nomi-  theriacum  ,  adhuc  magis  conducet  :  item  rapha- 

nant.  In  tenera  anate  fiat  undtio  ,  ii  febris  urget,  nus  cumfale,  &:  quo  acrior  iuerit ,  eo  melior  ju- 

ex  cornu  cervino  pulverifato ,  atque  cum  cleo  ro-  dicatur :  talis  eft ,  qui  nigrum  habet  corticem ,  & 

fato  permixto,  vel  oleo  amvgdalarum  amararum.  in  nonnullis  Germania;  locis  Hifpanus  ccgnomi-  T" 

Si  \ero  defit  febris ,  cataplaima  impcnatur  ex  tb-  natur:  &  qui  lbidem  mannus  dicitur,  herbariis 

liis  mali  perlicar ,  abfynthii ,  farina  lupinorum ,  &:  vulgo  rufticanus,  frequens  condimentum  in  jufcu- 

pulvere  corallinse ,  exceptis  decocto  calaminthe,  lis  carnium  apud  feptentrionales  incolas.  Condu- 

vel  pulegii ,  addito  pulvere  cornu  cervini ,  &:  oleo  cit  &:  iinapi  in  aceto  maceratum ,  deinde  rritum, 

amvgdalarum  amararum,  vel  de  nucleis  perfico-  Gallis  &:  Belgis  trequens  in  cibis ,  moftardam  vo-  *'!f",d*- 

rum:  vel  laneus  pannus  madefiat  aceto  rofato,  cant :  braffica  femicocta  cum  multo  oleo  ,  fale& 

cuipulvisinfpergatur,quiaccipitaloesdrachmam  pipere.  Vidi ,  qui  fenecione  feliciter  cocta  cum 

unam,  mvrrha;,  croci,  garyophyllorum  ,  radicum  oleo  trixo  &:  fale  ,  ut  folent  coqui  fpinachia:  folia, 

dictamni  albi ,  coralhna:  ,  fingulorum  fcrupulos  ufi  funt.  Porngatur  etiam  acetanum  ex  melifla?, 

duos,  mifce.  Idem  quoque  praeftabit  oleum  fcor-  pimpinellae ,  pulegii ,  mentha:,  portulacae,  erucae 

pionum  defcriptionis  Mathioli ,  quo  umbilici  re-  folus.  Pifces  encrafycholi,  vel  altenus  generis  mu-  Kt*- 

gio  ,  &  ftomacht ,  tempora  ,  jugulum  ,  &:  pulfus  ria  conditi ;  &:  ova  taricha  cum  oleo ,  &:  aceto ,  & 

inun^antur.  Cataplafma  pro  adultis  validum.  Re-  pipere:  loco  aceti  mali  arancii  acidi ,  vel  limonis 

cipetarinslupmorumunciastres ,  fucci  foliorum  fucco  utilicebit.  Nicolaus  Myrepfus  principem 

perficoe  mali  quantum  fatiseft  s  mifcead  ignem  quendam  mirabiliter  laudafle ,  a\t,olizxs  dbxsex 

ut  redi^aturad  mellis  coniiftentiam  ;  deindein-  jrbonbui  decerttjj  i  tgintujutn.jue ,  leltri^intjcoclxs. 

O2  His 

*  Verba  nas  «drcribo :  Ai tmt*  ntamdm  ,  ry  tjinmdm  ,ftrtiiimm 
Jtmfmmm  mkt ,  €  Txurttmm  ctfamt  tmttm  :  fu-ummm  h«fbm 
hVutdnac*.  wntufAmtdd.  ,  C  cnhrjat  ^mdtre  Wwwi  #<3»  cmm  mtMe 
mtmumn  tfft  vmmrtt,cem.mmu .  Pift  tmrm  mmt—r  ierm  et  d»es,  eyjcmn- 
memet  fmfmmrnn  -.mtenm:  PmUt  rx  fm  mrnf*  eymtmmunmr.  mmm 
ctemrzt  mfmjere ,  mpm  cMuU  >fMunr.  L**  &  Jhu  {ie%et*xm 
procal  datuo  ;ine  tQio)  fruU*  tmxtuu)  iLnc  tcr*im  mt^^mtx:*. 


fpcrge  pulveris  cofti ,  radicum  di(Samni  albi ,  co- 
rallinas ,  tbliorum  fabinae ,  fmgulorum  drachmas 
duas ;  feminis  melanthii  drachmam  unam  ,  &:  me- 
dfam;  fellis  taurini  drachmas  duas  ;  olei  ex  nucleis 
mali  Armenu  expreffi,  &:  aceri  fortiiTimi ,  utnuf- 


t 


AVitnenta 

medtcamen- 

tefa. 


Oleum  Can- 
nabtmtm. 


Zf  luglan- 
liium. 


CannabU. 


Melimtlet. 


Cannabis. 


108  Adriani  Spigelii  de  Lumbrico  Lato. 

Hisenim  comeftis  ajejuno  ,  quatuor  autquinque  cap.  vi,  lcgiflem,  melonesinter  remediapro  afca- 

diebus  continuis,  brevi  feram,  hoc  eft,  lumbricum  radibus interficiendis ,  &  educendis  propria.  Dc- 

latum  ejici.  Atque  hoec  omnia  non  minus  alimenta  bent  autem  hi  fruclus  arte  ,  nempe  nive  &  glacie 

funt,  quam  medicamenta;  quod  non  motlo  corpus  refrigerari ,  vel  in  profundo  putei ,  ut  mos  eft  in 

noftrum  nutriant,  fed  etiam  ipfura  alterando  lum-  Itaha  ,  detineri.  Qux  enim  maxime  frigida  funt,  ^r<£ inim. 

bricum  quoque  interimant.  Hoc  pra;ftant ,  quod  ea  lumbrico  lato  multum  inimica  exiftunt.  Caete-  „. 

vel  amara  fint,  vel  acria,  vel  falfa,  vel  acetofa  ma-  rum  a  frumentaceis  pultibus  aeger  abftineat ,  uta- 

nifeftis  qualitatibus.  At  occulta  ,  cannabis  femen,  tur  pane  autopyro  ,  aut  domeftico  cum  multis  te- 

mclimela  ,  &melones;  quae  alioquin  cum  potius  nuibus  furfuribus  fuba&o  ,  &  bene  fermcntato. 

dulcia  fint ,  lumbnco  lato  nutriendo  aptiflima  vi-  Potus  efle  poteft  vinum  abfynthites ,  aut  hyflbpi- 

deqtur.  Nifiquis  dicere  voluerit ,  horum  fucco  tes*,  aut  aliud  ,  quod  fit  oligophorum  maturum, 

ufque  adeo  lumbricura  latura  delectari,  ut  prae  ali-  ncc  dulcc  :  quod  fi  generofum  id  fuerit ,  decodto 

menti  copia  debilis  redditus ,  aut  enccatus,cxclu-  radicum  graminis  diluatur.  Magis  autera  hifce 

datur.  Itaque  puerulis,  quibus  acria,  amara ,  &  convenire  poteft,prxfcrtimfebricitantibus  ,oxy- 

falfa  non  placent ,  lac  ex  cannabis  femine  prasbea-  meli  vel  oxyfaccharum  dilutius  ,  veldecodtum 

tur  jejunis.  Adultis  ejus  oleo  condiri  poflunt  ci-  coriandri  &  cornu  cervini ;  aut  pomacium  vinura 

borum  varia  genera.  Nam  qui  ex  Illyrico  tradu  fa£tum  ex  melimelis ,  defecatum  ,  quo  plurimurn 

in  Pannonix  ,  Moraviae ,  ac  Polonias  confinia  fefe  hypochondriaci  folent  recreari,  &  commodius  ab 

tranftulerunt,  Turcarum  tyrannidem  fugientes,in  obftructionibus  liberari.  Aerem  nonnulli  alterari 

pcnuria  olei  olivarura  ,  hoc  utuntur  ftequentifli-  volunt  allii  fuffumigio  ,  alii  vero  fulfuris ,  quod  sufumip*. 

me  ,  &  praefertim  jejunio  facris  diebus ,  nullo  in-  aegris  nimium  grave  efle  confuevit.  F.xercitia  quo- 

commodo;  pro  eo  nonnulli  Gallise  incolaeex  nu-  que  moderata  conducunt.  Siquidem  autorlibri 

cibus  juglandibus  oleura  expreflum  ufurpant,  quarti  demorbis  tradit  lumbricum  quibufdamtter 

quod  etiam  in  hoc  morbo  commcndatur.  Porro  facienttbus ,  &  laboranttbus ,  &  ventrictdo  calcfcentey 

ne  quisiis,  quse  jam  de  oleo  cannabino  dixi,  fidem  deorfum  demigrare.  Iara  mcdicamentis,  &  ali- 

deroget,  NicoIausMyrepfus  femine  cannabis,tan-  mentis  occifo  verme ,  aut  plurimum  fic  infirmato, 

quam  experto  &  probato  utitur  ad  Iumbricos.  ut  inteftinis  nequeat  amplius  adhazrere ,  &fiple- 

Ipfumenim  aridum,tufum  &  cribratum  aquxfuf-  runque  fponte  deturbetur  ,  ac  decidat ,  unaque 

ficienti  immifcet ,  ut  glutinis  craflitudinem  nan-  exeat  cum  excrementis ,  prazftat  tamen  dare  ope- 

cifcatur  ,  perque  pannum  purum  expreflum  prae-  ram  ,  ut  quam  citiflime,  dato  aliquo  leni,  aut  pur- 

bet  adultis  cyathi  menfura.  *  Diofcorides  inquir,  gante  medicamento  ,  expellatur.  Pucris  &  infan- 

melimela  faporis  mellci  %pj.a,  6%ltvdosHv ,  animalia  tibus  fatis  eft ,  mel ,  aut  fyrupus  florum  mali  per- 

expeliere,  quod  Plinius  ineorum  viribusrecen-  ficse ,  vel  rofarum  folutivus ,  &  manna ;  velcaflia 

fendis  prceteriit.  Sunt ,  qui  haecpoma  S.  Iohan-  cum  rabarbaro  ,  &  infufione  agarici :  adultisele- 

niscfle  putent ,  quae  seftatisinitio ,  aut  ante  folfti-  ctuarium  Diafebeften  cum  Diagrydio,  vel  ele- 

tium  aeftivum  in  Italia  raaturefcere  confueverunt.  ctuarium  ex  hiera,  vel  pilula;  Ruffi.  Ad  quid  enim 

Melopeponi  quoque,  quod  dulcis  fit  fructus,  neu-  illa  valida  purgantia,  quae  coIocynthidem,euphor- 

tiquam  hanc  vim  aflcripfiflem ;  nili  ab  eorum  efu  biura ,  elaterium  ,  helleborum  nigrum ,  &  fcam- 

fruftahujus  vermis  dejcdta  fuifle  non  femel  anim-  monium  recipiunt,  nifi  quis  forteparum  adhuc 

advertiflem,&  poftea  apud  Avicennam  Fen.xvi  i,  fpirantem  lumbricum  occidere  velit ,  &  fimul  eji- 

*  Nonnullos  aurigas  ,  cnm  per  Pannoniam  inferiorem  iter  facerem  Cere"   Ce,fuS  &  ScriboniuS  LargUS  poft  medica- 

a:itivisrcmporibus  ,  utamufcarum  ,  tabanorum  ,  &  afilorum  injuriis,  menta  aut  potiones  purgatOriaS  ,  ubl  defurvere  CUpli 
equos  fuos  tuerentur,  vidi ,  caunabis  herba  manipulatim  fumpta,  equos  J  j  i  /• 

fuos  per  dorfuin  ,  &  alias  partes  externas  fricuuTe ,  idque  ipfis  mirabili-  X%tr  >  ad  exonerandum  al  VUm  ,  felVtm  aqUA  Caltda. 

ter  profuiiTe.  Idem  equites  &  viatores  abfynthio  lumbricis  occidendis  plenAW  (upponerc  jubent  Ut  W  Ca  dcfldeat. 

idoneo  pr.rftare  conantur,  fub  clitellis  etiain  hac  herba  pofita,  cum  rru>  *  Jtt         J        *  J 

nori  tamen  fru&u. 


F   I   N   I  S. 


ADRIANI  SPIGELII 

BRVXELLENSIS 

S  A  G   O.  G  E 

IN    REM  HERBARIAM 

L    I    B    R    I      D    V  O. 


INDEX  CAPITVM 

Qax  in  duobus 

ISAGOGES 

Libris  continentur. 


L  I  B  R  1    P  R  I  M  I, 

In  quo  agitur  de  forma  Plantarum  , 

Cap.  i.  Qj*#  *•  Planta  potiff.mum  inquircnda,  difcenda- 
^tjue ,  Pag.  1 1 3 

ii.  Vnde  Jorma  cognofcatnr  ,  ib.d. 

iii.  Partium  dtvifio,  Simiiares  cjucc ,  ibid. 

i  v.  DiJJimilares  partes  commtmcs  tjuot  (f  tjucc ,  114 
V.  Partes  dtjjimtlarcs  communes  non  omntbus  plantts 

incffe ,  ibid. 

V 1 .  Difjimtlarium  partinm  communium  in  alias  partes 

diffcclto ,  11 J 

vii.  De propriU fitrpium partibus ,  116 

Vin.  Ptrtium  dtfjerentice  ex  Theophrajlo  ,  117 

IX.  Radtcum  dtffercntite,  ibid. 

x.  Catdtum  dijjercnti<e  ,  118 

xi.  Dtfjerenttce  foltorum ,  ibid. 

xii.  Florum  dijjerentia  ,  119 

xiii.  Frudunm  ac  fcminum  diffcrentixt ,  120 

XIV.  De  cjuatuor  fummis  1'Untarttm  generibus.  Quid 

Arbor,  Frutex,  <$qvj*vov}  Herba ,  ibid. 
XV.  De  altu  qutbufdam  gencribtts ,  tjux  Jitmmis  Jub- 

funt ,  121 

xvi.  De  Orchtde,  Satj/rio,  PalmaChrifli ,  ibid. 

xv  1 1 .  De  Trtfvlto  ,  122 

xviii.  De  Pentaphjllofve  cjtiinrjuefolio,  ibid. 

XIX.  De  Jlcrbistntj/bacets^Ckondrtlla,  Hieracto,  ibid. 

xx.  ZX  Brafjica  ,  1 23 

xxi.  De  Imtco  ,  ibid. 

xxii.  De Ecjuifeto  ,  ibid. 

XX 1 1 1 .  De  Ltno  &  linaria ,  ibid . 

xxiv.  DeVrtica,  ibid. 

xxv.  De  Verbajco  ,  124 

xxv  1 .  De  (Iramtne,  Frumento,  Aftlio,  Panico ,  ibid. 

xxvii.  DeTtthymalo ,  ibid. 

xxvi  11.  De  Viohs ,  i2f 

xxix.  De  Carjjophyllis  ,  ibid. 

xxx.  De  Lilto  ,  lbid. 

xxxi.  De  Narcijfo ,  ibid. 

xxx  1  r .  Z>  /WaV ,  126 

xxxi  11.  De  Ranuncido  ,  ibid. 

xxx  iv.  De  Anemonc  ,  127 

xxxv.       Hyactntho  ,  ibid. 

xxxvi.  De  Scabioja ,  ibid. 

xxxvii.  De  Iacea  .  128 

xxxviii.  Ds  Hjpcrico ,  ibid. 

xxxix.  De  Malva ,  ibid. 

xl.  Xte  Papavere  ,  ibid. 

xli.  De  Ceranio ,  ibid. 

xlii.  De  Ltthoffermo ,  129 

xl  1 1 1 .       Thlaffi ,  ibid. 

xliv.  De  Antltrrino ,  ibid. 

xlv.  £>f  Cucumere ,  ibid. 


xlVi.  De  Legumine ,  ibid. 
xlvii.  Arborum  dtvifo.    De  Quercu  feti  Glandtfcrts. 

Qutd  Nux,  Malum,  Actnits,  Bacca ,  lbid. 
xlv  111.       Nuctferis  &  Coniferis  ,  1  30 

XLix.  De  Pomtfcrts  &  Bacciferts  ,  ibid. 

I.  .D*  Acanaccis  &  Carduts ,  131 
li.  De  Sempervivo ,  ibid. 

lii.  De  Hcltotropio  ,  ibid. 
l  1 1 1 .  Df  Aconito ,  ibid. 
liv.  De  C//?/?o  ,  1 32 

LV.  Plantat  tmperfedas  pofl  perfcUas  cjfe  dtfcendas  ; 
(3' perfeclarum primum florentes ,  ibid. 
LVi.  Freejuentem  tnffedtonem  ad  Jormam  fpecierum 
memoricc  tradendam  efje  ncceffiartam  ,  ibid. 
LV 1 1 .  Plantas  depingendi,  dclineandicjuc  ratio ,  133 
L  v  1 1 1 .  Hortos  hj/emalcs  confictendt  ratto  ,  ib  ld . 

LIBRI  SECVNDI, 

In  quo  agitur  dc  ufu  &  facultatibus  Plantarum;  de- 
que  carum  perfe&a  cognitione. 

1.  Vfu  herbarum  mttltiplcx.  Fncttltas  in  humano 
corpore  duplex.  Qutd  Ahmentum.  Qutd 
Aledicamentum ,  Pag.  134 

I I .  Prtm<c  plantarum  facultates  cjuot  &  cjuce  ,  ac  de 

carum gradtbui ,  ibid. 
ili.  De  fecundts  facultatibus  ,  1  3  y 

IV.  Dettrtitsfacultattbus,  ibid. 
V.  De  occulta  plantartim  tjualitate  feu  proprietate  , 

'37 

vi.  De  modo  facultates  Plantarum  indagandi  ,  138 
vii.  De  faporumdtfferenttts ,  ibid. 
Vili.  Odorum  dtfferentia  ,  ibid. 
IX.  Quomodo  Japores  manifeflas  cjualitates  indtcent , 

,  .  139 

x.  Secundarum  tertiarumtjue  facu/tatum  invefliga- 

tio ,  140 

xr.  Ex  odortbusfacultatesobfcuriuscognofci ,  ibid. 

xii.  Odorum  vtrtutes  ,  \^.z 

xiii.  Occultarum  facultatum  dignotionem  ficri  per  ex- 

pertcntiam,  &  quomodo  hxcfiat ,  ibid. 

xiv.  De  A Itmentts .  Nullam  plantam  non  effe  mcdica- 

mentum ,  14  ^ 

xv.  Alimentorumdifferenti<c  ,  ibid. 

xvi.  Alimentorum  tnventrtces ,  ratio&  experientta, 

J44 

XV 1 1 .  Exacla  hujus  Philofophix  notttia  qui  acquirenda. 

Autores  veteres  &  recentiores  qui  de  ea  fcri- 
pfere,  14^ 
xv  1 1 1 .  Flortlegium  cjuid ;  ejus  conficiendi  modtts  &  ordo, 

XIX.  Tttuli  cjttales  1  quoordtne  inlocis  flortlcgii  fcri» 
bendi,  148 


1 1 1 


ILLVSTRISSIM/E 

NATIONI  GERMANIC£ 

Ittris  Medicinxque  ftudiofiffimse 
ADRIANVS    SPIGELIVS  S. 

LLVSTRES,  NOBILISSIMI,  DoCTISSIMiaVE  Viri, 

Sxpe  multumc|ue  apud  mc  cogitavi,  quid  efTet, cur  in  tan- 
tarei  Herbarix  operam  dantium  multitudine,  tam  pauci, 
quantum  proficere  ,  aut  deberent ,  aut  vellent ,  tantum  pro- 
ncerent.  Magno  enim  hujus  fcientix  defiderio  multos ,  non 
modo  Sapientix,  artifque  Medicx  ftudiofos ,  quibuseftea 
perquam  neceflaria;  fed  etiam  Iurisprudcntix,  &  aliarum  ar- 
tium  atque  fcientiarum  cultores,  quibus  utilis  &  jucunda,  te- 
neri ,  &  vos  &  ego  peramplum  tcftimonium  prarbcre  poftu- 
mus.  Nam  vos  cjuidem  magnum  numerum  optimorum  do&iffimorumque  juvenum 
publicos  celeberrima?  hujus  Academia:  hortos,cum  Vere  patent,quotannis  frequenta- 
re  vidiftis :  ego  vero  non  minorem  ad  Pifanos  ac  Bononienfes,  in  quibus  Herbarum  co- 
gnofcendarum  gratiafuperioribus  annis  fum  verfatus,  accedere  animadverti.  Taadem 
comperi  non  unam  effe  hujufce  rei  cauffam.  Sunt  enim  qui  hortos  ingrcfTi  ftudium  di- 
kendi  tantx  Stirpium  varietatis ,  &  tam  multiplicis  intuitu  deponant,  ncfcientes  unde- 
rtam  initium  ftudii  petere  debeant.  Reperiuntur  qui  Stirpem  fortuito  obviam  eruant, 
ejufve  ramum  decerpant ,  confibectam  mox  abjiciant ,  tantum  memorix  fidentes  fua?, 
ut  unica  infpe&ione  inhxfuram  firmiter  animo  Plantx  formam  cxiftiment;  cum  tamen 
nulla  in  re  magis  illa  labatur ,  plufque  iteratus  afpe&us  valeat.  Alios  videmus,  aut  folia 
Plantarum  tantum,  aut  apices  ramorum  ac  furculos,  aut  flores ,  aut  aliam  deniquc  par- 
tem  decerpere ,  mox  libris  imponere  renovandx  memorix  cauffa ,  ignorantes  cun&as 
cujufquefpecieiPlantarum  partes  confiderandas ,  cognofcendafque.  Quinetiamnon 
defunt,  qui  Herbarum  nomina  &  formas  tantummodo  difcant,  prorfus  vero  negligant 
carum  vires ,  qux  ad  Stirpium  cognitionem  maxime  fpeclant.  His  caufis  ut  obviam 
irem ,  in  gratiam  eorum  qui  rem  Plantjriam  facili  via  &  modo ,  breviorique  tempore, 
&  minori  quam  ha&enus  labore  diicere  cupiunt,  fcripferam  fuperioribus  annis  Inftitu- 
tionumduos  libros,  &  veterum  more  amico  legcndos  tradideram,  ut  majore  fiducia  in 
pofteritatis  commodum  publicarentur.  Cxterum  cum  hi  una  cum  amico  in  alias  mi- 
graftent  terras ,  frequens  me  cum  illis,  qui  Herbas  difccre  ftudebant,  confuetudo  -3  fre- 
cjuens  amicorum  hortatus  frequens  de  modo,  ac  facili  via  eas  cognofcendi  interroga- 
tio ,  difputatioque  inter  familiares  meos ,  atque  etiam  veftros  Medicinx  ftudiofiffimos 
excitavit ,  ac  impulit  ad  earum  Inftitutionum  compendium  fcribendum  ,  quod  fumma 
&  prxcipua  rerum  in  illis  traditarum  capita  clare  breviterque  fblummodo  comple&e- 
retur.  Namin  Inftitutionum  librismultas  quxftiones  antiquas  novafque  folvebam, 
animadverfiones  notabam  tum  circa  Plantarum  formas ,  &  vires ,  cxteraque  acciden- 
tia,  tum  circa  autores  qui  deiis  quippiam  fcripfere  ,  quas  confulto  hic  omitto.  Onerat 
enim  difcentes  quxftionum,  &  multarum  rerum  difcendarum  turba,non  inftruit.  Quio 
fit,  ut  admirari  non  fatis  poflim  do&iffimos  quofdam  viros,  &  in  rc  Herbaria  exercita- 
tirlimos ,  libros  ftios  ,  quibus  introducerent  juvenes  ad  hanc  fcientiam  ,  plenos  contro- 
verfiis ,  fxpe  parum  utilibus  edidiffe.  Porro  quidquid  utilitatis  ac  fruftus  ex  hoc  libro 
ftudiomsle&orpercipiet,  id  vobis  viri  Illuftres  atque  Doctifiimi  dcbebit ,  inquorum 
gratiam  hafce  meas  lucubrationes  inccepi,  ad  finem  perduxi,  atque  in  lucem  edidi.  Et- 
enim  hoc  &  amplius  jamdiu  debere  me  vobis  exiftimavi ,  cum  ut  pro  veftra  fumma  in 
me  benevolentia,promptifIimoque  me  promovendi,  ac  cceptis  meis  laboribus  favendi 
ftudio,  quod  fatis  annis  prxteritis  declaraftis,  cum  me  valetudinis  veftrx  curam  gercre 
voluiftis,  vobis  gratiam  aliquam  referrem  j  tum,  ut  non  modo  eos,  qui  inter  vos  Medi- 

cinx 


III 


cinx  ftudiofiflimi  funt ,  (ed  ctiam  carteros,  qui  generis  nobilitate  ,  virtutum  omnium 
lplendore ,  linguarum ,  Iurifprudentix ,  artiumque  omnium  ac  difciplinarum  notitia, 
plufquam  ulla  alia  Natio  (abfit  invidia  dicto)  vere  Hluftres  funt ,  ad  hoc  ftudium  utilifli- 
mum  jucundiflimumque  invitarem.  Sedquidego?  an  fponte  currentibus  addam  cal- 
cariarquafi  vero  nefciam  vos  ad  peregrinas  hafce  terras,&  a  patrio  folo  longe  diflitas  eo 
animo  accefllfle,  ut  aliquid  dignum  majoribus  veftris  faceretis ,  &  Nobilimmorum  pa- 
rentum  veftrorum  veftigia  fequeremini ;  quorum  nullus  non  fapientiflime  prudentifli- 
meque  dominium  iuum  aut  rempub.  cum  fumma  rei  militaris  (ut  fortiflimos  equites 
decet)  &  aliarum  bonarum  artium  atque  fcientiarum  peritia,  ita  regit,  ita  gubernat,  ut 
cunclis  aliis  aliarum  Nationum  magnatibus  exemplo  in  imperio  fiio  pacis  bellique  tem- 
pore  efle  poflit.  Hortatur  veritas  me  plura  de  his  dicere,  difluadent  pudor  &  verecun- 
dia  ulterius  in  veftras  laudes  prorumperej  ne  ubi  veftra  celebro  praeconia,  partem  mihi 
eorum  attribuere  (qui  &  ipfe  Germanus  fum)  aut  turpe  adulantis  ftudium  confectari, 
aut  invidiam  multorum  accendere  videar.  Illud  tamen  non  prxtereundum  putavi,  pa- 
tres  ac  majores  veftros ,  five  Principes  fuerint ,  five  alterius  cujuflibet  conditionis  emi- 
nentioris ,  tam  rei  Plantaria?  fuifle  ,  atque  etiamnum  efle  ftudiofbs  ,  quam  olim  veteres 
reges  atque  heroes,  Gentius,  Lyfimachus ,  Teucer,  Attalus,  Achilles,  Salomon,  Euax, 
Miuhridates,  Cyrus,  Diocletianus  Imperator,  &  alii  quos  narrant  imperiis  dominiifque 
fefe  abdicafle,  ut  majorem  diligentiam  hortis  excolendis  adhiberent  propriifque  mani- 
bus  femina  jacerent  gauderetque  terra  vomere  laureato ,  &  triumphali  aratore.  Vixit 
paucis  abhinc  annis  Fridericus  invi&iflimus  Romanorum  Imperator,  qui  quo  tempore 
Germanis  prarfuit ,  ita  fe  rei  Plantaria:  tradidit ,  ut  tam  bene  formas ,  quam  quifpiam 
alius  exoptimorum  Medicorum  numero ,  cumquibus  fiepe  de  viribus  difputare  con- 
fiieverat ,  cognofceret.  Hunc  Maximilianus  fecundus  ejus  abnepos  hoc  in  ftudio  fupe- 
raflet,  nifi  mors  immatura  praeveniflet,non  fine  fummo  reipubl.  litterariae  detrimento. 
Horum  quoque  exemplo  patres  veftri  nobiliflimi  heroes,  &  variarum  fcientiarum  cul- 
tores  eximii,  non  modo  in  urbibus,  (ed  etiam  ruri  amceniflimos,  &  variis  peregrinifque 
floribus  ,  fru&ibus,  coloribus ,  odoribufque  perornatos  colunt  hortos  ,  ut  ad  eos  nego- 
tiis  dominii,  reipub.  ftudiorumque  expeditis  fe  conferant,  animumque  laboribus  &  cu- 
ris  fractum  reftituant,  &,fi  quando  contigerit,mceftum  confolentur.  Nam  in  his  verum 
fblatium,  prarfentaneum  doloris  remedium,  ut  alias  omittam  utilitates  omnibus  notifli- 
mas.  Quamobrem  cum  non  minorem  efle  in  vobis  animi  propenfionem  ,  &  amorem 
in  rei  Herbariae  ftudium,  quam  in  majoribus  veftris,  a  quibus  id  dimanavit,  certo  mihi 
perfuadeam  ,  non  potui  non  grati  mei  erga  vos  animi  hoc  fymbolum  vobis  offerre, 
quamquam  exiguum ,  cum  majus  hoc  tempore  per  vires  non  liceret.  Id  veftra  bene- 
volentia  &  humanitate  fretus,  vos  aequi  bonique  confulturos  fat  (cio.  Deus  Opt.  Max. 
ccepta  ftudia  &  peregrinationes  veftras  bene  fortunet ,  faxitque  ut  fani  &  incolumes  in 
terram  patriam  redeatis.  Valete. 

PRitFATIO. 

Cientiarum  omnium  atque  artium  Jludia ,  nemo  ejl  qui  nefciat,  ejfe  difficiUima.  Vt  enim pr<e- 
grandes  nitidifsimique  uniones  non  niji  in  maris  imo  inveniuntur :  Jic  latent  pr<efeftim  in  na- 
tut£  Jinu  pulcherrim*  artes ,  dr  magno  labore,  contentioneque  ingenit  eruend^  funt.  Ceterum, 
qui  in  primo  a/icuju-s  earum  tradend*  vejiibulo  ,  multis  rationibus  illam  imprimis  arduam  rjr 
diffcilem  perfuadent ,  ut  ipji fapere plus  cxteris  videantur ;  tyrones profeclo  deterrent ,  rjr  cfuaji 
adttu  prohibent.  ln  quo  mihi  imttari  videntur  ineptos pifcatores ,  qui  ut  artem,  quam proften- 
turjaboris periculique plenam  e(fe  indicent ,quos  ejus  difcende  Jiudio  incenfos  vident,  eos  dedu- 
cunt  in  altum  cum  maximis  marc  tempefiattbus  jaclatur;  atque  ita  imprudentes  ardorem  illum  reftinguunt.  Imitan- 
da  yotius  rhocarum  folertia  ejl,  qui  fwtus  in  Jicco  editos  fenfim  deducunt  ad  mare,  ut  falfam  degufient;  mox  e«s  redu- 
cunt ,  atque  idfepius  faciendo  vitJt  in  mari  degendd  pauiatim  affuefaciunt.  Adeundem  modum,  qui  artium Jiudia. 
qtulibet  difficilia  feciantur,  iis primo  tenera,ttt  ita  dicam,proponenda  funt  elementa,  quibus  imbuti  tantum  roboris  ac 
duramenti  acquirant,  quantum  ad omnes,  qu£  fefe  illis  objeciura  funt,  cUfficu/tAtes Juperandas  eji  fatis.  H<tc  mihi  fre- , 
quenter  animo  verfanti ,  ifigogen  hanc  in  rem  Herbariam  duobus  libris  comprehenfam  fcrtbendi  conftlium  incidit. 
Cum  enim  Vhilofophijt  partittm  nttUaftt  diffici/icr ,  quameaqu£  Plantarum  naturam  compleclitur ,  ob  incredibikm 
formarttm,  virium  rjr  aiiorum  accidentium  varietatem,  operjepretium  me  faclurum putavi  ,Ji coaclisin  unum  facilio- 
ribus  magifque  neceJJariis  univerfalibus  prtceptis ,  ex  quotidianis  meis  objervationibus  depromptis ,  compendiariam 
tyrombus  ad  hanc  fcientiam  viam  patefacerem.  J%up&  quam  recle prdjliterim ,  alii  judicabunt ,  c£*  res  ipfa  planum 
factet,  quam  Jiattmaggredicr. 

A   D   R   I  A- 


TorWt 


'artes  ftmila- 
es  commti- 
Ut. 


ADRIANI  SPIGELII 

BRVXELLENSIS 

I     S    A     G    O     G  E 

IN    REM  HERBARIAM 

L    I    B    E    R      P    R    I    M    V  S. 
De  forma  Plantarum. 


ii 


c    A    P.  i. 

§>U£  in  Planta  potifimum  inquirenda  difcendaque. 

C  i  r  e  inprimis  convct.it, 
duoin  Plantis  potitfiSnum 
inquirenda  dilcendaqu-  ; 
formam  nimirum.  &  virtu- 
tem  feu  ufum.  Nam  no- 
fcere  ,  ubi ,  quando  ,  c  o- 
modo  nafcantur  ;  quam- 
diu  vigeant,  florea'  r ,  gcr- 
minent ,  &  cxtera  quse  ad 
generationem  pertinent ,  ad  exa&am  tantun.  hu- 
jus  fcientiae  cognitionem  confert.  Sed  enim  ad 
eos,  qui  prima  iundamenta  cupiunt ,  hic  meus  fer- 
mo  eft ,  quorum  mentes  confundit  potius  earum 
rerum  tractatio.  Adde  quod  multx  quctidie  fa- 
cileque  addifcuntur ,  ubi  quis  formam  Plantarum 
ufumque  noverit ;  multae  quoque  diligentiffimis 
naturaj  indagatoribus  relinquendse ,  qui  omnem 
aetatem  in  hac  fcientia  confumere  cupiunt  ;  idcir- 
co  qui  forma  atque  ufus  cognofci  poffit ,  hic  fo- 
lummodo  indagandum  docendumque  cenfui. 

C   A   P.     I  I. 

Vhdeforma  cognofcatur. 

CVm  formam  Plantae  dico ,  non  eam  intelligo, 
quas  omnibus  Plantis  ineft  mente  contem- 
plabilis,quam  animam  vegetativam  appellant  Phi- 
lofophi  ;  fed  figuram  feu  faciem  tam  internam 
quam  exrernam  corporis ,  cui  hasc  anima  vegeta- 
tiva  inhasret.  Eam  elfe  cuique  Plantarum  fpeciei 
propriam  ,  oculis  cerninus.  Ideo  tot  funt  earum 
differentiae ,  quot  tbrmse  diverfitates ,  quas  e  par- 
tium  varietatibus  inuumeris  dimanant.  Partes  igi- 
tur  Plantarumnobis  primumenumeranda3,eaium- 
que  differentise  confiderandas  funt. 

C   A    P.  III. 

Partium  diVifio.  Similares  qm. 

PArtium  alias  fimilares  funt,  alias  diffimilares. 
Vtrseque  rurfus  tum  communes,  tum  propriaz. 
Voco  fimilares ,  quas  in  alias  partes  fimpliciores  fe 
dividi  nequeunt :  Diffimilares ,  qua:  ex  fimilaribus 
corfftant.  Partcs  limilares  communes  funt ,  quas 
fere  femper  omnium  Plantarum  partibus  diffimi- 
laribus  infunt.  Propria?  vero  quce  quarundam  tan- 
tum.  Inter  communcs  cenfentur  caro  ,  nervus, 
vena,  membrana  five  cutis,  adde  etiam  his  humo- 
rem.  Nam  fanguinem  Ariftoteles  mter  animalis 


partes  rccenfuit.  Caro  eft foljda pars,  qua?  in  om-  c*otjwd. 
nem  dimcnfionem  dividi  potelt,  ut  terra.  Talis  in 
pluribus  fructibus  fub  tegmine  feu  cutc  confpici- 
tur  ,  ut  Pyris ,  Pomis ,  Prunis.  Nervus  eft  protcn-  N« 
fum  illud  conttnuumque  ,  ac  ca;tcris  parribus  ma- 
gis  folidum  ,  quod  a  carne  &  vena  facile  diifocia- 
tur  ,  ac  finditur  fecundum  longitudmem.  Dicuur 
autem  nervus,  nonquodad  movendum  fit  a  na- 
tura  datus ,  ut  animantibus;  fed  potius  ad  quictera 
ac  conliftentiam,  roburque.  Hic  in  quibufdara 
partibus  intus  confpicitur  ,  utin  caudicc  Palmas 
atque  Abictis ;  in  nonnullis  extat,  ut  in  Plantaginis 
foliis,  in  quibus  cofta  a  nonnullis  vocatur.  Theo- 
phraftus  nervum  nuncupavit,  id  eft,  fibrara ;  ia 
cujus  definitione  quid  fibi  velint  hax  verba  ,  d-mt- 
tyQk-.ncv  jj  ^  ctQActepv  't%,ov  <QAi£ct<;  me  nefcire  in- 
genue  fateor.  Vena  autcm  dicitur ,  quodoblon-  ra»* 
gum  eft  &  cavum ,  humorem  in  fe  continens ,  qui 
Plantis  alimento  eft.  Ejus  vero  cavitas  aut  mca- 
tus ,  etfi  non  facile  conlpici  potcft  propter  exigui- 
tatem,  tamen  ratione  comprehenditur  certiffima. 
Siquidem  multse  Plantae  fi  incidantur ,  humorera 
emittunt  aut  lacti  fimilem ,  ut  Tithymallorum  ge- 
nera;  aut  aquei  coloris,  ut  Vitis ;  aut  lutci,  ut  Che- 
lidonium  majus :  aut  alterius,  ut  multa  alia.  Fibris 
venas  affimilavit  Theophraftus ,  fed  grandiores 
craffiorefquc  ait  eiTc  ,  &  rn  fe  ramos  fpargcntes, 
quosinfohis  pluriumStirpium  apertiffime  videre 
eft.  Humor  autem ,  qui  in  Venis  atque  tota  Plan-  timt*  pim. 

•  *  i  txrutti 

ta  continctur ,  proprio  nomme  caret ,  quales  in 
animalibus  fanguineis  fanguisexiftit.  Mcncftorin 
cundlis  ftirpibus  fimplicibus  fimpliciter  i-mv  ap- 
pellavit ,  id  elt ,  fuccum  :  alu  in  quibufdam  iuc- 
cum  ;  in  aliis  vero  ,  Iachrymam :  quse  tamcn  puto 
difcreta  efle  cxtrahcndi  tantum  modo ,  non  ma- 
terias  difFcrcntia.  Liquor ,  qtii  cx  contufa  hcrba  succw  &u- 
exprimitur  aut  elicitur ,  fuccus  vocatur ;  qui  vero  %fajl™d 
incifione  dimanat,  lachryma.  In  quibufdam  Plan- 
tis  propria  funt  his  indita  nomina.  Nam  in  Papa- 
vere,  qui  c  capitibus  incifis  emanat  htimor,  opium 
nuncupatur :  qui  ex  rcliquis  partibus ,  prxcipue 
caule  Sc  foliis  tufis  cxprimitur;  mcconium.  In  La- 
fcrpitio  ,  lafcr  Latinis  dicitur,  Gra:cis kat'  '^x^  > 
o-mg ,  quod  tam  contundcndo,  quam  incidendo 
liquor  exiraeretur.  Cutem  inter  comraunes  par-  Cuw. 
tes  fimilares  reccnfere  non  eft  arationc  alienum : 
ea  enim  veftiuntur  caulcs ,  rami ,  folia ,  fructus ; 
interdumctiam  radiccs.  Voco  autcm  cutcm  tc- 
gumcntum  harum  partium  membranofum  ac  tc- 
nue.  Propria:  partcs  limilares  duas  funt;  os  &  cat-  rmttfimU. 
tilago.  Proprias  autem  easappello,  qux  nonnullis  rtifnpru. 
tantum  Plantarum  partibus  diffimilaribu?  infunt : 

P  osvero 


Os. 


Cartilajp. 


114  Adriani  Spigelii  Jfagoges 

os  vero  durnm  illud  ac  folidum  ,  in  frudtibus  qui-  fuo  defenduntur :  a!tera  vero  parte  qua  vento  funt 

bufdam  carnetectum,  &  in  fe  femen  continens :  patuli ,  fructus  defenduntprimordium  quantum 

ta!e  in  Cerafis ,  Amygdalis ,  Prunis  (quo  nomine  fieri  poteft.  Illud  autem  perpetuoin  memoriate- 

Ma!a  Perfica ,  &  Praecocia  etiam  comprehendi-  nendum  eft  ,  fru&iferas  Stirpes  cunctas  partes 

mus;  cernitur.  In  Pomis,  Pyris,  Cucumenbus ,  ac  communes  producere  fructus  gratia.  Idcirco  flo- 

caereris  ejufmodi  cartilago  eft:  tegumentum  fci-  resin  quamplurimis  prominent  extra  folia.  Qua 

licct  offe  mollius ,  membrana  &  cute  durius;  fed  enim  parte  flos  eft,fructus  adhuc  tenellus  confer- 


ceque  peliucidum  &  tenuc. 


RadtX  qttid. 
CanUs. 


Ca:tdeX. 
Ramttt. 

Semen. 

Tlos  gf  To- 
lium  quid. 


J.  Csfar  Sca. 
tiger. 


C    A    P.  IV. 


Difiimilares partes  commimes  quot ,  &  qtu.  ^ 

Dlffimilares  partes  communes  funt  fex :  radix, 
caulis,  ramus ,  folia,  flos ,  femen.  Radix  non 
a  forma  ,  led  ab  ufu  defcribitur  ,  definiturque  : 


vatur ;  qua  autem  pediculus  emergit ,  folia  &  ra- 
mi  fructurn  defendunt  abexternis  injuriis.  Hsec 
autem  plusprsebent  tutclsefructui ,  quamflores; 
uod  hac  parte  fit  pediculus ,  qui  &  floris  eft  & 
ructus  principium.  His  credo  abunde  novisal- 
latis  rationibus  adverfariorum  fatisfactum ,  quse 
ctiam  latius  alibi  oppugnabuntur  ,  explicabuntur- 
que.  Concludamus  ergofoliaad  flores ,  fructus, 
quod  ufus  illi  fingularis  fit,  forma  vero  fummopere  ftipitefque  tuendos  neceflaria  fuifle,  non  in  omni- 
variet.  Ideo  Theophraftus  lib.  1  Hift.  cap.  1 ,  ra-  bus  quidem  Plantis  ad  omnes  has  partes;fcd  in  qui- 
dicem  ait  efle  id  ,quo  alimentum  attrahitur ;  cau-  bufdam  ad  ftipitcs  &  ramos  tantum  ;  in  nonnullis 
lem  vero  ,  id  quod  fupra  terram  limplcx  alfurgens  ad  fructus ,  &  in  quibufdam  ad  flores ;  m  plurimis 
alimentum  a  radice  attractum  defert ;  caudex  hic  ad  omnes.  Flores  Stirpibus  dati  funt  non  ob  fru- 
in  Arborum  gencre  dici  confuevit  ramum  ,  in  ctum  velfemen.  Nam  Ficui  fructus  eft  fine  flore; 
qucm  caulis  dividitur^qui  ramus  poftea  in  furculos  &  Iridi  atque  Iefmino  flos  fine  fructu ,  nonnullif- 
ipargitur  multiplices.  Semcn  vero  eft  foctus ,  &  que  Narcilli  generibus.  Ideo  ccnfendum  in  fru- 
quahtotiusPlantse  compendium.  SedquidFIos,  ctiferis,  florem  fi  ferant,fructum  aliquadefendere 
arque  Foliura  ?  Hoc  diu  multumque  qusefivi ,  nec  parte.  Sterilibus  vcro  quse admodum  paucse  funt, 
ouidquam  iuveni,  quo  mihi  vobifquc  fatisfaciam.  florem  idem  fbrte  efle  cum  fructu  ;  ut  Thymo, 
Nounulli  inter  recentiores  dodtiffimi  Viri  exifti-  cujusflore  fato,  utnonnulIispIacet,nafciturThy- 
mai  unt  frondcs  Arboribus  a  natura  datas  efle  ,  ut  mus ;  quamquam  minutiffimum  ei  femen  adfcri- 
calorem  defendantac  fructum  ne  arefcat,  con-  pfcritThcophraftuslib.  iv  de  caufis  Plant.  cap.  v. 
fervent:  folia  vero  ad  decorem  potius  &  orna-  ln  Iefmino  quid  flosfaciatadhuc  me  latet. 
mentum  ,  quam  ad  tutelam  ftipitum  ,  florum,  fru- 
ctuum  ,  &  ramorum ;  uam  &  hi  ftipitem  defen- 
dunt ,  qua  de  caufa  brachia  a  Columella  iu  Arbo- 
ribus  appellantur.  Addunt  hujus  opinionis  caufas, 
duiu  inquiunt.  Stipitis  tegumentum  efle  corti- 
cem  :  quafdametiam  Plantas  neque  florem ,  ne- 
quc  frudum  edere,cum  tamen  habeant  folia;non 


Foliaad  cjuid 
plantn  data. 


C    A  P. 


H 


Vartes  difimi/ares  communes  non  omnibm 
plantis  inejje. 

fti  quas  enumeravi  partes ,  cunctis  Stirpibus 
communes  funt  :  non  tamen  omnes  omni- 


Tlantt  perffr 
cli. 


nullus  prius  flores  quam  fblia  emittere  ,  ut  Amyg-  bus.  Sed  quibus  omncs  infunt ,  eae  perfectse  a  no- 

dalos ;  qui  frigidiflima  tcmpeftate  florere  folent,  bisPIant2eappellantur,utPyrus,Prunus,Malus, 

qua  tcgumentis  magis  ad  boream  a  fructibus ,  &  Fccniculum  ,  &  alia  his  fimilia  quamplurima ,  quse 

ramis  arcendum  ipfis  eflet  opus :  denique  in  quam  fex  primas  atque  prazcipuas  habent  partes.  Qui- 

plurimis  flores  extra  folia  prominere  ,  qui  alioqui  bus  vero  dcfunt  aliquae,  imperfectae  dicuntur^quae  imperftfa 

ad  tutelam  externorum  deberenteffe  intrafolia  quidem  Plantarum  perfectio  &  imperfectio ,  late 

reconditi.  Casterum  veteresilli  fapientiffimi  Viri  admodum  patet.  Nam  quanto  qusepiamPIanta 

contra  cenfuerunt ,  fcilicet  folia  efle  tegumenta  paucioresparteshabet,tantoimperfectior  cenferi 

ftipitis ,  floris ,  fructus ,  atque  ramorum.  Vt  igitur  debct :  quantoque  plurcs ,  eo  perfectior.  Etenim 

aadquatam  hanc  opinionem  defendam,  meam-  quibufdamunam  tantumnaturaademit,  utFicui 

que  fubnectam ,  novis  his  rationibus  prius  refpon-  florem  ,  Iefmino  fructum,  Scorpio  &  Iunipero  fo- 

dcndum  duxi.  Dicoigitur,  tametfi  ftipitis  tegu-  lium  (nifi  quishorum  aculeos,  pro  foliis  accipiat 

mentum  cortex  eft ,  hic  tamen  cortex  alio  egebat  aculeatis)  Tritico ,  Allio,  Narciffis  aliifque  quam- 

tegumento.  Sic  cutis  capitis  &  multarum  aliarum  plurimis  bulbofis  ramum :  aliis ,  quas  a  radice  fta- 

partium  pilis  tegitur.  Itaque  ut  quadrupedes  ani-  tim  raraosproducunt,  caulem,  qui  una  cum  ramis 

mantes ,  pilos ;  aves, pennas ;  cervi ,  cornua  amit-  etiam  Chamseleonis  cuidam generi  denegatus eft, 

tunt  ;ita  pleraque Plantarum genera foliis fingulis  quod  inde  acaulon  nominatur.  Quae  vero radice 

annisfpoliantur.  OmniumenimquseinPlantarum  deftituantur,  caeterafque  partes  aut  omnes  aut 

genere  fpectantur ,  dicebat  Theophraftus  Hiftor.  aliquas  habeant ,  exceptis  iis ,  quae  aliis  Plantis  in- 

lib.  1 ,  fimilitudo  petenda  eft  ab  iis,  quae  animanti-  nafcuntur,  ut  Vifco,  Epithymo  &  CafTutha  &  aliis 

businfuntquoadfieri  poteft.  Foliatis  autemStir-  idgeneris,  quasalterius  radice  fruuntur ,  nullam 

pibus,  quibus  denegati  funt  anatura  flores  fru-  novimus:  nec  reperiri  pofle  opinamur  propterea, 

ctufque  ,  folia  infunt  ad  ramorum  &  ftipitis  tute-  quod  nequeant  hae  partes  nutriri  fine  ea  quaeev 

lam.  Quod  fi  vero  aliquse  fint ,  quss  prius  florem,  terra  attrahat  alimentum ,  atque  id  ipfum  conco- 

qusm  folia  producunt;  earum  flores  foliati  funt  ad-  quat.  Ariftoteles  lib.  1 1  de  part.  animal.  accipere 

fi  uctus  defenfionem ,  atque  etiam  tam  brevi  pe-  Plantas  a  tellure  prseparatum  nutrimentum  (xaje^- 

diculo,  ut  eo  carere  videantur;  quo  fit  ut  flores  in  yx<rpivluj  ^ocplu))  fcribit :  in  radice  vero  excoqui, 

hifce  Stirpibus  non  fint  externis  injuriis  multum  utinventre  animalium.  Idcirco  prseceptorem  fe- 

obnoxii.  namquapartceramisemergunt,  ramo  cutus Theophraftus Iib.  1  djcauf. Plant.cap.xvn, 

ventri 


Kulla  abfqitt 
rad  c:. 


Hal.il* 
thrnra. 


m  rem  Herbariam }  Li  b .  I.  115 

ventri  radicem  affimilavit;  &:  fupra  in  radicis  de-  pars  communior ,  medulla  eft ;  qux  interdum  iola  m 

finitione  ,  oris  ci  officium  videtur  affignafle.  Ex-  eft  caro;  interdum  carne  prxditi  ncr\  1 ;  ut  in  ns  in 

ternx  namque  radicis  partes  attruhunt ;  internx  quibus  durior  cortice  ,  lignofiorquc  medulla  eva- 

&  cauli  magis  vicinae  ,  concoquunt.  Cxterum  dit.  Vocarunt  nonnulli  medullura  ,  quod  medium 

cuncta  auimalia  iive  fanguine  praidita  fint ,  five  occuparct  locura  ,  cor  ,  t^xs£aAe* ,  carKctyx*'*' » 
codem  careant,  os  ventrcmque  habere  dictat  par  ,  hoc  cft,  cercbrum  ,  vilcus  (quo  cor  intel- 

ratio  ,  confirmat  maximus  Philofophorum  magi-  ligere  cos  putandum  clt;  animam  ;quaii  vcro  ani- 

fter.  Diofcoridi ,  qui  lib.  1 ,  cap.  x  1  ,  tradit  Mala-  mx  ,  hoc  eft  ,  augcndi ,  nutriendi  ,  gigncndique 

bathrum  rolium  elle  fui  generis ,  quod  Indicx  gi-  pnncipium  in  hac  parte  crcdcrcnt  confilterc;quod 

gnunt  paludes ,  innatans  aquis,  fine  radicc,  nullam  in  plenique  verum  efTe  comprehendimus ,  non  ta- 

adhibeo  fidem.  Plantae  enira  omncs  a  tcrra  priul-  men  in  omnibus.  Caulis  autem  &  ramus ,  cortice 

quam  aquis  mnatare  poilint ,  originem  capiunt.  etiara  &  medulla  conitat.  Hxc  m  caudicc  matrix  kumx. 

Lais  pdxfbu  Sic  Lens  paluftns  etiam  oritur,  in  cujus  averfa  &  lignum  nuncupatur.  Folia  cx  tnbus  iimilaribus  gjjf» 

E[  parte,  qua  tundum  fpedtat,  dum  aquis  innatat,  ra-  conftant  partibus,  vena,ncrvo,  carne.  Hisqucra-  ul""mfM' 

dices  apertiffime  cernuntur.  Eas  mirum  eft  hacte-  admodum  Horibus  quoque  ac  tructibus  feu  lcmi- 

nusanullis  tuifle  animadverfas.  Porro  qusedam  nibus,  pediculus  adnaicitur  ,  qui  etiam  ftylusdi-  styUt, &p- 

ftirpes  duabus  aut  pluribus  partibus  deftituuntur  ;  citur  ,  &  a  Columella  petiolus ;  hoc  flos ,  fructus,  ,uim' 

ut  Filix ,  quae  flore  &  femine  caret.  Phyllitis  &  folium  Plantis  adne&untur.  Multis  foliis  petioli 

Scolopendrium  nilprarter  folia  Scradicem  obti-  funt  quoque  denegati,  utomnibus  Graminibus, 

nent.  Sunt  &  quae  unicam  tantum  partem  habent,  Orchidibus,  Xaraffis ,  atque  lis ,  qmbus  folia  funt 

ut  Tuberaterrae ,  quae  nilaliud  funt  quam  radices.  Gladioli  ,  ut  Canacoro  ,  lridi ,  multilque  ahis. 

Quidquidenim  fub  terra  latitat  radix  proculdu-  Haud  itainflonbus  fructibufque  ccnnngit.  His 

bioeft.  QuarecommodiffimehxcfcripiitTheo-  enim  non  defunt  petioli ,  quamquara  in  raultis 

phraftus  hb.  1  Hift.  plant.  cap.  11  ,  lntotum,'\n-  deeife  videanturob  brevitatem,  ubi  aut  frudtus 

quit  ,  P/anta  res  varta  e/i ,  atque  multiplex ,  tnqueuni-  autflosardte  adnafcuntur  ahis  partibus.  In  pluri- 

verjum  de  ea  refcrre  dt/ftci/e.  Indtctumvero  ,quod nthtl  misquoque  Plantis  longitudo  tantaeft  pediculo- 

perutus  eft ,  quod  commune  acctpt  pofsit  cunclts  P/antts  rum ,  ut  magno  fatis  mterftitio  frudus  &  flos  a  ra- 

com  entens ,  ut  ammahhtcs  os ,  venter,  ey  a/tapropor-  misdiftent  pcndeantquc:  quibus  idco  aptiusno- 

ticne  eadem  ,  altaqnodam  alto  modo.  Xeque  entmradt-  men  pendiculi,  quam  pediculi.   In  lis  veroquae 

cem  ,  nequecaulem  ,  neque  ramum,  neque germen,  neque  unicum  tantum  producunt  florem.  pediculus  inci- 

folium  ,  nequefiorcm,  neque fruclum  omnes  PlantJt  habe-  pit  ubi  caulis  delinit,  cujus  finis  foliorum  privatio- 

re  vtdentur.  Quae  autem  radice  carent  apud  Theo-  ne  cognofcitur  ,  ut  in  Hemerocallide  monantho, 

phraftum,  praetereas  quaealiis  Plantis  ranafcun-  Lilionarciflb,  quem  Tulipanum  vocant.  Sedquid 


Tuier*  nil 
mfi  rttUts. 


tur,  nullae  funt. 


C  A   P.     V  L 


JXfsimilarium partium  communium  in  a/ias 
partes  dijfeclio. 


FjuUcit  ttr- 
tix. 


deColchico  dicemus  atque  Narciffis ,  de  Dente 
leonis,  aliifque  id  genus ,  quibus  unicus  flos ,  aut 
plures  in  fummo  ftatim  a  radice  emergentis  caulis 
nudi  afoliis.  Necefle  eftfloris  pediculum  in  his 
efie,  quem  caulem  nominant;  aut  naturam  una  uti 
caule  pro  pediculo.  Magis  fbrtaflis  in  dubium  vo- 

COmmunes  has  diffimilares  vocopartes ,  non  cari  respoteft  de  Chamxleone  albo.  Xamhuic  cr.^ttmi» 
quod  omnibus  communes  omnes ;  fedquod  nullum  caulem  adicripfit  Diofcorides  Iib.  1  1 1,  tlh,t~dk' 
harum  aliquam  faltem  ,  fi  non  orones,  cunctis  cap.  x ,  ergo  nsque  pediculus  adent ,  cumtamen 
Plantis  mefle  oporteat.  Hae  rurfusaliis  conftant  finehorumalteronutririflosejusnonpoflit.  Sane 
particulis  fimilaribus ,  aut  diffimilaribus ,  propriis  confpicitur  caulis  modicum  aut  pediculi ,  aut  ho- 
autmacnscommunibus,extemisautinternis.  Ra-  rumquippiam  aratop»!  utroemm  mcdoappel- 
dix  exterius  corticem  habet,  qui  etiam  aliispar-  larelubeat  non  multum  contendam.  Idcircomi- 
tibusdiffimilanbus,  &  communibus,nempe  cauli,  hi  perfuadeo  Diofcoridera  non  voluifle  id  caulem 
ramo,femini,autrjuciuiadh2Eret.  Conftatcortex  appellare,  quod  non  fupra  terram  emineret ,  ut 
ex  carne  &  nervo  ■,  ut  m  Cichono,  Petrofelino,  &  caulis  confucvit.  Sic  Anftotcles  aves  quafdam 
omnibus  Plantis ,  quarum  cortex  a  radicisinterio-  apodas  vocavit ,  non  quod  prorfus  pedibus  care- 


manibus  terram  amplectitur  radix ,  eique  adhae-  di5  fint  ,hoc  eft  ,  male  pedatx.  De  florum  parti-  ****** 

ret  &  idoneum  alimentum  trahir.  Hae  in  Narcif-  bus,  &  pnmum  de  communionbus nunc  dicamus,  ttr7Um 

focarpa  cundifque  quas  novi  bulbis  fubtus  con-  quarum  mveibgatiodifficiliseft.  Etenim  major  m 

fpiciuntur,  incxteris  vero  ,  a  latere.  Oblongae  iis  vanetas,quamin  ulla  alia  parte  prxcipua.  S.ne 

veroradicesac^^^^^paucioribusfibns,&in-  frudu  tamen  aliquo  non  eftis  hinc  dimittendi. 

terdumnullisprxditxfunt.  Firmatur  namque  ra-  Florum  partesahx  funt  externx  ,  alix  mternx. 

dix  loneitudine  fua  ,  terraeque  fatis  firmiter  ad-  Externx  dux  1  ped.culus ,  de  quo  jam  cgimus ;  8c 

neditur   nec  opuseft  tot  adjumentis ,  quotiis  calix, e pediculo ftatim eraergens ,  & utplunmum  cdufi^ 

aux  breviores  aut  rotundiores  und.que  exiftunr.  in  foliola  fe  div.dens ,  florem  aut  tolium  ,  aut  fio- 

Bulbi  autem  non  tacile  telluri  inhxrere  poterant,  rum  tbliorum  pnncipia  excipens ,  ut  m  Rola ,  m 

nec  aptumfuccum  fugere,  niii  fubtus  i.snatura  Tragopogo  ,  inquo  m.gnus  cft,  confpicere  pote- 

fibris  provid.flet,  quibus  terrx  illos  alhgavit ,  Dt  ftis.  H,c  cahx  multis  flonbus  conting.t.  S.mcr, 

recto  cauleStirpsenafcatur.  Interna  veroradicis  cavus  uec  in  tot  iohola  d  vifus ,  theca  appchari  n,  . 


coBgrue 


VtnbilictM 
frufluum. 


Partes  inter- 
n*. 


Tolut  florttm. 


Stamina. 

Vmbdiat*  fio- 
rum. 


Trufluipartet 
interm. 


Siliqtut. 

Spic*. 

hchmi. 


PimpineU* 
granula. 


Ainafcentia, 


116  Adriani  Spigeiii  IJagoges 

congrue  poteft ,  ut  in  Viola  mariana.  In  iis  fru&i-  dem  tefte;  capitula  Oenanthc.  Conftat  quamplu- 

bus ,  quipoft  flores prodeunt ,  calix  umbilicum  rium  bulbofarum  Plantarum  radix  ex  variistuni- 

conftituit,quieftcontraregionempediculi,utin  cis,ac  multis  tanquam  membranis  circundanti- 

Malis ,  Pyris,  Rofis.  Narciffisvero  denegatusca-  bus  carnem,  quse  cortices  apparent.  Oblongara- 

lix,  aliifque  non  paucis.  Internse  vero  partes ,  quse  dix  &  f*<pa#a'&7f,ut  Paftinacse,Raphani,&  aliorum 

ipfum  florem  proprie  di&urn  conftituunt  ,  tres  fimilium  ln  tres  dividuntur  partes ,  caput  fcilicet, 

funt  prsecipuse;  folia,  ftamina,  ftylus ;  quse  etfi  non  corpus ,  &  caudam.  Caput  eft,  e  quo  caulis  aflur- 

omnibus  floribus  infunt  ,  magnse  tamen  eorum  git;  corpus  radicis  medium ,  quod  &  venter  ap- 

parti.  Paucis  floribus  denegata  funt  a  natura  folia,  pcllari  poteft :  cauda  vero  pofterior  radicis  pars  in 

ut  Cypreflb  humili ,  quam  Abrotonon  fceminam  quam  paulatim  attenuatur.  In  caule  vcro  &  ra- 

vocant  (appello  autem  folia  partem  latam  &  pla-  mis  ea  parte,  qua  folia  e  caule  emergunt ;  (ala  ap- 

nam  acrenueminftarcommuuium  foliorum)  plu-  pellatur  )  nodi  quidam  emcrgunt ,  in  Dcntaria; 

ribus  ftamina ,  plurimis  ftylus.  Sunt  autem  ftami-  quodam  genere  ,  &  Lilio  rubente,  quod  ideo  bul- 

nainflorismedio,quodumbilicusappellatur,par-  bofum  vocant.  Fungus  quem  Agaricum  nomi- 

tes  oblongse,  tenues,veluti  capillamenta,interdum  nant ;  Abietis  caudici  adnafcitur.  E  ramis ,  cxtre- 

paulo  cralliores,  paululum  promincntes  in  fummi-  mifque  Plantarum  ,  fcandentium  prsefertim  parti- 

tate  ,  apicibus  frequenter  prseditse  ,  quse  ftylum,  bus  capreoli  oriuntur;  qui  funt  cauliculi  intorti, 

p3rtem  limiliter  oblongam  ,  fed  paulo  crafliorem  quibus  Vitis,  Pifum  ,  Bryonia ,  &  alia  legumina  in- 

atque  e  centro  umbilici  emergentem  ambiunt ;  ut  volvunt  fefe  ,  aliifquc  Plantis,  aut  propinquis  ftipi- 

in  Lilio.  In  Rofsefloribus  ftaminula,  flofculosau-  tibus  fe  implicant.  Hos  Cicero  &  Columella  cla- 

rei  coloris  appellavit  Palladius;  Plinius  luteos  api-  viculas  vocarunt;  Plinius  viticulas  &  crines,Grseci 

ces.  Fru6tusautem  atque  feminispartesexternas  eAMt*}  a  tortuofitate.  In  vite  Ccelius  Aurclianus 

recenfuimus ,  pediculum  nimirum  &  corticem,  annulos  Vitis  nuncupavit.  Fert  Cynorrhodon  fcu 

qui  interdum  nthil  aliud  eft  ,  quam  membrana.  Rofa  fylveftris,  in  ramis  fpongias  quafdam  ,  hye- 

Nolim  nefciatis ,  femina  ea  parte  ,  qua  Plantis  aJ-  me  ubi  fblia  decidcrunt  maxime  confpicuas ,  ex- 

hserent ,  cun&a  fua  principia  habere,  indeque  na-  tcrius  pilis  obductas ,  interius  duro  Iigno  carver- 

fci  primum  radicem.  Hoc  in  Faba  cft  eo  loco  nulispleno,  inquibus  hyeme  latitant  vermiculi, 

quo  J)Jvp@*  ,  id  eft  ,  bivalva  apparet :  ideo  Arifto-  qui  seftatis  tempore  in  canthandes  mutantur.  Nec 

telese/A««,  id  cft,  oculura  appellavit  hanc  partem;  defunt  fbliis  fuce,  quse  intcrdum  in  quibufdam 

cjuidam  quoque  umbilicum  ;  quod  fane  nomen  in  Stirpibus  nafcuntur.  Invenitur  in  quercuum  foliis 

cundtis  (eminibus  huic  parti  accommodari  recte  Galla  ,  quam  Iul.  Cazfar  Scaliger  in  falvia  quoque 

poteft.  In  umbilico  namque  aniraalium  fangui-  feobfervaffe  fcribit;  quod  potius  vitio  mihieve- 

neorum  vita?  ac  generationis  principiura  quodam-  nifle  videtur.  ProducitLedum  Alpinum  alterum 

modo  confiftere  videtur.  Fruclus  partes  internse,  a  Clufio  defcriptum,  quippiarn  in  foliis ,  quod  pras 

prceter  femina  qua:  continent ,  quseque  frudtus  fe  fert  gallarum  vicem.  In  quibufdam  arboribus 

etiam  appellantur  ,  variacquoque  funt.  Quippe  pro  flore  nucamcntum  eft ,  veluti  in  Picea ,  Pino, 

cortice  interdum  veftitur  actegitur  caro  ,  mox  Corylo.  Cachryspilula  cft.qua:  Latino  caret  no- 

fcmen ;  utinNucibus,  quarum  operimentum  li-  mine,  urendi  vim  habens  in  raedicina.  Hanc  Ar- 

gnofum  pulpam  continet ,  quas  propria  tunica  a  bores  aliquot ,  ut  Quercus ,  Abies ,  Larix,  Pinus, 

duricie  corticis  defenditur.  Nucem  enim  non  fru-  Tilia,  Nux,  Iuglans,  Platanufque  praeter  proprium 

dtum  amplius,  fed  femen  voco  j  quodcumfuo  frudtumpariunthyemedurantem,  poftquamfolia 

cortice  leminari  debeat.  Fruclum  qui  quatuor  te-  cecidere.  Sed  in  Pino  Iuglandeque  faspius,  quam 

gumentis  femen  includat  nullum  adhuc  novimus.  in  aliis  Arboribus  confpicitur.  Continet  hsec  pilu- 

Tribus  tegitur  Pomum,binis  gigarta  in  acinis  uva-  la,  ut  autor  eft  Plinius  lib. x v i ,  cap. v  1 1 1 ,  nucleum 

rum,  item  Prunum  ,  Malum  Perficum  ,  &aliaid  Pineis  fimilem.  Is  crefcithyeme,deciditque  vcre 

generis  plurima.  Vno  cuncT:a  quorumfemina  ve-  cum  pilula aperitur.  Quercus rurfus  prseterGal- 

ficulis  continentur ,  ut  Colytese ,  Cythifi  ,  &  alio-  lam ,  cachrym  &  glandem ,  alia  qusedam  produ- 
rum;  aut  vafculis,  ut  Aquilegia2,Nicociana3.  Om-  cit;  utnonnulla  Mororum  fructibus  fimilia ,  ari- 

nia  quse  femeu  arabiunt ,  'zs&tKa^ma.  Grsecisdicun-  diora  tamen  &duriora,  plerumque  tauri  caput 

tur,  five  tresfint  diverfa;  partes  fiveuna;  eain  imitantia,quibusfrucl:usineftnucIeisOliv2efimi- 

Leguminibus,  filiquaz;  in  Frumentis,  fpicscj  in  Ca-  lis.  Nafcuntur  in  eo  &  pilulae  nucibus  haud  abfi- 

ftaneis,  echini  dicuntur.  miles  ,  intus  habentes  floccos  molles ,  lucernarum 

luminibus  aptos.  Fert  &  aliam  inutilem  pilulam 

C  A   P.     VII.  Quercus cum  capillo, verno tamen  tempore rael- 

De propriis  Stirpiumpartibus.  h&mi  mcci ;  ut  p,imi  verbis  utar*  Gi8°uat  &  a!« 

ramorura  ejus  pilulas,  corpori  non  pediculo  adhss- 

HAbent  Stirpes  etiara  proprias  quafdam  par-  rentes ,  candicantes  umbilicis :  csetera  nigra  varie- 

res  in  partibus  diffimilaribus  prsecipuis.  In  tate  difperfas:  media  cocci  colorem  habent:  aper- 

radice  Pimpinella  qusedam  in  Polonia  granula  ru-  tis  amarainanitas  eft.  Aliquando  &pumices  gi- 

bra  gerit ,  quibus  lanse  purpureo  colore  inficiun-  gnit,  nec  non  e  foliis  convolutas  pilulas :  &  in  folio 

tur.  Radix  LiIii,teftePlinio,quinquagenosfsepe  rubente  aquofos  nucleos  candicantes  &  trauflu- 

remittit  bulbos ,  fed  hi  7m&t(pvci$tg  dicuntur ,  ad-  cidos ,  quamdiu  molles  funt ,  ,in  quibus  &  culices 

nafcentia  &  appendices.  hse  in  Aftragalo  durse  nafcuntur.  Maturefcunt  in  modum  gallse.  Hsec 

funt ,  nigrse ,  c«rnu  foliditate ,  fibi  invicem  adhae-  omnia  Plinius lib.  xvi ,  cap.  vi i ,  Robori  adfcri- 

rentes ,  ut  tradit  Diofcorides.  Pilos  in  radice  ha-  bit  Quercus  fpeciei ,  quam  perperam  fyvv  a  Grse- 

bet  Polygonatum,  Chryfocome,  Polypodium  eo-  cis  appellatam  putavit  ,  cum  Grseci  hac  vocc 

omnia 


Radicu  rl'c*t- 
gt  partet. 


Caput. 
Corpttl. 
Cauda. 

Ala. 

SoHi. 
fientaria  i 

dofa. 

Sigaricu*. 


CapreoU. 


Cynorrhodi 
fpongia. 


Cantharides 
undc. 


Cachryt. 


ii7 


tmme. 


9miumfi- 
mhtudo. 


CjrdofJtf. 
tuon. 


C    A    P.  IX. 

Radicum  Diffcrcnti.c. 


VErum  quia  haec  fortaflisTyroni  uou  fatis  fuc- 
rint  pcrfpc<! 


**r<$  partes 


Herbariam  ,  Lib.  I. 
©mnia  Qucrcuuin gencra  complexi  fint.  Sed  mul-  « carettt.  Hoc idcm de flonbtts ducr.dum  • 

ta  eorum,  qua:  in  Quercubus  nafcuntur,  morbum  qutppe  cttm  aitU  circa tpfum  r/afi.wtur  ,  altis  (ecuo.  ln 

potius  quam  naturam  harum  Arborum  gcncrare  fumma  pofitionis  ratio in bu  ejr  fotiU  & germtmbuo ac- 

puto;  quod  raro  appareant  in  lingulis  Quercus  cipidebet.  Ordine  pr.tterea  nonnulia  dtffcrre  videntur. 

ipecierum  individuis.  Nam  partes  propria:  omni-  J^utbufdam  emm  rami  inordtnatt ,  ut .     rcui;  aJiU  t <  r- 

busfpecierumindividuisautplurimiseorumadef-  to  ordtnc  ab  utroque  latere dtfpofti ,  ut  Abieti:  auibuf 

fe  debent,  fi  nihil  externorum  prohibeatj  ut  terra,  dam grandtores  ramtpares  numero  ,  aJiu  impara  , ut  qua 

locus ,  acr ,  aut  quippiam  ejufmodi.  Sic  llex  coc-  tres  acaudue  grandtores  ramos  troducwtt,  I.x  his  ira- 

cigera  pra:ter  glandem  granum  quoddam  leve  &  qucpartium  ditiercntiis  fingularum  Stnpiumror- 

puniceum  producit,  quod  yskxsv  Graxi  fimplici-  ma  inuotcfcit. 
ter  vocarunt ,  noftri  hoc  tempore  granum  tincto- 
rum ;  quia  ut  nonnullis  placet  in  hoc  grano  vermi- 
culus  nafcitur ,  cujusjnfignis  copia  colligitur ,  vi- 
no  irroratur  ,  mox  contunditur  ad  fcricas  tingen- 
das  veftes  precioliflima  &  incomparabili  purpura, 

quam  chcrmefinam  vocant.  Ea  tamen  arbos  in    V  rint  pcrfpc&a  ,  non  erit  abs  rc  difliilius  denf- 

frigidis  regionibus  granum  haud  producit ,  quam-  dem  diflerere,&  mentcm  Thcophrafti  latius  aperi- 

quam  in  Hifpania  femper  ,  ubi  paululum  adulta  re ,  monftratis  praxipuarum  partium  diftcrcntns 

efleccepit.  Porro  Lanis  copiofis  abundat  fru&us  in  fingulis.  Ordiamur  aradice  tanquam  a  princi-  **0*wuif 

Rofe,  Rhododendri ,  &aliorumquorundam.  In  pio.  Figuraigiturradicumeft  oblonga  ,  rotunda, 

Plantis  aliquot  villofitas  feu  lanugo  confpicitur  &  velomniex  parteinftar  pilx,velaliqua:  recta, 

poftquam  flores  deciderunt ,  fub  qua  femina  con-  curva  ,  obliqua  ,  ut  Ficus ;  intorta  ,  comprefla  ali- 

tinenturj  ut  in  Cicerbita  ,  Chondrilla,  Erigero,  quaparte,  utCyclaminis.  Sunt  qiuxdam  radiccs 

Carduifque  plurimis:  hacc  ^toWi^  communiter  externarum  rerum  formis  affimilatXj  ut  fructui 

Grsecis  dicirur  a  canicie :  item  pipztov  Arato  &  Ni-  Pyri,  Apii ;  undc  ipli  nomcn.  Diofcorides  Afpho- 

candro  ,  ^puv  Athenaeo  ,  x0"™  Theocrito ,  id  eft,  deli  radiccm  Glandis  erfigiem  imitari  fcribit ;  Cy- 

coma.  Sunt&quxdam  inomnibuspartibus  prx-  peri  vero  &  Anemoncsin  incultis  nafcentis ,  Oli- 

cipuis  ,  una  radice  excepta  -,  aut  aliqua  tantum  re-  vam  semulari :  Polypodii ,  cirrhos  feu  brachia  po- 

liquarum  partium  prsecipuarum ,  ut  pili  &  fpina,  Iyporum:  Orchidum ,  tefticulos.  Colore  autem  Anion. 

qua:  &  aculeus  dicitur.  Cseterum  piliubi  denfi  difcrepant ,  quod  aliaz  unum  habent ,  puta  album, 

lunt  &  incani ,  hirfutiem  aut  lanuginem  erficiunt,  nigrum,  luteum,  pui  pureum ,  aut  alium  ;  alia:  plu- 

utin  iEthiopide.  Pilofella  rariores  in  foliis  pilos  res,  velinuna.vel  in  pluribus  partibus.  Namquaj- 

habet,  in  caule  Papaver  erraticum.  De  fpinis  plu-  dam  cortice  aut  rubra:  funt,  aut  nigrse,  cum  earum 

ra  mox ,  ubi  Spinofarum  Plantarum  diflferentias  medulla  alba  fit ,  ut  Caryota;.  Denfse  vero  radi- 

profequemur.  ces  appellantur ,  autqusemultas  radiccs  habent, 

fibi  invicem  cohasrentes ,  ut  Gramen  vulgatius ; 

C   A  P.     VIII.  ficut  contra  raras ,  qua:pauciores  &  valde  disjun- 

Partium  differentU  ex Tbeophraflo.  f35  :      ^arura  rara .;. auttdenfV 

r    j  ^qj-  cft  faciie  aut  difticulter  divifibihs.  Sunt  & 

SEquitur  ut  partium  omnium  differentias  bre-  quxdam  molles ,  ut  Smyrnii :  dura:  &  folida: ,  ut 
viter  perftringamus  :  ex  iis  enim  tota  in  gene-  Centauriimajoris :  cavse ,  ut  Piftolochix  i  friabi- 
ribus  ac  fpeciebus  Plantarum  differentia  eluce-  les,  lenta: ;  afpera: ,  la:ves  ;sequales ,  ina:qualcs,  & 
fcet.  Ad  has  indagandas  quamam  principia  pri-  tuberofa:,  ut  Tuberum.  Geniculata:  dicuntur.qux  GmaOata. 
roum  proponat Theophraftus Iib.  Hittor.i,  cap.i,  nodis  protuberantibus  modico  intervallo  diftin- 
audiamus:  FartUtmverodifferentU  ,mt\\X\t,utformu-  guuntur  ,  utlridis ,  Acori.  lntervallo  conclufam 
larem  compleclar ,  tribtcs  fereinrebm  confiftunt.  Aut  partem vertebram  appellant ,  quarum  altera  altc-  rmdro. 
enim  in  eo ,  quodqu<edam  habent ,  quxdam  non  habent,  rius  cavitatem  fa:pe  lubit.  Sed  diflercntia:  qua:  a 
ut folia  ,fruclus :  dut  qttodnon fimilia ,  neque paria  ha-  ta&tli  qualitate  defumuntur,magna  ex  partc  cxte- 
bent :  aut  tertio  ,  quodnon fimiliter  habent.  Ego  fupra  riori  radicum  parti  accomraodantur  ,  nequaquara 
monftravi  partes  oranes  communes  non  omnibus  totis  radicibus.  Diflerunt  odorc  &  faporc :  omnes  jgjf"  & 
Plantisinefle,  excepta  radice.  Quid  vero  magnus  enira  horum  in  iis  reperire  eft  differentias ,  exce- 
Philofophus  perfimiles  partes  intelligat,  ftatim  pto  falfout  voluit  Theophraftus.  Dulcistamen 
declaratidumait,partiumdiflirailitudinem,figu-  &  amarus  fapor  in  plenfque  dominantur.  Ali- 
ra,  colore ,  denfitate ,  raritate ,  afperitate,  laevita-  quando  cortex  alium  habet  odorem  aut  laporem, 
te ,  reliquifque  paflionibus  innotefcere ;  pra:terea  altum  medulla ;  quod  tam  m  caulc  &  ramo,  quam 
differentiis  omnibus  faporum.  Pares  autem  partes  in  radice  animadvertitur.  Qutn  &  difpares  uumc-  <*  mmmo, 
vocavit,  quxnullam  habent  difparitatem  aut  in  ro  radtces  funt.  Nam  aliaeplures,  alix  panciorcs 
exceflu,  autin  defedu  multitudinis  magnitudi-  habent:  numcrofas  Afarum  ,  Hcmiouitis ,  Vera- 
nifque.  Porro  non  fimiliter  habere  dicit,  qua:  po-  trum  album  ,  Gramcn  vulgare  :  unam,  Aloe;  duas, 
fitione ac ferie diffident,datqae exerapla:  frttcJw,  Tefticulorum  multa  genera ,  Gladiolofi  i  duas aut 
inquit ,  interprete  Theodoro  Gaza,  quadam fub fo-  tres  ,  Mandragora  foemina  s  tres  aut  quatuor,  Cir- 
UU  ,  qtudam  fipra  folia gerunt :  ipfarumque  arborum,  cxz  tefte  Diolconde :  qumque  aut  lex  ,  Gramcu 
aluincacumineferunt,  alUalatere  ,alUincaudice  ,ttt  Parnafli ,  Alcea :  unam  in  luper.ori  parre  ,  ploTCS 
MartisAevyptiaqtuSycomorusappe/latur:  qiudamfru-  in  inferiore  ,  ut  Chclidontum  majus.  Qi.oad  nu- 
clumpariuntfubterterram,utArachtdna,&quodrtn-  gnitudinem  ,  grandem  Capparis ,  Mandragora. 
gum  Jegjptit  vocant  i  quadam  (^H  pedtculum  ha-  Cucumis  fylveitns ,  Bryon.a  poflident :  cx.guam, 


A  (ju.ilttMi 

tAiitU. 


nt. 


A  figura. 


Lyfimachia 
trifolia  pur- 
furea. 
A  colort. 


1 1 8  Adriani  Spigelii  IJagoges 

Ccntaurium  minus :  tenuem  &  gracilem,  Afarum,  cadice,Secale;  tres  aut  quatuor,  Alica;  fingularcm 
Apoftiont.  Gramen  ,  Ariftolochia  clematitis.  Pofitiones  for-  Arbores.  Oreofelinum  ,  &  alia  infinita.  Sunt&  A*»*z»itn&- 
taflis  non  omnibus  radicibus  easdem ,  fi  terram  caulesaliisgrandes,autparvi;  aliis  crafli ,  aut  tc- 
fpectes.  Etenim  qusedam  totse  terra  occultantur;  nues;  aliis  longi  aut  breves.  Quje  omnes  difFeren- 
quaedamexpartequacaulisemergitextraterram  tix&  ramis  adfcribuntur.  Triangulos  tamen  ra- 
eminent,  ut  Raphani  quoddam  genus.  Quae  vero  mos  non  memini  me  obfervafle.  Illud  his  addeu- 
totce  terra  teguntur;aut  alte  fe  in  terram  defigunt,  dum,unico  quas  fit  ramo  nullam  reperiri  Stirpem : 
aut  tantum  terrse  fuperficiem  occupant.  Omni-  duobus  ad  minimum  prasdita  efle  debet ,  inquos 
bus  tamen  radicibus  proprium  eftterrae  inhaere-  caulis  fe  dividit.  Quocirca  miror  nonnullosGra> 
re  ,  aut  alteri  rei , quae  proportione  telluri  refpon-  cos  Artemifiam  ramofam /*ovox.Auvov appellafle,at- 
det.  Idcirco  dicebat  Theophraftus ,  pofitionis  ra-  que  recentiores  quofdam ,  hos  fortaflis  imitatos, 
tionem  in  floribus ,  fruclibus ,  germinibus ,  foliif-  idem  epitheton  quibufdam  Herbis  appofuifle.Scd 
que  tantum  accipi ,  non  in  radice,  uti  nec  in  caule  Grseci  illi  rami  appellationem  in  caulem  trauftu- 
ramifque ;  quod  caulis  femper  radici  inhcerere  de-  lifle  mihi  videntur. 
beat ,  rami  autem  cauli. 

C    A   P.  XI. 

C    A   P.  X. 

Foliorum  diffcrcntu. 

Caulium  diffcrcntU. 

TJ  Olia  tcretia  funt  Sempervivo  vcrmiculari;aliis  Afig/**. 

CAulium  quoque  a  figura  defumuntur  difFe-  X/  plana  :  aliis  triangula ,  ut  Scammonio  tefte 
rentiae.  Nam  alii  redti, obliqui,&  per  terram  Diofcoridc  ;  aliis  quadrangula :  aliis  rotunda  ,  ut 
fparfi,  aut  ad  ccelum  fe  attollentes  ;  alii  intorti ,  &  Cappari,  Cyftho.Cotyledoni;  aliis  fubrotunda,  ut 
quodammodo  in  fpiram  convoluti :  a!ii  rotundi,  Anagallidi :  in  extrernis  oris  angulofa ,  ut  Hederaz: 
quibus  maxima  pars  Plantarum  donata  cft,  omnes  novella;  antequam  fructum  ferat.itcm  Tuflilagini; 
Frutices ,  Arborefque  ,  multaque  Herbarum  ge-  mucronata ,  Gramini ,  Iridi ,  Gladiolo :  recla  ,  in- 
nera :  alii  plani ,  hoc  eft  ,  angulofi ;  qui  aut  (unt  curva,  gibbofa,  ut  Hyacintho,  Auriculae  muris  al- 
duorum  angulorum,  ut  Narcifli;  aut  tnum,  ut  Cy-  teri  Diofcoridis;  concava ,  Vmbilico  Vencris,  Di- 
peri ;  aut  quatuor  ,  ut  Marrubii ,  cundtarumque  pfaco  ,  quse  finu  fuo  aquam  imbrefquc  fufcipiunt, 
Herbarum  quse  in  caule  non  gcniculato  bina  e  re-  ac  etiam  continent.  Inciforum  fohorum  alia  pro-  Abmcifuru. 
gione  promunt  folia  fibi  invicem  oppofita  ;  mox  fundas  incifuras  habent ,  ut  Papaver  erraticum, 
poft  modicum  intervallum  alia  duo  paulofupe-  Raphanus, Staphifagria,Vcrbenaca,Coronopus; 
rius,  autinferiusexillisorientialateribus,  quaea  alia  tantumin  luperficie  feu  per  ambitum  ;  &ho- 
pradic-tis  duobus  nuda  relinquebantur.  Quo  fit  rum  alia  ferrata  funt,  ut  Vrtica:;  alia  crenata,  quo- 
ut  non  fine  eleganti  fpe&aculo ,  fi  quis  caulem  ra-  rum  incifurae  nequaquam  ferra;  modo  denticula- 
mumvcfoliatumdecerpferit,  &  ab  uno  fine  recla  tse  funt ,  fed  obtufiori  mucrone  prxditae.  Ineft 
oculiscollimantibusaliumrefpiciat.incrucismo-  etiam  divifuris  multitudo  &  paucitas ,  nonnullif- 
dum  divifa  folia  ccrnat ;  ut  in  Cruciata  Dodonsei  que  certus  earum  numcrus ,  ut  Panaci  Herculeo, 
&  aliorum.  Sunt  &aliis  caules  pcntagoni ,  aliis  cujusfoliaquinquedivifiones  habent.  Coloraliis  Acohre. 
hexagoni ;  ut  Lyfimachiae  purpureae  trifoliae,  quse  unus ,  ruber ,  albus ,  nigcr,  luteus,  viridis ;  aut  du- 
in  agro  Patavino  nafcitur.  A  colore,  alii  unius,  ru-  plex  triplexque,  ut  generi  Bliti,  quod  tricolor  ap- 
bri ,  viridis ,  albi,  nigri ,  aut  alterius ;  quidam  duo-  pcllant ,  a  tripiici  coloi  um  varietate  ,  quae  in  foliis 
bus  tribufve  colonbus  maculati :  nonnulli  incani,  annotatur  (nonnulli  hoc  Plinii  Sophoniam  volunt)  sophoni».  * 
&  molli  Ianugine  obfiti ,  ut  Lychnidis  coronarise.  color  itcm  aliis  unus  idemque  eft  prona  fupinaque 
Cseterum  qui  prorfus  eflet  atro  colore ,  nondum  parte,aliis  diverfus.  Voco  foliorum  planorum  pro- 
mihiin  Herbarum  geuere  confpectus  eft.  Caulis  nam  eam  partem ,  qua  ccelum  fpeclant ,  fupinam  P*"prona& 
autem  color  proprie  cortici debetur:quoniam quo  vero,  qua  terram  alpiciunt.  Rubi  folia  fupina  par-  ^VM(vtt' 
corticem  aut  tegumentum  exterius  donatum  co-  te  incana  funt ,  prona  vero  viridia.  Lamium  ve-  Lam,um  vu 
lore  videmus ,  eum  toti  cauli  fallaci  loquendi  bre-  rum  Plinii ,  quod  ruftici  Bononicnfes  Milzatellam  r"'"  pl""i' 
vitate  tribuimus.  Aliumparscaulisinterna,  alium  vocant,  prona  parte in medio foliorum  maculam 
ejxterna  colorem  habet.  Sub  viridi  cortice  nigra  habet  longam  per  longitudinem.  Candida  inca- 
aut  alba  fsepe  latitat  medulla.  Sic  afperos ,  laeves,  naque  folia  plerunque  ob  lanuginem  denfam ,  qua 
ftriatofque  caules  Herbarii dixere ,  quorumcor-  pubent,  candida  funt,  ut  Marrubii ,  Lychnidis, 
tices  &  tegumenta  vifu  aut  tactu  talia  apparent  &  Verbafci :  cseterae  partes  quse  lanugini  fubfunt, 
exterius.  Dicuntur  &  alii  nodofi,  utArundinis;  virides.  Appellantur  etiam  folia  rara,  folida,  den-  Araritatt& 
geniculati,  ut  Caryophylli,  Saponariae  quam  Cru-  fa ,  qua:  denfam ,  raram ,  folidam  aut  fpongiofam  dtn^tMt' 
ciatam  vocant :  molles ,  teneri ,  pingues  ,  quorum  habent  fubftantiam :  fiftulofa,  quibus  ineft  cavitas, 
fubftantia  lenta  eft ,  facile  frangitur,  digitifque  te-  ut  Ca;p£e.  Cribri  modomultis  foraminibusper- 
ritur :  folidi,  denfi,  rari,  ut  Arborum;  cavi  ut  Sam-  fbrata  lunt  Hyperici  folia ,  item  Othonnae ,  ut  au- 
buci,  Arundinis,quorum  internae  caulis  parti  ineft  thor  eft  Diofcorides.  Nec  defunt  renera.ut  Che- 
cavitas.  Sapor  autem  &  odor  alius  ineft  externse  lidonio  ;  pinguia  ,  ut  Acantho ;  dura,  ut  Oxylapa- 
caulium  parti ,  alius  internae.  Ciuamomi  cortex  tho  ,  Graminibusnonnullis ;  afpera,  ut  Cucumeri 
acri  ac  fuavi  guftu  fuaviflimum  odorem  fpirat ;  fylveftri ,  Symphyto  majori :  inferiori  tantum  par- 
matrix  vero  odore  faporeque  prorfus  carerevi-  tefeufupina  afpera  ,  ut  Afpleno;  laevia  &  glabra, 
dctur.  Numerofos  caules  producit  Solanumfu-  ut  Acantho,Mandragorse;  crifpa,  utBraflicisnon- 
riofum  ,  quippequod  decem  autduodecim  emit-  nullis,  atque  Ocyrais.  His  adde  varios  fapores  a 
tit  tefte  Diolcoride:  fenos,  feptenofque  ex  una  odorefque ,  quorum  nonnulli  tantum  in  fuperficie  odort' 

habitant, 


A  taHili  qua< 
litatt. 


A  fapore  & 
cdore. 


A  :iumtr». 


in  rem  Herbariam ,  Lib.  I.  no 
habitant ,  ut  cx  iis  foliis ,  qux  trita  odore  fpolian- 

tur ,  conjicerc  licet  ;  quidam  in  parte  interna  tan-  C    A    P.  XII. 

tum  funt ,  ut  qux  non  nifi  frida  manibus  odorem  f/onm  diffcrenti  e. 

lpirant ,  apcrte  latis  commonltrant  j  quidam  per 

omnes  foliorum  partes  fparguntur  ,  ut  ex  iis  foliis   Fj1  Loris  nominc  fupra.tam  cxternas  quam  intcr-  Tio^mM 
conftat ,  qux  trita  odorcm  haud  amittunt ,  &  an-   JT  nas  partcs  intellcxinuis,qucniadmodum  &  alii 
Anumero.    tequam  terantur  eundem  cxhalant.  Numero pro-  Authores.  Quarc  hiciq  eodem  fignificato  acci- 
fecto  plurimum  variant.  Quibufdam  certus  con-  piemus.  Quoniam  autemintcrna  parsfloris  prx- 
ftirutus  eft  foliorum  numerus.aliis  incertus.  Vnum  cipua  ,  folia  iunt ,  corum  dirrcrcntix  hic  tradcndx 
Vnirolio;  duoOphridi;  tria  nonnullis  Tulipanis;  veniunt ,  omillis  aliis  aliarum  partium.  Foliorum  *fiv+ 
&  aliisquibuldam  Herbarum  gcncnbus ;  quatuor  a!ia  cava  funt  .cxpanfa  ,  rccta ;  alia  rcpanda  &  in- 
Herbx  Paridi ,  &  Tctraphyllo  :  plura  aliis  multis.  flexa,  ut  Iridis  ■  quxdam  fere  rotunda  ,  ut  Pericly- 
lncerto  foliorum  numero  prxdirarum  alise  rara  mcni  tcfte  Diofcoridc ;  in  orbcm  circumadta  ,  ut 
habent,  hcc  eft,  pauca;  alix  admodum  foliofa ,  ut  Smilacis  lxvis.  Cavorum  figura  cum  animatis  & 
Amagninidi-  Thymus  ,  Aiparagus.  Ccrnuntur  &  grandia  in  inanimatis  comparanir.  Campanas  imitatur  to-  Csmf* 
Braflica,  Petalitide  ;  parva  veroin  multisaliis:  liumflorisSmilacisIxvis ,  &  Convolvuli  ccerulei, 
crafla  in  TeIephio,Sempervivo,  Aloc :  tcnuia,Ion-  quem  Nil  Avicennx  cfle  perhibcnt:  unde  ei  & 
ga  ,lata  ,  angultaiu  compluribus.  Ncc  vero  fatis  nomen  Campanx  cerulex  lmpofitum.  Dic;italis  d>s»4"> 
Abordine.    eft  in  his differentiis  conquiefcere  ;  quin  &  ordo  indc  appellationem  habct ,  quod  floris  fohum  di- 
diligcnter  obfervandus  venit,  acferiesqua  fingula  gitalis(hoc  cft  munimcnti  digiti ,  quo  muheres 
enalcantur.  Magna  namque  Plantarum  pars  alia  qux  acu  vidtum  quxrunt ,  digituminter  fuendum 
a  principio  profcrt  tolia ;  alia  dum  augetur  ;  alia  nuinire  folcnt  ,  ut  fine  lajfione  impellcrc  acum 
dum  vigct,  qux  cundtis  prxtcriptis  dirlerentiis  va-  queant)  fpeciem  exhibeat.  Faciem  muftelx  &  ri- 
riare  iolent.  Exemplum  fit  in  Anifo.  Primo  ,  fo-   dtum  quadantenus  cxprimunt  Galioplidis  florum 
lium  poft  duo  illa,  qux  omnibus  e  fcmine  primum  folia  ,  unde  Herbx  nomen.  Antirrhini  quoddam 
oriuntur ,  rotundum  fcre  protert  cx  uno  peciolo,   genus  Os  leonis  nuncupatum  tuit,  quod  ori  lconis  OriiUcnU. 
quod  eft  per  ambitumin  fummo  ferratum:  ap-  hianti  fimile  cflet.Leguminum  &  aliorum  quorun- 
summumfo-  pello  autem  lummum  fcu  extremum  in  folio,quod  dam  flores  Papilionacci  nominantur ,  quod  papi-  ftfittmmmu 
lt"iUJii-  ,     apeciolo  autalia  partecui  adhxret ,  longillime  lioncm  volantem  quodammodo  xmulcnrur.Nam 
abeft.  Secundo ,  tria  ex  uno  peciolo ,  quorum  fo-  duplici  horum  flores  folio  conftant ;  quorum  alte- 
lium  extremum  fimile  primo  eft  ;  alia  autem  duo,  rum  infcriorem  filiquae  tcgit  carinam  ,  alterum  fu- 
quxalateribuspeciolidependentfibiinvicemop-  pra  ejusdorfum  protenditur,  ab  utroque  latere 
pofitapaulo  anguftiora  ,  &  ccni  fere  figura  ,  aut  paululum  fe  reflectens ,  alarum  modo.  Incidun- 
triangula  ,  in  extremo  itidem  ferrata.  Tertio ,  tria  tur  pari  modo  &  florum  folia,  ut  ramorum  6c  cau- 
alia  prxdictis  fimilia  ;  fed  alterutro  foliorumfibi  lium  in  extremo;  nonnuuquam  autcm  alatere. 
^regioneinpeciolie:xtremitateoppofitorum,pau-  Colorum  maximainhis  diflerentia;  nectotfpe- 
luluminextremoabunolateredepreflbquadran-  ciescolorum,  quot  in  his  fpectantur ,  pidtorihys 
guli  fere  figura  :  quartotriarurfusinextremofer-  cognitx.  Cum  enimomnes  fpecies  colligerc  ex 
rata  ex  unopeciolo  dependentia:  quorum  ulti-  floribus  vellem  ,  pi&orefque  optimosadircm,  qui 
mum  quatuor.'divifiones  habet ,  inlummoduas,  cunclasexprimerent ,  nullum  unquam  qui  idprx- 
duas  rurfusalias  fuperioribus  altiores  abutroque  ftaret,  invenire  potui.  Ita  natura  in  hiice  fupera- 
latere :  reliqua  duo  fibi  invicem  oppofita  leves  in  vit  humanum  ingenium.  Obfcrvantur  &  in  folrs  £ 
fummofifliiras  habent.  Itapaulatimreliquainci-  denfitas,raritas,  afpricies,  mollicics,  lxvitas,ttri?  , 
duntur ,  ut  tandem  ultima  umbellx  vicina  in  to-  fiipores  odorefque  omnes ,  par  &  impar  numcr 
tum  forma  a  prioribus  fint  diverfa.  Quare,  ut  ve-  certufque  &  incertus.  Vnum  folium  Smilaci  d 
rum  dicam ,  in  nulla  alia  parte  major ,  quam  in  fo-  tum  eft ;  duo  ,  floribus  papilionaceis :  tria  .  qua- 
Afofttione.    ljjs  varietas.  In  iis  pofitiones  quoque  diligenter  tuor,  quinque,  fcx,fcptem,  octo  ,  &  plurac  reris 
confiderandx.  Quxdam  tantumeradice.utNar-  multis.  MagnaitemaliisfloribustoKa,  aliisparva, 
ciflb ;  aha  ex  caule  &  ramis ,  alia  ex  omnibus  par-  angufta,  lata,  longa ,  brcvia,  tenuia,  crafla.  In  Qar 
tibus  oriuntur.  In  caule  quadrato  binafemper  fo-  re  autem  animadvertenda  prxcipue  numcrus ,  & 
Kafibi  mvicem ex adverfo oppofita (ideoque ala-  pofitio, atque ordo.  Multisenimtantum  unicus; 
ta  dicunturl  modico  intervallo  diftantia  ab  aliis  alns  duo;  nonnullis  trcs,  aut  quatuor,autquinquc, 
binis ,  alia  duo  lateraquam  priora  occupantibus  aut  fex  folummodo ;  quae  pluresjiis  edunt ,  nun- 
videre 


onentia 


quinque  aut  plura  reperietis  nunquara.  Quibus  re  (fic  enim  appello partem  eam ,  quafol.acum 
triafemperexuno  peciolo  funt  folia  ,  iis  unumin  caule&ramis  articulanturconjunpunturquc  n.il 
extremo  hxret,  reliqua  duoalatere  fibi  mutuo  in  caulisramive  fafbg.o  ,  plures  fimul  florcs  con- 
adverfafunt,utinTrifoliisviderelicet.Suntqua:  gefti  fintfine  foliis.  Prodeunr  mult.  florcs  in  ca- 
&  quinque  &  feptem  ex  uno  peciolo  dependen-  cumine  congefti ,  aut  fpicx  m  modum  ,  ut  Lavcn- 
tia  habent ,  ut  Pentaphyllum ,  &  Heptaphyllum.  dulae,  qux  a  fpicatis  floribusSpica  d.citur-  aut  co- 
r  :  nifigura.autthyrfi  .autvcrticilh  ,  autraccmi,  aut 

umbcllx,  nndePlantae  umbellirerac  appellanior,  jjjg^1» 

veluti  Fccniculum;  autpila:  in  modum  rotundi, 

unde  GlobulariXi  aut  altenusforma ,  quaetiam  gUmUtu. 

fructus 


120 


Adriani  Spigelii  Jfigoges 


fructus  fpectantur.  Marrubii  florcs ,  &  aliarum  cum  prioribus  breviter  fignificaflemus  :  reliqua 

vero  facile  a  quovis  indagari  queant ,  qui  ea  ,  quar 
jam  diximus ,  attente  perlegent ,  Plantafque  dili- 
genter  infpexerit. 


quarundam  fimilium ,  in  rotajfpeciem  caules  am 
biunt. 

C    A    P.  XIII. 

Frucluum ,  ac  feminum  differentU. 


C    A    P.  XIV. 


Truclm  quid. 


Semen  qttid. 


De  quatuor  fummis  Plantarum  generibm.  Gjuid, 
Jrbory  Frutex ,  tpovycwov ,  Herba. 


Pcricarpium 
quid. 


A  ft{ttr*. 


A  colort. 


A  taflili  qtta- 
lilate. 

Ab  odore  (jf 
fapert. 


A  numero. 


A  magnitudi- 
nt. 


A  pofitione. 


Hc.dices  ut 
fruchti  vocen- 
tur. 


GRiecorum  nonnulli ,  pracfertim  Diofcoridcs 
&  Galenus  ko^ttQ  ,  id  eft  ,  fructus  appellatio- 
ne  femenetiam  complexifunt  :  alioqut  fructus   T  Gitur  ex  totpartium  innumeris  differentiis,  in- 
nomine  dicitur  id  ,  quod  femen  continet  pencar-  1  numeras  emanaut  Plantarum  forma: ,  quse  fin- 
pio  contectum :  Seminis  autem  appellatione  pro-  gulas  fpecies  conftituunt.Qucmadmodum  autem 
prie  ,  quod  fatum  Stirpem  producit;  quodinter-  polemarchi  magnumagmen  &  confufum  exerci- 
dum  natura  pericarpio  caret ,  ut  in  Milio  folis.  Si  tum  in  certas  clafles  diftribuuut ,  fingulifque  claf- 
autemquidamfrudtuspericarpiumhabeant,pcri-  libus  fuos  ductores  prxficiunt:  &  has  rurfusin 
carpio  fpoliari  debent  ut  feminentur  ,  alioqui  nil  centurionatus ,  quibus  ccnturiones  prsefunt ,  qui 
producent.  Theophraftus  ubi  carne  &  femine  fru-  fingulis  imperant  militibus :  ita  etiam  in  tanta  fpe- 
ctum  conftare  dixit ,  videtur  iunuere  pericarpium  cierum  multitudine  faciendum  eft,  ut  ad  quaedam 
ex  carne  conftitutum  ,  ut  in  Pomis ,  Pyris ,  Nuci-  genera  reducantur ,  nc  in  iis  examinandis  confun- 
bus.  Nosautem  pericarpii  nomine  omne  feminis  datur  erretqueintellectus,  plurimumque  memo- 
involucrum  fignificamus ,  five  membranofumid  rialabatur.  Idcirco  pnfciilli  fapicntes Plantarum 
fit ,  ut  in  veficisVlmi ,  Staphylodcndri ;  five  car-  omnium  quatuor  (umma  maximaque  genera  con- 
neum,  ut  in  aliis  multis.  Seminum  &  fructuum  ea>  ftituere ,  Arborem  fcilicet ,  Fruticem ,  Qovycwov, 
dem  fere  quse  fuperiorum  differentia:.  A  figura  Herbam.  Arboreft  id.quod  fingulari  aradicefti-  Arborqmd. 
fructusaliiplani,depreffialiquaexparte,autun-  pite  affurgit ,  qui  caudex  vocatur,  &  in  multos 
dique  :  rotundi ,  recti ,  incurvati ,  trianguli ,  qua-  poftca  ramos  majores  ,  quos  aKo^ovcte  &  ofys  Rami. 
drangu!i,pentagoni,  &  plurium  angulorum.  A  co-  Grceci  vocant  finditur :  dcindeinramufculosmul-  Ramufcuii. 
lore ,  candidi ,  pallidi,  lutei ,  virides,  uigri ,  purpu-  tipliccs ,  quos  iidem  *Aa<JW  ,  Latini  furculos  ap-  sunuii. 
rei ,  &  ejufmodi ;  fed  colorcs  ad  extenoris  tegu-  pellant ;  quodque  nonfacile  diflblvi  poteft.  Sic 
menti  partem  referri  debent ,  a  quo  colore  fsepe  enim  mihi  interpretanda  hxc  Theophrafti  verba 
difcrepant  intus  contentse  partes ,  puta  caro  ,  aut  videntur  ,  /xovo^iMx^  >  ™AvxAa,$ov ,  oZutov  ,  k  dnc 
pulpa.  A  tactili  qualitate,molles,  duri,  folidi,rari,  ivam\v\ov ,  quse  Gaza  non  fatis  bene  fic  vertit : 
laeves ,  afperi ,  tenacique  contactu  veftibus  inhae-  caudice  fimplici ,  ramofum  ,  nodofum,  furculo- 
rentes,  ut  Lappae;  ftriati,  cavi,  ut  Arbuti.  Odores  fum  ,  haut  facile  diifolubile.  Frutex  a  doctis  viris  Fm/«. 
faporefque  omnes  in  fructibus  deprehenduntur,  nominatur,  quod  a  radice  pluresemittitftipites, 
imo  etiamfalfus.  Namquanquam  Plantisfalfum  qui  poftea  finguli  in  multos  ramos  fparguntur ,  ut 
faporem  denegavit  admirandus  Theophraftus  Paliurus,  Rubus.  Qovycwev  Theodorus  Gaza,  no-  fyh*»»*. 
lib.  vi  de  cauf.  Plant.  c.  xiv ,  genus  tamen  Pyro-  vo  non  tamen  contcmnendo  vocabulo ,  Suffruti-  s*f™/«. 
rum  Cariae  meinorat ,  lanugine  tam  falfa  obdu-  cem  vertit  apud  Theophraftum.interdum  Qovpt- 
ctum ,  ut  nifi  aqua  abluatur  ,  edinequeat.  Poteft  vooSr\  virgulta.  Librode  caufis  Plantarum  Qovyx- 
in  putamine  fructus  efle  falfedo  ,  ut  Ciceris ;  ne-  va  tranftulit  ignaria.  Vfurpantur  enim  ad  conftru- 
quaquam  in  feminis  pulpa :  deftrueret  namque  endum  focum ;  undeexiftimoIatinosCremia  vo-  Cremmm, 
facultatem  generandi.  Lft  &  Stirpibus  certus  in-  caffe,  a  cremando  fcilicet,  -a&^  fo  tyovy\v.  4>ovyx- 
certufque  fructuum  numerus,  ubi  pauci  funt.  Vni-  vov  nobis  videtur  defcripfifle  Theophraftus  Hift. 
cus  flos  unicum  producit  fructum  :  interdum  lib.  i,  cap.v,  (povycuov'^  ro  ^sr»  pityf  fc  ^AvWAe^e? , 
unum,interdum  plura  femina.  A  magnitudine.alii  kol)  tjiXvkXclSov  ,  oiov  @ctr(&  ,  jt«a/>^@- :  quse  fic 
pra;grandes dici  debent,  ut  Nux  Indica;  alii  parvi,  Theodorus,  Frutex  quod  ab  radice  caudice  mul- 
longi,  ut  filiquse  in  Leguminibus ,  fpicain  Fru-  tiplici,  ramofumque  fe  attollit,ut  Rubus,  Paliurus. 
mento;  breves,  crafli ,  tenues  in  aliis.  Fructus  aut  Quare  aut  locus  Philofophi  mendofus ,  aut  inter- 
femina ,  fimiliter  ut  flores  fita  funt  fub  foliis ,  &  pres  fycpvcv  legit  pro  tyovyoucv ,  aut  Qovycwov  inter- 
fuper  folia  ,  ut  in  Hypogloflb.  Addit  praeterea  pretatus  eft  Fruticem ,  cum  videret  in  Theophra- 
TheophraftusfubterranonnulIafructusfacere,ut  fto  fclpvis  definitionem  defiderari:  quodmirora 
Arachidnam.  Aliud  fane  hic,  quamin  definitione  tam  doctis  &  oculatis  viris  ita  ofcitanter  fuifle 
xdo7m,  per  fructum  intelligit,  fcilicet  radices.quae  omiflum.  Effecitvero  hsec  Gazse  verfio  ,  utma- 
in  nonnullis  telluri  mandantur  feminum  modo  ,  &  gis  recentiores  de  (povyxvx  definitione,  quamde 
Plantam  fuam  producunt ,  ut  Pappas  Indorum,  Fruticis  altercarentur  ,  qui  putarunt  hanc  efle 
cujus  radix  ab  Indis  in  cibo  ufurpatur.  Radices  apud  Theophraftum  Fruticis  definitionem.  Ruel- 
ergo  has  fructus  appellavit  Philofophus ,  quod  in-  lius  haud  bene  tyovyxvov  ait  effe  Herbam  frutican- 
ftar  feminis  v  im  habeant  generandi,  quodque  efui  tem,quse  ramulis  compluribus  furculifque  lignofis 
aptas  fint.  Grajci  <*x*W«?  Arbores  vocarunt,  non  fcatet,fed minutis  conftat  foliis,ut  fint  veluti  Fruti-- 
quas  prorfus  fruc-tum  ferrent  nullum,  fed  quse  efui  cum  rudiraenta.Dodtiflimus  lulius  CaefarScaliger 
ineptum ,  quafi  id  tantum  fructus  appellatione  di-  exerc.  cxxxix,  Cremium  vult  efle,  quod  unicum 
gnum  fit,  quo  fruimur  in  menfis.  Reftaret,ut  ftipitem  illico a radice  emittitpoftbinaillafolia, 
quam  -mXvxnv  (utar  verbo  TheophraftiJ  partium  quse  in  cundtis  Plantis  illico  e  feminis  pulpa  prod- 
partes  formam  haberent,  declararemus  ad  exa-  eunt:  ab  Arbore  differre  magnitudine  ,  fi  quidem 
ctiorem  dodrinam  ,  nifi  multa  ad  hauc  neceflaria  multo  minus  Cremiufn  Arbore  eft ;  aliquod  etiam 

annuo 


in  rem  Herbariam ,  Lib.  I.  1 1  r 

annuo  interitu ,  ut  Agrimonia,  &  multa  alia  uni-  folus  carct.  Denique  nullum  liorum,  quiaradix. 
caulia  quae  intereunt.  Itcmdifferre  aFruticefti-  ipfi  denegata  ab  iplo  Theophrafto.  Et  Tabcra  rv*r* 
pitisunitate:  abHerba,  quod  h:ec  poitduo  illa  quid  aliud  funt.quam  radiccv  Idcino  ct^a.  Gra?ci 
folia  illico  e  femine  euata ,  alia  infuper  producat,  vocarunt,  quod  nullam  umbram  faciant  autfo- 
&  procedente  tempore  etiam  ltipes  in  quibuldam  liis,  autltipite.  Quare  vulcmur  recte  aujntum 
aut  fingularis ,  aut  mukiplex ,  inquibufdam  vcro  genus  ftatuerc  pofle ,  quod  Tubcra  Fuiigofqut 
nullus.  Andreas  Casfalpinus  Suffruticem  ab  Hcr-  lub  ie  comprchuiJar. 
ba  vivendi  temporc  diftinguit.  Plures  enim  auuos 

Suffruticem  vivere  putat,  aut  radice  tantumut  A  X  V- 

Ferulacea  &  Acanacea  ,  quorum  caules  finguhs  J>  arn5  quibttfdam  ^eneribits ,  qit4 

annis  pereunt :  aut  etiam  caule,  ut  Ruta,  Sampiu-  /£»,*U5  (ublitnt. 

chus.  Herbas  autem  propne  appellan  icnbit.quce  J         J  J 

poftquam  femen  perfecerunt  moriunturex  toto,  OVb  his  continetur  magna  aliorum  gencrum  o*™>.n# 
quas  nos  Plantas  annuas  appellare  folemus  ,  ut  Oturba,  quorum  multauna  autaltera  notaii- 
Fruges&Olera  plurima.  Nefcio  igiturin  quod  gnihcantur  vobis.  De  his  cum  non  iit  fatis  exactc 
genus  bulbofas  multas  retulerit ,  nempe  Hyacin-  a  recentioribus  quidquam  tradtatum  ,  operoe  pre- 
thum ,  NarciiTum  ,  &  alias ,  quarum  radix  peren-  tium  elt  plura  vcrba  faccre.  Quoniam  horum  no- 
nat ,  &  tamen  fub  Herbis  a  Theophrafto  recen-  titia  multum  vos  juvabit ,  ad  faciliorcm  multarum 
fentur;exquo&ilIuddifcimus,Cremiumligno-  fpecierum  cognitionem  ,  fi  quando  Hcrbarum 
fum  efle  ,  ut  Fruticem  atque  Arborem ,  quam  id-  cognofcendarum  cauia ,  hortos  aliavc  loca  accef- 
circo  aegre  diflblubileni  efle  fcribit.   Caeterum  feritis.  Horum  notae  defignantur  monitrantur- 
Scaligen  definitio  ingeniofa  faneeft,  &diftin£ta  que  primom  odorc,  faporcque  aliquopeculiari  oimtS  « 
fatis  dignaque  tanto  viro ,  quam  etiam  nos  tene-  &  proprio.  Sic  Naiturtium,  Sinapi,  Pipcr ,  Lruca,  porc' 
bimus.  Eam  tamen  nego  efle  ex  Theophraiti  fen-  Mentha  ,  Myrrhis ,  Libanotis ,  Abiinthium ,  Am- 
tentia  uti  ipfe  opinatur.  Nam  Philofophus  paulo  brofn ,  aliacque  Herba:  &  Cremia,  ex  odore  a  no- 
poft  Herbas  definitionem  ,  fubjungit  haec  verba ;  bis  cognofcuntur.  Nam  cundtas  Herbas,  qua; 
ruv]i  y8  (pqvptvaSuv  XjActzcuaSuv  tvia.  (tovorehixvi  exempli  gratia  vulgaris  Naiturtii  odorem  iapo- 
<c  oiov  Swfyot  Qvow  ix° n*  ynvm  >  nct^tm^  fa^xvog  remque  habent ,  inter  Nafturtiigenerarecte  col- 
(non  pdQctvig  ut  legitur  invulgatis  codicibusj  7nj-  locari  poflunt ,  etiamii  partium  rbrma  avulgari 
yctvov.  'ifyv  xct)  KctAxtn  uns  TUToicwnt  StvJpoXcixctvat.  Nafturtio  multum  varient.  Quod  Herbarii  noftri 
Quae  fic  Gazae  vertenda  erant.    Cremtorum  (non  Nafturtium  lndicum  appellant ,  nil  cum  Naitur- 
virgultorum)  atfte  olaumqtudamunicauliafunt ,  &  tio  vulgari  fimile  habet  prarter  odorem  &  fapo- 
vnafi  Arboris  naturam  habent :  ut  hrajsua  (non  radix.)  rem.  Secuudo  a  virtute  fingulari$  ut  Confolida,  ^V—f* 
Jtuta.  Quamobrem  nonnulli  haec  k vJ)>oXctxa.vet  ap-  Saxifragia  &  ejufmodi.  Inter  Herbas,  quazcuu-  &uU"' 
"pellarunt,  quafi  Oleriarbores  diceres.  Exquibus  que  vulnera  glutinant ,  Confolidae  dici  pofiunt  * 
verbis  patet  non  efle  perpetuo  in  Cremio  unicum  quse  calculos  minuunt,Saxifragia:,etiam  fi  non  pa- 
caulem  ,  fed  tantum  in  quibufdam  ,  ut  &  Herbis.  rum  forma  inter  fe  difcrepent  fpecies ,  fufficit  ut 
Definitioni  quoque  quam  Herba:  ftatuit,  non  pla-  in  virtute  conveuiant  ad  horum  generum  nomen 
ne  Philofophus  aflentiri  videtur.  Hic  namque  acquirendum.  Hsecratioeftcur  tot  fpecies  Saxi- 
Herbam  definit,  quod  aradice  folia  fert  ante-  fragiae&Coniolidsarecentioribusfintreccnfitas. 
quam  caulem  edat;  ille  vero  Herbam  &  caule  ca-  Percipiuntur  &  tertio  qux-dam  genera  ex  aliis  ac- 
rere  &  caulem  habere  dixit.  Omitto  alias  ratio-  cidentibus  variis.  Sed  quxquarto  a  partisalicujus 
nes ,  quas ex  multis  Iocis  Philofophi ,  contra  Cre-  nempe  radicis ,  toliorum ,  noris ,  ac  tru&us  forma 
mii  Herbaeque  ejus  definitionem  adducere  pof-  fpiniique ,  ut  Acanacea ,  defumuntur  ,  deinceps 
fem.  Quasetiamfiad  contentiofosmagis,  quam  enumeranda  examinandaque  veniunt;  quod  hazc 
ad  veritatis  amatores  pertinere  videri  poflint ;  il-  &  multa  fint  &  ditficiliora  ,  magifque  in  formis 
lud  tamen  adferunt  commodi ,  quod  intelligimus  Plantarum  nos  initruant.  Ex  radice  igitur  Orchi- 
in  re  ancipiti  &  valde  confufa  aliquid  certi  ftatu-  des,  Palma  Chrilti ,  etiam  alia  perquam  pauca  co- 
endumefleei ,  qui  aliquam  fcientiam  tradere  vult  gnofcuntur:  ex  foliis  Vnitolium  ,  Bifolium  ,  Tri- 
pofteris,  nedodtrina  patiatur.  Approbemusita-  tblium  ,  Quinquefolium  ,  Chondrilla,  Linaria ,  & 
que  has  Scaligeri definitioness  non  quod  cum  Phi-  alia :  ex  flore  ,  iacea ,  Scab:ofa,  Ranunculus,  Ane- 
lofopho& ahisantiquisconveniant-.ledquiaquam  mone,Iris,  Narciilus,  Hyacinthus ,  LUium  ,  & 
plurimas  fubfe  contineant  fpecies  naturadiftin-  alia  multa  i  ex  frudtu  ut  Arborum  magna  pars 
cTifljmas,  quae  non  pofliint  fub  fuo  genere  collo-  prascipue  mitium  ac  domcfticarum  ,  Geranium, 
cata-interfe  contundi,  &quafi  in  alienas  ciafles  Papaver  &  cartcra  ,  quorum  deinccps  notxcxa- 
commigrare.   Nam  omnes  comprehendere  fub  diuscommonltrabuntur. 
quatuor  hisgeneribusnonpoflumustquodnatura  C    A    P  XVI 

a<yat  per  multa  media ,  de  quibus  dubitare  aliquis 

poteft  ,  ad  quae  genera  referri  rede  queant.  Hac  J>  OrcbiuS,  Satpio,  Pak$a  Cbnfifc 

■  de  caufa  commodiflime  annotavit  Theophraitus, 

definitiones  fuas accipiendas  efTenon  procxqui-  Vnclx Herbaequa:  bulbofas  bmas,aut ternas 
fitisquemadmodumetiamdivifiones.  Quid?Sub  V>  habcnt  udice.  inftar  tcitiailorum  ,  icmen 
quo  eenere  ponam  Fungos  tateor  me  ignorare.  humanum  q.iodammodo  rcdotentes  ,  Orchides 
Arbos  ne  ,  an  Cremiura?  Neutrum  efle  poteft;  cenlentur  ,  vulgo  Satyria :  quamquara  pfoprie  S* 
caretenimramis,facilequediirolvitur.  NecFru-  tyruim  fit ,  qaod  ternashabet  radices Or chidum 
tex  quiaunicumeditcaulem.  Nec  Herba,  quia  radicibusiinnlcSiLnamqu  e  iurlum  enguur  vinhs 
'  *  Q_  nicmbri 


N 


f 


122  Adriani  Spigelii  Ifagoges 

membri  fbrma  ,  duas  alias  inferius  ex  eodcm  initio  tiolus  triumfoliorum  enfefcitur ,  Loti  cenfeantur. 

more  tefticulorum  dependentcs.  Cum  his  eadcm  Medica  ,  ut  author  eft  Diofcoridcs ,  Trifolio  pra-  Mtdic*. 

cfTet  Palma  Chrifti ,  nifi  radices  latiores  effent  ac  tenfi  omni  in  partc  fimilis  eft ,  praeterquam  in  fru- 

depreflae  magis ,  &  in  tres ,  quatuor ,  aut  quinque  ctu  ,  quem  Ientis  magnitudine  promit ,  fed  con- 

partes  in  extremitatibus  divifae  inftar  digitorum  tortum,  utSiliqua  [kipJ.tiqv.)  Exqua  defcriptio- 

manus.  Ideo  Palmam  Chrifti  nominarunt.  ne  nonnulli ,  qui  Kipjiuov  apud  Diofcondera  cor- 

niculum  interpretari  cupiunt,  nobis  proMedica 

C   A   P.     XVII.  proponuntvariasTrifoliifpecies,  quarumfructus 

De  Trifolio  aut  'un£E  m  m°dum  incurvati  funt ,  aut  inftar  teftae 

cochleae  corniculorumve  intorti.  Foenugraecum  Tocnumgn. 

Vlla  vox  pluribus  Plantis  communior  quam  filiquis  fuisoblongis  feprodit,  corniculis  fimili- 

Trifolii;  qua  non  modo  Herbarum  vana  ge-  bus,  in  extremitate  acuminatis,fed  maximc  odore 

nera ,  fed  etiam  Arborum  ac  Fruticum  comple-  gravi ,  quo  &  tota  Herba  pradita  eft.  Ononis  onmU. 

Trifoha.      ctimur;  quod  cuncta  ea  Trifolia  fint ,  qua:  femper  quoque  inter  odorata  Trifolia  numeranda ,  fimilis 

terna  folia  tantura  proferuntin  unius  pediculi  ex-  Foenugraeco,  fed  lignofior  fruticofiorque.  Ejus 

tremitate  ;  duo  a  Iatere  fibi  invicem  oppofita  ,  at-  enim  folia  odorata  funt,  tura  illius,  cujus  rami  acu- 

que  tertium  in  extremo ,  quemadmodum  in  vul-  leos  gcrunt,  tum  alterius  quae  prorfus  fpinis  caret. 

gari  Herba  ,  quae  Trifolium  appellatur ,  confpi-  FIos  utrique  papilionaceus ,  femenque  in  filiquis 

cimus.  Inter  Arbores  cft  Laburnum  &  Anagyris,  Vicias  fimilibus.Reperitur  &  hujus  generis  in  mon-  ononUunm 

quae  a  Laburno  foedo  odore  praecipue  diftert.  In-  tibus  Senenfibus ,  quod  capreolos ,  ut  Vicia,  gerit 

ter  Fruticcs  Cytifus,  fub  quo  &:  Acaciam  alteram  fine  fpinis ,  odore  jucundiflimo  ,  qui  diu  in  Planta 

Matthioli  comprehendo.  Genifta:  quaedam  fpe-  exficcata  fervatur.  Lagopus  Graecis  atque  Lati-  i^gofa. 

ciesflexibilibusramisa  Cytifo  differt :  hujusenim  nis  aliquibusTrifolium  humile  appellatur.  Huic 

rami  caulefque  lignofi  lunt.  Adcovero  triahaec  caulis  rcdtus ,  ac  in  cacuminibus  ramulorum  fpica 

folia  Cytifo  propria  funt ,  ut  cunctos  Frutices,  lanuginofa  hirfutave,  pedem  Ieporis  imitans,  undc 

etiamfi  ad  Arboris  naturam  quodammodo  acce-  Lagopi  nomen :  in  ea  femen  continetur.  Reliqua 

dantjtribusfoliisunopediculoinhazrentibuspras-  vero  Trifoliorum genera  ad alia  quaedam  referri 

Cytifiq»}.     ditos,  CytifosappcllcntHerbarii,aquibusmuItae  polTunt ,  quorum notitia  autaflore,  autafructu 

eorum  fpecies  defcribuntur.  Inter  Cremia  &  Her-  petenda  eft ,  ut  Anemones  fpecies,  Fragaria ,  Tri- 

bas  multo  plura  comperietis  gcnera ;  quae  fere  bulus  quidam ,  ac  inter  legumina  Cicer  quoddam 

cuncta  hic  reccnfebo,  non  omiffis  cujufque  magis  fylveftrc,  tum  Phafeolus,  &  fi  qua:  funt  aha. 
propriis  partibus.  Trifolium  vulgare ,  quod  pra- 

tcnfe  vocant ,  floris  cdit  aut  albos ,  aut  purpureos,  C   A    P.  XVIII. 

aut  luteos ,  aut  alterius  coloris,  in  fummo  caule  in  j)e  pcntaphyllo  ,foe  Quinqmfolio. 

brevem  veluti  fpicam  coagmentatos :  deinde  fc-  ' 

men  rotundum  in  parvisfiliquis.  Quod  autem  in  T  Nter  Arbores  Staphylodendron,inter  Frutices  stqhjioitn* 

agro  Salamantico  Clufius  obfervavit ,  petiolos  ex  1  pauciffima  ab  uno  pediculo  quinque  folia  fem-  d,on' 

alarum  finibus  prodeuntes  habebat ,  quibusflores  per  dependentia  habent.   In  Herbarum  genere 

coagmentati  fuftinebantur  purpurei ,  &  his  fucce-  nonnulla  quas  Pentaphylla  &  Qmnque  foliadi- 

debant  membranei  folliculi  femen  exiguum  conti-  cuntur.  Horum  flores  quinque  foliis  diverfi  colo- 

nentes.  A  dictisTrifoliis  prascipue  odore  differt,  ris ,  raro  pluribus  conftituuntur.  Tormentillam  TormenuU. 

quod  Bituminofum  vocant  &  Afphaltites,  quia  nonnulli  cum  Quinquefoliis  confundunt.  Diftat 

^ti.         bituminis  odorem  fpiraret ,  alii  Menianthes.  Loti  tamen  numero  foliorum  florum,  &  foliorum  Her- 

duo  recenfentur  genera  apud  Diofcoridem ,  hor-  bse.  Flos  enim  ex  quatuor  foliis  conftat  luteis :  fo- 

tenfe  &  fylveftre.  Hortenfis  nullam  nobisnotam  liainunopediculo  utplurimum  fcptexn. 
lignificavit;  imo  ne  Trifolium  quidem  effefcri- 
bit:  unde  multi  Lotos  etiam  plurium  foliorum 

quam  trium  nobis  monftrant.  Conftat  tamen  Lo-      De  Herfos  Myhaceis ,  Chondrilla ,  Hieracio  '. 
tum  hortenfem  inter  Trifolia  poni  debere  ex  eo, 

quod  Loto  fylveftri  folia  Trifblii  pratenfis  appin-  f  Ntybaceae  Herbae  omnesinter  Olera  recenferi 

xit ,  fed  femine  Foenugrasci ,  minore  tamen ,  gu-  1  debent.  x.txve/uh  appellatTheophraftus  Hift. 

ftuque  medicato.  Melilotus,  Sertula  Campana  lib.  vn,cap.  vn  ,  propter  fimilitudinem  folio- 

Latinis  dicitur ,  quod  antiquitus  coronas  &  ferta  rum  quam  habent  cum  Intybo.  Eorum  multa  funt 

ex  hac  facerent ,  optimaquein  Campania  nafce-  genera  :  Seris  quam  nunc  Cichorium  dicunt, 

retur.  Dicitur  autem  Melilotus ,  quia  folia  funt  Chondrilla ,  Sonchus ,  Lactuca ,  Hieracium ,  8c 

mellei  coloris ,  qualia  &  in  Trifblio  quodam  odo-  alia  quaedam  nomine  tantum  cognita  apud  Theo- 

re  Foenugraeci  obfervavi.  Folia  autem  Meliloti  phraftum  ,  &  Plinium.  Priora  autem  non  fatis  ex- 

odoris  boui  funt ,  quo  praecipue  (quantum  ex  Ve-  acte  a  veteribus  defcripta,  quod  antiquis  illis  tem- 

teribus  colligere  licet )  a  Loto  lylveftri  differt.  poribus  plufquam  fatis  effent  nota.  In  errore  verr 

Addunt  huic  femina  giiftus  medicati.  Pro  Lotis  fantur  recentiores  Herbarii  ,  qui  nobis  raultas 

multae  Trifoliorum  fpecies  hodie  circumferuntur,  Chondrillas  ob  oculos  proponunt  flore  Iuteo;cum  chonirJU» 

quae  curaaIiisTrifoliisconfunduntur,adeout  cun-  tamen  fimilem  Cichorio  ,  hoc  eft  ,  coeruleum 

£ta  quas  praeter  tria  illa  folia  vulgaris  Trifolii  foliis  Chondrillae  adfcripferit  Diofcorides,  quemadmo- 

fimilia  ab  extremo  pediculi  dependentia,  alia  bina  dum  etiam  &  caulem  &  folia.  Vnde  nonnulli  Syl- 

cauli  aut  ramis  fine  petiolo  annexa  &  fibi  invi-  veftris  Cichorii  fpeciem  arbitrabantur.  Diftattan- 

cem  oppofita  ac  quafi  alata  habent,  inter  quae  pe-  tum  ab  Intybo  ,  quod  folia ,  flos  &  caulis ,  femen- 

que 


C   A   P.  XIX. 


l 


Cichorinm. 


rurnfiortt. 


Brdjpca  Mo- 

nofycrmos 

Tnu. 

SoldamUa. 


Sctrpt. 


in  rem  Herbariam ,  Lib.I.  123 

que  graciliora  tenuioraque  fint;  &  in  ramis  gurami  qui  triangularis  ut  plurimum  eft ,  diftingucrctur. 

maftichi  fimillimura  edat ,  cujusgranum  concre-  Raro  ad  nos  hxc  Hcrba  adfcrtur  intcgra  curri 

tum  xwfpov  Grseci  dicunt ;  hincque  Chondrillas  caule  ex  Arabia.  Vidicaulcmejusrotundum,  fo- 

vox.  Nec  minor  eorum  eft  error  ,  qui  nobis  mul-  liis  altcmanm  obfitum  ,  ia  quorum  alis  rlorcs  con- 

tas  Cichorii  fpecies  luteis  pra:ditas  floribus  enu-  tincbantur  ,  folia  Gramini  fimilu  ,  cujus  porius  eft 

merant,  fi  vulgare  Cichonum  verum  lit  veterum,  fpecies.  Et  fane  adhuc  mc  latet ,  cur  Iuncum  pc- 

ut  haclenus  omnes  arbitramur.  Harum  plerafque  regrinam  hanc  Herbam  dixcrint,  cum  ncque  cau- 

ad  Hieracia  &  LaCtucas  referendas  cenfco,  &  lcm,  neque  folia  Iunci  habeat.  Parum  a  Cypcro 

ad  alia  quxdam  Intybaceorum  genera  ,  quorum  differrct  Tvpha  (rblia  enim  fimilia  ,  enodis  caulis  Tpu 

nomina  extant  apud  Theophraitura  &  Plinium.  rotundufque,  &  m  fummo  flos,  aut  fructus)  ni  du- 

Hieracia  duo  defcripfit  Diofcorides  lib.  x  i  i  i,  rus  caulis  &  lignofus  eflbt  inftar  Arundims  ,  &  rlos 

feu  tru&us  tornata;  clava;  fiinilis. 


cap.  lxx  ,  magnum  &  parvum.  Vtrique  folia  Son- 
chi,  floreslutei:  magno,  flores  tales  in  oblongis 
capitulis ;  parvo ,  flores  in  orbem  circinati.  Con- 
ftant  Intybaceorum  flores  ex  multisfoliis ,  faepe  in 
extreraitatibus  ferratis ,  lutcis  aut  ladteis ,  raro  ru- 


C    A    P.  XXII. 

De  Equifeto. 

bris.  Vnam  enim  Hieracii  fpeciem  purpureo  flo-  T  Vnco  fubjungatur  Equifetum  forma  parum  dif- 
renovi.  I  fimili :  \m^aajv  Graeci  vocaut,  Latini  Equife- 

C    A   P.  XX. 

Dc  Brafica. 


tum  ,  &  Caudam  equinam ,  quam  Herba  hxc  al- 
tius  accrefcens  dependentibus  comis  refert. Caule 
&  folio  eft  lunceo ,  id  eft  ,  rotundo ,  geniculato, 
&infe  infar&o.  Vtbreviter  dicam,  nifoliaauc 

BRaflicse  multas  fpecies  faciunt  veteres  atque  ramos  (utroque  modo  dici  polTunt  partes  in  quas 
recentiores.  Omnesfolio  funtcarnofo ,  pin-  caulis  Equileti  fe  dividit)  proferret ,  Iuncusgeui- 
gui ,  crifpo ,  aut  lasvi ,  aut  laciniato  &  incifo ,  aut  culatus  merito  appellari  pollet. 
line  divifionibus ,  nigro  aut  albo ,  aut  rubro  ,  aut 


viridi ,  multum  fucci  m  fe  continente.  Flos  iis  lu- 
teus  aut  albus  ,  quatuor  foliis  conftans:  femenin 
filiquis.  BrafEcse  marina;  fpeciei  Penas  Monofper- 
raos  di(5t2e  ,  quod  fmgulie  filiquae  unicum  tantum 
femen  contineant  ,  flos  efex  foliis  conftituitur. 


u 


C   A    P.  XXIII. 

De  Liao ,  isf  Linaria. 

111  &  Linariae  genera  folia  &  flores  produnt  i 
cundtis  enim  oblonga  ,  angufta ,  acuminata  in 
QuasautemvuIgoSoldanelladicitur^nequaquam  caule.  Linaria  a  foliorum  fimilitudine  quam  cum 
ad  Braflicas  referenda.  Flore  &folio  herba^at-  Lino  habet ,  nomen  accepit.  Diftinguunrur  flore 
que  floris ,  Convolvulus  i  virtute  vero ,  Scammo-  &  fru&u.  In  Lino  five  fylveftre  fit ,  five  fativum, 
niumeft.  flos  exquinque  foliisconftat  ccerulei  colorisaut 

albidi ,  aut  rubefcentis ,  aut  lutei :  Linana:  vero 
C   A  P.     XXI.  flores  figura  varii.  Vulgaris,  quam  Ofirim  nun- 

De  IutKO  cupat  Diofcorides ,  flores  edit  luteos  a  fronte  la- 

tiuiculos ,  claufofque  ,  os  ranas  imitantes:  cauda 

NOtiflima  herba  eft  Iuncus^  prope  paludes  anguftaeft,  inflexa,  ut  Confolida:  regalis ;  folns 
frequens,quanquam  arenofa  aridaque  etiam  Lini ,  qualia  etiam  in  Efula  minori  confpiciuntur. 
loca  noncareant  Iunco.  Proprie  Iuncos  appella-  Herbarii  primumnafcenteraEfuIam  a  Linaria  vul- 
mus ,  quorum  folia  &  caules  fcirpi  nunc  vocantur  gari  diftinguunt ,  quod  ex  Efulse  caule  aut  foliis 
amultis,  quiaradice  oriuntur  teretes ,  glabri&  lacemanet;  e  Linaria  minime.  Hoc  aittritusver- 
fine  nodis ;  interdum  etiam  angulofi ,  intus  cavi,  ficulus : 

medulla  molli  &  alba  pleni ,  aut  fpongiofi ,  deni-      Efila  laclefcit ,  fine  lacle  Linaria  crefcit. 
que  flexiles.  Csefalpinus  vocat  Iuncos  caules  eno-  Cseterum  quafdam  propofuerunt  noftri  Neoterici 
des  flexilefque,  negatque  folia  a  caulibus  difierre.  Linarias ,  quarura  folia  non  funt  Lino  fimilia ,  fed 
Nos  folia  cenfemus  ,  ubi  fructum  autfloremin  flores  vulgari  Linaris  tantum,  ut  Linaria  odorata, 
caule  nondum  gerunt ;  ubi  gerunt ,  caules.  Csete-  &  Linaria  Valentina  Clufu. 


gularts. 


rum  angulofos  interdum  hos  caules  aut  folia  dixi 
lunctn  trian.  Namhujus  generis  triangularis  in  foflis  Patavinis 
mihi  comparuit.  Sunt  inter  veteres,  qui  Cyperum 
etiam  Iuncum  appellarunt  ,  quod  caulem  edat 
lunco  vulgari  fimilem,  intus  cavum,  medullofum, 
foris  fine  nodis  ac  foliis.  Teres  hic  eft  in  Cypero 


C    A    P.  XXIV. 

De  Vrtica. 

Entha:  fimilia  funt  Vrticse  folia,  hoc  cft  lata, 


luncutfleri* 
4m*. 


Squhuat* 
thum. 


M  in  acutum  definentia ,  undique  lerrata.  Na- 
quem  Iuncum  floridum  appellatMatthiolus ;  an-  turaurendife  prodit ,  diftinguiturque  aMentha,  ii«u 
eulofus-inCyperis,  quos  Diofcondes&  Plmius  quod  hxc  nou  urat,  &odorataht.  Phniusaio- 
defcripfere  Reperitur  enim  frequenter  triangu-  liorumrorma  Vrticam  Hcrculaneam  uommavit, 
laricaule,raroquadrangulo,  qui  Iuncus  quadra-  qua:  odorata  eft.  Ego  hanc  inter  Calamcntha  po- 
tus  a  Celfo  nominatur.  Folia  Cvpero  angufta,  nendamputo,  iinon  taciu  liraul  cumodoremor- 
plana  elabra ,  &  Porro  fimilia,  quibus  maxirae  deat.  Vrrica:  valde  fimihs  Herba  cft  ,  quam  mor- 
ivuleariluncodiftinguitur.  Squiuanthum  autem  tuam  Vrticam  nominant ,  quiatactui  innoxiaeit 
officinarum,Grseciquoque^3v&%£^^a-  Ejus-duo  genera   unum  Lamium  vocant ;  quod  , 

nominant :  Latini  Iuncum  odoratum,  Celfus  hujus  flores  cucullo  lar vatam  raciem  quadantenus 
Iuncumrotundum,  ut  a  Iunco  vulgan  &  Cypero  reprsfentent :  alterum  tooum,  quod  Uncam 


:>■  4-1.'- 


Galeopfis. 


Thabfttm 
bartatiim. 


Blattaria. 


Yhlomit. 


Herba  Para- 

lyfts. 


C    A   P.  XXV. 


H4  Adriani  Spigelii  Ifagoges 

foetidam  dicunt ,  &  Galeopfim ,  quia  galei ,  id  eft,  oriatur,  fola  forma  &  foliis  imprimis ,  quae  Hede- 

mufteJa;  faciem  &  ri&um  quodammodo  flores  re-  racea  funt ,  differt  a  caeteris  omnibus  Graminum 

ferant.  fpeciebus ,  quorum  multiplex  eft  in  fpica  aliifque 

partibus  differentia.  Aliquando  centum  Grami- 
num  fpecies  numeravi,  nec  pauciores  alii ,  qui  an- 

De  Verbafco  te  me  fcripfere;  quanquam  inter  has  quasdam  exi- 

^  '  ftant,  quae  neutiquam  inter  Gramina  conftitui  de- 

EX  folio  &  flore  maxirae  inter  caeteras  Herbas  bent.  Dicitur  Graraen  a  germinando ,  quod  cito 

cognofcitur  Verbafcum ,  quodGraeci  <p*.cpov  multumque  germinet;  aGraecis  ■ma, ,  qua  voce 

vocant.  Vulgare  Verbafcum ,  hoc  eft ,  Thapfum  etiam  quamcunque  herbam  intelligunt.  Frumen- 

barbatum  (a  cujus  foliorum  aut  florum  fimilitudi-  ti  autem  tria  funt  genera ;  Triticum ,  Milium ,  Pa- 

ne  multa  Herbarum  genera  Verbafci  uomen  ad-  nicum.  Triticum  rurfus  quatuor  comple&itur  ge- 

epta  funt)  folia  habet  lanuginofa ,  candida,  aut  vi-  nera ;  Triticum  proprie  didtum  ,  quod  -nvfov  &  <n- 

rentia,  aut  fubrubra  lataque :  florem  fert  patulum,  tov  Graeci  vocant ,  Hordeum ,  Secale,  quod  rnulti 

unico  folio  conftantem  in  quinque  partes  difle-  Siliginem  volunt ,  Avena  ,  quibus  &  quintum  ad- 

cto,  qui  levi  motu  decidit,  album,  aut  luteum,  aut  dere  poflumus ,  nempe  Oryzam.  Haec  o-ituSy)  & 

etiam  rubrum.  Flores  tales  producit  etiam  Blat-  ot-o^  vocatTheophraftus ,  quod  femina  horum 

taria ,  quae  ideo  faepe  fallit  pro  Verbafco  ,  id  cft,  Tritici  vulgaris  femini  fimilia  quodammodo  fint, 

Thapfo  barbato ,  accepta ;  quocirca  &  haec  inter  hoc  eft  ,  oblonga  &  per  medium  fecundum  Iongi- 

Verbafca  venit  collocanda.  Caetera  vero  genera  tudinem  leviter  divila:  Gaza  Frumentacea ,  fed 


Trumtnti  gt. 
nera. 

Tritici  gene- 
ra. 


quae  hoc  flore  carent  ,  a  foliorum  fimilitudine , 
quam  cum  Verbafco  vulgari  gerunt ,  a  recentio- 
ribus  Herbariis  Verbafci  appellationem  fortiun- 
tur ;  ut  quod  Silveftre  vocat  Matthiolus ,  Salviae 
folio  ,  fed  incano ,  denfa  lanugine  obfito  ,  veluti 


haud  fcio  an  re&ius  Triticea  ?  Nam  etfi  Frumen- 
tum  faepe  pro  Tritico  fumatur  apud  Latinos  fcri- 
ptores;  coramuniter  taraen  per  Frumentum  intel- 
ligunt  unacura  Triticeis,  aliaquacdara  Frugum 
genera  ,  ut  Milium ,  Panicum  ,  &  fi  quae  funt  ca:- 


Verbafcum  ,  inter  Creraia  reponendum  potius  tera  ex  quibus  panes  confici  folent  o-.njzji  di&a 

quaminterFrutices:Scaliger  inter  Herbascollo-  Diofcoridi ,  lib.  1 1 ,  cap.  cviii.  Columella,  at- 

cavit.  Florem  fert  in  verticillis  crallum  in  caule  que  etiara  Plinius  inter  Fruraenta  ,  Panicum  Mi- 

per  intervalla  difpofitis ,  ut  Marrubium.  Hic  lu-  liumque  repofuerunt.  Eglumafacile  excutitur 

teus  eft  aut  aureus ,  fiftulae  modo  concavus ,  cujus  Triticuin  ,  cujus  granura  laevi  eft  corticc ;  Hor- 

pars  poftrema  induo  velutilabia  dehifcit,  ligu-  deum  vero  afperiore  ,  utpote  qui  ipfagluma  tega- 

lamque  e  riclu  promit.  Phlomides  recenfentur  tur,in  cujus  faftigio  arifta  eminet.  Idem  cumHor- 

tres  a  Diofcoride ,  admodum  mutila  defcriptione.  deo  videri  pofTet  Oryza  ,  ni  rotundius  illi  effet  fe- 

Verbafcula  interpretantur.  Scio  QAopitia,  non  effe  men  ac  ovi  veluti  figura  ,  afperiorique  &  ftriata 

dirainutivura  5  4>A<ma,fed  Qfapiihov.  Credoafo-  gluma  praeditura.  Secale  granumeft  oblongura 

liorum  hirfutie  Phlomides  appellari.  Florum  for-  praedidtis  nigrius  atque  ftrigofius ,  nec  glumis  te- 

raam  non  adfcripfit  Diofcorides ;  ideoque  plura  ctum.  Oblongum  pari  modo  quin  etiam  Avenae 

proponuntur  Phlomidum  genera  a  Neotericis ,  eft;  fed  glumis  opertum,  &  fuperiori  parte  exiguis 

quamdeberent.  Sunt  qui  prima  duo  Phlomidum  pilis  hirfutum.  Semen  rotundum  ,  parvum ,  tenui 

genera  haud  efle  foliis  hirfutis  tradant,  fed  tantum  tunica  lutea  veftitum  promit  Milium.  Nec  Pani- 

tertium,quod  Lychnitira  cognorainant,propterea  cum  valde  diflimile  ,  nifiquod  granum  hirfutius 

quodhocaptum  folummodo  efle  fcribat  ad  elly-  eft  ,  fplendentibufque  luteis  folliculis  opertura. 

chnia.  Idcirco  primurn  Phlomidum  genera cen-  Qui  vero  quantum  fpica aliifque  partibus haec  ge- 

fent  eam  Herbam  ,  quae  Paralytica ,  &  Arthetica  nera  differant ,  fcire  cupiunt ,  fcriptores  adeant. 

vulgodicitur ,  cujus  multae  funtfpecies.  Omnes  Mihi  nunc  fatis  eft  fummatira  acgeneratim  ge- 

fere  in  caulis  nudi  vertice  flores  in  umbellae  mo-  nerum  eorundem  differentias  aflignafe ,  ut  fciant 

dum  ferme  congeftos  luteos,  aut  albos,  aut  rubros  eis  tantura  praecipue  a  Graminum  generibus  di- 

inquinque  folia  diffe&os ,  autex  uno  folio  quin-  ftingui. 
que  inciiiiris  praedito  conftantes ,  e  caliculis  den- 


Triticiw'z*- 
ru  (emcn  : 
Hordti : 


OryXt: 
Secalu  : 
Avtnt  : 


Milii: 
Panici. 


ticulatis  producunt.  Verura'  non  vident  Diofco- 
ridem  his  folia  tribuifle  hirfuta ,  quae  in  noftra  Pa- 
ralyfi  defiderantur.  Sunt  enim  aut  laevia,  aut  crif» 
pa  Laducae  modo ;  hinc  Lacluca  fylveftris  in  hac 
regione  vocatur. 


C   A   P.  XXVII. 

De  Tithymah. 


I 


C   A   P.  XXVI. 
DeGramine ,  Frumento ,  Milio ,  Panko. 
Nter  Herbas  quae  radicem  fibratam  habent  bul- 


Gramen  Par- 
najfium. 


Tlthymalus  La&aria  au&ose  Plinio,  &  Laclu- 
cacaprina  nominatur,  quod  caprae  ea  inno- 
xie  vefcantur.  La&aria  &  Ladtuca  dicitur,  quod 
ladteo  fucco  turgeat ,  quiprofluere  autemanare 
confpicitur  detradiis  foliis ,  aut  caulis  parte.  Hu- 
jus  multa  funt  genera ,  Characias ,  id  eft  #  Vallaris, 
fic  didtus  quia  vallis  feptifque  muniendis  aptus  fit, 
bo  carentem ,  longoque  &  angufto  funt  fblio,  aut  quod  plerunque  his  in  Iocis  proveniat :  Myr- 
duo  praecipua  genera  memorantur ;  Gramen  fcili-  firiites ,  quia  folia  Myrti  habet :  Paralius ,  id  eft, 
cet,  &  Frumentum.  Quaecunque  autem  cala-  Marinus ;  Heliofcopius,  Cypariflias,  Dendroides, 
mum ,  caulemve  duriorem  lignofioremve  produ-  Platyphyllos,  Efula  quam  Pythyufam  vocant,  La- 
cunt,  Cremia  rectius  appellari  poflent  quam  Her-  thyris,quae  Cataputia  minor  dicitur,PepIus,Apios. 
bae ,  quod  cremari  queant.  Gramen  unura,  quod  Ad  haec  variae  Tithymalorum  fpecies  reducuntur. 
Parnaflium  vocant,  quoniam  in  Parnaflb  monte.  Cundis  diverfas  radices,  item  cauIes,foIia,  flores, 

frudufque. 


VioU  Martia, 


Lmoium. 


Ktyri. 

Ltucoium 
bulbofum 
Theophr. 


Ufrtris. 


Udbenncn. 


m  rem  Herbariam,  Lib.  I. 
fru&ufque.  Ia  eo  conveniunt,quod  caules  in  fum- 
mo  fparganturin  ramulosjunceos  ad  minus  tcr- 
nos ,  quibus  alia  quam  in  caule  fblia  aduafcuntur, 
rotundiora  fcilicet,  &  ab  utroque  Iatere  bina,qua= 
in  nonnullis  generibus  a  fe  invicem  feparata  funt  ; 
in  plurimis  fibi  ufque  adeo  adnata  ,  ut  labrum,  aut 
pelvim  aut  calicem  oblongum  ,  vel  oblongum 
acetabulum  imitari  videantur,  per  quod  juncei  ra- 
mi  tranfeunt(velutiin  Perfoliata)  qui  flores  con- 
tinent  fummo  fruclui  inlidentes.  Hanc  ramorum 
feriem  Diofcorides  Iib.  iv  ,  cap.  clxvi  n,  comam 


"5 

riora  Raphani  modo  &  crcnata;  Grxcx  vcro  mol- 
liora  ,  &  pcr  ambitum  fcrrata.  Vtrique  flos  quo- 
que  Leucoii  quadnfolius  ,  purpureus,  aut  fubcoj- 
ruleus :  fcd  fru&us  latus,  fbliaceus,  fereque  rotun- 
dus.  Adfcribunt  &  Viola;  nomen  recenriorcs  Me- 
dio  Diofcoridis ,  quam  Marianam  Violam  vocant 
aliquij  &  Calathianx  fcu  Campanulx ,  quamau- 
tumnalem  Galli ,  nccnon  quibufdam  Caryophyl- 
Iis,  quos  Violas  barbatas  Dalcchampius. 


C    A    P.  XXIX. 

De  Caryopbyllis. 


CAryophyllorum  appcllatio  a  florum  f  rma 
I  "     "      "  ■ 


Ttot  AfruA- 
ruu. 


C   A   P.  XXX. 

De  Lilio. 


j^Ilium , 


cap. 

appellavit.  Rizotomi  hodie  umbellam,  quod  um- 
bellae  in  modum  hi  ramuli  dividantur. 

C   A   P.  XXVIII. 

V^/eit;  liquidem  flos  apertus  una  cum  calycc, 

De  Violis.  caryophylli  fruclum,  qui  ex  India  dcfertur  ,  plane 

M rcfert.  Calices cjus funt  longi,  teretes,  glabn,  rc- 

Vltis  Herbis  ac  Cremus ,  nfque  nihil  inter  fe  re  femper  orbiculo  fupcnore  denticulati ,  cx  qui- 

fimilibus,  Viohe  nomen  inditum  aveteri-  busflorespulcherrimi  Caryophyllorum  fructuum 

busjquifortaffishocnominepulchrosflores.prius  faspe  odore ,  quinque  autfex  foliolis  conitantes 

cxteris  vere  apparentes  fjgnificarunt.  Nam  lov  (Cic  ubi  fimplices  funt ,  colore  perquam  variis,  pcr  cx- 

Graci  Violam  vocant)  ibra  £  iivaf  diclum  volunt  -t  tremas  oras  flmbriatis.  Ab  hujus  floris  quadam  fi- 

quoniam  prius  casteris  floribus  veris  tempore  pro-  militudine  Flos  Africanus  Caryophylli  nomen  ac- 

vcniat.  tov  pXxct»  &  ^xdviov ,  Latinis  Viola  nigra  cepit.  Luteushiceft,  &injucundo  odore  caput- 

&  Martia ,  quod  Martio  menfe  floreat ,  vulgo  co-  que  gravante  ,  foliis  communi  Caryophyllo  diflj- 

gnita  herbaeft,  nonmodo  frequensin  Pharma-  millimis ,  adTanaceti  folia  accedentibus  potius  j 

copceorum  officinis ,  qui  ejus  flore  quinque  foliis  unde  Tanacetum  Afncanum  appellavi. 
conftante ,  utuntur  ad  conficiendos  fyrupos  vio- 
laceos ;  fed  etiam  in  olitorum  hortis.  Flori  huic 
peculiaris  color ,  quem  Virgilius  &  Theophraftus 
admodum  licenter  nigrum,  Diofcorides  purpu- 
reum  dixere  j  a  cujus  fimilitudine  color  Ianthiuus, 

hoc  eft  ,  Violaceus  nomen  accepit.  Quod  vero  JLy  gariseft  ■,  ideo  neque  hunc  ,  uti  neque  herbam 

Grasci  Leucoium  appellant ,  hoc  eft  ,  Violam  al-  defcripfit  Diofcorides.  Ejus  nomine  multa  her- 

bam  (a  fbliorum  ut  quidam  putant  canitie  ,  non  a  barum  genera  defignantur  ,  quibus  flores  pulchri 

florum  colore ,  qui  aut  albus  eft ,  aut  purpureus,  atque  odore  fuaves  j  ut  Lilium  convallium  ,  Nar- 

autluteus(&utnounu!lispIacet,  etiam  cceruleus,  ciflus  ,  &  ejufmodi.  Proprie  tamen  Lilium  eft 

qualis  tamen  nondum  mihi  confpectus)  Cremium  Herbariis ,  cui  radix  bulbofa ,  caulis  redfus  &  fo- 

eft;  caule  fcilicet  lignofo,  red:o,  rotundo,  ramofoj  liatus,  in  cujus  fummo  flores  varii  nunc  hujus  nunc 

foliis  oblongis,  utplurimum  candidis  &  incanis  illius  coloris  ,  ex  fex  foliis  conftantes ,  quorumla- 

Verbafci  modo  j  floribus  odoratis  ex  quatuor  fo-  bia  magna  ex  parte  reflexa  funt ;  ftamina  iis  fex 

liis  conftantibus,  candidis,  purpureis  aut  luteis ;  plerumquein  medio,  atqueinumbihco  ftilus.  Li- 

hinc  filiquis  oblongis ,  anguftis ,  in  quibus  femen  liorum  genera  (pra:ter  rubrum  &  album,  quae  vul- 

deprefTum continetur.  Vulgus Violam vocat, quse  garia,)  funt  Hemerocalles ,  Martagon  ,  Lilinm 

flore  eft  Iuteo ;  Plinio  &  Gallis ,  Viola  lutea ;  Ara-  Perficum,Corona Imperialis &TuIepanum.  Quo- 

bibus  &  officinis ,  Keyri.  Radicemhabet  ligno-  rum  omnium  difFerentiasapud  Herbarios  ftudiofi 

fam ,  fibratam.  Aliud  ab  his  Leucoium  Teophra-  perquirant.  Lilii  quoque  florem  fert  ea  Herba, 

fti,  quod  bulbofum  cognominant,  quia  huic  radix  quam  Lobelius ,  &  alii  non  contemncndo  voca- 

bulbofa  fit ,  e  qua  bina  aut  terna  folia  oblonga  &  bulo  novo  Liliafphodelum  dixerunt.  Radicc  enim  ^*t*h*i*~ 

angufta  prodeunt ;  deinde  caulis ,  atque  in  ejus  Afphodeli  eft  &  foliis ;  caule  fine  foliis ,  aut  fi  fint, 

fummitate  flos  unus  aut  alter ,  e  vaginula  fuo  pe-  exiguis  fane,  qua  in  re  differt  a  Lilio. 
diculo  propendens  ,  albus ,  fex  conftans  foliis,  tri- 
bus  externis  &  duobus  internis ,  in  cujus  medio 
ftamina  cum  luteis  apicibus ,  Campanellas  vulgus 
vocat.  Apud  Longobardos  ultimis  Februarii  die- 
bus  florere  incipit.  Hasc  Herba  eft,  uti  &  illa  quo- 
que  quam  Violam  matronalem ,  Damafcenam,  & 
marinam  appellant :  alii  Hefperida  ,  quod  noctu 
aut  circa  vefperam  flos  magis  oleat;  Fuchfius  Leu 


C   A    P.  XXXI. 


De  Narcijfo. 

NArciflb  nomen  eft  a  vi  ftupefacicndi ,  quara 
Graeci  vd^KooQv  vocant ,  utteftatur  Plutar- 
chus  lib.  iii,  Sympof.  his  verbis :  NarcifTum  no- 
minarunt ,  quia  nervos  hebetet ,  &  torpidas  gra- 
coium.  Nam  flos  illi  fere  Leucoii ,  quod  Cre-  vitates  efficiat.  Idcirco  Sophocles  ipfura  vetus 
mium  eft ,  nec  non  &  frudus :  folia  per  ambitum  magnorum  Deorum  ,  hoc  cft  lubterraneorum  co- 
fubnigra ,  leviter  crenata  Drabas  modo.  Huicaf-  ronamentum  appcllavit.  Theophraftus ,  nec  non 
finis  eft  ea  quam  Violara  Iatifoliam ,  alio  nomine  Diofcorides  autores  funt  Narciflura  ctiam  Lilium 
Bulbonacam,  &  Lunariam  raphanitim  vocant:  dici.  Plinius  quoque  dum  lib.  xxi,  cap.  inde 
iteraquaraLunariamodoratam&regiam.&Gra:-  NarcifTo  &  Liliis  iimul  agit,  fub  Liliis  compre- 
cam.  Vtrique  folia  lata  funt;  fed  Bulbonaca;  afpe-  hendnTe  vifus  eft.  Narciflbrum  unum  gcnus  pur- 
*  Q  3  pureum 


Li.mri  dici. 


1 

* 


Hmii  locui 
animadver. 
fiu. 


Narcijfi  veri 
qui  autori. 


Tfeudonarcifi- 


Narciflht 
tnontxnui 
Theophr. 


Campana  fe- 
regrina. 


ii6  Adriani  Spigelii  Ifagoges 

pureum  ftatuit ;  alterum  flore  candido ,  &  calice  appellavere,  adNarciflbs  quidam  retulerunt,  cum 
purpureo.  Virgilius  Ecloga  v  purpureum  Narcif-  etiam  &  hanc  nollent  fui  generis  Plantam  confti- 
fum  (ut  puto)  nominat,  non  quod  undique  fit  pur-  tuere.  Narciflus  certe  non  eft;  quoniam  in  medio 
pureus  :  fed  quia  medium  floris  (quod  calicem  florisnullum  acetabulum  aut  caliculus  j  fedftami- 
video  Plinium  appellafle )  purpureum  cernatur.  na  feu  ligulae  ut  plurimum  crocesc ,  una  cum  ftilo 
Idem  Plinius  paulo  poft  unum  genus  purpureo  flo-  in  medio,  quse  fex  alba  folia  ambiunt.  Miror  inter 
re  recenfet ,  alterum  herbaceo ;  quod  tamen  fi  de  Narciflbs  relatum  eum  florem ,  quem  vulgus  pe- 
colore  floris  intelligat ,  falfum  eft.  Nonenimflori  regrino  vocabulo  Tulipanum  &  Dulipanum  vo-  Tuiipamm 
color  herbaceus,  fed  albus;  in  medio  vero  aut  cro-  cat ,  cum  praeter  bulbura  nil  cum  Narciflb  com-  Ld"2,nui' 

mune  habeat.  Inter  Lilii  geuera  fupra  rectius  vi- 
deor  collocafle. 


ceus,  aut  purpureus,  aut  albus  totus.  Herbaceum 
caulemadfcripfitNarciflbTheophraftuslib.Hift. 
vi,cap. vi  ,hisverbis  :  t $t  kcwAov  aCpuPAoy  (ty, 
-muh  &  x,  e£  ccKqzi  to  a.vS-(& :  id  eft ,  caulem  quidem 
fine  foliis  habet,  fed  herbaceum,florem  in  cacumine.  Vi- 
detur  autem  Plinius  legifle  mcZt^it;  'j ,  &  fic  ad  flo- 
rem  non  ad  caulem  herbaceum  retulifle.  Narcif- 
fum  ait  Diofcorides  folia  Porro  fimilia  habere,fed 
tenuia ,  mukoque  minora  &  anguftiora :  caulem 
vacuum ,  fine  foliis ,  palmo  majorem  ,  in  quo  flos 
albus,  intus  croceus ,  in  quibufdam  purpureus:  ra- 
dicem  intus  albam  ,  rotundam ,  bulbofam :  femen 
veluti  in  tunica  nigrum  ,  oblongum.  Recentiores 
multos  nobis  Narciflbs  depinxere ,  veros  fcilicet, 
&  falfos.  Veros  voco,  qui  defcriptionem  Diofco- 
ridis  in  flore  admittunt :  falfos  vero ,  qui  ab  ea  dif- 
fident.  Verorum  foliati  funt  flores  omnes  fex  fo- 
liis  conftantes ,  aut  pluribus  ;  albis  omnibus ,  ex- 
cepto  quodam  genere  quod  nuper  ex  Oriente  ad 
nos  delatumeft;  inmedio  autemfloris  calixfeu 
acetabulum  ,  quod  aut  luteum  aut  croceum ;  aut 
luteum  in  fundo,  croceum  aut  purpureum  in  oris ; 
auttotum  aureum  ,  albumve.  IdOvidiuselegan- 
ter,dum  mutationem  Narcifli  adolefcentisin  hunc 
florem  defcribit,  expreflit  his  verfibus: 
Nufquam  corptu  erat ,  croceum  pro  corpore  florem 
Jnveniunt ,  foliis  medium  cingentibm  albis. 
Quibufdam  in  medio  protuberantia  flava ,  quae 
rotunda  eft ,  &  vel  integra  (calicem  plenum  vo- 
cat  Clufius  Iib.  n  Hift.  cap.  xni ,  inNarciflb 
pleno  flore)  vel  in  plures  partes  divifa  a  foliis  in 
medio  ex  ea  pullulantibus ,  ut  in  Narciflb  Polyan- 
tho  confpicitur.  Infunt  &  quibufdam,  qui  calicem 
in  medio  habent ,  ftaminula  in  medio  calicis :  qui- 
bufdam  folia ,  &  alia  quaedam ,  quae  diligens  cora- 
munis  Narcifli  infpeclor  obfervare  poterit  ,  & 
quantum  aliis  quoque  iu  partibus  difFerant ,  unde 


I 


C  A  P.  XXXII. 

De  Iride. 

Ridis  flos  fex  folia  habet :  tria  deorfum  refle- 


xa  arcus  modo ,  tria  vero  furfum  contra  fe  mu- 
tuo  reflexa ,  quas  magnitudine ,  colore,  odoreque 
variant.  In  vulgari  utplurimum  color  cceruleus 
ceu  arcus  cceleftis,  unde  Iridis  nomen  accepit.  Ab 
hujus  fimilitudine  varias  Plantae  Iridis  nomen  mu- 
tuata?funt,  quasin  latifolias&anguftifoliasdivi- 
dit  Clufius  Iib.  1 1  Hift.  cap.  xlv.  Omnibus  autem 
aradice  funtfolia  gladii  fimilitudine.  Floslridis 
Tripolitanae  folia  magna  verlus  caulem  inflexa  ha-  lr"  Tripotit*. 
bet,  &  alia  tria  minora  alata ,  ligulam  flavam  te- 
gentia,  bifida ,  ut  novem  foliis  flos  conftare  videa- 
tur.  Chamaziridis  flores  odorati  funt ,  ex  cceru-  chamtirU. 
Ieo  ,  aliquando  ex  purpureo  violacei ,  ex  novem 
foliis  conflati.  Lobelius  Iridem  raram  nominat 
flore  tribus  tantum  foliis  repandis  conftante  pere- 
grinaelegantia  ftriatis ,  oblcure  violaceis.  Xyris, 
quam  Diofcorides  Irin  fylveftrem  vocavit,  vulgus 
Spatulam  fcetidam ,  facileareliquis  Iridis  lpecie- 
bus  dignofcitur  ex  flore  &  foliis ,  quse  a  radice 
nafcuntur.  Floris  enim  furrecta  folia,  atque  inejus 
umbilico  puniceum  quid :  folia  vero  herbae  reco- 
ctam  olent,  unde  &c  Recoctaria  in  quibufdam  Ita-  Recotiaria. 
lix  locis  di&a  eft. 

C   A   P.  XXXIII. 

De  Ranunculo. 

COgnofcuntur  &  ex  flore  Ranunculi  genera. 
Hujus  color  aut  niveus  eft  ,  aut  aureus  tefte 


Xyrit. 


peculiaria  fibi  cognomina  fumunt.  Casterum  fal-  Diofcoride ,  qui ,  uti  neque  ex  aliis  Plinius ,  quid- 
forum  Narciflbrum  plurimse  funt  fpecies ,  quae  in-  quam  de  forma  floris  prseterea  annotavit.  Noftri 
ter  fe  variis  partibus  difierunt.  Dodonaeus  Nar-  Herbarii  diligentiores  in  imponendis  nominibus, 
ciflum  montanum  appellat,  cui  radix  &  folia,  cau-  omnes  Herbas ,  quibus  communiura  Ranunculo- 
lifque  Narcifli ;  atque  etiam  floris  folia  vulgaris  rum  floribus  fimiles  in  caule  micant  flores ,  Ra- 
Narciffi  quas  calicem  ambiunt,  ni  flava  eflent ;  ca-  nunculos  nominaruut.  Conftant  quinque  foliis 
lix  vero  tam  grandis,ut  ex  eo  floris  dimidium  con-  aureis  utplurimum  ,  interdum  la&eis ,  expanfis 
ftitutum  efle  videatur  ,  atque  in  nonnullis  ejus  (quse  cultura  &  mangonio,tura  etiara  fponte  mul- 
fpeciebus  flos  univerfus  ex  hoc  calice  conftare.  tiplicari  affirmant)  in  medio  multis  luteis  aut  albis 
Sunt  qui  levi  conjectura  Narciflum  Montanum  ftaminulis ,  brevibus ,  iifque  faepe  cum  apicibus. 
Theophrafti  putent :  Clufius  redte  Pfeudonarcif-  Reliqua  vero  genera,  quae  proponunt  alii,  nequa- 
fum :  quamquam  dubio  non  caret  an  non  Pfeudo-  quam  Ranunculorum  funt ,  fed  aut  Anemones, 
narciflus  ejus  vulgaris  verusquoqueNarciflus  di-  aut  alterius.  Ranunculum  Grseci  ftctryltfov  ap- 
ci  debeat.  Ajunt  enim  hujusgeneris  unumefle,  pellarunt ,  quod  vulgaresillaefpeciespropefoflas, 
quod  floris  fex  illa  folia  alba  obtineat ,  calicem  &  in  locis  humidis  nafcantur ,  ubi  ranae  degere  fo- 
vero  luteum.  Nos  proprium  his  Pfeudonarciffis  lent ,  ac  fe  fub  hac  herba  occultare.  Plinius  ait 
nomen  dedimus  Campanae peregrinas;  vulgus in  lib.  xxv,  cap.  xn i,Strumeam  a fuis  Herbariis  vo- 
Italia  Trombam  Sorianam ,  hoc  eft ,  Tubara  Sy-  cari  ,  quoniam  ftrumis  6c  panis  medeatur;  vel 
riacam ,  dicit  a  calicis  figura.  Quod  autem  non-  etiam ,  quod  ftrumofa  radice  interdum  confpicia- 
nulli  dodi  viri  Leucoium  bulbofum  Theophrafti  tur.  Ego  in  monte  quodam  Bononienfi  Ranun- 

culum 


Strumea. 


in  rem  Herbariam  ,  Lib.  I. 


KAflMfJCul-.U 

rzditt  Scre- 
thniarU. 


culum  paflim  nafccntem  vidiradice  Scrophuia- 
ria;,  &  folio  floreque  communis  Ranunculi. 


117 


C    A    P.  XXXIV. 

De  Ancmone. 

Voniam  autem  Ranunculo  tam  valdeaffinis 
eft  Anemone  ,  ut  multi  hanc  cum  eo  conrim- 
dant,  noneritinutile  difcrimina  utriufque  often- 
dere.  Flos  Anemones  nifi  radiisfolaribusilluftre- 


HAnwuuli 

pTimumgmw 

Dtoff. 


Jtnnuncuhu 

rumorenfs 

dbw. 


Argemont. 

Isbswtr 

KhosjM. 


DmfccruUs 
mrtfift*. 


Uvem  ,  mintmo  dtgtto  tenutorem  ,  viridem  5  comam  tn~ 
cumbentem  J/orum  colore  ud  purpuram  aicedente  (  fic 
Tno^vicnSng  intCJpKCtOC) ^M» ,  tncunam.  Quae 
protedp  defcriptio  non  videtur  convenire  cum 
Hyacinthis ,  qui  oobis  ab  Hcrbariis  junionbus  pro 
Hyacinthis  Diolcoridis  obtruduntur  :  fiquidcm 

QVoniam  autem  Ranunculo  tam  valde  affinis  coloromnibus  melt  cocrulcus:  nili  fortc  idcm  lint 

eft  Anemone  ,  ut  multi  hnnc  rnm  *n  rrmn"m_  moQvsoH$ic  &  ccerulcum ,  qucmadmodum  multis 

vifum  luit ,  neutiquam  ,  ut  crcdo  ,  Diofcoridi. 
Hic  cnimin  primo  ftatim  librocap.  1  ,  de  Iridis 

tur  ,  aut  vento  perfletur ,  non  aperitur  •  unde  ipfi  agcns  coloribus ,  purpureum  a  cocrulco  diftinxit. 

nomen.  Namventus  GraxisiVt^^.  Eft  prsterea  Verum  cum  variare  coloribus  hofce  juniorum 

&  in  floris  colore  difterentia,  &  foliorum  numero.  Hyacinthos  vidcamus ,  nonnullique  tradant  pur- 

Quoad  colorem,  Anemona;  color  auteft  puni-  purcos  quoque  rcperiri ;  laudanda  potius  erit  eo- 

ceus ,  aut  purpureus ,  raro  albus  autladteus:  Ra-  rum  fenreniia  ,  qui  nobis  pro  vero  Diofcoridis 

cunculo  autem  luteus  fere  femper  ,  aliquando  al-  monftrant  eam  Hyacinthi  fpeciera  ,  qua;  purpu- 

bus.  Nam  Iicet  Ranunculum  primum  flore  pur-  rafcentcs  etiam  florcs  habet  pri-tcr  cccrulcos: 

pureo  interdum  ciTe  fcripferit  Diofcorides :  is  ta-  oppugnanda  vero  eorum ,  qui  quafvis  Plantas  qui- 

men  hactenus  anullis  rizotomis  confpedtus  eft.  bus  bulbofa  radix  elt ,  foliaoblonga  ,  caulisnudus 

PlantamquidemSyriacamnobisdepictamoften-  floribus  cceruleis  plurimis  onuftus,  figuracomx, 

ditLeonardusRauwolfius,  quam  ad  Anemonem  pro  Hyacintho  Diofcoridis  commonltrant.  Cum 

retulit.  Flos  eiex  quinque  foliis,  modo  luteis,  autem  bulbolis  Plantis  omnibus  folia  oblonga  fint, 

modo  purpureis,  aliasrubris.  Sakaick  appellant  &  radice  ftatim  produ&a  ,  caulis  utplurimum  nu- 

Arabes.  Forte  hoc  primum  Ranunculi  genus  Dio-  dus ;  fcquitur  luniorum  Hyacinthum  flore  tantum 

fcoridis ;  quod  foliis  coriandri  conftat ,  fed  latio-  a  c__tens  bulbaceis  dirferrc.  Idcoque  nomen  Hya- 

ribus,  fubalbidis,  pinguibus, flore  luteo,interdum  cinthi  quidam  etiam  mdidcre  peregrina:  planrar, 

purpureo.  Verum  quianon  addit  defcriptionem  cui  pro  bulbo  tuber  Sc  caulis  foliatus ,  Hyacin-  Hy*amhtu 

hic  Audtor  ,  difliculter  quid  certi  conjectura  af-  thum  Indicum  appellantes.  Inflore  autem  refpi-  ;r-^m- 

fequipoflum:  icon  fatis  defcriptioni  Diolcoridis  ciunt  multitudmem  florum  cauli  fupremo  inftar 

relpondet.  Ladteo  autem  flore  quartum  genus  coms  adhsrentem ,  &  colorem  in  iis  cocruleura, 

Ranunculi  donatDiofcorides.  Quod  ad  foliorum  etfiflorum  tormavarict.  Quibufdam  cnim  unico 

nuLuerum  ,  utdixi,  Ranunculis  omnibus  in  flore  folio  conftantes  concavofque  adfcribunt ,  oblon- 

quinque  folia  ,  exceptis  lis  qui  multiplici  fohorum  gos ,  rotundos ,  m  latu.  le  expandcntcs ,  per  oras 

ferie  conftant:  Anemones  autem  flos  raro  quin-  incifos  in  fex  lacinias,  qux  refle&untur  extre- 

que  habet  folia  j  &fiquinque,  ea  feraper  vel  pu-  misons:  quibufdam  vero  ex  quinque  autfexfo- 

nicea,  velpurpurea,nunquamalba:  quiverofex,  li«lis  congeftos  ,  quos  ftellatos  vocant  ubi  fefe 

feptem  ,  octo  aut  plura  ,  omnibus  coloribus  etiam  explicant.  Omnes  hi  diverfi  partibus ,  figura ,  co- 

albo  variat.  Nam  quem  Ranunculum  nemoren-  lore.  Lobelius  quandam  fpeciem  Hyacinthum  H,*mbm 

fem  appellarunt  nonnulli  florealbo,  Anemones  comofum  album  vocavit,  cum  tamen  ejus  flos/*** 

eltfpecies  ,cumejusflosnunquamaraequinque;  nunquam  cceruleus  aut  purpureus  vifus  fit.  Xara 

fed  faspius  fex  ,  interdum  pluribus  foliis  confpe-  quem  comofum  cceruleum  oftendit,  alia  cft  Hya- 

<9:us  fit.  Sunt,  inquit  Diofcorides  Ub.  1 1,  cap.cxcv,  cinrhi  fpccies ,  cujus  flos  in  aliis  multis ,  quam  co- 

qtti  ab  Anemone  flvefiri  Argemonem ,  ejr  Papaver  qtutd  lore  apra:dicla  variat.  Sed  ilh  forte  id  nominis 

Rh^jamdtcunt,proptercolorumcognationem  tnfioribtts,  dedit  aflorum  in  caule  congerie  ,  qua_  comam 

dtflingtiere  nonpofjunt.  Ferum  Papaveris  &  Argemo-  Hyacinthi  quodammodo  imitari  vidctur.  Qi.are 

nes  colormimu puntcetts  fjeclatur ,  &turumqttctardms  cum  recentiores  tot  nobis  depinxerint  Hyacin- 

foret.  £>uin&  Argemone  croceum  fuccum ,  gufltt  ad-  thos  ,  Diolcondcs  tantum  unum  dcfcripferit , 

modttm  acrem  reddtt  :  khcejxs  vero  candidtorem ,  ejr  Theophraftus  nullam  de  eo  mentionem  recerit, 

acrem.  Prxterea  Argcmon*  &  Rhcejadt  capttula  jjlve-  nifi  quod  inter  vernos  florcs  connumerarit ,  in  Sa- 

firis  Papaveris  fimilta  ji/nt :  fedArgemons  fupernecraf-  tivumque  &  Sylveftrem  diftinxcnt ,  opus  ruit  no- 

ftufculttm;  Rbatjadt  angttfius.  ^ncmcnes  generane-  ftram  lententiarade  Hyacintho  haud  vobisfup- 

ctu  fuccum  emtttttnt ,  neqtte  capite  donata  fttnt,  jedveluri  primere. 
K^fjparagt  cacumtne.  Ha_c  ille.  Plinius  lib.  xxi,  cap. 
xxi  11 ,  Anemonem  Phzcnion  dici  tradit ,  forte  & 
fplendore.  Sed  apudeum  potiuslegerem  Phce- 
nicium:  quoniaminternotha  Diofcoriclis  legitur 
Anemonem  Phoeniceum  dici ,  fcilicet  a  colore , 
£>ualem  qtu  lento  cehnt  fub  cortice  grana 
Punicj  ferre  folent. 
Vt  canit  Ovidius  lib.  x  Metamorphofeon. 


A    P.      XXXV  L 

Dc  Scabiofa. 


A    P.  XXXV. 

De  Hyacintbo. 


D 


SCabiofx  propriumcft  in  capirulo  florem  ha- 
bere  expanlum  ,  ex  multis  flonbus  parvis  con- 
ftantem  ,  qui  finguli  caliculis  mcmbranaceis  con- 
tinentur.  Caliculi  hi  decidentibus  floribus  optirac 
confpiciuntur  ,  auctiquc  fcmine  fuftincntur  hirfu- 
to;  quod  poltquam  aucti  funt  una  cum  caliculis 
decidit.  Capitulum  in  vulgari  Scabiofa  ,  nonnul- 
lifque  aliis ,  ex  floribus  quiuque  foliolis  conftitutis 


Iofcorides  Hyacinthum  fuumfic  defcribit.  congeftumcft.  Dcgcnerat  a  Scabiofis  paululum 
_  ,  r     1  .„./  #.0  Pi^nrn  nn:?m  Clulius  Scabiolam  Tannonicam 


Radicem  eyfolta  habet  Eulbi ,  caulcm  dodrantalem,  ea  Planta  quam 


raajorcra 


*4  ■ 


n8 


Adriani  Spigelii  Jfigoges 

nigra  ,  quae  trita  odorem  reddunt  refina- 


nuta , 
ceum. 


C    A    P.  XXXIX. 

De  Maha. 


Alvarum  tria 


C   A   P.     X  L. 


Cardum  ftel- 

latitt. 

Calatrsp*. 

Centaurt.tm 

ma)U4. 

Cyanut. 

Strratula. 

Stmbe  Sala- 

mmm.i  Qrc. 


LU.  1  uiil,  auc 

tus,  qucra  OApaver  magisex  fructu ,  quam  ex  floreco- 
ijus ,  Cya-  JL  goofcitur.  Afru&us  difcrimine  duogenera: 


majorem  five  feptimam  nominat.  Huic  non  flo- 
resfut  fcribit)extremis  ramulisinfident  in  caput 
compacti  •,  quibus  deciduis  capitula  illa  fubrotun- 
da  fiunt ,  ac  velutifquamofa  ,  continentque  lon- 
giufcula  femina  ,  angulofa ,  colorem  fulcum  ma- 
turitate  acquircntia.  ln  Scabiofae  quoque  ,  quam 
seftivalem  vocat ,  fummis  ramis  nafcuntur  fquam- 

mofa  capitula  ,  fubcxrulcis  flofculis  plena  ,  ut  &  1YJL  propi  ieque  dicta,  quae  Graecis  ftttActxv ;  AI- 

aliis  quibufdam  generibus  ,  de  quibus  dubitari  po-  thaea,quae  &  Ibifcus  vocatur,  &  quam  ex  fylveftri  jaxhuu 

tcit  an  Scabiofae  cenferi  dcbcant.  Malvarum  gcnere  ftatuunt  Diofcorides  &  Theo- 

phraftusj  &  Alcea,quamItaIiMaIvamfylveftrem,  Akt*. 

C   A   P.     XXXVII.  Hifpani  Malvam  Hungaricam  dixerunr.  Malvse 

De  Iacea  vulgari  flos  utplurimum  purpureus ,  aut  puniceus, 

aut  pallidus ,  aut  albus ,  ex  quinque  conftans  foliis 

Vldeo  recentiorcsHerbariosIaceascumSca-  Rofae  fylveftrismodo;  fructuscui  feraina  inclu- 

biofis  confudifTe :  ideo  explicandum  eft  quid  duntur  orbicularis,  depreflufque  cafei  in  formara, 

interfit.  Ex  laceae  vulgaris  flore,  atque  capite  an-  hinccafeolosejusfruc1:usappelIantBeJgae.  Tales 

tcquam  florem  edat,  cognofcetis  omnia  Iacearum  flores  fructufque  Alcea  atque  Althaea  habent,  ua- 

gcnera.  laceae  vulgari  flos  in  unico  capite  unicus  de  ipfis  Malvae  ctiam  nomen :  caeterum  foliis  fere 

cft  multorum  foliorum  e  puniceo  purpurafcen-  inter  le  diflerunt.  In  Althaea  raolliora  funt ,  quarn 

tium,  nonmulticonglobati,utinScabiofa.  Caput  in  Malva  &  Alcca,  nec  laciniata,  inAIcea  ad- 

praeterea  Iaceae  ex  multis  fquamuhs  compadtum,  modum  fifla  atque  alte  incifa  Verbenacae  fimilia : 

extcrius  maxime ,  antequam  florem  edat;  quod  MaIvajqua:damdivifa,quaedaranon:  fedcun&a 

neutiquam  in  Scabiofa  contingit.  Quare  cunda  fercrotunda. 
ea  Herbarum  genera  ,  quibus  capitulum  exiguis 
laminulis  eft  compadum  laceae  nigrae  modo ,  & 

unicus  flos  in  vertice  capituli ,  Iaceae  funt.  Exci-  j)e  PapaVere. 
pio  ea  gcnera  quae  aliqua  in  parte  fpinofa  funt,  aut 
in  ipfo  capitulo ,  veluti  Carduus  ftellati 

Calcitrapam  vocant.  Centaurium  majus ,  ^ya-  jl  gnoicitur.  j\  rrucius  ancnmine  cuogenera : 

nus ,  Serratula  ,  &  quam  Stceben  Salamanticara  unura  rotundo  ,  quem  caput  vocant;  alterum  lon- 

Clufius  vocavit  laccae  funt :  tum  etiam  quam  Da-  go  &  angufto,  quem  cornu,  fcu  corniculum ;  quia 

lechampius  Scabiofam  montanam  nominavit.  Hu-  inftar  coi  nu  nonnihil  incurvatur.  Inde  huic  generi 

jus  Authoris  Iacea  montana,  Iacea  non  eft ;  fed  al-  nomen  Papaveris  cornuti,  feu  corniculati.  Pro- 

terius  aut  lui  generis  Planta.  Cyani  flores  quinque  prium  horum  fruclibus  omnibus  afterifcum ,  feu 

foliis ,  aut  pluribus ,  per  ambitum  divifis  laciniatif-  ftellam  in  vertice ,  aut  apice  habere ,  quae  in  Cor- 

que  conftant.  In  nomine  eft  Cyani  color  ,  inquit  niculati  Papaveris  fruclu  obfcurior  ett ,  quam  in 

Plinius  Iib.  xxi ,  cap.  vm  ,  ut  qui  honorem  no-  Capitato.  Iu  omnibus  feraenparvum  minutum- 

menque  dederit  cocruleo :  &  fane  colore  a  caete-  que.  Capitati  autera  flos  antequam  dehifcat  ro- 

ris  Iaceis  diftare  videtur  magis ,  quam  alia  florum  tundo  capite  continetur :  foliatus  eft  quatuor ,  aut 

differcntia.  Inter  laceas  Serratula  exfoliis  inno-  pluribusfoliis ,  modo  albis ,  modo  dilute  rubenti- 

tefcit.  Nara  huic  ferrata  funt  folia ,  ut  &  Centau-  bus,  aliquandopurpureis ,  aut  valderubris.  Papa- 

rio.  Quare  auteam  Centauriura  minus :  autma-  veris  capitatiunum  genus  depingunt  nobis  Pena 

jus  Centaurium  Serratulam  majorem  jureappel-  &  Lobelius,  unicofolio  conftantem  floremge- 

lare  poterimus.  Stcebeautem,  quam  Salamanti-  rens,  ut  Malva  quaedam  hortenlis.  Corniculati 

cam  Clufius  nuncupavit ,  flores  e  caliculis,  aut  ca-  Papaveris  flos  quatuor  conftat  foliis,  luteis  aut  ru- 

pitibus  fquammofis  edit  villofos,atque  purpureos.  bris.  Ficus  Infernalis ,  quae  nonnullis  Papaver  fpi-  Tkm  inft*. 

Qtiid  fit  Stoebe  veterum ,  adhuc  me  Iatet :  Theo-  nofum  dicitur ,  a  fpinis  quibus  caulis ,  folia,  &  ftu-  Tjpavtrfpi. 

phraftus  fruticem  facit.  Omnibus  Iaceis  femen  cl:us  horrent ,  ad  neutrum  praedictorum  generum 

oblongum ,  molli  Ianugine  obfitum.  exa&e  referri  poteft.  Eft  enim  ipfi  fructus  oblon- 

gus  ,  pentagonus ,  non  tamen  anguftus  &  inflexus, 
ut  cornu  Ipeciem  prae  fe  ferat ,  nec  ita  rotundus  ut 

De  Hyperko  caput  aemuletur.  fed  quia  in  vertice  illi  afterifcus 

'  more  aliorum  Papaverum  ,  recte  Papaveris  fpi- 

HYperici  quatuor  funt  genera ,  vulgarequod  nofi  nomenei  inditum.  Flosfenis  rubris  conftat 

Perforata  dicitur,  quia  folia  multis  forami-  foliis. 
nulis  pertufa  habet ,  quae  in  fole  obverfis  foliis  fa- 
cile  confpiciuntur  ;  Afcyron ,  Androfaemon ,  & 

Coris.  Omnibus  flosex  plurimis  foliis  conftans,  DeGeranb 
colore  aureo  ,  qui  ubi  digitis  conteritur ,  fuccum 

fanguineumreddit.autrubicundura.  FruCtushir-  Eranium  Graeci,  &  hos  fecuti  Latini ,  dicunt 

futus ,  in  acutum  defineus ,  fulvi  coloris ,  praeter-  vJT  omnem  illam  Herbam,  cujus  fruc-tus  capitu- 

Androfimon.  quam  in  Androfaemo  ,  quod  Sicilianam  nunc  vo-  lus  gruura  una  cum  roftellis  fimiles  funt.  Vnde  ei 

cant.  Nam  huic  capitula  rotunda  ,  crafliora,  appellatio.  vi^cvov  namque  Grarci  vocant  gruem, 

quam  Hyperici ,  laevia  &  rubentia ,  quae  ficcata  avem  nempe  longo  roftro.  Diofcorides  duorum 

nigrefcunt.  Omnibus  infunt  fructibus  femina  mi-  tantum  gcnerura  meminit.  Recenriores  Herbarii 

plurima 


C    A    P.  XXXVIII. 


C   A    P.     X  L  I. 


in  rem  Herbariam ,  L  i  b .  1 .  119 

pluriraa  defcripfere ,  qux  variis  partibus  differunt  bitis  Hcrbariorum  rccentium.  Inftrumentum  ll- 

inter  fe  ,  fed  fblio  prxcipue.  lud  ,  quo  Chirurgi  corpori  affixo  ,  cum  lcanficatu 

C   A  P      X  L  I  I  fangumem  cxiugunt ,  cucurbitulam  Latmi  voce 

diminutiva  appcllant;  Gra:ci  tamcn  ^xt/a,qua  Cu- 

De  Litbofpermo.  cumerem  indicare  folent.  Peponcs  quoque  e  ge- 

nere  Cucumerum  cire  ex  Plinu  verbis  lib.  xix  tli- 

Llthofpermum  a  lapidei  femiuis  duritie  nomen  fcere  licet ,  qui  ait  Cucuracrcs  cum  magnitudinc 

habet ;  dicitur  a  Latinis  hodie  Milium  folis.  excelfcre,  Pepones  vocari.  A  Grxcisid,  a  quibus 

Semina  omnium  generum  candore  rotunditatc-  pleraque  accepiile  videtur.  Hi  enim  non  limpli- 

que  Margaritas  referunt,  luntque  duriffima.  citer  Peponerrv,  fed  nKvoTnmet ,  id  cft ,  Cucumertp, 

fonetn.  Frudtus  omniura  cartilagineo  opentur  te- 

X  *  gmine ,  colore  ,  afperitate ,  Ixvore  ,  tuberculis , 

DeTblafpi.  aliifque  accidentibus  multum  ditfercns.  Poitte- 

gumentum  fequitur  caro  aut  mollior ,  aut  durior, 

THlaJpios  quoque  genera  frudtus  forma  mon-  colore  flavo  fcilicet ,  albo,  pallido ,  aut  rubro  ,  fa- 

ftrat.  Hicplanuseft,  compreilufque  ac  io-  pore  vario:  mox  iemina  carnlagineobvoluta.qux 

liaceus ,  Iatus,  per  medium  quodammodo  diviius,  in  pluribus  ln  fungofa  quadam  mollique  iubitan- 

Scquafi  diffractus;indequeThlafpi  dicitur.  3-A*-  tia  ,  aut  facile  aprxdicta  carne  feparabili  conti- 

t^sii  enim  contundere,  &  infringere  fignificat.  Va-  nentur ;  in  quibuidam  etiam  tam  arcte  carni  inna- 

riat  hic  fructus  in  diverfis  fpeciefcus.  Quibufdam  ta  funt ,  utnon  nificultello  evelli  poiTiot,  ut  in 

namque  unicuseft  ,  fedlinea  quadam  &  interfti-  Anguria.  Omnium  herbaaut  fcandit ,  ubi  vicina 

tio  divifus  ,  ut  utroque  Iatere  femen  contineat :  &  adminicwla  nadta  fuerit,  aut  fcrpit  humi,  capreolis 

hic  ,  velfuprema  parte  ,  qua  petiolo  adhxret ,  at-  fuisobvia  quxque  amplexans ,  &  numeroiispro- 

que  oppoiita  ejuidem  extrema  rotundusfere  ,  ut  paginibus.  Folia  omnium  rotunda  ,  fxpe  afpera, 

inmultis  contingit:  velextrema  parte  depreiTus  interdum  finuata  ,  Flosinpoftremofructus. 
triangulum  effingens ,  aut  cordis  figuram  ,  utin 


f—  fluirnr. 


wjk?a/!o'  Burfa  Paftoria.  Nonnullis  bini  tructus  iuftar  cly- 
pei  rotundiffimi ,  in  quibus  fingulis  unicum  femen, 
tam  arCte  ab  utroque  latere  petiolo  adhxrentes, 
ThUihi  ciy-  ut  unus  quafi  videantur.  Ideo  Herbani  Thlafpi 
h""»'      fecerunt  cognomento  Clypeatum. 

C   A   P.     X  L  I  V. 

De  Antirrbino. 


a  p.  x  l  v  L 
De  Lezumine. 


LEgumen  &  Legumentum  dicitur  a  legendo, 
tefte  Varrone :  quoniam  id  non  fecatur ,  fed 
legitur  veliendo.  Grxci  \jxt^i  vocant ;  Theo- 
phraftus^e^tTO*.  Leguminum  non  paucafunt  ge- 
nera ,  Pifum  nempe,  Faba  ,  Cicer,  Lupinus,  Oro- 
bus ,  Lathyrus ,  Phafeolus ,  Lens ,  Vicia  ,  &  Oro- 


ANtirrhinum  five  Cynocephalis  Apuleji  fimile  banche :  quorum  omnium  difcrimina  non  fufficit 

naribus  vitulifcmen  ,  tefte  Diofcoride  lib.iv,  hic  in  fructu  annorare  ,  ut  inde  cujufque  generis 

cap.  cxxxiv,  profert.  Verum  quoniam  aliquot  ditferentia  ftatiminnoteicat :  fed  &  in  toliis.ramis, 

Herbx  femina  obtinent ,  qux  prout  funt  caliculis  cauleque  ,  &  aliis  partibus  hxc  quoque  obfervan- 

aut  fru&ui  mciufa ,  faciem  vituli  quodammodo  da  veniunt.  Fructus  omniura,  filiqua:  Ionga& 

expnmunt ;  idcirco  recentiores  rei Herbarix  fcri-  teres ,  ut  Pifo  ,  Fabxque ;  compreiTa  ,  ut  Lupino, 

ptores  aliquot  Antirrhmi  fpeciesnotarunt ,  fere-  Lathyro  ,  Phafeolo ;  angufta ,  ut  Vicix ;  lata",  ut 


ptores  aliq 

que  omnes  folio  Lini ,  quale  eis  Plinius  videtur  at- 
tribuifle. 

C    A   P.     X  L  V. 

De  Cucumere. 

CVcumemm  quatuor  genera,  Cucurbita ,  Pe- 
po  ,  Cucumis  fimpliciter  di&us ,  &  Anguria 
ignota  antiquis,  quam  Romx  Mauritana  voce  Ba- 
tecam  vocant.  Quafbrma  omneshi  fructusdit- 
ferant  difficile  eft  judicare ,  etiamfi  quotidie  iis 


Lenti ;  rotunda  fere  ,  ut  Ciceri.  Animadvertere 
tamen  oportet  eiTe  nonnullas  Leguminum  fpe- 
cies,  quarum  iiliqux  a  communionbus  eorum  gc- 
neribus  variant.  Flos  omnium  Papihonaceus. 

C    A   P.     X  L  V  I  I. 

Arborum  dfrifio.  De  Qucrcu  feu  GLmdiferis : 
(?uid  Sux  ,  Malum ,  Acinm ,  B.icca. 


1  Aciunt  in  Arboribus  frudtuum  differentix  fum- 


c 

Jl  ma  quxdam  genera,  ut  Glanditera,  Nucitera, 
vefcamur.  Imponit  nobis  naturx  eorurn  tanta  va-  Conifera,  Pom.fera,  Baccifera.  De  quarum  Arbo- 
rietas  qua  luxuriant.  Idcirco  &  Grxcosnobisfa-  rum  notis  brev.ter  jam  duTeremus,  iumptopnn- 
pientioresnominaomnium,propterfummamfor-  c.pio  aGland.teris  Has  Plinius  una  vocenegat 
nixcopnationemconrufionemque,contudiirevi-  pofle  coraprehendi  inLatino  iermone.  Recen-  fem 
deo  Ffuthyderaus,uteftapudAthenxum,  libi  tiores  Qucrcus  omnesvocant,  Grxcos  im.tati, 
DeiDnofoph.  Cucurbitam  Indicum  Cucumerera  qui         quanquam  prifa  1II1  Grxci  hoc  nomine 

;   r-r-.._  cuoCtasalias  Arbores  fruCtitcras  lntelbgebant ,  ut 

ctiam  quofcunqne  tructus  edules  lnramorumfa- 
ftigiis  hxrentes.  Dicuntur  etiam /SaAau*.?^  ,quia 
Glaudem  rerunt,  quam  Grxci  i3aAa*n>  indigitant. 
Eorum  genera  funt ,  Quercus  limpliciter  dicta,  R*kr. 
Ro.bur  ,  Cerrus ,  Suber  ,  llex  :  ad  qux  ncquc  Fa-  w. 


appellavit.  Menodorus  duplicem  propofuit  Cu- 
curbitam ;  unam  Indicam,  qux  cjkvu, id  eft  ,  Cuat- 
mu  dicitur ;  alteram  qux  xsAcxu^  ,  id  eft  ,Ctuur- 
bita.  In  Hellefponto  longas  vocarunt  vmm ,  id 
eft,  Ouxmeres-, rotundas,Cucurbitas.  Cucumerera 
tortura  dixit  Virgilius  Hb.  iv  Georgicorum,  &  aii- 


bi  in  ventrem  excrefcere ,  qucd  competit  Cucur-  gus ,  neqne  Caftanea  proprie  fpettaut.  Non  anm 

1\  COrULU  C*:«r-r*. 


130  Adriam  Spigelii  Ifagoges 

corum  fru6his  glans  appellari  proprie  poteft,quod  rnultae  quas  exterius  Nuces  funt,  ut  Avcllan.i;  aliar 
cruftacco  undiquc  vafculo  tegatur  aut  hifpido ,  ut  interius,  ut  Oliva,  Cerafa;  aliae  duHq  modo.  Narn 
Fagi ;  aut  echinato  ,  ut  Caitaueae  ,  quod  tria  aut  oilium  loco  femina  dura  feu  yiyajrg.  contincnt ,  ut 
quatuor  femina  continet.  glans  autem  cortice  Iunipcri ,  cum  caztera:  partes  fint  moliis  caro  ,  &c 
conftat  cruftofo  unicum  tantum  femen  continen-  utplurimum  edendo.  Acinosgrann  efiain  vocanr, 
te :  cujus  pars  poftcrior  quas  Arbori  adhaeret  pro-  ut  in  Malo  punico ;  propterea  Granatum  dicunt. 
ximc ,  calicc  cooperitur ,  parte  fuperiore  nuda.  CAP  XLVIII 

Multa;  hujus  frudhis  differentiaz  in  magnitudine, 

figura  ,  colorc,  fapore  medulke,  calicis  afperitate,  j)e  JSfuciferis ,  &  Coniferis. 

Isevitate,  craflitie,  denfitate,  amplimdinc,  alnfque 

accidentibus,  qua;  non  fatis  eft  ad  propofita  gene-  VT  Vcum  autem  propriedi&arum  cortex,  alius 
ra  diftingucnda  agnoviffe  •  nifialiarum  partium,  ex  compactili  lignofarum  fquamarum  ftrue 

fed  praxipue  foliorum  ,  nota  iinr  diicrimina*  Alia  componitur  :  hseNuces  Coni  vocantur  ,  &  Co-  Coni. 
folium  monftrant  finuatum  ,  ut  Robur ,  Quercus,  naria  a  recentioribus  Graecis :  alius  bivalvis ,  &  in 
fed  maxime  omnium  Cerrus ;  alia  non  finuatum,  bali  calice  donatus ;  ut  Avellanas  ,  quae  glans  eflet 
pradertim  ii  adulta^  fint  Arbores  (nam  juvcnculaz  ni  duro  &  ofleo  cortice  concludcretur.  Ca:terum 
illannterdumfinuataproducuntfolia,  utSuber&  Conum  vocare  priores  fructus  veteres  voluere, 
Ilex)  Ilicis  unum  genus  fpinofum,  altcrum  finc  fpi-  quod  coni  figuram  asmulcntur  ,  hoc  eft  ,  a  lata  & 

Aqitfolium.  nis.  lllud  Aquifolium  vocant ,  in  cujus  peculiari  circulari  baiiin  mucroucm  definant.  Talemfru- 

fpecic  granum  tinctorium  nafcitur :  hoc  fimplici-  dum  ferentes  Arbcrcs  Conirerajappellantur  ,  ut  Cc^f,i 
terllicem.  Ncgat  Pliniusglandosinter  Pomanu-   Pinus,Picea,  Abics,  Lanx.  Muum  tc  Cedrum  in- 

Pomorumge-  merari  poffe  ,  quorum  gcncra  funt  Nux  ,  .Malum,  ter  eas  recenferi ,  cum  nequaquam  prasfcriptarri 

nera'  Bacca,Acini.  Nonnulli  vctcrum  Gcoponicorum  figurae  legem  obfcrvet.  Nam  Ccdri  fruclui  figura 
Pomum  cum  Malo  haud  idem  eife  exiftimarunt ;  ovalis  cft.  Scd  quia  &  hi  fruc~his  fquamis  duris  ex- 
fed  Pomi  nomen  Nuces  atque  Mala  concludere.  terius  compingi  cernebantur  more  caeterorum 

xux.  Nuccm  namque  dicunt  omne  Pomum ,  quod  fo-  Conorum,  merito  intcr  Conosrelati  funt.  Omni- 
ris  duro  tcgitur  cortice,intus  vero  continet,quod  bus  his  longa  ,  %c  anguftillima  funt  folia ;  quorura 
eft  cfui ;  id  nucleus  vocatur  quaii  Nuci  inclufum.  quxdam  in  extremitate  pungentia  funt ,  ut  Pini ; 

Maium.  Malum  vero  id  eiTe  putant  Pomi  genus ,  quod  fo-  quajdam  obtufa ,  ut  aliarum  :  quaxlam  teretia ,  ut 
rishabct  efuiaptum,  intus  vero  durum  :  ab  his  Cvprefli ;  quacdam  plana,  utAbietis.  Quasverd 

Bacu.  Acinos,  &  Baccas  parvitatc  differrc  ;  Baccasap-  Nuces  intra  tegumentum  continent,  aliis  tenueid 
pcllari  qui  fpariim  Arbonbus  Fruticibufquc  atquc  tcgumcntum  cft  ,  &  fine  carne  ;  ut  Piftachiis :  aliis 
etiam  Herbis  adnafcuntur  rotundiores  fructus :  carnofum ,  quod  autdurum  ert ,  ut  luglandi  Sc 

Acini.  Acinosveroracematimdependentesbaccas.  Sed  AmygJalac;  aut  molle  fuaveque  guftui ,  utquas 
quia  hazc  prsecepta  non  funt  perpetua ;  (Malum  Mali  nomine  apud  fcriptores  veniunt  :  quoruni 
namque  Punicum  exterius  non  eft  edendo,  verum  quaerimam  ,  &fifluram  permedium  fecundurn 
interiorescjusacini)multnqueinnoftrisagrisquo-  longitudinem  habent  cxterius,  Pruna  vocantur. 
tidie  invcniuntur ,  quse  ncuticjuam  ab  antiquis  co-  Prunorum  tria  genera  :  Mala Perfica  &  Armenia- 
gnita  &  obfervata  fucre  ;  multa  quoque  ex  pere-  ca,  &  Pruna  fimpliciter  didta.  Scholiaftes  Nican- 
grinis  advecta  terris  has  leges  deftruunt :  idcirco  dri  in  Alexipharmacis,  osinNuce  Perfica  ^ce» 
exactiori  opus  eft  horum  fruchium  divifione,  quse  appellari  fcnbit. 
ctiam  novos  complcctatur.  Non  enim  tam  per- 

tinaciter  veterum  nominibus  addicti  efle  debe-  C   A    P.     X  L  I  X. 

mus ,  ut  ftudiofos  ab  utiliori  rerum  materia  diftra-  j)e  Pomiferis  ,  fc^  Bacciferis 

hamus,  ad  inutiles  de  nominibus  contentiones. 
Tomum  quU  Ego  facilioris  doctrinae  gratia  ,  Pomi  vocabulo  T)  Omorum  fcilicet  ofle  carentium  funt  ha:c  fe* 
Aucion.      omnes  fhi&us  rotundiorcs  comprehendo  tum  ma-  XT  re  genera;  Ficus,  Mala,  Pira,  Citria,  Cydonia, 
jores ,  tum  minores.  Horum  alii  durum  quid  at-  Punica;  quas  omnia  quantum  interfe  differant, 
que  oifeum  habcnt,  alii  eo  carent.  Qui  autem  ha-  quia  unicuique  fatis  funt  ccgnita ,  diligentius  exa- 
bent ,  autidhabent  exteriustanquampro  corti-  menhic  haudrequirunt.  Baccarum  autemdiffc- 
ce,&tegumcnto,quofemina,&nucIeicontegun-  rentise  ferefunt  eaedem quae  Pomorum ;  praster- 
tur  &  efui  aptn  &  non  apti ,  ut»Nuces  Pineae,  quas  quam  quod  parvaa  Nuces ,  quae  exterius  ofleo  te- 
vom*Cyhc-  Poma Cybeles  Martialisxnr  Epigramm.  appel-  gumento  conftant ,  nequaquam  dicuntur  Baccse, 
les'  lavit ;  aut  habent  interius;  &  id  vel  carne  molli  at-  fed  Nuces  femper ;  quas  vero  os  intus  continent 

que  eduli  exterius  veftitum ,  ut  Pruna ;  veldura  Baccas  appellari  poffunt ,  utCerafa.  Multa  funt 
circundatum  ,  &  efui  inepta ,  utNuces  Iuglandes.  Bacciferarum  Arborum  Fruticumque  genera  ,  ut 
Quicunque  ofleum  id  unicum  continent,autofleo  Iuniperus,  Sabina,  Zizyphus,  Myrtus,  Oliva,  Lau- 
aut  lignoio  cortice  teguntur  ,  Nuces  anobisap-  rns,  Cerafus,  &  alia.  Singulorum  horum  generurii 
pellantur.  Qtatenus  enim  infis  osin  medio  eft  propriores  notse  ex  aliis  quoque  ,  quam  ex  fru&u, 
nucleum  amplectens ,  Nuces  lunt.  Quiveroofle  partibus  funt  petendse.  lllud  non  ofcitanter  fup- 
prorfus  carent,  Ma!a  &  Poma dicimus  generis  fci-  primendum,  domefticas  mitefque  Arbores  ex  fru- 
licet pfivo  noniine.  Horum  qua;damtegumento  cT:u  ;  agreftes  ex  frucl:u  &  ex  aliis  partibus  co- 
fuut  haud  eftii  apto;  uc  Malum  Pumcum :  quaedam  gnofci. 
tota  maudi  pofunt  ,  11 1  M.ila  fimpliciter  di&a,  Pi- 
ra ,  Fici  s.  -  Baccas  intcr  Poma  Piiuius  numeravit, 

quaj  ab  acinis  diftant  ficuti  diximus.  Inter  has  C   A  P. 


in  rem  Herbariam ,  Lit>.  I.  ta 

C   A    P.     L.  C    A    P.      L  I. 

De  Acanaceis ,  &  Carduis.  De  Sempcrpfro. 

DE  fpinofis  aculcatifve  Hcrbis  Cremiifquc  fe»  C  Vot  &  qua:  a  pcrcnni  vita  nomcn  acccpcrunt  j 
quiturutagamus.  Ajunt  Iuniorcs  Acanacea  vj  ut  Scmpervivum  quod  Grxcis  Du- 
vocareTheophraftum  ,  quorum  conccptus ,  &id  plex  difterentia  in  folio.  Aliud  enim  plano  cft, 
cuiflosinlidct ,  aut  etiam  fructus ,  fpina  vcllpina-  aliud  oblongoac  inftar  vermiculi  tcretis  :  undc 
ceum  quippiam  eft ;  fivc  corundem  folia,  &  caulis  Vermiculare  Scmpcn  ivum  hoc  appellarimt.Vrnf- 
fpinofafint  ,  fivefpinis  careant.  Id  an  verum  fit  que  alix  infunt  diflercntise  tuminfolns,  tum  in 
jtsnm.  videamus.  Theophraftus  Iib.  vi  Hiftor.  Acanum  floribusac  frudibus ,  quxpeculiares  fpecics  mtcr 
inter4;t;;AaV.a*$facommemorat,ideft,eaqiixfo-  hxc  duo  gcnera  conlhtuunt j  plurimx  fragiles. 
liofuntaculeato,autfpinofo.  E rgo  Acanacca  fo-  omnefque  lucco  plenx. 
lium  neceflario  aculeatum  habcrc  dcbcnr.  Cina- 

ra  ,  &  Acanthus  vulgaris  (qucm  Brancam  urfinam  C    A    P.      L  I  I, 

vocant ,  quia  hujus  fblia  anteriorcs  urforum  pcdes  iye  flefytnjhMi 

referunt)  &  alia  quxdam  qux  non  habent  folia  ^  ' 

fpinola ,  nequaquam  inter  Acanacca  referenda,   TJ  FJiotropii  nomen  multis  Plantis  adfcribero 
fed  Acanthode,  id  eft,fpinofa.  Ideo  fic  apud  JTj.  polfumus,  quarum  aut  rblium  ,  autfloscum 
Ii  -ihrr-fut  Theophraftum  Icgendum  monco,  ut  etiam  Icgifle  fole  circumagitur.  Sed  propne  Hcliotropium  no- 
tmt  iatu*.    vjdetur  dodiflimus  interpres  Thcodorus  Gaza  :  minari  dcbet  llla  Hcrba  ,  qux  aliquando  obvia  fit 
t  u  Qu>ka,}t!X,vQu)v  to  Tsh&qsv  ug        cix.a*£hg  iis  in  via  ,  qua  Patavio  ad  Moutcs  Luganeospro- 

(non  dxcubuSig  ut  iu  vulgatis  legitur  codicibus)  ficifcuntur.  Foliiscft  Ocyrai  ,  fcd  hirfutis  candi- 
Atya  j  a.Ketv2hg \  oittl  Kviifitt ,  Kcturo  difque  ,  ramulis  a  radice  ternis  quaternifvc  cum 
an(§^ti  <c  o  xc&pmg,  ci>ta^@*  *j  eueav^aSis  (non  o.kcl-  multis  alis,  cacuminibus  plcnis  flore  albo  iucurvo, 
v&  n  a.Ka.vuihg)  mwwt&.  qux  fideliter  fic  tranf-   vcluti  fccrpionis  cauda. 
tulit  Theodorus :  lHontm  vcro  qtut  folto  conftant  acu- 

leato  gcntis ,  tit fic  loqu.ir ,  magna  ex  parte  ^Acanacettm  ■ 
ejl :  Acanaceum  ,  inqttam  ,  quomam  conccptt/s ,  ey  id  ctti  icotl'tO 
fos  inh.tret,  autettamjrticlm  ,  ftinavel jjinaceum  qttid- 

quam  jtt.  Hoc  in  loco  dat  Philolophus  rationem,     A  Coniti  vcnenorum  omnium  cclcrrimi  duo 
cur  ea  qux  fpinofo  funt  tblio  Acanacca  fint  ma-  l  \  fumma  genera  i  unum  Pardalianches ,  fic  di- 
gna  cx  parte .-  fcilicet ,  quia  aut  id  in  quo  frudtus  clum  ,  quia  pardalos  panthcrafquc  illico  occidat ; 
antflos  confiftit  fpinofum  cft ;  autquiactiam  fru-  altcrum  Lyco&cnum  &  Cynoctonum,  quod  Lu- 
cl:usfpinofus;prxfupponens  Acanum  prxter  fpi-  pos  canclque  ,  &  aliaquadrupedia  necet.  Hujus 
nofa  folia  habere  ,  aut  frucium  ,  aut  caput  in  quo  poftremi  tria  alia  gcnera  :  unum ,  quo  utuntur  vc- 
flos  eft,fpinofa.  Diftantab  Acanaccis  Cardui.  Ho-  natores;  &duo  reliqua  ,  quibus  utuntur  medici. 
rum  enim  folia  ,  &aculeata  funt,  6c  non  aculcata,  Pardalianchcn  tradit  Diofcorides  lib.  iv  ,  cap.  ?»hL">~ 
ut  Cinarx  vulgaris ,  &  Cardui  ftellati ,  &  Cardui  lxxiv  ,  foliatriaautquatuor  Cyclamino  aut  Cu- 
folftitialis.  Ccnveniunt  in  eo  ,  quod  aut  rrudtus,  cumeri  fimilia ,  led  minora  habere  ,  fubafperaquc, 
autid  cui  flosinfidet  fine  aculcis  nunquam  fit.  Ci-  caulem  dodrantalcm  ,  radicem  fcorpionis  caudx 
narx  vulgaris  fpecies ,  qux  nullos  aculeos  habet,  fimilem.  Theophraftus  fcorpioni ,  non  fcorpionis 
Carduus  dicitur  a  fimilitudine  quam  gerit  cum  caudx  fimilem  facit  ;  ncutcr  autem  de  flore,  aut 
aliis  Carduis  aculeatis.  Aculeo  namquc  tantum-  fructu  quidquam ,  quafi  nou  adcflent.  Reccntio- 
mojio  diftat.  Cardui  cuncta  genera  caput  gerunt  rcs multas  Lycocloni  fpecies  nobis  proponunt,  ra- 
eoncavum,quod  ex  fquamis  exterius  apparct  qua-  dice  ,  foliis ,  floribufquc  paululum  variantcs  (  Do-  r>frcrMI4nt- 
fi  compofitum ,  fpinolum  ,  cujus  in  lummitate  flos  ronica  vocant),  quorumradix  caudx  fcorpionis 
ex  plurimis  foliolis  longis ,  &  anguftis  congeftus  faciem  ,  aut  id  gcneris  cruftatorum  animalium, 
oritur3  qui  poftca  in  pappos  evolat.  Qui  Labrum  quod  Graxi  cammarum,  nos  fquillam  ,  &  gamba- 
C+imt*  fid-  venens  Carduum  fullonium  nominarunt  ,  Gallo-  rum.  Hanc  fcio  a  quodam  Tyrolenfi  vcnatorc 
'zmdm^  ^  rum  &  Hetrufcorum  vulgaria  nomina  fccuti  funt.  ufurpatam  ad  colicos  dolorcs ,  qiubus  frcqucntif- 
Non  autcm  eft  Carduus  ,  cui  caput  echinatum  &  fime  cruciabatur ,  fed  nonnifi  invltam  in  rupica- 
aculeis  veluti  refupinatum  ,  c  cujus  ambitu  flos  fe-  prx  ventriculo.  1  juscmMi.  ai-vJfn:      .  ,    .  > 
menque.  Carduorum  genera  funt ,  Scolymus  feu  deglutire  hoc  animal ,  ncc  radicem  in  parvas  par- 
Cacl:osquemCinaramaculeatamvocant,etiam-  tes  dentibus  molere ,  quod  ruminantium  hoc  fit 
quc  Carduum  fimplicitcr  ,  Acanthium  ,  Lcuco-  genus,-  itaque  facile  in  vcntre  repcriri  quafi  femi- 
graphis,Leucacantha,Onopyxus,Carduus  Araeo-  codam.  Quam  vcro  Thoram  Valdenles  Alpium  Tbt 
phyHos  Dalechampii,  Onopordum,  Polyacautha,  incolac  dicunt ,  ncquaquam  elt  Aconitum  Parda- 
multaqucaliafpinofa,quorumnoraina,quoniam  Iianches.  Keque  enim  radix  momc.  ^g.  Aconiti 
cum  obfcuris  dclineationibus  extant  apud  vete-  Lycocloni  duo  prima  gcncra  non  dcfcripfit  Dio- 
res,  recentiores  Herbarii  diverfis  Carduis ,  aliif-  fcorides ,  fed  tcrnum  quod  Ponticum  vocat ,  nili 
que  fpinofis  Hcrbis,  haud  fccure  accommoda-  fufpedus  iit  locus.  Foha  Platam  dat  Pontico.ma- 
vcrunt.  ms  mufa,  longiora,  nigriora;  caulcm  Filicis,  cubitt 

altitudine ;  pediculum  glabrum  ■,  fcmen  m  liliquis; 
radices  cirrorum  lquilLarum  fimiles,  nigras.  In 
quibufdam  codicibus  h  cc  defcripDO  iu\  cnttur, 

R  2  is:  nulla 


t$z  Adriam  Spigelii  Ifigoges 

&  nulfa  fitmentio  trium  gcncrum  Aconiticom-  mus.  A  comite  &  hujus  rei  pcrito  prxccptorc  duo  tt»»»* 

memoratorum  , fed  Aconito  Lycoclono  fimplici-  poftulo, ut, quantum fieri  poteft,mediam  fpeciem  FUr'"ir'mh 

teradfcribitur.  Ha:c  caulacur  rcccnnores  Her-  tummorum  quorundam  generum  vobisoftendat, 

barii  in  vero  invenieudo  Lyco&ono  ncgligentio-  doccatque  maxime  ex  qua  parte  cognofcatur. 

rcs  multas  Herbas ,  quibus  folia  funt  Platani ,  fed  Appello  autcm  fpeciem  mediam  ,  ex  cujus  fimili- 

altius  i:icifa,  aut  rotuudiufcula  ,  piurcs  divifain  tudinegenus  quoddam  conftituitur ,  &fubcujus 

partes,pro  Aconitis  Lyco&onisnobisobtrudant,  nomine  multa;  alix  conftituuntur  fimilcs.  Verbi 

uuarum  nulla  radicem  habetcammaro  fimilem.  gratia:  vulgare  Gramen  medium  eft  intcr  cuncta 

Sic  nomincintcrdum  nos  deterrent  amultarum  Graminum  genera,  qucc  a  foliorum  praeapue  fi- 

Herbarum  jalutaribusufibus ,  imponuntqueexi-  mihtudine  cum  hoc  Gramine  ,  Graminis  nomen 

tium,  in  quibus  nulla  noxa  ,  imo  magnum  humano  adepta  funt.  Hxc  ratio  eft  cur  magnam  Planta- 

gencri  auxilium  in  aclverfa  valetudinc.  Aconiti  rum  partcm  ,  quxuna  aut  altcra  nota  genus  pecu- 

y&llut.      Lycodoni  fpeciem  autumant  Napcllum ,  fic  ap-  liare  conitituunt ,  ea  qua  licuit  brcvitate  profecuti 

pcllatum  a  Napi  figura  ,  quam  radix  cjus  refert.  fimus*  Vbi  autem  Plantas  mfpexeritis ,  interro- 

Nam  folia  aliarum  Lycoctoni  ipccicrum  habet,  gandus  praeceptor  dc  nomine  ;qui  quod  magis  cft 

qua:  fane  valdc  pcrniciofa  funr.  A  doCtiffimo  Cx-  m  quotidiano  fermone ,  aut  generis  ejus  cum  fpe- 

fare  Scaligiroin  Coinmentariis  Iibrorum  Arifto-  cifica  difierentia  indicabit,  tumquae  nota  in  co 

tcli  attributorum  dc  Plantis  ,  fatis  probatumeft  gcncre  iit  prazcipua.  Haudetiam  eritabsrcalias 

ncn  eife  Aconitum.  ejuldcm  generis  fpecies  inquirere  fi  ad  mani  s 

funt,  quemadmodum  in  publicis  hortis  eile  folcnt. 

C   A   P.     L  I  V.  Sic  generis  idea  firmius  menti  inhazrebit.  Alterum 

~,  etiam  a  prxceptore  prxftandum  eft,ut  eum  qucm 

De  UJtbO.  non  njagno  rcm  Herbariam  addifcendi  ftudio 

Cin.                 „    „.      ,     r     r  tencrividct,  in  iis  cognofccndis  tantum  detineat, 

Ifthus  Frutex  cft.  Ejus  duo  funt  fummagc-  ffl  commuIm  cftufus  advitam  col)!crvan. 

i ;         rCrT '  ?  q?°d  ,n°n   ^  m  dam  morboique  dcpellendos :  ne  quidqu.d  ab  eo 

num.  IHucl  Cilthus  Ledum  hoc  fimpliciterCifthus  fufceptumer2tlaboris,  fine  fruclu  fit:  ei  vcroqui 

vocatur  Fohautriqueoblonga  aut  rotunda  s  flos  huic  ftudlo  incumberc  videtur ,  &  has, 

Rofelylveftris  exqu,nquc  tol«oI,s  c(>n(tans,  varn  &  ^  Gliarum  nondum  cognituseft  ufus ,  com- 

colons,  cum  fuis  ftaminuusin  medjo ,  rrutfus  vero  monftrer>  Quoniam  autcm  omnibus  Snrpibus  fua 

rrigonus  aut  pentagonus ,  m  quo  femcn  m.nutum  funttcmpo^  inquibusmaxima  earum  pars  for- 

PapavensautHyolcyami.  Sed de cstens genen-  mamnJare  coniucverunt;  aliaque  ipiis  fit  dum 

busquasplunbus ,  quam  una,  autaltera  nota  co-  jmum  .  tcrra  c       unt>  aIia  dumaugentur,  alia 

gnoicuntur  authores i  confulendi   atque  iiquiin  dum  vigent ,  danda  cft  d.ligentcr  opera  ,  utquas 

hac  fcientia  verfati  _  fatis  funt.  Nainomn.a  exa-  florent|s  VI     tcf     infpe5xiftls ,  etiamcumau- 

mmare  atque  deicnbere  hic  non  cft  an.mus ,  fed  ^  pri£umqu]  e  terra  crumpunt  contemple- 

h.stantum  vobis  adttumfacerc  ad  magnam  Stir-  mim  Cum          pcrfc(aarum  magnam  partem 

pium mulnrudmem  brevi  tempons  fpacio  cogno-  novcritis  pcr  fummar  qua,dam  gencfa  ?  adlimpcr- 

lcenuam.  feclas ,  quarum  pauca  funt  genera  ,  difccndas  vos 

C  A  P.     L  V.  accingite. 

Plantas  iwperfeflas  poft perfectas  ejfedifcendas;  C  A  P.    L  V  I. 

£5  pcrjeclarum  primum  jiorentes.  Frequentem  injpcclionem  ad  formam  fpecierum 

HmcmorUtradendameffeneceffariam. 
Is  pra?guftatis  cum  aliquo  in  re  Herbaria  me- 

diocriter  veriato,  montes,  valles,  paicua,  iEterum  fcireoportettotfpecierum  formas 

horti,  aliaque  loca  ,in  quibus  Plantarum  variarum  facilius  feniibus  externis  percipi  atque  ap- 

copia  fuppetit,  adeunda.  Nec  vero  protinus  Plan-  prehendi ,  quam  memoria  confervari.  Sedula  igi- 

ta  quscque  obvia  eru snda  eft  aut  decerpenda ;  fed  tur  frequentique  ad  hoc  (ut  ad  aliarum  rerum  fen- 

ea  qua;  flores  femenque  fert ,  prius  intuenda  ,  dili-  fibilium  cognitiouem)  opus  eft  infpedtione.  Ssepe 

genterque  ejusfingula;  partium  formse  contem-  etiam  contingit  ,  utinPlantis  partium  mukipli- 

plandae  quoad  mx\  poteft.  Perfecta;  enim  Plantas  cium  omnes  particulae  uno  intuitu  non  poffint  a 

prius  quam  imJpfedta;,  quarum  minor  multo  eft  nobis  obfervari  ad  totius  fpeciei  formam  appre- 

numerus,d,fcenda;  funt.  Dum  autem  florent  Plan-  hendeudam,  nifi  repetira  infpe&io  eas  nobis  mon- 

t£e  perfeclia; ,  funt  pulcherrimse  ,  &  in  fua  perfe-  ftraverit ,  qua;  aliarum  ,  qua;  priori  intuitu  perci- 

ctione:  ideoque  tuminnotefcunt,  magifque  ea-  piuntur,  memoriam  rcnovet,  confirmetque.  In 

rum  fbrma  acasteris  diftinguitur:  tum  fub  quo  hunc  itaquefinem  invifenda  faepius  adeundaque 

genere  quasque  quam  videris  recenferi  poffit  per-  loca ,  in  quibus  nafcuntur  Plantse ,  quas  femel  aut 

ipicitur.  Maxima  enim  (utdfupradicliscolligere  bis  vidiftis.  Quoniam  autem  contingitut  veris, 

poteftis)  genera  fructu  ,  &flore  nobis  deflgnan-  aeftatis ,  autumnique  tempore  propter  multain-. 

tur.  Pra;terea faepe occurrit ,  ut qusspiara fpecies  comraoda;hyemisvero,quiaomnesStirpesfere 

peculiare  quid  in  parte  aliqua  obtineat ,  quo  vobis  periere,  id  prasftare  non  poffitis, ideo  Hortos  hye- 

a  plurimis  aliis  diftinguatur,  quodque  facile  in  me-  males,  (fic  voco  libros,  i"n  quibus  Plantae  ficca;  ag- 

u.oriarcfervetur.  Omnium  namque  partium  for-  glutinatsechartis  confervantur)  infpicere  debetis. 

mas  inmemoria  habere  non  poflumus.  Memo-  Adeundiquin  etiam  eorum  Iibri ,  qui  nobis  hafce 

ria  nimislabili  &  inconftanti  anatura  donatifu-  Stirpes  breviter ,  acdiligerter  defcripferunt  ,de- 

pinxe- 


in  rem  Herbariam ,  Lib.  I. 

pinxeruntque  quos  poftea  recenfebo  ubi  de  rei  eft  ab  ingenti  ponderc ,  prius  quam  Plantx  mtm 
Herbarix  authoribus  egero.  aquofioris  humoris  pars  confiimpta  iic.  Idco  pau- 

C   A   P.     L  V  I  I. 

Plantns  depingendi ,  delineandique  ratio. 

QVod  fi  vero  Authores  procul  fint ,  modum 
quo  Plantarum  effigiem  chartis  imprimatis, 
autincharta  depingatis ,  etiamfiartem  pingendi 
non  noveritis,  vobis  communicabo.  Aflercm  po- 
litum  ,  &glabrum  lxvemque  atramento  Typo- 
graphorum  lcviter  ,  &  fuperficietenus  illinite  ,  pi- 
lulis  manubriatis ,  quas  mazzas  vocant  Typogra- 
phi.  Afleri  huic  Plantam,  aut  viridcm,ant  liccam, 


Iatim  aggravandum  pondus ;  primumque  Ievius 
fit,  doncc  flaccefcantIMantx{quodxltatistem- 
porc  trium  aut  quatuor  horarum  fpario  cvcnire 
lolet)  &  poftea  gravius ;  tandcm  graviflimum  ubi 
parum  huraoris  adhuc  in  le  habucnnr ,  ac  jam  tc- 
rcliccx  fucrint.  llludcnam  curx  clfe  dcbct ,  ut 
fingulisdicbuseasinfpiciatisacrcvolvatis ,  &  pli- 
cas ,  fi  quas  videntis  cxplicctis ,  florcfque  &  folia 
ita  accommodetis,  ut  ab  utroquc  latcrc  afpici  pof- 
fint,  charramquc  mutctis  doncc  prorfus  ficca  cva- 
lent.  Siccaerit  loco  licco  confcrvanda  intcr  char- 
tam  ,  donec  plurimn.  lic  exficcata  lint ,  opcraque 
quam  vultis  intcgram,  liparva  lit ;  aut  ramum  Prctium  ruerit  agglutmandi  laborcm  /ufcipere. 
ejufdem,  fitotamajorfitquamchartacuiimpri-   1  um  nc  agltotc-  Pewcilli  varfe  magnirudmis  a::- ......... 

menda  eft  caperc  poflit,  fuperfternite :  mox  char-  (piantaj  cmm  magUI*  prxdirx  majora  defi- 
tam  fuperponite  ,  ac  dcfuper  latis  rbnitcr  fricatc,  ^crant  '*  Parv,:>  ■ miuora)  «nbuetfe  hoc  glutine  in- 
donec  atramento  Planta  imbuta  lit.  Ablata  ab  af-  rra  krlPto  ■  °iuo  ob!,uct^  fam  Plantx  facicm  qux 
fere,chartaECuieffigiesimprimcuda,imponatur,  chartxadlixrcrcdcbcr.  Compomtur  hocgluten  cw,  u 
aliaquefuperimpolitamambuslintcilquefncetur,  f*  taurocolla;  PcUuadas  ,  quam  collam  Tcde-  1 
donec  videatur  fatis  ad  efligiem  chartx  impri-  Jcnam.hoceitgluten  Germanicum  vulgus  Patavii 
mendarn.  vocat ,  uncia  unaqux  in  accti  accrrimi  unciis  lcx 

maceratur  pcr  noctem;  deinde  igni  apponitur  Ien- 
to  ,  ut  liquefiat.  Amoto  ab  igne  ubi  paululum  re- 
frixit,  adduntur  aloes  hcpaticx  drachma  femis, 
pulveris  caryophyllorum  fcrupulus  unus;  mifcen- 
turque.PIanramigiruragglutinandamchartx  igno- 

VErum  Iaudaudus  magis  iseft  labor  ,  quiad  biliori  fuperfternite  ,  ac  glurine  oblinite ,  deinde 
Hortos  Hyemales  conficiendos  fulcipitur.  aufcrte ,  chartxque  candidx  imponite  ,  &  alio  fu- 
Minor  enimatque  utilior.  Quippeplura,  quam  pcrpolito  rolio ,  fudario  aut  linteo  fortitcr  fricate 
in  picturis  monftrautur  qux  ad  tormam  fpectant,  &  xqualiter  ,  ut  undique  chartx  adhxreat  i  tum 
nempe  color  ,  aliaque  nonnulla  ,  qux  tam  exadte  ipfam  intcr  duo  folia ,  alio  libro  concludite  fuper- 
non  pofllint  priori  modo  dcpingi.  Prxterea  prior  incumbente  bono  poudere,  donec  liccctur  gluten 
labor  in  Plantis  grandibus ,  afperis ,  &  fpinolis  ac  v'quod  poft  unam  aut  alteram  fit  horam;  mox  au- 
valde  duris  fxpe  frultra  fit.  Modus  autem  chartis  ferte.  Sciendum  autem  &:  illud  hic  eft  ,  non  cum 
r,W4j*<>-  Stirpes  agglutinandi  talis  efto.  Planta  quam  vul-  omnibus  Stirpibus  fic  agendum  efle.  Namqux- 
■m£JSmmm  tis  , aut ejus ramus viridis  cumflore  ,  fohis ,  atque  dam  funt ,  qux  facileficcari  nequeunt ,  propter 
femine  ,  fi  haberi  poteft  ,  perfe&aque  fit  Planta,  fucci  aquofi  ubertatem,  ut  Sempervivi ,  Telephii, 
inter  chartx  candidx  duofolia  ponantur.  Naiu  &aliorum  quorundam  geuera.  Etcnim  marce- 
igncbilior  charta ,  &  qux  pertluit,  quanquamab  fcunt,  putrefiunt.perduntque  tblia,  aut  ea  alterius 
omnibus  hactenus  recipitur  ad  hunc  ufum  ,  ne-  coloris ,  quam  naturalis  erat ,  valdeque  corrugata 
quaquam  apta  cenfetur  ,  quod  experientia  a  me  fervant.  Has  igitur  virides  agglutinare  fatiuseft; 
probatum  eft  ,  inter  hanc  politas  Stirpes  diflicul-  prius  tamen  inter  duo  folia  ftrata  in  librum  ponc- 
ter  ficcari ,  fxpequc  fitu  &  fquallorc  oblitas  mar-  re  ,  comnrimercque  leviter  levi  pondere  ,  donec 
cefcere.  Ponenda  autem  ea  qux  dixi  folia  in  craf-  rlaccefcant ,  phcam  ,  formamque  fumpferint ,  ut 
fo  &  plunum  paginarum  libro  ,  qui  rcfpondeat  redte  agglutinari  poflint.  Hoc  modo  &  alias  quaf- 
magnitudini  foliorum  lmponeudorum.  Libro  huic  que  virides  in  montibus  agglutinavi ,  folique ,  aut 
fuperponatur  pondus  ,  quo  tanquam  torculari  alio  loco  calido  expofui ,  ut  lic  exliccarentur ,  rc- 
paulatim  Planta  comprimatur.  Cavcndum  aurem  licitcrque  fucccflit  hic  labor. 


C    A    P.      L  V  I  I  I. 

Hortos  Hycmaks  confidendi  ratio. 


F   I   N   I   S      P    R   I   M  I 


L   I   B  R 


11 


R  3 


A   D   R   I  A- 


L 


x34 


ADRIANI  SPIGELII 

BRVXELLENSIS 


I     S     A     G     O     G  E 

I  N    REM  HERBARIAM 

LIBER  SECVNDVS, 


De  ufu ,  &  facultatibus  Plantarum. 


Ahmtntum. 


tdedicamen- 
tum. 


P. 


Vfm  Herbarum  multipkx.  Facultds  in  humano 
corpore  duplex.  6)ujd  alimentum. 
6}ujd  medkamentum. 


-d  Acultas  Stirpium  ,  cujus 
ij  gratia  earum  rorma  prseci- 


omne  non  prorfus  alimento  contrarium  eft  ■  fed 
quuddam  contrarium  prorfus,  quod  venenum  eft, 
omnibus  qualitatibus  totaque  ut  vocant ,  fubftan- 
tia,&  occulta  proprictate  uobis  infeftum :  aliquod 
tantum  diverfum  a  medicamento,id  fcilicet,quod 
manifefta  alterat  qualitate. 


C    A    P.  II. 


■  *      ri'^}f&*  pue  inquiritur,  varia  eft  at- 
que  multiplex ,  tum  in  ani- 


P)im<e 


matis,  tum  m  anima  caren- 
tibus.  Hincevenit,  quod 


Plantarum  Facultates  quot  &  qm  ■ 
earum  gradibm. 


acde 


'  ■ -.  '.      varix  artes  ,  imo  fcre  om 


ncs ,  carum  vires  ad  fuos 
uiusquotidie  experiantur. 
Prxcipue  tamenatque  maximein  noftn  gratiam 
a  natura  ccmparatse  videntur ,  ut  cundta  alia,  qua; 
fublunari  hoc  globo  comprehenduntur,  ftella:que 
etiam  iplse,  quanquam  a  nobis  fint  remotiilima;. 
Ipfe  namque  Philolbphorum  magifter  lib.  1 1  Phy- 
fic.  hominem  quodammodo  omnium  quse  exi- 
ftunt ,  fineni  ftatuit ,  atque  omnia  propter  eum 
condira.  Humanum  autem  corpus  Plantse  nu- 
trire  debent ,  ut  vitam  fuftineant  ;  aut  alterarc, 
utmorbosdepellant.  Inde  alimentum  ,  hincme- 
dicamentum.  Alimeutum  enim  dicere  convenit, 
quod  affimilatum  &  appofitum  nutriti  fubftan- 
tiam  auget  &  confervat  :  mcdicamentum  vero, 
quidquid  corpus  noftrum  fua  qualitate  alterat. 
Ex  quibus  patet  duas  facultates  pro  humano  cor- 
pore  in  Stirpihis  rcperiri ,  fcilicet  nutriendi  &  al- 
terandi.  Ea:  infuDt  tcti  Stirpi ,  vel  parti  ejus  ;  aut 
fimplices,  autmiftas.  Faciuntautemfimphcesut 
Planta  fimplicitcr  alimentum  dicatur,  velmedi- 
camentum.  Miftas  vero  alimentum  medicamen- 
tofumconftituunt;  taleeft  Lacluca,  Portulaca, 
•  quas  refrigerant  &  nutriunt;  vinum,quod  calefacit 
&  nutrit.  Vtraque  fane  multum  exceiTu  defedtu- 
que  differunt.  Quxdam  enim  plus nutriunt, quara 
alterant ,  ut  Triticum  ,  qux  propi  ie  alimenta  me- 
dicamentofa  appellantur  ;  quasdam  vero  plus  alte- 
rant,quam  nutnunt,  tk  ideo  medicameuta  alimen- 
tofa  dici  deberent.  Nullura  autem  alimentum  no- 
vimus ,  qucd  non  aliquam  virn  alterandi  autper 
fe,aut  per  relationem  obtineat.  Quascunque  tem- 
perarafunt,  inhomine  eucrato  nihil  alterabunt; 
led  in  eo  ,  qui  iiitemperie  aliqua  affedtus  eft  in  to- 
to  corpore  ,  aut  aliquaejus  parte.  Perfeautem 
cundtas  Plantx  alterare  debent ,  quod  nulla  repe- 
riatur ,  quas  omnibus  elementorura  qualitatibus 
ajqualiter  miftis  couftet.  Medicamentum  autem 


QVippe  mcdicamenta ,  vel  manifcfta  alterant 
qualitate,  vel  occulta  quam  vocant  totam 
fubftanriam.  Qualitas  manifeltatriplexeft,prr- 
ma,  fecunda,  &:  tertia.  Prima  rurfus  duplex  ;  fim- 
plex  una ,  altcra  vero  compoiita.  Vndc  duplex 
refultat  prima  facultas  in  medicamento,  fciliccc 
calcfacicndi  fimpliciter  (nullaalia  comitante)  aut 
refrigerandi ,  aut  ficcandi ,  aut  humedtandi :  vel 
calefaciendi  &  ficcandi ,  vcl  refrigerandi  hume- 
dtandique  ,  vel  calefaciendi  &  humectandi ,  vel 
refrigerandi  &  ficcandi.  Haec  facultas  primaut 
etiam  fecunda ,  de  qua  mox  dicemus,  intentione 
remiffionequc  rurfus  differunt.  Idcirco  quatuor  Tacuitatum 
clalTes  feu  ordines  finxere  prifci,  quibus  exad:e  in-  fy™rJ^um 
tentionem  reraiffionemque  facultatum  diftingue- 
rcnt.  Quod  cuim  parura  ,  hoc  eft  non  evidenter, 
fed  aliqua  demonftratione  per  rationem  inventa 
calefacit,  aut  refrigerat,  aut  humectat,  aut  ficcat, 
id  primo  gradu  calidum,  frigidum,  humidum,  fic- 
cumve  dicunt:  quod  vcro  mediocriter  id  prarftat, 
tale  effe  dicunt  in  fecundo  gradu :  quod  autem 
valeuter  his  qualitatibus  agit  ,  id  intemperatum 
eenfent  tertio  gradu :  quod  denique  valentiffime, 
idquarti  ordinisftatuuut.  Exempli  gratia ;  calida  CaluUaue. 
in  primo  gradu  fuut,  Lini  femen,  Braffica,  Amyg- 
daladulcia,Altha2a :  in  fecundo,  Artheraifia,Cap- 
paris.  Charaajpytis ,  Crocus ,  MeliiTophyllum :  in 
tertio,  Abrotonum,  Cinamomum,quod  eft  Caffia 
lignea  electa ,  Dictamnus ,  Calamentha ,  Caryo- 
phyllum  ;  in  quarto  ,  quas  tam  infigni  caliditate 
funtutcruftamurendopartibusinducant,  efcha-  Efihawic*. 
rotica  vocantur ;  qualia  funt,  Flaramula,  Euphor- 
bium,  Coftus,  Cccpa  ,  Lepidium,  quod  Piperitim 
vocant.  Refrigerantprimogradu  Hordeura,Atri-  Tri^da^tu. 
plex,  Gramen,  Rofa,Viola  marti3.  Secundo  Aca- 
cia,  Cucumis,  Lens  paluftris ,  Rhusobfoniorum, 
Plantago :  tertio  Portulaca,  Alter  cum  flore  albo, 
Cicuta ,  &  fuccus  Citrii  Mali  acidus :  quarto  quas 
extinguunt  calorem  nativum,quorum  nullaexem- 
pla  fuccui  runt.  Cicuta  enim  ,  opium  ,  Hyofcya- 

mus, 


in  rem  Herbartam  ,  Lib.  II.  135 

mus ,  &  fi  qux  funt  alia  qux  ftupcfacicndi  vi  pol-  mimium  corradunt  ac  divcllimt ;  nt  Colocyntlus, 

lent,nequaquam  manifeftaquahtate  ltupctaciunt,  Ceutaurium  miiius ,  Ariitolochia  ,  &  ii  aux  funt 

VitmMqu*.  fed  occulta,  uti  alibi  comprobabimus.  Humc-  alia  valde  -miara  lallaquc.  Siccitas  inflgrlis.fi  ctiard 

Ctant  in  ptima  cla/Ie  BugloiTum  ,  Glycyrrhr/.a  ,  cum  frigorc  conjung.m.r ,  cxafpcrat  partcm  ,  obn 

Malva  ,  Saccharum  ,  Helxinc  :  in  fecunda  Atri-  aufcrendo  quippiam  de  fubltantia  ,  fed  conftiin- 

plex  ,  Cucumis ,  Violamartia:  tcrtia  Lactuca  &  gendo  ,utin  auiteris ,  &accrbis,  quae  t.uiccs  liu- 

Cucumerum  fucci.  Humidum  autcm  &  ficcum  guamque  valde  exalperanr.  Sic  ctiam  lcvigans, 

in  quarto  nulium  cenfetur,  quod  fint  paflibiles  A^vov  Grazci  vocant,  laevcmreddir  partium  lu- 

qualitates  ,  qua;  fumma  vi  opcrari  ncqueunt  finc  pcrficiem,  tum  quod  corralam  fuMtantiam  sequa- 

ftuKpu.     infigni  calore  aut  trigorc.  Cxterum  ficcai>t  primo  biliter  reltaurat  ac  implcr :  tum  etiam  quod  frigo- 

ordine  Braflica  ,  Chamaemelum,  Foetliculum  1  fe-  ris  ac  ficcitatis  vi  conrractam  cam  6c  exalperatara 

cundo  Balauttium,  Burfa  paftoria,PIantago  i  Tcr-  laxat ,  lubncar ,  &  quafi  diftendit. 
tio  Afarum,  Abfinthium ,  Calamcntha,  Ruta  hor- 

tenfis,  Aloc.  Singulaz  autem  hx  clafTesin  princi-  C   A    F.     I  V. 

pium  ,  medium  ,  fincmque  dividuntur  :  ExempH  Tcrtiis  T.Kl^tatibus 
gratia  ,  in  pnncipio  primi  gradus  calidum  dicitur, 

quod  temperato  eft  maxime  vicinum  in  activis  Ertia;  veromcdicamentorum  facultatcsori- 

duabus  qualitatibus  ,  nempe  calore  &  frigore,  fed  JL  unrur  ex  primis  atque  fecutldis  vano  modo 

calore  tamen  paululum  fuperante:  quodvcroin  junctis.  Talcs  funt  pus  movcndi ;  urinam  cicndi ; 

medio  primi  gradus  calidum  eft,id  fimpliciter  tale  menfes  provocandi ;  lac  &  femcn  gencrandi ,  vct 

dicitur :  In  finc  autcm  calidum ,  quod  vicinius  eft  minuendi ,  vcl  augciuh,  vcl  extinguendi ;  dolorem 

principio  fecundi  gradus.  fedandi;  carnemgcnerandi  ;glutinandi ;  cica-n- 

ceminducendi,quibusaddequaead  orp^tumlbe- 

CAPIII  1  1 

'           '  dtarc  vidcntur.  Dicuntur  autem  tertia?,d<iod  non 

Defictmdis  Facultatiblts,  mod°  ex  Primis  kcundifque  oriantur ,  ied  pccu- 

liarespartes  morbolque refpicianr.  Chiippequa? 

SEcundas  autem  facultatcs  funt  quceexprimis  pus  movent,  adabfceflus  pertinent,  autadian- 

dimanant;  unde  fecundoc  nuncupantur.  Nam  guinem  corruptum  putridumque  in  aliquam  par- 

prout  varia  eft  principum  ,  hoc  cft  primarum  qua-  tem  decumbentem ,  qui  in  pus  verti  debet.  Hanc 

litatum  inter  fe  miitio  ,  proeo,&;  varia;  qualitates  facultatem  6kmti%tJw  Gracci  dixerunt ,  ajuntque 

fecundx  fuboriuntur  ,  qucs  funt  mollicies ,  duri-  vel  a  moderato  blandoquc  calore ,  &  ei  qui  nbbls 

ties ;  raritas,  denfitas ;  afpcritas,  Isevitas;  craffitics,  infitus  cft,  fimili  oriri,  qui  liunc  corruptum  humo- 

tenuitas ;  tenfio,  laxitas.  Ab  his  denominantur  fa-  rem,  in  fubftantiam  minus  natunx  moleltam  com- 

cultates  fecundas  ,  puta  rarefaciendi ,  denlandi,  mutat;  vel  a  vi  emplaftica,  qux  humiditate  mode- 

aperiendi,  attenuandi,  attrahendi,  difcutiendi,  re-  ratoque  calore  poros  cutis  obitipando  ,  fpiritun? 

pellendi,adurendi,extergendi,obfarcicndi,&  vis  atque  calorem  parti  infitum  prohibetne  difltpe- 

eraplaftica.  A  prirais  autena  fic  oriuntur.  Nam  tur  diffleturque  :  unde  calor  magis  auctus ,  hujuf- 

moderatus  calor  in  aerea  feu  mediocri  materia  modi  humorem  blandiorem  reddit ,  atque  con- 

cum  humiditate  &  ficcitate  copulatus ,  finonex-  coquit;  veletiam  a  vi  cmolliendi  cummoderatc* 

cedatfecundum  ordinera  ,  duraemollit,  fi.ndit,  calore  ,  utin  Ladano  ,  Bdcllio  &  fimilibus.  Quar 

colliquat ,  hoc  eft  frigoris  vi  concreta.  Calulitas  urinam  cient ,  diurctica  vocant ,  attcnuando  craf- 

autem  vehemens  cum  ficcitate  infigni  indurat  fos  humores  atque  iticidendo  ,  ferofos  ac  tenuio- 

mollia,  tenlafque  ab  humore  &  flatibus  partes  re-  res  feparant  &  ad  rencs  deducunt.  Ea  fi  una  infi- 

laxat.  Exhaurit  enim  omnem  humorem  ,  rclidta  gniter  incidant ,  fimulque  abitergcant ,  arenulas 

parteterrena,velutifol,qui  lutum  indurat.  Quod  deturbabunt  fecumqucduccnt ,  calculofquedif- 

fi  vero  ficcitati  calor  modicus  in  tcnui  fubftantia  folvcnt;  fin  vcro  neque  calcfaciant,  ficccnt  tamcn 

conjungatur  ,  crafTam  materiam  attenuabit ,  inci-  valde,  calculosin  lapidisac  filicisduritiem  con- 

det  atque  diflblvet ,  corporifque  curcm  rarcfa-  cretos  comminuentj  ut  Limonum  fuccus  acidus, 

ciet,porofque  apertiores  reddet  j  ut  per  eos  com-  radis  Oxalidis ,  Bardanx  ,  Graminis.  Non  clt  hic 

mode  difflari  vapores  poflint :  qucmadmodum  e  inutillis  illa  coniidcratio,  utrum  tam  frigida  d.urc- 

contrario  moderata  frigidiras  cum  crafla  terrena-  tica,  quam  calida  ?  Videntur  non  eflc  :equc  diurc- 

que  fubftantia,  tenues  humores  incraflat ,  indurat  tica.  Nam  caloris  cft  fundcre ,  liquarc  ,  partcfque 

ac  denfat  cutem  conftipatque  poros ,  nihil  evapo-  hetcrogencas  fegregare  ,  horaogeneas  congrcga- 

rarefinit.  Vbi  vero  frigidum  iraippialfl  cft  ,  quod  re  :  undeGalenusnegatfangumem  ablquc  calido 

ter  tenuem  habct  eflentiam  ,  attenuabit  qui-  fundi  *  fcgregari.  Nihilo  iccius  multa  contra  xt- 

JUvigankt 
unde. 


tmottiendi 
iiitunde. 


Indioanpi 
imdi. 


TertU  cur  Ai- 
CMfitur. 


Pret  mt-.rndl 

fjCU.lAi  Hndt 


Vprum  um- 


Ttrum  ttm 

frtydj  diurt- 
ti  .1  rfujtm  tm. 
Ud*. 


Exafheratidi 
widt. 


canthse  pummi  ,Glvcyrrhiziradix  ,nuclei  Pinei,  dum  hic  efle  ad  eas  fubftantix  diverfas  partes, 

femcn  Malvae  ,  &  caetera  qux  exafperatas  fau-  quasfxpc  inculcavit  Galcnns ,  plur.umque  mcdi- 

ces  ,  tracheamquc  arterfom  lcniunt)  humidum  camcntorum  excmplo  dcclaravit :  veld.ccndum 

efTe  debet,  acin  calido  fngidoquc  moderatum  frigidanon  qiridem  fundere  fangu.ncm  Scferofos 

cum  mediocri  matcria  cohaetcre.  Exafperanr,hoc  humores  fepararc  a  craflis ,  fed  tantum  attenuan- 

eft  partes  fumma  fecie  inrquales  reddunt ,  qux-  do  prxparare  ut  tac.I.us  per  venas  ad  reortdevC- 

cunque  infigni  ficcitate  ac  mcdico  calore  in  ma-  niant ,  qu.  poitea  fua  propnctatc  tcnues  humorcs 

tenaqmediocri,  partium  fublUmam  detergendo  all.cere  folcnt.  Mcnles  autem  movent  cun.  , 


\4r.ttA. 


1 


-  * 


136"  Adriani  Spigelii  Ifagoges 

quae  in  fecundo  ac  tertio  receffu  calefaciunt ,  in-  fic  dixerim  id  faciunt  proprictate  ;  unde  cam  ad 

cidunt,  attenuant.  Ea  nifi  ora  venarum  aperirent,  quartas  potius ,  quam  ad  tertias  facultates  redu- 

atque  parumficcarent ,  haud  differrenta  diureti-  cendam  cenfeo.  Quare,ut  concludamus;quae  lac 

cis.  Magnam  enim  habent  cum  iis  affinitatem,qux  gignunt ,  alia  luppeditant  materiam ,  hoc  eft,  fan- 

calida  lunt,  &urinam  cient.  Horum  valentiora  guinera;aliacxcitant  attra&ricemconco&riccm- 

conceptus  fecundafque  pellunt  atque  evocant.  que  facultatem  mammarura,  ut  quae  recenfuimus; 

Lac  gignereajuntquae  fanguinem  procrcantco-  &  haec  proprie  lac  gignentia  dicuntur.  Eademla- 

piofum  &  probum ,  eumque  moderata  incidendi  dtisextinguendi ,  aut  imminuendi  eftratio.  Eve- 

facultate  ad  mammas  deducunt.  Idcirco  calida  nit  enim  ut  lac  extinguatur  (praeter  alias  manife- 

effe  ftatuunt  ac  tenuium  partium  :  differre  tamcn  ftas  caufas)  etiam  propter  Plautarum  virtutem  ali- 

abiis,  quaemenftrua  ducunt,  ac  urinam  cient,  quam ,  quae  attra&ricem  mammarum  facultatcm 

quod  haec  multum  calefaciant ,  illa  vero  modera-  confopit.  Imminuitur  lac  a  pauco  fanguine :  huc 

te:utrifque  multum  ficcantia  fint  adverfa.  Pro-  faciunt,  quae  valide  ficcant ,  autpaucifuntnutri- 

fedto  fi  ex  fanguine  Iaic  fiat ,  dubio  procul  fangui-  menti ,  item  quas  menfes  provocant  largius  quam 

nemquae  producuntlac  generabunt ,  &quaebo-  deberent.  Necalio  etiam  modo  femen  augetur,  stnvn 

num  languinem ,  bonum  etiam  Iac,  quae  vero  pra-  aut  extinguitur.  Copiofum  enim  femen  ex  co-  &.e*il 

vum  hoc  eft  biliofum ,  pituitofum  aut  melancho-  piofo  fanguine  gignitur ,  adjuvante  attra&rice  &  gMCn"*' 

licum  fanguinera  ,  tale  quoque  lac  gignent ,  nifi  concoctrice  teftium  racultate.  Semen  enim  au- 

tanta  infitpravitas  (quae  mulriplex  effe  poteft)  ut  gent ,  tum  quae  boni  fucci  funt ,  multumque  nu- 

praepediatla&is  generationem.  Ergononeftne-  triunt  (five  calida  fint  mediocriter ,  five  parum 

ceffe  ,  ut  femper  probum  fanguinem  producant,  frigida)  &  magis  pingui  fubftantia ,  quam  quse  lac 

quaelacgenerant,nequecunCtaefTecalidaopor-  generant;  tumquas  excitantaut  augent  teftium 

tet ,  cum  plurima  fint  frigida ,  quae  fanguiuem  fa-  facultates  peculiari  natura.  Non  eft  necefTc,quod  An  qtu  & 

ciunt.  Sunt  &  nonnullae  Hcibae  tum  calidae ,  tum  hadtenus  magnapars  Literatorum  putarunt ,  fla- 

frigidae  ,  quae  parum  fanguinis  ac  nutrimentifup-  tulenta  effequae  femenaugent,  propterca  quod  fXnZ^. 

pedftant,  &tamen  lac-tis  copiam  fubminiftrant,  feminis  fubftantia  fit  fpiritibus  plena.  Etenimgi- 

ut  La&uca ,  Braflica ,  &  Vincapervinca  ,  quae  in  gnuntur  fpiritus ,  qui  infunt  feraini ,  non  a  flatibus, 

aquaaut  jure  carnis  coclalacin  mammis  extin-  fed  a  fanguine  repleto  vitalibus  naturalibufquc 

£tum  revocat,  ctfi  uil  aut  parum  nutriat.  Quaeri-  fpiritibus ,  qui  per  vafa  ,  venas  fcilicet  &  arterias 

xnusergo,  quavihaec  medicamenta  operentur?  pra;parantcs  (-mfm  QhiZiKiSi  appellat  Ariftoteles,  ' 

An  partium  tenuitate  ac  virtute  incidendi  ?  Nullo  hoc  cft,  duclus  venalcs)  ad  tcftes  deducitur,  &  a  te- 

modo.  QuaeenimincideudivisLadtucac&Braf-  ftium  innato  calore  atque  fpiritu  elaboratur.  For- 

ficae?  Quarealiaminveniamus  viam ,  quaenosin  taflis  flatus  conferent  ad  penis  eredtionem,  prae- 

hanc  ducat  cognitionem  ,  necefTe  eft :  nullavero  fertim  fi  calorem  fecum  habeant  infignem.  Ex- 

occurrit  melior  quamea  ,  per  quam  fanguisad  pultncem  teftium  &  vaforum  afliftentium  penif- 

inammas  pervadit.  Q_uod  duplicimodo  contin-  que  facultatera  proritautacria  &  falfa ,  femenque 

gere  poteft :  impulfu  fcilicet ,  &  attradioue.  Im-  reddunt  fcecundius ,  quod  fuperfluas  hujus  humi- 

pulfu  ,  utin  menfibus  fuppreffis  contingit.  Dice-  ditates  exficcent.  Ideofalempeconbusobjiciuut 

batenim  Hippocrates  Sect.v,  aph.  xxxix  ,Simu-  paftores.  Ad  coitum  namque  proniora&  magis 

lier ,  qu£gravida  non cjl ,  nequc pcperit ,  lac  babet ,  huic  etiam  fcecunda  redduntur  tefte  Plutarcho  Qua:ft. 

menftrua  defeccrunt.  Propellitur  enim  a  natura  fan-  nat.  1 1 1 ,  fymp.  1  v ,  quaeft.  x  ,  qui  &  canes  falfa- 

guis ,  qui  per  loca  uteri  expurgari  confueverat,  ad  mento  efo  celerius  concipere  ait :  &  uaves ,  qui- 

mammas.  Attradione ,  ut  cum  peculiari  vi  mam-  bus  fal  vehitur,  plurcs  alere  mures,  quod  frequen- 

mae  attrahunt  fanguinem.  Haec  vcro  attradtrix  tius  coeant.  Dolor  cum  variis  de  caufis  oriatur 

mammarum  vis  interdum  fola  operatur ,  ut  quan-  varia  habct  praefidia.  Proprie  tamen  dolorem  fe-  Anodp». 

do  in  juvene  muliere  non  admodum  fanguine  ple-  dare  dicuntur ,  quae  permanentc  caufa  dolorem 

na  lac  fit  copiofum ;  interdum  cum  impulfu  ,  vel  levant ,  quae  idcirco  paregorica  &  anodyna  Grae- 

validiore,  vel  debili ;  ut  quando  in  muliere  fangui-  cis  dicuntur.  Talia  fuut  quas  in  tenui  eflentia  con- 

ne  abundante ,  cui  menles  fluunt ,  aut  non  fluunt,  fiftente  blando  calore  nottrum  fovent ,  eique  qua- 

lac  tamen  gignitur.  Simili  certe  modo  &  Herba-  dam  familiaritate  adblandiuntur ,  caufaraque  do- 

rum  vis  operatur.  Quaedam  Menfes  fupprimunt,  loris  mitigant  vel  molliendo,  laxandoque  ac  dige- 

ac  proinde  aliorfum  protrudunt,ad  mammas  nem-  rendo ;  ut  Althaea ,  Malva  ,  oleumque  maturum : 

pe  fi  mulier  peperit ,  &  attrac-trix  mammarum  fa-  vel  difcutiendo  mediocri  calore,  utFcenugrae- 

cultasnon  prorfus  langueat :  quaedam  vero  exci-  cum.  Sedant  etiam  dolorem ,  quae  fua  frigiditate  Nanc-  - 

tant  &  augent  attractricematque  concodricem  ftuporem  inducunt ,  vcupKultKa.  Grasci  haec  vocant, 

mammarum  facultatem,  quam  ob  cauflam  copio-  quibus  inefle  proprietatem  peculiarem  praeter  fri- 

fusfanguisad  mammas  perfertur,  &inlaccon-  giditatem  exiftimo.  ■Lo^kcoIikIw  ,  hoc  eft ,  carnera  c*mtmpne- 

vertitur ;  ut  La&uca ,  Braflica ,  &  Vincapervinca,  generandi  facultatem  habent,  quae  mediocriter  fi- rtmtm- 

quae  proprietate  fubftantiae  haecpraeftare  potius  neque  mordacitate  detergent  ulcerum  fordes,fic- 

dixerim ,  quam  manifelta qualitate.  Neque  enim  cantque  ichores  atque  ferofos  huraores ,  qui  car-  ' 

omnestertiaefacultates ,  ut  hac-tenus  muki  opina-  nis  generationem  prsepedire  folent.  Hoc  enira 

tifunt,ducerepofIimusadprimasatquefecundas,  modo  adjuvatur  uatura  ,  ad  quam  verefped:at 

tanquam  ad  caufas.  QuaedamenimHerbaeattra-  carnem  producere.  Carnem  generantes  PJantae 

dricem  renum  teftiumque  facultatem  augent,per  fubftantiam  obtinent  mediocrem ,  nec  fecundum 

quam  urina  copiofa  prolicitur e  venis ,  femenque  ficcitatis  caliditatifque  ordinera  attingunt, alioqui 

copiofum  generatur ,  quse  peculiari  quadara ,  ut  carnera  confumerent ,  funtque  admodum  paucse, 

quas 


» 


J 


'.  ■  I  * 


m  rem  Herbartam ,  Lib.  IL  T^7 
qux  hac  virtutc  donantur.  Mulra:  verorccentia  &  quaxiam  quaj  lac  generant,  mammarum  •  &  fc 
Ugmu    vu  nera  glutiuare  pofTqnt :  imo  aufim  crcderc  cx  men  augentia,  teftium.  AlterantOcculraproprie-  M 
tnbus  plantis  unam  femper  hac  vi  pollcre.  Quip-  tate  ,  qua:  uos  repcnte intenmunt ,  aur  Parri  ahcui 
pecummontes  Pdauos  atquc  Bonomenles  pera-  tota  fuhftantia  ooxamaliqiiamgravcrocitbadfe 
grarem  hahitu  ruftico ,  neagricolxmc  cognofce-  runt :  qua  vi  pofleotveoena  cuntfa  propriedida  • 
rent,aclatronesdcprxdarcntur,  multa  Je  Plan-  quibus  contrariantur  alexipharmaca  &  aotidota 
tarumviribus  colonos  fcdulo  percunctatus  (quo-  Vcnenorum  nullumton  uocetcorpori  fedtao- 
rum  qua.-  uova  erant  mcognitaquc  haclcnus  Her-  tum  partibus,  aut  uni,  aut  pluribus  fquippc  huma- 
barns ,  &  a  pluribusconhrmata,  in  librumobicr-  num  corpus  cx  cootraripdiverfifau :  tuint eropc- 
vationum  redegersm,  queminpoftcritatiscom-  rameoto  ,  tum  tora  fublhnria  cooftai  partibus 
modum  publicare  dccrevcram  ,  nifi  quidam  mihi  Q^.od  autem  pradentancam  adferi  mortero,  prio- 
eum  noctu  in  itiqere  abftuliiTet)  dcprcheudi  tcr-  cipem  aliquam  partem  illico  invadit,  ac  oppnmit 
tiam&ampliusPlantarumpartem,  quarumvires  autkedit,  veluti  cxiignis  moxaflumpto Tveoeoo 
adhucinccgnitasfcripfeiam  ex  rufticorum  rclatu  apparcntibus  dijigens  obfcrvator  amm.i.Ivcrrct. 
(erant  autcm  plurcs  quadringcntis)  adrecentia  Cerebrum  & nervos petunt Opium  ,  Maodraeo- 
vulnera  valere.  Ncc  decft  ratio:  fiquidcm  cx  ra  ,  Stramonium ,  Solanum  nnnicum ,  Papavef 
Pkntx  ,  qua:  in  montibus  nalcuntur  ,  magna  ex  corniculatum ,  &  pleraquc  aha  ,  qvat  convullionc 


-  Tk* 


D 


ph  

hdafint,  five  tngida.  Glutinantia  eadcm  elTent  musfodientibusnocet.  Si  minimaafpirataura.in- 

cum  cicatriccm  inducentibus ,  ni  major  in  his  fic-  tumefeunt  corpora  ,  faciemque  iovaduot  i<mcs  fa- 

citas  &adlrrictio  requireretur.  Voco  autemci-  cri,obid  ceraropriusillinuiit.  Fungorumgenera  n-*. 

catricem  inducentia  ,  qua:  carnis  genita:  fuperfi-  ftrangulatu  intctitum  inducunt ,  quod  fotrttusvfl- 

cicm  indurant.ac  in  cailum  vertunt,cutiquequam  talcscordisopprimanr.Argumento  cft  cordispal- 

firaillimam  reddur.t.  Haz  fcre  funt  tertia:  faculta-  pitatio  ,  atquc  etiam  anin.i  deliquiumquod  fcqui- 

tes  medicamentorum ,  iuter  qua:  &  alix  recenferi  tur,  quando  quis  diu  puffidos  ,  &  vcncnatos  quof- 

poCTunt.quemadmodumquacadornatumfpcch-  dam  Fungos  odoratus  fucrir.  Contraria  vcnenis 

re  videntur  ,  quarum  p!era:que  a  fecundis  dcpcn-  fuot  antidota  ,  eadcm  latcntc  proprictatc  vcncnis 

dent,  utqua:detcrgendo,pilos,faciem  ,  cicatri-  refiftentia,  quamob  caufam  atexipharmaca  di-  aUx^*. 

cem  ,  dcntefque  dealbant ,  &  quse  erodcndo  pilos  cuntur.  Pharmaci  namquc  nomeo  la?pe  a  Latinis 

extirpant.  Alia:  vero qua: occulta  proprictate ope-  Grxcifquc  fcriptoribus  pro  veneno  accipitur.  Ex 

rantur  ad  quartas  rcducenda:  funt.  his  qusedam  inrus  fumpta  vencna  'qua?  non  modo 

c    A    p      y  Plantaefed  mctalla,  animaliaqueelfepolTun^to- 

tius  fubftanria:  diflidio  obtundunt ,  &tmmotaot] 

De  occuka  Plmtarum  qaalitatc ,  fsu proprietate.  ut  *emen  Citr11  mali .  Melifla ,  Ruta  capraria,  quae 

etiam  peftilentes  morbos  depellunt ,  &  alta  qua- 

E  occultis  nunc  dicamus  qualitatibus ,  qua:  dam  putrcdine  opprcflbs  fpiritus  vitales  rccreant; 

a  tota  fubftantia  dimanant.  Occulta:  dicun-  quardam  vero  extcrnis  vcncnis  rciiftunt ,  aut  gla- 

.  tur ,  quod  earum  tfiecluum  ratio  a  manifeftis  ele-  dio  inrlictis,  aut  ab  aliquo  vcncnato  animali  illatis; 

mentorum  quaiitatibus  dcduci  non  potcft.  Has  ut  Malva  crabronum  vcfparumque ,  neeuonPha- 

admiramur ,  ac  pro  fecretis  occultifque  proprie-  langii  ictus  fanat  ;  AlylTon  &  Pimpinella  rabidi  ca- 

tatibus  habemus,  cum  neutiquam  hrMim  caufas  nismorfus.  Inter  Alexipharmaca  &  vcncna  me- 

nobis  fummo  etiam  ftudio  &  diligentia  perquiiitse  dia  quodammodo  funt  ,  quce  eadem  fubftantia: 

innotefcant.  Qux  per  has  agunt  Planta: ,  earum  proprietate,autoccu!ta  virtute  certistantum  par- 

Zvnctmntu   ali2E  evacuant,  alia:  altcrant.  Evacuantrurfus  aliae  tibus  humani  corporis ,  nocumcntum  aut  dam- 

mmnametc-  pCr  fe}  a\\x  pCr  accidcns  c  toto  corpore  aut  aiiqua  num  arlerunr,  aur  ccmmodum  fc  utilitatcm;  vcrbi 

ejus  parte  peculiare  quiddam  ,  fiveid  humcrfit  gratia  ,  Salvia  &  Betonica  cerebro  funt  magisdi- 

biliolus,  mclancholicus,  pituitofus,  lerofufve :  live  carar,  quam  aliis  partibus  j  Bugloflura  M  Mcliiifo- 

res  qusdam  prartcr  naturam,  veluti  fpiculum,  aut  phyllum  cordi;  Agrimonia jccori;  Afplenum  Iieni; 

telum  corpori  infixum  ,  ut  radix  Arundinis  &  Ari-  Abfynthium  ftomacho.  Vfldc  &:  Piaotc  ,  ficuti  Sc 

ftolochia:  rotundx.  Quse  c  toto  fere  corpore  eva-  alia  quarvis  mcdicamcnta  ,  qua:  aut  ab  animalibus, 

Tur<-*KtiA.    cuant  humores ,  purgare  dicuntur.  Purgantalia!  autafollilibusfumuntur,ajccorequodjuvanthc- 

per  vomitum  ,  ut  Hclleborus  albus  &Afarum:  paticaidicuntur;  a  cercbro,aut  capite,  cephahcari 

aliasper  alvi  dejeclionem  ,  utHelleborus  nigcr,  afpleoe,  fplenetica:;acorde,cardiaca2;aboculis, 

Scammonium  ,  Rhabarbarum.  Evacuant  per  fe  ophthalmica: ;  a  dentibus.oduntica:;  ab  articulis, 

ex  peculiari  aliqua  pai  te  ,  veluti  cx  cerebro  ,  pcr  arrhritica:,  8t  lic  dcinceps  a  cacteris  partibus.  Ca:- 

os,  utquse  ad  apophlegmatifmos ;  autper  nares  terum  dehacvi  Plantarum  certis  membris  dcfti- 

ut  qux  ad  errhina  medicamenta  praffcribuntur.  nata  ,  aliquaratio  apartium  quaspetit  conftitu- 

Epithymum  Atticum  atrabilarem  humorem  c  tionibus  &  tcmpcramento  daripoteft:  idcoquc 

ventriculo  purgarc  Galenus  lib.de  Theriaca  ad  nonnulli  ad  tcrrias  nianiteftas  facultatcs  has  reter- 

Pifonem  tradidit.  Ariftolochia:  atque  Cycbmi-  re  volucrunt.  Vcrum  obfcura  prorfus  ?c  imbecil- 

nis  radix  ex  utero  per  cervicem  fupervacuum  hu-  lis  eft  hxc  ratio  ,  qua  non  omnino  potcft  curiofus 

roorcm  educit.  Qua:  vero  per  accidens evacuant,  animus quielcere. 
id  prscftant  quia  attraclricem  partium  quarundam 

facultatemaugcnt,utnonnulladiurctica,  rcnum;  S  C    A  P. 


Adriam  Spigeh 


c  a  v 


v  i. 


De  modo  facukatcs  Plar.tarum  indagandi. 

DVo  funtquic  nos  in  harum  virtutum  digno- 
tionem  dcducunt ;  fcilicct  ufus  feu  experien- 
tia,  &  ratio.  Sed  ratio  difficilis  eft;  expericntia  pe- 
riculofa.  Sarpe  multa  perfuadet  ratio ,  quae  ufus 
redarguit;  multaque  ufus  adinvenit ,  qua:  neuti- 
quam  ratio  inveftigare  potuit.  Ad  exadtain  tamen 
facultatum  indagationem  utroqueopus  eft.  Oc- 
cultarum  autem  facultatum  ,  &  qua:  tota  fubftan- 
tia  agere  dicuntur,  experientia  inventrix  eft  ac  ju- 
dicatrix:  reliquarum  autem ,  quxatribus  mani- 
feftis  qualitatibus  dependent,ratio  ipfa;  quse  defu- 
mitur  a  faporibus  &  odoribus ,  qui  cuique  Stirpi 
infunt.  His  juniores  addidere  figuras,,  exquibus 
cujufque  Plantae  facultatem ,  non  modo  manife- 
ttam,led  etiara  occultam  cognofci  afleverantjqua 
de  caufa  libros  Phytognomonicos  fcripfit  infi- 
gnes  prae  ahis  Ioh.  Bapt.  Porta  Neapolitanus,  qui- 
bus  docentur  facultates  Stirpium  ,  a  formae  exter- 
nas  contemplatione ;  verbi  gratia ,  Scrophulariam 
mederi  fcrophulis ,  quiaradices  producat  quibus 
adhcerent  radiculse  rotundse  quafi  pilulae  ,  quae 
fcrophulas  in  collo  nafcentes  imitari  videntur ;  fic 
Heliotropium  minus  ad  morfus  fcorpionis  valere, 
quia  infummo  Herlxeflos  nafcitur  ,  inmodum 
fcorpionis  le  incurvante.  Verum  quam  fnvola  at- 
que  fiitilis  fit  horum  dodtrina  ,  facile  iis  patet ,  qui 
rationes  confiderare  ac  inveftigare  cupiunt.  Qua- 
litatum  autcm  manifeftarum  nullus  certior  index 
eft,  quam  fapor ;  quod  per  contadtum  lingua:  fiat. 
Tactu  autem  Galenus  in  lib.  de  temperamentis 
certiffime  temperamenta  indicari  demonftravit. 

C   A   P.  VII. 


c 


De  Saporum  Differentiis. 

Vm  totfint  faporum  differentias ,  quotele- 
mentorum  miftiones  ;  fingulis  Plantis  pro- 
prios  fuos  inefle  fapores  dicendum  eft.  Hos  pro- 
pter  infinitum  Stirpium  numerum  recenfere  non 
pofTumus  propriis  nominibus,  nec  aliter  explicare, 
quam  fi  fummatim  faporum  differentias  cun&is 
s.tperetfim-    Plantis  communes  declaremus.  Sapores  alii  fim- 
fl,us'         plices  funt,  alii  compofiti  feu  mifti.  Simplices  funt 
feptem ;  aufterus ,  qui  adftringensab  effedtu  dici- 
tur,  quemadmodum  &  acerbus ,  acidus,  acer,  fal- 
fus,  amarus ,  dulcis :  qui  quidem  omnes  intenfione 
atque  remiffione  adhuc  differunt ,  veluti  exemplis 
Aujienu.     declarabitur.  Eft  autem  aufterus  fapor ,  qui  lin- 
guam  &os  mediocriter  conftringit,  inde  levem 
iuducens  afperitatem.  Hic  in  immaturis  fructibus 
facile  percipitur,  nempe  Piris,  Prunis,  Mefpilis ,  & 
reliquis ,  quas  quo  raagis  ad  maturitatem  vergunt, 
eominus  aufteritatis  obtinent,  fed  plusdulcedi- 
AceriM.      nis.  Huic  affiniseft  acerbus;  verummagispriori 
linguam  &  palatum  coardtans ,  atque  exafperans. 
Talis  eft  in  Malicorio,  Sumacho,  Galla  &  Cypref- 
fi  nucibus ,  atque  ahis,  quce  magis  minufque  acer- 
Acidtu.       ba  confpiciuntur.  Acidusauterafapor  guftumpe- 
netrat,&:  fua  tenuitate  ferit  fine  caloris  fenfu.  Tali 
acetum  eft  prseditum  atque  etiam  fuccus  Mali  Ci- 
trii,  item  Oxalidis  &c  Oxylapathi.  Acris  vero,  qui 
Grcecis  Seypvg  dicitur ,  palatum  &  linguam  acri- 


Acru. 


%  Ifagoges 

monia  &c  mordacitate  compungit  ac  ferit  cum  ca- 
lorc  ,  qui  intcrdum  tam  eft  infignis ,  ut  pai  tcsons 
adurat.  Hic  ifl  Pipere,  Pyrethro,  Allio  arquc  Na- 
fturtio  ,  item  CIcmaFide  altcra  Diolcoridis,  aliii- 
quc  obfcrvatur.  Salfusvero  linguam  cura  modi-  sMjiu. 
cocalore  valentcr  ficcando  contrahit  atquc  cor- 
radit.  Hic  notatur  in  fale  &  nitro  ;  led  moderate 
in  Crithmiillo  genere  ,  quod  Foeflicalum  BMVi- 
num  vulgo  appellant.  Porro  amarusfapor  infua-  Amarm. 
vis  eft  ac  triftis ,  hnguam  corradcns  divellenfquc, 
qualis  eft  in  Aloe  ,  Abfynthio  ,  Centaurio  rainori, 
Colocynthide  ,  &  aliis.  Dulcis  vero  fapor  duplex  Ddas. 
cft:  unus  enim  proprie  dulcis  dicitur  amaroop- 
pofitus,  qui  guftum  voluptate  afficit,  in  mclle,fac- 
charo ,  Polypodio,  Glycyrrhiza  confpicuus ;  altcr 
vero  qui  nulla  qualitate  ex  prardidtis  omnibus  qua- 
litatibus  faporum  ,  Iinguam  afficit ,  ideoque  Gra> 
cis  cLmi@*  dicitur ,  infipidus  noftris ,  hoc  eft  pra>  lnfipi&u. 
dicStis  faporibus  privatus.  Nonnulli  ex  celeberri- 
mis  viris ,  duos  hos  fapores  tantum  mtenfione  & 
remiffione  differre  arbitrantur :  intendi  enim  dul- 
cedinem  in  mclle  &  aliisdulcibus  proprie  didtis  j 
remitti  vero  in  infipidis.  Caeterum  infipidus  fapor 
alius  lcntorc  linguam  oblinit,  qui  undtuofus,  olco- 
fus  &  pinguis  aTheophraftolib.vi  dc  caufisplant. 
appellatur.  Hunc  confiderabitisin  Pfylliimuco, 
Althsea,  oleo  fimplici,  &  Amygdalarum  dulcium : 
alius  nullo  lcntore  palatum  imbuit ,  quali  prasdita 
funt  Cucumis ,  Blitum  ,  &  Olerum  pleraque ,  fed 
aqua  imprimis;  undenonnulli  hunc  aquofum  fa-  Aqutfia. 
porem  nuncuparunt.  Cceterumex  pra:did:isfim- 
plicibus  fapores  mifti  componuntur ,  qui  omnibus 
fere  Plantis  infunt.  Rarofimplex  fapor  folusper- 
cipitur  fine  alio  fapore  comite ;  &c  fi  praedominans 
nomen  fibi  adfcilcit ;  verbi  gratia  :  mel  quidem 
dulce  dicitur  quanquam  etiam  acre  fit ,  quod  plus 
dulcedinis  quam  acredinis  obtineat.  Qiiia  autera 
variis  fapores  fimplices  mifccntur  modis ,  peculia-  Mixtifaptw. 
res  cujufque  Stirpis  fapores  fiunt.  Aufterus  cum 
acerbo  nunquam  mifcerur ,  quod  tantum  inteu- 
fione  remiffioneque  differant.  Notandum  pro- 
pterea  hos  fapores  apud  fcriptores  faepe  confundi, 
modoque  aufterum  pro  accrbo  ,  modo  acerbum 
pro  auftero  capi :  nonnullofque  etiam  utrumque 
lub  una  faporis  differentia  conftituifle ,  quem  ad- 
ftringentem  ab  effecl:u  appellarunt.  Aufterus  cum 
dulci  conjungitur  in  Chryfocomes  &  Polypodit 
radice :  dulcis  cum  acerbo  in  Glycyrrhizaz  radice 
&  Dryopteri  tefte  Diofcoride :  acerbus  cum  ama- 
ro  in  Rufci  radice  ,  &  Scordii  foliis.  Autor  eft 
Diofcorides  radicem  Centauri  majoris  acri  effe 
fapore  cum  quadara  adftricliione  atque  dulcedi- 
ne :  acri  dulcique  Myrrhis  eft ,  Fceniculum  &  fe- 
men  Anifi  ;  acri  &  amaro  Braffica  ,  &  radix  Pan- 
cratii :  acri  &  glutinofo  feu  pingui  Cyclaminis  al- 
terius  Diofcoridis  fru&us ;  amaro  &  vifcofo  Side- 
ritidis  tertiae  Diofcoridis  folium.  His  vinofum  fa- 
porem  adjiciendum  puto,  qui  inter  dulcem  &  aci- 
dum  medius  eft  ,  &  ex  ambobus  conftans. 

C    A    P.  VIII. 

Odorum  differenpis. 

Slmiliteravarietate  miftionis  dependent  odo- 
rumdifferentia: ,  hoc  eft  tum  fiinplices,  tum 
compofiti,qui  cuique  Stirpi  peculiaresfunt.  Nam 

fine 


in  rem  Herbariam ,  Lib.  II.  r,p 
fine  miftione  non  poteft  fieri ,  aut  fapor,  aut  odor.  rum  ,  aut  acre ,  aut  altenus  faporis ,  pro  eo  etum 

His  oamque  pnvantur,  qux  nullam  mifhonem  rc-  cnc  aut  calidius,  aut  fngidius.  Vcrum  icire  ad  hoc 

cipiunt ,  ut  acr  ign.s  ,  aqua.  S.mpl.ces  tot  itatu.f-  inprimis  confert ,  non  omnes  faporcs  cal.dos  cun- 

fev.detm ■  Anttoteles  l.b.  1 1  de  Anima  ,  quotfa-  dcm  gradum  dcnotarc  ,  ii  aut  .ntcnlius  aut  rcm.f- 

pores.  Fjiautem ■ ,  mqmt ,  tttfiporhtc  tjutdem  du/cts,  f.us  Imgua  ab  ..s  arrkutur  ,  ncc  ct.a.n  frtodos  co- 

mvenamarm  tJk  crcdoresjunt  Sedalta  rjtttdemha-  dcm  pado.  Nam  iapor  dulc.s  propnc  d.ctus  m.n- 

bent  propmtcnaltter  odorem  cr  fporcm.  Luco  autem  quam  .nd.cat  excelliim  calor.s  pnm.  eraJus  id- 

dtdccmodorcm,&dulcemfaporem:aUaverocomra.Si-  circo nonnu!!.  ltatuunt  hunc  tcmpcratum  Qn.d- 

Kt/iterautemo~accr,&M(feru<,&^^  quid  vero  acre  clt  li  l.nguam  vchcmentcr  mordi- 

eftodcr.  Sedjuut  dtxtnms proptcrea ,  quodncnmultum  cct ,  utctiara  urat  veliculaiquc  ettitet ,  quartum 

mantfejli  funt  odores ,  ftcut  fapores ,  ahhts  fumptaftnt  caliditatis  ord.ncm  attingit,  ut  T.pcr  ,  Luphor- 

nomtna  jecundum  ftmttitudinem  rerum.  Dulcts  entma  bium  ,  Sinapi,  Lepidium;  itcm  qox  colhquant  5c 

Croco,&me//cj»cerautcmaTh)mo,&ejujmodt.  Eo-  putretaciunt ,  ut  Tluplica  ,  Clumxuu  ,  quas'ne 

demautemmodo  c-tnaltts.  Idiplum quoque  credi-  guftare  quidem  propter  fummam  acr.monum 

cht  Theop-niaftus,  qui  feptcm  odores,  co!ores,  fa-  poiTumus.  Quod  autcm  linguam  modico  fcrvore 

porefque  itatuit:  verum  non  omnes  odoresap-  imbu.t ,  id  fecundo  gradu  calidum  eflc dic.mus, 

pellation.bus,  qmbus  fapores  reddi ,  quamquara  quod  vero  vchcmcntius  id  pra:ltat  tertio  ■  quem- 

non  prohibeat  quo  minus  hax  invicem  conjun-  aJmodum  etura  quod  parura  linguamunt,  pau- 

gantur;  ututrunque  alterum  quodammodo  con-  caqueacrimoniaitiraulat,  primoordmc  calidura 

fequatur.  Ca:terum  communiora  odorum  gene-  efle  cenfendum  eft.  Amaritudo  autem  atque  fa!- 

ra,  quorum  apud  autores  frequens  fit  meutio,ha:c  fedo  fecuudum  caliditatisgradum  ad  fummum  ar- 

ferc  iunt :  fuavis  feu  jucundus  odor,  gravis  vel  gra-  guit ,  amaf.aque  &  falfa  omnia  qux  nulli  alter.  fa- 

veolens ,  acer  ,  acutus ,  afper,dilutus ,  virofus,  te-  pori  conjuneuntur-,  fiue  vehementi  calore  opcran- 

ter,  putridus ,  &  inodorus :  qua:  ad  tru  fumma  ge-  tur.  Nam  ial  quem  Chvmici  noltri  cx  quacunquc 

nera  rcduci  poifunt ,  adiuavem  &gravemodo-  reeliciunt,  prxterquamquod  arteparcturctiara 

rem  ,  &  ad  inodorum  ab  odoris  pri vatione  fic  di-  acrimonue  parriceps  cft ,  ut  cinis :  undc  fit ,  ut  hic 

<2um.  Etemmodoratuspercipitpnvanoncm  ,ut  impenfc  calefacut  ,  &  pro  cautenis  ufurpetur. 

viiustenebras.  Eft  autem  fuavisodor  ,quiodora-  Acida  autem  cuntfa  fccundum  frigiditatis  gra- 

tura  noftrum  obleciat  ac  juvat ,  ut  dulcis  fapor  dura  haud  fuperant ,  quanquam  lint  lumme  acida. 

guftum.  Cunda  hoc  odore  pra:dita  Grxci  soo^ua  tfam  aciditas  iine  modico  calore  ,  aut  mutante  ex  Jkimm  »~ 

&  b»«J|  nuncuparunt  ,  hoceft  bencolentia,  ut  calido  in  frimdum,  aut  muratoex  frieido  mcaU-^h' 

Alyrrhin^Acorura^Liunamomum.Nucemmvn-  dum  fieri  nou  potcft.  Vinum  cnim  li  calore  fuo 

fticam,  &  mali  citni  corticem  atque  folium.  Qua:  depauperetur  acetum  fit ,  fructufque  matun  plu- 

gravera  fpirant  xa^&Jyraji),  hoceft  male  rimi  auiten  autacerbi  prius ,  mox  a  calore  fcmi- 

olentia  ,  quibus  odoratus  nofter  teditur  ac  trifta-  coCti  acidi  redduntur,  deinde  dulces  fiunt  ubi  plus 

tur,  ut  guttus  amaro.  Tali  donatur  afla  foctida,  &  caloris  acquiiiverinr.  Probatur  idem  ex  acidis  ru- 

Spatula  rcetida  ,  quam  nonnulli  RecoCtariam  no-  ctibus ,  qui  non  fiunt  a  ventriculo  bene  cibos  con- 

mmarunt ,  quod  rolia  ejus  contrita  recoctam  ole-  coquente ,  aut  n.hil  prorfus  alterante  ,  fed  tantum 

re  videautur,  cum  tamen  gravius  fpirent.  ab  lmbecilliori  conco&ione  al.raentorum.  A  ca- 

c    '    p      j  x  lore  ergo  fit  acida  qualitas ;  fed  fuperatur  a  fngo- 

re,  hiucque  eft  quod  acida  fummos  frigiditatis 

Gupmodo  fcrporcs  tnanfiflas  qualitates  indicent.  gradus  attingere  non  poflint.  Acerba  &  auftera 

iimiliter  frigida  funt  ad  iummum  infecundogra- 

VT  recte  Plantarum  vires  cognofcantur  ex  fa-  du:  necad  tertiuraquartumvepcrvenirepoflunt 

poribus,  non  modo  faporum  qualitates ,  qu*e  niii  focium  fibi  habeant  aliqueui  aliura  faporem 

guftui fe ofterunt confideranda: veniuntrfed etiam  frigidum;  ut in Sempervno  majori.  Infipidaau-  trffuUuf- 

materia;  quibus  inhazrent  iingula:.  Quiautqua-  tem  tertium  gradura  attingunt  inPortulaca,  &  ^um*un» 

litates  guftabiles ,  id  eft  ,  fapores ,  qualitatum  pri-  quibufdam  aliis  valde  paucis ,  plerumque  vero  in-  r*t*- 

marum;itamateria:indicesiuntfecundarum.Sim-  rra  fubiiltunt.  Qyartum  vero  fngiditatisordinem 

syres  udJi  plices  fapores  iimplices  etiara  tacultates  priraas  qui  indicet,laporemnullumnovi,  atque  (ii  vcrum 

jnitfyn*.     manifeftint:  tum  paffivas  turaaCtivas:  quatuor  fateri  licet)quodquarto  fit  ordine  fngidum  non- 

caliditatem ,  acris  nimirum,  amarus ,  falfus ,  dulcis  dum  obfcrvavi,  quanquam  dari  uon  negcra.  Nara 

proprie  dictus;  quatuor  rrigiditatem,  acidus, acer-  qua:  foporem  inducunt ,  atque  ftuporem  ,  Grxcis 

bus ,  aufterus ,  infipidus ;  pinguis  temperiem  tem-  *a?K^r.Ka  dicta ,  irigida  quidcm  itatui  debent,  ne-  Km-c#,tM  fn. 

peratam.  At  veromifti,  miitas  etiam  iacultates  cjuaquara  tamcn  m  quarto  ordine.  Opiumautcm,  ^^j4"* 

denotant ,  qua:  autfunt  contrariarum  qualitatum  Nlandragora,  Solanum  fomniferum  ,  &aliaqua:  ?+u. 

nuncise,  ut  in  Glycyrrhiza:  &  Polvpodii  radicibus,  fomnura  concilunt ,  non  folura  trigiditatc  hoc  ef- 

dulcisdenotat  calidjtatcm,aiifterusautemi5cacer-  ficiunt,  fedpeculiari  quadam  virtutcccrcbrodc- 

bus  fapor  frigiditatem  (idcm  in  aceto  eft  quod  ftinata.qua:  a  tota  iubfltanria  dcpendent.uti  aptio- 

•  acre  fit,  atque  acidum :  jautejufdemferenatura:,  ri  loco  probabimus.  Soporirera  enim  cuncta  fua- 

ut  dulcis  &:  amarus ;  vel  acer  Sc  amarus ;  vel  falfus  vi  quadam  evaporatione  ad  cercbrum  aiccndente 

cum  aliquo  praxiictorum  calidorum  ,  indicant  ca-  five  per  nares ,  iive  per  os  ,  f.ve  per  caroudas  ve- 

liditatera :  lic  aufterus  cum  acido  aut  acerbo  ii  nas  5c  arterias ,  five  per  gulam ,  quam  itomachum 

Gr*Lutem-  mifceatur,  frigiditatem.  Gradus  ex  iifdera  iapori-  vocant,  fomnum  raovent.  De  opio  tanta  ctt  intcr  op3 1*. 

ftrMfr,ar.o.    I)US  cognofcetis,  prout  intcnfiores  hi  aut  remillio-  recentiores  diiTeniio,  ut  inter  pcritiflimosmed.cos 

r%fo  "m*.    res  fuerinL  Prout  enim  quid  intenfius  eft,aut  ama-  non  defrat,  qui  id  cahdura  aflevereut.  Sanc  quar- 

S  2  tum 


varnm  quab 
tatum  indi- 
ces. 


146  Adrlani 

tum  nulla  ratione  attingere  frigiditatis  gradura 
poteft,  cum  mcdiocriter  amarumfit  ;  quantum 
namque  \\ibx  amaroris ,  tantum  caliditatis.  Cx- 
tcrum  (ut  ad  rem  redeamusjpinguia  cundta  calore 
ac  ft  igore  temperata  funt :  raroque  pinguis  fapor 
fimplex  fubfiftit ,  fed  plerunque  miftus  cum  aliis, 
qui  poftea  &  qualitates  activas ,  atque  eorundem 
Sapores  pafi-  gradus  denotant.  Paffivse  autera  qualitates,ut  hu- 
miditas ,  ficcitas ,  faporum  ope  etiam  coguofctin- 
tur.  Exficcant  enim  acris ,  amarus ,  falfus ,  aufte- 
rus,  acerbus ,  atque  acidus  fapor :  humectant  dul- 
cis,infipidus,ac  pinguis.  Ad  fummum  ficcitatis  or- 
dinem  perveniunt  acria,  fi  valde  acria  exiftant :  ut 
Ruta  fylveftris  Diofcoridis ,  quse  copiofe  in  Moti- 
tibus  Pifanis  nafcitur,  Allium,  Sinapi,  Nafturtium, 
&  alia  ,  quse  nonnulli  quarto  ordine  ficcare  tra- 
dunt,  quod  ficcandi  vis  adaugeatur  ab  inligni  ca- 
iore.  Nam  adftringentia,  hoc  eft  auftera,  &  acer- 
ba  j  ut  Sumach  ,  galla ,  balauftium  ,  quse  potenter 
ficcant ,  tcrtiura  liccitatis  gradum  nunquam  fupe- 
ranr.  Refringitur  enim  eorum  ficcandi  visafri- 
gore :  frigidum  autcm  nullum  quod  quarto  gradu 
lit  ficcum  novimus :  nihilque  exiftimamus  fumme 
ficcare  pofle ,  quod  non  habeat  fibi  fociam  ali- 
quam  ex  activis  qualitatcm.Amara  omnia  ad  fum- 
mum  fecundo  gradu  ficcant ,  item  falfa ,  nifi  fibi 
admiftum  habeant  aliquem  adftringentera  fapo- 
rem.  Acida  verominus  omnium  ficcant,  viden- 
turque  temperata  inpaflivis.  Humectant  dulcia 
tantum  pnmo  ordine  proptcr  calorem.  Infipida 
vero  &  aquea ,  fecundo  atque  etiara  tcrtio. 

C   A   P.  X. 

Secundarum ,  tcrtiarumque  facultatum 
inDefligatio. 

Dlxi  qualitatum  guftabilium  materias  indiccs 
effe  fecundarum  qualitatum ,  non  quidem 
per  fe ,  fed  quatenus  cum  primis  elementorum 
qualitatibus  conjunguntur.  Ex  utrifque  enim  fa- 
pores  emanant.  Materiaquibus  guftabilesquali- 
tates  inhaerent  triplex  eft ,  tenuis,  mediocris,  craf- 
fa.  E  tenui  prodeunt  fapores ,  acer  ,  acidus ,  pm- 
gnis  ;  e  medrocri ,  falfus,  aufterus,  dulcis  ;  e  crafla, 
amarus,acerbus,infipidus.  Si  igitur  cum  tenui  ma- 
teria  calor  ac  ficcitas  conjungantur ,  acer  fapor 
excitatur.  Calor  hic  aut  vehemens  eft ,  aut  me- 
diocris  ,  hoc  eft ,  infra  tertium  ordinem.  Quod  fi 
vehemens  fuerit  ac  tertium  caliditatis  gradum  ex- 
cedat,  auturet,  papulafque  faciet ,  utinSrnapi, 
Pyrethro;  aut  veficulas,  ut  in  Flammula  Iovis,Le- 
pidioj  aut  colliquabit  &putrefaciet,ut  inThapfia. 
Vbi  vero  calor  eft  moderatus ,  craflbs  humores 
attenuat ,  meatus  aperit  ac  penetrat  fi  per  os  fu- 
matur :  fin  vero  exterius  corpori  applicetur ,  rare- 
facit  cutem  ,  humorefque  ex  alto  evocat  &  refol- 
vit.  Tenui  autem  materise,  fi  ficcitas  frigiditafque 
copuletur ,  acidus  fiet  fapor.  Idcirco  acida  fimili- 
ter  atqueactia  craflbshumores  attenuant,  inci- 
dunt,  penetrantque  in  altum,  fi  intus  fumantur ;  at 
foris  impofita  non  dhToIvunt ,  fed  cohibent  flu- 
xionesj  vehementiufque  multo,  quam  qusead- 
ftringunt.  Temperies  caloris  atque  frigorrscum 
raodica  humiditate  in  tenui  aut  aerea  materia  con- 
fiftens  pinguem  faporem  producit.  Idcirco  cun- 
cta  pinguia  vim  habent  Iaxandi ,  molliendi ,  atque 


Saifiufap*r 
undtm 


Auflemt  fa. 
por  unde. 


Duldt  fapor 
unde. 

Apinguiquul 

dijferar. 


Amartis  faper 

unde> 


Materia,qui- 
btu  fapores 
inh&rent,  tri~ 
plex. 


Cdor  &  fic- 
titsts  cum  tc 
wui  matma, 
Acer  fapor 
mde. 


Trigiditcti  & 
(iccitas  in  te- 
nui  mattria. 
Acidm  fapor. 


Pinguis  fapor 
unde. 


Ifagoges 

humectandi.  Calor  &  ficcitas  in  mediocri  mate- 
ria  confiftentes  falfum  faporem  proferunt.  Voco 
autem  mcdiocrem  materiam  ,  qua:  ex  terrcna 
cum  aquea  permifta  conflatur.  Nam  cum  calor 
extcrnus  partes  aqueas  cum  terrenis  permiftas  ex- 
ficcat ,  falfus  fapor  inducitur.  Ita  fit  ut  vi  pollcat 
mediocriter  penetrandi,incidendi,  atque  fua  abra- 
fione  expurgandi ,  ficcandique  valde  tenues  hu- 
mores  \  &  a  putredine  confervandi.  Frigiditas  in 
mediocrimateria ,  aufterum  faporem  efficit ;  ideo 
adftringit  quoque,  &  fluxiones  moderate  repellit, 
cohibet,  ac  contrahit,  quse  non  tam  refrigerando, 
quam  materias  mediocritate  prasftat,  Dulcia  vero 
cundta  e  mediocri  materia  emanant ,  in  qua  calor 
obfcurus  confiftit.  Idcirco  differunt  a  pingui  fa- 
pore  prseditis ,  quod  in  pingui  fapore  non  exupe- 
rat  calor ,  aut  frigus ;  fed  utriufque  temperies  exi- 
ftit ,  materiaquc  magis  tenuis ,  quam  in  dulcibus. 
Quamobrem  dulcia  minus ,  quam  pinguia  rela- 
xant,  fed  magis  exafperata  leniunt:  anodyna  prse- 
terea  funt  fua  mediocritate  materise  temperamen- 
tique,  maturant,concoquunt,  &  pus movent.  Ca- 
lor  prseaflans ,  atque  exficcans  materiam  terream 
amarum  faporem  gignit :  cui  ldcirco  facultas  de- 
tergendi ,  meatus  expurgandi  non  fine  calbre  tne- 
diocri.  Nam  calor  ubi  pervadit,  ac  penetrat,craf- 
fammateriam  terrenamque  fecura  abducit ;  qua 
cundta  fibi  obvia  abradit ,  deterget,  atque  expur- 
gat :  &  quo  amarius  medicamentuna  eft  ,  eo  va- 
lentius  ha:c  cfficit  ac  prasftat :  Abfinthium  raode- 
rate;  vehcmentius  Aloe,  Ariftolochia  Centau- 
riumque :  vehementiflirae  Colocynthis ,  utpote 
qua:  intus  fumpra  inteftina  exulcerat  ,  multaque 
ceu  ramenta  deducit  ac  dyfcnteriam  cfHcit.  Om- 
nibus  verointus  fumptis  vis  infarclus  exolvendi: 
at  ulceribus  admoti  iordes  corum  expurgandi  ma- 
gna  visineft.  Quiaetiam  ficcitate  infigni  fuper- 
fluos  humores  auferunt  ac  veluti  abforbent  &  mi- 
rabiliter  putredini  refiftunt.  Terrena  autem  ma- 
teria ,  cui  frigidum  &  ficcum  inhaerent ,  acerbi  fa- 
poris  parenseft  :  quadecaufa  fluentiura  humo- 
rumimpetum  cohibet.  Frigiditate  enim  &  ficci- 
tate  adftringit ,  denfat,  &  coarctat.  Hinc  vulnera 
etiam  cicatrice  obdncit,&  humores  incraflat  pro- 
pter  terream  fubftantiam.  Humiditas  autem  exu- 
perante  modico  frigore  in  crafla  materia  ,  infipi- 
dumfacit  :  inde  eivis  ineft  emplaftica,  meatus 
omnes  intus  &  foris  infarciendi ,  obftruendi ,  ex- 
afperata  leuiendi ,  ac  foluta  glutinandi.  Diftat  in- 
fipidum  a  dulci ,  materia  &  temperamento.  Craf« 
fior  &  crudior  materia  infipido  eft,  quam  dulci,& 
obfcura  frigiditas:  calor  vero  obfcurus,  dulci. 

C    A   P.  XI. 

Bx  odoribm  facuhates  obfcurius  cognofci. 

Mlnus  certo  ab  odoribus  nobis  virtutes  Plan- 
tarum  monftrantur.  Suntenim  odoresnon 
ita  manifefti  ficut  fapores  tefte  Arift.  lib.  11  de 
Anima.  raagifque  nosfallere  fenfus  odoratus  po-  ' 
teft,  quam  guftus.  Nam  guftus  fit  per  Iinguse  con- 
tactum  fine  ullo  medio ;  odoratus  verO  mediante 
aere ,  qui  fsepe  facile  nobis  haud  animadvertenti- 
bus  alteratur  ab  alirs  rebus ,  quam  ab  iis  qua?  odo- 
rari  cupimus.Prasterea  inodora  nullam  nobfs  mani-  1^ora/^ 
feftam  indicant  qualitatem  calidam  vel  frigidam,  m*rfe'lum 

quemad-  «.llldtt(Uem' 


Acerbutfapof 
undt. 


ln[ipiduif£ 
por  undt. 


Ammtm  \an 
tdorntum. 


m  rem  Herbariam  ,  Lib.  II.  i4I 

quemadmodum  infipida  frigidam  ,  fed  tantum  pcrnaturxopus ,  fcilicctperpartesdiWfas  com- 

craflara  eflentiam.  Plantx  magna  ex  parte  fapore  munes  &  proprias ,  &  communium  particulaa  tum 

luopecuhan  prxditxfunt,  quogufturanoftrum  fim.larcs ,  tura  diffimilarcs ,  quxfingulx  pccul.a- 

afficiunt  :  atpauciores  multo  funtqux  odorera  res,  utplurimum  ,  vircs fortiuntur.  Sicmmalicu- 

ahquem  habent.  Carent  odore  quxcunque  infi-  justotius  Plantx  facultatcs  coniideremus ,  inter- 

pidas  funt.  Aufterxitem,  acerbx,  atqueetiam  dum  pcr  omncs  Planrx  partcs  communcs  eadem 

falfx ,  &  amarx.  Crafla  enimatque  terrea  eorum  eft ,  led  minoris  majorik  e  ratione  ditfcrcns  in  (in- 

effentia  eft,  ac  propterea  exhalare  non  poteft.  Id-  gulis  j  ut  in  Fceniculo,  Petrofclmo,  &  alns  quibuf- 

coquenoneftarationealienumquodfcripfitGa-  dara  vis  calefaciendi  ,  incidendi ,  attenuatadi  in 

lenuslib.  ivdc  Simpl.  med.  facult.  amarum  nun-  omnibus  partibus  communibus  quidcm  inelt  ,  lcd 

quato  odoratura  effe.  Nam  quod  dixit  Theo-  magis  inlcmiue:  interdum  uni parti  alia  facultas, 

phraftuslib.  vi  dc  Cauf.  plant.  araarum  grati  odo-  alia  alteri ,  caqucaut  contrana  ,  arit  diverfa  ,  uc 

ris  primordium  quodammodo  exiftere ,  de  exqui-  flori  Icfmini  cor  fuo  odore  rccreaiuli ;  Rofx  vis 

fiteamarointelliginonpoteftobdidiaracaufamj  purgandi,  cum  nulla  harum  facultatum  m  fblio 

ideo  nouomifit  adverbium  prope;  feddemifto  aut  aliaparte  appareat ,  imo  potius  contraria  cer- 

cum  alio  fapore ,  qui  in  tenuiori  effentia  confiftat.  natur ,  fcilicet  alvum  fiftendi.  Hederx  flos  trium 

Acris  enimfapor  plernnque  cum  amaroconjun-  digitorum  carptu  aquam  inter  cutcm  cmcndar, 

gitur.  Exemplo  nobis  funt  cortex  Mali  Citrii,  tcftc  Diofcoride  ,  cum  tamen  frondibus  infit  \  is 

Myrrha,  &  alia  innumera  :  fed  in  aliismagis in  aliis  adftrictoria.  Ulud  prxcipue  notandum  cft,Planta- 

mirtus  acrimortia  ab  amaritudine  vincitur.  Mul-  rurrt  partes  qux  tcrnpcramcntis  convcniunt  fimi- 

ta  prxterea  ftint  odorata  qux  non  funt  amara  3  ut  libus ,  ncmpc  calidis,  aut  frigidis  ,  humidis  aut  fic- 

omnia  fere  aromata:  quxdam  autem  fummc  araa-  cis ,  non  tamcn  in  gradibus ,  fingulas  pcculiaribus 

ra,quxautnuIlum,autadmoduraexiguumodo-  prxditas  clfedotibus.  Exempla  nobis  funtpluri- 

rem  edunt;ut  CoIocynthis,Centaurium,Aloe.  Eft  ma  in  Pharmacopceorum  officinis ,  in  quibus  pro- 

&  alia  caufa  eaquc  maxiraa  cur  non  tam  ccrto  de  pterca  non  omncs  Plantx  ,  qux  ufurpantur  quo- 

teraperamentis ,  atque  facultatibus  Plantarum  ex  tidie ,  totx  fervantur ,  fcd  ut  plurimum  partes  ali- 

odoribus  uti  ex  faporibus ,  judicare  queamus  ;  in-  qux,nempe  radix,  femcn,  folia,  flos,  quod  iis  incft 

xqualitas  fcilicct  fubftantix,  qux  ex  pluribus  par-  privata  &  occulta  quxdam  qualitas ,  aut  mfignis 

tibusdiverfisconftat:  exemplumGalenus ,  lib.  iv  facultas  manifcfta  ,  qux  a  temperamcntis  depen- 

deSimploadeamdeclarandaminRofapropofuit:  dct.  Iam  vcro  partium  Communium  partes  fivc 

J£v£ ,  inquit ,  non  ea  modo  ratione diflimilaris  ejl ,  qua  fimilares  fint ,  fivc  diffimilares ,  virtutibus  variant, 

parsquidem  ejus  conttnet ,  pars  vero  continetur :  conti-  ut  exempli  gratia  in  fructibus  ,  mali  Citrii  cortex 

nens  quidem  durum  ejr  terreum .  quod  continetur fuccus  calcfacit ,  pulpa  refrigerat ,  femcn  mcdiam  quan- 

eflhumidus:  imoejrjucci  ipflus  tria  fttnt  excrementa}  dam  tempeiiem  fortitur.  Vcrumquxrataliquis: 

quemadmodumfupranScejfarittmeffedemonfiratumeji;  quo  cun&a  quxodorem  habent  tcmpcramento 

unum  terreum  ,  quale  ejl  in  urinis  fex  j  alterum  aereum,  prxdita  fint  >  Refpondeo  odorem  a  nobis  diftin- 

quodipfum  quoquevini  flori proportione  refpondet :  ter-  gui  in  bonum ,  hoc  eft  jucundum  ,  &  injucundum 

tiumaqueum,  quod  in  omnibus  bullitionem  efficerc  cor-  ieumalum:  ille  odor  kclt  ifyxkv  ,  hoccftperex- 

vuptienemque  diximus  ,  ubi  nimirum  neque  deviclum  cellentiam,  hic  fcetor  dicitur;  cun&aque  Ulo  odo- 

neque  plane  alteratum  ebullitionis  tempore fuerit.  Sane  re  fragrantia  odorata ;  hoc  vero  fcetida  &  gravco- 

hujus  excrementigratiaquidamfuccos  nonnifi cociosre-  lentia.  Cuncta  odorata  calida  efle  &  ficca  ,  five  odorat»<ju» 

fonunt,aliiinfole  ferventipr/flccatos :  namterreiaerei-  fuaviter  oleant  ,  five  acrem  graveraque  fpirent  ^ZHT 

que  gratia  non  admodum  corrumpendos  metuunt ,  cum  ea  odorem ,  antiqui  fapicntes,  atque  neoterici  proba- 

&fepararivideant,<£grequecorruptibilemfortitafub/lan-  vere.  Theophraftus  lib.  vi  de  caufis  plant.  cap. 

tiam :  quandoquidem  temperamentum  nacla  funt  (iccum.  xx  i  v ,  ait  odorem  pcr  codionem  acquiri ,  quod 

Caterum  in  Rofi  natura  aliud  guftantibus  acerbum  cfl,  odorata  cvaporent,  evaporatio  autcm  omnis  a  ca- 

quodterreumutft,&cralfum,JrigidumqueneceJfeefl:  lorefiat.  Cum  ergo  codiO  finecalore  fieri  non 

aliudvero  amarttm ,  quodtcnue  ejl  &  calidum ,  ejr  ter-  poffit,  accidit  ut  in  fervidis  locisplurcs  odoratas 

tiuminhisaqueum,  neceffario  quidemfligidum  ,fedin  Plantse  nafcantur  quam  iu  frigidis  :  aromata  in 

tenuitatis craflitudintfque  oppofmone  quadamtenus fum-  Arabia,  Syria,  Indiaque  plurima :  in  feptentrionali 

tnorum  medium; cujus miflura  neque ipfim  Mud adflrin-  plaga  prceter  Iridem  ,  &  Acorum  ,  nullum :  Aco- 

gens,nequeipfumamarumfummeefltale,qualedicitur.  rum  in  Lithuanix  paludibus  copiofiflinium  :  Iris 

qualitates  enim  omncs exolvit aquci admiflio.  Ipfttm  ita-  ubiquefere  in  locis  montofis ,  fed  in  lUyrioopti- 

que  hoc  aqueum  elaboratum  extenuatumque ,  atqueex-  ma,  quaz  tcmperata  eft  rcgio.  Conhftit  &  codio 

calefacium quodammodo  videtur,  ac proindc facile in  va-  in  ficcitate.  Siccitas,  mquit  idcm  Philofophus  lib. 

porem  folvi,  &  hac  ratione  rofam  tum  odoratam  ejje,tum  v i  de  cauf,  plant.  cap.  xx 1 1  ,  odori  convenientior 

celerrime  reflccari.  ^ftque  h<tc  omnia  de  ea  exguflu  eft,  Scomnia  odorata  eo  potius  vergunt.  Argu- 

conjicias ;  at  perodorem  haud  *que.  guippe  cum  non  mcnto  cft.quod  odoratiora  locis  ficcis  magis  pro- 

aqueomnes  ejuspartes  evaporent ,  nec  pcrtnde  finfum  veniant,exhaufto  fcilicet  humorc  aqueo  excodo- 

moveant.  Inguftu  autem  omnes  [imiliter  nuflabihum  quc  reliquo  melius :  itemquod  quardam  rantum 

corporum parttcuU  in  Itnguam incidunt ,  fenfumquc  mo-  ficcata  olent ,  qua:  viridia  nil  aut  vaUlc  parum :  ut 

vent pro fua natura  ftnguU.  gaare certum  tutumqtte  non  calamus  Aromaticus,  Cinamonum  ;  quxdam  p  us 

eftdetota  meduamentorum  facultateex  odore conjicere.  olent  ficcata  ,  ut  Iris.  Quod  h  ahqua  vmdia  ptos 

Hxc  Galenus ,  qui  citatis  verbis  partium  diverfi-  olent,  quam  ficcata,  id  fit  proptcr  (ummam  eflen- 

tates  per  artificiura  ,nerape  codtionera ,  deftilla-  tix  tenuitatcra ,  in  qua  odor  confiltit  qux  u  o  X 

tionem,  &  fimilia demonftravit :  nosveroetiam  facileexhalat.Prxtereoquodd.xitThcophraitus, 

S  3  amarum 


J4*  Adriam  Spigelii  Jfagoges 

amarum  grati  odoris  efle  quodammodo  primor-  que  cnim  nobis  bene  olerc  videntur,  ea  aut  cedunt 
dium  omniaque  fere  odorata  amara  efle :  at  ama-  iu  nutrimentum  ,  aut  medicamcntum  ;  malc  vcro 
rumcalidumiiccumqueeflcprobatumeft.Quam-  olcntia  tantumin  mcdicamentum.  nullum  nam- 
obrem  cundta  odorata  calida  ficcaque  eflc  opor-  que  foctidum  guftare  audcraus.  Conjunxit  rcrum 
tet.  Sedquid  de  Rofis,  violis  ac  ca:terisdicemus,  opifex  bonos  fapores  cum  bonis  odoribus  in  iis 
quorum  floresfuavem  jucundumque  cumexha-  Plantis,  qua:  in  cibura  ccdunt ,  quseque  aliqucm 
lent  odoremnihilominus  frigida  cenfentur  ?  Re-  odorem  fpirant ,  nontamcncum  bonis  odoribus 
fpondeo  partesefle  inflorum  etiamfohis  diver-  bonos  fapores.  Multa  enimodorata  amaralunt. 
fas,calidas  fcilicet  ac  fiigidas ;  plures  verofrigi-  Qua:  in  medicamentum  ccdunt ,  tantum  fpiritus 
das ,  atque  hac  ratione  florcs  hos  frigidos  cenferi :  cordis  ac  cerebri  recrcant  atque  reficiunt :  quae 
calidasveropartesexhalarepropterearumtenui-  vero  inalimentum,  &  folidas  partes  &  Ipiritus. 
tatem,  quae  funt  infuperficic  folsorum,  hoceft  Re£te  Sophocles  in  fabula  Crctcnfes  dicla,  Vene- 
Rofhcurtrit*  proxima:  aeri.  Hujusrei  argumentum  eft ,  quod  rem  Deam ,  qua  voluptas  fignificatur ,  unguento 
nuiium odo.  jftj  flores  triti  nullum  odorem  fpirant.  Permifcen-  perfiifam  fingit,  &  in  fpeculo  fe  afpicientcm  :  Pal- 
rmtfm.     ^  gnim  plurima:  partes  crafla:  ac  frigidae  cum  ladem  vero  ,qua:menseft ,  prudentia ,  virtufque, 

calidis  ac  tenuibus  in  contritionc;  &  has  partes  ca-  oleo  perungi  &  exerceri :  innucns  fenfus  in  capite  odores ]ti. 
lidasac  tenues  paucasefledocetnosfuavisatque  pofitos  odoribus  dcraulceri.  Quod  etiam  Alexis  t^,ee*m 
exilis  florum  odor.  Verum  pleraque  odorata  in  dixitapud  Athenaeum  lib.xv  Deipnofoph.  t'^«^ 
Stirpium  gencrepartes  calidas  &  iiccas  autintus  piyisov  0 fyelg  \y*.i<p<i\op  x?*^  ™<*v ,  maxi- 

tantum  obtinent ,  ut  ea  qua:  non  nifi  trita  odora-  ma>  iuc\uii,  fwitatis pars cfl,  odorcs cerebro  bonos facere. 
tumferiunt:  namexterius  terrenacraflaacfrigi-  Apud  vetercs  quoque  in  ufu  fuitpectus  fuaviter  peam  «». 
daveftiuntur  eflentia ,  qua:  exhalationem  odoris  olente  ungento  inungi ,  quod  in  ped:ore  corlate-  ^J^J^^ 
partium internarum  prohibet.  aut  per  totam  Plan-  ret ,  ejufque  fpiritus  fuavitate  odoris  refocillaren-  vtter*.  " 
tam  ,  aut  aliquam  ejus  partem  ,  hoc  eft  tam  intus  tur.  Sane  in  odore  res  plaue  divina ,  fi  prifcorurn 
quam  foris ,  ut  omnia  quae  trita ,  &  uon  trita  odo-  credamus  eeremoniis.  Deos  enim  odoribus  pla- 
rem  reddunt.  Atque  hsec  dc  odoratorum  tempe-  care  ftudebant ,  atque  eofdcm  e  caelo  evocarc,  & 
Toetidaquo    ramentis didta fint.  Quam autem qualitatem foe-  noftris  temporibus  pnfca  confuetudine  in  facris 
tT/omtT"'  tidae  monftrent  ftirpes,  non  fatis  ab  antiquis  ac  re-  domibus  fuffitus  fiunt.  Confopitam  enim&  lan- 
centioribusdeclaratumeft.  Videturautemfoetor  guidam  mentem  excitant.  Foetor  veroomnisut 
non  a  calore  &  ficcitate  generari,  ut  odor  proprie  cerebro  nocet  menteraque  perturbat ,  ita  cordis 
didtus.  Nam  multa  fcetida  frigida  funt ,  utCicu-  fpiritus  Isedit ,  animumque  profteruit.  Peculiaris 
ta,  Hyofcyamus.quanquaraplura  calida:  invenio  vis  fcetidis  ad  uteri  fuffbcationes  finaribus  adhi- 
praeterea  apud  Ariftotelem  in  problematis  Scdt.  beantur;odoratis,fiinfernispaftibusappiicentur. 
xiii,multaodoremalopra:ditavelutiexcremen-  C   A   P  XIII 

ta  ammahum  a  cruditate  provenire ,  quse  f *.  a  ca* 

loris  naturalis  inopia:  exiftimo  tamen  fcetorem  Occultarum  facultatum  dignotioncm  feriper  ex- 
cum  fit  odoris  fpecies ,  a  calido  fimiliter  &  ficco  perientiam ,  &  quomodo  h*c  fiat. 

dependere.  Fcetidanamquenobisfunt,qua:ca> 

teris  animalibus  multis  odorata,  &  contra  odorata  "XJ  Vllus  fapor  aut  odor  nobis  manifeftat  occul- 
quaemultis  fcetida.  Etenim  Scaraba:os  pilularios,  -L^  tasproprietates ,  fed  folus  ufus  &  experien- 
quos  Grxci  kcw^xs  vocant,  odore  Rofae  exani-  tiaqua:  fa&aeft  in  pluribus  ob  unumautalterura 
mari  apud  veterura  plurimos  icriptores  fatis  con-  efled:um  fortuito  femel  aut  bis  obfervatum.  Nu- 
ftat.  Foetor  verc  in  Plantis  frigidis ,  in  alia  parte  Per  eum  rufticus  acetarium  fuse  pararet  familiae, 
praeterquam  frigida  confiftit.  Fcetida  autemin-  tiores  Thlafpios  umbelliferi ,  quod  Creticum  vo-  ThUqi ereti. 
conco&aeflefalfutn  eft.  Nam  Spatula  fcetida,  cant,  pluresmifcuitcum  Lactuca  &aliisHerbis  "^"V* 
Cicuta,  Hyofcyamus  non  rainus  co&a  funt  a  fuo  exquibus  acetarium  parabat.  No&u  omnesqui  * 
naturali  calore,quam  Cinnamomum  &Nux  myri-  comederant,morfu  circa  ventricirii  orificium  cor- 
ftica.  Verum  quia  ex  illis  non  fpirat  odor  noftrse  repti  funt ,  plures  vomebant  ■>  omnes  noctem  in- 
naturse  familiaris  &amica,  exhis  verojucunda,  fomnem  traduxerunt,  putabantque  fe  venenum 
idcirco  illa  nobis  foetere ,  haxvero  olereviden-  haufifle.  Hinc  fufpicor,  aut  vomitum  hoc  Thla- 
tur.  Sed  cujufnam  erunt  temperamenti ,  quae  pu-  fpios  genus  excitare ,  aut  deleteriam  aliquam  ha- 
tridum  odorem  eduut ,  qui  fpecies  efle  fcetidi  vi-  bere  facultatem ,  quae  fadto  femel  atque  iterum  in 
detur.?Huncanimiohumore&calorisfuiextin-  aliis  experimento  innotefcet.  Multse  enimejuf- 
dtione  generari,  indicio  funt  fru&us  &  Herbae  pu-  dem  rei  memorise,  unius  experientiae  vim  efificiunt 
trefadtse  ,  quae  multum  humoris  in  fe  continent,  dicebat  Ariftoteles  lib.  1  Metaph.  Ita  inveftigatur 
quare  frigida  humidaque  putrida  cenferi  debeut.  proprietas  occulta :  manifefta  autem  qualitas  tum  Ma»ifepr*. 
Refpondeo  noshic  denaturali  cujufque  Plantse  ratione,  tum  etiara  experientia,  qua:tamenaliqua  uome  fex' 
odore  &  temperamento  agere  ,  non  de  eo,  qui  eft  indiget  methodo  ,  ut  redte  fiat ,  alioqui  maxime  nZfat^ 
praeter  naturam.  Nunc  ex  odoribus  vires  profe-  fallit  rationem.  Obfervandus  morbus,  caufa  mor- 
quamur.  bi ,  &  fymptoma ,  tuma:gri  naturatara  commu-  • 

_  nis ,  quse  temperamenta  refpicit ,  quam  propria, 


A 


qua:  idiopathias  latentes.  Etiam  anni  conftitutio 
Odomm  ^virtlftes.  animadvertenda  ,  regio ,  &  alia:  indicationes  quas 

Galenus  recenfuit.  Per  morbum  intelligo  non  24$- 
Limenti  acfanitatisgratianobisjucundosac  Jetnvku  eflfentiam,  fedraorbi  temporai  hoceft 
bonos  odores  natura  fuppeditavit,  Qusecun-  principium,  augmentum,ftat om,  &  dechnationem. 

Nuper 


C'Uftitn.% 
quo  tfipcrc 
Mgmmque 

fdvMtu: 


in  rem  Herbariam ,  Lib.  II.  143 

Nuper  quidam  quartanarius  cum  veris  temporc,  torum  quahtatc  natura  nobis  comparavcrit.  Hu- 

ona  aut  altera  hora  antcquam  quartana  corripi  io-  manum  cnim  corpus  nullum  eit ,  quod  plane  mc- 

litus  erat,  Laclucam  comeditfet  ac  Brailicatn,  ncc  dii  iit  tcmperamcnti  -y  icd  fcmpcr  aut  calidius  eit, 

febris  unquara  poitea  rediret,putavit  fe  a  Ladtuca  aut  frigidius,  aut  humulius ,  aut  liccius ;  idquc  vcl 

&:  Brallica  ianatum.  Verum  hxc  febris  conco&a  ab  ortu,  vcl  ab  artatum  ,  locorum  aeriffC  commu- 

paulatim  matena  veris  temporc  tanquam  critico  tationc.  Quarc  nccctfe  crat  tot  tcmpcramcnto- 

fponte  iolvitur.  Itaquc  imprudcnter  aliisduobus  rum  comnuitationibus  obnoxium  genus  liuma- 

quartana  laborantibus  confuluit ,  ut  eandem  cce-  num  ,  intcmpcratis  nutriri  alnncntis ,  liquainf  • 

nam  iumerent ,  quibus  multo  gravior  abhocaf-  potcft  diunlfimc  permancre  inhacvita  del- 

fumpto  cibo  facta  elt  acccllio  ,  alterique  duplex  Intcmpcratx  enim  naturx  modico  COOO 

quartana  iupervcnit.  Sic  aliusinrlammatione  cir-  gaudcutulu. 


C    A    P.  XV. 
Aiimcntorttm  diffemttU. 


INfunt  igiturdux  Plantis  nos  alcntibus  faculta- 
tes;  unanutriens  proprie  &  iimphutcr  didta  j 


catalum  laboraus >  qucejam  eratin  dcclinationc, 
Sempcrvivum  adhibuit,fblvcbatur  morbus.  Idco- 
que  putavit  cun&is  inrlammationibus  reCte  ad- 
hiberi  poife.  Quare  cum  altcri  in  brachio  inilam- 
matione  laboranti  cataplafma  ex  Sempervivo  ap- 
plicuiflet ,  gangraenam  induxit.  Incft  ctiam  iingu- 

lishominibus  pjculiaris  natura,  cujus  manireltx  alia  alteraos,  de  qua  jam  cgimus  fatis  copiole. 

cauix  latent,  qux  diligcntcr  etiam  vcnitobfcr-  Quibus  incit  facultas  nutriens,  alimcnta  appellan- 

vanda.  Rofx  odorcm  ,  quo  plerique  mortalium  tur ,  quorum  dirfcrentix  facile  patcbunt,  ubi  pnus 

recrea.i  folent ,  non  potuit  furferre  Oliverius  Ca-  qua  ratione  ac  ierie  cuncta,  qux  a  nobis  aifumun- 

rarfa  Cardinalis.  Patri  mco  Fabis  laxabatur  al-  tur  pro  nutnmcnto  ,  altcrcntur  commutcnturquc, 

vus,  qux  tamen  cxteris  eam  duram  reddunt.  Vidi  ut  tandcm  allimilcntur,breviter  dcclaravcro.  Ali- 

quendam  Aloes  magna  frufta  devorafle  iine  noxa,  menta  aut  liquida  iunt  cum  allumuntur  pkr  os,  aut 

lir.e  purgatiojie  ulla,  aut  minimaalvi  lubricatio-  iolida :  illalcviinorcegcntprxparationeautnul- 

ne.  Debet  igitur  unius  ejufdcmque  rci  obfervatio  la ,  ideoquc  ftatim  nulla  t.icta  in  ore  mora  per  fto- 

ficri  in  pluribus  qux  experta  cenfetur.  Hxc  non  machum  labuntur  :  hxc  vero  prxparari  mafti- 

poteit  ab  idiotis  atque  plebeis  hominibus  (  qui  catione  debent.  Ka  fit  prxcipue  per  proprium  oris 

multa  ieinterdum  expertesfuitfe  jactitant)  reCte  calorem  &  ialivamquxex  Itomacho  ,  aliifquc  ori 

cognofci ,  utpote  qui  firnile  atque  diverium  fxpe  vicinis  partibus  fuppeditatur ,  fciequc  cum  cibo 

idcm  ftatuunt ;  fed  tantum  a  Medicx  artis  peritif-  permiicet ,  ut  liquidior  evadat ,  facilius  degfutu- 

fimis ,  qui  bxc  qux  propofui ,  cundta  animadver-  tur,  tempericm  quandam  cum  ventriculo  incat 

tunt  acri  judicio  ac  fumma  diligcntia ,  ut  idem  a  familiarem  atque  amicam  ,  lubftantiamquc  chylo 

ventriculi  fimilem  ferc  erficiat ,  quxaventriculo 
facillime  in  chylum  convertatur.  Ventriculi  liqui- 


Altmtnt*  *f- 
fumftM  tjuo- 
mcuo  m  ccr- 
pcrt  Mltcrtn- 

tUT. 


diverfo  diitinguant. 


C    A   P-  XIV. 

De  alimentis.  Kullam  Plantam  non  ejfe 
mcdicamcntum. 


dem  officiumeft,  cibum  per  os  ingeftum  iu  chy- 
lum  commutare.  Hic  poftea  chylus ,  hoc  cit  te- 
nuior  alimcntorum  fuccus ,  cremori  hordei  fimilis 
fadtus ,  per  venas  meferaicas  ,  relidtis  crallis  ex- 

TRanfeamus  ad  alimentorum  potentiam  :  de  crementis  in  inteftinis  quae  per  alvum  dcturban- 
qua  nobisprimum  dicendum  ruiflet ,  quod  tur  ,  in  jccur  delatus,  in  fanguinem  convcrtitur, 
magis  alimenta  nobis  ,  quam  medicamenta  fint  deindepervenam  cavam  inuniverfum  corpusdif- 
necelTaria  (nam  alimentis ,  neque  in  fecunda ,  ne-  tribuitur ,  fingulis  particulis  idoneum  fuppeditans 
DU€  in  adverfa  valetudine  carere  pofliimus ,  medi-  alimentum  proprie  di&um  ,  ubi  ab  his  ailimilatur 
camentis  vero  dura  valemus,J  nifi  medicamen-  atque  agglutinatur.  Cxterum  quide  alimcnto- 
torum  multa  eflent,qux  nil  nutriunt;alimentorum  rum  fcripfete  facultatibus,  alitcr  fumentcs  nomen 
vero  nulla,  qux  non  alterent.  Quod  multis  ratio-  alimenti,non  id  tantum  alimentum  vocarunr,quod 
nibus  monftrari  poteft ,  fedeapotillimum  ,  quod  jamnutrit;  fed  quod  nutrire  nos  poteit ,  hoc  eft 
nulla  reperiatur  Planta  ,  nulliufque  Plantxpars,  quod  cundtas  quas  diximus  mutationes  fubirc  dc- 
qux  ex  omnibus  qualitatibus  elementorum  xqua-  bet,  antequam  iubltantiam  naturx  noftrx  farailia- 
biliter  miftis  conftituatur.  Nullum  enim  miftum  rem ,  deperditxque  fimilem  prxbeat.  Hacratio- 
in  rerum  natura  tam  exa&e  medio  temperamento  ne ,  &  Plantx  aut  totx  ,  aut  aliqux  carum  partcs 
quod  coufletur  rcperiri  ajunt  Philofophi ,  fedid  alimenta  cenfentur.  Horum  multx  iunt  dirkrcn- 
tantum  efle  mente  contcmplabile  ,  quemadmo-  tix,  fumptx  partim  a  nutriendi,  partim  ab  ea,  qux 
dum  etiam  quod  proprie  alimentum  vocamus.  cum  hac  conjungitur,  alterandi  racultatc.  Nu- 
Etcnim  qux  medii  funt  temperamenti ,  ut  a  Galc-  triunt  alia  cito  ,  aha  tarde ,  alia  multum ,  alia  pa- 
nolib  ide  Alira.  cap.  1, docemur, nullaque  vin-  rum, alia bene  , aha male.  Sunt  &  qux  med.ocn- 
cendi  qualitate  funt  prxdita,  eafolum  funtali-  ter  hxc  cuntfa  prxftent ,  quorum  natnra  ac  v.s 
menta/nonetiam  mcdicamenta.  Hxcratioeft,  media  eft  inter  hxc  duo  cxtrcm.u  Quaeteroori 
quod  qui  bene  valentes.uno  eodemque  cibo  fem-  ingrata  aut  grata  ,  fac.le  aut  d.fficultcr  corru.n- 
ner  utuntur  ,  tandcm  in  morbos  incidant ,  citius  puntur,  &  excernuntur,  aut  al.ud  qu.d  i.m.lc  prx- 
al.i,aIiitardius,proutminorautmajoreftcibo.n-  ftant,  proptcr  alterantcm  &  med.camcntofam, 
tempcries.  lraque  inventi  funt  vani ,  diverfique  quam  cont.nent  tacultatcm  ,  hrc  opcranrur :  1.- 
cibos  condicndi  ac  pr^parandi  modi ,  ut  fc.Iicet  quidem  ori  grata  funt  propter  iaporcm,  qucm  ooa 
intemperics  corrigi  poflit.  Nec  deeft  caufacur  fuavcm,  Crxc.  nuncupare  confucverunt,!  .  o 
nuUum  aliraentura  line  aliqua  exuperante  elemen-  is  fit  dulcis,  ut  ,n  Amygdal.s,  hvc  cum  eo  permiita 


S.lrmrnti  n*- 
mtn  quut  d>  • 
netct. 


iiffcrcnlu. 


• 


144  Adriani  Spigelii  Ifagoges 

aciditas ,  ut  in  malis  quibufdam  atque  aliis  fructi-  depcndcnt  ab  intcmpcrie,  tk  pra:fertim  cx  quarum 

bus.  Similiteroriingratafunt ,  qux  haud  fuavcin  mentionem  fecimus ,  qua:cunctisa!imentisincife 

habcnt  (aporem  ,  iive  fit  falfus ,  fivc  amarus  ,  five  folent.  Eorum  quas  ori  grata  ftmt ,  qua:dam  faci- 

aufterus  ,  qui  praedominatur  cacteris  faporibus.  le,  nonnulla  difficulter  concoquuntur ,  autcor- 

Omncs  autcm  alterare  ex  multis  rationibus  colli-  rumpuntur  aut  dcfccndunt ,  &  cito  aut  tarde  ,  pa- 

gercquilque  poteft ,  quascumdemedicamento-  rum  autmultum  alunr.  Qua:  cito  &  facile  con- 

rum  pcr  rationem  inveftigandi  facultate  agere-  coquuntur,  cito  &  facile  etiamalunt,  &  contra 

mus  ,  fazpe  recenfuimus.  Ventriculo  quse  jucunda  quse  tarde  ac  difficulter.  Sic  &  quas  cito  in  ven- 

funt  aut  noxia  ,  privato  quoque  id  prceftant  tem-  triculo  concoquuntur ,  cito  etiam  dciceiidunt ,  & 

peramcnto  ,  quod  aut  amicitiam  conciliat ,  aut  per  inteftina  dilabuntur.  Idquod  ctiam  videtur 

odium.  Alimenta  autem  facile  ,  autdifficultcrin  affirmaffe  Hippocrates  duminquit  Iib.  n  ,  Aph. 

putrcdinem  verti,  ac  per  alvum  exccrni,  ab  intem-  xv 1 1 1 .  T.orttm  qtu  confejiim ,  ejr  vclocttcr  ntttnunt  cc- 

perie  provenit.  Qua:  enim  facile  putrefcunt  ac  leres  fittnt  excretiones.  Nam  loquitur  non  tantum 

corrumpuntur ,  humida  funt  cuncta  ,  ut  Cucurbi-  de  fecunda  &  tcrtia  concoctione  ,  ied  ctiam  de 

t2c,Pcrlica,&  bonaparsfugaciumfiUctuum;ficca  prima. 
vero  difficulter.  Sicquoquc  facile  aut  difficulter 


S.limer.ta 
an  nutr:ar,t. 


jftimenti  dw 
plex  acceftio. 


Pravi  ac  cru- 
difucci  qui. 


per  alvum  tranicunt  ob  nimiam  humiditatem  ,  aut 
ficcitatem.  Qua:  cnim  adftringunt ,  tarde :  quse 
laxant  aut  abltergcnt ,  cito  permeant ,  ut  Ficus. 
Porroillud  curiofius ,  non  tamcn  finc  fructu  iuda- 
gandum :  an  qua;  malc  nos  nutriunt ,  hoc  eft,  pra- 


C    A    P.  XVI. 

Alimcntorum  inycntrkcs ,  ratio  &  expcricntia. 

SVnt  ficuti  mcdicamcntorum  ,  ita  &  alimento- 


rum  inventrices ,  ratio  &  experieutia.  Fallax 
vum  fuppeditant  luccum  ,  Kctzszvpa,  Graxi  vo-  tamen  &  multo  minus  certa  in  hiseft  ratio  ,  quaea 
cant :  ahmcnta  dici  debeant  ?  Si  enim  quod  bo-  fapore,  &  odore  defumitur,  quara  in  medicamen- 
num  ellfnobis ,  noftra:que  natura:  famiharem  &  tis,  fi  folam  fpectetis  nutncntem  facultatem.  Ex- 
gratum  fuccum  fuppeditat ,  alimcntumappellan-  tant  apud  Galenum  lib.  idealim.  Dioclis  verba, 
dum  eft  ,  ut  videtur  j  crit  quod  pravum  &  malum  iola  cxpcnentia  alimentorum  faculratcs nobis  co- 
fuggcrit  humorem  ,  neutiquam  appcllandum  ali-  gnitas  efle  arbitrantis,  non  ex  indicationibus,  qua; 
mcntum  ,  fcd  potius  medicamcntum,  quod  pravi-  a  temperamcnto  &  a  faporibus  fumuntur.  Ca:te- 
tasha:c  dcpendet  ab  intcmperie.  Relpondeo  ali-  rum  li  Diocles  nutricntcm  potentiam  in  alimen- 
mentum  dupliciter  a  fcriptoribus  accipi :  fimplici-  tis  tantum  confidcraflct ,  haud  prorfus  a  vcritate 
tcr  proeo  quod  nobis  bonum  fuccum  pra:bere  aberraffet.  Nam  amultis  Sapientibus  probatum 
potcft  :  vel  cum  additionc  vocis  pravum,  non  pro  cft,animantium  gcneri  cibum  cfle  familiarem  fub- 
eoquodnilnosnutrire  poteftjfed  quodpracter  exi-  ftantia:  proprietatc  ,  qua:  folacxpericntiaindica- 
guum  bonum  fuccummultumpravi  in  fc  continct  tur.  Ajunttamendulciacunctanosnutrirc.  Id  fi  Duld*  m 
humoris ,  quiuna  cum  bono  pcr  venasin  univer-  itacft,  indicabit  ctiam  fapor  vim  nutricndi ,  non  nutr,re- 
ium  corpus  diftribuitur  ;  pra;fertim  quando  partes  tantum  altcrandi.  Per  dulcia  autem  nonnulliin- 
corporis  ex  aliqua  inedia  exinanita:  nutrimentum  tclligunt  cundta,  qua:  guftui  placent ,  indeque  pu- 
ram  valida  vi  &  tam  celeriter  attrahunt,  utne-  tantdudumproverbium  ,  J^y^^f/^//,  benenu- 
qucat  natura  partes  nutrimenti  noxias  fecernere  trtt :  cgo  prseter  illaetiam  dulcia  proprie  didta. 
abinnoxiis,  ac  per  loca  confueta  c  corpore  de-  Sine his cnim  nil  palato  arridet.  Salfa ,  acria,aci- 
turbare.  Pravi  fucci  appellari  folentmclancholi-  da  ,  amara  ,  8c  fiqua:  funt  alio  fapore  pra:dita,  qui 
ci  ,  Biliofi,  putrkii :  crudi  vcro  &  frigidi ,  pituitofi.  alimentis  inefTe  poteft ,  fi  modum  cxcedant,  ori 
Sequitur ,  ut  qui  praedicta:  alimentorum  differen-  infuavia  redduntur  ,  &  quod  in  ipiis  dulce  eft ,  dc- 
tia:  in  Plantisatque  aliis  nos  nutricntibus  conjun-  ftruunt,  aut  prxpcdiunt  nenutriat.  Quarecen-  Ahment» 
gantur  commiiceanturaue,nunc  indiccmus.  Qua:  fendurh  eft,  non  modo  dulcia eiTc  omnia,  qua:  nos  "Kc1aa :de^ 
cito  nutriunt ,  ca  parum  pra:bent  alimenti :  non  nutriunt ,  fed     alimenta  cuncla  dulcia.  Exifti- 
tamen  qua:  tardc  ea  multum ,  fed  qua:  multum  ea  maverit  autem  aliquis  faKam  hanc  efle  univerfa- 
tarde.  Haud  enim  verum  eft  ,  cundta  caqua:  tar-  lem  propofitionem  ,  propterea  quod  inter  medi- 
de  nutriunr,  multum  nos  nutrire ;  nec  qua:  parum,  camenta  nonnulla  funt ,  qua:  nil  nutriunt ,  dulcia. 
cito  ;  fedquaxlam.  Triticum  multum  uutrit ,  &  Hicfane  condocefacienduseft ,  ldnon  obaham 
tarde:  nam  tarde  a  ventriculo  concoquitur.  Quse  caufam  contingere  ,  quam  ob  partium  diverfita- 
autem  boni  pravique  funt  iucci,  qua:damcito,  tes.  Infuntenim  ,  &  illispartes,  quae  nosnutriunt, 
qusedam  tarde  alunt.  Sed  boni  fucci  cundta  &  &  alia:  qua:  medicamentorum  continentpoten- 
mukum  &  parum  alere  poiTunt ;  pravi  vero  neuti-  tiara ;  qua:  quia  m  his  infignis  eft ,  impedit  in  illis 
quam,  fed  parum  tantum  eaalere  neceiTeeft ;  at-  nutrientem  facultatem,  ut  nil  operetur  in  nobis. 
que  aut  cito,  ut  Perfica;  aut  tarde,  ut  Lentes.  Eo-  Hujus  rei  manifefta  fumatur  demonftratio  ab  ex- 
rum  autemqua;  mediocriter  ,  ha:c  cun&a  prse-  emplis.  Ari  radix  cruda,  neque  mandi  poteft,  ne- 
ftant,qua:dammediocriter&nutriunt,&incor-  quenutrire,  propterejus  fummam  acrimoniam, 
pore  antequamnutriant ,  mediocri  temporis  fpa-  cocta  veropra:bet  alimentum.  Huic  neceileeft 
cio  commorantur,  five  mediocriter  pravi  fucci  adjungara  memorabilem  naturam  ejus  Plantse, 
fint  participes ,  five  prorfus  eo  carcant.  Sunt  quae  quam  Hiuccam  vocant  Indi  occidentales  ,  quam-  H 
mediocriter  alunt,  &  aut  tarde,  aut  cito :  quae  ve-  que  fide  digni  ac  multi  fcriptores  ,  qui  eas  terras 
ro  mediocrem  in  corpore  moram  trahunt ,  ante-  peragrarunt ,  &  viderunt  &  fcripferunt.  Folium 
quam  affimilcntur  partibus ,  alia  cito  ,  alia  tarde  huic  Herba:  Canabis ,  vel  ut  aliisplacetSambuci, 
nutriunt  ,  venafque  corporis  pervadunt.    Vario  radix  huraani  femoris  craffitudine.  Hanctradunt 
Ctiam  modo  conjunguntur  cum  his  ftcultates,qua:  redigi  in  pukera  cotium  attritu ,  deinde  ex  ea  per 

colum 


Jiri  radix  nu- 
tnt. 


itutca  vent- 


noj-.tm  aih 
mentim. 


Vtneno  quo- 
modo  aliijhi 
mttrin. 


Pravtt  & 

concocln  diffi- 
KM  cuorr.odo 
deprebendnn- 
tur. 


tn  rem  Hcrbariam ,  Lib.  II 
Ium  extrahi  fuccum  valde  Icthalcm ,  nulloque  in- 
vento  adeum  adhuc  rcmedio:  reliquum  vero  ra- 
dicis  exponi  foli ,  ur  exficcctur  ■,  mox  ficcatum  in 
farinammoli,  queeaqua  fubadta  in  panes  forme- 
tur,  Caffavi  ab  ipfis  appellatos :  fervari  hospcr 
duos  annos  ad  ufum  familiarem  fine  noxa.  Ex  qui- 
bus  patet  non  mirum  eflc  quod  refcrt  Theophra- 
ftus,  nonnullas  radiccs  dulces  venenofas  efle  ;  tum 
etiamquod  narrant  alii  fcriptores ,  nonnullosvc- 
neno  educatos  ac  nutritos.  Nutricbantur  enim 
non  veneno ,  fed  vencnato  ,  cujus  partes  nutrkivse 
alimentum  corpori  fubminiftrant,  ubi  proprictatc 
natursc  venena  nil  operantur  in  quibufdam  ,  aut 
ubi  antequam  afltimantur  ab  omni  venenofa  qua- 
litate  purgantur.  Nec  defunt  in  rcrum  naturaHer- 
bse ,  quibus  totis  innoxie  vefcimur  ,  cum  tamen 
carum  fuccuscum  vitse  pcriculo  aflumatur.  AI- 
lii  fuccuspotus  hominemnonmodoturbat,  fcd 
etiam  interficit,  &  Csepse  fi  Iargius  potetur,  ob  in- 
fignem  caliditatem ,  &  acrimoniam  mentem  tur- 
bat ,  &  ftomacho  mirum  in  modum  nocct.  Igitur 
nutriendi  vis  in  Stirpibus  innotefcit  ex  faporc  dul- 
ci ,  quem  fupra  ponebamus  modici  caloris  efle  in- 
dicem.  Atquantum  quodque  alimentum  nutriat, 
&:  an  cundtanter ,  an  velociter,  ex  fubftantise  con- 
fiftentia  clarum  evadet.  Tenuis  namque  haud  tam 
multum  quam  crafla  &  vifcida  nutrit ,  neque  tam 
tarde ,  quoniara  permeatfacilius  ac  velocius  per 
venas  ad  ultimas  corporis  partes.  Quod  vero  per- 
tinet  ad  alterandi  facukatera ,  quse  alimentis  in- 
eft,  eam  ex  iis  indiciis  explorabimus,  qusefupra 
recenfuimus.  Prava  &  difficilis  concodtionis  ali- 
menta  ab  effectu  deprehenduntur.  Qui  enim  pra- 
va  capiunt  alimenta,  his  nidorulentus  aut  alius 
gravis  ru£tus  accidit ,  aliis  mordicatio :  nonnullis 
utrumque :  quibufdam  flatibus  diftenditur  venter, 
&  flatus  per  os  excluditur ,  aut  inftar  plumbi  aut 
lapidisv  aut  luti  ipforum  ventri  incumbere  videtur, 
qui  &  durus  etiara  eft ,  ac  tenfus,  &  quafi  inflatus. 
Cseterura  hi  effectus  multas  ob  caufas  accidere 
polfunt :  ob  intemperiem  alimenti ,  &  partis  in 
qua  fit  conco&io ,  nempe  ventriculi:  &  ob  lento- 
rem  atque  craflitiem  fubftantise ,  ob  naturalem 
quandam  proprietatem  lahoozu/K^cncw  Grsecis  ap- 
pcllatam.  Quippe  quse  valde  frigida  funt ,  Ienta 
&  crafla ,  calorem  ftomachi  imminuunt ,  extin- 
guuntque ;  hinc  segre  defcendunt ,  difficillimeque 
concoquuntur.  Nimis  calida  nimium  etiam  calo- 
rem  ^ugent,  quo  fit,  ut  prave  concoquantur.  Pro- 
prietas  cujufque  ventriculi  fpe&anda:  quin  etiam, 
an  a  communi  defcifcat.  Inventi  enim  funt ,  qui 
facilius  ac  celerius  Fabam  Lentefque ,  quam  ova 
concoquerent.  Quidam  propter  pravos  humo- 
res ,  quos  in  ventriculo  coacervarunt ,  autalium 
ob  affectum  prseter  naturam ,  quse  facilis  funt  co- 
ctionis  aut  digeftionis ,  prave  &difficurter  con- 
coxerunt.  Idcirco  qui  notitiam  facultatum  om- 
nium  ,  quse  alimentis  infunt  adipifci  velit,  eum  di- 
ligenti  experiertf  ia  niti  oportet  in  tali  corpore  fa- 
cta,  quale  eft  id  quod  maxime  fanum  exiftit ,  prse- 
cognitis  prius  faporum  odorumquc  naturis ,  qui 
Tlantis  maxime  infunt ,  tum  confiltenria  ,  quse  aut 
lenra  ,  aut  fi  iabilis ,  aut  crafla ,  aut  tcnuis,  laxa,  ut 
levis,  gravifve  eftefolet.  Hsec  enim  omnia  ,  aut 
docet  Galcnus  lib.  i  de  alim.  ad  ipfarum  invcn- 
fionem  adco  conferunt ,  ut  cum  in  percgriuam  rc- 


»45 

gionem  pervcncritis  ,  fi  quid  cfculenti  nunquam 
vobis  confpecti  occurrcnt,  pcrmultas  fitisocca- 
fiones  atquc  adjumcnta  ad  ejus  facultatcm  cojmo- 
lcendam  babituri. 


C   A  P. 


XVII. 


Autlorti  1*- 
tertt  dt  n 
htrbnriA. 


Thtophraf.i 
mttrtrti 
Thtod.  Sflffli 


Exacla  blijud  PbifoJopbU  notitiaqui  acquircnda. 
Autorcs  -vctcrcs ,  &  rccentiorcs , 
qui  dc  ea  Jcripjere. 

HIs  prsecognitis ,  qui  totum  fehuic  Philofo- 
phiae  tradcre  cupit,&  ad  cxactam  cjus,quan- 
tum  fieri  potcft ,  cognitioncmdcvcnire  ,  ctim  vc- 
terum  &  rccentiorum  lcdtioni ,  qui  ex  prorcflo 
quippiam  ad  rcm  Hcrbariam  fpedtans  cdidcrc, 
aut  eadcreobiter  quippiamin  luos  commcnta- 
rios  rctulcrc  ,  diligeritcr  incumbcre  oportct.  Ad- 
cat  inprimis  veteres  Gracos  atque  Latinos.Thco- 
phratttim,  Diofcoridem,  Plinium,  Galcnum,Apu- 
leium,  ./Eginctam,  Oribalium,  /Emiliuin  Macruin, 
atqtic  etiam  Arabes ,  Avicennam  ,  Scrapionem, 
Mefuem,Rhafem.  Libri  Theophrafti  (qui  difcipu-  Tk  ,  nfm 
lus  fuit  Ariftotelis)  de  Hiftoria  Plantarum  novcra, 
cum  decimi  principio ;  &  fcx  alii  dc  caufis  carun- 
dem ,  Grsece  admodum  lcguntur  mutili  ac  dcpra- 
vati  injuria  temporum.  Idcirco  lectore  iudcrcflb 
indigent  ,  &  in  Grscca  lingua  non  mcdiocriter 
exercitato.  Hos  Latio  donavit  Theodorus  Gaza 
Theflalonicenfis,  eo  tempore,  quo  jam  Grscci  au- 
tores  negligebantur.  Is  homo  multisprseditusli- 
teris,  reique  Medicce,  atque  utriufque  Iinguse  per- 
tiflimus  fuit.  Quiaautem  in  raulta  depraT^ta  in- 
cidit  Ioca ,  dum  hos  libros  Latinos  faceret ,  quse- 
dara  omittere  in  verfione  ,  nonnulla  ea ,  quse  fibi 
videbantur  optima,  conjectura  reftituere  coadtus 
fuk.  Etquoniam  nondeverboad  verbum  trans- 
ferre,  fedmentem  Philofophi  exprimere  fumma 
eloquentia  ftuduit ,  fsepe  aliud  quam  autor,  tradi- 
dit :  aliquoties  ufque  adeo  Latinse  linguse  ftudio- 
fus  &  amator  fuit ,  ut  maternam  linguam  ei  poft- 
pofuerit.  Etenim  Latinam  novis  voculis ,  &  ut 
plurimum  non  neceflariis ,  ad  Gnecarum  vocuin 
imitationem  augere  fcraper  ftuduit :  verbigratia, 
kActi^^ov  Agiratorium  vertit ,  cum  Plinius  &  alii 
Grseco  utantur  nomine.  Interdum  quoque  variat 
in  vocum  verfione :  Kvfyg/xsv  Albucum  rcddit  at- 
que  etiam  ^o-tychxov ,  cura  divcrfsc  fint  Herbse. 
Sic  'iKcirlw  plerunque  Abictem ,  aliquando  Pinuni 
interpretatur:  &  Tnivv  Abietem,  Laricem.fsepe  Pi- 
ceam.  Solani  quodcunquc  fit  gcnus  appcIlatVe- 
ficarias,  cum  maximc  interfe  differanr.  x-  ^r-;^ 
pcrperam  cum  Plinio  interprctatur  Gladiolum. 
Et  plura  alia  diligens  Icctor  notare  poterit ,  qui 
propterea  parum  huic  intcrprcti  fidat  linc  Grxco 
codicc.  Senfusejusquoquc  mtcrdum  cumTheo- 
phrafto  non  convenit ,  quod  hanc  lcicntiam  luud 
fatis  intclligerct ,  quse  ante  eum  pcr  multa  (ccula, 
cjufque  temporc  jacuit.In  Hiltorrrm  Thcophratti 
aliquid  m  poftcritatis  commoi!.:  r:\jlimur.  In  li- 


brosdecaufis  Iulius  Ca-far  Scalig  1  inter  doctifli- 
mos  dodiflimus  noftro  feculo  commcntatus  clt 
iis,qui  Grxca:  lingu.r  atqucLatinxperitiorcs  fiinr. 
McntcmPhilofophi  opdme  csplanavit.locaqtiam- 
plurima  mutila  fcliciter  rclluuit  ,  ncc  pauciora 
mclius  quamGa/a  intcrprcratur ,  qucmfvpeat- 

T  que 


id.  Ctf.  Std- 
lt'tr. 


Arifi  lib.  duo 
M  Plar.tu. 


Diofcorides. 

Htrmelaut 
Barbarut. 

MarceUtu 

VirgilitUx 

loannet  Rutl- 
littt. 


Petr.  Andr. 
Mattl.-tthti. 


Melchior 
GiiiLan.h- 
ntu. 

C.  Plinisu. 


Stephamt* 
Aqutw. 

lacobm  Da- 
lechampiut. 


Calemu. 


Paului  2Egi- 
neta. 


Oribafim. 
L.  Apidtjtu. 

JEm.  Macer. 
Arabes. 


Hiercnjmm 

Irazu*. 


Aterron. 


146  Adriani  Sfigelil  Ifagoges 

que  optima  rationc  caltigavit.  Ariftoteli  adfcripti  iufigniorum  Stirpium  facultatcs  fccundum  G;ile- 

libfi  duode  Plantisab  codem  lul.  Caefare  Scali-  num  ordine  Alphabetico  profcquitur.  loter  rcccn- 

gero  cxplicati  funt.Iu  ris  multa  non  contemnenda,  tiores  fummo  ftudio  ac  diligentia  dc  narura  itir- 

qua:dam  quoque  improbanda ,  quae  utdiligenti  pium  tres  libros  ampliflimos  publicavit  loannes  ;'r 

ltudio  fempcr,ita  faepc  nimis  curioie  atque  lubtili-  Ruellius ,  in  quibus  accurate  cunda  ex  varns  fcri-  fumUbrU 

ter  a  Scaligcro  auimadvertuntur.  Pedacii  Diofco-  ptoribus ,  Latinis  praefertim  ac  Graecis ,  qui  ante 

ridis  Anazarbei ,  qui  miles  atque  Medicus  iub  An-  ipfum  fuerc  ,  collegit.  Nam  praemiflis  comrau- 

tonio  &  Cleopatra  vixit ,  de  Medica  materia  no-  nibus  quibufdam  prxceptis  &  animadverfionibus 

vem  exrant  libri ,  quorum  quinque  prioribus  Stir-  ad  formam ,  vitam,  generationem  ,  culturam  ,  & 

pium,  quae  fuo  tempore  magis  in  ufu  erant ,  facul-  alia  accidentia  pcrtiuentibus  ,  mox  ad  particula- 

tates  praecipue  ablolvit  breviter  ac  fummoitu-  rem  cujufque  fpecici  traftationem  devenit.  Hac 

dio ,  non  omiflis  earum  defcriptionibus ,  quae  non  tempeftate  etiam  floruit  Hierouymus  Tragus,  at- 

ita  ubiqueoccurrebant.  Quaeautemerantvulga-  queejus  aemulus  Leonardus  Fuchfius ,  excellen- 

ris  notitiae  non  defcripfit  ;  unde  fa&um  eft  ,  ut  eas  tes  ambo  viri ,  qui  libros  pofteris  de  eadem  mate- 

quarum  vires  nobis  commonftravit ,  adhuc  igno-  ria  reliquere  adje&is  iconibus.  Sed  Fuchfius  ma- 

remus.  DiofcoridemprimumLatinereddiditdo-  gnaexparte  defcriptiones  virefque  fuarumStir- 

cliflimus  Hermolaus  Barbarus  addito  etiam  co-  pium  ex  vcteribus  mutuatus  eft  in  tomo  primo; 

rollario ,  quo  autorem  hunc  multum  illuftravit.  nam  alterum  figuris  depidtis ,  ac  nomenclaturis 

Poft  cum  Marcellus  Virgilius  pari  induftria  5c  eru-  tantum  illuftrat :  Tragus  autem  magnum  Planta- 

ditione,  adjectis  etiam  commentariis  elegantiflj-  rum  numerum  in  Germania  fere  naiccntium  pau- 

mis :  tandem  Ioannes  Ruellius ,  cujus  verlio  nunc  lo  ante  Fuchfium  edidit,quarum  formam.ac  loca, 

omnium  fere  manibus  teritur.  Scripfere  in  eofdem  generationem ,  vires  cum  veteribus  cognitas,  tum 

libros  commentaria  plures  alii ,  fed  copiofiflima  propria,  &  aliorum  nempe  rufticorum ,  &  mulier- 

Petrus  Audreas  Matthiolus  Senenfis  ,  appofitis  cularum  experientia  inventas,  examinavit  atque 

quam  plurimarum  Stirpiumiconibus ,  tamvete-  indicavit.  Hoc  mortalibus  utiliflimum  ftudium 

ribusdefcriptaruro.quam  a  recentioribus&feipfo  in  hocdodtiflimo  viro  nunquam  fatis  Iaudare  poi- 

ufurpatarum  ad  varios  aflfeclus  humaiii  corporis.  fura.  Vtinam  hoc  orffnes  qui  poft  &  ante  ipium,  ' 

Hic  caftigandis  aliorum  erroribus  ita  fe  totum  tra-  amplexi  fuiflent.  Etenim  finoftro  tempore  tan- 

didit,  ut  proprios,  quos  plures  commifit ,  quorura  tum  ftudii  collocarent  Herbarii  in  examinandis 

magna  pars  a  Melchiore  Guilandino  viro  eruditif-  Plantarum  novarura ,  quarum  piduras  nobis  offe- 

fimo ,  nec  parum  in  hac  Philofophia  verfato,  qua-  runt,  viribus ,  quantum  in  defcribendis  earum  fbr- 

tuor  epiftolis  animadvertuntur  ,  propemodumne-  mis  ac  generationibus  ponunt  ,  profecto  melius 

glexerit.  CajusPIinius  fecundus  in  Hiftoriamun-  valetudini  humanae  confuleretur.  Ideo  montes 

difedecim  libris,  aduodecimo  fcilicet  ufque  ad  aliaqueloca  vifenda  funthabituruftico  ,  quofa- 

vigefiraum  feptimum ,  defcriptiones ,  locos ,  ufus,  cilius  cum  colouis  ineatur gratia  ac  focietas ,  obvii 

virtutes ,  &  reliqua  accidentia  Plantarura  ,  qua-  quique  confulendi ,  rnontium  incolae  adcundi ,  ut 

rura  apud  autores ,  qui  ante  eum  floruere  ,  ac  «fuo  ufus  &  facultates  aliquae  earum  Hcrbarum ,  qua- 

quoque  tempore  extitere ,  fa&a  eft  mentio ,  tam  rura  dcfcriptiooes  uuper  a  doclis  viris  traditae  iunt, 

breviter  perftrinxit ,  ut  faepe  propter  fententiae  ac  cognofcantur ,  etfi  quae  ab  uno  prius  indicata  funt 

phrafis  brevitatem  non  intelligeretur,  nifi  autores  atque  a  pluribus  poftea  confirmata,  in  obfervatio- 

prasfercim  Theophraftus  &  Diofcorides ,  cxqui-  num  hbro  funt  annotanda.  Sed  ad  rem  redeamus. 

bus  pleraque  tranicripfit ,  confulerentur.  Corre-  Fuchfium  atqueTragum  fecutus  eft  Matthiolus, 

xerunt  huncatque  elucidarunt  Hermolaus  Bar-  qui  Diofcoridem  commentariisilluftravit ;  icones 

barus  in  Caftigationibus ,  Stephanus  Aquacus  in  etiam  non  modo  clegantiores,  fed  &  plures,quam 

Commentariis ,  &  alii  celeberrimi  viri :  fed  m  pri-  priores  novarum  Plantarum  appofuit,  quarum non 

mis  noftro  tempore  Iacobus  Dalechampius  auxi-  praeteriitantcaincognitascjuaidamvires.  Scripfit 

lio  veterum  codicum  manufcriptorutn,atquc  col-  Rembertus  Dodouaeus  poft  hunc  Hiftoriam  Plan-  Dodensm. 

latione  autorum antiquorum ,  qnibusPIiniusufus  tarum  elegantiflimara  triginta  libris  conclufarn 

eft.  Galenus  undecim  ccmpofuit  libros  de  fim-  una  cum  imaginibus ,  in  quibus  novas  nonnullas 

plicibus  medicamentis,in  quibus  pleraque  de  Stir-  quoque  videre  licet.  His  alias  adjecit  Matthias 

pium  facultatibus  primis ,  fecundis ,  &c  tertiis  ge-  Lobelius  in  fuo  Herbario ,  quod  etiam  cum  ima-  r«Mw». 

neraliter  agit,  ex  iecundis  primas  inveftigando.  In  ginibus  edidit  :  itemPetrus  Pena,  quiunacum  p.Pena. 

hisnil  fere  quod  non  apud  Diofcoridem  invenia-  Lobelioadverfaria  cum  iconibus  divulgavir.  Ca-  caroim  c\*- 

tis ,  imo  quaedam  omittuntur  neceflaria.  Hos  Ga-  rolus  Clufius  Atrebas  hoc  tempore  plufquam  ul-  ^ 

leni  iibros  Paulus  3 ^gineta  in  compendiura  red-  lus  alius  huic  ftudio  deditus  novas  Stirpes  pluri- 

cgit.  Secundum  01  dinem  Alphabeti  Plantarum  fa-  mas ,  quas  in  Panuonia  ,  Auftria ,  Hifpania  fumma 

culrates  atque  deicriptioncs  t  Diofcoride  infua  diligentia&  cura  obfervavit ,  pidtas  aliquotlibris 

Collecla  tranftulit  Oribafius.Lucius Apulejus  Ma-  divulgavit,quos  annis  ab  hinc  pauculis  in  magnum 

daurenfis  librum  edidit  de  vii  tutibus  Herbarum ;  volumen  congeflit ,  quod  pluribus  novarum  Plan- 

item  ^milius  Macer  Veroneniis  verfibus  hexame-  tarum  defcriptionibus  &  picturis  Iorupletavit.  In 

tris.  Plurinium  quotjue  Arabes  hanc  fcientiara  eodem  volumine  de  Fungis  curioiiiiimumtracta- 

locupletarunt ,  Rhafes  ,  Serapion  ,  Mefues ,  Avi-  tum  videre  licet ;  itemque  Plantarum  omnium  in 

cennas,  &  alii  ignobiliores,  qui  praeterquam,quod  monte  Veronenfi  celeberrimo,  quem  Baldum  vo- 

Grsecis  cognitas  Herbas  in  fuoslibros  retulere,  cant,  nafcentium  catalogum ,  quem  Ioannes  Pona 

novas  etiam  quam  plurimas  defcripfere,  ac  earun-  Pharmacopaeus  Veronenfis  in  Stirpium  cognitio- 

dem  vires  tradidere.  Averrocsin  quinto  colliget  ne  verfatiflimus  compofuit.  Idem  Clufius  hoc 

anno 


in  rem  Herbariam,  Lib.  II.  I47 

anno  libros  decem  cxoticorum  in  lucem  nrnrnlir    fim,„M,„,         •  ... 
nma.  H,c :  etum  ahquot  autores  al.eua  liugua  Pra>  aut  uaturaearuuclcm  ad.lcr  ■  (o  eul   "d  ux  m 

w  Ksrifc5 1  °c  c,dr  r  0,r dc  crp°fiHone  : 

icv?/      «"""os  in  Latmam  Jinguam  vertitj  Chnftopho-  infpiciend    unt,  itcm  qui  curationes  affekuiim 

™  n£°£i  ^X^fGJ^  ?b  corP°ris  h«  *-  ^e  "ffi 

g™»**    "orto,quil  rorcgis  Indus Medicus fuit ,  duosii-  interquos  Apicium  &  Athenxum  ioDrimiscom 
brosdefimphabusapud  Indos  nafcentibus ,  quos  mcndo  :  item  quide  AgncuT  a  qSTtrX 

L*  •    pi?^VSX,t,ej  HifpaniC°  Kll0mdtC-  n.ntVarro,Cato,Luc,usModc ra,  W,C  1, ndh 
f,etn  «'^Bellonu ,  qo,  de  Arbonbus  Conifcris  Palladius ,  &  alii ,  qui  de  Hippiatna  ,  &  &  u 
hbrum  confcnpfit ,  pulchcrnmas  obfcrvationcs  ^  deniquc  qui  mifcejlaoea,  adcundi.  QgEK 
^                    ^.fec,r;Llbro\^decimdcP]ant,s  hos  omncs  autorcs  diligenter  attcotcquc  IcJr 

c*.  Andreas  Crcfalpmus  Aret.nus,  Medicus  &  Ph.lo-  ac  fingula  annotanda  X  Ftorilegio  proprus  t 

fophusmltaha  fuo  tempore  ccleberrimus ,  nuper  cis  fcu  capitibus  pofucrit,  quo  facmus  m Lo,kv 

luci  ded.t.  Nomma  Plantis  ,  quas  defcripfit ,  ut  inharrcant',  aut  promptius ,  fi  quando  lubct ,  cun- 

Plur.mum  mdidit  Hctruica    «fque  l.bcnter  pro  dte  autorum  fentehtfe  rcpcriantur  |  ,s  vcrc  cxccl- 

Latinis  uius  eft.  Idcirco  d.fficihs  paululum  iis  eft ,  lens  in  hoc  ftudio  cvndet.  Ad  exquifite  pcrfcc^am 

qui  Stirpiumveftigandarumcaufanon  videreHc-  Plantarum  cognitioncm  nullum  pcrvcnicr,  qoao- 

trufcosagros,necahos  quiHcrbarioscumiconi-  tumvis  laborioium ,  humanum  mgenium.  Infimta 

bus  muitiique  nomenclaturis  edideruut ,  prius  in-  nimis  earum  varietas ,  in  forma,  ulu,  &  cajtcns  ac- 

fpexerunt  Defcnpfit  hic  propriis  verbis  fingulas  cideotibos:  femper  novi  ahquid  afferre  videmus 

Ipecies dihgentiffime:  mox  an  e*  veteribusco-  mivios,  paludcs  ,  mare  ,  montcs ,  campos ,  valle* 

gnitae  fintoftendit:  demum  fiquippiam  iisfit  vi-  arcnam,  parietcs,  faxa,  prata,vmcas,  fylvas,  incul' 

num,haudita  pnonbus  fcnptoribus  cognitum  ,  ta,&  ut  breviter,Europam, Afiam,Afncam,Iodia£ 

w£SL  fubne?,r'  Vniverfahs  llantarum  Hiftona,quam  que.  Itaquefiulla  medicincein  parte  magis  Hip- 

tarum.  '    certo  Icio  Iaeobum  Dalechampium  inchoafle ,  ac  pocratisfentcntiaj  veritas  elucefcit ,  Vita  brevis 

imperfedtam  nobis  rehquific ,  cseteris,qui  ante  ars  longa ;  fime  in  hac  maxime  , quas ad  Med,c,- 

hanc  editi  funt ,  Herbarus  anteferenda  fanc  eft  ,  nam  inprimis  pertioet.  Nolim  tamcn  in  fcicntia 

etiamfi  imperfedta  fit.  Namduo  magnaejus  vo-  fierbaria , quemquam  dcterrcatrerum  difccnda- 

lumina,  plunmis  fcatent  crroribus,  quos  Typo-  rum  multitudo.  Qiiifquisin  catantumproficiat , 

graphi ,  atque  n  ,  qui  hanc  tranfcribendam  &  im-  quantum  ad  fuam  fcientiam  excolcndam  &  cxor- 

pnmendam  dederuot,  commiferunt.  Notanturhi  nandam  neceflarium  cft.nifi  quisic  totum  huic 

lingulari  libello,  quem  de  erroribus  Hiftoria;  Plan-  ftudio  tradcrc  vclit.  Medicis  hxc  Galenos :  Medi- 

caipar.  Bau.  tarum  generalis  infcripfit  Cafparus  Bauhinus.  Ima-  cttsttt  omntttm  Stirpium.ft  feri  potefi  ,penttambabeat 

,mt4'        gines  magna ex  parte  huic  Hiftorise  inferuntur  ea-  confulo-,fin  minm,  plurium  f.i/tem,  qmbus  frcqucnter  uti- 

rum  Stirpium,  quae  defcribuntur  ,  in  quibus  multse  mttr  ,/itnt  autcm  ipfirttm  gencra  ,  vd  fific  ca  nomtnarc 

antea  incognitas,  tum  noftrates,  tum  peregriua;  ex  vclis,differentix  bx,  Arbores,  Frttticcs,Hcrbx,  Spint,  crc 
Iudia  utraque  delatae.  Confert  hic  dodtiflimus  au- 

tor  diligentiffime antiquos  fcriptores  inter  fe,  ac  C  A  P.     XVI II. 

multa  eorum  loca  depravata  majori  quam  alii  ju-  Hflr%/«W  quid ;  ejm  conficiendi  modus  ,  &  ordo 
iae.  Taier-  dicio,ac  multo  telicius  reltituit.  Tandem  laco- 

fumomanm.  ^us  Xabernxmontanus  ,  qui  Tragi  difcipulus  fuit ,         Voniam  autcm  Flonlcgii  fadta  cft  mcntio  (fic 
inhac  fcientia  pari  qua  priores  induftria  confe-         enim  foleo  libros  appellarc  ,quosaIii  colle- 
nuit.  Ejus  nnper  liber  eft  typis  traditus  ,  in  quo  clanca  ,  nonnulli  locos  communes ,  quibus  infcri- 
prazter  uomenclaturas  Latinas  ac  Germanicas ,  &  buntur  cundta  notatu  digna,  quse  ad  rem  hanc  lpc- 
piduras,  nil  aliud  continetur.  Oftenduntur  hoc  dtant ,  fiveab  autoribus ,  five  ex  aJiorumobferva- 
libro  plures  Plantse  depicla;,  quam  in  ullo  alio  tione ,  ea  didiccritis;  ut  tacilius  tantarum  rcrum 
pracdidtorum  autorum :  defiderantur  defcriptio-  multitudo  &  varietas  obfervata  io  memoria  ha- 
nes  ,  &  viresjquas  audio  eum  Iingua  Germanica  beantur  ,  fi  quandode  rc  quapiam  diiputandum 
confcripfifle.  Hi  lunt  prsecipui  fcriptorcs  tam  ve-  eft  )  opera:prccium  exiftimavi  modum  atqueor- 
teresquam  recentiores ,  qui  de  re  Herbaria  volu-  dinem  locos  communcs  componcndi  vobis  pnP* 
mina  reliquere,  quos  prx  ca:teris  legcndos  judica-  fcribere  ,  qui  jam  paululum  hanc  icicntiam  dcgu- 
loannes  Co.  \\.  Tradtavit  de  univerfali  Stripium  naturaloan-  ftaftis,  atquceadem  inefcati  cftis.  Nam  prorfus 
^Ahyfiut  An-*nes  Coftazus Laudenfis.  Aloyfius  Anguillara, qui  rudibus  hax  crunt  inutilia,  qux  uunc  dicam  dc 
gmllara.       ante  Guilandinum  horti  Patavini  praefectus  fuit,  Florilcgio.  Libros  chartaccos  fex.aut  fcptcm,  aut 
placitafua  compendiofc ,  &  magno  cum  judicio  odto  plurcfve  capite(prout  vultis  tituloscxtcn- 
confcripta  ,  in  lucem  protulit ,  fed  Italis  tantum.  dere ,  acdiffufius  obkrvanda  adnotarc  :  cx  viginti 
Extant  de  hac  Philoibphia  aliorum  quorundam  quinque  foliis  conftantcs  ;  quintcrniones  vulgus 
eruditiffimorumfcripta,utIoannisThaIii,Ioachi-  chartariorum  vocat.  Ex  i,s  fiat  volumcn  ,  cujus 
mi  Camerarii,  Fabii  Columnae  ,  Profperi  Alpini,  foliorum  pagina:  facies,  tam  dcxtra,  quam  fiuiftra, 
cjuide  iEgyptiacis  Plantis  librum  edidit ,  fed  om-  duabus  per  longitudinem  interlecctur  Iiikis  ,  qui- 
nes  nomiuare  fupervacaneum  arbitror,cum  qui  bus  medium  faciei  intcrcIiKlatur,  &  tria  loca  di- 
omnes  fcire  defiderent,  Philofophos  ac  Medicos,  veriacjufdem  magnitudinis  conitituantur  in  urra- 
qui  Bibliothecam  Medicam  ac  Philofophicam  ty-  quc  paginx  facie.  [nfcribcntnr  lupra  in  rrontc  liu- 
pis  mandarunt ,  confulere  queant.  His  adjungan-  gulis  locis  fui  tituli ,  qui  trcs  crunt ,  rchcto  tergo 
tur  fcriptores  varii ,  Poeta:,  Hiliorici ,  Oratores ,  paginae  omnis  infcriptionis  vacuo  ,  doncc  frons 

T  2  fcriptil 


xiAdriani  Spigeln  Ifagoges 

fcriptis  obfervationibus  repleta  fit.  Tuncenim,&  tis ,  &  perpetuis.  Partesquse  diutius  invita  per- 
rergoeadeininfcriptiones  infcribendae  fuis  locis,  durent.  Dc  radice  perpetuis.  Dc  caule,  &  ramis 
&novacharta,fiopus,addenda.  Volumenhocin  perpetuis.  Qua:nunquam  perdunt  folia ,  flores , 
tres  partes  dividatur :  pnma  contineat ,  quas  de  frudtus.  Abortus  j  Monftra.  Plantarum  mutatio 
Plantis  m  genere  dicuntur  5  altera  fingulas  Planta-  m  alias  fpccies.  Partium  mutatio ,  foliorum  ,  flo- 
rum  fpccies  comple&atur  :  tertia  qusltioncs,  quas  1  um,  &  aliarum  partium.  Contradio  ,  apertio  & 
tamen  etiam  poterimus,  fi  lubet ,  pradi&aruui  firailia.  Odores  Plantarum  quot:  &qua:  odora- 
duarum  paitium  locis  inferere  ,  ad  quos  pertinere  tx,  quae  inodora;.  De  faponbus,  &  eorum  diffc- 
magis  videbuntur.  In  his  tribus  prius  agendum  hi-  rentiis.  Quae  faporem  habeant,  qux non,  &  qua- 
ftorice  ,  mox  Philofophice  ,  ut  cauiae  omniura  lem  :  Item  paucis  Plantis  eundem  faporem  per 
qua2  in  hiftoria  enarrantur ,  doceantur :  fic  difer-  omnes  partes  diffundi,  ut  &  odorem.  Sympathia, 
tiflimus  Theophraftus  hiftoriam  a  caufis  fepara-  &  antipathia.  Morbi  intrinfeci  ,  &  extnnfeci , 
vir.  Hunc  autem  ordincmin  primis  Iaudare  dc-  communes ,  proprii.  Animalia  quae  in  Plantis  ge- 
beo , eo  quod  fi.aliquis  Commentarios de  hac  ma-  nerentur.  Qua:  aliunde  genita  noxam  Flantis af- 
teria  exa&iflimos  fcribendi  deiiderio  teneatur  ,  ferant.  De  interitu  totius  Planta: ,  &  partis  alicu- 
ftatira  paucis  mutatis ,  eadcm  ferie  cun<2a,quae  jus.  De  cultura.  Qua;  fine  cuitura  vivere  neque- 
annotavit,defcribereacin  hbros  congererefacil-  ant .  item  qUid  fint  agreftcs ,  &  mitcs  Plantse. 
lime  poflit.  Hinc  quoquc  pcrdifficiles  quasftio-  Arandi  tempora.  De  foflione.  De  Rigationc.  De 
nes ,  qux  multorum  autorum  indigent  teftimoniis,  Stercoratione.  De  Tranflatione,  &  reliquis  firai- 
quarque  diligens  exaraen  requirunt ,  eodera  ordi-  hbus  culturx  operibus.  Infitio,  inoculatio.  Iuftru- 
ne  lunt  tra&andas :  nc  dicendorum  ferie  in  priori-  menta  ad  culturam.  Remedia  ad  morbos.  Vfus 
bus  libris(in  quibus  brevitcr  opinio  defimilibus  Plantarumin  homine,&  priraura  de  alimentis,  de 
controverfiis  animadvertcnda)  interrupta  ,lecl:o-  medicamentis.  Facultatcs  earumquc  diguotio. 
ris  mentem  a  propofita  re  avertant,  ac  in  moroiif-  PJant*  qua:  totse,  quo  tempore  ad  ufum  colligen- 
fimara  le&ionem  deducant.  A  forma  Plantarum  dae  ,  &  quomodo  icrvandse :  tcmpus ,  &  modus 
in tribus partibus  femper incipiendum  eftjdeinde  colligendi  acfervandi  earumpartes:  adqua:,& 
ad  accidentia  deveniendum ,  quo  nomine  gcnera-  alja  pharmacopceorum  &  unguentariorum  opera 
tiones,affediones,Ioca,vita:,ufufque  compre-  pertiuent ,  quje  quifque  in  plura  capita dividcre 
henduntnr.  Forraa  enim  accidente  nobis  nouor,  poterit,  uti  etiam  ufum  in  brutis ,  atque  inanima- 
a  notioribus  nobis  in  hac  Philofophia  procedere  tjs.  Materies  quae  fabris ,  quseque  igni  conficien- 
oportet.  doidonea:ubi  etiamde  caedendamatene.  Tam 

C    A   P       XIX  en'm  varius  e^  Stirpium  u^us » atque  multiplcx , 

tam  variaufus  confideratio,ut  paucis  verbis,ac 
Tituli  quaks )  quo  ordinc  in  locis  Fbrilegii fcribendi.  hmmatim  percurri  nequeat.  Quod  fi  vero  quif- 

piam  in  reipub.  litcrarias  coramodum  libros  dc  re 

Tltuli  vero  primx  partis  Florilegii  tales  fere  Herbaria  exacliflime  confcribere  velit,atque  ideo 
fint ,  eoque,  quo  hic  leguntur,  ordine  difpo-  quoque  de  caufisagere  eorum  ,  quse  in  hiftoriis  di- 
nantur.  Quid  fit  res,  aut  Philofophia  Plantaria :  dta  fuut ,  cum  oportet  fub  iifdem  titulis  caufas  an- 
ejus  antiquitas,dignitas, pra:ftantia,utilitas.  In ven-  notare  ,  eafque  poftea  eodera  fere  ordine  fingulari 
tores,  &  in  quotpartes  harc  Philofophia  divida-  libro  recenfere,quod  parvo  cum  labore  faccrepo- 
tur.  Scriptores  rei  Plantarias,  Grseci,  Latini,  Ara-  terit.  Secundaautem  pars  particulares  cujufque 
bes,  &  alterius  idiomatis.  Subje&um  ejus,  &  quid  ftirpis  tra&abit  hiftorias ,  ac  caufas :  hoc  eft  fbr- 
fit  Planta.  Ejus  differentia;  unde  fumantur  :  quan-  mara ;  terapus,  quo  feminetur,  nafcatur,  augeatur, 
tum  ab  animali  differat.  De  partibus  Plantse  pro-  floreat  ;  locum,  quogignatur ;  culturam,  ulum,  & 
priis ,  communibus ,  earum  definitione.  Partiura  fi  quae  funt  alia ,  quse  non  cundtis  plantis  commu- 
fimilarium  differentia;  formales ,  &  accidentales.  nia  funt,  ea  animadvertet ,  &  eorumdem  rationes , 
Partium  diflirailarium  communium  differentise  ,&  fi  perveftigari  poflunt ,  fubnectet.  Ideo  finguli  Io- 
earum  partesalias.  Partium  propriarum  commu-  corumtituli  fingulas  Plantarum  fpecies  contine- 
nium  diflimilarium  differentiae.  Plantarum  divifio  ant ,  quarum  multa  extat  apud  veteres  &  recen- 
in  fumma  quazdam  genera.  Quid  Arbos ,  Frutex  ,  tiores  memoria.  Tres  ,quatuor  aut  quinque  fpe- 
Herba ,  Olus,  Frumentum ,  Legumen,  &  ejufmo-  cies ,  quarum  natura  non  admodum  adhuc  cele- 
di.  De Plantse actione , &  ejus facultatibus.  Plan-  brataeft,fub  unotitulo  coraprehendat : aut  uno 
tarum  generatio  quot  fiat  modis;  quas  fponte,  qua;  generico  ncraine ,  omnes  fpecies  quas  fub  eo  con- 
e  femine.  Terra ,  locus ,  tempus  anni,  fydera  quid  tinentur.  Verbi  gratia ,  non  opus  eft  lingulares  * 
conferant  ad  generationem.  Terrarum  locorum-  ac  proprios  facere  titulos  de  Fago,  de  Robore,  de 
que  differentias.  Semen  quomodo  terra?  mandan-  Subere  ,de  IIice,fed  uno  nomine,  nimirum  Quer- 
dum,&quando.  Quamdiiifemen  duret  ut terra;  cus , omnes intelligere , ac fignificare.  alioquicum 
mandari  poflit.  Quo  die  e  femine  quasque  Planta  fit  immenfa ,  &  incredibilis  ftirpium  multitudo  , 
erumpat.  Quse  partes  primum  e  femine  prodeant ,  fecunda  hsec  pars  Florilegii  in  magnam  nimis  mo- 
&qua  ferieomnesnafcantur.  DePlantarum  au-  lem  excrefceret.  Paucas  admodum  funtPlantse, 
gmento ,  &  perfectione.  De  fructuum  raaturita-  quse  non  ad  aliquod  genus  reducuntur,  feu  nomen 
te.  Dealimento,&  excremento.  De  fucco,la-  habeant , five eodem careant.  Cseterum  cumor-  ordohbro- 
chryma , gumrai ,  eorumque  differentiis.  Plantse ,  do , &  ad  doctrinam  exactius  tradendam  ,  &  ad  ^oT/mdT^e 
quas  aliis  innafcuntur  Plantis.  De  Vita,  &  quas  lon-  memoriam  plurimura  conducat  -3  qualis  ille  in  hac  herbtri». 
gioris,  ac  brevioris.  Terra  ,  locus  ,  tempus ,  anni  fecunda  parte ,  quas  tam  innumerabilem  Stirpium 
fydera  ad  vitara  quid  conducant,  De  annuis  Plan-  copiam  amplectitur  conftitueudus  fit  a  ut  facile 

tituli 


in  rem  Herbariam  >  Lib.  II.  140. 

tituli  reperiantur,  docendum  eft.  Video  •roultos  putantHippocratcs&  Plato,  Plantasomucsnatu- 

qui  librosde  Planris  parricularibus  in  publicum  ra  agreftes  culru  i$rfitaao%,  id  elt,  manfuefccre.ut 

prorulere  (  ralis  namque  tcncndus  eft  ordo  ,  qualis  ex  Piraftro,  Olca  fylveftri,  &  rcliquis  difccrc  licct. 

in  libris  componendis  obfcrvarur )  clcmenrorum,  In  animalibus  idcm  accidcre  auror  cft  Ariftotc- 

hoc  eft  literarum  ordinem,  quem  alphabeticum  les.qui  in  hiftoria animalium  ,  &  libro  Problema- 

appellanr ,  dilexilTe  ,  Plantis ,  quarum  nominum  tum  fcribit,  cfle  nonnullas  reras ,  qux  nullarationc 

elementum  primum  A  eft  ,  prius  poliris.  Alii  a  manluefieri  pollunr ;  ur  leoncm,  panrhcram.  Porro 

totius  ftirpis  forrnx  difFerenciis  ordincm  fumentcs  cum  Anftotclcs  divifioncm  animalium  in  manfuc- 

io  quatuor  fumma  genera  cas  dividunt ,  Arborcm,  ta     fera  improbarir,  quoniam  t  fbrma- 

Fruticem,  Subfruticem,  Herbam;  progrcdiunrur-  lcm  diftercntiam  non  defignat  ,  fimilis  Plantarum 

que  a  perte&ioribus ,  &  notioribus  ad  lmperfe&a,  divifio  haud  mulrum  laudanda.  Magis  autcm  pcr- 

&  minusnota.  Sunt  autem  perfe&iores ,  notiores  placct  Andrcx  Cxfalpini  partitio  ,  qui  a  fructuum 

nobiliorefque  Arbores  Fruticibus,  FruticcsCrc-  varicrarc  horum  gcnerum  divilionem  lecundam 

miis,  Crcmia  Herbis.  Nanahx  omnium  imperfc-  fumplit.   Eft  enira  fruCtuspars  omnium  reliqua- 

dtiflimx ,  utpote ,  quarum  magna  pars ,  aut  flori-  rura  nobiliilima  ,  notiflima  ,  ipfa  deniquc  Plantx 

bus,  aut  tructibus,  aut  toliis,  aut  caule  dcltituatur.  perfeCkio,  &  ob  quam  magna  ex  parte  quafi  I  na- 

Verum  quam  lit  confufus,  qui  a  Iiterarum  (erie  fu-  tura  conditx  Stirpes  vidcntur.  Pulchcrnmus  fanc 

miturordo,norunt  ii  ,qui  multa  fa:pc  privatis  qui-  hic  ordo,  multumque  cum  Philofbphix  Iegibus 

bufdam  fpeciebus  iudita  nomina  non  ignorant:  qui  confcntiens.  Sed  &  a  radicum  dirferentiis  non  mi- 

Plantas  admodum  natura  diffimiles  conjungi  hac  nus  utilis  ordo  colligi  poteft  ,  quam  a  trudtuum. 

ratione  videut :  qui  nil  fere  penitus,  prxter  nomi-  Etenim  docebit  Plantx  parrcm,  cujus  contempla- 

num  commuuium  elementa  iic  memorix  tradi  tio  fxpe  ab  hujusftudii  amatoribus  prxtcrmitti- 

non  nefciunt:  quidenique  a  Philofophix  prxce-  tur,  quamquia  uon  itaut  rcliqux  parrcs  fub  con- 

ptis  abhorrere  hunc  ordinem  omniuo  confpiciunt.  fpedtum  cadat,  fed  terra  occultctur ,  ea  ratione 

Laudandi  fane  funt ,  qui  a  fummis  generibus  ordi-  tructu  ignobiliorcm  ccnfent,  minufquc  notam  no- 

nem  fumunt  j  quod  nullus  ordo  pulchrior ,  ac  pro  bis.  Pnustamennotanobisradixefledeber.quam 

memoria  frudtuofior  fit ,  quam  qui  a  forma  defu-  cxterxpartes,  quod  fit  oranium  Stirpium  princi- 

mitur.  Summa  hxc  genera  in  plures  fpecics  com-  pium,  nec  ulla  pars  coramunior  ommbus.  Vcrum 

muniores  diftinguuntur  ,donec  ad  infimas,  atque  quiade  fruCtuum  8c  radicum  differcntiis  fatis  fu- 

individua  perveniatur.Theophraftus  quoque  hunc  perque  dictum  cft,  uon  erit  opus  ca  rcpeterc.ut  ti- 

ordinera  fervavit:  fi  quidem  prius  de  Arboribus,  tuloshujus  fccundx  partis  Flonlegii  rcccnfeamus, 

mox  de  Fruticibus ,  deinde  deCremiis,  tandera  cumexiis  quivisin  hocftudio  paululum  vcrfatus 

de  Herbis  in  Hiftoria  tradat :  fingulaque  hxc  ge-  hos  accipere  poterit.  Quod  fi  vero  cuipiam  novos 

nera  in  nf**&  >  i.  mitia,  &  a.y&a, ,  i.  agreftia  par-  titulos  condere  ,  difficulratcm  pariat,  is  hbros  Cx- 

titus  eft :  femperque  de  mitibus,  vel  fi  mavis,  hor-  falpini ,  quorum  nunc  facilis  eft  occafio ,  pcrlegar, 

tenfibus  primumveIutimagisnotis,moxdeagre-  atque  ex  ejus  ordine  titulos  totquot  velit  de- 

ftibus,  tanquara  minus  notis.  Vocat  raitia,  quxa  ducat.  Peregrinx  autem  plantx  quarum  pars  ali- 

nobis  coluntur  ,  ac  noftra  opera  manfuefiunt  cicu-  qua  ,  qua  raagis  utimur,  tantum  cognita  eft,  fingu- 

ranturque :  agreftia  vero,  qux  fponte  fine  ulla  cul-  lari  funt  titulo  complectcndx,ne,qui  prxdidura 

tura  proveniunt ,  nec  facileaut  unquam  cicurari  ordinem  ruinpere  nohc ,  has  negligenter  omitut. 
pofTunt.  Falfum  enui»  eft  iu  aliquotStirpibus,quod 

FINIS     SECVNDI  LIBRI. 


ADRI  A- 


i5o 


ADRIANI  SPIGELII 

BRVXELLENSIS 


E     P  I 


T     O     L  M 


Q   V   M    D   A  M. 


EPISTOLA  I, 
An  Animal  finecorde  vivere  poifit  ? 
Ad  Perilluftrem  Virum , 

D.  gvilelmvm  sohieb,vm, 

Amicum  fuum. 

N  coena  nudiufquartus  no- 
bifcum  ita  locutus  es  mi 
Sohicre  :  Qus  ifta  eft  tam 
diligens  eruditorum  viro- 
rum  commemoratio  ?  quse 
digna  vel  Ciceronis  com- 
mentariis  hiftoria  ,  ut  bo- 
vem  fine  corde  vixifle  nar- 
rent  ?  Subjunxi  ego  quod 
inferre  volebas ,  potcftnc  bos  excors  vivere  ?  Proh 
hominum  fidem  !  Potcftne  ,  inquam  ,  bos  excors 
vivere?  Adfcrat  quifque  quod  velit ,  immolante 
Cajo  Cadare  in  tauri  opimi  extis  cor  non  fuifle  ; 
adjungat  etiam  in  iis  animalibus ,  quse  exanguia 
funt ,  cor  non  inveniri :  nunquam  tamen  mihi  per- 
fuadebit  cor  ulli  animalium  quod  fanguinem  ha- 
bet ,  unquara  defuifle.  Magna,  inquies ,  Caji  Cac- 
faris  audtoritas ,  magnumque  teftimonium.  Dic 
igitur  fodes ,  inquis ,  quo  avolavit  ?  quis  id  ,  dum 
bos  madtaretur  ,  abftulit ?  quis,  dum  immolarctur, 
eripuit  autarte  furatus  eft  ?  an  larium  autdeorum 
aliquis,  quos  ipfe  lmperator  tunc  temporis  coluit , 
idipfum  eripuit?  autcor  aliquo  morbo  confum- 
ptum  ante  mactationcm  opinari  licebit  ?  NuIIo 
modo ,  inquam ;  fed  copiofa  pinguedine  fua  iu 
tauri  vilceribus  itafuifle.  occultatum  ,  ut  omnino 
exta  immolanti  Carfari  ,  'non  autem  diligenter 
velut  Anatomico  pcrfcrutanti,  non  comparuerit: 
prarfertim  cumanimalia  fauguineaquo  piuguiora 
funt,eo  quoque  minus  hoc  vifcus  habeant.  Ne- 
queidtibi  mirum  videri  debet,corin  pinguibus 
animalibus  latere  pofle :  Annis  enim  fuperioribus , 
plurimis  in  Theatro  Anatomico  rnonftravi ,  cor 
ftruthiocameli  tanta  pinguedine  obfitum  ,  ut  fa- 
cile  Anatomse  minus  peritolmperatori  fidem  fa- 
cere  potuiflet  etiam  huic  avi  cor  defuifle.  Tanta 
enim  eft  ad  vitam  animalium  fanguiueorum  cor- 
dis  neceflitas,  ut  Peripateticorum  Princeps  etiam 
iis  quce  fanguine  carent,  eordi  proportione  re- 
fpondentem  partem  afllgnarir.  Cor  efle  in  omni- 
bus,quseid  habent,  quod  ultimo  moriatur,ex- 
perientia  quotidiana  monftrat,  &  in  omni  animali 
corde  vulnerato  profunde  vel  ablato  mortem  illi- 
co  confequi.  Quapropter  ut  mundum  fine  fole 
conftituere  naturse  non  licet:  fic  animal,  quod 
fanguineum  eft,fine  corde  formari  non  poteft. 
Quod  clarius  cognofces ,  fi  mccum  a&ionem  pro- 


priam  cordis ,  quam  aliquando  in  publica  anatome 
auditoribus  propofui ,  tecum  repetes.  Vale,  Pata- 
vii, xvii  Iunii  cid  idc  xxii. 

EPISTOLA  II, 

An  cor  Germanici  Cxfaris  cremari  non 
potuerit ,  &  cur  Morbo  cardiaco 
&  veneno  interempti  figna. 

A   D       E   V   M   D   E  M. 

Voties  Vitas  Csefarum  perle- 
gis ,  quas  Cajus  Suetoniuscdi- 
dit ,  toties  fcnbis  te  admirari 
ea  ,  quae  fcripfit  de  Ca:faris 
Germanici  morte  ,fcilicetcjus 
cor  (  cum  corpus  de  more  Ve- 
terum  poft  obitum  crcmare- 
tur  )  comburi  non  potuiflc.  Ego  profedto,  ut  ve- 
rum  farear  ,  faipius  de  veritate  hujus  hiftorise  du- 
bitavi ,  cum  viderem  cor  non  ex  aliis  conftare 
partibus,  quamiis,  quse  cremari  poffunt;  carnibus 
nempe,  venis,  arteriis,  membranis ,  &  pinguedine. 
Sed  cumego  quoquein  alios  graviflimos  au6to- 
res  incidiflcm  ,  Cajura  Plinium,  qui  lib.  xi ,  cap. 
xxxvn  Naturalis hiftorias  ,cor  Gcrmanici CxGl* 
ris  cremari  non  potuifle  teftatus  cft:  &:  in  Iaco- 
bum  Thuanum  noftri  temporis  nobilem  hiftori- 
cum  rcrcrcntcm  in  bcllo  ,  quod  Helvetii  intcr  fcfe 
geflerunt  pro  religionum  muratione  ,  Tiguiiuis  \  i- 
Ctis,  Zuinglium  quendam  fortiter  pugnantem  in 
primis  ordinibus  occubuifle  :  religioni ,  ut  ipfe  ait , 
tributum  a  Tigurinis  &  qui  cum  illis  ftabant,  quod 
cadaverc  flammis  ab  hoftibus  tradito  cor  exuri 
non  potuerit:  ad  caufam  aliquam  ,  quampetis, 
potius  confugerc  fui  coadtus,  prasfertim  cum  ve- 
terum  nonnulli  &  recentiorum  expoftulafle  eam, 
&  inveniffe  viderentur.  Etenim  Plinius  ad  duas 
caufas  videtur  retulifle  ,  quod  cor  Germanici  Ca:- 
faris  cremari  non  potuerit.  Nempe  velad  mor- 
bum  ,  vel  ad  venenum.  Negatur ,  inquit ,  cremari 
pofle  iisqui  cardiaco  morbo  obierint.  Negatur 
&  ,  veneno  interemptis.  Certe  extat  Oratio  Vi- 
tellii,qua  reum  Pifonem  ejus  fceleris  coarguit,  hoc 
ufus  argumento :  palamque  teftatusnon  potuifle. 
ob  venenum  cor  Germanici  Csefaris  cremari. 
Contra  genere  morbi  defenfus  eftPifo.  Recen- 
tiores  nonnulliid  cordium  proprietati  adfcripfe- 
runt ,  cum  conftet,  in  quibufdum  corporibus  hu- 
manis  partem  efle  quamdam,in  quara  nil  ignis 
poflit :  ficuti  de  majoridextri  pedis  articulo  Pyr- 
rhi  Epirotarum  rcgis  memorias  eft  proditum.qui 
corpore  rogo  de  more  ablumpto  una  cremari  non 
potuit.  Ego  vero  hic  opera^pretium  duco  iftas 

Plinii 


EpiftoU.  1 5 1 

Plinii  caufas  cunofius  explicare,  &indagare  an  melancholicus j  velqnia  fitfupra  modum  rcfri- 
morbus  cardiacus  aut  venenum  ignis  vim  in  corde  gcratus  ab  internis  &  externis.  Venena  quoque  id 
tollerepoffit,  autejus  lubftantiam  mutare.  Sane  taciunt;  utob  lunc  caufam  non  fuent  aratione 
prius  eft  explicanda  oratio  ,  tit  ea  debeat  intelligi.  alienum,  quod  de  Pifone  fulpicabantur ,  eum  Cae- 
Equidem  exiltimo  temporis  tradtu  horum  viro-  farcm  Gerinanicum  veneno  fu  (tu li Ifc  ,  contmgit 
rum  corda  cremari  potuifle  ,  fed  longe  diutius  enim  id  quoties  fpiritus  &  fanguis  in  arteriisSc  ve- 
quam  aliasfolet  igni  reltitifle ,  ac  fic  fuperftitiofe  nis  refrigerantur ,  &ingensejus  copia  vas  utiun- 
id  fuifle  animadverfum ,  aut  hypcrbolice  a  noftns  que  impler.  His  igitur  de  caufis  fieri  potuit,  quod 
majoribus  enarratum.  Ita  quoquc  de  Salaman-  cor  nonnullorum  dirriculter  potuerit  crcmari.lftis 
dra  creditum  fuit,  canente  Q^Sereuo  Sammo-  etiara  adjungam  figna ,  per  qua:  medicus  cogno- 
nico,  fcere  poteiit  anqui  mortuus  cft  alanguine  con- 

Seu  Salamandra potens  nullifyut  obnoxia flammis.  crcto  111  venis ,  propter  vencnum  fit  mortuus ,  an 
At  Ariftoteles  Salamandram  per  ignem  mgredi  propter  morbum.  Vencnum  quod  cito  hominem 
non  ex  vifu,  fed  ex  auditu  prodidit ;  ut  &  Diolco-  de  medio  tollit,  profundum  fomnum  inducit;  hoc 
rides :  proculdubio  quod  caeteris  animalibus  ma-  ingravefcente  excitatur  quidema;gcr,  non  rcle- 
gis  igni  refifteret.  Imo  fi  tantum  ignis  apponas,  vatur :  jed  tarde  ad  mortem  properar.  Quod  fi 
aut  carbonum  accenforum ,  quantum  fatis  eft  ad  venenum  ad  tcmpus  fucrit  datum  ,  paulatim  con- 
comburendam  &  enecandam  lacertam  commu-  globabirur  &  coalefcet  fanguis,  &  cum  omnia  va- 
nem  ,  vel  grandiorem  fcrpeutem  ,  videbimus  ei  fa  non  obftruat.quaxiam  pi  opter  acquifitam  acri- 
vix  quidquam  noxac  accidere ,  fed  ignem  potius  moniam  apenet ,  ut  propterea  concrctus  fanguis 
extingui :  fcd  fi  plures  carbones  accenfi  addan-  e  naribus  prodeat ,  aliquando  etiam  ab  ano  extra- 
rur ,  fiatque  magna  flamma  ,  etiara  Salamandram  hatur.  Hi  tamen  ,  ut  bene  animadvertit  Petr.  Sa- 
comburi.  Hocquotidie  obfervare  unicuiqueeft  lius  Diverfuslib.de  Affedt.  partic.  cap.  iv ,  liqua- 
comtr.odum.  Idcirco  Galenus  lib.  iv  de  compof.  to  hoc  fanguine  &  proprio  calore  refoluto  mo- 
medicam.  fecundum  loca ,  cinerem  Salamandrae  riuntur.  Atqua:  a  cardiaca  fyncope  coramuniter 
praefcribit  in  medicamentis :  &  Iib.  de  fimp.  me-  mors  fupcrvenit ,  longe  alio  modo  accidit.  Vale. 
dicam.  facult.  Salamandram  combuftam.  Sunt 

itaque  decorde  incombuftibili,  ut  deSalaman-      PPISTOLA  III 
dra  hyperbolice  fcripta.   Quapropter  inquiren-  1 
dum  ,  quomodo  cardiaco  morbo  &  veneno  po-  De 
tuerit  cor  Cadaris  Germauici  diutius  quam  alia 

corda  igni  refiftere.  Ego  exiftimo  copiara  fan-  InCertO  tempore  PartUS 

guinis,  praecipue  vifcidi,  lenti,  mucofique  &  crudi  , 

id  pofTe  efficere  quotiefcunque  nimio  opplentur  Ad  Inclytos  Germanos  in  Gymnaho  Pa- 

finus  cordis  tam  dexter  quam  finifter.  Namfiin-  tavino  LL.  Studiofos. 

fpicias  modum  quo  cadavera  crernantur ,  id  plane 

reddetur  probabiiius.  Etenim  quando  primum  f^^^^^^*  Nter  eos  fermones,  qui  in  con- 
omnespartes  uruntur,  externae  prius  cremantur,  jSt^l^  ^P^fh  viviisNobilium,  &  IurisMedi- 
inde  internae.  Itaque  fiplenumid  fanguinefit  prae-  \^X;J1  v  (^g/  cinxque  peritorum  hominura 
fertim  vifcido,  mirum  efle  nondebet  quoddiu  /S§/J\  \v2~|  adferri  folent ,  aniroadverti  fae- 
igni  refiftat.  Iudepatetcaufa,  cur araorbocar-  ^^^J^  pius  quacfitum  dubitaturaque, 

diaco  mortuorum  cor non  tara  cito  ,  quara  alio-  fflfjjey    jffl^\  an  Mulier  praeter  feptimura, 
rum  comburatur;  ineoenim  morbo  fanguisex-   W&w&v&B'  o&avura,  nonutn,  ac  decimum 
temas  partes  relinquens  ad  interiora  repit ,  &  ma-  menfes ,  alios  habeat ,  quibus  legitime  fcetus  hu- 
ximeadcor.  Quod  facile  eo  probatur ,  quiaex-  manus  inlucem  prodire  poffic  >  Vtilifque  omni-  §^fiiil»» 
teriores  partes  in  eo  frigeant ,  interiores  caleant ;  bus,  acgravis,  imo  &  perdifrkilis  vifa  hxc  qux- 
pulfus  quoque  iisfint  parvi  &  vermiculantes ,  &  ftio  femperfuit.  Namfipraeter  nominatos  raen- 
priufquam  adveniat  paffioetiam  intercepti.  Pra:  fesnonfintalii.re&eeritlegibusimperatoriisfan- 
copia  enim  fanguinis  in  finibus  cordis  contenti  citum  ,  feptirao  menfe  natos  poft  patris  obitum, 
cum  non  poffit  cor  commode  fyftoles  &  diaftoles  vel  octavo ,  nono ,  arque  decimo  ,  legitimos  tan- 
motu  cieri ,  contingit  fuffbcari  asgros,  repenteque  tum  ccnferi  debere  bonorum  paternorum  harre- 
mori,  nifi  ipfis  fanguinis  miffione  fuccurratur.  No-  des ;  cacteros  vero  fpurios  &  exheredes :  in  etiara 
tx  funt  hiftoriae  ab  hoc  affectu  mortuorum,  quem  fpatio  duodecim ,  tredecim,  quatuordeciin,  quin- 
cardiacam  fyncopcn  nonnulli  appellaverunt ,  in  decira  menfiura  uterum  ferre  mulierem  poffedi- 
quibus  venae  cavae  &  arterise  magoo:  truncus  fan-  camus ,  reprehendcndus  tum  Vlpianus ,  qui  poft 
guiue  concreto  plenus  fuit,  quialias  m  mortuis  deciraum  menfem  editum  nullum  ad  harredita- 
coucrefcere  non  folet.  Ex  iis  enim  incifis  oblon-  tem  admifit ;  tum  alii  qui ,  fi  forte  contingat  a  pri- 
ga  fanguiuis  coagulati  pars  unita  exttahebatur.  mo  nuptiarum  die  ,  fexto  menfe  nafci  intantem, 
rorrofluithic  fanguis  ad  cor  &  cordi  vicinas  par-  oppugnant  pudicitiam  honeftarum  \irginum  £c 
tes ,  vel  quia  impellitur  aut  a  frigidis  aflumptis,  viduarum  ;  renunciant  iis  repudium  ,  quas  firmiter 
'  aquae  videlicet  frigidae  potu  (aquo  non  pauci  poft  credunt  anteprimum  mariti  congrefium  ex  alio 
valida  exercitia  vel  aliunde  calefa&o  corpore  de-  conccpifle.  Sed  &  perobfcura  cundis  apparet 
rcpente  funt  cxtindti )  aut  ab  exterius  admotis,  hxc  quaeftio  ,  tum  proptcr  lummam  phtlolopho- 
utquando  menftruata  mulier  balneum  aquaef.i-   rum  &  medicorum  contradicentuim  fibi  auton- 
^idse  xftatis  tempore  ingreditur.  Congelatur  ve-  tatem  ,  tum  propter  mulierum  &  obftetricum  Hi- 
rotnvafi*,  velquia  crafluseft,  vifcidus,  Icnms,  ftorias  haud  fatis  approbataj  fidei ,  caularumque 
1  .  varit 


iji  Adriani  Spigelii 

varii  temporis  partus  incomprehenfibilem  natu-  menfibus  intermediis  folaribus ,  aut  Iunari!  i;s  in- 
ram.  Ego  autem  cum  longe  aliter  de  pariendi  tegris. 

tempore  fentiam  ,  atqui  illi ,  quihactenus  quip-       Tempus  autem  pra:tcr  naturam  illud  ftatuo,  r^^^ 
piamdeeopublicis  fcriptis  fenlifle  videntur ,  fta-  quod  ante  fcptimum  ,  vel  poft  undecimum  men- 
tui,  unica  hac  Epiftola  meam  opinionem ,  veftrum  lem  folet  nonnunquara  ,  ctli  raro  ,  contingere.  In 
quorundam  juflui  parens ,  perfcribere.  hoc  praxoces  partus  ,  qui  ante  feptimura  fiunt,  ab  Tncotnpji 

Imprimis  auterafcire  convenit  partustempus,  abortu  diftineuendi  funtj  quoniam  &  hi  iifdcra  "* 
ahudefle  naturale,  aliud  praster  naturam ,  ante-  temponbus  evenire  putantur.  Abortuselt  lmma-  flm: 
vartwtem-  quam  utriufque teraporis  caufa  proponatur.  Par-  turi  foetus  exclufio  ,  partus  vero  maturi.  Maturi-  mmutuu 
TNMuriu-     tus  temPus  naturale  illud  appello,  quod  foleta  tatem  foctusnon  illaraintelligo  ,  qua:  anguftis  cir-  /""•'- 'S*** 
mulieribusutplurimum  obfervari,quale  eft,  quod  cumfcripta  terminis,  fcetus  humani  fummam  il- 
terminum  habet  afeptimo  menfeufque  addeci-  lam  perfe&ionem  continet.quamin  foetu  maxime 
mum ,  forte  etiam  undecimum.  Nam  Arift.  Hift.   fano ,  &  naturali  tempore  exclufo  videmus  j  fed 
de  animal.  lib.  vi i,cap.  i v, ait,  nonnullas  rauKeres  quse  latioribus  terininis  contenta  id  habet  perfe- 
undecimum  menfem  attingere.  Per  menfes  in-  ctionis,  quod  fufficit ,  ut  foetus  in  lucem  editus  fu- 
telligendi  funt  ii ,  quibus  lunce  curfus  complentur.   pervivere  per  plurfis  dies ,  vel  mcnfes ,  vel  annos 
Sed  non  eft  necefle ,  ut  cxacti  hi  omnes  curfus  queatjetiamfiprodieritinluceranonintegrecon- 
compleantur,  veluti  Paulus  vefter  lib.  iv  fent.  formatus ,  fine  unguibus ,  fine  pilis ,  finc  palpebris, 
tit.  ix  putabat ,  quando  dicit  natttm  feptimomenfe  aut  labris,  aut  aunbus  nondum  disjunctis j  fivc  fir- 
pleno  ad  jtu  tnum  liberorum  acquircndum prodeffe  matri.   matis ,  vel  in  quibufdam  partibus  vix  inchoatis  of- 
Surficit  enim  interdum ,  ut  hofce  menfium  partus  fibus  j  quali  imperfedtione  folent  laborare  illi ,  qui 
LocwHipp.    attingant ,  vel  ingrediantur.  Ita  Hippocrates  in  ante  feptimum  menfem,  &  in  feptimo  pariuntur. 

lib.  defeptimeftri  partuinquit:  Septtmeflres  autem  Sic  rurfus  abortus  non  inodo  fecundo  ,  tertio  , 
nafttntur  dtebus  centum  ,  &  ocioginta  duobm  ejr  dtmi-  quarto  ,  quinto  &  fexto  menfibus  accidunt j  fed 
dio  ejr  inftper  accedcnte  diei  parttcula.  Sienim  primi  etiam  feptimo,  octavo,  nono,  atque  decimo  con- 
menjis  dies quindecim fupputaveru,  detnde  quincjue  men-  tingere  queunt ;  ita  tamen  ,  ut  illi  abortus  fint  fe-  Abmm n*. 
fittm  dicsccntttm  quadragtnta  fcptcmac  dtmidtum.  In  cundum  naturam  ,  hi  vero  prseter  naturam.  Nam  tHr-y1' & 
undcfe.xaginta  enim  dicbtn  cjuam  proxime  duo  menfes  qui  fcetus  naturali  tempore  erat  excludendus ,  hic  rai». 
■perfiiuntur.  His  igitur fic  habentibus,ad feptimum,  men-  quoque  naturali  tempore  poterat  efle  abortus  an- 
fcm  ftpcrfttnt  dies  plufquatn  viginti  ,  ejr  cfl  tota fumma  te  feptimum  menfem :  qui  vero  non  naturali  tcm- 
dtmtdit  anniuna  cum  altquantula  dietpartead  partcm  pore  partum  expectabat  ultra  undecimum  men- 
acccdcnte. Neque  computare  oportet  primum  men-  fen>;  hunc  etiam  exiftimo  abortum  pofTe  appelhri 
fem  conceptionis  integrum,fed  mutilum,aut  dimi-  in  fcptimo  ,  vel  o&avo ,  vel  nono ,  vel  decimo 
dium  pro  integro  quandoque.  Statuatur  enim  mu-  raenfe  fi  excludatur.  Porro  quod  quinto,  vel  fex- 
lier,  quas  (exempli  gratia)  unodie,  velaltero,  ante  tomenfe  a  conccptu  partus  eveniant  vitales ,  do- 
plenilunium  conceperit  ,  hujus  quindecim  ,  vel  cent  hiftori2enonignobilesclarorumvirorum,qui  ^hujuemt. 
fexdecim  dies  menfis  lunaris,  qui  fequuntur  ufque  paulo  ante  noftra  tempora  floruerunt.  Hierony-  fy'm  extm' 
ad  novilunium  ,  pro  intcgro  menfe  funt  reputan-  mus  Montuus  Henrici  1 1 1  ,  Galliarum  Regis  Pin- 
di ;  itautprimusmenfislitquindecim  ,  velfexde-  cernaranovit,  qui  cumquintomenfenatuseflet, 
cirndierum;  reliqui  vero  quinque  ,  qui  fequuntur  nihilominus  adfloridam  aetatem  pervenit.  Car- 
in  feptimeftri  partu  ,  pleni  efle  debent  viginti  no-  danus  uxorem  Petri  Sormani ,  qui  Mediolani  vi- 
vem  dierura  cum  dimidio.  Septimus  rurfus  ut  fit  num  Creticum  vendebat ,  oftendiffe  fibi  fcribit  fi- 
integer  atqueplenus  non  eft  necefle :  dummodo  liam  Claram  noraine,  quae  centura  &  fexaginta 
excedat  quindecim  vel  fexdecim  dies  ;  aut,  ut  lo-  odo  diebus  poft  abortum  mafculi  quadrimcftrrs 
quar  fecundum  Hippocratem  ,  viginti  dies  ha-  .  Venetiis  prodierat  in  lucem.  Ferdinandus  Mcna 
beat ,  qui  computati  cum  diebus  quindecim ,  vel  fcribit  haud  abfurdum  videri  debere  ,  fi  quinque- 
fexdecim  primi  menfis ,  quo  facta  eft  conceptio,  meftrispartus  vitalis  editus  fit  apud  Valentinos. 
efriciunt  integrum  menfem  qui  fextuseftpaucu-  Apud  Madriti  incolas  nonnullos  obfervatum  fen- 
lis  diebus  fuperabundantibus ,  feptimi  menfis  ini-  fit  ex  pudica matre ,  honeftiflimamque  viveodi  ra- 
tium  conftituentibus ,  quibus  feptimeftris  fit  par-  tionera  obfervante  natum  efle  quinquemeftrem. 
tus.  Quod  crat  nobis  clarius  explicandum ,  ne  in-  Francifcus  Vallefius  quinquemeftrem  puellam  re- 
cideremus  in  eorum  opinionem,  qui  putabant  fuf-  fert  fuoterapore  duodecimum  astatis  annumiu- 
ficefeprofeptimeftripartujutprimusraenfiscon-  greflam  fuifle.  Sedexiftimo  hofce  quinqueme- 
ceptionis  eflet  trium  vel  quatuor  dierum;  &  fepti-  ftres  natos  fuifle  omnibus  menfibus  quinque  ple- 
musrurfusuuius,  alterius  aut  plurium  dierum,qui-  nis,  ita  ut  infextum  menfemex  peracta  noftra 
bus  fit  partus.  Exempli  gratia :  Conceptus  fit  ali-  fupputatione  incidere  potuerint.  Sic  Avicennas  seuime- 
quis  penultimo  Martii ,  qui  in  lucem  edatur  primis  refert  libro  nono  de  Nat.  Animal.  capite  ultimo,  ^j*"' 
diebus  Septembris ,  hunc  illi  feptimo  menfe  na-  fexto  menfe  natum  bene  vixifle.  Verum  prster 
tum  arbitrabantur  ,  &  fic  quinquemeftrem  na-  fimiles  hiftorias ,  quas  ex  aliis  antoribus ,  Sc  viris 
tum  ,  prout  loquuntur  noftra:  foeminse  exadtis  atque  mulieribus  approbatse  fidd  adferre  poffum, 
quinque  menfibus  fecundum  ufum  noftri  Calen-  fuccurrit  mihi,  cum  eflem  adolelcens ,  me  novifle 
darii  cum  pauculis  diebus  reliquis ;  vel ,  ut  clarius  tabellarium  quendam ,  qui  erat  dlmidius  pumilio, 
adhuc  loquar,  clx  dienatum  feptimeftrem  ef-  quadraginta annorum  ,  magnocapite,  Iiterafque 
fe  concludebant :  quoniamab  eo  attinguntur  pri-  ferebatex  Zelandiain  Bataviara.  HicurbisMe- 
mus  menfis  pauculis  diebusultirais  ,  &  poftremus,  dioburgenfis  tcftimonio  publico  omnibus  com- 
qui  ipfis  appellatur  feptimus  fuo  initio  ,  quinque  monftrabat  fe  fexti  menfis  icitio  editum ,  corpore 

exiguum, 


EpiJioU.  153 

cxiguum,&viribusitadcbiIem,atqiieoffibusin-  apud  me  extat ,  legi  Bellocatum  hic  Pataviicx- 

firmum  ,  ut  mater  coac"ta  fuerit  goflypio  circum-  cellentiflimum  medicum  aliquoties  iu  publicis  le- 

dudtum  adfrigora  fovere,  donec  robur  acquifi-  ctionibus  narraifc  difcipulis  fiiis ,  fororcm  erudi- 

Qutquomodo  verit,quopofletfafciiscircumligari.  Neque  hae  tiflimiViri  Buccclla:  Patavioi  per  fexdecim  mcn- 

Zn/jtnji"    omnes  hiftorise  contradicunt  autoritati  Ariftote-  fcsutcrum  tulifle,&  cum  omncseam  molam  con- 

lis,  qui  lib.  vi  1  Hiftor.  de  Animal.  cap.  iv ,  fcri-  cepifle  exiftimarent ,  pcperiflefiliumoptime  fbr- 

ptum  reliquit,  fcetumqui  maturiusquam  fepti-  matum.Omittomonftroiiorespartusvigintitrium 

momenfe  prodit,  nullo  padto  vitalcm  efle.  Cum  menfium  ,  &  duorum  ,  lmoetiam  quatuor  anno- 

enim  id  rariflime  contingatin  tanta  homiuum  mul-  rum,  quorum  mentionem  fecit  Hieronyiuus  Mer- 

titudine,  nafci  nempe  hominem  fexto  menfe.nun-  curialis  in  confiliis.  Ncque  etiam  hxc  reclamant  s^omoi» 

quam  contingere  Philofophusdixit ,  aut  fane  non  Ariftotcli  ,  quando  dicit  ,  cjut  diuturmorc  tempore  "[  '■"/■  ' 

vndeame-     naturaliter  ,  ledex  accidenti.  Similiter  poftun-  tjuam  undectmo  menfe  nafctvidentur ,  Ltcre  putantur .-  "1$™* 

firium  &t&-  decimum  menfemnatos  vitalcs  fuifle  multorum  latet  entm  mulieres  horum  conceptus  tnitium  ,  ft  cum 

tenorumex-  .  .    n  .  /•  !  /»  •• 

tmpl*.  quoque  ocveterum,  &  recentiorum  narrationi-  ante  tnflatus  fuertt  uterus  ,ut  J^pe  acctdtt  ,pofl  cotertnt, 
bus  comprobatur.  Autor  ejus  libri ,  qui  Hiftoria  atcjue concepennt.  Hoc  entmprinctptumcffe  futconceptus 
philofophica  infcribitur  ,  &  inter  Galeni  libros  extfitmant ,  cjuod  Jimtle  tndtaum  attultt.  Quac  qui- 
fpurios  c  ircumfertur  :  Tim<tus  ,  inquit ,  duodectm  dem  Philofophum  non  ex  fua  fententia ,  fed  ex 
menftbus  partum  geflari  credtdit :  novemtamen  eos  in-  aliorum  potns  experimentis  dixifle  in  verbis  cita- 
ierdumextfitmart ,  interdum  &  feptem ,  cjuianonfem-  tis  manifefte  apparet.  Defumptus  enim  eft  hic  lo- 
per  Jiatim  aconceptione  menfirua  fupprimantur.  Nec  cus  Arift.  cx  libro  de  feptimeftri  partu  ,  quem  alii 
videtur  ab  hac  fententia  Homerus  abhorruifle  in  ad  Hippocratem  ,  alii  ad  Polybura  autorem  refe- 
Odyflese  undecimi  hifce  carminibus ,  quibusNe-  runt.  In  eoenimhaec  leguntur:  Ctterum  cjutlon- 
ptunus  Nympham  alloquitur  a  fe  compreflam.  gius  ,  cjuam  decem  menftum  tempus  uterum  gefiare fibt 
Xaipi  yjvctf  (piAo-njli  ,  mysjXcpivis  J\J  wicwtx  vtfx  funt  [nam  hoc  fspe  jam  audtvt)  i/i<e  tpfe  hoc  modo, 

Te£«?  elyXcut  -nx.vei ,  cjuem  diclurus  fum  ,  deceptx  funt.  ^uum  uteri  fptrttum 

Letare  muiier  concubitu ,  circumaclo  enim  anno  acceperint  tn  (etpfos ,  a  ventre  flatum  exhtbcnte  elevan- 

Paries pulchros  fltos.  tur  ac  intumefcunt ,  conttngtt  entm  hoc  ,  vtdentur  fane 

Vbi  Euitathius  mi/nxXofjt.ivis  d\'  iviewrS  interpre-   mulieres  tunc  conceptffe  :  prxterea  fi  menfes  non  proce- 
tatur  ov^um-zsXtipc^iVit ,  id  eft  ,  anno  exaclo,  aut  com-   dentes  congregatt  Juerint  tn  utero  ,  ejr  dtutms  manfertnt, 
pleto.   Sed  Phavorinus  Philofophus  apud  Agel-  femper  profiuunt  tn  utcros ,  altcjtundo  una  cum  flatu  a 
lium  vult  fignificari  affecloanno,  non  confeclo :  vel  ventre,a(icjuando  ettam  caiefcentes  ,  ejr  fane  tunc  cjuocjue 
Amwivete-  annum  Homeri  temporibus  non  fuifle  duodecim  tnutero  habere  multeres  flbt  vtdentur ,  nimtrum  menfl- 
yum qnamu*,  menflura  t  ut  nunc ;  fed  decem ,  ut  olim  apud  Ro-  bus  non prodeunttbus,  ej  uteris  elevatis.  Detnde  alicjuan- 
manos  Romuli  tempore :  &  apud  ^EoIas  quoque  do  menfes  fua  Jfonte erumpunt ,  aut  altts  fupcrventcnti- 
conftat  prifcis  temporibus  annum  fuifle  decem   bus  acorpore  ad  uteros,  ejr  pnores protrudcnttbus,  ejr  fia- 
meniium,  Homerumque  Poetamin  iEolide  na-  tus  egredttur :  ejrmu/tis  jam  Jiattm  pofl  menflum pur- 
tum.  Verum  duodecimo  menfe  naturaliter  ho-  gattonem  uterihtant,  &  ad  pudendum  vertuntur,  <jr 
•  minem  nafci ,  quemadmodum  opinatur  Timaeus»  tunc  vtris  permixta  ad  fe  gcntturam  conaptunt  eadem 
id  folus  partus  frequcntiflirous  ,  qui  obfervatur  in  dte ,  aut  omnino  tn  patuts.  Extflimant  autem  incxpertx 
multisregionibus  aprimis  nuptiarum  diebus ,  fa-  harum  rerumac  ratwnumetiam  tllo  tempore  fetnutero 
tis  redarguit.  Nam  femperfere  caditin  nonum  habutffe,cjuando  menfes  nonprodtbant  tpfls,ejr  utert  crant 
ac  decimum  nieniem  ,  &  prascipue  in  Belgio  ,  ubi  elevati  ac  tumentcs.  Verum  profecto  ck  cipere  ute- 
mulieres  videntur  multis  aliis  plurimarum  regio-  rus  inflatus  potuit  mulieresignaras  iignorumve- 
num  fcecunditate  antecellere.  Sed  quod  praeter  rorum  conceptionis ;  at  goaras  non  iacile.  Nam 
ra^uramacciderequoquepoflit,utfoetusprodeat  praeter  menfium  fupprcffionem  &  ventris  tumo- 
maturus  in  lucem  menfe  duodecimo  >  etfi  nullum  rem  ,  adfunt  adhuc  alia  figna  conceptionis  in  utc- 
adhuc  habeam  exemplum,  non  negabo.  Quia  ul-  ro,  rigor  a  coitu,  pudendorumque  ficcitas ,  &  co- 
tra  duodecimum  raenfem  decimotertio  ,  decimo-  ardtatio  ,  naufea  ,  ciborumque  faftidiura.  Quod 
quarto,  decimoquinto  ,  prorogari  aliquando  par-  li  contiugat ,  ut  conceptionem  aliquando  proece- 
tum,  tumveteres,  tum  recentiores  nobis  narra-  dat  tumor  uteri  aflatibus,  &  menftruis  purgatio- 
runt.  Lexapud  Britannosadhuc  viget  (qua:  eo-  nibus  fuppreflis,  hic  tamen  tumor  folet  evanefce- 
rum  mouftrat  cautam  bonitatem  nonincautam,  re  rurfus,  antequamconcipiatmulier.  Cautiores 
veluti  nupcrquidam  fpeclatae  eruditionis  exifti-  enim  fceminsc  auimadvertunt  veotrem  detume- 
mavit)  ut  maritus  jubeatur  prolem  agnofcere  ,  fcere  ,  &  menfes  corruptos ,  qui  in  utero  conclufi 
hseredemque  habere  anno  poft  aut  amplius  na-  detmebantur ,  expurgari ,  &  flatus  proJire :  Dem- 
tam  ,  quam  ipfe  ultimo  ab  uxorc  difceflerit.  PK-  dc  vel  quinquageiimo,  vel  fexagchmo,yeI  fcptua- 
nius  lib.  vn  ,  cap.  v,  Maflurim ,  inquit ,  autorefl  gefimo  ,  vel  oCtuagelimo  die  faltum  icetus ,  qiii 
L.Papirtum  Prttorcm  fecundo  h.crcdc leve  agentcbono-  primus  eft  ejus  motus ,  quando  vitam  accipit.  Et 
rum poffcftoncm  contra  eum cledijfe  ,  cum  mater  partum  diifert  hicmotus  amotuuteri  flatu  aliove  humo- 
fe  xm  menfibus  dtceret  tult ffe ',  cjr.omam  nuilumcer-  re  corrupto  diftenti ;  quod  illcmotus  eft  mftar  J^S* 
tum  tempus  pancndt  flatutum  vidcretur.    Cardanus  cancri  incipientis  moveri  ,  ut  rcferunt  ioemina: 
quoque  patrcm  fuum  dccimotertio  menfe  natum  fuis  pcdibus  vcluti  fe  diftendcutis,  Hon  tamcn  mo- 
fcripiit.  A\  icenna.ut  videre  eft  Hb.  ix  dc  Animal.   ventis  fc  dc  loco  ad  locum  at  hic  utcri  motus  eft 
na-rar  fid.-  dicrn.iin  mulierem  decimoquarto  men-  veluti  fublat.o  atque  deprcflio  ,  fi  m  Ioco  perma- 
fepepenfle  tfrtum  cumdentibus ,  &  bcnc  fuper-  neat,  velde  iiniftro  in  dextrum,  vcl  10  contrar.ura 
ife  E<^o  quoqueinraanulcnptocodice,  qui  tranfitus.  Quamobrem  prudenter  Parifiemes .  i:t 
0    1    1  1  V  reftatur 


vixu 


1 


154  Adriani  Spigelii 

teftatur  Gotofiedus ,  viduae  approbarunt  partura  confueverint.  Motus  enim  primus  nonnullistri- 

decimiquarti  menfis,  propterea  quodhaec  apud  gefimoquinto  die  evcnit  ,  aliis  utplurimum  qua- 

mariti  quiobierat  propinquos,  &  haeredes  vrxif-  dragefimo,  quinquagefimo  ,  &  longe  tardius.  Et 

fet ,  diligenter  ab  horum  uxoribus  cuftodita  ,  quae  quid  elt,  quod  vetat  aliquem  primum  motum  non 

idcirco  deinta&a  ejuspudicitia  poftpartum  te-  citius,  quam  quarto,  vel  quinto  menfe  edere, 

ftimonium  praebere  erant  coactas.Nec  debet  ejuf-  quando  ea  vis  erat  in  femine,&  propterea  quoque 

modires  nobisadmodum  nova&  incredibilis  vi-  nafci  fecundum  communem  circuitum  duodeci- 

deri ,  cum  in  aliis  quibufdam  rebus  fimile  quid  mo,  vel  decimoquinto  menfe.  Nam  Hippocrates 

Menflruorum  contingere  videamus.   Definunt  enim  plurimis  lib.  i  i  Epidem.  dicebat  :  quidtjuid  in feptuaginta 

^ih^M^  fceminis  menftrua  circa  quadragefimum  annum ;  movetur,  in  triplicttate  perficitur.  Hanc  periodura 

^  mqum-   nonnuj|JSj  fihcKtempus  excefTerint,  circa  qua-  annuens  lib.de  alimentohunc  inmodum  loqui- 

d  agefimum  quintum  ufque  ad  quinquag.  fimum.  tur.  Adfgurationem  Jo/es  trigintaqutnque ;  ad motum, 

Vltra  hoc  tempus  nullam  fceminam  pofleprotra-  feptuaginta;  ad  perfettionem  ,  ducenti  ejrdcccm.  Alit 

here  menftruas  purgationes,  praeter  omncsme-  tradttnt;  adformam,  quadragintacjuinque ;  admotum 

dicos  teftatur  quoque  Ariftoteles.  Nihilominus  feftuagintafex  iadexitum,ducenti  cr  decem,  Alitfic-, 

tamen  Nicolaus  Mafla  animad  vertit  muliercm  ad  formam ,  quinquaginta ;  ad prtmum  faltum,  centum ; 

Venetam  circiter  fexaginta  annos  natam  ex  fe-  ad  perfcclioncm,  trecenti.  K^iltific;  ad  dtfcriminatio- 

ptuagenario  fene concepifTe  pue  lam manibus  &  nem,(juadraginta;adtranfitum,ociuaginta;adelapfum, 

pedibus  deftitutam.  Tacebo  Saram ,  &  Elifabe-  centum  ejr  tjuadraginta.  Sed  re&e  fubjungit :  Kon 

tham  ,  quae  anno  aetatis  feptuagefimoquinto  con-  ejl ,  ejr  cft.  quafi  vellet  dicere  hafce  periodos  faepe 

ceperur.t,  ut  facras  literas  atteftantur.  Sic  juven-  variare  pro  feminis  natura  &  aliorum  accidcn- 
cula  quaedamin  Belgio  ex  octuagenario  conce-  tiumviribus.  Quadragefimo die  conceptum  roaf- 

pit ,  cum  tamen  mares  poft  fexagefimum ,  vel  ad  culi  fcetus  multarummulierum  experimentis  difci- 
fummum  feptuagefimum  annum  non  extendere  mus  priraum  fe  movere ,  foeminei  vero  feptuage- 
generandi  vim  credantur.  Iam  &  in  feminis  genc-  fimo;  nihilo  tamen  fecius  &  foemineum  aliquando 
ratione  ,  &  annis  pubertatis  quanta  varietas  ?  Fue-  quadragefimo  die  moveri  coepilTein  muUer>bus 
runt  virgines,  quae  decimo,  atque  adeo  nono  con-  animadverti.    Cseterum  penuria  alimenti  ,  quaz 

cipere  potuerint.  Nonnullis  (quod  in  Germanias  corporis  fcetus  debilitat  facultatcs ,  contingit  vel 

quibufdam  regiombus  frequens  eftobotiofam&  matrisvitio,  nempe  morboaliave  caufaexterna; 

fedentariam  vitam,  praelertim  apud  Nobiles)  anno  vel  foetus  ae gritudine ,  quam  fibi  ex  pravo  matris 

decimofeptimo ,  decimoodtavo  ,  decimonono  ,  alimento,  vel  copiofo  nimium  acquifivit.  Nam 

aliquando  vigefimo  fluere  prius  menfes  coepe-  pluiimis  quoque  morbis  foetus  in  utero  matris  tx 

runt.  Nafcitur  homo  fine  dcntibus.cum  eos  fexto,  corripi  pofle,  &  veterum  autoritate  didicimus ,  & 

vel  feptimo  menfe  edere  foleat  ab  ortu  ;  tamen  fcetuum  dilTectione  fcimus.  Memini  me  ante  tri-  *«< 

cumdentibusnatosfuifle.&apudRomanosDen-  ennium  Olmutii  (quod  Moraviae  provincise  eft 

tatorum  cognomen  adeptos ,  in  veterum  monu-  MetropoIis)accerfitum  ad  mulierem  hydropicam, 

mentis  Iegimus.  Sexcenta  funt  ejufmodi  in  rerum  &  quotidianis  vertiginibus  oppreflam  ,  gravidam 

natura ,  fi  quis  omnia  enumerare  vellet ,  in  quibus  tamen ;  quae ,  cum  prius  ex  certis  fignis ,  &  obfte- 

reperiemus  tempora  amplis  terminis  circumfcri-  tricum  cenfurafe  gravidam  efle  crederet ,  nono 

Ueeni pmtu  pta.  Sed  jam  ad  incerti  temporis  partus  caufam  menfe  prartento  ,  nec  alioquin  fubfequente  par- 

filxflMen-'  ven'amus >  feu  uaturale  illud fit ,  feu  praeter  na-  tu ,  imo nullo  faltu  foetus ,  aut  motu  in utero per- 

*m  dmum.  turam.  cepto ,  &  aqua  ex  raatrice  quotidie  efBuente ,  du- 

Nonnulli  inter  eruditos  exiftimarunt,  quod  ho-  bitare  ccepit  non  modo  de  vita  foetus ,  fed  etiara 

mo  ad  coitum  non  haberet  certum  tempus ,  mul-  de  conceptione.  Ego  poft  quaedam  conceptionis 

tiplici  victus  rarione  uteretur,  phantafiae  ,  &  vanis  figna ,  quae  fupra  recenfui ,  eam  raihi  narrantem 

animi  perturbationibus  obnoxius  eflet  omni  hora  fe  exa&is  circiter  fex  feptimanis  aftaci  fluvialis 

atque  tempore ,  propterea  incerto  tempore  pare-  (quem  gambarum  vulgus  hic  vocat)motum  in 

re.  Verum  has  caufae  nimis  mihi  videntur  rem  tae;  dextro  latere  in  urero  animadvertifle ,  parituram 

jtmms.      quaeroego  aliquam  propiorem.  Haec  nulla  alia  dixi  mafculum,  uti  conjiciebam ,  feddebilera :  ac 

meo  judicio  efTe  poteft  ,  quam  maturatio  &  per-  nunc  propter  debilitatem  aut  non  moveri  fceturu 

fe&io  foetus ,  quae  fit  in  incerto  tempore,  &  variis  in  utero ,  aut  debiliter  moveri :  motum  ejus  debi- 

menfibus  obfacultates  corpus  fcetus  gubernan-  lemjamnoncommodeabeapoflefentiri,propter 

tes ,  vel  debiliores ,  vel  robuftiores.  Facultas  au-  aquam  in  abdomine  circa  matricem  circumfluen- 

tem  debilis ,  vel  robufta  fit ,  aut  ex  femine,  cui  in-  tem ,  quae  motum  fcetus ,  uteri  ad  partes  fenfibi- 

haeret  tanquam  in  fuo  principio ;  aut  ex  accidenti,  les  circumftantes  non  fineret  pertingere  ;  fufpi- 

apti  fcilicet  alimenti  penuria  ,  ob  quam  nequeuut  carique  me  tardiorem  hunc  fore  partum  ,  quod 

ofla  firmari,  corroborarique  adeo  fpiritales,  natu-  fcetus  &  debilis  eflet ,  &  pravo  alimento  nutrire- 

ralefque  partes,  ut  debito  tempore,  cumin  lucem  tur,  atque  idcirco  ferius  maturefceret.  Necfuit 

prodire  debet  fcetus ,  neque  fledtere  movereque  inanis  haec  mea  conjectura.  Nara  quadragefima 

fe  in  utero ,  neque  lac  fugere  ,  ore  ac  naribus  fpi-  tertia  feptimana ,  poftquam  per  quadraginta  dies 

ritum  ducere  queat,  &lic  nutririatque  augeri.  continuosmagnaaquaecopiaperuterum  exiiOet, 

Quod  autemin  femine  infit  facultas  citius,  aut  mafculus  fcetus in  lucem  prodiit.  Quodfiinno- 

tardius  maturandi  fcetum:  fi  uterus  bene  fe  habue-  bis  jam  natis  confpicimus  cegrum  corpufculum  pa- 

rit,  ex  eo  manifeftum  eft,  quod  illi  foetus,feu  maf-  rum ,  interdum  vero  nil  nutriri ,  nifi  vires  recolli- 

culi  fint  feu  fcemineis ,  qui  maturius  folent  fe  rao-  gat:  nonne  firailiter  idem  quoque  nobis  iicebit 

vere  in  utero ,  maturius  quoquein  lucem  proferri  opinari ,  fcetui  ob  raorbum  pofle  differri  matura- 


ttu  rnute- 
ro  multit 
morbu  obno- 


tionis 


EpifioU.  i  j  5 

tionis  fux  tcmpus  ,  &  exitus  ex  utero  j  ufquequo  mcerti  temporis  pariendi ,  cum  homine  commu- 
debitam  ,confirraatis  facultatibus  particulas  quaf-  nera.  Idcoque  Abiyrtus  Veterinarius  prseftantif- 
que  corporis  gubernantibus,  perfeetionem  acqui-  fimus ,  etli  equam  unducim  raenfium  curriculo, 
fierit  ?  Videmus  eos ,  quibus  corporis  potentix  ro-  decemque  dierum  uterum  gerere  fcnbat ;  Varro 
buftioresfunt,citiusquoqueperficiacnafci.Septi-  tamen  Iibris  de  ReRulticamquit:  qu<tfojltdtem- 
mo  menfe  natos  foetus  plerumque  mares  efle ,  fbe-  />**  nafuintur,fere  tnuttlu  cr  vtttoft  cxtftere.  Sic  An- 
minasraro  minufque  vitales.  In  pomiferis  autal-  ftoteles  elephantem  biennio  uterum  gercre  tradi- 
terius  generis  arboribus  cernimus  non  omnes  eos  dit  ;  at  Strabo  ,  Diodorus  Siculus ,  Arrianus  in  In- 
fructus ,  quorum  uno  eodemque  tempore  flores  dicis ,  menfes  ut  minimum  fedecim  ,  utplunmum 
veris  initioarbor  proferebat,  fimul  maturefcere  oclodecim.  Eadera  varietas&m  canibus  obfcr- 
acdecidere:  fed  aliquos  vel  folis  calore  privatos,  vatur.  Nam  conftat  ex  Anftotelc  ,  canum  alias 
vel  ventis  aquilonaribus  expofitos ,  velgrandine,  quarta,  alias  quinta ,  aliasfexta  anni  parteutcrum 
auc  nebula  laefos,  velfacultate  attrahendi,&  con-  geftare,  eofque  qui  maturius  m  lucem  prodie- 
coquendi  fibi  alimentum  languidos  ,  diu  adhuc  rant ,  catellos  pluribus  diebus  ca:cos  permanfifle ; 
arboribus,  poftquam  alii  deciderunt,  inhaerere,  qui  vero  diutiusin  utero  comraorabantur ,  oculos 
donec  maturentur.  Quocirca  exiftimandum  eft,  poft  partumaperuifle:  idetiamnuuc  a  venatori- 
maturitatis  fcetus  celentatem  vel  tarditatem  par-  bus ,  qui  diverfas  canum  fpecies  gubernant ,  in 
tumaccelerare,  veltardare:  caufamque  ,  quod  ejufdem  fpeciei  canibus  notatumeft.  Sed  &  no- 
foetus  in  lucem  prodeat  ,non  efle  ejus  magnitudi-  ftrae  foerainae  ,  quae  cuftodiunt  gallinas ,  quando-  ^mkmu 
ncm  aut  inopiam  alimenti ,  ut  veteres  nonnulli  que  ova  animadverterunt,  poftomnesaliospullos  dM^° 
fomniaruut,  fed  ipfam  fbetus  maturitatem ,  feu  ta-  exclufos,  quac  pullum  ab  incubatu  continebant  ita 
lem  perfedlionera  ,  qualis  requiritur  ,uteditus  in  immaturum  ,  utadhuc  quinque,  fex&  pluriura 
Iucera  ore  alimentum,  naribus  fpiritum  capere  dierumincubatuindigerent.  Neceft,  quodquif- 
queat.  Nam  videmus  multas  matres  minimos  fbe-  piam  hoc  evenire  exinacquali  ovorum  incubitu 
tus  parere,  &tamen  hofce  magnum  incremen-  fufpicetur.  Namlacobitae,  quae  prope  Cairum  & 
tura  corpons  crefcente  aetate  acquirere :  aliquan-  Alexandnam  habitant,hypocaufta  habent.in  quo- 
do  nirfus  maximos fcetus  in  lucem  proferre,  atque  rum  fbrnacibus  multa  ovorum  millia  uno  eodem- 
etiam  gemellos :  deinde  poft  partum  &  gemellos,  que  tempore  tepido  calore  ,  &  aequali  futcita- 
parvos  magnofque  foetus  folo  iadte  ,  quod  in  ube-  to,  cum  boura  ftercoribus  ficcis  accenfis ,  &  li- 
ribus  generatur  ,  nutrire  ,  non  dicam  per  menfem  ni  ftipitibus  menfibus  Martii ,  Aprilis ,  &  Maji  ex- 
unum  vel  alterum,  fed  per  aunum  plufquam  dimi-  cluduntur;  hique  notant  prfores  pullos  prodire  vi- 
dium,  quod  alioquin  fieri  neutiquam  polTet.fi  mu-  gefimo  primo  die;  fed  deinceps  alios  fecundo  poft 
Iier  pareret ,  vel  fcetus  ex  utero  exiret  ob  magni-  hos  dies  nafci ;  alios  rurlus  tertio  ,  quarto,  nonnul- 
tudinem  fuam ,  vel  alimenti  inopiara.  Etenim  qui  los  etiam  quinto ,  &  tardius  pofle ,  fi  curiofius  m- 
fanguis  fluit  poft  partum  tanta  copia  ad  ubera,  dagarent.  Hic  quoque  in  Italia  ,  &  ubique  loco- 
nonne  ad  uterum  quoque  fluere  poterat  pro  nu-  rura  obfervare  licet  ea  femina ,  quae  erucas  pro- 
triendo  diutius  fcetu  ?  Porro  qui  fuperius  caufam  ducunt ,  filum  fericum  nentes,  etiamfi  omnia  duo- 
incerti  temporis  partus  retulerunt  in  coitus  incer-  rum  vel  trium  dierum  fpatio  fuerint  ex  alvo  papi- 
ta  tempora ,  varias  vi&us  rationes ,  phantafias ,  &  lionum  exclufa ,  proferre  nonnunquam  fuos  ver- 
diverfos  animi  affe&us ,  hac  fua  opinione  decepti  miculos  quam  tardiffime ,  fcilicet  poft  raenfem  a 
funt ,  quod  exiftimarint  caetera  animalia  ftatuto  primis  natis.  Quamobrem  fi  caetera  animalia  bo- 

norum  poiTeffionem ,  imo  etiam  regnorum  haere- 
ditatem  ha&enus,  uthomines  adiilTent ,  incerti 
quoque  partus  eorum  tempora  in  hunc  ufque 
diem  haud  nos  latuilTent.  Haec  habui,  quae  de  mu- 


tempore  parere  ,  equam  uno  anno  ,  elephantem 
fecundo,  &  fic  unum  omnibus  elTe  praefinitum  pa- 
in  mimdi-   riendi  tempus ;  quod  falfum  efle  &  ratio  &  autori- 
hupariendi  tates  oftendunt.  Etenim  alia  animalia  pleraque 


S«X"'  obfervatum  efthadenus  habere  eandem  caulam  liebnspartus  tempore  fcriberera. 


F   I   N   I  S. 


I    N    D    E  X 

TOMI  SECVNDI, 


In  reliqua  Spigelii  opera. 


A. 


Bies,n<5ejus  cati- 
dici  fungus  ad- 
nafcitur,  ib:d. 
Abortus   duplex ; 
naturalis  &  prae- 
ternatura, 
Abfinthio  depeili 
mufcas  &  taba- 
nos  equis  noxios,  108 
Abfinthites  vinum,  ibtd. 
Acacia  altera  Matthioli  Cythifi  fpecies, 

122 

deAcanaceis,  131 
Acanthiumeftcarduus,  131 
Acanus,  131 
Acerba  inodora,  *4r 
Acerbus  fapor,  138.  unde,  140.  cum 

amaro  mifcetur,  138.  frigiditatem  in- 

dicat,  140 
Acerfapor,  i^S.unde,  140.  plerumque 

cumamaro  jungitur,i4i.  caliditatem 

arguit,  140. 
Acetarium  ad  occidendum  lumbricum 

latum,  107 
Acetum  contrarias  habet  facultates,  1 39 
Acidulas  in  Germania  ulurpandi  modus, 

S6 

Acidusfaporquis,  138.  undefiat,  139. 

frigiditatem  indicat,  140 
Acinus  quid,  130.  Pomi  genus,  tb:d. 
Aconiti  genera,  131 
Aconitum  lyco&onum,  ibid. 
Acorus  ubi  nafcatur,  141.  cjus  radix  ge- 

niculata.  117 
Acria  &  falfa  excitant  expultricem  te- 

ftiutn  &  vaforum  afliftentium  faculta- 

tem,  136 
Acrisfapor,  138 
Acris  &  dulcis  fapor  in  Myrrhide,  138 
Actuarius  unicumlumbricum  latum  na- 

fci  ait,  99 
Adsmantis  vires  contra  infomnia  turbu- 

lenta,  41 
Adepsleoninus,  41 
,/Egyptii  habent  lumbricum  latum,  1 04 
yElianus  notatus,  88 
jEmilius  Macer,  146 
i£tas  quae  requiratur  in  generatione 

lumbnci  lati,  98 
^tates  quatuor  ejufdem  lumbrici,  104 
Aetii  opinio  de  materia  iumbrici  lati,94. 

de  loco  generationis  ejufdem,  97 
Aetio  quid  ciSvvotptx  figftivTyl®; 

101 

Agaricum  non  efle  in  fubftantia  vene- 
num,  37 
tfyeja.  cpu^jl  quae  Theophrafto,  149 
Agitatorium,eA«T<e/sv  Gazae,  145- 
^'jc^jjjwwv  quid,  120 
Ala  in  plantis  quid,  116 
Albucum,«?iv9^^ii«i'  8cd(r<$c<$ih&  Gazae, 

Alcea,  128 
Alexipharmaca,  137 
AUmenta  omnia  dulcia,  144.  Y.a.Ysy^y.ot 

an  nutriant,  144.  medicamentofa  om- 
•  nia,i43_  quomodo  in  corpore  noftro 

mutenturs  143 


Alimenti  nomen  quid  denotet,  143.  du- 
plex  acceptio,  144 
Ahmento  pauco  nutriuntur  infecta,  102 
Alimcntorum  difterentiae,i43.  inventri- 
ces  ratio  &  experientia,  144 
Alimentum  cur  &  quomodo  a  lumbrico 
lato  devoretur  &  abfumatur,io2. 103 
Alimentum  materia  lumbrici  lati  qui- 
bufdarn  ftatuitur,  94 
Alimentum  plantarum  ubi  cocjuatur,  1 14 
Alimcntum  quid,  134.  de  eo  multa,  143 
Allii  efusper  triduum  contralumbricum 
latum,  107.  fuffumigio  aer  alteran- 
dus,  108. fuccus,  venenum,  147 
Aloe  inodora  fere,  141 
Aloifius  Anguillara,  147 
Alterantia  occulta  proprietate,  137 
Ahhaea,  128 
Alvi  profluvio  ejedtus  lumbricus  latus, 

101 

Amara  calida  &  ficca ,  140.  inodora, 

140,141 

Amarus  fapor  quis,  1 38.  quomodo  gi- 
gnatur,  140.  caliditatem  mdicatji^i. 
odoris  grati  primordium,  142.  ejus 
poteftas ,  140 
Amygdala,  130 
Amygdali  quando  floreant,  114 
Anagyris  differt  a  Laburno,  122 
Andreas  Cxfalpinus,  121,  ejus  ordo  in 
hbris  de  ftirpibus,  147 
Androfaemon  Hyperici  fpecies,       1 28 
Anemone  a  ranunculo  qui  differat,  127. 

ejusrad:x,  117 
Anguria,  129 
Animal  fine  corde  an  poffit  vivere,  ij-o 
Animafia  exlanguia  brevioris  vita? ,  99. 
magnaex  parva  mole  nafcuntur,  96. 
magna  pauca  numero  proferunt,  par- 
va  plura,  97.  magnisanlumbricusla- 
tus  annumerandus,  93.  quaenam  lum- 
bricum  latum  habeant,  89 
Animahbus  plantae  comparanda: ,  114. 
eorum  ventri  radix  piantarum  fimi- 
lis.n^.  in  iis  tempus  paricndi  mini- 
mecerturn,  iry 
Anififolia,  119 
Anni  conftitutionis  vis,  63 
Annorum  trium  vel  quatuor  aetatem  ex- 
cedere  lumbricum  latum  non  pofle 
qui  probetur,  99 
Annus  veterum  quantus,  173 
Anodynaquae,  136.  in  fanguinea  arthn- 
tide,  77 
Anthirrinum,  129 
Antidota  Tralliani  ad  arthritidem,  181 
Antidotus  Auctoris  ad  podagram  ,  76. 
Au&orisad  femitertianam,  42.  lum- 
bricaria,  107 
Antimonium  praeparatum,io4.  calcinati 
vires,  38 
Apes  robuftiores  ad  duodecimum  an- 
num  perveniunt,99.  ex  verme  prove- 
niunt,  87.  vita  earum  inter  exanguia 
longiflima,  99 
Apicius  de  re  cibaria  fcripfit,  147 
Apiiradix,  117 
Apios  fpecies  Tithymali,  124 
Apoplexiae  non  valde  accidunt  lato  lum- 
brico  iaboranti,  ico 


130 
138 


Appendicesftirpium,  116 

Apulejus,  146 

Aqua  ad  aperiendos  meatuscutis  &  abl- 
tergendas  (ordes,  41.  ad  peftem,  & 
hemitritajam  peftilentem,  43.  pluri- 
ma  in  inteftinis  repertauna  cum  tae- 
nia,  ic2 

Aquae  Carolinae,  106.  Eggeranae ,  ib:d. 
Gr^ffignanae,  ib:d.  Sualbacenfes,  ibid. 
Tetutianae,  56,106 

Aquae  potui  indulgent  qui  lumbricum  la- 
tum  habcnt,  101 

Aquarum  thermalium  vis  in  lumbrico  la- 
to  expellendo  &  occidendo,io6.  fal- 
farum  item  ad  eumdem  ufum,  ibid, 

Aquifolium, 

Aquofus  fapor, 

Arabes  lumbricum  Iatum  habent ,  104. 

qui  de  re  herbaria  fcripferint,  146 
Aranea  ^e/'5"  ^Eliano,  88 
Arbores  ctK»f:rot}  120.  cachrin  produ- 
centes,n6  frondes  cur  habeant,ii4. 
fruticibus  perfe&iores,  149.  magnae 
ex  parvo  femine.  96.  magnos  fru&us 
ferentes,  97.  mites  ex  fru&u  cogno- 
fcuntur,  130 
j  Aiborum  divifio,  129.  earum  brachia, 

114 

Argemone,  127 
Argentum  vivum,  107.  additur  unguen- 
tis  ad  lumbricos  occidendos,  ibid. 
Ari  radix  co&a  alimentum  eft,  144 
Ariftolochiae  radix  uterum  purgat, 
Ariftoteles  apodas  quas  aves  vocaverit, 
1 1  j\  infedta,  quae  pariunt ,  vermera  i 
coitu  facere  aflerit,  87.  latum  lumbri- 
cum  animal  dixir,  93 
Ariftoteli  «rpocpcv  quid,  102.  contraria 
fententia  m  hb.  iv  de  Morbis,99  ex- 
crementum  duplex,  94 
Ariftotelis  libri  duo  de  Plantis,  146  lo- 
cus  explicatus,9<S.  opinio  de  faporum 
differentiis,  139.  fententiae  de  fepti- 
meftribus  &  quinquemeftribus  &  un- 
decimeftribus  exeropla  oppofita,if2, 

*n 

Armcnii  populi  lumbricum  latum  ha- 

bent,  104 
Artemifiacur  jucvs/cAwv^  diifta,  118 
Artes  pulchernmae  unionibus  fimiles , 

1  i2.omnium  ftudia  difficilima,  ibid. 
Arthnticis  quaenoxia,  83.  ab  Arthriti- 

de  qui  fint  immunes,  72 
in  Arthritide  qui  morbi  rerminentur,72 
Arthritis  quid,  67.  ejus  fynonyraia,  & 

definitio,  ibid.  improprie  di&a,  ibid. 

a  ficcitate  quomodo  fiat,  71.  a  fimpli- 

ci  humore  raro  oritur,  70 
Articuhs  innumeris  conftat  Iumbricus 

Iatus,  100 
Articulus  quid,  6j.  an  ab  internis  caufis 

exficcari  poflit,72.  imbecillitas  a  qui- 

bus  caufis  proveniat,  67 
Afcarides  cito  generantur,9$'.  nafciintur 

in  inteftini  crafli  parre  mferiore,  97. 

in  inteftino  ca?co  equorum  geniti,  88. 

plures  gignuntur,  97.  tertium  genus 

lumbricoru,88.a  Celfo  omiflum./^. 
Afcyron  hyperici  genus,  128 
Afinusfoetusfinguicsparit,  97 

Afphodeli 


I 


N  D 


X. 


Afphodeli  radir,  117 

Aftringensfaporquis,  138 

Athenaeus,  146 

Athenienfes  lumbrico  lato  carent,  104 

XVpocpov  quid  Ariftoteli,  102 

Avenae  femen  quale,  1 24 

Averrhoes,  146 

Aves  apodes  quae,  114 
Avicennae  prognofticum  de  lumbricis, 


138 


Aurium  tinnitus  mulieri  lumbrico  lato 
laboranti,  102 
Auftera  inodora,  141 
Aufterus  fapor  quis  ,  138.  qui  genere- 
tur,  140.  cum  acerbo  numquam  rai 
fcetur, 

Autores  veteres  de  re  herbaria, 
Autumno  ad  juftam  magnitudinem  per- 
venit  lumbricus  latus  m  leucilcis,  199 

B. 

BAcca,  130 
Bacciferae  planta»,  ibid. 
Bayeri  cataplafma  ad  arthritidem,  78 

Balnea  artificialia  ,  &  naturalia  pro  ar- 
thritide,  80  quomodo  admmiftraii  I 
debeant,  81 
Balneum    alvi  profluvium  quomodo 
cauflare  poffit,  81.  aquae  dulcis  pro 
calida  arthritide,  81.    Auctoris  pro 
arthriticis,  79.  in  ufu  ejus  Germano- 
rum  error,  80 
Bateca,  129 
Bilis  ubi  generetnr ,  63.  ex  ea  teretes 
lumbrici,  9j 
Bitumen  breviffimo  temporelumbricos 
interficit,  107 
Blattaria,verbafcum  eft,  124 
Biitum  tricolor,  118 
Boeotis  innafci  lumbricum,  104 
Borabycum  erucae,  87.  papiliones,  ibid. 
Bos  fingulos  parit  fcetus,  97.  interdum 
latum  lumbricum  habet.  ibid. 
Braflica  acris  &  amara  ,  138.  lac  gi- 
gnit,  136.  ejusfilia,  119.  pov«Wcpp$< 
Pena»,  tbtd. 
Buibi  cur  fihras  fubtus  habeant,       1 1  j 
Bulbonaca,  12  y 

Burfa  paftoria,  129 


C. 


CAchrys  pilula,  ti6 
Cados,  131 
Caepae  fuccus  potus  venenum  eft, 
Caefalpinilibn  dePlantis,i47.  opinio  de 
herbae  &  cremii  fignificatione,  121 
Calamus  aromaticiis  ficcatus  tantum 
olet,  141 
Calida  in  primo  gradu ,  1 34.  in  fecun- 
do.ibtd.  tertio,f6*'.quarto,  /W.urinam 
an  magis  cieant ,  quam  frigida,  135* 
CaJiditatem  indicantes  fapores,  139 
Calidos  fapores  non  omnes  denotare 
eundem  caliditatis  gradum,  ibid. 
Calidumindigetalimento,  102 
Calyxflorum,  n  $ 

Calor  cum  tenui  materia,  140 
Calore  fit  conco&io,  141 
Calor  innatus  &  fpiritus  format  ex  pi- 

tuitaanimal,  9?  I 

Campana  peregrina,  126.  caeruleaeflos, 

119  I 

Canes  paucis  annis  lumbrico  lato  labo- 
rant,  100 
Cannabisfemen,  ic8.  herba  ad  mufcas  ; 


&  tabanos  aquis  infeftos,  ibid. 
Cantharides  ex  cynorrhodi  fpcngia,  116 
Capparis  radix  grandis,  117 
Caprcoli  in  plantis  quid,  116 
Caput  &  jecur  fontes  arthritidis,  69 
Caput  lumbrici  lati  ultimo  mori,  loo. 

caudam  primo  confumi,  tbid. 
Caput  papaveris,  128.  radicis,  1 16 
Cardamomum  ad  txniara  occidcndam, 

106 

Cardiaci  morbi  efRcacia  in  alteramfs 
cordibus  ad  reliftendum  lgni,  iyi 
Carduorum  genera,  131 
Carduus  arxophyllos,  131 
Carduus  fullomus,  131.  ftellatus,  128 
Carncm  generantia,  136 
Carnes  &  obfonia  abfquc  pane  muhcr 
lato  lumbricolaborans  comedebat  & 
quando,  110 
Carnis  abftinentia  quando  irrperanda, 
107.  jus  longum,  144 
Carolus  Clufius,  146 
Caro  pars  plantae  fimilaris,  1 14 

Cartiiago,  117 
Caryocoftmi  eledtuarii  defcriptio,  74 
Caryophyllorum  genera,  i2j 
Caieus  veteratus  mollis,  107 
Caflavi,  panes  indici,  i^y 
Caftanea  non  eft  quercus,  129 
Cataplafma  anodynum  Pafchafii ,  77. 
contra  lumbricum  latura,i07.  Galeni 
ex  cafeo,  82.   pro  tophis  articulo- 
rum,  ibid, 
Cataputia  minor,  124 
Cato,  147 
Cauda  radicis,  116 
Caudex  arboruro  caulis,  1 14 

Cauli  quadrato  qualisordo  folioru,  119 
Caulis  quid,  1 14.  interdum  floris  pedi- 
culus,  Ilf 
Caulium  differentiae,  118 
Caufa  conjun&a  arthriridis,  67 
Cauiae  antecedentes  ejuidem,  69.  extcr- 
nae,  ibtd. 
Cauteria  in  arthritide,  73 
Cedria  occidit  lumbricum  latum,  106 
Celli  prognofticum  de  lumbricis  latis, 

103 

Celfus  duo  tantum  lumbricorum  gencra 
enumerat,  88 
Centaurii  majoris  radix  dura,  117.  mi- 
norisexigua,  118 
Centaurium  jacea  eft,  128 
Ceratum  excellentiilimum  adtophos,82 
Cerebrum  dicitur  plantarum  medulla 

nonnullis,  ny.  juvatur  odonbus. 
Cerevifjaquasnam  vitanda,  47 
Cerrhus,  129 
Chalcanthura,  ejufque  oleum,  104.  pe- 
riculofum  fi  propellendo  lumbrico  la- 
to  exhibeatur,  tbid. 
Charoaeiris,  126 
Chamaeleon  albus  an  babeat  pediculum 
caulemve,  iif.  ejusradix,  ic6 
Chamaemeli  florum  praeparatio,  40 
Chelidoniimajoris  luccus,  113.  radix, 

117 

X&fiotyi  129 
Chermefina  purpura,  117 
Chiaae  deco&um  in  arthridide,  76.  in 
femitertiana,  40 
Chondrillae  etymon,  122.  &  Cichorei 
t  difcrimen,  122 
XovJo^,  123 
Chriftophorusa  Cofta,  147 
in  Chryfalida  mutari  bombycum  erucas, 

87 


ad  Chyli  quandam  formam  fedutituf 

pituua  .1  capite  deftillans  in  furtu,  97 
ex  Chyloconltareluinbricuni  latum,  <>f 
Cibi  quando  111  cxcrcmcnta  cclerucr 

mutentur,  103 
Ciccrlegumen,  jz9 
Cicliorei  &  chondrillae  difcrimen,  1 22 
Cicuta  non  cft  quarto  gradu  ingida.i  34 
Cihccs  habent  lumbncum  latura,  104 
Cingulum  pro  tima  accipitur,  93 
Cinamomum  iiccatum  tantuin  olet.i^i . 

cjus  cortex  &  matrix,  u$ 
Cinara  cft  carduus,  131 
Claviculx,  nj 
Clyfteres  quales  in  lumbrici  lati  curatio* 

nedamnentur,  ic7 
Colici  dolorisin  femitertianis  febribus 

cauflje.y  1.  iigna,  J2  curatio,  5-3 
Colicos  dolores  facit  lumbncus  latus, 

103.  tercs  etiam,  100.  curatio  eorum, 

107 

Colicus  dolor  unde  fpurii  nomen  hi- 
hcat,  ?6.  ejuscauia,  tbid.  matcria  & 
quomodo  illa  tranfeat  in  veficam,  77. 
ejus  curatio,  tbid.  ipecies  luerae  cur  m 

•  iis  vitar.dae,  yj.  itemquc  catcra  pur- 
gantia,  tdd. 

Colo  inteftino  innafci  lumbricum  la* 
tum  qui  medici  ieniennr,  97 

Colocynthis, 140,141.  peliit  lumbricura 
latum,  104 

Coiorradicum,  117,118.  fo!iorum,i  18. 
foliorum  florum,i  i9.ieminum&  fru- 
ctuum,  120.  violaceus,  12C 

Coloftrati  infantes  qui,  96 

Coioftrura  purgat  intantes  nuper  nato<, 

98 

Columella,  146 
Concodio  omnis  a  calore, 
Concodu  dirficilia  quomodo  dcprehen- 
dantur,  14«; 
Coni  &  conaria  quid,  T30 
Coniferae  arbores,  tbtd. 
Confolida;  qusc  herbce,  i2r 
Conftantinus  Caeiar  notatus,  87 
Convolvuli  leu  fmilacis  flos,  119 
Convullioni  quomodo  providendu,  107 
Corallina  juniorum,  106.  undefic  dict^, 

\z6 

Cor  dicitur  planrarura  medulla,  nc 
Cor  Germanici  Caef  an  cremari  non  po- 
tuerit,  iyo.  mmusiemper  eft  111  pin- 
guibus,  .  tbtd. 

Coris  hyperici  genus,  12S 
Cornu  ccrvinum  cum  melle  linftura  ta*- 
nias  pellit,  iz6 
Cornu  papaveris,  123 
Coronaimpcrialis  Lilii  genus,  12C 
Corporis  pigrities  iignum  lumbrici  lati, 

lOt 

Corpus  gracile  fit  lumbrico  lato  labo-* 
iant:bus,  101 
Corpus  radicis,  116 
Corroborantia  articulos,  7f»~P 
Cortice  quaenam  partcs vcftianrur,  nc 
Cofta  plantaginis,  .  113 

Coftus  ex  aqua  calida  ad  occidendum 
lumbricum  latura,  icfi 
Cremium  quid,  120.  hcrba  perfe&ius, 
1.  9.  figmficatio  ex  mcnte  Cxfalpini, 

121 

Crines,  ti6 
Crudi  fucci  qni,  *44 
Cucurr.en-pcpo,  129 
.  Cucumeris  lemini  fimilia  parit  lumbri- 
cuslatus,  99 
Cucumerum  ?cnera,  J29 
X  Cocur- 


N  D 


X. 


Cucurbita?  129 
Cucurbiciniis  vcrmis  Arabum,  Sp^i-di- 
citur  latiarticulus  efle,  90.  pro  lato 
quibus  lumtus,  88 
Cucurbitulae  in  arthritide,  73 
Culis  principium  vermis,  87 
Curatio  arthritjdis,73.  lumbricilati  dit- 
ficilis,  io^.neceflaria,  103.  ejusduo 
geuera,  104 
Cutis  five  membrana  plantarum,  113 
Cyanus  jaceae  fpecics  eft,  12S 
Cyclamiuisradix,  117.  uterum  purgat, 

137 

Cyperi  genera,  123.  radix, 
Cyfthi  genera, 
Cythifus  inter  frutices, 

D. 


117 
132 
122 


AEv<fyoAa;£fl4vov  quid,  121 
Deliria  quibus  non  valde  accidant, 

100 

Dentaria  nodofa,  116 
Diafcordium  Francaftorii,  42 
Differentia  arthritidis,67.  inter  figna  la- 

tilumbrici  &teretis,  100 
Digitalisflos,  119 
Dioclis  verba  citata,  144 
Diofcorides  cur  chamaeleonem  album 

«.WuAov  vocarit,  117.  ejuslibri,  146. 

ejus  Malabathrum  iine  radice  efle  ial- 

fum  putatau&or,  11$ 
Difcutientia  in  arthritide,  79 
Diuretica,  13^ 
Dolores  ledandi  poteftatem  qui  tollant, 

102  .  ledantia. 
Dononicum,  131 
Dracunculus  /£ginetae  eft  animal,  93.  m 

carduelis  coxa  inventus,  96 
Dryopteri,s  dulcaberba,  138 
Apuf,  116,129 
Dulces  quafdam  radices  venenolas  efle, 

Dulcia  nutriunt  nos,i44.  caliditatem  in- 
dicant,  139 

Dulcis  fapor,i3S.  unde,  140.  cum  acer- 
bo  mifcetur,  138.  non  indicat  excef- 
fum  caloris  primi  gradus,  139.  ejus 
cum  pingui  difcrimen,  140 

E. 


ELephasfingulosparitfcetus,  97 
E*AUC«i  H6 

E^Apiv^wj  m  folis  inteftinis  nafci,  87 
E^uiv^GoTKvov  quid,  106 
£\y,iy%  quid,  87 
Emolliendi  vis  unde,  1 3  y 

Emplaftrum  Fallopii  anodynum,  7^ 
fvnpx  quid  Graecis,  87 
Epiiepfiae  non  valde  accidunt  Iato  lum- 
br:co  laboranti,  100 
Epithymi  Attici  vis,  137 
E'OTwa)«Ai«  medicamenta",  107 
Eq  ia  iingulos  feetus  parit,  97 
Equi  laborant  lumbrico  lato,  89.  eorum 
vermes  cucurbitini,  93.  quomodo  il- 
ios  defendant  Pannonesa  mufcis  & 
tabanis,  108 
EquUerum,  126 
Error  in  topicis  arthritidiapplicadis,  71 
Eruca  vermis  eft,87.  ejus  fcetus  in  femi- 
nepoktioqualis,  96 
Eichoratica,  134 
ElulafpeciesTithymali,  124.  aLinaria 
quomodo  diftinguatiir,i23.radix  ejus 


Evacuantia  occulta  proprietate,      1 37 
Evacuatio  aliqua  iupprefla  podagram 
caufat,  68 
EuA«j  &  a-KuXv/.tx  non  funt  lynonyma,  88 

Y.iiSy.a,  &  tvuSti,  139 
Euphorbium  ad  lumbricum  latum,  104 
Exanguia  brevis  vitae,  59 
Exaiperantia  quae,  135" 
Excrementum  Anftoteli  duplex,  94.ma- 
teria  lumbrici  lati,  ibid. 
Exercitia  moderata,  108 
Experientia  facienda  in  fano  corpore, 
monftrat  alterantes  facultates,  142.& 
nutrientes,  144  &  occultas  qualita- 
tes,  i43.quomodofiac,i42.  Audoris 
in  radice  filicis,  106 
Ex  ipeciebus  femitertianae  praedi<5tio,27 
Externa  remedia  pro  lurobnco  lato  oc- 
cidendo,  107 


F. 


FAbalegumen,  129.  laxavit  patris  al- 
vum,i43.  facihusaliquiquam  ova 
concoquunt,  14J 
Fabius  Coiumna,  1.7 
Facultas  expultrix  cur  ad  inteftinapo- 
tius,quam  alio  humores  propeilat,  y  1 
Facultasplantis  duplex  eft,i  34, 1 3  y  pn- 
ma  quae,i  34.(ecunda,i  3  j.  tertia,/^. 
Facultatis  alterantis  primae  fecundaeque 
gradus,  134 
Facultatis  plantarum  indagandae  ratio, 

137 

Fagus,  129 
Fa  hcs  canina  fignum  vermis  lati,  101. 
cur  hoc  laborantibus  illa  fuperveniat, 

102 

Febre  femitertiana  laborantibus  cur  & 
quibus  conveniat  vinum,  44.  tertiana 
laborantes  quando  cibandi ,  &  quo- 
tiesin  die,  4J.  &  quibus  horis,  46. 
opiata  vuaic  debcnt,  46.  &  fpecics 
hierae, 

Febrem  nullam,  five  fitbenigna.five  ma- 
ligna  ,  requirere  venaefectionem,  31. 
omnem  non  efle  cum  pulfu  inaequa- 
li,  6r.  quartanam  nonnumquam  fieri 
exbile,64.  femitertianam  omnem  re- 
quirere  venaeie&ionem,  31 
Febres  infignes  non  valde  acciduntae- 
grotanti  ex  lumbrico  lato,  100,  inter- 
mittentesquando  periculolae,  103 
Febres  femitertianae  exquifitae  &  non 
exquifitae,  4.  intermittentes  quoque 
efle,  3.  propriae  &  impropriae,2.  fpu- 
riae,  2.  abi  putredinem  luam  omnes 


habeant. 


S 


Febres femitertianas  anno  cididcxxi 
in  Italia  fuifle  frequentes,  1 7 

Febres  $%>oi$et;t  23 
Febribus  lemitertianis  aer  qualis  conve- 
niat,  44.  deftillatum  longuro  cur  non 
conveniat,  44 
Febricitantibus  &  lato  lumbrico  labo- 
rantibus  qualia  medicamenta  conve- 
niant,  ioj1 
Febrilismateriaemotusundefiat,  63 
Febri  femitertiane  quinam  populi  magis 
minuique  obnoxii  ,  &  quo  tempo- 
re,  22.  &  quaenam  aetates  &  fexus,  23 
Febris  continua  periodica  exquifita  an 
dari  poflit,  4 
Febrislongae  figna, 

Febris  qualis  mulieri  Iumbrico  lato  labo- 
ranti,  101 
adlumbricumlatumvalet,        104  [  Febns  qqotidiana  quomodo  a  duphci 


tertiana  diftinguatur,"  21 
Febris  femitertiana  an  bonum  corporis 
habitum  invadere  poflit ,  14.  an  fit 
fyroptomatica  vel  primaria,  12.  cur  a 
paucis  medicis  animadvertatur,  22. 
cur  deturiine  jecoris  affe&ione,  63. 
veraprimi  ordinis,2.  lecundi  ordi- 
nis,2.  unde  habeat  nomcn,  1.  unde 
horrida  dicatur,  1 
Ftbris  femitertiana  quomodo  diftingua- 
tur,  a  tertiana  continua,i7.  a  tcrtuna 
firopiici,  1 8.  a  tertiana  duplici,  18 
Febris  femitertiana  clyfteres  quales  po- 
"  ftulct,  39.  Furgationeb  quando  pe- 
tat,  36.  quaenam  requirat  venade&io- 
nem,  32.  &  ieqq.  quantum  iar.guinis 
extrahendum,  34.  languiiugas  an,  & 
quando  concedat,  34.  icanficationes 
an  ubi,  &  quando  adlnberi  pernntc.it, 

Febris  femitertiana»  quatuor  fpccies,  2 
Fcbris  femitertian?;  caufla  antecedens 
pofterior,  14  cauifae  externae  quaz  & 
quot,  ij.  crifes  &  juditattonis  niodi, 
2 f.  curatio  cur  ntc  a  Galeno  nec  a;io 
quopiam  e  veteribus  f  uerit  tradita,  3 1. 
matena  ubi  generetur,  1 4.  ejns  motus 
undefiat,  63.  minoris  lypus,  19.  pa- 
roxyfmus  quamdiu  duret,  1.  praedi- 
clioex  regionibus,  aetatibus  &anni 
temporibus,  27.  fecundi  ordinis  GjI. 
&  magni  hemitritaei  barbarorum  ty- 
pus,  &  quaein  eo  notanda,  18.  figna 
exquibus  fontibus  fumenda,  22 
Febrium  quartanarum  locus,  10.  femi- 
tertianarum  longe  durantium  figna, 

27 

Fernelius  notatus,  6%,6y 
Fibra  quid  Thcophrafto,  113.  illi  venas 

aflimilataeinplantis,  113 
Ficui  fru&us  fine  flore,  114 
Ficus  infernalis,  128 
Ficus  fru&us  cito  per  alvum  tranfit,i44. 

radir,  117 
Figura  caulium,  118.  fohorum,i  18.  fo- 

liorum  florum,ii9.  radicum,  "7.fe- 

roinum  &  fru&uum,  1 20 

eFiguravires  plantarum  noncognofci, 

138 

Filicislaus&virtus,  10  anfitfufpe&a 
mulieribus,  ic6.  radicem  dulcem  ha- 
bet  cum  adftri&ione,  106.  in  ejus  af- 
fumtione  quae  diaeta  fit  fervanda,  107 
Filixflore  &  feroine  caret,  ny 
Flatulcnta  non  augent  fcmen,  136 
Florentes  plantae  infpiciendaeprius,i32. 

ex  Florequae  herbc  cognofcantur,i2t 
Flores  nOn  ob  fruclium  dari  ftirpibus,ii4 
Florilegium  quid  ,  ejufque  conficiendi 
raodus,  147.  tituh,  148 
Floris  ftamina,  ftilus,  folia ,  umbilicus, 
116.  ejusnomine  qmd  denotetur^np 
Florum  differentiae,  119.  papilionacei, 
119.  partes,  ny.  partes  diverfae  in 
foliis,  142.  pedicuh  interdum  caules, 
ny.  ufusin  plantis,  132 
Flos  Aphricanus,  12  $ 

Fluxioacapite&jecorequomodo  fiat, 

68 

Fluxionis  imrainentis  figna,  69 
Fceniculum  totum  calefacit,  141 
Fcenumgraecum  tnfolium  eft,  122 
Fcetus  motus  quomodo  differat  a  flatir, 
ij^.multis  in  utero  morbis  obnoxius, 

Foreftis  unguentum  pro  arthritide,  79 
Fcetida  ad  uceri  fuflbcationera,  142 

Fcetida 


I     N  D 


X, 


Foetida  cujus  temperamenti,  142 

Fcetus  maturitas  quae,  1 J2.  in  utero  luc 
fugit  &  quomodo, 94.au  ei  uinafcjcur 
lumbncus  latus,  98 

Folia  ad  quid  plancis  data,  114.  exqu- 
bus  partibus  conftent ,  nj".  eorum 
differentix,  118.  partes  proprias,  116 

Folia  florum  quae,  1 16.  eorum  differen- 
tiaj,  119 

cxFoliisquaeplantarum  gencra  cogno- 
fcantur,  121 

Forma  plantae  quid  Audori.n^.  cuique 
plantarum  (peciei  propria,/iW.  cj  pri- 
mum  dilcenda,  ibid.  laepius  mlpicien- 
da,  132.  ejus  diverlitas  jparciumva- 
rietatibus,  113 

Frigidain  primo  ,  fecundo  ,  tcrtiogra- 
du,  1 34-  valde  inimica  lumbricis,io4 

Frigiditas&  ficcitasintenui  materia.i^o 

Frigiditatem  indicantes  faporcs,  139 

Frigidu  aquofum  facile  congclacur,  99. 
nullum  m  quarto  gradu  cognitum  au- 
tori,  134 

Frigus  a  calida  materia  quomodo  oria- 
tur,  <58 

Frudura  quae  fcrant  fine  flore,  114 

Frudus  nomen  quid  fignificet,  120.  dit- 
ferenti£,i2c.  partes,n<5.  umbihcus, 

116 

ex  Frudu  quae  ftirpes  cognofcantur,  1 2 1 
Frumentacea,  124 
Fruraenti  genera,  ibtd. 
Frutexquid,  120 
Frutices  trifolii,  122 
de  Fungis  Clufii  liber, 
Fungorum  venenum,  137 
Fungus  abietis,  116.  quintum  plantarum 


H. 


HEd( 
Hd 


141 

104 


genus, 


121 


G. 


GAleni  liber  introdudorius  citatus , 
89.  explicatus,87.de  fimphcibus, 

146 

Galenus  cum  Theophrafto  ronciliatus, 
latum  lumhncunj  pro  animali  agno- 
vit,  93 
Galeopfidis  flores,  124.  floru  folia,  119 
Gallain  foliis  quercus  &  falviae,  116.  in 


116 

147 
ibtd. 

94 
128 

88 
87 
130 
5>8 
129 
130 


Ledo  alpino  Clufii, 
Garcias  ab  Horto, 
Gafpar  Bauhinus, 
Generatio  lumbrici  lati  qualis, 
Geranii  genera, 
Germanorum  *p(afi|"f</ 

Tlyx?&  quid, 
t «v£j3j  quid, 
Glandiferae  arbores, 
Glans  qualis  frudus, 
Gluten  ad  glucinandas  plantas  in  floriie 

gio,  i33 
Glutinantia,  137 
Glycyrrhizae  contrariae  facultates,  139 
Gradus  temperamentorum  in  plantis  ut 

cognofcantur,  ibid. 
Gramen  unde  dicatur,  124.  ejusfpecies, 

ibid. 

Graminis  vulgaris  radix,  117 
Grammaticis  quid  wihspus  &  neitoixi», 

87 

Granum  tindorum ,  "7 
Gratiolae  herbae  vis,  107 
Gravidaefalfafigna,  101,102 
Gravidis  an  noceat  filix,  106 


crae  floris  vires, 
liocropium, 
Hellcborus  pro  lumbrico  lato, 
Hemitntxus,  vide  Febns  leraiccrtiana 
Hcmerocallis,  12? 
ad  Hepar  afcendit  lumbncus  latus,  10 1 
Herba  paralyli*,  124 
Ilerba,  quid,  120,121 
Hcrbarum  ulus  multiplcx,  134 
Hermodadylatx  delcnptio,  74 
Hermodadyli  quando  ulurpandi  inar- 
thriticis,  ibid. 
Hermolaus  Barbarus3  146 
Helpens,  12  $■ 

Iheracii  gcnera,  123 
Hicracium  florc  purpurco,  sbtd. 
Hicronymus  Tragus,  146 
Hippocrates  citatus,  87,  if2.  explica- 
tus,  98.  duo  lumbricorum  genera  no- 
vit,88.  quid  lntclligat  per  ramentum 
inteftini,  89.  latum  lumbncum  animal 
dixir,  93 
Hipocracis  opinio  falfa,  149 
Hiftorix  memorabiles,  80,91,101 
Hirudo  acuieatum  os  habet,  90.  vermis 
I     eft,  87 
Htuccx  indicx  plantx  vis  mcmorabihs, 

144 

in  Homine  nafci  lumbricum  latum  8C 
quando,  98.  diutiflime  is  vivit,  100 
ad  Hominis  aetatem  an  perven:at  lum- 
bricus  lacus,  99 
Homo  omnium  finis,  134 
Hordeilemen,  124 
Horci  hyemales  quomodo  parandi,  133 
Humedantes  fapores. 
Humedantia  in  quibus  febribus  &  quo- 
modo  fint  ufurpanda,  39 
Humida,qux,  1 3  c.facile  putrefcunt,  144 
Humidum  aquolum  facile  corrumpitur, 

99 

Humor  plantarum,  113 
Humoredulci  &pingui  ali  lumbricum 
latum,  100 
Humorum  mixtionis  duae  fpecies,  6  pu- 
trefcentium  in  febribusloci  plures  an 
unus,  6,7 
Hyacinthi  genera,  127 
Hyacintbus  comofus  albus,  127.  indi- 
cus,  tb'd. 
Hydropica  fada  mulier  a  lumbrico  la- 
to,  103 
Hydropici  ventres  curfianta  lumbrico 
lato,  ibid. 
Hyeme  confumitur  lumbricus  latus  in 
leucifco,  99 
Hyolcyamusnon  eft  frigidus  quarto  gra- 
du,  134 
Hyperici  genera- 


DttCOcdgeftlj  i\f 
Jlc  x  qucrcusgcnus,  1 1>) 

Inappetentia  lumbncis  tcrctlbus  labo- 
ranci  accidit,  i_r 
Indicationes  curativae  &:  praefcrvanvje 
arthntidis,  73 
Indurantia  mcdicamenta,  i*| 
inodora  nullam  quahratem  rr.anifeftatn 
indtcant,  140 
Inleda  brtvem  viram  habent,  99.  pauco 
alimento  indigenr.i :  2.  ex  animahbus 
fui  gcnens  procrcata  vermem  faciunt, 
87.  Lnguinc  carcnt,  ibid.  vermcsdi- 
cuncur,  &  cur,  ibid.  quaedara  pariunt 
fui  fimile  animal,  99 
Inledorum  oblcura  nomina  vctcrcs  vcr- 
mcm  expofucrunr,  87 
Infipida  poflunt  cfle  frigida  in  tertio 
gradu,  139 
Infip1dusfapor.13S.unde,  140 
Intempcries  caula  proxima  arthritidis, 

67 

Inteftina  diveliuntur  a   lumbrico  lato, 

100 

in  Inteftinis  tenuibus  generari  lumbri- 
cumlatum,  97 
Inteftinorum  gcnera  duo,  97.  intcnor 
tunica  an  m  lumbricum  converti 
quear,  94.  lupinorum  praeparatio  ad 
femitertianam,  $3.  ramcntum  quid 
Hippocrati,  89 
Intybacex  herbae,  122 
loachimus  Camerarius,  147 
lohanncs  Coftaeus,  147.  Ruellius,  146. 

Thalius,  147 
Iridis  genera,  1 26.  radix  geniculata,  1 1 7. 
radixficcata  plus  olct  quam  viridis, 
141.  tnpohtanx  flos,  126 
Iridi  frudus  fine  flore,  1 14 

Iris  ubi  nafcatur,  110 
Iuglans  cachrinfert,  nc> 
lulius  Cxfar  Scahger,  14C 
Iuncus,  123.  floridus  Matthioli  eft  cy- 
perus  rotundusaudori,  123.  odora- 
tus,  ibid.  rriangulans,  tktd. 


Ius  carms  longum, 


K. 


KetxsSuX, 

j  K«v3»fs»,  qutd, 

'  Kfiej  Arabum, 
K**?©-  &  Ktsrf, 
',  KA«'<Jg-  qutd, 

KcA9*v'»}r, 


L. 


44 


139 

*>4 
142 

130 
%%% 
89 

I2D 
117 
129 


Hyllopites  vinuna. 


ic 


B 


t 


IAcea*  genera,  128 
Iacea  montana  Dalcchampii  non  eft 
jacea, 

Iacobus  Dalechampius,  146 
IacobusTabernaemontanus,  147 
lbifcus, 

l/iseT^xg^injc,  I4J 
Iefmtnitios,  IT4 
lleum  inteftinum  cft  locus  gcnerationis 
lumbricilati,  101.  in  co  etumple- 
ramque  dcgit,  98 


LAcertx  in  inteftinis  genitac,  83 
Lac  gignentes  herbae,  Polyboqnid, 
94.  ex  maromilh.s  fubtrahit  lumbricus 
latus,&cur,  ic2.  rihcis  ufu  rcddiruf 
maromillisquod  erat  iubcrac"him,iod. 
in  utero  matris  fugttura  tcttu,  94. pu- 
rum  quibus  praebcri  debct,  107.  pur- 
gans  infances  nupcr  nacos,  9$ 
Lachrix  hcrbz,  124 
exLaaeclyfter,  107 
Ladis  boru  indicia,  98 ,  cjus  cfu  afnci  la- 
borantcslumbricolato,  ici 
Laduca  cum  oleo  &  aceto  utilis, 

lac  in  mamrais  profert,  fylveftris,  1 24 
Lxvigandt  vis  unde,  1  :  J 

l.agopus  tritolium  dicitur,  122 
Lamiun»,  i2v  verum  Fhnii,  118 
X  2  Lanionum 


I     N  D 


X. 


|  M«Aa^tj,  128 
Mali  punici  deco&um,  106.  radiculae, 

ibid. 

Malvarum  genera,  128 
Malum  granatum,i30.pomi  genus.*6/W. 

punicum,  ibtd. 
Mandragora,  117 

146 
120 

Mtrtagon  lilii  genus,  125" 
Materia  lumbricorum  duplex,  94.  pro- 
pna  lumbnci  lati,  9  y.  faporum,  1 39. 
140. 

Matnxligni,  ny 
Matthias  1'Obelius,  146 
Maturitas  tcetus  quae,  iy2 
Meconium,  98.113 
Medica,  122 
Medicamenta  fufpe&a  inlumbrici  lati 
curatione,  104 
Medicamentum  quidf  134 
Medtci  qui  requirunt  pituitae  copiam  in 
generatione  lumbrici  lati,  96 
Medicorum  communis  error  in  cibatio- 
neaegrorum,  45- 
Medtum  Diofcoridis  viola  dicta,  12J 
Mcdulla  rn  caudice  lignum  &  matrix  di- 
citur,  1  iy.  radicis  pars  interna,  ibid. 
Mel  acre  eft  ac  dulce,  138 
ex  Melancholia  afcarides  gigni  fecun- 


Lanionum  obfemtio  de  lumbrico  lato, 

97 

Lapidi  Lazulivires  contra  febresfemi- 

tertianas,  41 
Lafer,  1 1 3 

Laflitudo  corporis  continua  cui,  102 
Lathyrus,  129 
Ledum  alpinum  Clufii  gallam  fert,  116    Marcellus  Virgilius, 
Leguminum  genera,  129    Marrubii  flores, 

Lenientia  in  arthritide  biliofa,74.in  me- 

lancholica,  7? 
Lens  legumen,  129 
Lentis  paluftris  radices,  1 1 c 

Leonardus  Tucchius,  146 
Leucacantha,  eft  carduus,  131 
Leucifci  quamdiu  lato  lubrico  laborent, 

100.  quando  hic  in  illis  generetur^ 
Leucographis,  eft  carduus,  131 
Leucoji  defcriptio,  iz$ 
Leucojum  bulbofum  Theophrafti,  12$- , 

126.  Fuchfii,  125- 
Lien  unde  accipiatcolliquationem  ,  64 
Lignum  eft  medulla  caudicis,  1 1  c 
Liltalphodelus,  125" 
Liliigenera,  \%$,  radix  bulbifera,  116 
Lilium  Pcrficum ,  ibtd.  rubens  bulbo- 

fum,  116 
Lini  &  linariae  genera,  123 
Lithofpermon,  129 
Lixivium  cum  oleo  datur  contra  lumbrt- 

cos,  106 
Locus  intra  venas  quis,  7 
Locus  putredinis  extra  vafa  quotuplcx,8 
Lotigenera,  ■  122 
Lucrctiifasvavermina,  88 
Lumborum  dolorcs  in  febribus  unde 

fiant,  28 
Lumbrici  lati  articuli,  90.  caput,  ibtd. 

corpus,  ibid.  dclcnptio,  89.  longi- 

tudo,  ibtd. 
Lumbrici  teretis  figura  cum  ex  pituita 

in  animaltranfit,  9j".  gencratio,  97 
Lumbrici  teretcs  quatuor  in  trunco  vene; 

portae  inventi ,  90.  una  cum  primo 

ftercore  excernuntur  a  pueris,  98. 

terreni,  87.  aculeatum  os  habent,  90. 

vox  late  fumta,  87 
Lumbricorum  tria  genera,  87 
Lumbricos  occidentia  medicamenta.io  j 
Lumbricum  latum  una  cum  primo  fter- 

core  excernunt  pucr  i,  9  8 

Lumbricus  animalium  exaguium  maxi- 

me  dearticulatum,  100.  inanimalium 

inteftinis  nafcitur,87.vermes  terrenos 

fignificat,  8 7.  vermis  eft,  ibid. 
Lurobncus  latus  an  fit  animal,  93.  cur 

difficulter  congeletur,  100.  aut  mo- 

veatur,  101.  curnonfacile  curetur, 

ioj.  pilulis  ex  diaturbith  cum  rha- 

barbaro ,  itemque  ex  hiera  RufB  eje- 

&us,  ioy.  rotundus  velplanus;  88. 

fponte  provenit,  93.  unicus  nafcitur, 

Lumbricus  teres  dicitur  aliquando  t\- 
pv|,87.  in  tenuibus  inteftinis  gene- 


ratur,  97.  inteftina  perforat,  90 

Lunarialaphanites,  125-.  regia,  ibid. 

Lupinus,  I2p 

Luta  naturalia  pro  arthriticis,  80 

Lyco&onutn  aconitum,  131 

Lyfimachia  purpurea  trifolia,  118 

M. 

MAcies  lumbrico  lato  laboranti  un- 

4e,  102 

Malabathrum  non  eft  fine  radice,  1 1  y 


dum  Oribafium,  95: 
Mclchior  Guilandinus,  146 
Mclilotus,  122 
Melimela,  108 
Melones,  ibtd. 
Melopeponcs  crnciatus  excitant,  102 
Memoria  noftra  labilis,  132.  in  eafer- 
vandce  Plantarum  formas,  133 
Menfes  quomodo  moveantur,i3  y.quan- 
do  naturaliter  fubfiftant,  1C4  fubtra- 
bitlumbricuslatus, 
Mentha, 

Mercatus  norarus, 
Mercurius  pra»cipitatus, 
Metatides  populi  ignoti, 
Milii  femen  quale, 
Milium  (blis, 
Milzatilla, 
Monftrofi  vermes, 
Moraviaelacu*  Coblicenfis, 
Morbi  mites  &  fecuri  quando  periculoii 
evadunt,  103.  qui  m  arthntidem  ter- 
minentur,  72 
Mon  arboris  radix,  106.  cortex  radicis 
ejus  purgat,  ibtd. 
Moftarda  Gallorum  &  Belgarum,  107 
Motuslumbrici  lati  eroaciat  corpus,io3 
Muci  in  ore  pulli  equin;  jamjam  nati  uu- 
litas  ad  febres  femttertianas,  49 
Mufcae  principium,  vermis,  87 
ad  Mufcas  equorum  abigendasquae  va- 
leant,  108 
Mufci  marini  fpecies  corallina  eft,  106 
Myrrhis  acri  &  dulci  fapore,  138 


"VJApellus, 


N. 

132 

Narcifli  genera,  1 2  f 

NarcifTus  lihum  vocatus,  ibid.  montanus 
Theophrafti,  126 
Narciflisnonnullisflos  fine  fru£fcu,  114 
Narcotica,  127.13  6.  non  funt  frigida  in 
quarto  gradu,  139.  quae  in  doloribus 
articulorum  adminiftrari  poftlnt,  77 
Nafturtium,  106,121.  indicum,  ibid, 
Nervus  plantarum,  113 


102 
123 
80 
1^4 
ibtd. 
126 
129 
118 

9i 
104 


Nicolaus  Mona^de$,,  147 

Nitri  vires  in  febribus,  38 

Nodi  in  dentariae  quodam  genere,  n<5 
Nomina  plantarum  quae  &  quando  di- 

fcenda,  132 

Nuces  juglandes,  107 

Nuciferae  arbores,  130 

Nux  pomi  genus,  tbtd. 

O. 

OCcultae  proprietates,  137.  earum 
dignotio,  142 
Oculi  lucentes  in  lumbricum  latum  ha- 
bentibui,  ior 
Oculusfabae,  11 6 

Odorata  cujus  temperamenti,i4i.  mul- 
ta  non  funt  amara,  tbid. 
exOdorequae  ftirpium  genera  cogno- 
fcantur,  121 
Odores  folioruro,  118.  radicum,  117. 
incertius  facultates  plantarum  indica- 
re  quam  fapores,  140.  juvant  cere- 
brum,  142 
ex  Odoribus  quae  plantarum  genera  co- 
gnofcantur,  121 
Odorum  difrerentiae,  virtutes,  142 
Oleum  Autoris  ad  lumbricos  occiden- 
dos,io7.  Cannabinum,  io8.Chamae- 
melinum  Autoris  ,41.  ex  cyclamine 
quomodo  praeparetur,  74.  Guajaci, 
79.  Nucum  juglandium,  108.  omni 
infe&o  inimicum,io7.  Yetxoteu.ibid. 
Scorpionis,43.  Viperinum  in  arthri- 

19 
107 
ii<S 
122 
131 
ibtd. 
42 


tide, 
Olivasalbae,  . 
OVi"*  fabae  quid  Ariftoteli, 
Ononis, 

Onopordus  eft  carduus, 
Onopyxus  itidem, 
Opiata  Cornehi  Gemmae, 
Opiuro,ii3.  ejusvis,  139,  noneftfri- 

gidum  quarto  gradu. 
OVoV,  ir  j 

Orchide:.  117.  i2t 

Ordo  librorum  lcribeudorum  de  re  her- 
baria,  148 
Oremultum  fpuuntlumbricolato  labo- 
rantes,  10  r 

Ori  animaliu  radicem  affimilavit  Theo- 
phr.  ii  j 

Oribafius  citatus,  146.  explicatus,  9 y 
Orobanche  legumen,  129 
Orobus,  ibid. 
Oryza?  femen,  124 
Ofiridis  flores,  122 
Os  pars  fimilaris,  113,11^ 
OVare/ov,  '  12^ 
Ova  in  fornacibus  exclufa,  15*5'.  tari- 
cha,  107 
Oxyfaccarum  vel  Oxymelij  108 


P. 


PAlladius,"  147 
Palma  Chrifti  ab  orchide  differt,i2Z 
Palmae  caudex  intus  continet  nervum, 

Pancratii  radix,  X38 
Paniciiemen,  124 
Panis  autopyros,  106.  confeAio,  96.  ex 

filicis  radice,  106 
Papaverculum,  98 
Papaver  corniculatum,rhaeas,x27.fpino- 

fum,  12$ 
Papaveris  efu  qui  afBciantur,  ror 
Papaveium  genera,  128 

Papi- 


1 


I    N  D 


Papilionis  genns  parit  lcmini  cnici  quid 
limile,  87 
Pappas  indorum,  120 
Ua.7as^,  117 
Paralylis  caufae  in  febri  femitertiana,  5:2 
Tlu&QvdSts,  Il6 
Pardalianches,  131 
Partes  diflimilares  communcs,i  14. 1 1 

fimilarcs,  1 1  3 

Partibus  humani  corporis  ccrtis  deftina- 

tae  plantae, 
Partium  differcntiae,  117.  diflimilarium 
enumeratio ,  114.  enumeratio,  ibtd. 
propriarum  enumeratio,  1 1 6.  varietas 
diverfas  plantarum  formas  conftituit, 

113 

Partus  tempus  duplex,if2.incertii,iyi. 

ejus  cauila',  1  ^4 

Partus  prxcoces  ab  abortu  quomodo 

diftinguendi,  15:2 
Partus  vermislati,  •  99 

PaulusiEgineta, 

Pectus  unguento  veteres  cur  perunge- 
rent,  142 
Pediculus  floris  &  fruclus  principium, 

114 

Pentaphyllum,  122 
Peplus,  124 
Pepo,  129 
Perfe&ae  plantae  quoe,  114.  quando  di- 

fcendae,  132 
Perfoliata,  128 
Tli&iKXfma,  11 6.120 

Pericula  ex  negle&a  curatione  lumbrici 

lati,  103 
Petiolus  foliorum,  ny 
Petrofelinum,  141 
Petrus  Andreas  Matthiolusj  146 
PetrusBellonius,  147 
PetrusPena,  146 
Phafeolus,  129 
Pheretima  Cyrenes  regina,  8  8 

Philofophia  herbaria  difEcilis,  112 
Phlomides,  124 
Phocarum  fblertia,  1 1 2 

<tpuj«vov  quid,  12.0 
Phrygescarentlumbrico,  104 
Phyllitis,  ixy 
Pilaefiguraexitlumbricuslatus,  99 
Pilofas  radices  quae  habeaut,  116 
Pilofellae  pili  in  folus,  1 1 7 

Pilulis  diaturbith  cum  rhabarbaro  ex- 

pulfus  lumbricuslatus,  ioj.  exhiera 

Ruffi  idem  eie&us,  ibid. 
Pimpinellae  Polonicae  granula,  116 
Pinguis  fapor  unde,  140 
Pinus,i3o.  cachrin  producit,  n<5 
Pilcatores  ineptos  qui  imitentur,  1 12 
Pifcatorum  obiervatio  circa  leucifcos, 99 
Pifces  encraficholi,  107.  plani  -3^*7«? 

Graecis  cur  non  potius  lati  di&i,  88. 

taeniofiubi,  104 
Pifcis  aquam  cauda  quatientis  fonitum 

excitat  in  ventre  lumbricus  latus,  102 
Piftachia,  130 
Piftolochiae  radixcava,  117 
Pifum,  129 
Pituitae  magna  copia  non  requiriturad 

generationemlumbricilati,97.  qualis 

declinatio  ad  lumbricos  producen- 

dos,  9? 
Pituitaacapite  deftillans  ad  quamdam 

chyli  formam  in  foetu  reducitur,  97. 

quomodo  tranfeat  in  lumbricum  la- 

tum,  9? 
Pituitofae  arthritidis  externa  &  interna 
medicamenta,  /8 


ex  Pituitofa-  materia  omnes  lumbricos 
nafci,  9  f.  latos  praecipue,  94-9S- 
Plantaginis  nervus  cofta  dicitur,      1 1  3 
Plantx  aliis  plantis  innalcentcs,       1 14 
Pcrfedt-xquaeau&ori,  ibid,  pcrfetflae  an- 
te  imperfe&as  difcendae,  quomodo 
ficcandae,  1 3 3.  umbcllifcrae,  119 
Planta  res  varia  eft  ac  multiplcx,      1 1  y 
Plantarn  nullam  non  efle  medicamcn- 
tum,  143 
Plantarum  agglutinandarum  ratio,  133 
depingcndarum  ratio.i  ^^.diffcrentic 
tot,  quot  formae  diverfitates,  1 1  3.  cx- 
a&ae  cognitioni  qua:  conferant,  tbid. 
natura:  cognitu  difficilcs,  112 
in  Plantis  quae  primum  dilcenda,  113 
Platonis  opinio  quas  falfa,  1 49 

nA«Tu'quid,  88 
Plinii  Valeriani  emplaftrum  pro  arthri- 
tide,  77.  potio  ad  arthritidem,  40 
Plinii  libri  de  Stirpibus,  146 
Plinius  animadverfus,  121$.  corre&us, 
127-lapfus,  v  116 
noa  quid  proprie,  1 24 

Podagra  cur  Bacchi  &  Vcneris  filia  fin- 
gatur,  ($9.  pcriculo  no:i  vacar,  68. 
Podagrici  cur  generent  podagricos,  69. 

multifanati,  72 
Polyacantha  eft  carduus,  131 
Polypodio  inefTc  contrarias  facultates, 

*** 

Pomacium  vinum,  108 
Poma  Cybeles,  1 30.  S.Iohannis,  108 
Pomiferaearbores,  130 
Pomo  cum  mellehaufto  purgatur  infans. 

98 

Pomorum  gencra,  130 
Pomum  quid  Autori, 
Pofitio  florum,  1 19.  foliorum,  ibid.  fru- 
duum,  120.  radicum,  118 
Potio  Piinn  Valeriani  ad  arthritidem,4o 
Praeparantia  in  biliofa  arthritide,  74.  in 
melancholica,  7f 
Praeparatio  ante  curationem  lumbrici  la- 
ti  neceflaria  eftjTo^.objectiones  con- 
tra  eam,  ioy.  qualis  efle  debear,  104 
Prava  &  conco&u  difEcilia  quomodo 
deprehendantur,  147 
Pravi  fucci  qui,  144 
Pnmae  facultates,  134 
Profper  Alpinus,  147 
n^oc7riCpu)c«  Ariftoteli  quid,  96 
Prunorum  genera  tria,  1 30 

in  Puerisrarolumbricuslatus,  98 
Pulfus  in  lato  lumbrico  laborantibus 
qualis,  100 
Pulvis  Comitis  de  Harwick  &  ejusdo- 
fis,  37.  quando  maxime  fit  ulurpan- 
dus,  38.  peculiaris  Autoris  ad  arthri- 
tidem,  ?3 
Pumices  gignit  quercus,  116 
a  Purgante  medicamento  non  exit  totus 
lumbricuslatus,  iof 
Purgantia  in  biliofa  arthritide,  74.  in 
forma  folida  an  conveniant  biliofae  ar- 
thritidi,  74.  in  melancholica  arthriti- 
de,7 f.  in  languinea^f .  qua?  fint,  1 37 
Purgatio  in  acceflione  arthritidis  peri- 
culofa,  74 
Purgat  mori  radicis  correx,  106 
Purifimilis  materia  in  inteftinis  fcetus, 

5>+ 

Pus  movendi  facultas,  13  J 

Putredinislocus  extravafa  quotuplcx,  8 
Putrefcentia  facile,  humida  funr,  144 
ex  Putri  nata  animalia  non  generant  libi 
fimile,  99 


Q- 

QVaearthriticis  noxia,  gj 
Qualis  aer  ad  lcmitertianae  gcncra- 
tioium  requiratur,  t<5 
Qualitaus  manifcftas  indicantes  fapo- 
res,  139.  ratio  6c  cxperientia  notifi- 
cant,  142.  occultx,  quae,  1 37.  carum 
invcftigatio  quomodo  fiat,  142 
Quartana  a  la&uca  &  braflica  fanari  vi- 
ia,  143.  quotcmpore  plcrumque  fol- 
vatur,  tbtd.  in  lumbricum  latum  ha- 
bcntibus  periculofa,  103 
Quercus  cachrin  producir,  it6.  folia 
gallam  fcrunt,  tb:d.  genera,i29.  mul- 
ta  generat  ob  morbum,  117 
Quimorbi  in  arthritidem  termincntur, 

72 

Qui  fintab  arthritide  immunes,  72 
Quinquemeftrium  puerorum  excmpla, 

R. 

RAdicesbulbofae,  n<5.  dulces  quae- 
dam  vencnofx,  gcniculatae,  117» 
pilofae,  116 
Radices  omnibus  plantis  inefle,  114 
cx  Radicibus  quae  hcrbae  cognofcan- 
tur,  121 
Radicibus  quibufdam  fru&us  nomcn  da- 
ri,  120 
Radicumdifferentiae,  117.  fibrae,  iif. 
partes   externx  attrahunt,  liiternae 
concoquunr,  1 1  y 

Radixquid,  114.  corticem  exterius  ha- 
bet,  1 1  f.  prius  nota  efle  debet  quam 
alias  partes,  149.  vcntri  &  ori  amma- 
lium  firailis,  1 1  f 

Ramorum  diftercutiae,  11S 
Ramusquid,  114 
Ranarum  viridium  vires,  41 
Ranunculi  pnmum  genus  Diofcoridi*, 
127.  ab  Anemone  difterunt,  127 
Ranunculorum  genera,  ii.6 
Ranunculus  nemorenfis  albus,  127.  ra- 
dice  fcrofulariae,  tbtd. 
Raphani  radix,  118 
?x$<tvuSet{  radices,  n<S 
Raphanus  marinus,rc7-hifpanicur,»'<W. 
Rario  inventrix  alimentorum  ,  &  medi- 

camentorum. 
Recidivae  unde  fiant,  f7»  quomodo  cu- 
rentur,  tbtd. 
Recodaria,  i2<S.  139 

Rrfrigerantia  &  hume&antia  quomodo 
&  in  quibus  febnbusfint  ulurpanda, 

19 

Rembertus  Dodonseus,  146 
Repellentia  in  artbritide  quomodo  ap- 
plicanda,  77 
Ricini  graua  pro  lumbrico  lato,  1 04 
Robur, 

Rondcletii  pulvis  pro  arthriticis,  7S 
Rofae  tioris  temperamentum  ,  rlofculi 
aurei,  116.  odorcm  quis  non  fufti- 
neat,i43.  odore  moriuntur  fcarabai, 
142.  fylveftris  fpongia,  116.  tntae  cur 
odoremnon  lpirent,  142 
Ruellii  opinio  Cremio,  izo 
in  Rupicaprae  vcntre  mveniri  radiccm 
Doronici,  1 J 1 

Rufci  radicis  fapor,  1  3* 

Ruftici  raro  laboranr  podagra,  72 
Rutacapraria,  137.  lylvcftns  Diofco- 
ridis,  I  M3 

X  "  SaJ 


I    N  D 


s. 


SAl  Chymicorum,  139.  omni  infe&o 
inimicum,  107 
Salem  cur  pecoribus  objiciant  paftores. 
Salfa  inodora,  141 
Salfusfapor,  140.  caliditatem  indicat, 
ibid.  quibus  plantis  intit ,  120.  unde 
fiat,  14° 
ex  Sanguinc  &  lacte  quomodo  fieri  pof- 
.  fidumbricuslatus,  94 
Sanguis  Ariftoteli  pars  animalis,  113 
m  Sano  corpore  tacienda  experientia, 

ex  Sapore  &  odore  quae  ftirpium  genera 
cognofcantur,  12,1 

Sapores  boni  cum  bonis  odoribus,  142. 
calidi  frigidique,t39.mixti,i38.qua- 
iitatum  aciivarum  certiflimi  lndices, 
139.  etiam  paflivarum,  140.  iuaves 
qui,  143 

Saporum  diffcrentia?,  140.  tnateriae,qui- 
bus  finguli  inhaerent,  tbtd. 

Sarlae  parillae  decodtum  in  femitertia- 
nis,  40,41 

Satyria,  121 

Saxifiagiz,  *w. 

Scabiofae  genera,  127 

Scabiofa  montana  Dalechampii  jacea 
non  eft,  128.  Pannonica  Cluiii,  127 

Scaligeri  opinio  de  Cremio,  120.  de  ufu 
florumacfoliorum,  114 

Scammonii  vires,  38 

Scammonium  pellit  lumbricum  latum, 

104 

Scarabsi  in  inteftinis  geniti,  88.  odore 
roiae  mor  untur,  142 

X^oAcra/36&v<;v  corallina  eft,  106 

Scientiae ,  &  artes  quomodo  tironibus 
tradendae,  112 

Scientia  plantarum  qui  exadte  cogno- 
fccnda,  113 

Scientiarum  omnium  ftudia  difficilima, 

112 

Scirpijuncorum,  123 
Scolymus,  131 
Scordium,i38.ex  aceto,  106 
Scorpionu  oieum  ex  defcriptione  Mat- 
thioli,io7.Moriibus  quaeconducant, 

138 

Scrophularia,  ibtd. 
Secale,  124 
Secundae  facultates  medicamentorum, 
&  earum  inveftigatio,  140 
Sedes  humoris  in  arthritide,  68 
Semen  augentia ,  &  extinguentia,  1  ,6. 
augentia  an  flatuleata,  plantarum 
quid,  114 
in  Semine  principium  ex  quo  radix  ubi, 

116 

Seminis  generatio,  69 
Seminum  differentiae,  120.  umbilicus, 

116 

Semitertiana,  vide,  Febris  iemitertiana. 
Sempervivi genera,  T31.  majorisfapor, 

130.  ufusadinflammationes,  143 
Senecionis  facultas,  107 
Senedtus  lumbrici  lati,ioo,quomodo  ea 

cognoicatur,  104 
Senae  foliis  in  aceto  maceratis  expulfus 

lumbricuslatus,  ioj- 
Serpentisfcetusinovopofitio,  96 
Serratula  jaceaeft,  128 
Sextimeftrium  puerorum  exempla,  152 
Sexu  non  diftinguitur  lumbricus  latus,99 
Siccae  plantae  quae  magis  oleant  viridi- 

bus,  141 


Sicca  in  primo,fecundo  &  tertio  gradu, 

Siccitas  cum  tenui  materia,  140 
Siccitatem  indicantes  fapores,  ibtd. 
Siciliana,  128 
videritis  tertia  Diofcoridis,  138 
Signa  acceflionem  in  arthritide  ventu- 
ram  indicantia,  72.  arthntidis  atrabi- 
laris,bilioiae,pituitofae,fanguineae,70. 
arthritidis  quomodo  fallant,  70.  ar- 
thrtidis  Gallic3e,7i.  caufae  conjun&x 
arthritidis,  70.  diagnoftica  arthriti- 
dis.70  lumbrici  lati  communia,  ico. 
prognoftica  arthritidis,  72.  propria 
lumbrici  lati,  100.  recidivae  m  ahum 
morbum,  27 

Hxvot,  129 
S<xue"Zcr'7rwv,  tbid. 
Similares&diflimilarespartcs,  113 
Sitisqualis  in  muliere  habenre  lumbri- 

cum  latum,  102 
Smaragdi  vires  contra  febrei  femiter- 

tianas,  41 
Smyrnii  radixmollis,  117 
Solanum  manicum  cerebrum  petit, 
Soldanella  non  eft  braflica,  123 
Sophonia  Plinii,  118 
Soranusdracunculum  animal  eiTe  nega- 

vit,  93 
Spatula  fcetida,  139 
Spirae  lumbrici  lati,  90 
Spoel-worm  Gerraanorum,  89 
Spongia  rofae  fylveftris,  116 
Spontaneus  lati  lumbrici  exitus  a  cor- 
pore,  104 
Stamina  floris,  116 
Stephanus  Aqueus,  146 
Stabe  Salamantica  Clufii  non  eft  jacea, 

128 

Stccchas  citrina  herbariorum,  106 
Stramonium,  137 
Iftgofyikn  quid,  88 
Strumea  Plinii,  126 
Stylus  florii,ii<5.  foliorum, 
Suber  quercus  genus,  129 
Succi  pravi  qui,  144 
Suffrutex  quid,  120 
Suffumigium  contra  tenefmum,  50 
Sulphuris  fuflumigio  acr  alterandus  pro 

lumbrico  lato  laborantibus,  108 
Suppoiitoria  ad  educendum  lumbricum 

latum,  107 
Surculu*  ramorum,  114 
Syncopas  facit  lumbricus  teres,  100 
Syri  habent  lumbricum  latum,  104 
Syrupus  e  floribus  perficorum,  108.  ro- 

farum  laxativus  purgat  infantes,  ibtd. 


T. 


ad  I  Abanos  equis  infeftos  quaeCon- 
A  ducant,  108 
Tanacetum  Aphricanum  autoris,  12 $ 
a  Ta&ili  qualitate  differentiae  radicum, 
117.  caulium,  118 
Ta&us  temperamenti  certiflimus  index, 

138 

Taenia  lumbrici  lati  nomen  proprium,88 
degener  aucloris.  91 

Txivlx,  .  88 

Tarma  Italis  veterinariis,  ibid. 
Temperamentorum  gradus  ut  cogno- 

fcantur,  139 
TtftScvts  Abfyrti,  15  8 

Terrae  inteftina  valent  ad  omnegenus 

lumbricorum,  106 
Terra  Cimolia  &  Melitenfis,  ibid. 


Tertix  plantarum  facultates  alteranres, 

Tertiarum  facultatum  inveftigatio,  140 
Tertiana  in  lumbricolato  laborante  non 
valde  tuta,  103 
Thapiiaevis,  137 
1  hebanis  non  cft  lumbricus,  104 
Thecaflorum,  ny 

Qr,Kv7p>i£tf,  icj- 

Theodorus  Gaza  Theophrafti  interpres, 

*4J 

Theophrafti  hiftoria  plantarum,i4y.  de 
faponbus  opinio  ,  locus  emendatus, 
121,128,  131.  obfcurus  animadver- 
fus,  113.  locus  depopulislumbricum 
habentibus,  104 

Theophraftus  animadverfus,  106.  cum 
Galeno  conciliatus,  i^i.filicem  gTa- 
vidaemulieri  negavit,ic<S  quasdiffe- 
rentias  attnbuat  partibusplantarum, 

117 

Qr.tAct  cur  dicantur  ventris  lumbrici,  88 
Qr<e/'.*,  ibtd. 
Theriacx  laus  ad  occidendos  lumbricos, 

137 

Thlafpi  clypeatum,  129.  Cretici  flores 
quid  etficiant,i42.  genera,  129 
Thora  non  eft  Aconitum,  131 
Thraces  carent  lumbrico,  104 
Thymum  minutum  iemen  ferre,  114 
Tignamica  Hetrufcorum,  ic6 
Tinearia  Marcelli  &  Scribonii  Largi,ii>/. 
Tineisfimilis  Afcaris,  88 
Tithymalorum  genera,  113,124 
Topica  qux  in  arthritide  fint  admwi- 
ftranda,  76 
Tormen  in  ventriculo  lumbricum  latum 
habentis,  101.  quomodo  huic  provi- 
deatur,  107 
Tormentilla,  122 
Tralliani  antidota  ad  arthritidem  ,  81. 
cataplafma,  78.  externa  medicamen- 
ta,  8r 
Trifolii  folia,  119.  pratenfis  flores  & 
fru&us,  J22 


Trifoliorum  geneia, 


ibtd. 


Trifolium  bituminofum,i£«/.  Salaman- 
ticum  Clufii,  ibtd. 
Tritici  genera,  124.  vulgaris  femen  qua- 
le,  124 
Triticum  multum  nutrit,  144 
Trochifci  chamaemelini,  41.  PliniiVa- 
leriani,  47 
Tubera  terrae  nil  aliud  quam  radices,nc 
Tulipanliliigenus,  iz^.iz6 
Typha,  I2> 
V. 

VAleriolae  de  generatione  lati  Ium- 
brici  iententia,  96 
Varro,  147 
Vaforum  differentiae  iecundum  magni- 
tudinem,7.  fecundum  loca  &  conne- 
xionem,  8 
Vena  plantarum  pars  fimilaris^ir^.fibris 
aflimilata  113 
Vena  in  arthritide  fecanda,  75 
Vcnarum  mefaraicarumorificia  obftruit 
lumbricuslatus,  102 
Venenis  aliquos  educatos  effe,  14J 
Venenorum  vis,  137.  in  alterandis  cor- 
dibus,utigni  refiftant,  iji.  nullum 
toti  corpori,  omnia  partibus  tantum, 
uni  aut  pluribus  nocent,  ibid. 
Venenofa  nonnulla  dulcia,  14^ 
in  Ventre  quid  perpefla  roulier  a  lumbri- 
colato,  lor 

Ventri 


V 


\ 


Ventri  animalium  Cmilis  radix  planta- 
rum,  115' 
Ventriculiofficium,  143 
Verbafci  genera,  124 
Verbenaevis,  ioy 
Veris  initio  leucifcorum  ventcr  non  tu- 
mct,  -99 
Vermes  brevioris  funt  vitae,  &  cur  99.  in 
animalium  ventre  nalccntcs  lumbrici 
dicuntur,  87 
Vcrmina  faeva  Lucretii,  88 
Vermiculus  grani  tio&orii,  1 1 7 

Vermis  cucurbitinus  <\rabum  quis,    9 1 
VermisAutori  quid,  87.  Grammaticis 
quid,  ibid.  omne  inlcftum  quodam- 
raodo  compleclitur,  ibid. 
Veficantia  an  adminiftranda  in  arthriti- 
de,  ,  73 

Vicia  legumen,  129 
Vi&us  ratio  cxtra  acceflioncm  in  arthri- 
ridefervanda,  83.  in  arthritide  bilio- 
la,  76.  in  arthntide  pituitola,  84.  in 
curationelumbricilau,  107 
Vigiliae  non  valdc  accidunt  aegrotanti  ex 
lumbrico  lato,  100 
Vincs  oervincae  vis,  136 
Vini  faftidium  alumbricolato,  101 
Vinofus  fapor,  138 


N  D 


Vinum  quale  praefcribctr&um  qui  lum-  1 

bricolatolaboranr,  ic8 
Viola  autumiulis  Gallorum.r^j.  barba- 
ra  Dalcchampii ,  i2j.  latitolia,  did. 
lutea,  ibid.  mariana,  tbid.  martiaE  flo- 
res  frigidi,  matronalis,  tbid. 
Violae,  ibid. 
Vires  an  ad  venx  fe&ioncm  fufflcicntcs 
fint  quomodo  cognofccndum,  33 
Virgilius  cur  Narciflum  purpurcura 
dixcrit,  126 
Viridia  quaedam  cur  magis  oleant  quam 
ficcata,  141 
Vlmariae  vires  in  fcdandis  doloribus  ar- 
ticuloruni,      ^  77 
Vi:aebrevioris  funtanimalia  minus  dcar- 
ticulata,  100 
Vitam  longam  habctiumbricus  latus,99. 

&cur,  100 
Viticulx,  116 
Vitis  annuli,  ibid. 
Vmbilici  regioni  quae  medicamenta  im- 
poncnda  contra  lumbr.latum,  107 
Vmbilici  veneris  folia  concava,       1 1 8 
•  Vmbilicus  floris,  116.  (tu&us,  ibid.  fe- 
minis,  tbid. 
1  Vndccimeftrium  txempla,  1  y  3 

1  Vngueiuaqux  conveniant,  in  curatione 


lumbrici  Iati,T«7.iis  argcntum  vivum 

non  admifccndum,  tbid, 
Vngucnto  cur  pc&us  pcrfundcrcnt  antt- 

qui,  141 
Vnionibus  fimiles  fcientiar,  nz 
Vocis  interct  ptio  a  lumbrico  lato,  1 01 
Vomitoria  111  pituitola  arthritide,  rj". 

quibus  lumenda,  39.  quibus  vitanda, 

tbid. 

Vomitu  aliquando  rcjicitur  lumbncus 
Iatus,  1  4 

Vomitusin  qLibus  fcbribus  utilitcr  uuti- 

39 
1  ><> 
123 

134 
99 
*9 


tuatur. 


Vrinam  cicndi  faculras  undc, 
Vrtica  mortua, 
Vfus  hcrbarum  multiplex, 
Vterub,  lumbrico  lato  dccft, 
\V  aflerKa.b  (jcnr.aius  quid, 


J  =.\yy.%(a.yi>^LCY.tit  quid  Ilippccrati,  IOO 
;  Xynd.s  flos,  1  26 

Hvs-jwa^Hippocrati  quid,  89 


ZVingHi  cuju 
potuir, 


Z. 

lidam  cor  crcmari  non 

IJO 


Jr 


F    I    N  I 


I 


■ 


I  -hBH